Suriname; Verslag algemeen overleg op 22 oktober 1996 inzake de ontwikkelingen in Suriname
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20361, nr. 79

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

13-12-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

20361 nr. 79

03-12-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de regeringOndertekeningBIJLAGEDe regering van President Jules Wijdenbosch en Vice-President Pretaap
Radhakishun
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 20361Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 47 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
20 361Surinamenr. 79VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 3 december 1996De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1
heeft op 22 oktober 1996 overleg gevoerd met minister Van Mierlo van Buitenlandse
Zaken en minister Pronk voor Ontwikkelingssamenwerking over de ontwikkelingen
in Suriname (o.a. Kamerstuk 20 361, nr. 78). Bij dit verslag is een brief van de minister van Buitenlandse Zaken d.d.
22 oktober 1996 als bijlage gedrukt.Van het gevoerde overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag
uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieDe voorzitter deelde mee dat de heer Van Middelkoop het overleg niet kon
bijwonen, omdat hij in de plenaire vergadering aanwezig diende te zijn.Mevrouw Roethof (D66) stelde vast dat de Nederlandse betrekkingen
met Suriname zijn belast door het verleden, het contemporaine verleden, waartoe
de onafhankelijkheid en de dictatuur kunnen worden gerekend, en het verre
verleden: de Nederlandse overheersing. De geschiedenis is een baal van feiten
van zo'n uitzonderlijk gewicht dat de contacten er gemakkelijk onder zouden
kunnen bezwijken. Het is in de eerste plaats de taak van de minister van Buitenlandse
Zaken om de toekomst niet onder het verleden te laten lijden.Het verleden biedt in dit geval geen handreiking voor de toekomst, omdat
er verschillende duidingen van de geschiedenis naast elkaar bestaan en het
weinig vruchtbaar is, interpretatieverschillen aan te scherpen op zoek naar
een gemeenschappelijke noemer die op dit moment niet te vinden is. Vóór
het aantreden van dit kabinet is naar de huidige inzichten van de fractie
te veel aangestuurd op een confrontatie met Suriname over de controle door
het IMF, wat niet heeft geleid tot een werkbare bevredigende relatie tussen
Nederland en Suriname. Een dergelijke houding van Nederland, te typeren als
«wij weten wat goed voor u is», zou nu evenmin vruchten afwerpen.Na de verkiezing van de heer Wijdenbosch tot president van Suriname heeft
de minister van Buitenlandse Zaken gezegd: wij zullen de nieuwe Surinaamse
regering op haar daden beoordelen. Mevrouw Roethof steunde die
zakelijke benadering. In Suriname hebben zich majeure veranderingen voltrokken.
De hergroepering op politiek gebied is in het nadeel van de vroegere partijleiders
uitgevallen. Hoewel de NDP in haar ogen onlosmakelijk is verbonden met de
naam van haar voorzitter, zien velen in Suriname de installatie van de regering-Wijdenbosch
als een doorbraak in de verstarde politieke verhoudingen. De heer Schalkwijk,
een wetenschapper, heeft gewezen op het verschil tussen de NDP van vroeger
en nu. Hij noemde de heer Wijdenbosch een gebalanceerd bestuurskundige met
een grote mate van toegankelijkheid voor allerlei maatschappelijke groeperingen
en aanspreekbaar voor de gewone burger. Het is zijns inziens puur speculatief
om de heer Wijdenbosch bij voorbaat af te schilderen als een marionet in de
handen van een dictatuur op de achtergrond.De Surinaamse ambassadeur heeft de Kamer behulpzaam van allerlei informatie
voorzien. Het 100-dagenplan is ambitieus en spreekt tot de verbeelding. Er
spreekt dynamiek en zelfbewustzijn uit. Al kan maar de helft ervan waargemaakt
worden, dan is dat nog een enorme prestatie. Het plan omvat opmerkelijk veel
sociale maatregelen. Positief is ook het instellen van een onderraad van de
ministerraad voor het binnenland, evenals het heroverwegen van de contracten
met buitenlandse consortia voor grootschalige houtkap.Dezelfde ambitie spreekt uit de inaugurele rede van de nieuwe president
van Suriname. De ontwikkelingsgelden worden door de president gezien als een
aanvulling op de nationale besparingen: de ontwikkeling zal niet worden opgehangen
aan een donor en de ontwikkelingsgelden van die donor. Deze verstandige benadering
is geheel in lijn met de aanbevelingen die de Bretton Woodsinstellingen doorgaans
doen. De president streeft niet naar een andere verhouding met Nederland.
In de regeringsverklaring staat dezelfde formulering als in het politiek-bestuurlijke
protocol, dat reeds voor de presidentsverkiezingen was afgesloten. Suriname
wil vriendschappelijke betrekkingen onderhouden met de buurlanden, met Nederland
en met de Verenigde Staten. Mevrouw Roethof vond het vanzelfsprekend dat ervoor
is gekozen de samenwerking in Caricom-verband op de eerste plaats te zetten
en de samenwerking met Nederland op de tweede plaats. Immers, regionale economische
integratie is voor het opbloeien van de economie van groot belang.De president heeft voorts gezegd dat voor de opbouw van het land alle
voorradige mankracht nodig is. Hij deed daarom een oproep aan «Surinamers,
waar ook ter wereld». Kan hij hebben bedoeld dat nu in Nederland verblijvende
Surinamers van harte welkom zijn bij de wederopbouw? Nogal wat Surinamers
zouden in het kader van de remigratie terug willen. Het Nederlands comité
voor multilateraal jongerenwerk heeft de Kamer steun gevraagd voor remigratie
van Surinaamse studenten naar Suriname. Een ander nuttig plan lijkt dat voor
een personeelspool gezondheidszorg Suriname. Mevrouw Roethof sprak de hoop
uit dat eventuele belemmeringen aan Nederlandse zijde door het kabinet zullen
worden weggenomen. Is het kabinet bereid om indien daaraan behoefte bestaat,
een terugkeergarantie af te geven? Kan er bij het komende beleidsoverleg worden
gesproken over de mogelijkheden tot (al dan niet tijdelijke) remigratie van
hoger opgeleiden?Mevrouw Roethof achtte het te vroeg voor conclusies en staafde die opmerking
met twee krantenberichten van tegenstrijdige strekking over de houtkap. Zij
wilde afwachten hoe bijvoorbeeld de samenwerking op justitieel terrein verloopt.Desgevraagd merkte mevrouw Roethof op dat in haar ogen domineert het belang
van de betrekkingen tussen Nederland en Suriname, die thans beter zijn dan
voor het aantreden van het huidige kabinet, dat er veel in heeft geïnvesteerd.
Thans dient haars inziens het goed houden van die verhouding te prevaleren,
omdat Nederland en Suriname vele gemeenschappelijke belangen hebben,
al was het maar vanwege het feit dat een groot deel van de Surinaamse bevolking
in Nederland woont.Mevrouw Sipkes (GroenLinks) wees op de hardnekkige geruchten
dat het democratisch verloop van de verkiezingen in Suriname gepaard ging
met «democratisch geld uitdelen». Hoe denkt het kabinet hierover?Na drie stemmingsronden is toch niet de heer Bouterse, maar diens partijgenoot
Wijdenbosch president geworden. Deze heeft in zijn regeringsverklaring veel
beloftes gedaan voor de eerste honderd dagen, maar ook voor de rest van de
komende vijf jaar. Het populistisch gehalte van het 100-dagenplan is opvallend.
Het bevat veel noodzakelijke dingen, zoals betaalbare en betrouwbare gezondheidszorg
en voorziening in de basisbehoeften, maar dat lijkt toch moeilijk in 100 dagen
te realiseren. Beloofd zijn beter onderwijs, betere huizen en schonere straten.
Ook zal het vak «morele waarde» worden geïntroduceerd in
het onderwijs. Op termijn zal er een wet op de integriteit komen. En die moet
dan afkomstig zijn van een regering, waarover de vice-president schijnt te
hebben gesteld: ik wil liever niet als een Ali Baba met de zestien rovers
gaan regeren. En dan blijkt er voor de vorm één rover van de
lijst afgevoerd te worden. Hoe denkt het kabinet over de integriteit van de
Surinaamse ministers? Of er werkelijk sprake is van een nieuw bewind en van
nieuwe kansen, zal de tijd moeten leren.Van Surinaamse zijde is blijkens de brief van heden de hoop uitgesproken
op een zo zakelijk mogelijke relatie met Nederland. Verder is gesteld dat
hulp en steun vanuit Nederland nodig zullen zijn. Gegeven de Surinaamse staatsschuld,
zal Nederland wel móéten doorgaan met het geven van steun, maar
wel zo, dat het geld rechtstreeks aan de arme bevolking ten goede komt. Wat
zal het kabinet in het eerstvolgende overleg met Suriname in dezen voorstellen
en wanneer wordt dat gehouden?In de regeringsverklaring is gesteld dat het Handvest van de VN zal worden
gerespecteerd en dat er in het kader van de drugsbestrijding zal worden samengewerkt
met Interpol etc. Uit een heden ontvangen brief van minister Sorgdrager blijkt
dat er zeventien verzoeken om justitieel onderzoek zijn gedaan die niet gehonoreerd
zijn. Daar komen er nog vijf bij. Wordt er op dat terrein nog druk op de Surinaamse
regering uitgeoefend of wordt volstaan met deze vaststelling?In de aan de orde zijnde brief wordt gewezen op veranderingen die plaatsvinden.
Met name wordt gewezen op een interview in NRC-Handelsblad van 24 oktober
jl. met uitspraken over het tropisch bos en de relatie van Suriname met de
Bretton Woodsinstellingen. Het is de vraag wat de boventoon gaat voeren: de
verschuiving in het internationale denken of de behoefte internationaal-economisch
meer gezien te worden. Wat is er bekend over de combinatie drugsmaffia en
het vele geld dat illegaal naar Nederland wordt gesluisd en van hier weer
naar Suriname? Welke maatregelen overweegt het kabinet in dit kader?De heer Weisglas (VVD) vond dat een Nederlands politicus zich
niet moet bemoeien met de uitkomst van een op zich democratisch proces in
een ander land. Wel mag men toetsen of het proces zo democratisch is geweest
als wel wordt gesteld en wat dit betekent voor de mogelijkheid om Nederlands
belastinggeld effectief te kunnen besteden.De gang van zaken bij de verkiezing van de heer Wijdenbosch tot president
en bij de totstandkoming van een NDP-regering spoort volgens de heer Weisglas
niet met de zuiver verlopen verkiezingen in mei, op grond waarvan mocht worden
verwacht dat er een andere president en een andere regering zouden komen.
Tussen 23 mei en de presidentsverkiezing heeft er een uitruil van belangen
en belangetjes plaatsgevonden met als gevolg dat de heer Wijdenbosch, stroman
van de heer Bouterse, president werd en er een NDP-regering kwam. In die omstandigheid dient men zich de vraag te stellen of het verantwoord is om
alle vormen van Nederlandse ontwikkelingshulp ter beschikking te stellen van
de nieuwe regering. Gezien de achtergrond van een aantal leden van de regering,
bijvoorbeeld de minister van Financiën, had de heer Weisglas onvoldoende
vertrouwen in die regering om daaraan puur financiële hulp beschikbaar
te stellen. Hij vroeg beide bewindslieden daarom met klem, af te zien van
het aan de regering van Suriname ter beschikking stellen van financiële
middelen, over de besteding waarvan deze zelf kan beslissen. Het gaat dan
niet om humanitaire hulp, het overdragen van deskundigheid, financiering van
concrete projecten in het onderwijs en dergelijke. Voor hem is het een echte
Bouterseregering en hij motiveerde dat onder meer met uitspraken van de heren
Bouterse en Wijdenbosch, weergegeven in een krantenartikel van 6 september.Blijkens een krantenartikel van 18 november 1994 heeft minister Pronk
destijds gesteld: een deelname van de NDP aan de Surinaamse regering zal betekenen
dat er geregeerd gaat worden met degenen die de maffioso- en cocapraktijken
in Suriname hebben geïntroduceerd en aan de basis hebben gestaan van
de economische neergang van het land. Is de minister correct geciteerd en,
zo ja, hoe verklaart hij dan de toch tegemoetkomende houding ten opzichte
van de huidige Surinaamse regering, zoals die ook naar voren komt in de heden
door de Kamer ontvangen brief?Ook de heer Weisglas verwees naar de brief van minister Sorgdrager en
vroeg of het geen illusie is om, terwijl de vorige Surinaamse minister van
Justitie daartoe al weinig geneigd was, te denken dat de huidige NDP-minister
van Justitie positief zal reageren op de openstaande en komende rechtshulpverzoeken,
ook in het kader van het cocaïneonderzoek waarbij de heer Bouterse is
betrokken. De heer Weisglas wenste de minister van Buitenlandse Zaken sterkte
toe bij diens poging om deze medewerking te bereiken.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA) was het ermee eens dat het
een goede zaak is dat de Surinaamse regering het op prijs stelt om een goede
en zakelijke samenwerkingsrelatie met Nederland te hebben. Aangezien het gaat
om een ander land, wilde zij niets zeggen over interne aangelegenheden van
de Surinaamse regering, anders dan die waarmee de Nederlandse regering te
maken zou kunnen hebben. Haars inziens kan de Kamer beide bewindslieden niet
aanspreken op personen die in Suriname een rol spelen. Sommigen zijn tot de
dag van vandaag van mening dat ook de Nederlandse verkiezingen in 1994 tot
een wonderlijke uitkomst hebben geleid, aldus mevrouw Van Nieuwenhoven.Zij stelde dat de Kamer thans afspraken moet maken met het kabinet over
de manier waarop moet worden omgegaan met de Surinaamse regering. Het leek
haar goed om daartoe een aantal ijkmomenten af te spreken. Graag wilde zij
een reactie van beide bewindspersonen op een aantal criteria die daarbij haars
inziens zouden kunnen worden gesteld.In de eerste plaats is het volgens haar zaak om van de Surinaamse regering
te vernemen of deze zich gaat houden aan het tot nu toe afgesproken aanpassingsprogramma
en de daarbij gemaakte afspraken, onder meer over de inzet van ontwikkelingssamenwerkingsgelden.
In de tweede plaats dient duidelijk te zijn of de Surinaamse regering bereid
is gehoor te geven aan rechtshulpverzoeken. Mevrouw Van Nieuwenhoven achtte
het gewenst dat minister Sorgdrager aanvullende informatie verstrekt over
de tot op heden ingediende rechtshulpverzoeken, omdat zij in haar brief niet
heeft aangegeven in welke periode die verzoeken zijn gedaan, al mag worden
verwacht dat de meeste verzoeken nog zijn gedaan aan de vorige Surinaamse
regering. De Surinaamse regering zal moeten worden gewezen op artikel 20 van
het rechtshulpverdrag waarin staat dat een weigering alleen gemotiveerd kan
geschieden, aldus mevrouw Van Nieuwenhoven, die voorstelde de Surinaamse regering
drie maanden de tijd te geven om zich nog eens over die verzoeken
te buigen. Als Suriname zich er toch niet aan houdt, dan moet haars inziens
serieus worden nagedacht over het opzeggen van het bilaterale rechtshulpverdrag
om dan via andere internationale wegen te proberen de beschikking te krijgen
over mensen die nodig zijn om een goede rechtsgang in Nederland te bewerkstelligen.Mevrouw Van Nieuwenhoven achtte het ook op z'n plaats om de Surinaamse
regering te vragen binnen drie maanden aan te geven hoe zij denkt om te gaan
met het afgesproken onderzoek naar de decembermoorden en over het moment waarop
dit onderzoek zal worden uitgevoerd. Daarover is helderheid nodig, zelfs als
die negatief zou zijn.De vorige Surinaamse regering heeft een aantal zaken in gang gezet ter
verbetering van de economische situatie en daarmee ook van de sociale situatie.
Mevrouw Van Nieuwenhoven hoopte dat de nieuwe regering die lijn zal doortrekken
en dat dit de inzet zal zijn bij de samenwerking met Nederland. Ook zij was
van oordeel, dat als goede samenwerking niet mogelijk blijkt, er toch nog
altijd humanitaire hulp zal moeten worden verleend aan het Surinaamse volk.De heer De Hoop Scheffer (CDA) veronderstelde dat het een illusie
is om te denken dat Nederland vanaf nu in de positie verkeert om zich niet
langer met Suriname te bemoeien of omgekeerd. Daarvoor is de relatie veel
te uniek en daarvoor wonen, leven en werken er te veel Surinamers in Nederland.In een reactie op de verkiezingsuitslag in Suriname en de vorming van
een nieuwe regering aldaar, heeft de CDA-fractie gezegd die regering op haar
daden te zullen beoordelen, wat overigens altijd hoort te gelden. Met het
100-dagenplan, waarop hij een meer politiek getinte reactie van het kabinet
wenste, is het volgens de heer De Hoop Scheffer net als met regeerakkoorden
in Nederland: er wordt veel opgeschreven en er moet maar worden afgewacht
wat er uiteindelijk van wordt uitgevoerd. Het was hem opgevallen dat er in
dit plan buitengewoon weinig, zo niet niets staat over democratie, rechtsstaat
en mensenrechten. Dat is zorgelijk, omdat er in de loop der jaren ook in Nederland
op dit terrein zorgen zijn geweest over de ontwikkelingen in Suriname. Het
is mogelijk dat de betrekkingen tussen Nederland en Suriname de laatste jaren
beter zijn dan voorheen, maar niet vergeten moet worden dat de investeringen
in de betrekkingen met Suriname zijn gedaan onder de regering-Venetiaan. De
Nederlandse regering heeft naar de indruk van de heer De Hoop Scheffer zelfs
in haar politieke benadering van Suriname ervan blijk gegeven te hechten aan
continuering van de regering-Venetiaan. Daarom kan er slechts sprake zijn
van een voortgaan met die investeringen als aan een drietal basisvoorwaarden
is voldaan.In de eerste plaats moet duidelijk zijn of de doelstellingen uit het raamverdrag
in volle vrijheid kunnen worden uitgevoerd. Daarbij zijn en blijven voor de
heer De Hoop Scheffer de kern: rechtsstaat, politie en justitie en aanpak
drugsproblematiek. Hij vond het een slecht voorteken dat hierover niets staat
in het 100-dagenplan.In de tweede plaats moet duidelijk zijn of alle andere afspraken tussen
Suriname en Nederland van beide kanten worden uitgevoerd. Daarbij gaat het
onder meer om het rechtshulpverdrag. In dit kader is de heden ontvangen brief
van minister Sorgdrager omineus. Uiteraard moet er een overzicht bestaan van
reeds verzonden verzoeken in het kader van het rechtshulpverdrag en van het
Copa-onderzoek. Als de huidige ontwikkeling terzake van die verzoeken doorgaat,
is er inderdaad aanleiding om het rechtshulpverdrag nader te bezien. In de
plenaire vergadering heeft de heer De Hoop Scheffer in navolging van de heer
Van Oven gezegd, dat verwacht mag worden dat van Surinaamse zijde wordt meegewerkt
aan het Copa-onderzoek. Dat geldt in afgeleide zin ook voor het onderzoek
naar de decembermoorden. In de derde plaats gaat het erom of het herstel van de Surinaamse economie
verder ter hand wordt genomen. Hij wilde daarbij met name aandacht voor de
discussie rond het sociale vangnet en de uitdijende groep van Surinamers die
niet kunnen meeprofiteren van het feit dat het in Suriname sinds enige tijd
wat beter gaat.Bij het herstel van de economie is ook de hulpverlening aan de orde. Hoe
gaat het met die hulp sinds het aantreden van de nieuwe Surinaamse regering?
Heeft het kabinet een aantal hulpcategorieën tijdelijk in de ijskast
gezet, in afwachting van de beleidsdaden van de regering-Wijdenbosch? De heer
De Hoop Scheffer zou zich dat kunnen voorstellen.Zijn fractie heeft zich ook afgevraagd hoe het verder zal gaan met deze
Surinaamse regering, die er in ieder geval is gekomen na vrije en faire verkiezingen
en dus in formele zin een normale regering kan worden genoemd. Zijns inziens
moet deze regering een zekere termijn krijgen om haar beleidsdaden te tonen.
Als het met het rechtshulpverdrag misgaat, dan zal het politiek belangrijke
moment zijn aangebroken waarop Nederland zich moet afvragen of het wel zo
verder kan gaan. Laat de Surinaamse regering haar toezeggingen maar waar maken,
zodat zij ook in materiële zin als normale regering kan worden aangemerkt,
zo zei de heer De Hoop Scheffer. Hij voegde hieraan toe dat Nederland en Suriname
zich met elkaar zullen blijven bemoeien. Als er sprake is van een hulprelatie
en van ontwikkelingsgelden, dan is het de taak van de Nederlandse parlementariërs
om de Nederlandse regering te controleren op een adequate en rechtvaardige
besteding van die gelden. Zowel voor de Nederlandse als voor de Surinaamse
regering is er in dit kader zijns inziens veel huiswerk te doen.Dat het inzetten van het wapen «ontwikkelingsgelden» z'n voors
en tegens heeft en dat ook in het verleden heeft gehad in de relatie met Suriname,
neemt niet weg dat de CDA-fractie bij haar standpunt blijft, dat dit wapen
moet worden gehanteerd in geval van negatieve ontwikkelingen die een goede
aanwending van de gelden in de weg staan. Antwoord van de regeringDe minister van Buitenlandse Zaken had uit de opmerkingen vanuit
de Kamer geproefd dat men de relatie tussen Nederland en Suriname inderdaad
uniek acht en van mening is dat het Nederland niet mogelijk is, zich niet
met Suriname te bemoeien. Hij was er dankbaar voor dat de Kamer zich heeft
gerealiseerd dat er niet vaak onderscheid wordt gemaakt tussen de toon van
uitspraken van regeringen en hun parlementen.Er is inderdaad een majeure verandering in Suriname opgetreden. Het resultaat
van de verkiezingen kwam overeen met wat ervan werd verwacht, maar daarna
is er een machtsvormingsproces gevolgd waarin zich dingen hebben voorgedaan
die niet te voorzien waren: het naar de andere kant overstappen van een regeringspartij
en het splitsen van een voormalige regeringspartij.De minister betoogde dat de Nederlandse regering nooit heeft gesteld te
hechten aan continuering van de regering-Venetiaan. Het beleid van de Nederlandse
regering was gericht op het tot stand brengen en het versterken van de democratie
en op een regering die daaraan werkt. Het was ook gericht op het tot stand
brengen van betere verhoudingen tussen Nederland en Suriname. Van de toenmalige
regering was bekend welke houding zij in aanleg innam ten opzichte van democratisering
en rechtsstaat. Het kabinet heeft op dit terrein ten behoeve van het Surinaamse
volk zaken proberen te doen en was daarbij dus aangewezen op de zittende regering.
Het heeft getracht de positieve krachten in de regering-Venetiaan te bevorderen,
maar het heeft zich niet bemoeid met de verkiezingsstrijd. De minister stelde
dat het niet aan hem was, zich zonder goede aanwijzingen over de juistheid
van die uitspraak, aan te sluiten bij vermoedens over gesjoemel en omkoperij. De huidige regeringscoalitie in Suriname kan bogen op 30 van de 51 zetels.
Vervolgens zijn de heren Wijdenbosch en Radhakishun als president respectievelijk
vice-president gekozen en op 20 september geïnstalleerd. De ministersploeg
is nog niet compleet. De post van Buitenlandse Zaken is nog niet ingevuld.De minister herinnerde aan de eerdere brief aan de Kamer waarin hij had
gesteld, dat de Nederlandse regering haar standpunt over een nieuwe Surinaamse
regering zou bepalen aan de hand van regeringssamenstelling, regeringsverklaring
en beleidsdaden. De omvangrijke regeringsverklaring bevat veel voornemens,
maar is nogal algemeen gesteld. Er zijn daarom beleidsdaden nodig om de betekenis
van de woorden in de regeringsverklaring precies te kunnen duiden. Mede omdat
de financiering van de plannen op dit moment nog niet duidelijk is, zal het
niet eenvoudig zijn om de voornemens te realiseren. Nederland wacht de uitvoering
af en constateert op dit moment dat er in de regeringsverklaring een belangrijke
rol is toebedeeld aan de overheid, met name in economische zin, maar dat hierover
nog geen volledige overeenstemming bestaat. De NDP is sterk gericht op een
centrale rol van de overheid en de BVD(VHP) stelt meer vertrouwen in de particuliere
sector, maar het moet mogelijk zijn dat beide partijen de benodigde bruggen
slaan. Dat gebeurt in andere coalities ook.De regeringsverklaring als zodanig geeft geen aanleiding tot een drastische
Nederlandse reactie. Van beleidsdaden is op dit moment nog nauwelijks of geen
sprake, maar uitspraken van individuele leden van de Surinaamse regering duiden
op een zakelijke benadering en op de wens constructief samen te werken met
Nederland. Ook de Nederlandse regering en het parlement streven naar een constructieve
en zakelijke samenwerking ten behoeve van de Surinaamse bevolking en streven
naar verbetering van de betrekkingen tussen beide landen. Voorlopig lijkt
voortzetting van de huidige lijn voor Nederland het meest aangewezen, wat
betekent dat de bestaande projecten worden voortgezet.Voor verdergaande samenwerking en nieuwe initiatieven zal pas ruimte zijn
als er meer zicht bestaat op een aantal punten. In de eerste plaats is een
randvoorwaarde dat naar letter en geest van het raamverdrag samengewerkt kan
worden. Daartoe is nodig versterking van de rechtsstaat en de democratie in
Suriname, inclusief de departementale samenwerking terzake. Cruciaal daarbij
is of men bereid is de drugscriminaliteit daadwerkelijk op alle niveaus te
bestrijden en of men z'n internationale verplichtingen in dit verband nakomt.
Voorts is een belangrijk meetpunt wat Suriname gaat doen met de mensenrechtenschendingen
die in het verleden hebben plaatsgevonden, zoals de decembermoorden, waarnaar
het eigen parlement een onderzoek heeft gevraagd, evenals een broer van de
vermoorde Frank Wijngaarde. De Nederlandse regering heeft zich bij dat verzoek
aangesloten, maar het is niet aan haar om een andere regering voor te schrijven
welk proces moet worden gekozen. De nieuwe regering, die het op dit punt nog
moeilijker zal hebben dan de vorige, moet binnen de samenleving in Suriname
komen tot een proces waarmee men in het reine komt met dit stukje van het
verleden. Uit het feit dat de bewindsman het niet gepast vond om voor de afronding
hiervan een datum te noemen, mag niet worden afgeleid dat de Nederlandse regering
deze zaak op z'n beloop laat.Ook belangrijk is dat Suriname bereid blijft het leger geheel in de democratische
rechtsorde onder te brengen en te houden.De Surinaamse regering heeft aangekondigd de drugsbestrijding te willen
intensiveren en daarvoor te willen samenwerken met Nederland en de Verenigde
Staten. In zijn regeringsverklaring heeft president Wijdenbosch een krachtige
aanpak van de drugsgerelateerde misdaad aangekondigd: er zal een nationale
anti-drugsraad worden ingesteld alsmede een goed bewapende narcoticabrigade.
Dat is een hoopgevend uitgangspunt. Sinds de reactivering van het rechtshulpverdrag op 1 oktober heeft Nederland
vier uitleveringsverzoeken en dertien andere rechtshulpverzoeken gedaan aan
Paramaribo. Dit soort verzoeken wordt ook geregeld aan andere landen gericht.
Wanneer een reactie daarop achterwege blijft, pleegt een herinnering te worden
gestuurd. Op verzoek van de nieuwe Surinaamse minister van Justitie heeft
minister Sorgdrager hem een overzicht verschaft van alle verzoeken die zij
eerder had gedaan, met de vraag haar daarover met enige spoed te rapporteren.
De Kamer is geïnformeerd over de globale inhoud van die brief. Uiteraard
is het antwoord op die brief voor de Nederlandse regering van belang bij het
bepalen van haar houding ten opzichte van de Surinaamse regering en om te
bepalen of het rechtshulpverdrag nog wel zinvol is. Op één uitzondering
na zijn onder de vorige regering de rechtshulpverzoeken onbeantwoord gebleven.
De bewindsman was van oordeel dat men er niet bij voorbaat van uit mag gaan
dat deze regering nog negatiever zal reageren dan de vorige. Hij beaamde dat
enkele van de nieuwe rechtshulpverzoeken verband houden met het Copa-onderzoek.De minister wilde de Surinaamse regering inderdaad zo'n drie maanden de
tijd geven om te reageren, omdat het gaat om mensen die volgens het Nederlandse
rechtssysteem berecht moeten worden.Een tweede randvoorwaarde voor verdergaande samenwerking en nieuwe initiatieven
is het bevorderen van een duurzame economische en sociale ontwikkeling. Er
zijn inderdaad positieve signalen dat Suriname meer en intensiever gebruik
wil maken van de Bretton Woodsinstellingen, terwijl er ook hoopgevende woorden
zijn gesproken over bescherming van het bos. Op dit moment is er geen reden om af te wijken van het tot nu toe gevoerde
beleid, conform de verplichtingen van het raamverdrag. Bestaande verplichtingen
worden dus nagekomen en lopende zaken worden voortgezet. Er is een schat aan
nieuwe initiatieven denkbaar in het kader van dat deel van het raamverdrag
dat tot op heden niet is gebruikt, maar tot nieuwe initiatieven kan pas worden
overgegaan als de nieuwe regering enige tijd heeft gehad om zich te bewijzen.
Op dit moment wordt het 100-dagenplan uitgevoerd. Suriname en Nederland zijn
het erover eens dat, alvorens vakministers over en weer bezoeken brengen,
er op het niveau van de ministers van Buitenlandse Zaken een algemeen politiek
overleg moet worden gevoerd op hoofdlijnen.De bewindsman wees er tot slot op dat Nederland al sinds lang geen hulp
meer verleent waarover Suriname vrijelijk kan beslissen. Hij vond het dan
ook wat kunstmatig om expliciet te stellen dat aan de nieuwe regering geen
vrijelijk te besteden hulp wordt verstrekt.De minister voor Ontwikkelingssamenwerking beaamde dat hij
in de Volkskrant van 18 november 1994 juist was geciteerd, maar voegde daaraan
toe dat het daarbij ging om een beschrijving van de situatie op dat moment.
Er zijn nieuwe verkiezingen geweest en daaruit is een nieuwe regering naar
voren gekomen die, alle problemen ten spijt, toch democratisch gelegitimeerd
is. De bewindsman onderschreef de door minister Van Mierlo gegeven uiteenzetting
over de getrokken conclusies en het te voeren beleid, maar nam geen afstand
van het citaat, want zijn uitspraak van destijds hield niet in dat er nooit
met de NDP zou worden gepraat. Het is hoopgevend dat de president van Suriname
in de VN en bij andere gelegenheden heeft gezegd een einde te willen maken
aan de drugssituatie in zijn land. Als daarvan dus afstand wordt genomen,
is er sprake van een andere situatie dan in november 1994. De bewindsman zou
niet graag samenwerken met degenen die doorgaan met maffioso- en cocapraktijken.Bij het aantreden van de nieuwe Surinaamse regering heeft de Nederlandse
regering gezegd: wij gaan bekijken wat de nieuwe regering gaat doen op al
die terreinen die wij zo belangrijk achten. De heer Weisglas (VVD) vroeg op welke wijze degenen, die nu
in Suriname aan de macht zijn en behoren tot de groep die valt onder het citaat,
expliciet afstand hebben genomen van hun toenmalige gedrag. De minister voor Ontwikkelingssamenwerking betoogde dat deze
vraag aan de minister van Buitenlandse Zaken diende te worden gesteld. Om
te voorkomen dat hem weer werd verweten zich op het terrein van zijn collega
van Buitenlandse Zaken te begeven, weigerde de bewindsman de vraag te beantwoorden.De minister van Buitenlandse Zaken had nog geen blijken van
verandering gezien bij ministers die zijn aangetrokken, maar hem was wel uit
zijn gesprek met de heer Wijdenbosch, gevoerd bij de opening van de Nederlandse
ambassade in Suriname, dus na de verkiezingen, gebleken dat deze er behoefte
aan had, te worden beoordeeld op zijn eigen daden en om niet te worden gezien
als marionet van iemand achter de schermen. Daarom zal het kabinet zich in
de loop van de tijd een oordeel moeten vormen over het handelen van de nieuwe
regering. Als het kabinet aanleiding ziet om een oordeel uit te spreken over
dingen die van nu af aan gebeuren, dan zal het dat doen. De bewindsman voelde
zich niet geroepen om een kwalitatieve omschrijving te geven van de ministers.Mevrouw Roethof (D66) wees erop dat het citaat uit 1994 dateert
en dermate algemeen is geformuleerd, dat het niet van toepassing kan worden
verklaard op de bewindslieden van de NDP die deel uitmaken van de regering-Wijdenbosch.
Wel van toepassing verklaren, zou van een niveau zijn, dat men in de diplomatieke
relaties tussen landen niet voor z'n rekening zou moeten willen nemen.De heer Weisglas (VVD) kon uit de antwoorden van beide bewindslieden
niet anders afleiden dan dat, uitgaande van de visie van minister Pronk in
1994, er nu in Suriname wordt geregeerd met diegenen die de maffioso- en cocapraktijken
in Suriname hebben geïntroduceerd, zonder dat de betrokkenen daarvan
afstand hebben genomen.De minister voor Ontwikkelingssamenwerking wees erop dat de
huidige Surinaamse regering ook op het terrein van de ontwikkelingssamenwerking
in engere zin een aantal hoopgevende uitlatingen heeft gedaan, zij het nogal
algemeen van karakter, bijvoorbeeld met betrekking tot het tropisch bos, de
verhouding tot Bretton Woodsinstellingen (de Wereldbank en het Internationale
monetaire fonds) en het macro-economisch beleid. Deze uitspraken staan haaks
op het beleid dat de NDP in het verleden als regeringspartij heeft gevoerd.
Deze uitspraken zullen nog wel in concreet beleid omgezet moeten worden. In
Washington was de bewindsman gebleken dat de Surinaamse minister van Financiën
al overleg voerde met de desbetreffende Bretton Woodsinstanties. De Surinaamse
regering zal enige tijd moeten worden gegund voor de invulling van het regeringsprogramma
op financieel en sociaal-economisch terrein. De bewindsman had nog geen contact
gehad met enig lid van de Surinaamse regering, maar hoopte op een regulier
contact binnen afzienbare tijd.Inmiddels gaat de hulpverlening wel door. Het gaat daarbij om het uitvoeren
en financieren van activiteiten waartoe al besloten was in overleg met de
regering-Venetiaan. Na begin september had hij drie projecten waarover in
hoofdlijnen overeenstemming was bereikt met de vorige regering goedgekeurd:
het project tot herstel van schade aan scholen in het binnenland, de verlenging
van het project tot samenwerking tussen de Nederlandse en Surinaamse ministeries
van Financiën om de belastinginning in Suriname zo goed mogelijk op orde
te krijgen en het project inzake laagfrequente aandoeningen in de gezondheidszorg, waarbij Surinaamse patiënten die niet in een ziekenhuis in Paramaribo
kunnen worden behandeld voor behandeling naar Nederland worden overgebracht.
Voorts is er bijvoorbeeld sprake van doorgaande financiering van het project
Drinkwatervoorziening Paramaribo. Destijds is ook besloten het sociale vangnet
te realiseren in de vorm van een goederenpakket. Er worden dan ook regelmatig
goederen aangekocht in het kader van het sociale vangnet. In het verleden
had de bewindsman om economische redenen voorkeur voor uitvoering van het
sociaal vangnet in de vorm van financiële uitkeringen, maar was hij altijd
bezorgd geweest over de mogelijkheid dat geld dat daarvoor beschikbaar zou
worden gesteld, voor iets anders zou kunnen worden gebruikt. Vandaar dat hij
zich had neergelegd bij de voorkeur van de vorige Surinaamse regering voor
een goederenpakket. Er is wel eens een probleem met de opslag van de goederen,
maar er is daarbij geen probleem met de accountability. De destijds gemaakte
afspraken worden dus gewoon uitgevoerd. Dat neemt niet weg dat de nieuwe regering
het recht heeft om op micro-en macro-economisch niveau nieuwe afspraken na
te streven. Nieuwe voorstellen zullen worden beoordeeld op de eigen merites
van het betreffende programma en in de context van het politieke overleg dat
nog tussen de ministers van Buitenlandse Zaken moet worden gevoerd. Er zijn
nog geen nieuwe voorstellen gedaan, omdat de Surinaamse regering zich nog
aan het inwerken is. Er is dus geen wijziging gebracht in de door de Kamer
geaccordeerde modaliteiten. Daarvoor zal eerst politiek overleg moeten worden
gevoerd.De minister sprak de hoop uit, dat binnen afzienbare tijd zal kunnen worden
begonnen met de uitvoering van het remigratieprogramma, dat uiteraard niet
uitsluitend ontwikkelingssamenwerking regardeert. Er hoeven geen financiële
belemmeringen voor remigratie te zijn. Er is naast de verdragsmiddelen extra
geld beschikbaar gesteld. Hij wilde wel een zekere relatie leggen met de inhoud
van de programma's voor remigratie naar andere landen om verschil in behandeling
tussen remigranten naar verschillende landen te voorkomen. Wel is een probleem
de wens van potentiële remigranten om eventueel te zijner tijd naar Nederland
te kunnen terugkeren. Hiervoor zijn evenwel andere bewindspersonen verantwoordelijk.
De minister was van oordeel dat de remigratie wordt gestimuleerd als potentiële
remigranten weten dat zij kunnen terugkeren naar Nederland in het geval dat
zij niet meer in hun land van herkomst kunnen aarden. Andere bewindspersonen
vrezen grote problemen daarmee. In ieder geval wordt gepoogd te komen tot
een aanpak, waarbij remigratie wordt gestimuleerd. Nogal wat mensen, afkomstig
uit Suriname en andere ontwikkelingslanden, zouden de kans willen grijpen
om te remigreren. De minister zag niet in waarom een remigrant naar Suriname
meer steun zou moeten krijgen dan bijvoorbeeld een remigrant naar Marokko.
Bovendien was hij ervan overtuigd dat de Rekenkamer of een ander orgaan het
kabinet erop zou aanspreken, als het niet met een uniforme remigratieregeling
kwam. Tot slot wees hij er naar aanleiding van een interruptie op, dat bij
remigratie ook de arbeidsmarkt een rol speelt en dat de vooruitzichten op
de arbeidsmarkt in Suriname minder rooskleurig zijn dan die in een aantal
andere landen van herkomst. De voorzitter van de commissie,Van TraaDe griffier van de commissie,Janssen BIJLAGE's-Gravenhage, 22 oktober 1996Aan de Voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse ZakenMet het oog op het algemeen overleg dat wij op 22 dezer zullen voeren
over Suriname, doe ik u mede namens de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
hierbij conform uw verzoek enige feitelijke informatie toekomen over de meest
recente politieke ontwikkelingen aldaar. Deze informatie dient als aanvulling
op hetgeen u reeds werd gemeld in de brief die ik u op 6 september jl. deed
toekomen over dit onderwerp (kamerstuk 20 361).Na zijn verkiezing tot president van Suriname op 5 sepember jl. heeft
de heer Wijdenbosch zijn ministersploeg samengesteld (zie bijlage 1) en op
1 oktober jl. het beleid van zijn regering gepresenteerd in De Nationale Assemblee
(de tekst van de regeringsverklaring is bijgevoegd als bijlage 2). Inmiddels
hebben zich bij het zogenaamde Nieuw Blok van NDP, KTPI en BVD-VHP nog enige
kleine partijen aangesloten (PVF-FAL, HPP en OPDA), die zich daartoe hebben
losgemaakt uit de Alliantie en uit DA'91. De regeringscoalitie kan daarmee
rekenen op 30 van de 51 zetels in de Assemblee.In mijn brief van 6 september jl. meldde ik dat de Nederlandse regering
haar houding ten aanzien van de regering-Wijdenbosch zou bepalen in het licht
van de personele samenstelling, het definitieve regeerprogramma en de eerste
beleidsdaden van deze regering.De personele samenstelling is thans nog niet geheel bekend aangezien de
minister van Buitenlandse Zaken nog niet benoemd is.De regeringsverklaring bevat veel beleidsvoornemens, met name ten aanzien
van binnenlandse problemen. Wij zullen de uitvoering van deze voornemens met
veel belangstelling volgen. Het is interessant te constateren dat een goede
en zakelijke samenwerkingsrelatie met Nederland door de nieuwe regering «ten
zeerste op prijs» wordt gesteld.Het is nog te vroeg om al tot een evaluatie te kunnen komen van de eerste
beleidsdaden van de regering-Wijdenbosch. Minister van financiën Mungra
heeft in een interview met NRC-Handelsblad op 4 oktober jl. echter een aantal
uitspraken gedaan omtrent onder andere het tropisch bos en de relatie tussen
Suriname en de Bretton-Woodsinstellingen, die door ons zeker onderschreven
kunnen worden.Concluderend kan gesteld worden dat er geen aanleiding bestaat om de houding
die wij tot op heden ten aanzien van de nieuwe Surinaamse regering hebben
aangenomen te wijzigen.Hoe de relaties zich op de langere termijn zullen ontwikkelen zal afhangen
van de beleidsdaden van de regering-Wijdenbosch. Het spreekt vanzelf dat sprake
zal zijn van een continu proces, waarbij de Nederlandse meningsvorming geleidelijk
zal plaatsvinden in wisselwerking met deze beleidsdaden. Hierbij zal met name
aandacht worden besteed aan het handhaven van rechtsstaat en democratie en
het bevorderen van de duurzame economische en sociale ontwikkeling van Suriname.
Vanzelfsprekend zal de regering de Kamer hierover nader informeren.De Minister van Buitenlandse Zaken,H. A. F. M. O. van Mierlo De regering van President Jules Wijdenbosch en Vice-President Pretaap
RadhakishunNDP
(5)1.Paul Sjak ShieJustitie en Politie 2.Errol
AlibuxNatuurlijke Hulpbronnen & Energie 3.Errol SnijdersArbeid4.Dick de BieTransport Communicatie & Toerisme 5.Yvonne
Ravales-ResidaRegionale Ontwikkeling    BVD-(VHP)1..............Buitenlandse Zaken 2.Motilal
(Atta) MungraFinanciën 3.Richard KalloeOpenbare
werken 4.Tjan GobardhanOnderwijs & Volksontwikkeling   KTPI1.Robby DragmanHandel &
Industrie 2.Soewarto MustadjaSociale Zaken & Volkshuisvesting3.Ramon Dwarka PandayDefensie 4.Saimin RedjosentonoLandbouw
Veeteelt & Visserij 5.Sonny KertowidjojoBinnenlandse
Zaken    PVF-FAL1.Ernie BruningsPlanning
& Ontwikkelingssamenwerking    HPP1.Elias
KhodabaksVolksgezondheid    OPDAtwee onder-ministers1.Maya Manoharop sociale zaken en volkshuisvesting 2.Theo
Vishnudattop onderwijsXNoot1Samenstelling: Leden: Beinema (CDA), Van der Linden (CDA), Blaauw (VVD),
Weisglas (VVD), Van Heemskerck Pillis-Duvekot (VVD), H. Vos (PvdA), Van Traa
(PvdA), voorzitter, Verspaget (PvdA), De Hoop Scheffer (CDA), Ybema (D66),
Apostolou (PvdA), Van Middelkoop (GPV), Valk (PvdA), Sipkes (GroenLinks),
Bukman (CDA), ondervoorzitter, Woltjer (PvdA), Hessing (VVD), Van den Bos
(D66), Hoekema (D66), Marijnissen (SP), Verhagen (CDA), Roethof (D66), Rouvoet
(RPF), Van den Doel (VVD), R.A. Meijer (groep-Nijpels).Plv. leden: Leers (CDA), Bremmer (CDA), Korthals (VVD), Van
der Stoel (VVD), Voûte-Droste (VVD), Van Nieuwenhoven (PvdA), Dijksma
(PvdA), Lilipaly (PvdA), Gabor (CDA), De Graaf (D66), Van Gijzel (PvdA), Van
den Berg (SGP), Houda (PvdA), Rosenmöller (GroenLinks), Van Oven (PvdA),
Hoogervorst (VVD), Dittrich (D66), Hillen (CDA), Van Ardenne-van der Hoeven
(CDA), Van Waning (D66), Leerkes (Unie 55+), Bolkestein (VVD), Hendriks. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20361-79.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl