Vaststelling begroting Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2008; Brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31200-XVI, nr. 126

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

05-03-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31200-XVI nr. 126

28-02-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamAbortusOnderzoekHuisartsen en abortusBetrokkenheid van levensbeschouwelijke organisaties bij
seksualiteitshulpverlening en seksuele vormingEinde van het levenPalliatieve zorgLevensbeëindiging bij pasgeborenenInternationaalVerdrag inzake de rechten van de mens en de biogeneeskundeWet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensenToezicht door METC’sMaatschappelijk debatLichaamsmateriaalStamcelonderzoekGeneticaHuisartsen en informatieverstrekking aan de patiëntOrgaandonatieOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31200-XVIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 36 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 200 XVIVaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2008nr. 126BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORTAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 28 februari 2008Tijdens het Algemeen Overleg over het medisch-ethische beleid van 14 februari
2008 heeft u in uw eerste termijn een aantal vragen aan mij gesteld. Met het
oog op beperkte tijd tijdens dit AO, is afgesproken dat mijn eerste termijn
op een later tijdstip gepland zou worden. Tevens is overeengekomen dat ik
een deel van de vragen die u heeft gesteld schriftelijk zal beantwoorden.
Deze brief bevat het schriftelijke deel van de beantwoording. De overige vragen
zal ik mondeling beantwoorden tijdens mijn eerste termijn op 4 maart
aanstaande.AbortusOnderzoekVerschillende leden stelden vragen over de onderzoeken die zijn aangekondigd
over ongewenste zwangerschap. Met name het onderzoek naar de noodsituatie
kwam uitvoerig aan de orde. Mevrouw Koşer Kaya betwijfelde of dit onderzoek
eigenlijk wel nodig is. Zij gaf aan dat het bepalen of er sprake is van een
noodsituatie aan de vrouw is. De heer Ormel en mevrouw Gill’ard stelden
eveneens onderzoek naar de noodsituatie aan de orde. Zij vroegen wat ZonMw
mij over dit onderzoek geadviseerd heeft. Deze zelfde vraag stelden zij over
het onderzoek naar de psychosociale gevolgen van ongewenste zwangerschap.
Mevrouw Wiegman vroeg wanneer de resultaten van dit laatste onderzoek kunnen
worden verwacht.Ik heb begin oktober het advies van ZonMw over de onderzoeksonderwerpen
zoals beschreven in de beleidsbrief ontvangen. Voor dit advies zijn verschillende
partijen geraadpleegd, waaronder de abortusklinieken, de VBOK, Fiom en de
Rutgers Nisso Groep. Het eerste onderzoek betreft het onderzoek naar de aard
van de noodsituatie. Ten aanzien van dit onderzoek benadruk ik dat het gaat
om kwalitatief onderzoek. Er is geenszins sprake van kwantitatief onderzoek,
dat zou kunnen leiden tot een lijstje waaruit de vrouw moet kiezen om haar
noodsituatie te verwoorden. Ik meen dat het inventariseren van
de noodsituatie in de individuele situatie het best tot uitdrukking komt in
goed overleg tussen vrouw en arts.ZonMw stelt dat het goed mogelijk is om via – uiteraard anonieme –
interviews met vrouwen die een abortus hebben ondergaan meer inzicht te krijgen
in de achterliggende redenen voor abortus. Een belangrijke voorwaarde daarbij
is dat de abortusklinieken nauw worden betrokken bij dit onderzoek. Ik vind
het belangrijk dat vrouwen zo adequaat mogelijke hulp krijgen bij de moeilijke
beslissingen bij een ongewenste zwangerschap. Uit het onderzoek kan blijken
of de hulpverlening mogelijk nog verbeterd kan worden en op welke manier dit
het beste kan gebeuren.Wat betreft het onderzoek naar de psychosociale gevolgen van ongewenste
zwangerschap is het niet haalbaar om in één goed vergelijkbaar
onderzoek de drie opties bij een ongewenste zwangerschap (uitdragen, abortus
en adoptie) te onderzoeken. Reden daarvoor is dat er zeer weinig gevallen
van adoptie zijn en vrouwen die een ongewenste zwangerschap uitdragen veelal
niet bekend zijn bij hulpverleningsinstanties. Wel kan er onderzoek worden
gedaan naar de psychosociale gevolgen van abortus door een steekproef te nemen
van vrouwen die een abortus hebben ondergaan. Deze steekproef moet op zowel
de korte als op de middellange termijn na de abortus plaatsvinden. De psychosociale
gevolgen van adoptie voor de vrouw die afstand doet van het kind kan goed
worden onderzocht door kennis en dossiers bij hulpverleningsinstanties op
het gebied van adoptie te onderzoeken. Al deze onderzoeken zullen plaatsvinden
in goed overleg met hulpverleners die betrokken zijn bij ongewenste zwangerschappen,
abortus en adoptie.Ik heb nog geen definitief besluit genomen over de opdracht die ik verleen
aan ZonMW. Ik kan u daarom geen exacte termijnen geven. Het advies van ZonMw
over de psychosociale gevolgen betreft een longitudinaal onderzoek. Dit betekent
dat vrouwen enkele jaren gevolgd worden. Hoe lang het precies gaat duren voordat
het onderzoek is afgerond valt nu nog niet te zeggen. Maar om een goed beeld
te krijgen van de effecten op iets langere termijn van de psychosociale gevolgen
van abortus en van het uitdragen gevolgd door adoptie moeten vrouwen toch
minstens 5 jaar worden gevolgd. Het onderzoek naar de noodsituatie daarentegen
betreft een onderzoek onder vrouwen, vrij snel nadat zij een abortus hebben
laten uitvoeren. Dit onderzoek kan dus eerder worden afgerond.De heer Ormel pleitte voor een aanvullend onderzoek naar het effect van
initiatieven in het buitenland om sterfte van te vondeling gelegde baby’s
te voorkomen.Net als de Minister voor Jeugd en Gezin ben ik niet voornemens om dergelijk
onderzoek te doen. Er is al redelijk veel onderzoek naar de problematiek gedaan,
met name in Duitsland. In dat land bestaat sinds 1999 een aantal vondelingenluiken
en is anoniem bevallen mogelijk. Het vondelingenluik en anoniem bevallen kennen
een aantal nadelen, waaronder het feit dat een kind nooit zijn ouders kan
leren kennen en dat anonieme bevalling illegale adoptie in de hand kan werken.
Daarnaast geven dergelijke initiatieven een signaal af dat ongewenste zwangerschap
schaamtevol is. Er wordt zover bekend in Nederland één keer
per jaar een kind ten vondeling gelegd.De door mij voorgestane lijn is die
van het stimuleren van zichtbaarheid van beschikbare hulpverlening en preventie
van ongewenste zwangerschappen.Huisartsen en abortusDe heer Ormel vroeg waarom de huisartsen niet betrokken zijn bij de richtlijnontwikkeling op het gebied van ongewenste zwangerschap die
op initiatief van de beroepsgroep van abortusartsen plaatsvindt.Ongeveer 70% van de vrouwen gaat eerst naar huisarts voordat ze
bij een abortuskliniek terecht komen. Huisartsen kunnen inderdaad een belangrijke
rol spelen bij de hulpverlening omtrent de besluitvorming. Indien zij de vrouw
vanwege hun eigen ethisch perspectief niet willen doorverwijzen naar een abortuskliniek,
dienen zij dit aan de vrouw aan te geven. De richtlijn die in de beleidsbrief
medische ethiek wordt aangekondigd, is bedoeld voor de hulpverleners in de
abortusklinieken. Bij deze richtlijn worden ook andere deskundigen, waaronder
de huisartsen, gevraagd om mee te denken. De beroepsgroep van abortusartsen
ontwikkelt deze richtlijnen op eigen initiatief.Zeer recent heb ik uit brieven van de Nederlandse vereniging voor vrouwelijke
artsen en de artsenvereniging KNMG begrepen dat er veel aandacht is onder
artsen voor ongewenste zwangerschap. Zij wensen zelf een duidelijke rolomschrijving
van de huisarts, met daarbij heldere afstemming met abortusartsen. Ik ben
verheugd over de animo die er momenteel onder artsen bestaat om aandacht te
besteden aan deze vorm van hulpverlening. Er is dan ook contact opgenomen
met de initiatiefnemers, om te kijken op welke wijze we hiermee verder kunnen
gaan.Mevrouw Koşer Kaya vroeg mij voorts om in te gaan op de mogelijkheden
om medicamenteuze abortus door de huisarts te laten voorschrijven, dit tegen
de achtergrond van de brief van de KNMG en de NVVA.Wat betreft de mogelijkheid om bij de huisarts een abortuspil in de overtijd-periode
voor te schrijven is er sprake van een misverstand. Zowel de overtijdbehandeling
als abortus volgens de Wet afbreking zwangerschap mag ook nu alleen plaatsvinden
in een kliniek met een vergunning. Of de overtijdbehandeling wel of niet onder
de Waz valt maakt hiervoor niet uit. De abortuspil is bedoeld een zwangerschap
af te breken en de toepassing ervan valt daardoor onder de WAZ.Ik ben van mening dat het laten voorschrijven van de abortuspil door huisartsen
de hulpverlening niet ten goede komt. Hiermee sluit ik me aan bij de evaluatiecommissie
die aanbeveelt om de medicamenteuze abortus alleen te laten plaatsvinden in
instellingen met een vergunning. Het zelf uitvoeren van abortus is ook voor
de huisartsen zelf van secundair belang. In eerste instantie wensen zij een
heldere rol bij de hulp bij besluitvorming en betere afstemming met abortusartsen.
Hierover ben ik met hen in overleg.Een belangrijke overweging is dat het huidige zorgvuldige toezicht op
goede hulpverlening verloren zou gaan. De Inspectie toetst nu instellingen
zowel bij de vergunningaanvraag als jaarlijks aan de hand van de abortusregistratie.
Dit wordt zeer lastig als alle huisartsen zwangerschapsafbrekingen gaan uitvoeren.Betrokkenheid van levensbeschouwelijke organisaties bij
seksualiteitshulpverlening en seksuele vormingDe heer Ormel vroeg of levensbeschouwelijke organisaties ook worden betrokken
bij het ontwikkelen van lespakketten en het geven van seksuele vorming op
scholen. De levensbeschouwelijke dimensie werd door mevrouw Wiegman ook al
aan de orde gesteld tijdens het Algemeen Overleg Preventie van 5 december
2007 met de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Mevrouw Wiegman
vroeg toen naar meer informatie over de levensbeschouwelijke dimensie bij
de nieuwe aanvullende eerstelijns seksualiteitshulpverlening voor jongeren,
gecoördineerd door de acht regionale GGD’en. De beantwoording van
de vragen hierover in beide AO’s verwoord ik hieronder.Seksualiteitshulpverlening voor jongeren wordt per 1 januari 2008
door acht regionale GGD’en gecoördineerd en uitgevoerd. Er worden
laagdrempelige voorzieningen gecreëerd waar jongeren tot 25 jaar gratis
terecht kunnen voor informatie en advies over soa, anticonceptie en seksualiteit.
Het gaat om kortdurende ambulante hulpverlening, aanvullend op de huisartsenzorg.
Voor meer informatie wijs ik u op mijn brief van 28 september 2007, Kamerstuk
29 220, nr. 11.De acht GGD’en zijn verantwoordelijk voor de uitvoering en de kwaliteit
van de geboden seksualiteitshulpverlening. Van hulpverleners mag worden verwacht
dat respect wordt getoond voor levensbeschouwelijke dimensies van de hulpvraag
van de cliënt en zonodig wordt doorverwezen naar specifieke organisaties
of hulpverleners. Het is een taak van de regionale GGD om organisaties en
hulpverleners die werken op het gebied van de seksuele gezondheid op te nemen
in een netwerk, zodat informatie-uitwisseling en doorverwijzing van cliënten
kan plaatsvinden. Levensbeschouwelijke organisaties kunnen hier ook onderdeel
van uitmaken.Voor het ontwikkelen of aanpassen van lespakketten seksuele vorming stel
ik budget beschikbaar via het programma «Seksuele gezondheid van de
jeugd» bij ZonMw. Allerlei organisaties kunnen hiervoor voorstellen
indienen. ZonMw beslist welk project wordt uitgevoerd op basis van een kwalitatieve
beoordeling. Levensbeschouwelijke organisaties kunnen meedingen of samenwerking
met andere organisaties aangaan. Ik kan een positief besluit over projecten
van deze organisaties niet garanderen.Scholen mogen zelf weten op welke manier precies invulling wordt gegeven
aan de seksuele voorlichting. Ze staan vrij om levensbeschouwelijke organisaties
hierbij te betrekken. Dit gebeurt ook. Dit hoef ik niet extra te stimuleren.Einde van het levenVerschillende leden hebben vragen gesteld over het einde van het leven.
De vragen over euthanasie zal ik mondeling beantwoorden. Hieronder verwoord
ik de antwoorden op de vragen die over palliatieve zorg en over levensbeëindiging
bij ernstig lijdende pasgeborenen zijn gesteld.Palliatieve zorgMevrouw Koşer Kaya heeft gewezen op het belang van financiële
versterking van de palliatieve zorg. Zij vroeg daarbij aandacht voor de financiële
problemen die zich voordoen bij het starten van een hospice.Er is gekozen om bijna-thuis-huizen en high-care hospices alleen te ondersteunen
bij de structurele exploitatie. Uit onderzoek van Bureau Berenschot naar financiële
knelpunten bij palliatief-terminale-zorg-voorzieningen is namelijk gebleken
dat startende initiatieven in de eerste jaren doorgaans weinig tot geen problemen
hebben om middelen te werven. Omdat de hospices particulier initiatief zijn,
vind ik het passend dat zij eerst hun bestaansrecht aantonen door tijdens
de opstartperiode zelfstandig te draaien.Binnenkort zal ik een brief over palliatieve zorg aan de Tweede Kamer
versturen.Levensbeëindiging bij pasgeborenenDe leden Wiegman en Van der Vlies uitten zorg over levensbeëindiging
bij ernstig lijdende pasgeborenen. De heer Van der Vlies is van mening dat
er nog te weinig aandacht is voor pijnbestrijding bij deze kinderen. Hij vroeg
naar de mogelijkheid om pijnbestrijding voor deze groep meer te stimuleren.
In het licht van recente wetenschappelijke publicaties over het veronderstelde
ondraaglijke lijden van pasgeborenen met spina bifida, vroeg mevrouw
Wiegman of het zogenaamde Gronings protocol eigenlijk wel goed werkt.Ik deel de mening dat palliatieve zorg, waaronder pijnbestrijding, maximaal
moet worden ingezet. Er zijn echter gevallen waarbij palliatieve zorg naar
de meest actuele stand van de wetenschap niet meer toereikend is om het ernstige
lijden van de pasgeborene te verlichten. In sommige gevallen is de ernst van
de situatie van een kind dusdanig, dat artsen met de ouders besluiten het
leven van het kind te beëindigen. De richtlijn van de Nederlandse Vereniging
van Kinderartsen (NVK) waarvoor het Gronings protocol model heeft gestaan,
beschrijft voorwaarden waaronder in uitzonderlijke gevallen hiertoe besloten
kan worden. Indien de inschattingen omtrent diagnose en prognose te onzeker
zijn, zal een arts niet tot de overweging komen om het leven van de pasgeborene
te beëindigen en is de betreffende richtlijn niet van toepassing.Mevrouw Wiegman en de heer Van der Vlies vroegen tevens naar mijn reactie
op berichten in de media dat er nog geen meldingen zijn binnengekomen bij
de deskundigencommissie.Tussen 1997 en 2004 werden gemiddeld drie gevallen per jaar gemeld.De deskundigencommissie is ongeveer een jaar geleden gestart met haar
werkzaamheden. Sindsdien heeft zij inderdaad nog geen meldingen ontvangen
van levensbeëindiging bij pasgeborenen. Als er gevallen zijn die niet
worden gemeld, is dat een kwalijke zaak. Artsen behoren zich – zeker
als het gaat om levensbeëindigend handelen – toetsbaar op te stellen.
Bovendien is de commissie van deskundigen, die een belangrijke bijdrage moet
leveren aan een zorgvuldige juridische, medische en ethische afweging, ingesteld
op verzoek van artsen.Vermoedelijk zijn er meerdere oorzaken waarom artsen niet hebben gemeld.
Zo is de aanname dat er nu evenveel gevallen zouden moeten zijn niet zeker.
Een recent artikel in de Volkskrant1 wijst op
een aantal eventuele oorzaken daarvoor. Eén daarvan is de invoering
van de 20-wekenecho voor alle zwangeren. Deze brengt met zich mee dat bepaalde
aandoeningen eerder worden gedetecteerd. Ouders kunnen besluiten tot afbreking
van zwangerschap.Om te garanderen dat artsen maximaal worden geïnformeerd over de
meldingsprocedure en de deskundigencommissie zal ik een bijeenkomst voor kinderartsen
organiseren. Naar verwachting zouden er voor de zomer eerste onderzoeksgegevens
kunnen zijn ten aanzien van het melden.De leden Wiegman en Van der Vlies vroegen voorts of met oog op de zorgvuldigheid
een verplichte medische toetsing vooraf niet beter zou zijn.In verband met toetsing vooraf wijs ik erop dat het raadplegen van een
onafhankelijke arts dan wel het behandelteam één van de zorgvuldigheidseisen
is voor levensbeëindiging bij pasgeborenen. Behalve de ouders, en de
arts die hoofdverantwoordelijk is, zijn er in de praktijk diverse professionele
disciplines bij de besluitvorming betrokken. Op deze wijze wordt de zorgvuldigheid
van de besluitvorming vooraf geborgd. Dit is in lijn met opvattingen over
medisch professionele verantwoordelijkheid. Ook geldt – aangezien levensbeëindiging
bij pasgeborenen strafbaar is – dat juridisch gesproken vooraf geen
toestemming kan worden gegeven voor een in zichzelf strafbare daad.De heer Van der Vlies is van mening dat de levensbeëindiging van
pasgeborenen discriminatie op grond van handicap kan betekenen. Hij gaf voorts
aan dat de BOSK (vereniging van motorisch gehandicapten en hun ouders) meldt
niet betrokken te zijn geweest in het meedenken over de ideeën rond levensbeëindiging.
Is de betrokkenheid van deze patiënten niet juist van belang?De opmerking dat er bij levensbeëindiging bij ernstig lijdende pasgeborenen
sprake zou zijn van discriminatie op grond van handicap deel ik niet. De beslissing
tot levensbeëindiging wordt in deze uitzonderlijke situaties immers niet
genomen vanwege de handicap als zodanig, maar vanwege de levensvooruitzichten
van de pasgeborene, te weten een leven dat gepaard gaat met ernstig en ondraaglijk
lijden, terwijl er geen redelijke andere oplossing is. In reactie op de opmerking
over de BOSK, wil ik graag onder uw aandacht brengen dat uit oogpunt van betrokkenheid
van patiënten en hun ervaringen, de BOSK betrokken is geweest in de periode
voorafgaand aan de instelling van de deskundigencommissie.InternationaalVerdrag inzake de rechten van de mens en de biogeneeskundeEen aantal leden stelde vragen naar aanleiding mijn voornemen ratificatie
van het Verdrag inzake de rechten van de mens en de biogeneeskunde (VRMB)
te bevorderen.Mevrouw Kant en mevrouw Gill’ard vroegen of er voorbehouden dienen
te worden gemaakt bij de ratificatie. Voorts wilde mevrouw Gill’ard
weten of er een nieuw advies van de Raad van State nodig is.Ik schat in dat de ratificatie van het VRMB niet zonder meer een eenvoudig
proces zal zijn. Jaren geleden is er immers reeds een poging ondernomen dit
verdrag te ratificeren. De Raad van State had toen bezwaar tegen het voorstel
voor rijkswet dat met het oog op ratificatie ter advies was toegezonden. Toch
meen ik dat het nu goed mogelijk is om een wetsvoorstel ter goedkeuring van
het VRMB op te stellen. Ik vind het VRMB een belangrijk verdrag voor de bescherming
van de rechten van de mens op bioethisch gebied. Inmiddels hebben meer landen
het verdrag geratificeerd, en een aantal andere landen is ver in het ratificatieproces.
Ik zou Nederland graag zien behoren tot de groep die dit mensenrechtenverdrag
heeft geratificeerd. Het nieuwe wetsvoorstel zal uiteraard ter advies aan
de Raad van State worden voorgelegd.Ik voorzie dat er voorbehouden dienen te worden gemaakt bij de ratificatie
van het VRMB. Dit geldt met name in verband met het tijdelijke verbod op het
speciaal tot stand brengen van embryo’s voor onderzoek. Het wetsvoorstel
tot wijziging van de Embryowet is door de Tweede Kamer na uitvoerig debat
ongewijzigd aangenomen. Mocht de Eerste Kamer het wijzigingsvoorstel ook aannemen,
dan is een voorbehoud aan de orde. Voor de formulering van het voorbehoud
zal ik, net als bij het voorstel tot wijziging van de Embryowet, het coalitieakkoord
als vertrekpunt nemen. Uiteraard zal ik uitdrukkelijk aandacht aan de Embryowet
besteden in het wetsvoorstel dat ik met het oog op ratificatie van het VRMB
aan de Raad van State zal voorleggen.Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensenDe leden Gill’ard, Kant en Ouwehand hebben vragen gesteld die samen
hangen met de Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen (WMO). De
vragen van mevrouw Gill’ard over informed-consent en over de betrokkenheid
van een onafhankelijke arts bij medisch-wetenschappelijk onderzoek zal ik
op 4 maart mondeling beantwoorden. Op de specifieke vragen over het toezicht
door METC’s, die door mevrouw Kant en mevrouw Ouwehand zijn gesteld,
ga ik hieronder in.Toezicht door METC’sMevrouw Kant sprak haar zorgen uit over het toezicht tijdens de uitvoering
van het onderzoek. Zij gaf aan daarbij een taak te zien voor de medisch-ethische
toetsingscommissies (METC’s).Daadwerkelijk toezicht bij de uitvoering van het onderzoek is in de praktijk
niet door METC’s uit te voeren. Zij zijn er inhoudelijk niet voor toegerust,
inspecteren is namelijk een vak. Maar ook organisatorisch is het niet denkbaar
dat een METC bij al het onderzoek dat zij hebben beoordeeld gaat controleren
of het wordt uitgevoerd volgens het protocol en of niet in strijd met de wet
wordt gehandeld. Er zijn METC’s van universitaire centra die meer dan
150 onderzoeksvoorstellen per jaar beoordelen.Die onderzoeken lopen gemiddeld drie à vier jaar. Als het gaat
om geneesmiddelenonderzoek zijn er sinds de inwerkingtreding van de wet ter
wijziging van de WMO in verband met de implementatie van de Richtlijn Goede
klinische praktijken1 diverse verplichtingen van
kracht voor het melden aan de METC (en andere instanties) van ongewenste voorvallen
en bijwerkingen of vermoedens daarvan2.Bij de Inspectie voor de gezondheidszorg ligt formeel het toezicht op
de uitvoering van de WMO. De inspectie heeft uiteraard ook beperkte menskracht.
Het toezicht vindt dan ook plaats op basis van risicoanalyse.Mevrouw Ouwehand bracht naar voren dat de METC’s bij de beoordeling
van een onderzoeksvoorstel ook de vraag zouden moeten beantwoorden of het
uiteindelijk wel wenselijk is dat bijvoorbeeld de techniek die met behulp
van het onderzoek wordt ontwikkeld, er komt. Zij gaf aan dat het in wezen
gaat om de principiële vraag of alles wat kan ook moet. Zij haalde de
woorden aan van professor Ten Have: «Wat is de moeite waard?»Ik vind dit een relevante vraag, maar ik denk niet dat hier in eerste
aanleg een taak voor de METC ligt. Hoofdtaak van de METC is te beoordelen
of het belang van het onderzoek in evenredige verhouding staat tot de bezwaren
en de risico’s voor de proefpersoon. Het kan daarbij wel voorkomen dat
een METC vindt dat het doel van een onderzoek ethisch verwerpelijk is in welk
geval zij een negatief oordeel zal uitbrengen. De afweging die mevrouw Ouwehand
bedoelt, wordt op een ander niveau en op een ander tijdstip gemaakt. Als men
op grond van fundamenteel wetenschappelijk onderzoek voor de keuze staat een
bepaald onderzoeksterrein verder te ontwikkelen, zijn afwegingen aan de orde
die raken aan de vraag of het de moeite waard is, of er ethische overwegingen
zijn die zouden kunnen leiden andere keuzes te maken, maar vooral of er sprake
is van verdere wetenschappelijk interessante vraagstellingen en uitdagingen.
Inherent aan wetenschap is dat er sprake is van onvoorspelbaarheid van uitkomsten
en toepassingen. De vraag of alles wat kan ook moet, is pas dan te beoordelen,
als duidelijk is wat er kan, en moet dan worden beoordeeld door de toepassers
van die kennis. Soms is een toepassing zo evident ongewenst dat de overheid
deze expliciet verbiedt. Op het gebied van de gezondheidszorg kennen we tal
van mechanismen en instituties die de vraag of «wat kan ook moet»
adequaat weten te behandelen. Ik ben dan ook van mening dat er voldoende invloed
is om tegenwicht te bieden tegen doorschietende ambities van onderzoekers.Maatschappelijk debatVerschillende kamerleden gaven de mening te kennen dat er een maatschappelijk
debat gevoerd zou moeten worden gevoerd over allerlei nieuwe technologische
ontwikkelingen, zoals op het gebied van de genetica en synthetische biologie.
Mevrouw Gill’ard vroeg daarbij om een brief over de morele kaders voor
de biotechnologie. Mevrouw Ouwehand vroeg of in het debat het einddoel van
de drang tot vooruitgang niet prominenter aan de orde zou moeten komen.Een maatschappelijk debat kan op zich heel verhelderend zijn. Dat debat
wordt ook voortdurend gevoerd, in de media, door beroepsgroepen, wetenschappers,
en door verschillende maatschappelijke organisaties. Ik meen dat
op die niveaus in eerste instantie het debat plaatsvindt en ook zou moeten
plaatsvinden.Voor zover het gaat om aspecten die om een aanvullende beschouwing en
beoordeling vragen, ben ik van mening dat een debat pas echt zinvol is als
het onderwerp voldoende afgebakend is, in die zin dat er ook voldoende reële
indruk bestaat van de praktische gevolgen van de nieuwe technologie met inbegrip
van de morele kwesties die daaraan verbonden zullen (kunnen) zijn. Dit betreft
ook het eventuele einddoel van een technologie. Een beoordeling van de voor-
en nadelen van een bepaalde techniek is pas mogelijk, als er in ieder geval
een bepaalde mate van concreetheid is in de ontwikkeling ervan.Een algemene brief aan de Kamer sturen over morele kaders die zouden kunnen
of moeten gelden ten aanzien van een grote verscheidenheid aan nieuwe technologische
ontwikkelingen, lijkt mij niet wenselijk. Het kader dat ik geef in mijn brief
over het ethische beleid, waarin de bescherming van de menselijke waardigheid
de rode draad is en de rechten van de mens prominenter een plek krijgen in
het ethische beleid, dus ook in het beleid over bioethiek, vind ik vooralsnog
een voldoende algemeen kader.LichaamsmateriaalMevrouw Gill’ard vroeg naar een visie op het afnemen en gebruiken
van lichaamsmateriaal in relatie tot commercialisering.Naar mijn mening moet in het wetsvoorstel van de Wet zeggenschap lichaamsmateriaal
(WZL) rekening worden gehouden met alle belangrijke nieuwe ontwikkelingen
op het gebied van lichaamsmateriaal. Daarbij gaat het om het creëren
van biobanken voor medisch-wetenschappelijk onderzoek, zoals in het kader
van het Parelsnoerproject, maar zeker óók om het toenemende
commerciële belang bij het gebruik van lichaamsmateriaal. Wat dat laatste
betreft kan mij niet voorstellen dat in het wetsvoorstel een regeling wordt
opgenomen die commercieel gebruik zonder de toestemming van de donor zal toestaan,
zelfs niet als het anoniem materiaal zou betreffen. De algemene visie waarop
de WZL straks gebaseerd zal zijn, heeft wat mij betreft dus in ieder geval
betrekking het geven van een impuls aan het zowel het versterken van de autonomie
van de donor als ook op het verminderen van onnodige belemmeringen voor de
wetenschap.StamcelonderzoekVerschillende sprekers gingen in op het onderwerp stamcelonderzoek. De
heer Van der Vlies en mevrouw Wiegman informeerden met name naar de stand
van zaken met en reikwijdte van het onderzoek dat ZonMw op mijn verzoek uitvoert
in verband met de afspraak in het Coalitieakkoord over de stimulering van
onderzoek met adulte stamcellen. De heer Ormel vroeg of bij het onderzoek
ook stamcellen uit navelstreng wordt betrokken.Zoals in de beleidbrief is toegezegd, is aan ZonMw verzocht om een verkennend
onderzoek uit te voeren. Om precies te zijn, heb ik gevraagd om «een
inventarisatie van dié vormen van toepassingsgericht onderzoek waarbij
adulte (oftewel volwassen) stamcellen worden gebruikt en die als «beloftevol»
kunnen worden geclassificeerd». Wanneer daaronder ook gebruik van cellen
uit de navelstreng kan worden gerekend, zal ZonMw ook daarvan melding maken.
ZonMw heeft de verkenning inmiddels in gang gezet. De rapportage over de resultaten
van het onderzoek, met inbegrip van indicaties voor de gelden die voor daadwerkelijke
stimulering van overheidswege van de omschreven vormen benodigd zouden zijn,
komt naar huidige verwachting nog eind volgende maand uit. Vervolgens zal
het kabinet gaan beslissen hoe aan het ZonMw-rapport invulling kan worden
gegeven.Mevrouw Koşer Kaya gaf te kennen de kans groot te achten dat met
een Nederlands verbod op embryonaal stamcelonderzoek de kennis op dat gebied
naar landen met minder beperkende wetgeving zou verdwijnen, en daarmee onze
patiënten de hoop op genezing wordt ontnomen.Ik wil voor de goede orde nogmaals benadrukken dat er in ons land geen
sprake is van een algeheel verbod op embryonaal stamcelonderzoek. Artikel
24 onder a van de Embryowet verbiedt uitsluitend een embryo speciaal tot stand
te brengen en speciaal tot stand gebrachte embryo’s te gebruiken voor
wetenschappelijk onderzoek en andere doeleinden dan het tot stand brengen
van een zwangerschap. Nu dat verbod al bijna zes jaar geldt, en men zich naar
ik aanneem daaraan houdt, zal er nauwelijks nog sprake kunnen zijn van verdwijnen
van kennis op dat gebied. Wetenschappelijk onderzoek met stamcellen die zijn
verkregen uit embryo’s die over zijn van in-vitrofertilisatie procedures,
is toegestaan. Wat dat betreft is er voor de onderzoekers respectievelijk
onderzoeksinstellingen dus helemaal geen reden om hun heil in het buitenland
te zoeken. Mocht op een gegeven moment blijken dat in het buitenland daadwerkelijk
bruikbare therapieën kunnen worden toegepast die gebaseerd zijn op het
gebruik van stamcellen die zijn verkregen uit speciaal tot stand gebrachte
embryo’s, dan acht ik het niet goed voorstelbaar dat dergelijke therapieën
aan Nederlandse patiënten kunnen worden onthouden.GeneticaMevrouw Kant gaf aan het vrijwillige karakter van het moratorium van het
Verbond van Verzekeraars op genetisch onderzoek problematisch te vinden. Zij
stelde voor om, net als in België, een moratorium op te leggen voor het
gebruik van genetische gegevens voor niet medische toepassingen.De ontwikkelingen op het terrein van de genetica zijn veel belovend en
kunnen snel gaan. Tot nu toe heeft dat er echter niet toe geleid dat de bezorgdheid
dat hierdoor mogelijk een probleem ontstaat voor de verzekerbaarheid van slechte
risico’s reëel is gebleken. Dat het vrijwillige karakter van het
moratorium een probleem is, waag ik te betwijfelen. Het Moratorium dateert
al van 1990 en heeft tot nu toe stand gehouden. Daarnaast is het Verbond van
Verzekeraars voornemens het Moratorium onder te brengen in het Protocol Verzekeringskeuringen,
zodat het niet eenzijdig gewijzigd kan worden. Het Protocol betreft de tripartiete
afspraak tussen Verbond, KNMG en het Breed Platform Verzekerden & Werk.
Wel meen ik dat we steeds attent moeten blijven op de ontwikkelingen die zich
op dit terrein voordoen.Mevrouw Kant heeft voorts gevraagd naar de stand van zaken van het onderzoek
van de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) naar Geneticom.De stand van zaken is als volgt: Geneticom meldde onlangs in een persbericht
dat het de start van zijn activiteiten heeft uitgesteld. De IGZ heeft gesprekken
gevoerd met Geneticom. Daarin is afgesproken dat Geneticom de IGZ op de hoogte
houdt van ontwikkelingen, activiteiten en de (voorgenomen) datum van opening.
Zodra bekend is welke activiteiten door dan wel onder verantwoordelijkheid
van Geneticom uitgevoerd worden en door wie en waar dat gebeurt, kan en zal
IGZ zich nader beraden op haar standpunt.Huisartsen en informatieverstrekking aan de patiëntMevrouw Gill’ard heeft gevraagd hoe het staat met zelfevaluatie
door huisartsen van de informatieverstrekking aan de patiënt.Al bij de eerste evaluatie van de WGBO in 1999 bleek dat huisartsen zich
in het algemeen goed kwijten van hun verplichting om de patiënt goed
te informeren. In dat onderzoek gaven patiënten aan dat zij goed geïnformeerd wilden worden en dat dat in de praktijk ook gebeurde. Met het
invoeren van de WGBO is goed informeren door de huisarts steeds meer gemeengoed
geworden. Alom heeft men ingezien dat dat niet alleen in het belang is van
de patiënt, mede ook met het oog op diens genezingsproces, maar ook in
het belang van de arts. Dit beeld wordt bevestigd in een breed uitgezet onderzoek
onder huisartsen van het Nivel in 2004 (Tweede nationale studie naar ziekten
en verrichtingen in de huisartsenpraktijk). In dat onderzoek is ook vanuit
de kant van de patiënt gekeken. De uitkomst is dat 90% van de
patiënten zegt tevreden te zijn.OrgaandonatieEen aantal sprekers stelden het onderwerp orgaandonatie aan de orde.Orgaandonatie behoort, net als orgaantransplantatie, tot de portefeuille
van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Ik laat de beantwoording
van vragen daarover dan ook graag aan de minister over. Samenhang met het
algemene beleid op deze gebieden lijkt mij essentieel.De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,M. BussemakerXNoot1«Door echo minder baby’s met handicap», Volkskrant 25 februari
2008.XNoot1Wijziging van de Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen ter
implementatie van richtlijn nr. 2001/20/EG inzake de toepassing van de goede
klinische praktijken bij de uitvoering van klinische proeven met geneesmiddelen
voor menselijk gebruik (PbEG L 121).XNoot2Dit zijn de verplichtingen van de artikelen 13 l, o, p en q. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31200-XVI-126.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl