Herstructurering openbaar bibliotheekwerk; Brief staatssecretaris met de beleidsbrief 'Bibliotheekvoorziening voor blinden en slechtzienden 2006-2008'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28330, nr. 19

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

05-12-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

28330 nr. 19

21-11-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamTen geleideBIBLIOTHEEKVOORZIENING VOOR BLINDEN EN SLECHTZIENDEN 2006–20081. Inleiding2. Ontwikkelingen binnen de voorziening2.1 Bibliotheekvoorziening voor blinden- en slechtzienden
in de periode 1980–20012.2 Bibliotheekvoorziening voor blinden en slechtzienden
in 2005Dienstverlening bij de tijdComplexe verhoudingen in het stelselEr is meer dan techniekDirecte betrokkenheid OCWGeen aansluiting bij stelsel openbare bibliotheken3. Bibliotheekvoorziening voor blinden en slechtzienden
in een veranderende omgeving3.1 Ontwikkelingen in gebruikLuisterlectuur voor iedereenAangepaste studielectuur en dyslectici3.2 Ontwikkelingen in techniekDigitaliseringOpkomst van een commerciële markt?4. De toekomst van de bibliotheekvoorziening voor
blinden en slechtzienden4.1 De balans opmaken4.2 Integratie in het stelsel van openbare bibliotheken1. Regie stelsel openbare bibliotheek2. Belang van de gebruiker staat voorop3. Studie- en vakliteratuur geen onderdeel stelsel
openbare bibliotheek5. Beleidskaders voor de periode 2006–20085.1 AlgemeenOp gepaste afstandGevolgen voor de instellingenStudie- en vakliteratuur5.2 Integratie in het openbaar bibliotheekwerk1. Openbare bibliotheken leidend2. Eén landelijke, centrale dienstverlening3. Netwerk van decentrale servicepunten4. Lidmaatschap openbare bibliotheek5. Collectiebeleid6. De gebruiker centraal7. Nieuwe overeenkomst met uitgevers8. Onderzoek ontwikkeling marktwerking5.3 Studie- en vakliteratuur6. Tot besluitOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28330Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 47 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 330Herstructurering openbaar bibliotheekwerknr. 19BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 21 november 2005Ten geleideHierbij treft u aan de beleidsbrief «Bibliotheekvoorziening voor
blinden en slechtzienden 2006–2008».1
Deze geeft het beleidskader en de uitgangspunten voor de herstructurering
van de bijzondere bibliotheekvoorziening voor blinden en slechtzienden in
de periode 2006–2008. In mijn eerdere brief van 21 juni 2004 (vergaderjaar
2003–2004, Kamerstuk 28 330 nr. 6) heb ik u bericht over de aanleiding
voor deze herstructurering, de stand van zaken tot op dat moment en het meerjarig
perspectief. In de periode tot en met 2008 zal de operatie worden voltooid
met de integratie van het bibliotheekwerk voor blinden en slechtzienden in
het reguliere stelsel van openbare bibliotheken.De beleidsbrief heeft de volgende opbouw:1. Inleiding2. Ontwikkelingen binnen de voorziening3. De voorziening in een veranderende omgeving4. De toekomst van het bibliotheekwerk voor blinden en slechtzienden5. Beleidskaders voor de periode 2006–20086. Tot besluitBIBLIOTHEEKVOORZIENING VOOR BLINDEN EN SLECHTZIENDEN 2006–20081. InleidingAls Staatssecretaris van Cultuur en Media draag ik de eindverantwoordelijkheid
voor het decentrale stelsel van openbare bibliotheken. Als afgeleide van deze
verantwoordelijkheid beheer c.q. beheerde ik ook twee bijzondere bibliotheekvoorzieningen
die bij de decentralisatie van het bestel in 1987 niet lokaal of bovenlokaal
geaccommodeerd konden worden: die voor blinden en slechtzienden,
en die voor zeevarenden en binnenschippers.Voor de doelgroep van blinden en slechtzienden heb ik tot taak het verzorgen,
het in stand houden en het ontwikkelen van een voorziening die bibliotheekmaterialen
in aangepaste leesvorm beschikbaar stelt. De primaire doelgroep bestaat uit
personen die aangeboren of vanaf jonge leeftijd te maken hebben met ernstige
visuele beperkingen, de zgn. vroeg-blinden en slechtzienden. Dit is een in
omvang beperkte groep (ca. 1300 personen), die evenwel hoge eisen stelt aan
de dienstverlening om volwaardig te kunnen participeren in de maatschappij.
Daarnaast richt de voorziening zich op de veel grotere groep mensen die op
latere leeftijd te maken krijgt met visuele beperkingen (ca. 20 000 personen).
Dat zijn veelal, maar niet uitsluitend, bejaarden en hoogbejaarden. De afgelopen
jaren is in toenemende mate duidelijk geworden dat ook andere doelgroepen
baat kunnen hebben bij, en interesse hebben in, producten die de blindenbibliotheken
aanbieden. Ik kom daar verderop in deze brief op terug.De blindenbibliotheken bedienen thans gezamenlijk ca. 25 000 personen.
Voor deze personen subsidieer ik de omzetting van bibliotheekmaterialen in
aangepaste vorm (braille, audio en digitaal) in de categorieën algemene
lectuur, kranten en tijdschriften, bladmuziek, studie- en vakliteratuur en
reliëfkaarten. In beperkte mate voorziet de gesubsidieerde voorziening
ook in individuele verzoeken tot omzetting van informatie (het zgn. consumentenwerk).Van de blindenbibliotheken hebben de Nederlandse Luister en Braille Bibliotheek
(NLBB), de Bibliotheek Le Sage ten Broek (LSB) en de Christelijke Bibliotheek
voor Blinden en slechtzienden (CBB) een zgn. lokettaak (front-office dienstverlening)
voor algemene lectuur. Daarnaast neemt de CBB een deel van de audio- en brailleproductie
voor zijn rekening en verzorgt de LSB de productie van reliëfkaarten.
De Stichting FNB is de grootste organisatie. Zij produceert audio en braille
en verzorgt daarnaast de loketfunctie voor studie en vakliteratuur, resp.
kranten en tijdschriften. De Federatie Blinden- en Slechtziendenbelang (FSB)
tenslotte, is een koepel van belangenorganisaties die door mij wordt gesubsidieerd
voor het aspect gebruikersinbreng in de lectuurvoorziening.2. Ontwikkelingen binnen de voorziening2.1 Bibliotheekvoorziening voor blinden- en slechtzienden
in de periode 1980–2001Sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw, toen het algemene stelsel van
openbare bibliotheken werd gedecentraliseerd, heeft elk van mijn voorgangers
gesignaleerd dat het niet goed ging met de bibliotheekvoorziening voor blinden
en slechtzienden. Er was sprake van weinig onderlinge samenhang tussen de
instellingen die samen deze dienstverlening verzorgden, met als gevolg versnippering
en inefficiënte inzet van middelen. Bovendien werden de mogelijkheden
tot samenwerking met het openbaar bibliotheekwerk nauwelijks benut.Op advies van de Raad voor Cultuur werd daarom in 1996 het Fonds Bibliotheekvoorziening
voor Blinden en Slechtzienden (FBBS) opgericht. Zijn taakopdracht was de rijkssubsidie
te verdelen onder de instellingen op een wijze die tevens zou leiden tot krachtenbundeling
en vernieuwing. In zijn advies voor de Cultuurnotaperiode 2001–2004,
vier jaar later, constateerde de Raad dat er nog steeds geen onderlinge samenhang
in het bestel was gerealiseerd. Ook was er nog nauwelijks werk gemaakt van de aansluiting met het reguliere openbaar bibliotheekwerk. Dat knelde
vooral omdat in die jaren het traject van bibliotheekvernieuwing van start
ging.De Cultuurnotabeschikking 2001–2004 bevatte de expliciete opdracht
aan het fonds om de impasse te doorbreken en de voorziening op een nieuwe
koers te zetten. Het FBBS slaagde er evenwel niet in met partijen tot invulling
te komen van de beschikking. Daarop besloot het bestuur in 2001 zijn portefeuille
terug te geven aan mijn voorganger met het verzoek de regie zelf ter hand
te nemen. Vanaf dat moment werden de subsidiemiddelen direct toegekend aan
de afzonderlijke instellingen. Inhoudelijk werd daarbij recht gedaan aan de
beleidskeuzes die waren vastgelegd in de oorspronkelijke Cultuurnotabeschikking
aan het FBBS en die waren afgeleid van het advies van de Raad voor Cultuur.
Deze beleidskeuzes betroffen de inrichting van een centrale facilitaire voorziening,
een modernisering van de producten en diensten, en de aansluiting van de voorziening
bij het openbaar bibliotheekbestel. In het Rijksvoorzieningenplan Bibliotheekwerk
voor Blinden en Slechtzienden 2002–2004 (RVP), en zijn verlenging tot
en met 2005, werd deze verantwoordelijkheid beleidsmatig en financieel ingevuld.
Doel van de operatie was het scheppen van een kwalitatief hoogstaande openbare
bibliotheekvoorziening voor de doelgroep, met maximale gebruikmaking van de
mogelijkheden die het digitale tijdperk biedt.2.2 Bibliotheekvoorziening voor blinden en slechtzienden
in 2005Dienstverlening bij de tijdWaar staat de voorziening anno 2005, na vier jaar van herstructurering?
De impasse waar het FBBS in 2001 op strandde is doorbroken. Er is grote vooruitgang
geboekt op het gebied van concentratie en modernisering van de productie,
reproductie, distributie en opslag van materialen in aangepaste leesvorm.
De dienstverlening op het gebied van audiolectuur is overgegaan van analoog
(op cassettes) naar digitaal (op cd-roms) en de webdiensten zijn geheel bij
de tijd gebracht. Dat is, zoals bekend, niet zonder slag of stoot verlopen,
maar het eindresultaat is iets om trots op te zijn. Nederland heeft zich in
de afgelopen drie jaren een plaats weten te verwerven onder de landen met
de meest moderne infrastructuur op het gebied van aangepaste leesvormen. De
doelen van het RVP zijn daarmee in hoofdlijn behaald, met uitzondering van
de aansluiting bij het openbaar bibliotheekwerk.Complexe verhoudingen in het stelselBij deze positieve aspecten is echter ook een aantal kanttekeningen te
plaatsen. Ten eerste zijn de onderlinge verhoudingen tussen de blindenbibliotheken
nog steeds moeizaam. Op mijn verzoek heeft een onafhankelijke procesmanager
dit jaar getracht tussen partijen draagvlak te creëren voor de beleidskeuzes
die voor de komende jaren gemaakt moeten worden. Oogmerk was het proces van
beleidsvorming in samenwerking met het gezamenlijke veld te laten plaatsvinden.
Dat is niet gelukt en dat betreur ik zeer. De procesmanager heeft geconstateerd
dat in de afgelopen decennia door de blindenbibliotheken veel deskundigheid
is opgebouwd en dat er met grote betrokkenheid wordt gewerkt. Maar, zo constateert
de procesmanager ook, de verhoudingen binnen het stelsel laten zeer te wensen
over en verbetering uit eigen beweging is niet te verwachten. De moeilijke
verhoudingen worden mede veroorzaakt door de ingewikkelde inrichting van het
stelsel. Eén van de aanbevelingen uit het externe advies is om de bibliotheekvoorziening
voor blinden en slechtzienden onder te brengen bij het openbaar bibliotheekstelsel,
met uitzondering van de deelcomponent studie- en vakliteratuur.
Ik kom daar later op terug.Er is meer dan techniekDe tweede kanttekening komt van het Audio Visueel Expertise Centrum (AVEC),
dat dit jaar op mijn verzoek een onderzoek heeft uitgevoerd naar de digitale
audioproductie in Nederland. Hierbij is onder meer de Nederlandse situatie
vergeleken met die in Zweden en Denemarken. Het onderzoek bevestigt dat Nederland
sinds de doorvoering van Daisy internationaal koploper is geworden op het
gebied van digitale audiodiensten. Wel waarschuwt het AVEC voor de verleiding
van verdere technology-driven innovatie. Er moeten
nu eerst keuzes gemaakt worden op het gebied van product-marktcombinaties
(welke doelgroep vraagt om welk product en tegen welke prijs), met doorwerking
naar de keuzes voor investeringen in onderzoek en ontwikkeling. Met betrekking
tot de inrichting van het stelsel concludeert het onderzoek dat de vermenging
van functies onduidelijkheid creëert over verantwoordelijkheden. Dat
heeft tot gevolg dat deelbelangen een te grote rol gaan spelen en dat het
stelsel als geheel moeilijk bestuurbaar is. De opzet van het stelsel heeft
ook andere nadelen. Zo zijn er weinig tot geen (externe) prikkels voor de
efficiency van productie en onderzoeksinspanningen.Directe betrokkenheid OCWEen derde kanttekening is dat het departement, met het wegvallen van het
FBBS, direct betrokken is geraakt bij de voorziening. Dat is in de uitvoeringspraktijk
bepaald niet meegevallen. De Auditdienst constateert dan ook in zijn rapport
van 10 november jl. dat de financieringssystematiek van het Rijksvoorzieningenplan
2002–2004 door zijn gedetailleerdheid een aanvullende complicerende
factor in het bestel dreigt te worden. Daar neem ik goede nota van. Deze situatie
is echter nooit als structureel bedoeld. Ik vind directe betrokkenheid bij
de voorziening ook onwenselijk omdat het ver afstaat van de wijze waarop mijn
algemene stelselverantwoordelijkheid voor het openbaar bibliotheekbestel is
vormgegeven. Het beleid voor de komende jaren zal er daarom mede op gericht
zijn mijn betrokkenheid bij de voorziening weer op gepaste afstand te brengen.Geen aansluiting bij stelsel openbare bibliothekenDe laatste en misschien wel belangrijkste kanttekening is dat de aansluiting
van de voorziening bij het stelsel van openbare bibliotheken nog steeds niet
van de grond is gekomen. Het landelijke netwerk beschikt over een brede infrastructuur,
een grote gezamenlijke capaciteit en allerlei instrumenten voor kwaliteitszorg
en -borging waarvan het bibliotheekwerk voor blinden en slechtzienden op dit
moment geen gebruik maakt. Zonder maatregelen zal deze situatie niet veranderen.
Het Kabinet heeft aanzienlijke intensiveringsmiddelen beschikbaar gesteld
om het stelsel van openbare bibliotheken toe te rusten op de uitdagingen van
het informatietijdperk. In een parallelle brief stuur ik u een dezer dagen
daarover een voortgangsbericht. De operatie is in vol bedrijf en de eerste
resultaten worden zichtbaar voor de gebruiker. Het zou voor zich moeten spreken
dat ook mensen met een visuele handicap de vruchten kunnen plukken van deze
kwaliteitsimpuls. Dat is echter niet het geval en daar is de huidige inrichting
van het stelsel van blinden bibliotheken mede debet aan.In mijn brief van 21 juni 2004 heb ik u geschreven hoe de tweede
bijzondere bibliotheekvoorziening, de Bibliotheek voor Varenden (BvV), in
2001 heeft gekozen voor een inbedding binnen het reguliere bestel van openbare
bibliotheken. Het bestuur was zelf tot de conclusie gekomen dat dit de
enige weg was om de gebruikers te laten profiteren van de vele andere diensten
en faciliteiten waarover het openbaar bibliotheekwerk beschikt. Dit heeft
geleid tot de succesvolle integratie van de BvV naar de Gemeentebibliotheek
Rotterdam in 2004. Ik ben ervan overtuigd dat de dienstverlening aan blinden
en slechtzienden alleen toekomst heeft door een soortgelijke weg in te slaan.3. Bibliotheekvoorziening voor blinden en slechtzienden
in een veranderende omgevingIn deze paragraaf wordt ingegaan op een aantal recente ontwikkelingen
die relevant zijn voor het beleidskader voor de komende jaren.3.1 Ontwikkelingen in gebruikLuisterlectuur voor iedereenDe tijd dat blindenbibliotheken uitsluitend de omzetting van gewone lectuur
naar braille verzorgden, ligt ver achter ons. Luisterproducten vormen al jaren
het gros van de dienstverlening. Dat komt mede omdat mensen die op latere
leeftijd visuele beperkingen krijgen doorgaans niet meer in staat zijn om
braille te leren. Lange tijd heeft de luisterlectuur eigenlijk geen andere
doelgroep bereikt dan de traditionele gebruikers van de blindenbibliotheken.
Maar ook die tijd is voorbij. Nieuwe groepen bibliotheekgebruikers die interesse
hebben in luisterproducten dienen zich aan. Bijvoorbeeld dyslectici –
een doelgroep die thans wordt geschat op ca. 70 000 jeugdigen en 35 000
volwassenen – maar ook mensen met andere dan visuele beperkingen, zoals
motorische uitval of cognitieve functiestoornissen, of mensen met een taal-
of leesachterstand.De interesse van nieuwe groepen voor luisterlectuur is op zichzelf niet
bezwaarlijk. Het wringt echter met de huidige ordening van het bestel, doordat
deze nieuwe groepen het landelijk openbare bibliotheekstelsel dreigen over
te slaan en zich direct wenden tot de bijzondere bibliotheekvoorziening voor
blinden en slechtzienden. Dan gaat er iets mis. Niet alleen omdat de voorziening
organisatorisch en financieel in beginsel is ingericht voor een specifieke
doelgroep met een beperkte omvang. Maar ook omdat het landelijk netwerk van
openbare bibliotheken gewoon in staat moet zijn zulke nieuwe doelgroepen te
bedienen en in te spelen op veranderingen in de vraag. Daarover hebben de
overheden bij de decentralisatie van het stelsel (en van de bijbehorende financiële
middelen) duidelijke afspraken gemaakt. Zo beschikken de meeste openbare bibliotheken
al langere tijd over een collectie grootletterboeken, gefinancierd uit hun
eigen (gemeentelijk of provinciaal) budget, en zo hebben diverse bibliotheken,
inspelend op de vraag van de gebruiker, in de laatste jaren zgn. «Makkelijk
Lezen Punten» ingericht. Op dezelfde wijze zal zeker ook luisterlectuur
zoals die nu door reguliere uitgeverijen wordt aangeboden (zie verderop in
deze brief bij paragraaf 3.2), organisch zijn plaats gaan vinden in lokale
bibliotheekcollecties.Aangepaste studielectuur en dyslecticiDe afgelopen jaren hebben steeds meer dyslectische scholieren de weg gevonden
naar de afdeling studieliteratuur van de voorziening. Hier worden op verzoek
schoolboeken ingesproken en uitgeleverd op cd-rom. De toeloop van dyslectici
legt een groot beslag op de financiële en organisatorische capaciteit
van de voorziening. Die is van oorsprong – zoals gezegd – ingesteld
op het bedienen van een kleine groep (vroeg)blinden en slechtzienden. Op dit
moment bedient de voorziening 1300 personen in de oorspronkelijke doelgroep,
terwijl het aantal dyslectische klanten inmiddels is gegroeid
tot 3600 personen.1 Gezien de totale omvang van
het aantal dyslectische scholieren, lijkt het einde van deze ontwikkeling
nog niet in zicht. Dit heeft grote gevolgen voor de financiën en organisatie
van dit aspect van de voorziening. Het roept tevens de vraag op of dyslectici
wel op dezelfde wijze als blinden en slechtzienden aanspraak kunnen maken
op de gesubsidieerde dienstverlening. Richtlijnen daarvoor ontbreken vooralsnog.Het beleid voor dyslectici in het onderwijs en in de zorg is volop in
ontwikkeling. In opdracht van het Ministerie van OCW is in 2004 het Masterplan
Dyslexie opgesteld.2 Dat is gericht op een eenduidige
signalering van leesproblemen en dyslexie op alle scholen en voorziet in begeleiding
van dyslectici in het funderend onderwijs. Het Masterplan zoekt tevens afstemming
met het stappenplan dat het Ministerie van VWS heeft ontwikkeld op grond van
het advies van het College van Zorgverzekeringen uit 2003. Dit advies behelst
een vergoedingsregeling voor de zorgbehandeling van ernstige dyslectici. Het
Masterplan noch het advies van het College voorzien evenwel in een vergoeding
(subsidiëring) van hulpmiddelen aan dyslectische scholieren. Het beleid
van het Ministerie van OCW is daar ook niet op gericht. Verder is ook hier
de wisselwerking met de markt actueel. De grote doelgroep van dyslectici kan
voor commerciële partijen interessant zijn, wat een alerte oriëntatie
vraagt op externe ontwikkelingen in de markt. De vraag is dan of er bij de
omzetting van schoolen studieboeken voor dyslectici wel een subsidietaak ligt
voor het ministerie van OCW. Nu heb ik als Staatssecretaris voor Cultuur en
Media geen verantwoordelijkheid voor de beleidsvorming inzake dyslectici.
Wel acht ik het noodzakelijk te bewaken dat, lopende de beleidsvorming, de
dienstverlening aan vroeg-blinden en slechtzienden wordt gewaarborgd.3.2 Ontwikkelingen in techniekDigitaliseringDe afgelopen jaren hebben in het teken gestaan van de introductie van
Daisy. De technologische vooruitgang zal de dienstverlening ook in de komende
beleidsperiode blijven beïnvloeden. Ik denk hierbij aan de doorbraak
van streaming audio en de zich voortdurend uitbreidende
mogelijkheden op het gebied van digitale distributie, bijvoorbeeld via webportals
voor de doelgroep zelf (www.anderslezen.nl), het onderwijs (www.kennisnet.nl)
en het algemene publiek (www.overheid.nl en www.bibliotheek.nl). Ook de ontwikkelingen
op het gebied van synthetische spraak lijken mij erg relevant voor mensen
met een leeshandicap. Te denken valt aan bijvoorbeeld aan de toenemende vraag
naar de omzetting van algemene informatie in aangepaste leesvorm. Door de
blindenbibliotheken wordt, ten behoeve van de «traditionele» doelgroep
en op individuele aanvraag, op dit moment in deze vraag voorzien door de omzetting
van aangeleverde informatie naar braille of ingesproken tekst (het zgn. consumentenwerk).
Deze vorm van dienstverlening kent zowel financieel als organisatorisch echter
zijn grenzen. Geautomatiseerde synthetische spraak biedt heel nieuwe mogelijkheden
om deze informatiestroom snel en op maat van de gebruiker te blijven ontsluiten.Opkomst van een commerciële markt?Een gevolg van de snelle technologische ontwikkelingen is dat de toetredingsdrempel
voor producenten van aangepaste leesvormen (braille, grootletter, audio) lager
wordt. Activiteiten die eerder commercieel niet aantrekkelijk waren (hoge
investeringen voor een kleine afzetmarkt) kunnen zich daarmee snel ontwikkelen
tot heel andere verhoudingen dan nu in het gesloten bestel gebruikelijk zijn
(lagere productiekosten voor een verbredende afzetmarkt). Dat
een dergelijke verschuiving niet denkbeeldig is, mag blijken uit de plotselinge
doorbraak van het commerciële luisterboek voor een breed publiek. In
navolging van het Anglo-saksische en Duitse taalgebied hebben uitgevers in
het afgelopen jaar ook in Nederland een behoorlijk aanbod van luisterboeken
op de markt gebracht. Het is nog niet duidelijk of dit product duurzaam zal
aanslaan bij het algemene publiek. Maar áls deze ontwikkeling doorzet,
zal het de nodige implicaties hebben. Het bestel zal dan zodanig ingericht
moeten zijn dat tijdig make or buy-keuzesgemaakt
kunnen worden, zodat dat eerst wordt gekeken wat op de markt beschikbaar is («buy») voordat titels in eigen beheer worden
geproduceerd («make»).4. De toekomst van de bibliotheekvoorziening voor
blinden en slechtzienden4.1 De balans opmakenEr is de afgelopen jaren een belangrijke inhaalslag gemaakt op de technische
kwaliteit van de dienstverlening. De samenhang in het bestel is evenwel niet
verbeterd en ook de aansluiting met het openbaar bibliotheekwerk is nog niet
van de grond gekomen. Met het wegvallen van het FBBS is het departement zeer
direct betrokken geraakt bij de voorziening. Dat staat in contrast met de
generieke wijze waarop mijn verantwoordelijkheid voor het openbaar bibliotheekwerk
is vormgegeven. Ondertussen staat de dienstverlening aan blinden en slechtzienden
ook de komende jaren weer voor grote uitdagingen: snelle ontwikkelingen op
het gebied van informatie- en distributietechnologie, veranderende informatiebehoeften
van gebruikers, nieuwe verhoudingen in de productie van audiolectuur en nieuwe
doelgroepen voor deze producten.In zijn huidige inrichting zal het stelsel van blindenbibliotheken niet
in staat zijn deze uitdagingen slagvaardig op te pakken. Belangrijker echter
is de constatering dat de blindenbibliotheken ook niet het juiste instrument
daartoe vormen. De ordening die ooit logisch was – een eigen bibliotheekvoorziening
met eigen producten voor een in omvang afgebakende doelgroep – is achterhaald.
Dat blijkt onmiskenbaar uit de belangstelling van nieuwe en steeds bredere
groepen voor luisterboeken. Groepen van deze omvang kunnen alleen adequaat
worden bediend binnen de brede infrastructuur van het openbaar bibliotheekbestel.
Gebruikers hebben daar ook recht op. Openbare bibliotheken zijn er immers
voor iedereen en misschien wel bij uitstek voor mensen met een leeshandicap.
Integratie van de dienstverlening van de blindenbibliotheken in het stelsel
van openbare bibliotheken is niet langer een wenselijkheid, maar een noodzaak.4.2 Integratie in het stelsel van openbare bibliothekenOp basis van de hierboven beschreven analyse kom ik tot de conclusie dat
de komende jaren een herordening op stelselniveau gerealiseerd moet worden,
die de volgende drie elementen omvat.1. Regie stelsel openbare bibliotheekEen succesvolle integratie vereist ten eerste dat het openbaar bibliotheekwerk
leidend wordt voor de bibliothecaire dienstverlening aan blinden en slechtzienden.
Zolang er op bestelniveau echter twee gescheiden bibliotheekstelsels in stand
worden gehouden, zal het openbaar bibliotheekwerk deze regierol niet kunnen
oppakken. Deze scheiding wordt doorbroken door de aansturing van de voorziening
direct bij het openbaar bibliotheekwerk te beleggen. 2. Belang van de gebruiker staat vooropTen tweede dient het belang van de gebruiker centraal te staan. Essentiële
randvoorwaarde daarvoor is een goede functiescheiding tussen vraag en productie.
Op het moment dat het openbaar bibliotheekstelsel leidend wordt, zal de vraag
per definitie binnenkomen bij (een van de onderdelen van) het openbaar bibliotheekwerk.
Daar moet vervolgens ook de afweging worden gemaakt wat er gekocht danwel
geproduceerd zal worden. Een dergelijke inrichting van het bestel laat ook
ruimte voor eventuele marktwerking, mochten zich in de komende jaren nieuwe
producenten aanbieden.3. Studie- en vakliteratuur geen onderdeel stelsel
openbare bibliotheekTen derde, de huidige dienstverlening op het gebied van aangepaste studieen
vakliteratuur is een vreemde eend in de bibliotheekportefeuille. Openbare
bibliotheken bieden tal van diensten, maar daar hoort het beschikbaar stellen
en uitlenen van school- en studieboeken niet bij. Om de integratie van de
bibliothecaire dienstverlening aan blinden en slechtzienden in het openbaar
bibliotheekwerk succesvol te laten verlopen, zal de component studie- en vakliteratuur
buiten het stelsel van openbare bibliotheken moeten blijven.5. Beleidskaders voor de periode 2006–20085.1 AlgemeenOp gepaste afstandOp basis van bovenstaande analyse, ben ik voornemens per 1 januari
2007 bibliotheekvoorziening voor blinden en slechtzienden onder regie te plaatsen
van het openbaar bibliotheekwerk. De geldstromen die nu nog naar de instellingen
in het blindenbibliotheekwerk verlopen, zullen vanaf die datum overeenkomstig
worden verlegd naar partijen binnen het stelsel van openbare bibliotheken,
op een wijze die maximaal recht doen aan het uitgangspunt van vraagsturing.
Voor de overgangsfase 2007–2008 zullen waarborgen worden ingebouwd voor
de instellingen binnen de huidige voorziening (zie verder). Het totale financiële
kader voor de bibliotheekvoorziening voor blinden en slechtzienden (13,25
mln. euro per jaar) blijft voor de periode 2006–2008 ongewijzigd ten
opzichte van 2005. Eventuele efficiencywinsten die voortvloeien uit de nieuwe
inrichting van het bestel zijn bestemd voor kwaliteitsverhoging van de dienstverlening.Ik zal de VOB, die voor mij de stelseltaken uitvoert, verzoeken een operationeel
plan op te stellen dat past binnen de uitgangspunten die ik in paragraaf 5.2
uiteen zet. De directie van de VOB heeft aangegeven graag aan een dergelijk
verzoek te willen voldoen, vooropgesteld dat studie- en vakliteratuur een
ordening krijgt buiten het openbaar bibliotheekbestel. Daar ben ik het mee
eens. Het operationeel plan moet op 1 januari 2007 in werking kunnen
treden en erop gericht zijn dat de integratie per 1 januari 2009 definitief
is voltooid. Het verzoek aan de VOB zal worden voorzien van een financieel
kader voor de jaren 2007–2008 dat is gebaseerd op dat deel van het budget
voor blinden en slechtzienden dat toerekenbaar is aan openbare bibliotheektaken,
inclusief een aandeel onderzoek en ontwikkeling. Het operationeel plan zal
binnen dat financiële kader moeten passen.Gevolgen voor de instellingenHet jaar 2006 wordt een voorbereidingsjaar. De bestaande subsidierelaties
met de instellingen in het blindenbibliotheekwerk worden in dat jaar in beginsel op hetzelfde niveau gecontinueerd als in 2005. De definitieve
hoogte zal uiteraard afhankelijk zijn van de beoordeling van de betreffende
beleidsplannen voor 2006.Voor 2007 en 2008 zullen de instellingen (CBB, LSB, NLBB, FNB en FSB) vanuit het openbaar bibliotheekwerk een financiële
garantie krijgen voor hun activiteiten op het terrein van loket en productie
(inclusief consumentenwerk) en gebruikersinbreng (FSB). De activiteiten op
het terrein van studie- en vakliteratuur vallen hier niet onder. De instellingen
wordt deze overgangstermijn geboden om hun expertise van bestaande klanten
en hun leesgedrag over te dragen aan het openbaar bibliotheekwerk en maatregelen
te nemen voor een gefaseerde afbouw van het eigen loket. In deze overgangstermijn
kunnen de instellingen zich voorbereiden op de situatie vanaf 1 januari
2009, wanneer zij voor hun productieactiviteiten toeleveranciers van het openbaar
bibliotheekstelsel zullen zijn op een in beginsel open markt.De hoogte van deze garantie bedraagt voor 2007 en 2008 90% van
de departementale subsidieverlening voor 2005. Met het vrije deel van de subsidiesom
(10% en in 2007 en 2008) kan het openbaar bibliotheekwerk in genoemde
periode eigen keuzes maken op het gebied van (de organisatie van) dienstverlening,
inkoop en opdrachtverlening voor productie. De financiële garantie aan
de instellingen vervalt met ingang van 1 januari 2009. Na die datum is
het openbaar bibliotheekstelsel vrij om producten en diensten in te kopen
bij de huidige aanbieders of eventuele nieuwe aanbieders. Vanaf dat moment
zullen de instellingen moeten kunnen functioneren als zelfstandige toeleveranciers
van het openbaar bibliotheekwerk.Studie- en vakliteratuurDit aspect van de dienstverlening aan blinden en slechtzienden blijft
direct vanuit het departement gesubsidieerd aan de uitvoerende instelling
(FNB), inclusief een aandeel onderzoek en ontwikkeling. Ik zal in de komende
beleidsperiode (2006–2008) verkennen wat de meest geëigende positionering
van deze deelcomponent is. Omdat de voorziening vooralsnog onder mijn beleidsverantwoordelijkheid
valt, geef ik voor de periode vanaf 1 januari 2006 de uitgangspunten
mee voor de dienstverlening aan dyslectici. Ik verwijs hiervoor naar paragraaf 5.3.5.2 Integratie in het openbaar bibliotheekwerkIn deze paragraaf geef ik de beleidsmatige uitgangspunten aan die in mijn
visie voorwaardelijk zijn om de dienstverlening aan blinden en slechtzienden
goed te integreren in het stelsel van openbare bibliotheken. Deze uitgangspunten
gelden als randvoorwaarden voor het operationeel plan van de VOB.1. Openbare bibliotheken leidendDe bijzondere bibliotheekvoorziening voor blinden en slechtzienden wordt
met ingang van 1 januari 2007 aangestuurd vanuit het stelsel van openbare
bibliotheken. Voor de gebruiker is vanaf die datum de openbare bibliotheek
het enige aanspreekpunt voor de dienstverlening in al zijn facetten (advisering,
bestelling, uitlevering). Per die datum ligt ook het opdrachtgeverschap voor
het gehele producten- en dienstenpakket van de huidige blindenbibliotheekvoorziening
(inclusief de digitale infrastructuur voor productie, reproductie, distributie
en opslag, en inclusief onderzoek en ontwikkeling) bij een of meerdere partijen
binnen het openbare bibliotheekbestel. Het traject van integratie is uiterlijk
op 1 januari 2009 voltooid. De continuïteit van de
dienstverlening blijft lopende het integratietraject gewaarborgd door genoemde
budgetgaranties aan de instellingen. In de nieuwe ordening van het stelsel
wordt een functiescheiding gerealiseerd tussen de vraag van de gebruiker c.q.
de collectievorming en de productie van materialen in aangepaste leesvorm
(het uitgeverij-drukkerij model). Het operationeel plan zal daartoe een voorstel
bevatten, waarbij de opdrachtverlening geschiedt vanuit het openbaar bibliotheekbestel
en op basis van actuele kennis en inventarisatie van gebruikerswensen.2. Eén landelijke, centrale dienstverleningPer 1 januari 2007 wordt ten behoeve van visueel gehandicapte mensen
die geen gebruik kunnen maken van lokale dienstverlening, één
landelijke centrale faciliteit voor dienstverlening geopend (een centraal
loket). Deze voorziening zal worden ingericht bij een grote openbare bibliotheek
binnen het stelsel. De dienstverlening omvat minimaal het organiseren van
adequate gebruikersinbreng, het aannemen van bestellingen van gebruikers,
en het beantwoorden van vragen uit het decentrale netwerk. Deze dienstverlening
vervangt voor de klant de bestaande loketten voor algemene lectuur.3. Netwerk van decentrale servicepuntenVanaf 1 januari 2007, of zoveel eerder als mogelijk, worden
binnen het landelijk bestel servicepunten ingericht waar visueel gehandicapte
bibliotheekgebruikers terecht kunnen voor een keuze uit lokaal beschikbare
leesmaterialen, en waar zij kunnen worden toegeleid naar het centrale loket
en de (grotere) landelijke collectie van aangepaste leesmaterialen. Deze decentrale
servicepunten hebben waar mogelijk de juiste doorkoppelingen naar lokaal georganiseerde
ambulante diensten in bijvoorbeeld verzorgingstehuizen. Het operationeel plan
zal een voorstel bevatten voor de gefaseerde uitrol van zo’n netwerk,
met een inhoudelijke en financiële onderbouwing van het wenselijk geachte
aantal servicepunten en de gewenste omvang van het lokaal te bieden dienstenpakket.4. Lidmaatschap openbare bibliotheekBestaande klanten of leden van de vier blindenbibliotheken zullen vanaf 1 januari
2007 gebruik maken van de centrale faciliteit (of een van de decentrale servicepunten)
en worden daarmee automatisch lid van de openbare bibliotheek. Zij zijn uiteraard
vrij donateur te blijven van (een of meer van) de bestaande instellingen.
Nieuwe klanten van de voorziening voor aangepaste leesmaterialen worden vanaf 1 januari
2007, of zoveel eerder als mogelijk is, per definitie lid van de openbare
bibliotheek. Het operationeel plan zal een voorstel bevatten voor een contributiebijdrage
voor blinden en slechtzienden die in overeenstemming is met de landelijke
regimes van gereduceerde contributie voor specifieke doelgroepen.5. CollectiebeleidDe openbare bibliotheeksector, of een nader aan te wijzen partij uit zijn
gelederen, bepaalt vraaggestuurd en op landelijk niveau de samenstelling van
de bibliothecaire collectie voor de doelgroep. Deze beantwoordt naar samenstelling
aan alle normen van levensbeschouwelijke pluriformiteit die in het openbare
bibliotheekstelsel gebruikelijk zijn. Voor de jaarlijkse aanwas van nieuwe
titels algemene lectuur worden de huidige aantallen nieuw geproduceerde titels
per jaar als minimum genomen (peiljaar 2005). Het operationeel plan bevat
een voorstel voor de wijze van afstemming tussen (de uitbouw van) de landelijke
collectie en collectievorming in het decentrale netwerk. Het
operationeel plan zal tevens een voorstel bevatten hoe in komende jaren, wanneer
de huidige producenten een afnamegarantie krijgen, tevens de juiste make or buy-keuzes gemaakt kunnen worden zodat geen titels
dubbel worden ingesproken. De jaarlijkse aanwas van nieuwe titels algemene
lectuur wordt toegevoegd aan de bestaande titelcollectie in aangepaste leesvorm.
Deze collectie – in de loop der jaren met publieke middelen (analoog)
opgebouwd bij NLBB, CBB en LSB ten behoeve van de voorziening en vervolgens
(digitaal) gecentraliseerd bij de FNB – komt in beginsel integraal beschikbaar
voor de openbare bibliotheeksector. Bovenstaande geldt ook voor de bestaande
collectie en nieuwe collectievorming op het gebied van kranten en tijdschriften
in het bibliothecaire domein.6. De gebruiker centraalDe dienstverlening van de openbare bibliotheeksector aan de specifieke
doelgroep van blinden en slechtzienden wordt nadrukkelijk vraaggestuurd en
zal dus op adequate wijze moeten voorzien in de directe inbreng van gebruikers
van de voorziening en monitoring van gegevens over gebruik en waardering van
de voorziening. Het is aan het openbaar bibliotheekbestel om in samenhang
hiermee de rol van de FSB binnen de bibliotheekvoorziening opnieuw te bezien.7. Nieuwe overeenkomst met uitgeversOnderdeel van het operationeel plan is een nieuwe, geactualiseerde overeenkomst
tussen de VOB en de uitgeversbond NUV ten aanzien van de beschikbaarstelling
aan visueel gehandicapten van auteursrechtelijk beschermde materialen in een
open (in plaats van gesloten) bibliotheeksysteem.8. Onderzoek ontwikkeling marktwerkingHet ligt voor de hand om alert te zijn op de ontwikkelingen in de markt
voor luisterlectuur. Het lijkt mij verstandig dat de openbare bibliotheeksector
de komende beleidsperiode een onderzoek laat uitvoeren naar de ontwikkelingen
inzake nieuwe, al dan niet commerciële aanbieders voor de productie van
materialen in aangepaste leesvorm. Al naar gelang de mate waarin er een open
markt ontstaat (bijv. wel voor audio maar niet voor braille), kan het openbaar
bibliotheekbestel nadere besluiten nemen over de noodzakelijke of gewenste
mate van marktwerking in de periode na 1 januari 2009. Een voorstel voor
een dergelijk onderzoek kan onderdeel zijn van het operationeel plan.5.3 Studie- en vakliteratuurDe toenemende belangstelling van dyslectische scholieren en studenten
voor de gesubsidieerde dienstverlening op het gebied van studie- en vakliteratuur
vraagt om verheldering van de beleidsmatige uitgangspunten voor de subsidieverlening.
Onderstaande uitgangspunten voor de periode 2006–2008 hebben tot doel
(a) de dienstverlening aan de oorspronkelijke groep gebruikers van (vroeg)blinden
en slechtzienden te waarborgen, en (b) binnen de grenzen van de huidige financiële
kaders naar maximaal vermogen dyslectische klanten te bedienen.1. Het budgettaire kader voor de deelcomponent studie en literatuur van
de bibliotheekvoorziening voor blinden en slechtzienden blijft in de periode
2006–2008 op gelijk niveau (peiljaar 2005).2. Dienstverlening aan de oorspronkelijke doelgroep, blinden en slechtzienden,
prevaleert boven dienstverlening aan nieuwe groepen, omdat – binnen
het huidige budget voor het blindenbibliotheekwerk – de subsidiecomponent
voor studie- en vakliteratuur is gemotiveerd op de behoeften van deze doelgroep.3. Binnen het budget voor studie- en vakliteratuur blijft voor de periode
2006–2008, net als in 2005, een deelbudget van maximaal € 900 000,-
beschikbaar voor dienstverlening aan dyslectische scholieren.4. De FNB doet begin 2006 een voorstel voor een maximale vorm van dienstverlening
aan dyslectici binnen de kaders van genoemd budget in combinatie met een eigen
bijdrage van de gebruikers. Dit plan is zo mogelijk operationeel voor aanvang
van het schooljaar 2006–2007.5. Het staat de uitvoerende instelling (FNB) vrij om de niet-gesubsidieerde
markt voor de audio-omzetting van lesmaterialen voor dyslectici te verkennen,
vooropgesteld dat een transparante verrekening plaatsvindt van de inzet van
rijksgesubsidieerde middelen (direct of indirect) en de boekhouding overeenkomstig
is ingericht.6. Ik ben bereid in 2006 een subsidie beschikbaar te stellen voor het
doen uitvoeren van een organisatorische en financiële businesscase voor
de niet-gesubsidieerde productie van studie- en vakliteratuur in audio. Dit
onderzoek moet zijn afgestemd op een potentiële markt van 70 000
jeugdige (schoolgaande) dyslectici en het hele palet aan leergangen dekken
dat in het primair- en voortgezet onderwijs wordt gebruikt. Ik heb hierbij
in overweging genomen dat een dergelijke businesscase ook nuttig kan zijn
voor eventuele toekomstige politieke afwegingen rond de dienstverlening aan
dyslectici.6. Tot besluitMet deze beleidsbrief heb ik aangegeven welke beleidskeuzes ik maak op
stelselniveau om de integratie van de bibliotheekvoorziening voor blinden
en slechtzienden in het stelsel van openbare bibliotheken te realiseren. Het
beleidskader zoals in deze brief beschreven brengt het openbaar bibliotheekwerk
in een leidende positie. De verankering van de dienstverlening aan blinden
en slechtzienden in de grotere beweging van de bibliotheekvernieuwing is daarmee
verzekerd.De instellingen die thans het bibliotheekwerk voor blinden en slechtzienden
verzorgen, verdwijnen niet maar gaan een andere positie innemen binnen de
landelijke bibliotheekvoorziening. Zij worden toeleveranciers van gespecialiseerde
producten en diensten binnen het openbaar bibliotheekbestel. Dat doet recht
aan hun expertise en deskundigheid op dit gebied.Budgettair verandert er voor deze instellingen in de periode 2006–2008
weinig. Zij krijgen, op basis van de subsidieverlening 2005, budgetgaranties
ter hoogte van 100% voor het jaar 2006 en 90% voor de jaren
2007 en 2008. Wel zal de aansturing van de geldstromen vanaf 1 januari
2007 vanuit het openbaar bibliotheekwerk verlopen. Vanaf 1 januari
2009 is het aan de openbare bibliotheek om te bezien met wie zij zaken wil
doen. Daaraan zal vraagsturing door de bibliotheekgebruiker ten grondslag
liggen. De instellingen zullen vanaf dat moment zelf verantwoordelijk zijn
voor de mate waarin het openbaar bibliotheekwerk gebruik wil maken van hun
diensten.De dienstverlening op het gebied van studie- en vakliteratuur wordt geen
onderdeel van het openbaar bibliotheekwerk. Deze deelcomponent blijft direct
gesubsidieerd vanuit het ministerie van OCW. De hoogte van de subsidieverlening
voor de jaren 2006–2008 wordt gebaseerd op die van de subsidieverlening
2005.Ik spreek hierbij mijn vertrouwen uit dat deze herordening binnen het
stelsel van openbare bibliotheken de basis zal bieden voor een nieuwe en solide toekomst voor de bibliothecaire dienstverlening aan blinden
en slechtzienden. Een voorziening waarbij de gebruiker echt centraal staat.De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,M. C. van der Laan XNoot1Deze brief is het beleidsdocument dat in eerdere correspondentie met uw
Kamer is aangekondigd als het «Rijksvoorzieningenplan 2005–2008».XNoot1Gegevens ontleend aan «FNB op weg naar 2010. Marktgericht en innovatief»
(FNB, 2005), p. 11.XNoot2Zie www.masterplandyslexie.nl. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28330-19.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl