Wijziging van de Wet voorkeursrecht gemeenten; Voorlopig verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 19951996-24235, nr. 202a

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

12-04-1996

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

24235 nr. 202a

10-04-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningBIJLAGE UIT 13 713, 86 BLADZZ. 5 EN 6
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24235Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 33 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 235Wijziging van de Wet voorkeursrecht gemeentennr. 202aVOORLOPIG VERSLAG VAN DE VASTE COMMISSIE VOOR RUIMTELIJKE ORDENING
EN MILIEUBEHEER1Vastgesteld 10 april 1996Het voorbereidend onderzoek gaf de commissie aanleiding tot het formuleren
van de volgende opmerkingen en vragen.De leden van de VVD-fractie wilden er geen twijfel over laten
bestaan dat zij grote bezwaren koesterden tegen het voorliggende wetsvoorstel.
De regering mag dan van «een geringe inperking ten aanzien van het individuele
eigendomsrecht van grondeigenaren» spreken – deze leden zien dat
anders. Uitgaande van de veronderstelling dat partijen het niet eens worden
over de koopprijs en dat de eigenaar steeds zo snel mogelijk handelt terwijl
de overheden de hun toegewezen termijnen maximaal benutten (als werkhypothese
niet onrealistisch), kan de procedure 74 weken in beslag nemen. Al die tijd
kan de eigenaar zijn onroerend goed niet vrij verkopen. Indien de gemeente
vasthoudt aan haar voorkeursrecht, loopt de eigenaar een kans om minder geld
voor zijn bezit te krijgen dan wat hem door een derde werd geboden.Dat kan toch niet worden afgedaan als een geringe inperking van het eigendomsrecht?
Naast dit principiële aspect betroffen de bezwaren van deze leden in
grote lijnen de verregaande regulering van dit wetsvoorstel en de problematiek
rond artikel 2a.De Wet voorkeursrecht gemeenten heeft een lange en merkwaardige voorgeschiedenis.
Zij is in 1975 begonnen als een van de vier «maatschappijhervormende
wetsontwerpen» van het kabinet Den Uyl. Door de val van dit kabinet
werd de beraadslaging in de Tweede Kamer geschorst. In sterk gewijzigde vorm,
mede door amendementen van CDA en VVD, is het vervolgens in 1981 aanvaard
onder het kabinet Van Agt-Wiegel. Het is echter – met uitzondering voor
stadsvernieuwingsgebieden – nimmer in werking getreden op advies van
de Commissie vermindering en vereenvoudiging van overheidsregelingen (Commissie-Geelhoed).
De kritiek uit 1983 van deze commissie op het wetsvoorstel was, in al haar
voorzichtige ambtelijke bewoordingen, niet mals. De kern van de brief van
de Commissie-Geelhoed was door de leden van de VVD-fractie als bijlage aan
dit verslag gevoegd daar zij aan actualiteit nog niets heeft ingeboet. Deze
leden vroegen daarom aan de regering om een gedegen verweer op
deze kritiek, die een groot deel van hun algemene bezwaren tegen dit wetsvoorstel
verwoordt.De regering heeft geen steekhoudende argumenten aangedragen waarom zij
meent dat het voorkeursrecht ook buiten de Vinex-gebieden onmisbaar zou zijn,
zo vervolgden de leden van de VVD-fractie. In de memorie van toelichting wordt
met betrekking tot dit punt verklaard dat deze wet beschouwd moet worden als
gemeentelijk instrument voor de realisering van het ruimtelijk beleid zoals
dat wordt vastgesteld in structuur- en bestemmingsplannen. Maar dat is een
«statement» – geen argumentatie. Deze leden vroegen hier
alsnog om.Het had de leden van de VVD-fractie verbaasd dat de regering de Wet voorkeursrecht
gemeenten in 1993, toen blijkbaar stemmen opgingen om het voorkeursrecht weer
uit de diepvries te halen, niet onmiddellijk in werking had laten treden.
Met uitzondering van een kleine technische correctie op artikel 8, lid 2 waar
sprake is van de Verstedelijkingsnota, had dat natuurlijk best gekund. Door
in plaats daarvan te kiezen voor een aantal vrij ingrijpende wijzigingen,
heeft de regering twee à drie jaar voorbij laten gaan. Inmiddels is
veel grond in Vinex-gebieden buiten de gemeenten om verkocht; en dat was toch
juist hetgeen de regering wilde voorkomen? In een brief aan de Tweede Kamer
(24 172 nr. 17) geeft de regering aan dat nog slechts 17,5% van de grond
in Vinex-gebieden in oorspronkelijke handen zou zijn. Inmiddels zijn wij een
half jaar verder.Is dat cijfer nog actueel? Komt dit wetsvoorstel wat de Vinex-gebieden
betreft eigenlijk niet als mosterd na de maaltijd?Meer in het bijzonder hadden de leden van de VVD-fractie grote bezwaren
tegen de ruime mogelijkheden, die de vervroegde vestiging van het voorkeursrecht
ingevolge het nieuwe artikel 8 biedt. Hierdoor mogen de gemeenten, zonder
dat sprake is van enige planologische grondslag, een voorkeursrecht uitoefenen
gedurende een periode van twee jaar. Is hier geen sprake van een onterechte
beloning van gemeenten, die niets met de Vinex van doen hebben, maar die doodgewoon
hun planologische zaakjes niet voor elkaar hebben? In artikel 8 van de oude
wet kon het voorkeursrecht alleen door de Kroon worden toebedeeld aan gemeenten,
genoemd in de Verstedelijkingsnota; en daarbuiten slechts bij wijze van overgangsmaatregel
gedurende één jaar na de inwerkingtreding van de wet. De VVD-fractieleden
betreurden het dat deze wijze beperking in het voorliggende wetsvoorstel is
losgelaten.Verder was het de leden van de VVD-fractie opgevallen dat een deel van
de wijzigingen, waaraan de regering blijkbaar zo'n belang hechtte, verbeteringen
ongedaan maakten die destijds op verzoek van CDA en VVD waren aangebracht
of door hen per amendement waren ingediend.Het betreft hiera. de uitsluiting van het structuurplan als basis voor het voorkeursrecht
in het buitengebied (ingevolge de Wet op de ruimtelijke ordening is hier immers
een bestemmingsplan voorgeschreven);b. het uitzonderen van vrijwillige veilingen voor de toepassing van het
voorkeursrecht enc. de beperking van de hierboven reeds aangehaalde artikel 8-procedure.Kan de regering aangeven waarom zij thans, anders dan 15 jaar geleden,
zoveel bezwaar koestert tegen deze toch niet onredelijke beperkingen op het
voorkeursrecht?Voorts hadden de leden van de VVD-fractie grote bezwaren tegen het werkingsgebied
van het wetsvoorstel en de wijze, waarop daaraan vorm is gegeven in het nieuwe
artikel 2a. Zelfs na nauwkeurige bestudering van hetgeen daarover
in de Tweede Kamer bij de heropening van de beraadslaging op 13 februari 1996
is gezegd, rijst de vraag in hoeverre dit artikel de werking van het gehele
wetsontwerp nu eigenlijk inperkt. De VVD-fractieleden concludeerden dat artikel
2a de gemeenten in twee groepen indeelt. De gemeenten uit de eerste groep,
omschreven in de eerste volzin van het eerste lid, ontlenen hun aanspraken
op toepassing van het voorkeursrecht aan een nationale of provinciale bouwopdracht,
die uitgaat boven de eigen behoefte. De gemeenten uit de tweede groep, omschreven
in de tweede volzin van het eerste lid, kunnen het voorkeursrecht pas uitoefenen
na verkregen toestemming van G.S. Aangezien aan de tweede groep geen specifieke
eisen zijn gesteld, noch in de wettekst noch in de toelichting (dat is althans
de conclusie die uit de beraadslaging moet worden getrokken), zitten hierin
in principe alle gemeenten van Nederland, die niet tot de eerste groep behoren.
Aangezien voorts het wetsvoorstel geen enkele beperking oplegt aan de provinciale
besturen met betrekking tot de vraag of het voorkeursrecht in een gemeente
zou moeten worden gevestigd en zo ja onder welke voorwaarden, kan de conclusie
niet anders luiden dan dat met de welwillende medewerking van de provincies
in principe alle gemeenten het voorkeursrecht kunnen verwerven – ook
de gemeenten, die geen bijzondere bouwopdracht hebben. Sterker nog: de vraag
dient te worden gesteld op welke goede grond G.S. een gemeente de vestiging
van het voorkeursrecht zouden kunnen onthouden.Naar zijn aard kan het voorkeursrecht immers nooit het provinciaal ruimtelijk
beleid frustreren? De leden van de VVD-fractie vroegen aan de regering of
deze analyse juist is. Zo ja, betekent dat dan niet dat artikel 2a nauwelijks
of geen beperkingen aan het werkingsgebied van het wetsvoorstel oplegt? En
is dit niet des te meer waar, omdat iedere gemeente het voorkeursrecht automatisch
verkrijgt indien G.S. simpelweg niet binnen vier weken op een verzoek van
een gemeente reageren? Zo neen, zou de regering dan zeer nauwkeurig en volledig
uiteen willen zetten wat er mis is met deze analyse en hoe naar haar oordeel
artikel 2a dan wèl moet worden verstaan? Mocht een provincie niettemin
besluiten om aan een gemeente vestiging van het voorkeursrecht te weigeren
(wat de VVD-leden niet erg waarschijnlijk voorkwam), welke beroepsmogelijkheid
staat die gemeente dan open? De leden van de CDA-fractie sloten zich bij bovenstaande
opmerkingen en vragen over artikel 2a aan.Verder geeft de tekst van artikel 2a, noch de toelichting enig uitsluitsel
over wat precies onder provinciaal ruimtelijk beleid moet worden verstaan.
Dat is een ernstig manco, want daaraan zouden sommige gemeenten immers hun
«automatisch» recht op toepassing van het voorkeursrecht moeten
ontlenen. Kan de regering hier meer duidelijkheid scheppen? De leden van de
VVD-fractie voorzien hier namelijk moeilijkheden in de bestuurlijke praktijk.
Hoe kan een gemeente, die voor bepaalde gebiedsdelen het voorkeursrecht wil
vestigen, nu met zekerheid weten dat zij daar zonder toestemming van G.S.
toe bevoegd is?De leden van de VVD-fractie constateerden overigens een lacune in de formulering
van artikel 2a. Blijkens de tekst wordt artikel 2a van toepassing verklaard
op besluiten ingevolge artikel 2, eerste lid (structuur- en bestemmingsplannen)
en artikel 8, eerste lid (vervroegde vestiging). Twee andere procedures, namelijk
die van artikel 8a (vooraankondiging door B en W met een werking van 8 weken)
en die van artikel 6 (voorkeursrecht op basis van een ontwerp bestemmings-
of structuurplan met een werking van 5 maanden) vallen hier buiten. Het is
op zijn zachtst gezegd toch onlogisch dat gemeenten, die volgens artikel 2a
toestemming aan G.S. zouden moeten vragen om het voorkeursrecht te vestigen
op basis van een structuur- of bestemmingsplan, dat niet behoeven te doen
als het gaat om een ontwerp structuur- of bestemmingsplan; ook al geldt in het laatste geval de vestiging voor een kortere periode? De VVD-fractieleden
konden zich niet voorstellen dat de weglating van de artikelen 6 en 8a uit
de tekst van artikel 2a met opzet is geschied. Mocht dat wel zo zijn, dan
zouden zij daar gaarne een verklaring voor vernemen.Kortom, artikel 2a had een cruciale rol moeten spelen in de beperking
van het voorkeursrecht; maar de leden van de VVD-fractie achtten haar formulering
uiterst gebrekkig. Zó gebrekkig, dat dit artikel eigenlijk geen strobreed
in de weg legt aan de toepassing van het voorkeursrecht in een zeer groot
aantal, zo niet alle gemeenten.Volgens de leden van de VVD-fractie maakt de oorspronkelijke Wet voorkeursrecht
gemeenten niet duidelijk wat er nu precies moet gebeuren indien na de beschikking
van de rechtbank de eigenaar nog steeds niet bereid is om aan de gemeente
te verkopen en de gemeente bij nader inzien afziet van haar voorkeursrecht.
Het is denkbaar dat in zo'n situatie gedurende de beschreven periode van drie
maanden geen der partijen enige actie onderneemt. Anders dan in de situatie
van bijvoorbeeld artikel 12, lid 2 of artikel 17, lid 4, is in artikel 21
niet vastgelegd dat de eigenaar in dat geval gedurende een periode van drie
jaar is gevrijwaard van het gemeentelijk voorkeursrecht. Is hier eigenlijk
geen sprake van een lacune? Hoe zou volgens de regering een dergelijke impasse
kunnen worden doorbroken?De leden van de CDA-fractie hadden met belangstelling kennis
genomen van dit wetsvoorstel en hadden daarbij enkele vragen.Artikel 2.a beperkt het voorkeursrecht tot die gemeenten die zelfstandig
of samen met andere gemeenten blijkens nationaal of provinciaal ruimtelijk
beleid uitbreidingscapaciteit is toegedacht of gegeven. Is deze omschrijving
voldoende duidelijk voor gemeenten om te weten of men wel of niet van het
voorkeursrecht gebruik kan maken?Wanneer is sprake van uitbreidingscapaciteit en hoe groot moet deze zijn
om een voorkeursrecht te vestigen? Staat dit voldoende duidelijk in de rijks-
en provinciale plannen aangegeven?Voorts meldt artikel 2.a lid 1 dat wanneer een zodanige capaciteit niet
is toegedacht of toegekend het besluit tot vestiging van een voorkeursrecht
niet genomen kan worden zonder een verklaring van geen bezwaar van Gedeputeerde
Staten. Betekent dit dat het voorkeursrecht dus in principe open staat voor
alle gemeenten?Op grond van welke criteria kunnen provincies bezwaar maken? Zijn de vier
weken die Gedeputeerde Staten gegeven zijn om hun bezwaren kenbaar te maken
niet erg kort?De leden van de fractie van D66 hadden met gemengde gevoelens
kennis genomen van het onderhavige wetsvoorstel. Enerzijds stemden zij gaarne
in met de gedachte om het toepassingsbereik van de huidige Wet voorkeursrecht
gemeenten uit te breiden. Anderzijds konden deze leden niet verhelen dat de
uiteindelijke vorm waarin en het tijdstip waarop dit wetsvoorstel de Eerste
Kamer heeft bereikt, het aanvankelijk enthousiasme heeft getemperd. Te weinig
en te laat zijn de steekwoorden die – enigszins gechargeerd –
naar het oordeel van de leden van de fractie van D66 op dit wetsvoorstel van
toepassing zijn. Te weinig, omdat het bereik van het voorkeursrecht niet langer
ongeclausuleerd van toepassing is op alle gemeenten. Te laat, omdat het onderhavige
wetsvoorstel geen substantiële bijdrage meer kan leveren voor de uitvoering
van de VINEX.De leden van de fractie van D66 hechten, zoals gezegd, aan uitbreiding
van het voorkeursrecht, omdat daarmee gemeenten een extra instrument wordt
aangereikt bij het verwezenlijken van een zorgvuldig grondbeleid. Als zodanig
kan het instrument worden ingebed tussen enerzijds minnelijke
verwerving en anderzijds onteigening. Vanuit de regiefunctie die de gemeenten
is toegedacht, kan het voorkeursrecht een nuttige rol spelen bij het realiseren
van het gewenste ruimtelijke beleid.Het voorkeursrecht is in artikel 2a – door aanvaarding van een daartoe
strekkend amendement van de heer Esselink – thans beperkt tot die gemeenten
waaraan zelfstandig of samen met andere gemeenten blijkens nationaal of provinciaal
beleid uitbreidingscapaciteit is toegedacht of gegeven. Volgens de toelichting
op het hier genoemde amendement moet het om een uitbreidingscapaciteit gaan
die duidelijk boven de eigen behoefte van de gemeente in kwestie uitgaat.
Over het amendement met de bijbehorende toelichting is tijdens de plenaire
behandeling in de Tweede Kamer uitvoerig van gedachten gewisseld.De leden van de fractie van D66 konden desondanks niet geheel overzien
welke ruimte nu precies door artikel 2a geboden wordt. Op grond van de letterlijke
tekst van de eerste zin van lid 1 van genoemd artikel komt simpelweg elke
gemeente in aanmerking die door rijk of provincie een uitbreidingscapaciteit
is toegedacht of gegeven. Het gaat dan om uitbreidingscapaciteit die bijvoorbeeld
in de VINEX en in streekplannen is aangegeven. Het kwam de leden van de fractie
van D66 voor dat de letterlijke tekst van de hier bedoelde zin niet voor tweeërlei
uitleg vatbaar is. Deze leden meenden stellig dat de letterlijke tekst uit
een oogpunt van wetsinterpretatie voldoende houvast biedt, zodat de toelichting
op het achterliggende amendement in feite buiten beschouwing kan blijven.
In zijn algemeenheid kan toch worden gesteld dat de wordingsgeschiedenis van
een wet eerst voluit opportuun wordt, als de tekst van de wet onduidelijk
is, of aanleiding geeft tot interpretatieverschillen. Kan de regering deze
gedachtengang – zowel de algemene strekking als de concrete toepassing
in het onderhavige geval – ondersteunen?Voor wat betreft de toelichting op het achterliggende amendement vroegen
de hier aan het woord zijnde leden zich af of de verwijzing naar de «eigen
woningbehoefte» wel voldoende onderscheidend is. Zeker nu gemeenten
in toenemende mate in regionaal verband een volkshuisvestingsbeleid voeren
en ook steeds meer van regionale woningmarkten gesproken kan worden, rijst
de vraag wanneer nu precies de eigen woningbehoefte van een gemeente overgaat
in een regionale taakstelling en regionale behoefte. Hoe kan, met andere woorden,
tegen de achtergrond van een regionale woningmarktstrategie in de vorm van
afspraken over omvang, soort en tempo van nieuwbouw en woonruimteverdeling
nog met vrucht gesproken worden over een eigen woningbehoefte van een gemeente?
En wanneer kan gesproken worden over een «uitbreidingscapaciteit, die
duidelijk boven de eigen behoefte van de gemeente uitgaat»? En hoe moet
de uitspraak verstaan worden van de heer Esselink, gedaan tijdens het plenaire
debat in de Tweede Kamer, dat «Binnen zo'n regio (...) zal elke gemeente,
of zij nu uitsluitend in de eigen behoefte voorziet of mede ten behoeve van
externe opvang werkt, het voorkeursrecht moeten kunnen krijgen»? Wordt
met deze uitspraak de toetsing aan de uitbreidingscapaciteit niet onverkort
op regionaal niveau gelegd? De leden van de fractie van D66 verzochten de
regering op deze punten uitgebreid in te gaan.Voor zover deze leden kennis dragen van de inhoud van streekplannen kregen
zij de indruk dat in de praktijk verreweg de meeste gemeenten een bouwtaakstelling,
hoe bescheiden ook, is toebedeeld. Ter vergroting van het inzicht in de precieze
reikwijdte van het wetsvoorstel stelden deze leden het op prijs wanneer de
regering aan de hand van bijvoorbeeld het in 1995 vastgestelde streekplan
Zuid-Holland Oost wil aangeven welke gemeenten in dit gebied naar haar oordeel
geen gebruik kunnen maken van het voorkeursrecht. En voor zover een gemeente in een streekplan zelfstandig of samen met
andere gemeenten in het geheel geen bouwtaakstelling ten deel is gevallen,
kan de tweede zin van lid 1 van artikel 2a soelaas bieden. In die gevallen
kan de betrokken gemeente zich verstaan met Gedeputeerde Staten en verzoeken
om een verklaring van geen bezwaar. Kan de regering aangeven hoe Gedeputeerde
Staten om zullen gaan met verzoeken van gemeenten die onder restrictief beleid
vallen en van een maximale bebouwingscontour zijn voorzien? In hoeverre geldt
voor deze «contourgemeenten» het vereiste dat er sprake moet zijn
van een uitbreidingscapaciteit die duidelijk boven de eigen behoefte van de
gemeente uitgaat? De leden van de fractie van D66 zeiden zich te kunnen voorstellen
dat de hier bedoelde gemeenten met grote zorgvuldigheid om zullen gaan met
de per definitie schaarse, wat eindige bouwmogelijkheden. Ligt hierin niet
een dwingend argument om deze gemeenten onder het bereik van het voorkeursrecht
te brengen, ook al is er geen sprake van een boven de eigen behoefte uitgaande
uitbreidingscapaciteit? Om te voorkomen dat de bescheiden restcapaciteit «uit
de markt wordt geprijsd» zou een voorkeursrecht voor deze gemeenten
zeer wel verdedigbaar zijn. De leden die hier aan het woord zijn, vernamen
graag hierop het standpunt van de regering.Het lid van de SP-fractie had met belangstelling kennis genomen
van het onderhavige wetsvoorstel.Hij onderschreef de achterliggende bedoeling van de wet, te weten een
sterkere positie van de gemeente bij de ontwikkeling van (delen van) haar
grondgebied, en wel door middel van een voorkeursrecht.Het lid van de SP-fractie constateerde dat de wet in haar werking wel
enige beperking is opgelegd door het in de Tweede Kamer aanvaarde amendement-Esselink.Dit lid stelde verder vast – zoals in de Tweede Kamer uitgebreid
besproken – dat met name in de VINEX-gebieden reeds op grote schaal
is gespeculeerd en dat voor die gebieden het voorkeursrecht te laat komt.Naar het oordeel van het lid van de SP-fractie bood het voorkeursrecht
verder geen afdoende garantie tegen het plaatsvinden van speculatie. Gemeenten
zullen in een aantal gevallen dus een aanmerkelijk hogere prijs moeten betalen
als zij ongewenste ontwikkelingen willen tegengaan en dan alleen het voorkeursrecht
tot hun beschikking hebben.Een aanpassing van de Onteigeningswet in die zin dat gemeenten het recht
krijgen grondgebied voor de oorspronkelijke prijs aan te kopen zou dit effect
wel kunnen hebben.Het lid van de SP-fractie vroeg of de regering het belang van een dergelijke
wijziging onderschrijft en of zij bereid is een wijziging van de Onteigeningswet
in die zin voor te bereiden.Het lid van de fractie van het GPV, sprekende mede namens de
fracties van SGP en RPF, merkte op dat uit de bespreking
in de Tweede Kamer blijkt dat het overgrote deel van de gronden die in de
Vinex-locaties zijn gelegen reeds door projectontwikkelaars zijn opgekocht.
Ongeveer 17,5% van de benodigde gronden zou nog slechts kunnen worden aangekocht.
De prijs die voor de aangekochte gronden is betaald ligt gemiddeld beduidend
hoger dan voor enige jaren gebruikelijk was. Als straks gemeenten van hun
voorkeursrecht in de Vinex-gebieden gebruik gaan maken dan zal de waardebepaling
plaatsvinden op het niveau van de marktwaarde van dat moment. Een marktwaarde
waarvan de trend door voorafgaande aankopen door de projectontwikkelaars is
gezet.Is het juist te veronderstellen dat gemeenten, die een voorkeursrecht hebben gevestigd, de resterende gronden in Vinex-locaties niet tegen
lagere prijzen kunnen verwerven dan eerdere transacties die in het vrije economisch
verkeer, tussen projectontwikkelaars en verkopers, tot stand zijn gekomen?Indien de vorige vraag in bevestigende zin kan worden beantwoord dan kan
de vraag opkomen of het vestigen van een voorkeursrecht nog wel zin heeft.
Nu zal het ongetwijfeld zo zijn dat de prijsstijgingen voor de nog resterende
gronden minder hoog worden dan op een markt zonder voorkeursrecht. Het inzetten
van het instrument voorkeursrecht kan dus zin hebben. Op nog een ander punt
kan dit zo zijn. Een negatief punt bij het aankopen van grote gebieden door
één projectontwikkelaar is dat er voor zo'n ontwikkelaar een
monopoliepositie ontstaat. Hij kan dus zonder concurrentie zelf de kostprijs
voor de woningen vaststellen. De wat kleinere aannemers komen er niet aan
te pas. Ook dit aspect zal voor de woningbouw een prijsopdrijvend effect hebben.
Het zou dan ook voor de gemeenten een goede zaak zijn indien zij door middel
van het voorkeursrecht tijdelijk in het bezit kunnen komen van de nog resterende
gronden. Op deze gronden kan dan, in concurrentie, sociale woningbouw worden
gerealiseerd.Is de regering het met deze visie eens? De voorzitter van de commissie,ZijlstraDe griffier van de commissie,Nieuwenhuizen BIJLAGE UIT 13 713, 86 BLADZZ. 5 EN 6De commissie ontveinst zich niet dat een en ander vanuit het directe gemeentelijk
belang bezien een zeer aantrekkelijk perspectief kan vormen: een compleet
overzicht van het aanbod en een duurzame beheersing van de vraag, met een
aan de eigen prioriteiten aangepaste incidentele reactiemogelijkheid. Zeker
in combinatie met de door de werkgroep niet uitgesproken, maar door de commissie
toch bijzonder aannemelijk geachte consequentie van een (verdere) neerwaartse
druk op de betrokken marktsectoren. De commissie acht een dergelijk perspectief
aanmerkelijk ingrijpender dan de hoofddoelstelling «sec» lijkt
te suggereren. Het verband met de beoogde incidentele verwerving lijkt zelfs
tamelijk los. Bovendien vreest zij dat eventuele kapitaalkrachtige «tegenspelers»
van de gemeente – juist door gebruikmaking van de eigenlijke wettelijke
wegen naast de niet uit te sluiten ontduikingsmogelijkheden – beduidend
minder problemen hiervan zullen ondervinden dan de individuele kleine eigenaar
die om persoonlijke redenen bij voorbeeld verhuizing wegens werk of financiële
problemen tot spoedige verkoop moet overgaan. Betrekt men hier nog de aanzienlijke
lasten bij die voor de gemeenten zelf en het rechterlijk apparaat in ruime
zin (GS, Arobrechter, rechtbank) uit de – niet van succes verzekerde! –
procedure kunnen voortvloeien, dan rijzen voor de commissie toch klemmende
vragen naar de effectiviteit (gemeten aan het eigenlijke doel) en de evenredigheid
van het wettelijk stelsel. Men mag dit soort vragen haars inziens niet afdoen
met een verwijzing naar een wellicht zeer terughoudend gebruik van de aanwijzingsbevoegdheid
c.q. de concrete interventiemogelijkheden. Er zal op zijn minst vooraf meer
duidelijkheid moeten bestaan over de vermeende behoeften aan dit instrument
en de (in)directe «interne en externe lasten» ervan.Dit brengt de commissie op de vraag naar de – bestaande en eventuele
nog te verstrekken – alternatieven. In sommige publikaties is gesuggereerd
dat gemeenten via een minnelijk – spontaan en actief – aankoopbeleid
reeds thans voor meer dan 90% in hun behoefte kunnen voorzien. De commissie
staat uiteraard niet in voor de juistheid van dit getal, maar ziet er toch
wel een indicatie in dat nadere feitelijke onderbouwing zinvol is. Voorts
merkt zij hierbij op dat ook met dit voorkeursrecht de gemeente afhankelijk
blijft van «het toevallige aanbod» (én haar eigen planning
en financiën), terwijl – zoals gezegd – de doelstelling van
het verbeteren van de tijdige informatie over marktbewegingen en zelfs over
incidentele aanbiedingen niet noopt tot invoering van een dermate ingrijpend
wettelijk instrument.Voor wat betreft de onteigening geldt dat dit instrument niet kan baten
waar het slechts om het behoud van het goedkope huurwoningenbestand gaat.
Waar toereikende plannen ontbreken zal toch aan de eis van een concreet voorgenomen
werk voldaan moeten zijn. Ook al is onteigening mogelijk indien de eigenaar
(hoewel tot planconform bouwen bereid en in staat) niet geheel en al aan de
gemeentelijke wensen wil voldoen, de vergoeding die dan betaald moet worden
is hoog. De onteigening verplicht tot een beleidsrealisatie op korte termijn.
Deze relatieve «nadelen» van het onteigeningsinstrument worden
inderdaad door het voorkeursrecht vermeden. Dit roept echter tegelijk vragen
op: Is voor deze situatie wel voldoende verdisconteerd dat ook gebruikmaking
van het voorkeursrecht een voor de gemeente zeer langdurige en kostbare aangelegenheid
kan vormen, terwijl hier de uiteindelijke verwerving allerminst verzekerd
is? Is het financiële argument wel helemaal legitiem, nu een prijsvoordeel
ten opzichte van onteigening vooral bewerkt zal zijn door het mechanisme van
blokkade en prijsdrukkend effect, terwijl het – zonder blokkade –
meebieden licht tot prijsopdrijving zou leiden? En tenslotte, zelfs als al
deze vragen bevestigend beantwoord moeten worden, rechtvaardigt
de feitelijke nood van deze lacune wel deze veel verder reikende beperking
van de eigendom en verhandelbaarheid van onroerend goed! Resumerend stelt
de commissie dat zij vooral bij gebreke van voldoende feitelijke informatie
over de ernst en de omvang van de lacune waarin het voorkeursrecht wil voorzien,
rekening houdend met de aanzienlijke lasten die voor de gemeenten, GS, de
Arob-rechter en de rechtbanken uit de hantering ervan kunnen voortvloeien,
in het bijzonder gelet ook op de diep ingrijpende consequenties die de wet
voor het functioneren van de onroerend-goedmarkt in het algemeen en individuele
eigenaren in het bijzonder kan hebben, waarbij nog komt dat de indruk bestaat
dat de beoogde doelstellingen ook deels langs eenvoudiger (eventueel ook buitenwettelijke)
weg, deels via aanpassing van het bestaande instrumentarium gediend kunnen
worden, terwijl het nu voorgestelde instrumentarium noch de beoogde verwerving
garandeert noch direct correleert met de daarachter gelegen ratio ervan, ernstige
twijfel heeft of de wet voldoet aan de criteria van (gerichte) effectiviteit
en evenredigheid. XNoot1Samenstelling: Steenkamp (CDA), Ginjaar (VVD), Schuurman (RPF), Baarda
(CDA), Zijlstra (PvdA), (voorzitter), Van Gennip (CDA), Veling (GPV), Pitstra
(GroenLinks), Roscam Abbing-Bos (VVD), Ketting (VVD), Bierman, Le Poole (PvdA),
De Wit (SP) en Hessing (D66). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-19951996-24235-202a.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl