Modernisering van de overheid; Brief staatssecretaris bij het rapport 'Meer laten gebeuren; Innovatiebeleid voor de publieke sector'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29362, nr. 144

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

05-11-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

29362 nr. 144

27-10-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoud adviesrapportAanbevelingen adviesrapportKabinetsreactie adviesrapportKabinetsreactie op de aanbevelingen uit het adviesrapport1. Condities voor innovatie2. Het geven van prikkels3. Garanties bieden4. Leervermogen versterkenConclusieOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Gerelateerde publicaties

Kamerstuk 29362, nr. 144 b1Gerelateerde publicatie

 
 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29362Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 48 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 362Modernisering van de overheidnr. 144BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIESAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 27 oktober 2008De Adviesraad voor Wetenschaps- en Technologiebeleid (AWT) heeft een advies
opgesteld over het stimuleren en optimaliseren van innovatie van dienstverlening
in het (semi-) publieke domein (zie bijlage).1
Op 25 maart 2008 heeft de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (BZK) het adviesrapport namens het kabinet in ontvangst
genomen uit handen van de voorzitter van de AWT, de heer J.F. Sistermans.
In deze brief treft u een reactie aan op het voornoemde rapport, namens het
kabinet opgesteld door de staatssecretaris van BZK. Inhoud adviesrapportDe Adviesraad voor Wetenschaps- en Technologiebeleid (AWT) stelt in haar
adviesrapport dat de (semi-)publieke sector een verantwoordelijkheid heeft
om goede diensten te verlenen aan burgers. Goede diensten dienen zich, naast
bijvoorbeeld de doelmatigheid en rechtmatigheid van de dienst, ook te uiten
in een hoge kwaliteit van deze diensten, zo stelt de AWT.Wat kwaliteit is, wordt door burgers op verschillende manieren ervaren,
aldus de AWT. Burgers relateren dit namelijk aan de hand van wat in de private
sector mogelijk is gemaakt met nieuwe technieken en innovaties. Om als publieke
sector kwalitatief hoogwaardige diensten te leveren, zal de publieke sector
dus aan moeten sluiten bij deze technologische en innovatieve ontwikkelingen.Innovatie in de publieke sector is echter niet vanzelfsprekend, zo stelt
de AWT. Enerzijds heeft de publieke sector wellicht soms goede redenen om
in bepaalde gevallen wat meer terughoudend en risicomijdend te zijn ten aanzien
van innovatie. Waarden als rechtvaardigheid, doelgerichtheid en burgergerichtheid
zijn immers ook van belang. Anderzijds zijn er als gevolg van de inrichting
van de overheid factoren die innovatie in publieke dienstverlening
onnodig vertragen of zelfs tegenwerken. De AWT noemt zeven oorzaken:1. Een eenzijdige focus op beheersing van kosten en risico’s;2. Een sterke aversie tegen risico’s die samenhangen met innovatie;3. Een gebrek aan ruimte voor kleinschalige experimenten;4. Complexiteit en fragmentatie van verantwoordelijkheden;5. Concentratie op grensconflicten en loopgravenstrijd door verkokering;6. Doorgeschoten cultuur van verantwoording, monitoring en registratie;7. Een gebrekkige kenniscirculatie tussen beleid en uitvoering;Om ondanks deze factoren toch innovatie en ondernemerschap in de publieke
dienstverlening uit te lokken, stelt de AWT een tweetal benaderingen voor
die in de juiste gevallen kunnen leiden tot een meer innovatieve overheid.
Ten eerste de benadering van een coördinerende en leidende overheid, wanneer grote systeeminnovaties wenselijk zijn.
De overheid dient dan sterk op te treden door coördinatieproblemen op
te lossen en patstellingen en bestuurlijke monopolies te doorbereken.Ten tweede de benadering van een luisterende overheid, wanneer innovatie zich binnen bepaalde kaders en spelregels afspeelt.
Dit betreft de hoofdmoot van alle innovaties. De rijksoverheid dient haar
rol daarbij zoveel mogelijk te beperken en enkel kaders te scheppen die tot
innovatie verleiden. Zowel publieke organisaties als burgers moeten daarbij
de ruimte krijgen om zichzelf te organiseren en te innoveren. Immers, daar
is de inhoudelijke expertise aanwezig en vooral daar bestaat de wil innovaties
te implementeren. Zelforganisatie staat centraal bij deze benadering.De AWT geeft twee instrumenten die de benadering van zelforganisatie kunnen faciliteren. Ten eerste een arrangement gebaseerd
op concurrentie («quasi-markt»), waarbij autonome publieke organisaties
door middel van quasi-concurrentie worden aangezet tot meer innovatie en het
leveren van kwalitatief hoogwaardige diensten. Waar een quasi markt niet mogelijk
is, beveelt de AWT ten slotte aan te werken met benchmarks, zodat presentatiegegevens
van de (semi-)publieke sector inzichtelijk gemaakt kunnen worden. Ten tweede
beschrijft de AWT een arrangement gebaseerd op vertrouwen met daarbij aanvullende
mogelijkheden voor inspraak («voice») voor gebruikers en professionals.Aanbevelingen adviesrapportOp basis van haar bevindingen komt de AWT tot een viertal aanbevelingen:1. Het creëren van betere condities voor innovatie van dienstverlening,
waarbij publieke organisaties autonomie wordt gegeven binnen heldere kaders,
met daarbij voldoende ruimte voor experimenten. Ook burgers dienen daarbij
zoveel mogelijk betrokken te worden.2. Het geven van prikkels tot innovatie, waarbij prikkels die innovatie
belemmeren worden voorkomen en positieve prikkels worden versterkt. Innovatieve
organisaties dienen daarbij meer steun te krijgen.3. Het bieden van garanties om ongewenste uitkomsten te voorkomen, waarbij
minimumeisen ten aanzien van de kwaliteit van dienstverlening worden geformuleerd.
Ook dient regie over dienstverlening als geheel gevoerd te worden en dient
ervaren verantwoordingsdruk gereduceerd te worden.4. Het leervermogen van de publieke sector dient versterkt te worden,
waarbij onder meer een betere kenniscirculatie er voor kan zorgen dat beter
van elkaar geleerd kan worden.Kabinetsreactie adviesrapportAllereerst wenst het kabinet te benadrukken dat het de AWT erkentelijk
is voor het adviesrapport en bijbehorende aanbevelingen. Het kabinet hecht
veel belang aan kwalitatief hoogwaardige publieke dienstverlening, waarvoor
het de innovatie van publieke dienstverlening als essentieel beschouwt. Het
kabinet onderschrijft wat dat betreft de conclusies van het adviesrapport
van de AWT ten aanzien van de noodzaak tot innovatie van publieke dienstverlening.
In het onderstaande wordt in dat kader op een aantal punten bestaand beleid
beschreven dat naar mening van het kabinet de aanbevelingen van de AWT onderstreept.
Tevens wordt een nieuw initiatief voor het bevorderen van het doorstromen
van kennis en innovaties gepresenteerd. Op een aantal aanbevelingen van de
AWT wenst het kabinet echter geen gevolg te geven, of ziet zij geen prioriteiten.
Dit wordt indien van toepassing, hieronder nader toegelicht.De AWT richt haar advies bijvoorbeeld op alle organisaties die tot de
overheid behoren en alle organisaties waarvoor zij systeemverantwoordelijk
is. De AWT noemt deze organisaties de publieke organisaties. Het kabinet wijst
evenwel op het bestaan van verscheidenheid in publieke en semi-publieke organisaties.
Bij de interpretatie van de conclusies en aanbevelingen van de AWT houdt het
kabinet rekening met de verscheidenheid in sectoren.De noodzaak tot innovatie voor de publieke sector als geheel is door het
kabinet al eerder onderschreven. Ten eerste schrijft het kabinet in haar beleidsprogramma «Samen
Werken, Samen Leven» dat het, het innovatieve vermogen van de Nederlandse
economie wil versterken en daarnaast ook de dienstverlening van de overheid
wil verbeteren.1 Daarbij onderkent het kabinet
dat voor het behalen van deze doelstellingen goede bestuurlijke verhoudingen
noodzakelijk zijn. Daartoe wenst zij voor medeoverheden meer beleidsvrijheid
te realiseren. Het kabinet onderschrijft daarmee de lijn van de AWT welke
is gericht op het bevorderen en benutten van het zelforganiserende vermogen
van de publieke sector. Voor innovatie van dienstverlening in de publieke
sector is daarom een overkoepelend beleid opgesteld door het kabinet. Dit
beleid zal in het navolgende worden toegelicht. Vervolgens zullen ook de sectorspecifieke
beleidslijnen aan de orde komen, alvorens nader zal worden ingegaan om de
individuele aanbevelingen van de AWT.Ten tweede geeft het kabinet in de nota «Vernieuwing Rijksdienst»
aan dat zij het functioneren van de overheid wil verbeteren. Met de nota beschrijft
het kabinet een overheid die snel, adequaat en ontkokerd reageert op nieuwe
maatschappelijke uitdagingen, maar daarnaast minder regels en administratieve
lasten produceert, uitvoerbaar beleid maakt en beleid afschaft dat niet langer
meer naar behoren werkt.Ten derde beschrijft het kabinet in haar langetermijnstrategie «Nederland
Ondernemend Innovatieland» (NOI) een strategie waarmee het op de lange
termijn nastreeft tegelijkertijd economische kansen te grijpen en innovaties
in te zetten voor de oplossing van maatschappelijke vraagstukken.2 Expliciet vermeldt het kabinet in de langetermijnstrategie
ook de ambitie om in 2030 in samenhang met de agenda voor innovatief ondernemerschap
een innovatieve overheid te hebben gerealiseerd.Ten aanzien van de bevordering van innovatie in de publieke sector merkt
het kabinet op dat het in feite twee aspecten van innovatie onderscheidt.
Beide van deze aspecten komen terug in de langetermijnstrategie NOI. Ten eerste
kan het gaan om het stimuleren van kennis en innovatie voor het realiseren
van maatschappelijke doelen en oplossen van maatschappelijke problemen.
Innovatieve dienstverlening is hiervan een aspect. Dit aspect van innovatie
is door het kabinet met name uitgewerkt in de verschillende Maatschappelijke
Innovatieagenda’s (zie kader 1). Ten tweede kan het gaan om het stimuleren
van innovatie voor het verbeteren van het proces van publieke dienstverlening.
Het kabinet merkt op dat het met name deze vorm van innovatie is, waar het
advies van de AWT betrekking op heeft. Met name komt deze laatste vorm innovatie
ter sprake in deze reactie. Omdat beide vormen van innovatie niet altijd even
eenvoudig uit elkaar zijn te houden, komt innovatie ten behoeve van maatschappelijke
doelen hieronder evenwel ook op onderdelen ter sprake.Kader 1: Maatschappelijke Innovatie Agenda’sMaatschappelijke Innovatieagenda’sHet kabinet heeft ten aanzien van een innovatief Nederland in 2030 verschillende
ambities geformuleerd. De ambities van het kabinet worden uitgewerkt in de
langetermijnstrategie en zijn gericht op innovatie in verschillende maatschappelijke
sectoren, zoals onderwijs, zorg, water, energie en veiligheid. Het kabinet
heeft onlangs, als onderdeel van het kabinetsproject Nederland Ondernemend
Innovatieland, een viertal maatschappelijke innovatieagenda’s (MIA’s)
opgesteld op de gebieden zorg, water, energie en veiligheid. Het beleid van
het kabinet op het gebied van de Maatschappelijke Innovatie Agenda’s
sluit deels aan bij het pleidooi van de AWT.Belangrijk uitgangspunt bij de MIA’s is dat economische kansen en
maatschappelijke doelen worden gecombineerd. Kern van de maatschappelijke
innovatieagenda’s is het inzetten van kennis, innovatie en ondernemerschap
voor het oplossen van maatschappelijke vraagstukken In een aantal van deze
agenda’s is aandacht voor het stimuleren van de innovativiteit van de
(semi-)publieke sector. Maar de agenda’s zijn breder dan dat. Bij het
ontwikkelen en inzetten van innovaties zijn bedrijfsleven en kennisinstellingen
nadrukkelijk betrokken.De verschillende agenda’s laten een aantal «transsectorale
lessen» zien; belemmeringen of obstakels die innovatie in deze sectoren
in de weg staan: gebrek aan ondernemerschap, belemmerende wet- en regelgeving,
gebrek aan experimenteerruimte, de balans tussen risico nemen enerzijds en
zorgen voor betrouwbaarheid en kwaliteit anderzijds etc. Dit raakt aan de
aanbevelingen die de AWT doet over ruimte om te experimenteren en een ondernemende
overheid die zich niet alleen richt op het vermijden van risico’s. De
recent gepubliceerde maatschappelijke innovatieagenda’s spelen al deels
in op deze verschillende lessen.In de langetermijnstrategie Nederland Open Innovatieland heeft het kabinet
aangegeven dat overheidsdienstverlening als geheel merkbaar verbeterd moet
worden met daarbij een actieve rol voor burgers en bedrijven.1 Voorts heeft de staatssecretaris van BZK namens het kabinet aan uw
Kamer een Visie op betere dienstverlening door de overheid aangeboden.2 In deze Visie erkent het kabinet dat wanneer publieke
dienstverlening niet innoveert, deze dienstverlening niet mee kan komen met
nieuwe maatschappelijke en technologische ontwikkelingen. De kwaliteit van
overheidsdienstverlening zal dan achterblijven in vergelijking met dienstverlening
door private partijen. De kwaliteitseisen die burgers aan overheidsdienstverlening
stellen, zullen echter wel meegroeien met de ontwikkelingen in de marktsector,
waardoor per saldo de tevredenheid met overheidsdienstverlening zal dalen.
Dit uitgangspunt voor innovatie in de publieke sector is tevens terug te vinden
in het AWT advies.Speerpunt en deelverantwoordelijkheid van het kabinet is het verbeteren
van de toepassing van kennis en innovatie. Op dit moment vinden binnen de
publieke sector op verscheidene plaatsen succesvolle innovaties plaats. Echter,
het ontbreekt vaak aan een goede doorstroming en implementatie van deze successen.
Lokale innovaties zouden een veel grotere reikwijdte moeten krijgen
dan dat nu vaak het geval is: de opschaling van bestaande innovaties moet
worden verbeterd. Ook in de publieke sector moet men immers slim gebruik maken
van bestaande en succesvolle innovaties. Daarvoor is een pragmatische aanpak
noodzakelijk, waarbij niet steeds het wiel opnieuw wordt uitgevonden, maar
gebruik wordt gemaakt van al bestaande concepten, energie en denkkracht. Het
opschalen van bestaande innovaties staat daarbij centraal.Deze opschaling van innovaties van publieke dienstverlening zal dit najaar
door de staatsecretaris van BZK vorm worden gegeven aan de hand van drie specifieke
uitdagingen zoals deze voor de publieke sector zijn benoemd in de langetermijnstrategie
NOI (zie kader 2).1 Aandacht voor specifiek deze
uitdagingen is noodzakelijk om een omslagpunt te kunnen bereiken richting
een innovatieve overheid.De uitdaging voor dit innovatiebeleid is om de al bestaande kennis en
innovaties in de publieke sector, zoals deze onder andere al eerder zijn ontwikkeld
en gefinancierd door de Commissie Innovatie Openbaar Bestuur (Commissie InAxis),
optimaal te benutten. Juist die innovaties die er echt toe doen zullen moeten
worden geselecteerd voor opschaling om zo het landelijke gebruik ervan te
kunnen gaan realiseren. Om met deze aanpak niet te verzanden in een overvloed
van initiatieven zal een top 10 worden samengesteld van innovaties die opgeschaald
gaan worden. De top 10 zal in overleg met verschillende partijen tot stand
worden gebracht, waaronder de wereld van het bestuur, het beleid, de uitvoeringspraktijk,
alsmede ondernemers en burgers. Voor de selectie van innovaties zullen aparte
criteria worden gehanteerd (zie kader 3). Uiteraard moeten de innovaties uit
de top 10 risico’s op fraude of oneigenlijk gebruik van de geïnnoveerde
dienst niet vergroten. De innovaties zullen in het najaar van 2008 worden
geselecteerd, waarna in 2009 actie zal worden ondernomen om deze zo breed
mogelijk te verspreiden binnen de (semi-)publieke sector.Kader 2: Uitdagingen voor een overheid 2.0Uitdagingen voor een innovatieve publieke sector1. Een vernieuwende en gezamenlijke ICT infrastructuur, waarmee binnen de publieke sector werkprocessen verbeterd, aangepast
en opnieuw ingericht kunnen worden met behulp van instrumenten zoals deze
al vorm hebben gekregen in de bouwstenen van de elektronische overheid. Door
procesinnovaties ontstaat immers een meer slagvaardige overheid waarin uitvoering
en beleid nauw met elkaar samenwerken aan het verbeteren van kennisuitwisseling
en dienstverlening voor burgers en bedrijven.2. Een werkwijze door de ketens heen, waarmee binnen de publieke
sector geïntegreerde dienstverlening kan worden aangeboden. Klantgerichtheid,
een één-loket-gedachte (o.a. mijnoverheid.nl, het Digitaal Klantdossier
en Overheid heeft Antwoord©), een transparante overheid en het terugdringen
van administratieve lasten zijn slechts mogelijk wanneer van een verkokerde
bedrijfsvoering wordt afgestapt en gezamenlijk wordt gewerkt binnen ketens
en netwerken.3. Een externe oriëntatie op burger en bedrijf, waarbij ten aanzien van de publieke dienstverlening de vraag vanuit
burgers en bedrijven centraal wordt gesteld. Participerende burgers en bedrijven
krijgen daarbij tevens aanvullende mogelijkheden, zoals in het kader van initiatieven
op het terrein van eParticipatie, waar wordt gewerkt aan dienstverlening waar
burgers zelf bijdragen aan een betere leefomgevingKader 3: Criteria top 10 van het innovatiebeleidSelectiecriteria voor succesvolle innovaties in de
publieke sectora) De innovaties moeten een aantoonbare verbetering van overheidsdienstverlening
aan burger en bedrijven en opleveren.b) De innovaties moeten een groot bereik hebben en met beperkte middelen
en menskracht kunnen worden ingevoerd;c) De innovaties moeten passen binnen de drie uitdagingen van de
langetermijnstrategie Nederland Ondernemend Innovatieland (zie kader 2).Daarnaast werkt het kabinet tevens in afzonderlijke sectoren met specifiek
beleid aan een innovatieve dienstverlening, alsmede de aanpak van maatschappelijke
problemen met behulp van innovatie. Zo wordt in het onderwijs gewerkt aan
innovatieve manieren van organiseren en lesgeven om maatschappelijke uitdagingen
aan te pakken, zoals een naderend kwalitatief en kwantitatief lerarentekort,
het ontwikkelen van toptalent, een betere aansluiting tussen onderwijs en
arbeidsmarkt en het inzetten van scholing voor ondersteuning van de kenniseconomie.Het kabinet werkt in twee lijnen aan het ondersteunen van de sector onderwijs
bij het vinden van innovatieve oplossingen. Uit de FES-envelop voor grootschalige
onderzoeksfaciliteiten en lerarentekorten is het kabinet voornemens ten eerste
een bedrag van maximaal € 90 miljoen te besteden aan het oplossen
van de toekomstige lerarentekorten. Ingediende voorstellen zullen worden beoordeeld
door het CPB, alvorens het kabinet in maart 2009 (mede) op basis van dit advies
een besluit zal nemen over het al of niet honoreren van deze voorstellen.
Ten tweede werkt het kabinet binnen de Maatschappelijke Innovatieagenda Onderwijs
(zie kader 1) aan analyse van de sector onderwijs, gericht op het in kaart
brengen waarom scholen over het algemeen niet maximaal gebruik maken van de
kansen om innovaties te benutten voor aanpak van de boven beschreven maatschappelijke
problemen. Deze analyse is vooral gericht op het in kaart brengen van juiste
prikkels en condities voor innovatie in het onderwijssysteem.De bewindspersonen van VWS hebben op 7 februari 2008 een brief aan
uw Kamer verstuurd over de versterking van innovatie in zowel de sector preventie
als zorg.1 Als speerpunten voor het initiëren
van een innovatieve zorgsector geven zij in deze brief aan zich met behulp
van innovatie vooral te zullen richten op drie speerpunten, namelijk het ondervangen
van een veranderende zorgvraag, het voorkomen van een tekort op de arbeidsmarkt,
alsmede het optimaliseren van het gebruik van technologie en ICT in de zorgsector.
Om het belang van innovatie in de sector zorg te agenderen en innovatiekracht
daar te vergroten heeft het kabinet het zogenaamde Zorg Innovatie Platform
opgericht, naar analogie van het Innovatieplatform van de Minister-president.Kabinetsreactie op de aanbevelingen uit het adviesrapportHet kabinet benadrukt dat de AWT de meest cruciale aandachtspunten voor
innovatie in haar rapport aangeeft. De hierboven beschreven beleidsoverwegingen
uit de verschillende maatschappelijke sectoren, gericht op de innovatie van
publieke dienstverlening, hebben verscheidene raakvlakken met de aanbevelingen
zoals deze door de AWT zijn opgesteld in haar adviesrapport. Daarnaast onderneemt
het kabinet ook op verschillende andere terreinen activiteiten welke in het
verlengde liggen van de aanbevelingen van de AWT. Deze activiteiten worden
hieronder, in samenhang met de aanbeveling, nader toegelicht.1. Condities voor innovatieDe AWT beveelt in haar adviesrapport aan de omstandigheden in de publieke
sector zo vorm te geven, dat deze in een aanvullende mate verleiden tot innovatie.
Om innovatie van publieke dienstverlening te bevorderen werkt de AWT twee
verschillende benaderingen uit in haar rapport; enerzijds een leidende overheid die van bovenaf stuurt op inhoud, doelen en ambities
en anderzijds een luisterende overheid die ruimte
laat voor zelforganisatie en stuurt op het proces. Beide benaderingen zijn
volgens de AWT elkaar uitsluitende benaderingen, die elk in een specifieke
situatie het beste tot hun recht komen. Het kabinet voorziet dat het onderscheid
dat de AWT maakt tussen de twee benaderingen in de praktijk echter niet zo
eenvoudig toepasbaar is. Een luisterende overheid zal zich volgens het kabinet
namelijk uiteindelijk ook in een bepaalde mate moeten richten op doelstellingen,
omdat het sturen op het proces in de praktijk op zijn minst zo inhoudelijk
is als sturen op doelen.Als uitwerking van deze aanbeveling beveelt de AWT aan de competitie tussen
publieke dienstverleners te bevorderen via ofwel een (quasi) marktwerking
in de publieke sector, ofwel het verschaffen van nader inzicht in prestaties
van afzonderlijke organisaties. Wat betreft het voeren van marktwerkingbeleid
in de (semi-)publieke sector, wijst het kabinet op de conclusies en lessen
uit het «Onderzoek Marktwerkingsbeleid». In de onderzochte sectoren
waar marktwerking is ingezet is veelal sprake geweest van innovatie, differentiatie
en toegenomen keuzebreedte. Marktwerkingsbeleid (waaronder kan worden verstaan
liberalisering, deregulering, het versterken van de positie van de vraagzijde
op de markt en /of het verschaffen van financiële autonomie aan de vrager
op de markt) kan leiden tot meer dynamiek en ruimte voor innovatie en verbeteringen
in een sector. Marktwerking kan als beleidsinstrument worden ingezet als werkelijk
uitzicht bestaat op een effectief samenspel van aanbod en vraag, en mits minimaal
aanvaardbare niveaus voor kwaliteit en toegankelijkheid kunnen worden gegarandeerd.1 Marktwerkingsbeleid is echter bovenal maatwerk waarbij
naar mening van het kabinet voor elke sector apart de analyse dient te worden
gemaakt op basis van de karakteristieken van die sector. Het blijkt dat marktwerking
op bepaalde terreinen extra waarborgen verdient om kwaliteit van publieke
diensten te kunnen waarborgen. Zo hebben de bewindspersonen van VWS in hun
innovatiebrief van 7 februari jl. geschreven, dat ze met doorbraakprogramma’s
en experimenteren binnen het ZorgInnovatiePlatform het voornaamste markt-
en systeemfalen zullen achterhalen, agenderen en aanpakken. Naast het wegnemen
van belemmeringen zullen ook de prikkels beter neergezet worden in en tussen
de verschillende systemen van de zorg. Hiermee kunnen innovaties makkelijker
van de grond komen, worden toegepast en opgeschaald waardoor de kwaliteit
en publieke dienstverlening in de zorgsector een impuls krijgen.Ook besteedt het kabinet veel aandacht aan de rol die de overheid kan
hebben bij het uitlokken van innovaties, door zelf als vragende partij op
te treden. Een voorbeeld hiervan is het programma duurzaam inkopen waarin
de rijksoverheid zich verplicht om in 2010 volledig, voor honderd procent,
duurzaam in te kopen. Dat vergt een professionele invulling van de rol van
de overheid als aanbesteder (ofwel, als Launching Customer).2 De AWT heeft expliciet aangegeven hier in zijn advies niet op in te
gaan. Het kabinet is wel van mening dat de overheid als innovatiebevorderend
aanbesteder een belangrijke aanpak is om de overheid innovatiever en innovatiegericht
te maken. Dit is tevens beschreven in de kabinetsreactie op het WRR rapport «Innovatie
Vernieuwd, Opening in Viervoud» dat recentelijk aan uw Kamer is aangeboden.3Wat betreft de aanbevelingen van de AWT over het verschaffen van inzicht
in de prestaties van publieke dienstverleners worden daarnaast wel grotendeels
onderschreven door huidig beleid van het kabinet, onder andere op het terrein
van benchmarking. Het kabinet heeft met haar beleid voor ogen dat het inzichtelijk
maken van prestatiegegeven op een aantal specifieke terreinen binnen de publieke
sector aan kan zetten tot innovatie en verbetering van de kwaliteit van dienstverlening.
Op dit moment worden op een aantal vlakken prestatiegegevens van overheden
inzichtelijk gemaakt, onder meer via benchmarks. Zo wordt in het kader van
het aanbod van elektronische publieke diensten een jaarlijkse benchmark opgesteld
door het ministerie van BZK. Deze benchmark, de «Overheid.nl Monitor»,
wordt al enkele jaren uitgevoerd en beoordeelt medeoverheden op basis van
hun aanbod van elektronische publieke dienstverlening.1 Ten tweede is in het kader van het streven van het kabinet naar kwalitatief
hoogwaardige dienstverlening («ten minste het rapportcijfer 7»)
al begin 2008 een meting uitgevoerd naar de door burgers gepercipieerde kwaliteit
van overheidsdienstverlening.2 Hoewel formeel
niet te beschouwen als benchmark, geeft deze meting wel inzicht in het presteren
van verschillende ketens en sectoren van publieke organisaties.3 Een derde voorbeeld is gelegen in de sector onderwijs, waar al sinds
enkele jaren via het dagblad Trouw, maar tegenwoordig ook via de website van
de Onderwijsinspectie, gegevens over de prestaties van scholen openbaar worden
gemaakt.4Daarnaast beveelt de AWT aan in het verlengde van het gedachtegoed van «open
innovatie» ruimte voor experimenten te creëren, alsmede mogelijkheden
waarmee burgers bij de innovatie van publieke dienstverlening betrokken kunnen
worden. De aanbeveling van de AWT gericht op open innovatie wordt door het
kabinet onderschreven. Bij de innovatie en verbetering van de publieke dienstverlening
staat het kabinet onder meer een open systeembenadering voor welke past bij
de «weet wat er leeft» benadering van het kabinet. Het kabinet
vindt ook dat het goed is om burgers en bedrijven te betrekken bij het verbeteren
en laten innoveren van de publieke sector.Het kabinet plaatst bij de aanbeveling van de AWT wel de kanttekening
dat het voor het in voldoende mate laten functioneren van een sector of markt
niet noodzakelijk is dat elke betrokkene ook daadwerkelijk actief deelneemt.
Ook keuzes en voorkeuren van een klein deel van de betrokkenen (professionals,
burgers dan wel bedrijven) kunnen de betreffende sector of markt al voldoende
disciplineren en sturen, waar de andere spelers vervolgens ook van kunnen
profiteren. Voor de groep die niet wil of kan kiezen, vindt het kabinet het
echter wel van belang om te garanderen dat het aanbod van diensten overal
aan een bepaalde basiskwaliteit voldoet.De genoemde open systeembenadering van het kabinet komt tevens naar voren
in de al eerder genoemde opschaling van een top 10 van succesvolle innovaties,
zoals deze bijvoorbeeld al eerder zijn gefinancierd door de Commissie Innovatie
in het Openbaar Bestuur (InAxis). In de eerste plaats wordt met de opschaling
van innovaties van overheden en andere publieke organisaties namelijk erkend
dat innovaties vooral ontstaan in verschillende lagen van de overheid. De
rijksoverheid toont daarmee aan niet de wijsheid in pacht te hebben wat betreft
het ontwikkelen en implementeren van innovaties in de publieke sector. Immers
vindt de selectie plaats in overleg met bestuurders, burgers, beleidsmakers
en ondernemers. De open systeembenadering wordt daarnaast nog eens benadrukt
door bij de selectie van de top 10 een externe oriëntatie op burgers
en bedrijven te hanteren als criterium (zie kader 2).Tevens uit de open systeembenadering van het kabinet zich expliciet in
een aantal initiatieven van het kabinet op het terrein van burgerparticipatie
en meer specifiek elektronische burgerparticipatie (e-participatie). Het afgelopen
jaar heeft het kabinet diverse activiteiten ontplooid waarbij (mede-) overheden
en burgers worden gestimuleerd om elkaar te betrekken bij het oplossen van
maatschappelijke vraagstukken, steeds met behulp van de slimme en innovatieve
inzet van ICT. Nadrukkelijk is het in het kader van e-participatie de doelstelling
van het kabinet om de kennis en innovatieve energie van burgers en maatschappelijke
organisaties zoveel mogelijk te benutten.Zo is in 2008 in de gemeenten Almere en Groningen met steun van het ministerie
van BZK geëxperimenteerd met initiatieven op het terrein e-participatie.
Ook in de rest van 2008 en in 2009 zal via de regeling van Digitale Pioniers
van het ministerie van OCW financiële middelen worden aangeboden aan
initiatieven van burgers, overheden en het maatschappelijke middenveld om
te experimenteren met vormen van e-participatie. Daarnaast steunt het kabinet
ook culturele instellingen in een digitale dienstverlening en de mogelijkheden
voor interactie met burgers. Het kabinet schept daarmee, in lijn met deze
aanbeveling van de AWT, ruimte voor experimenten waarbij volgens het gedachtegoed
van «open innovatie» diverse partijen betrokken kunnen worden.2. Het geven van prikkelsTen tweede beveelt de AWT in haar advies aan negatieve prikkels ten aanzien
van innovatie in de publieke sector weg te nemen en positieve prikkels juist
te versterken. Als voornaamste uitwerking van deze aanbeveling stelt de AWT
hier voor om aanvullende steun, rugdekking en beloning te realiseren om innovatie
door professionals binnen de publieke sector te stimuleren.Het kabinet ziet gebrek aan ruimte voor professionals en organisaties
om te experimenteren in lijn met het rapport van de AWT als een belangrijke
belemmering voor innovatie. De recent gepubliceerde Maatschappelijke Innovatieagenda’s
(zie kader 1) spelen deels in op het bieden van aanvullende ruimte in sectoren
om te experimenteren, het gebrek aan ondernemerschap en belemmerende wet-
en regelgeving. Ook de aanpak van de lastenreductie voor professionals door
het kabinet, waarover recentelijk aan uw Kamer is gerapporteerd, kan in dit
kader niet onvermeld blijven.1Verschillende departementen kennen in hun begroting specifiek budget toe
aan pilots en beleidsexperimenten, bijvoorbeeld op het terrein van onderwijs
en e-participatie. In de sector onderwijs worden met het concept Onderwijs
Pioniers leraren in staat gesteld om met vrij te besteden financiële
en intellectuele ondersteuning een creatief en innovatief idee te realiseren.
Daarnaast worden eind 2008 door het kabinet een tweetal «e-participatie
awards» voor de beste initiatieven en experimenten op het terrein van
e-participatie uitgereikt. Het kabinet is van mening dat met deze experimenten
en het uitreiken van prijzen, naast een publicitair hoogtepunt, tevens een
stimulans wordt afgegeven voor het experimenteren met innovaties in de publieke
sector.Daarnaast is het kabinet van mening dat het met haar beleid voor de opschaling
van de top 10 van innovaties van dienstverlening de aanbeveling van de AWT
over het belonen van innovatieve organisaties onderschrijft. Immers draagt
het kabinet met het opstellen van een top 10 van succesvolle innovaties het
belang uit van innovatie binnen de publieke sector in het algemeen. Meer specifiek
geeft het kabinet ook aandacht aan het succes dat is behaald
door een betreffende organisatie, waar de succesvolle innovatie oorspronkelijk
is ontwikkeld. Innovatieve organisaties en professionals ontvangen met deze
werkwijze steun voor hun innovatieve werkwijze. Deze werkwijze wordt door
het kabinet ook gehanteerd bij het programma ICT en Maatschappelijke Sectoren
waarin het stimuleren van innovaties, alsmede de opschaling van succesvolle
experimenten centraal staat.Ten slotte merkt het kabinet op dat zij in de sector onderwijs ten aanzien
van het verschaffen van aanvullende prikkels ten behoeve van innovatie zoveel
mogelijk een terughoudende rol aanneemt. Dit conform het advies van de Commissie
Dijsselbloem, alsmede het recent verschenen rapport «Innovatie Vernieuwd,
Opening in Viervoud» van de WRR dat recentelijk aan uw Kamer is aangeboden.1 Het kabinet geeft scholen zoveel mogelijk zelf de keuze
waarin zij investeren. Het kabinet werkt er vervolgens actief aan om eventuele
belemmeringen in de vrije besteding door scholen weg te werken.3. Garanties biedenTen derde beveelt de AWT in haar adviesrapport aan om als overheid garant
te staan voor kwalitatief goede dienstverlening als geheel. Dat wil volgens
de AWT zeggen dat de overheid zorg dient te dragen voor dienstverlening van
de publieke sector als geheel en dat verkokering in afzonderlijke organisaties
dient te voorkomen.Deze aanbevelingen van de AWT worden door het kabinet onderschreven. Zo
is het in juni 2008 aangeboden Actieprogramma Dienstverlening en e-overheid
aangegeven welke prioriteiten het kabinet ziet bij de verbetering van de dienstverlening
door de overheid.2 In de zesde voortgangsrapportage
over de «elektronische overheid» die onlangs separaat aan de Tweede
Kamer is toegezonden, staat daarnaast welke acties daartoe al in gang zijn
gezet.3 Naar verwachting zal in het najaar van
2008 op basis van dit actieprogramma een nieuw dienstverleningsakkoord worden
gesloten tussen rijk, gemeenten, provincies en waterschappen, waarmee de regie
op (e-)overheidsdienstverlening wordt versterkt. Daarnaast onderneemt het
kabinet met het programma Informatie op Orde het initiatief om overheidsinformatie
duurzaam, vindbaar en toegankelijk te houden. Voor een goede dienstverlening
is immers ook een goede informatiehuishouding van belang, waar het kabinet
de publieke sector sinds 2006 middels dit programma op een innovatieve manier
toe uitdaagt. Aangezien het kabinet door het voeren van meer regie op (e-)overheidsdienstverlening
en een goede informatiehuishouding meer garanties kan bieden ten aanzien van
de dienstverlening door de overheid, wordt de aanbeveling van de AWT ten aanzien
van regie hiermee onderschreven.Daarnaast komt nog één van de drie uitdagingen voor de overheid
van de langetermijnstrategie NOI en het innovatiebeleid van de het kabinet
terug in deze aanbeveling van de AWT, namelijk de werkwijze door de ketens
heen (zie kader 2).4 Het belang van innovaties
binnen ketens wordt in overeenstemming met de aanbeveling van de AWT onderkend,
en wordt tevens meegenomen als criterium bij de selectie voor de opschaling
van succesvolle innovaties.Voor een deel wordt de ketenbenadering overigens al in de praktijk gebracht
door het kabinet. De regie uit het Actieprogramma Dienstverlening en e-Overheid
zal zich bijvoorbeeld richten op onder andere het gebruik van voorzieningen
voor publieke dienstverlening als Mijnoverheid.nl, Overheid heeft Antwoord ©
en het Digitaal Klant Dossier, waarmee de overheid in zijn dienstverlening
vanuit het perspectief van burgers als één geheel optreedt.
Met name in grote omvattende ketens, zoals de keten Werk en Inkomen heeft
deze aanpak een prioriteit van het kabinet.Tevens beveelt de AWT aan verantwoordingsdruk te verminderen, zodat afzonderlijke
organisaties en professionals binnen heldere kaders aanvullende ruimte verkrijgen.
Deze ruimte kan vervolgens worden aangewend om te innoveren in plaats van
om te blijven verantwoorden. Het kabinet heeft zich in haar beleidsprogramma
Samen Leven Samen Werken al het doel gesteld registratieverplichtingen van
professionals in de (semi-)publieke sector terug te dringen, zoals voor leraren
en agenten1 In de sector onderwijs wordt wat
dat betreft door het kabinet gewerkt aan een reductie van verantwoordingslasten
door scholen en leraren. Toezichthouders gaan hun capaciteit meer op maat
inzetten, zodat scholen die het goed doen een vermindering van toezichtslasten
kunnen verwachten. Het uitgangspunt is verdiend vertrouwen. Niet alleen verwacht
het kabinet dat deze aanpak tot een beter gemotiveerd en beter presterend
overheidspersoneel zal leiden, maar daarnaast tevens tot betere en meer innovatieve
dienstverlening. Immers, zoals de AWT aangeeft, houden professionals meer
ruimte en tijd over om te innoveren, in plaats van te blijven verantwoorden.Recentelijk heeft het kabinet in het kader van de voortgang van deze lastenreductie
voor professionals gerapporteerd aan de Tweede Kamer.2 Bij deze rapportage is aan de Kamer een plan van aanpak voorgelegd
waarin is voorzien in een tweetal lastenmetingen (2008 en 2011), alsmede de
aanpak van lastenreductie voor professionals in de sectoren onderwijs, zorg,
veiligheid en sociale zekerheid. Het kabinet zal halfjaarlijks aan de kamer
blijven rapporteren over de voortgang van deze activiteiten.De AWT stelt in haar advies dat een bedrijfsmatige benadering van standaardiseren
van werkprocessen en een focus op het meten van indicatoren, ten koste zou
gaan van de invloed van de professional. Het gaat er echter vooral om te komen
tot een verschuiving van indicatoren op input en proces naar indicatoren en
afrekenen op output. Voor een goede dienstverlening en voor horizontale toetsing
(«peer review») is namelijk wel transparante informatie nodig
en dat vereist rapportages over en meten van prestaties. Bij een systeem van
medezeggenschap en keuze voor de professional ziet het kabinet daarom eerder
een verschuiving van de invloed van de professional.Ten slotte wenst het kabinet aan te geven dat zij vanuit de in het coalitieakkoord
aangekondigde stroomlijning en rijksbrede lastenverlichting werkt aan een
stroomlijning van haar regels en subsidies. Het ministerie van EZ is bijvoorbeeld
voortvarend bezig met de omnibus regeling, een set van uniforme en lastenarme
regels voor subsidieverstrekking. Het bij deze regeling doorvoeren van «high
trust» heeft een lastenreductie aan zowel de kant van de overheid als
het bedrijfsleven als doel, waarmee tevens de door de AWT genoemde verantwoordingsdruk
zal worden ondervangen. Het is de bedoeling van het kabinet deze aanpak verder
rijksbreed in te voeren.4. Leervermogen versterkenTen vierde beveelt de AWT aan het leervermogen binnen de publieke sector
te verbeteren, aangezien leerprocessen en kennisuitwisseling vaak niet voldoende
in (semi-)publieke organisaties verankerd blijken te zijn. Als concrete uitwerking
van deze aanbeveling stelt de AWT voor om meer aandacht te besteden aan kennisverspreiding,
bijvoorbeeld via stelselwijzigingen dan wel via speciale netwerk- en platformorganisaties.Het versterken van het leervermogen van de overheid is een speerpunt van
het kabinet. De staatssecretaris van BZK werkt namens het kabinet aan een
beter leervermogen van de publieke sector ten aanzien van innovaties middels
het hierboven beschreven beleid rondom de opschaling van een top 10 van succesvolle
publieke innovaties. Het kabinet erkent namelijk dat innovaties wel plaatsvinden
binnen de publieke sector, maar dat het vaak schort aan een goede doorstroming
en implementatie van deze innovaties binnen andere publieke organisaties.
Innovaties verspreiden zich wat dat betreft onvoldoende. Door nu via de eerder
aangehaalde top 10 te werken aan de opschaling van een beperkt aantal succesvolle
en kansrijke innovaties, wordt het leervermogen van de publieke sector ten
aanzien van innovaties versterkt. In de eerste plaats het leervermogen van
specifieke organisaties waar innovaties uit de top 10 kunnen worden toegepast.
Daarnaast wordt echter tevens de kennisverspreiding en het leervermogen de
publieke sector als geheel versterkt, aangezien meer inzicht wordt verschaft
in de randvoorwaarden die bijdragen aan een optimale situatie voor het verspreiden
en implementeren van innovaties in de publieke sector.Daarnaast werkt het kabinet op andere vlakken aan een betere kennisverspreiding
en doorstroming van innovaties in de publieke sector. Op basis van hierboven
al besproken Actieprogramma Dienstverlening en e-overheid van het kabinet
zullen bijvoorbeeld door rijk, gemeenten, provincies en waterschappen gezamenlijk
afspraken worden gemaakt over voorbeeldprojecten van innovatieve elektronische
overheidsdienstverlening zoals het Digitaal Klantdossier in de sector werk
en inkomen, de persoonlijke internetpagina mijnoverheid.nl, alsmede het programma
Overheid heeft Antwoord ©. Ook zal worden gestimuleerd dat innovaties
in elektronische overheidsdienstverlening van zogenaamde «voorbeeldgemeenten»
worden nagevolgd door andere gemeenten.1Ook de in de sector zorg werkt het kabinet aan het opschalen van innovaties
in bepaalde prioritaire gebieden van deze sector. In de reeds eerder aangehaalde
brief van 7 februari 2008 aan uw Kamer beschrijft het kabinet een ZorgInnovatiePlatform
in het leven te hebben geroepen.2 Naast dat het
instellen van dit ZorgInnovatiePlatform zal bijdragen aan een betere toepassing
en opschaling van innovaties in de sector zorg, is het instellen van deze
specifieke platformorganisatie in lijn met de aanbeveling van de AWT voor
meer sectorgerichte netwerk- en platformorganisaties met betrekking tot innovatie.
Het kabinet ziet in dit kader voor dit ZorgInnovatiePlatform vooral een rol
weggelegd wat betreft het agenderen van bepaalde thema’s, alsmede het
verzamelen van kritische massa in R&D en het oplossen van systeemvraagstukken.Ook onderzoekt het kabinet op dit moment vanuit de projectgroep «Overheid
als Launching Customer», als onderdeel van Nederland Ondernemend Innovatieland,
wat de mogelijkheden zijn om een specifiek expertisenetwerk op te richten
met betrekking tot dit terrein. In dit netwerk kunnen ervaringen met innovatiebevorderend
inkopen worden gebundeld en beschikbaar gesteld aan overheden die hiermee
nog weinig ervaring hebben. De ervaringen die het kabinet inmiddels met innovatiebevorderend
inkopen heeft opgedaan bevestigen de analyse uit het AWT rapport.ConclusieAfsluitend bedankt het kabinet de AWT voor haar advies. Innovatie ten
behoeve van een betere kwaliteit van publieke dienstverlening is een speerpunt
van het kabinet, zoals blijkt uit de diverse initiatieven die zij op dit moment
onderneemt. De AWT merkt echter terecht op dat er nog veel te
verbeteren valt. Met de hierboven beschreven bestaande en nieuwe activiteiten
in het kader van innovatie, zal het kabinet de komende tijd een groot deel
van de aanbevelingen van de AWT uitwerken. Het kabinet onderkent daarbij dat
juist een «luisterende overheid» veel bij kan dragen aan een innovatieve
dienstverlening, waarbij voorop staat dat publieke organisaties, burgers en
professionals ruimte nodig hebben om te kunnen innoveren. Het kabinet zal
wat dat betreft samen met burgers, bedrijven en maatschappelijk middenveld
aan innovatieve overheid werken die goed uitgerust de toekomst tegemoet kan
gaan.De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,A. Th. B. Bijleveld-SchoutenXNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1Samen Werken Samen Leven, Beleidsprogramma Kabinet Balkenende IV, 2007–2011
(Kamerstukken II 2006/07 31 070, nr. 1, hoofdstuk 2, hoofdstuk 4, respectievelijk
hoofdstuk 5).XNoot2Langetermijnstrategie Nederland Ondernemend Innovatieland (Kamerstukken
II 2007/08 27 406, nr. 120).XNoot1Langetermijnstrategie Nederland Ondernemend Innovatieland (Kamerstukken
II 2007/08 27 406, nr. 120, p. 24).XNoot2Visie Betere Dienstverlening Overheid (Kamerstukken II 2007/08 29 362,
nr. 137).XNoot1Langetermijnstrategie Nederland Ondernemend Innovatieland en maatschappelijke
innovatieagenda’s voor Veiligheid, Gezondheid en Water (Kamerstukken
II 2007/08 27 406, nr. 120).XNoot1Brief over innovatie in de gezondheidszorg (Kamerstukken II 2007/08, 31 200,
nr. 116).XNoot1Onderzoek Marktwerkingbeleid (Kamerstukken II 2007/08 24 036, nr.
343).XNoot2Zie ook het programma «Small Business Innovation Research Programma
(SBIR)», op <www. senternovem.nl>.XNoot3WRR, «Innovatie Vernieuwd, Opening in Viervoud» (Kamerstukken
II 2008/09, 27 406, nr. 121).XNoot1Benchmarkrapport Overheid.nl Monitor 2007, <www.ictu.nl>.XNoot2Samen Werken Samen Leven, Beleidsprogramma Kabinet Balkenende IV, 2007–2011
(Kamerstukken II 2006/07 31 070, p. 79).XNoot3Voortgangsrapportage over het terugdringen van de regeldruk (Kamerstukken
II 2007/08, 29 362, nr. 136, p. 4).XNoot4Website Onderwijsinspectie, <www.onderwijsinspectie.nl>XNoot1Voortgangsrapportage over het terugdringen van de regeldruk (Kamerstukken
II 2007/08, 29 362, nr. 136, p. 8). Zie verder: pagina 11 van deze reactie.XNoot1WRR-rapport, «Innovatie Vernieuwd, Opening in Viervoud» (Kamerstukken
II 2008/09, 27 406, nr. 121).XNoot2Actieprogramma Dienstverlening en e-overheid (Kamerstukken II 2007/08,
29 362, nr. 136).XNoot3Voortgangsrapportage elektronische overheid (Kamerstukken II 2007/08,
29 362, nr. 120).XNoot4Langetermijnstrategie Nederland Ondernemend Innovatieland (Kamerstuk II
2007–2008, 27 406, nr. 120).XNoot1Samen Werken Samen Leven, Beleidsprogramma Kabinet Balkenende IV, 2007–2011
(Kamerstukken II 2006/07, 31 070, p. 74).XNoot2Voortgangsrapportage over het terugdringen van de regeldruk (Kamerstukken
II 2007/08, 29 362, nr. 136, p. 8).XNoot1Actieprogramma Dienstverlening en e-overheid (Kamerstukken II 2007/08,
29 362, nr. 136).XNoot2Brief over innovatie in de gezondheidszorg (Kamerstukken 2007/08, 31 200,
nr. 116). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29362-144.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl