Verklaring dat er grond bestaat een voorstel te overwegen tot verandering in Grondwet van bepalingen inz. verdediging; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25367, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

13-10-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25367-(R1593) nr. 5

07-10-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. De te vervangen bepalingen3. De voorgestelde artikelen Artikel 97, eerste lidArtikel 97, tweede lidArtikel 98Artikel 100, eerste lidArtikel 100, tweede lidOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25367Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 37 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 367 (R 1593)Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen
tot verandering in de Grondwet van de bepalingen inzake de verdedigingnr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 7 oktober 1997 1. InleidingHet heeft de regering verheugd te kunnen constateren dat de leden van
de fracties van de VVD, D66, SGP en GPV de modernisering van de defensiebepalingen
in de Grondwet onderschrijven. Naast de modernisering van de bestaande bepalingen
is inderdaad – zoals de leden van de SGP-fractie opmerkten – de
belangrijkste wijziging van het onderhavige voorstel het nieuwe artikel 100,
waarin de betrokkenheid van de Staten-Generaal bij de inzet of het ter beschikking
stellen van de krijgsmacht ter handhaving of bevordering van de internationale
rechtsorde is geregeld. De leden van de CDA-fractie merkten op dat de verdediging
van het Koninkrijk een aangelegenheid van het Koninkrijk is in de zin van
artikel 3, eerste lid, van het Statuut.De regering sluit zich gaarne aan bij de wens van de leden van de D66-fractie
om nog in deze Kamerperiode de eerste lezing van dit grondwetsherzieningsvoorstel
af te ronden. Zij zet zich daarvoor in en rekent daarbij op de medewerking
van de Staten-Generaal.Bij de beantwoording van de gestelde vragen, zal de regering eerst ingaan
op de vragen inzake de te vervangen bepalingen en vervolgens artikelsgewijs
op de nieuwe artikelen die worden voorgesteld. 2. De te vervangen bepalingenDe leden van de fracties van de VVD, GPV, SGP en AOV hebben vragen gesteld
over het voorstel van de regering om het huidige artikel 97 te vervangen door
een nieuwe bepaling.De leden van de VVD-fractie vroegen waarom aan het huidige artikel 97
geen zelfstandige betekenis meer toekomt en verzochten om een verduidelijking.
Voorts vroegen de leden van de GPV-fractie of de terminologie van het huidige
artikel 97 niet beter is toegesneden op de eigenlijke taak van de krijgsmacht.
Zij stelden de vraag of een dergelijke aanduiding van de kring van potentiële
dienstplichtigen wel gemist kan worden. De leden van de SGP-fractie wensten
een nadere motivering van het voorstel op dit punt. Tenslotte meenden de leden
van de AOV-fractie dat ook los van het kader van de dienstplicht een element
van onafhankelijkheid in de Grondwet gehandhaafd zou moeten blijven. De regering wijst erop dat aan artikel 97 van oudsher louter de betekenis
van een inleiding toekomt. De bepaling kwam reeds voor in de Grondwet van
1814 en onder de latere grondwetten werd deze inleiding gevolgd door gedetailleerde
bepalingen over de inrichting van de dienstplicht, bepalingen die een beperking
van de wetgever ten aanzien van de dienstplicht inhielden. Deze gedetailleerde
bepalingen zijn in de loop der jaren verdwenen waarmee de wetgever meer ruimte
kreeg om de dienstplicht gestalte te geven en de Grondwet een soberder en
moderner aanzien kreeg. Het huidige artikel mist derhalve zijn oorspronkelijke,
historische context en sluit niet langer logisch aan bij de daarop volgende
grondwetsbepalingen over de verdediging. Bovendien kan de bepaling, nu deze
geheel op zichzelf is komen te staan, zonder de bijbehorende nadere uitwerking
aanleiding geven tot misverstanden. De regering verwees in dit verband reeds
naar de onjuiste suggestie dat het te allen tijde een element van ons verdedigingsstelsel
moet zijn dat in beginsel aan de gehele bevolking verplichtingen tot het verrichten
van militaire dienst worden opgelegd. Voorts heeft de regering eerder eveneens
uiteengezet dat het onjuist is dat het huidige artikel 97 de wetgever zou
beperken in deze zin dat alleen verplichtingen zouden kunnen worden opgelegd
die strekken tot (militaire) zelfverdediging en niet voor andere doeleinden
zoals bijvoorbeeld het vervullen van internationale taken met gebruik van
militaire middelen in het kader van de bevordering van de internationale rechtsorde.
Tenslotte is het huidige artikel 97 overbodig naast de grondwetsbepaling over
de dienstplicht en naast de door het open systeem van de Grondwet toegelaten
mogelijkheid dat de wetgever verplichtingen oplegt voor de doeleinden die
in het huidige artikel 97 worden genoemd. Dat alleen de wetgever bevoegd is
om dergelijke plichten in het leven te roepen ligt besloten in het beginsel
van de rechtsstaat dat inhoudt dat het ingrijpen van de overheid ten opzichte
van de burgers berust op een wettelijke grondslag, een principe dat mede in
Grondwet tot uitdrukking komt in artikel 89, tweede lid, van de Grondwet.
Wij sluiten ons daarom aan bij de opvatting van de staatsrechtdeskundige P.
J. Oud die over het huidige artikel 97 opmerkte: «Men kan trouwens gerust
zeggen, dat de betekenis van het gehele artikel nihil is. Het vormt niet anders
dan een inleiding tot hetgeen volgt» (P. J. Oud, Het constitutioneel
recht van het Koninkrijk der Nederlanden II, 2e druk, p. 362). Voor een dergelijke
bepaling zien wij, gelet op de hierboven genoemde argumenten, geen plaats
meer in een moderne Grondwet die zich beperkt tot de hoofdlijnen van ons staatsbestel.Ten aanzien van de terminologie van het huidige artikel 97 is de regering
van oordeel dat deze doelstellingen voor de oplegging van verplichtingen aan
de gehele bevolking niet beter op de taak van de krijgsmacht zijn toegesneden
dan de doeleinden die zijn opgenomen in het voorgestelde artikel 97. De doelomschrijving
van de krijgsmacht, zo antwoorden wij de leden van de GPV-fractie, is volgens
het huidige artikel 98 van de Grondwet ook thans reeds ruimer dan hetgeen
de terminologie van het huidige artikel 97 omvat. Het staat in de wetgeving
en in de door het parlement gecontroleerde praktijk ten aanzien van de taken
en de inzet van de krijgsmacht eveneens vast dat artikel 98 een ruimere werkingssfeer
heeft dan de doeleinden die worden genoemd in het huidige artikel 97. Het
vervullen van internationale taken met militaire middelen heeft zich in de
afgelopen decennia met brede parlementaire instemming ontwikkeld tot een wezenlijk
onderdeel van de taken van de krijgsmacht. De regering acht het derhalve gepast
dat deze ontwikkeling tot uitdrukking wordt gebracht in de grondwettelijke
doelomschrijving van de krijgsmacht. Een algemene aanduiding van de kring
van mogelijke dienstplichtigen is niet noodzakelijk omdat het huidige artikel
97 op dit punt evenmin enige beperking bevat. De bedoelde verplichtingen kunnen,
zoals uiteengezet, bij wet worden opgelegd. Dit geldt zowel voor Nederlanders
als voor ingezetenen.Wij menen hiermee tevens de vragen van de
leden van de SGP-fractie beantwoord te hebben.De regering laat het oordeel van de leden van de AOV-fractie dat de vervanging
van het huidige artikel 97 door een nieuw artikel 97 lichtzinnig is, geheel
voor rekening van deze leden. Ten aanzien van de opmerking van de genoemde
leden over het grote aantal verdragen en de toenemende internationalisering
van betrekkingen, wijst de regering erop dat volgens de artikelen 91 en 92
van de Grondwet verdragen alleen kunnen worden goedgekeurd door de Staten-Generaal
en dat daarbij volgens de Grondwet ook bevoegdheden tot wetgeving, bestuur
en rechtspraak kunnen worden overgedragen aan volkenrechtelijke organisaties.
Voor de controle op het buitenlands beleid beschikt het parlement voorts over
de algemene bevoegdheden die de Grondwet het parlement toekent.Tenslotte antwoorden wij de leden van de VVD-fractie dat in België
en Frankrijk geen soortgelijke grondwettelijke bepalingen bestaan als artikel
97. In beide landen is de dienstplicht overigens afgeschaft. Hetgeen voor
België en Frankrijk geldt, geldt mutatis mutandis ook voor het Verenigd
Koninkrijk. Alleen de Bondsrepubliek kent in artikel 12a een grondwettelijke
basis voor de dienstplicht van mannen ouder dan achttien jaar. Deze bepaling
komt door zijn beperkte omschrijving evenwel eerder overeen met het huidige
artikel 98 en de wijze waarop de wetgever daaraan uitvoering heeft gegeven
dan met het huidige artikel 97.De leden van de fracties van het CDA, de VVD en de SGP vroegen naar het
achterwege laten van een grondwetsbepaling inzake de oplegging van plichten
voor de civiele verdediging. Daarbij verwezen de leden van de CDA-fractie
naar het wetsvoorstel tot grondwetsherziening uit 1985 en de ingrijpendheid
van de desbetreffende plichten voor militairen en burgers. De leden van de
VVD-fractie verwezen naar het advies van de Raad van State en meenden dat
wezenlijke rechten en plichten van burgers in de Grondwet opgenomen moeten
zijn. Ook vroegen zij of alle bestaande grondwetsbepalingen (wel) van een
hogere orde zijn dan de civiele verdedigingsplichten.Wij antwoorden dat de civiele verdediging in 1985 werd beschouwd als een
wezenlijke functie van de samenwerking in het bondgenootschappelijk verband
van de NAVO. Gelet op de ontwikkelingen die sedert het einde van de Koude
Oorlog hebben plaatsgevonden in de bondgenootschappelijke samenwerking, bestaat
er minder aanleiding voor een zwaar accent op de rol van de civiele verdediging.
Vermelding van dit element in de Grondwet acht de regering daarom niet langer
geboden. Voorts antwoorden wij dat onze voorstellen niet beogen om de mogelijkheid
te openen dat aan de burgers wezenlijke en ingrijpende verplichtingen worden
opgelegd in het kader van de verdediging zonder tussenkomst van de wetgever.
De inschakeling van de wetgever in dit geval berust ook zonder uitdrukkelijke
bepaling in de Grondwet op het legaliteitsbeginsel, een centraal beginsel
van de democratische rechtsstaat. Hierboven wezen wij erop dat een belangrijk
element van dit beginsel reeds is opgenomen in artikel 89, tweede lid, van
de Grondwet. Voorts noemen wij artikel 19, derde lid, van de Grondwet dat
een wettelijke grondslag waarborgt bij het opleggen van verplichtingen die
de vrije keuze van arbeid betreffen. Naast de Grondwet bevatten ook internationale
verdragen (bijvoorbeeld artikel 4 van het EVRM, artikel 8 van het IVBPR en
diverse ILO-verdragen) bepalingen inzake dwangarbeid die verzekeren dat een
tussenkomst van de wetgever noodzakelijk is indien de vrije keuze van arbeid
in het geding komt.Een belangrijk bezwaar tegen een grondwettelijke bepaling inzake de civiele
verdediging is verder dat, anders dan in 1985, de vereiste duidelijkheid ontbreekt
omtrent de reikwijdte van dit begrip omdat de regelgeving betreffende de civiele
verdediging niet langer bestaat. Wij achten het met het oog op de positie
van de burgers niet juist om een expliciete bepaling in de Grondwet
op te nemen inzake de oplegging van plichten voor een onderwerp waarvan de
reikwijdte onbepaald is geworden. Het ligt op de weg van de wetgever om eventueel
te besluiten tot de oplegging van verplichtingen aan burgers. De wetgever
is beter in staat om daarbij het begrip civiele verdediging nader af te bakenen.
Bij de oplegging van verplichtingen aan burgers voor de civiele verdediging
zal de wetgever zoals gebruikelijk binnen de grenzen van de Grondwet en de
relevante bepalingen van internationale verdragen blijven.Ten slotte stelden de leden van de fracties van VVD en AOV vragen over
het voorstel om het huidige artikel 100 te laten vervallen. Zo vroegen de
leden van de VVD-fractie of er geen tegenstrijdigheid schuilt in de toelichting
van de regering dat het huidige artikel 100 geen betekenis meer heeft en derhalve
kan vervallen maar dat het de wetgever vrij staat dit onderwerp nader te regelen.
De leden van de AOV-fractie signaleerden een lacune bij het vervallen van
het huidige artikel 100 en bepleitten een wettelijke overgangsregeling.De regering ziet op dit punt geen tegenstrijdigheid in haar toelichting.
Het onderwerp dat het huidige artikel 100 regelt is naar ons oordeel al geruime
tijd, om het voorzichtig uit te drukken, niet actueel meer. Het bevat een
reminiscentie aan een tijdperk waarin het defensiebeleid van de overheid niet
gecontroleerd werd door een democratisch gekozen volksvertegenwoordiging en
gestalte kreeg door de werving van huurlegers. Een dergelijke bepaling past
niet langer in een moderne Grondwet die alleen de belangrijkste onderdelen
van ons staatsbestel bevat. Wij kunnen niet uitsluiten dat het onderwerp in
de toekomst mogelijkerwijs opnieuw een betekenis krijgt maar dan zal het in
het parlementaire stelsel, ook zonder een verouderde grondwetsbepaling omtrent
het begrip «vreemde troepen», vanzelf spreken dat de wetgever
terzake beslist. De regels van de ministeriële verantwoordelijkheid,
de parlementaire controle op de handelingen van de regering, de vertrouwensregel,
de goedkeuring van verdragen door de wetgever en het parlementaire budgetrecht
staan daar borg voor. Een grondwetsbepaling terzake achten wij daarom overbodig.
Gelet op het voorgaande ziet de regering geen lacune ontstaan bij het vervallen
van het huidige artikel 100 zodat elke grond voor een overgangsregeling ontbreekt.
Thans zijn er immers, zoals bekend mag worden verondersteld, geen vreemde
troepen in dienst. 3. De voorgestelde artikelen Artikel 97, eerste lidDe leden van de fracties van CDA, VVD, D66 en GPV stelden diverse vragen
over de voorgestelde doelomschrijving van de krijgsmacht.De leden van de CDA-fractie vroegen waarom hulpverlening door militairen
niet expliciet wordt vermeld. De leden van de fracties van VVD, D66 en GPV
vroegen naar de reikwijdte van de begrippen «internationale rechtsorde»en
«bevordering van de internationale rechtsorde». De leden van de
VVD-fractie vroegen of dit inhield dat als ergens in de wereld de internationale
rechtsorde in gevaar is Nederland eigenlijk verplicht is een bijdrage te leveren
door inzet van de krijgsmacht. Voorts vroegen zij of niet volstaan kan worden
met artikel 90 Grondwet. Zij vroegen de regering tevens om een concretisering
van het ruime begrip «internationale rechtsorde» en van de passage
in de toelichting over internationale crisisbeheersing en vredesoperaties
en de uitvoering van de in een ander internationaal verband overeengekomen
maatregelen ter handhaving of bevordering van de internationale rechtsorde.
Ook vroegen zij om enige voorbeelden. Verder vroegen zij naar de relatie tussen
«bevordering»en «handhaving» van de internationale
rechtsorde. De leden van de fractie van D66 verwezen naar artikel 39 van het VN-Handvest
en vroegen of het niet in de rede lag het daar genoemde begrip «herstel»over
te nemen. Zij vroegen voorts of is overwogen om ook de bondgenootschappelijke
verdediging expliciet te noemen in artikel 97. De leden van de GPV-fractie
hadden bezwaren tegen het begrip «bevorderen» en vroegen of dit
geen ongewilde connotatie kreeg met het benutten van militaire dwang voor
de opbouw van de internationale rechtsorde en de inzet van de krijgsmacht
als voortzetting van de politiek met andere middelen.De regering heeft de hulpverlening door militairen niet expliciet opgenomen
omdat deze reeds begrepen is in de doelomschrijving van artikel 97. In de
toelichting is aangegeven dat de bescherming van de belangen van het Koninkrijk
mede de militaire bijstandstaak omvat, huplverlening aan burgers in nood,
de bijstandsverlening bij rampen en andere voorkomende vormen van hulpverlening.Wij gaan gaarne nader in op de gestelde vragen omtrent het begrip «handhaving
en bevordering van de internationale rechtsorde». Het bevorderen van
de internationale rechtsorde is inderdaad een ruim begrip en vormt één
van de drie elementen van de doelomschrijving voor de krijgsmacht. De voorgenomen
inzet van de krijgsmacht dient onder één van deze primaire elementen
van de doelomschrijving te worden gebracht. Het element, het bevorderen van
de internationale rechtsorde, is opgenomen ten einde zeker te stellen dat
taken die de krijgsmacht verricht zoals deelname aan vredesoperaties, humanitaire
hulpverlening en de hulpverlening bij natuurrampen éénduidig
herleid kunnen worden tot het betrokken element van de taakomschrijving. Het
voorgestelde artikel 97 verplicht Nederland niet om een bijdrage te leveren
in de vorm van de inzet van de krijgsmacht als ergens in de wereld de internationale
rechtsorde in gevaar is. De bepaling omvat niet meer dan een doelomschrijving
van de krijgsmacht die verzekert dat de krijgsmacht ook ingezet kan worden
voor de taken die hiermee verband houden. Of de krijgsmacht daadwerkelijk
wordt ingezet voor een van de genoemde taken is en blijft een vraag die in
concrete gevallen beantwoord wordt. Het voorgestelde artikel 100 biedt de
Staten-Generaal op dit punt de waarborg dat de regering terzake uit eigen
beweging en tijdig informatie verschaft zodat de parlementaire controle op
de inzet van de krijgsmacht ten behoeve van de handhaving of bevordering van
de internationale rechtsorde optimaal gestalte kan krijgen. Op verzoek van
de leden van de VVD-fractie gaan wij wat uitgebreider in op hetgeen bedoeld
wordt met «de uitvoering van de in een ander internationaal verband
overeengekomen maatregelen». Gedoeld wordt op operaties die in een ander
internationaal verband dan dat van de VN tot stand zijn gekomen. Daarbij ware
te denken aan een organisatie als de OVSE (voorbeeld: de waarnemersmissie
in het Gemenebest van Onafhankelijke Staten) of de WEU (voorbeeld: de deelname
aan het handhaven van het embargo op de Donau en de bijdrage aan de politiemacht
in Mostar) en de NAVO (voorbeeld: bijdrage aan de vredesimplementatie in het
voormalig Joegoslavië). Wat betreft de begrippen «handhaving»en
«bevordering» van de internationale rechtsorde merken wij op dat
het bij handhaving vooral gaat om militair optreden bij schending van de internationale
rechtsorde. Bevordering heeft een ruimere strekking en ziet op alle maatregelen
die dienstbaar zijn aan de internationale rechtsorde. Daarvan zijn hierboven
enkele voorbeelden genoemd. De lijn tussen beide begrippen zal niet altijd
eenduidig kunnen worden getrokken omdat in een concrete situatie sprake kan
zijn van «handhaving», «bevordering» of een combinatie
van beide. Bovendien kunnen er gedurende een uitzending van militairen in
de zin van dit artikel veranderingen optreden in de feitelijke situatie.Hoofdstuk VII van het Handvest van de VN, zo antwoorden wij de leden van
de D66-fractie, heeft betrekking op bedreigingen respectievelijk schendingen
van de vrede en daden van agressie. Het vreedzaam regelen van geschillen om
een onderwerp uit een ander hoofdstuk van het Handvest te noemen, zou door
het letterlijk overnemen van de formulering in artikel 39 «handhaving
en herstel van de internationale vrede en veiligheid» onvoldoende recht
worden gedaan. Zoals ook uit de memorie van toelichting blijkt, kan van handhaving
en herstel eerst sprake zijn, wanneer de internationale rechtsorde is geschonden.
Het begrip «bevordering van de internationale rechtsorde» omvat
meer dan het ongedaan maken van schendingen. Het gaat om alle maatregelen
die dienstbaar zijn aan de internationale rechtsorde. Daartoe behoort het
treffen van maatregelen die een gunstig effect hebben op het versterken van
de internationale rechtsorde. Wij achten dit een wezenlijk onderdeel van het
voorgestelde artikel 97. De suggestie van de leden van de D66-fractie nemen
wij daarom niet over.In antwoord op de vragen van de leden van de GPV-fractie merken wij het
volgende op.Het gebruik van militaire middelen teneinde de internationale rechtsorde
te bevorderen zal steeds plaatsvinden binnen de grenzen van het Handvest van
de Verenigde Naties en de institutionele kaders van andere internationale
organisaties. Bevordering van de internationale rechtsorde ziet, zoals gezegd,
op alle maatregelen die dienstbaar zijn aan de internationale rechtsorde.
Daartoe behoren positieve maatregelen die bijdragen aan de ontwikkeling en
versterking van de internationale rechtsorde. Het Handvest van de Verenigde
Naties blijft de grondslag voor de inzet van de krijgsmacht ter bevordering
van de internationale rechtsorde, een inzet in strijd met het Handvest past
niet in het grondwettig kader. Wij delen de vrees van een ongewilde connotatie
van het begrip «bevorderen» in de zin van het benutten van militaire
dwang voor de opbouw van de internationale rechtsorde dan ook niet. Evenmin
zien wij in hoe ons voorstel de associatie oproept dat de inzet van de krijgsmacht
niet meer is dan de voortzetting van de politiek met andere middelen.Ten slotte vroegen de leden van de fracties van CDA, VVD en GPV naar de
vervanging van het begrip «staat» door het begrip «Koninkrijk».De leden van de CDA-fractie wezen erop dat dit de indruk wekte dat het
gaat om aangelegenheden van het Koninkrijk in de zin van het Statuut. De leden
van de VVD-fractie vroegen of de regering materiële consequenties verbindt
aan de vervanging van het begrip «staat»door het begrip «Koninkrijk».
De leden van de GPV-fractie vroegen waarom deze aanpassing aan het Statuut
niet eerder is voorgesteld.Naar de mening van de regering is het voorgestelde begrip «bescherming
van de belangen van het Koninkrijk» in artikel 97 zuiverder dan het
gebruik van de term «belangen van de staat»in het huidige artikel
98. Zoals hierboven is aangegeven, is de verdediging van het Koninkrijk een
aangelegenheid van het Koninkrijk in de zin van artikel 3, eerste lid, van
het Statuut. Dit voorstel heeft dan ook de vorm van een voorstel van rijkswet.
De gewijzigde terminologie heeft geen materiële consequenties. De voorgestelde
aanpassing, zo antwoorden wij de leden van de GPV-fractie, vormde reeds een
onderdeel van de grondwetsherzieningsvoorstellen inzake de verdediging die
respectievelijk in 1979 en 1985 werden ingediend. Artikel 97, tweede lidDe inzet van de krijgsmacht onder de (strategische) leiding vanwege een
internationale organisatie kan leiden tot een beperking van het operationeel
gezag van de regering, aldus de memorie van toelichting. De leden van de VVD-fractie
vroegen hoe deze passage zich verhoudt tot het voorgestelde artikel 97, tweede
lid. Wij wijzen erop dat de memorie van toelichting welbewust spreekt van beperking
van het operationeel gezag over de krijgsmacht. Bij de inzet van de krijgsmacht
onder leiding van een internationale organisatie is er geen sprake van dat
het oppergezag als bedoeld in het voorgestelde artikel 97, tweede lid, geheel
wordt overgedragen; de regering zal te allen tijde dienen te blijven beschikken
over het zogenaamde «full command», zijnde het recht van de regering
om aan de inzet of terbeschikkingstelling van de krijgsmacht een einde te
maken.Het voorgestelde artikel 97, tweede lid, is identiek aan het huidige artikel
98, tweede lid, van de Grondwet dat zich niet verzet tegen de overdracht van
onderdelen van het gezag over de krijgsmacht aan een internationale organisatie.
Er treedt derhalve geen wijziging op in de bestaande verhouding tussen de
krijgsmacht en de regering, de verhouding tussen de regering en de Staten-Generaal
en de verhouding tussen de regering en internationale organisaties. Artikel 98De leden van de fractie van D66 vroegen of de term «verplichte militaire
dienst» aansluit bij de Dienstplichtwet. Zij meenden dat dit begrip
verwarring kan wekken door de afschaffing van de opkomstplicht.Het begrip «verplichte militaire dienst» vervangt het begrip
«verplichte krijgsdienst» omdat dit laatste begrip in het spraakgebruik
niet meer gangbaar is. In de thans geldende Kaderwet dienstplicht wordt het
begrip «dienstplicht» gehanteerd. Voor zover het gaat om het adjectief
«verplichte» merken wij op dat de dienstplicht ook na de opschorting
van de verplichting tot opkomst in werkelijke dienst is blijven bestaan, zij
het dat de verplichte opkomst in werkelijke dienst is opgeschort. Het dienstplichtstelsel
wordt gereactiveerd zodra de regering het besluit neemt tot beëindiging
van de opschorting van de oproeping in werkelijke dienst volgens de procedure
van artikel 40 van de Kaderwet dienstplicht. Wij zien daarom geen grond voor
verwarring. Artikel 100, eerste lidDe leden van de fracties van het CDA, D66, SGP en GPV vroegen naar de
precieze betekenis van de positie van de Staten-Generaal in de voorgestelde
bepaling.De leden van de fractie van het CDA gaven de voorkeur aan een instemmingsrecht,
bijvoorbeeld volgens de procedure van artikel 96 Grondwet. Zij achtten de
waarborg voor alleen tijdige informatieverstrekking niet voldoende, nog daargelaten
de onbepaaldheid van het begrip «tijdig». De leden van de fractie
van D66 wilden graag zo dicht mogelijk bij het in de motie-Van Middelkoop
genoemde beginsel van het instemmingsrecht blijven, al erkenden zij de door
de regering destijds genoemde en nu herhaalde praktische bezwaren. Zij vroegen
om de tekst van een instemmingsrecht. Bij een keuze voor het voorstel van
de regering hechtten zij eraan dat het gaat om informatieverschaffing vooraf,
althans «tijdig en in beginsel vooraf», een formulering waaraan
zij de voorkeur gaven. Voorts vroegen zij naar de operationalisering van het
begrip «uitzending». De leden van de SGP-fractie vroegen waarom
de regering niet heeft gekozen voor een formulering naar analogie van artikel
96 Grondwet. Zij vroegen de regering tevens te bevestigen dat het voorstel
toereikend is om de bestaande praktijk van informatievoorziening aan het parlement
te bestendigen. De leden van de GPV-fractie vroeg de regering om aan te geven
waarom zij bij de uitvoering van de motie-Van Middelkoop ook nu de randvoorwaarde
van de bestaande constitutionele verhoudingen hanteert. Voorts vroegen deze
leden of de regering erkent dat deze voorwaarde, indien in het verleden gehanteerd,
zou inhouden dat het parlement thans niet zou beschikken over het recht verdragen
goed te keuren. Verder vroegen zij de regering of artikel 96 evenmin
past bij de genoemde constitutionele verhoudingen. Vervolgens vroegen de genoemde
leden of de regering erkent dat een instemmingsrecht niet afdoet aan het gezag
van de regering over de krijgsmacht en haar competentie om initiatieven te
nemen tot deelneming aan operaties en dat een instemmingsrecht geenszins impliceert
dat het parlement op de stoel van de regering gaat zitten. Ook vroegen zij
de regering om twee bepalingen inzake een instemmingsrecht uit te werken,
een voor de Staten-Generaal en een voor de Tweede Kamer. Tenslotte vroegen
zij de regering te overwegen om «tijdig» te vervangen door «vooraf»
of, naar hun oordeel nog beter, «tijdig vooraf».De regering heeft in de memorie van toelichting uiteengezet dat het eerste
lid van het voorgestelde artikel 100 inhoudt dat de verplichte informatieverschaffing
door de regering op een zodanig tijdstip geschiedt dat de mogelijkheid van
reëel overleg met de Staten-Generaal aanwezig is voorafgaand aan de daadwerkelijke
inzet of terbeschikkingstelling van de krijgsmacht ter handhaving of bevordering
van de internationale rechtsorde. De procedure zal er dan ook uit bestaan
dat de regering een besluit neemt en de beide kamers daarvan tijdig op de
hoogte stelt waarbij het vaststaat dat het begrip tijdig inhoudt dat de mogelijkheid
van reëel overleg met de Staten-Generaal ten volle aanwezig is. Op verzoek
van de kamers kan dan over dat besluit overleg plaatsvinden zodat de kamers
het besluit tijdig voor de uitvoering daarvan kunnen beoordelen. In dit verband
wordt verwezen naar de beschrijving van deze procedure in de notitie over
het toetsingskader voor uitzending van militaire eenheden ten behoeve van
internationale operaties, die op 28 juni 1995 aan beide kamers is aangeboden
(kamerstukken II 1994/1995, 23 591, nr. 5). De keuze voor de redactie
van het voorgestelde artikel is ingegeven door twee overwegingen. In de eerste
plaats blijft de primaire verantwoordelijkheid voor het besluit tot inzet
of terbeschikkingstelling van de krijgsmacht berusten bij de regering waarbij
de bestaande constitutionele verhouding tussen regering en Staten-Generaal
inzake het gezag over de krijgsmacht ongewijzigd blijft. In de tweede plaats
is ervoor gekozen, gelet op de staatsrechtelijke verhoudingen tussen regering
en parlement inzake de ministeriële verantwoordelijkheid en de parlementaire
controle op het handelen van de regering, om het antwoord op de vraag of overleg
plaatsvindt over de uitvoering van het besluit tot inzet of terbeschikkingstelling
van de krijgsmacht , over te laten aan het oordeel van elk van de beide kamers
der Staten-Generaal. De voorgestelde bepaling bevat daarom de verplichting
van de regering om uit eigen beweging informatie te verstrekken aan de beide
kamers der Staten-Generaal die vervolgens zelf de afweging kunnen maken of
er overleg moet worden gevoerd naar aanleiding van de verschafte inlichtingen.
Gekozen is voor een norm – tijdig inlichten uit eigen beweging –
die geen afbreuk doet aan de constitutionele verhoudingen inzake het gezag
van de regering over de krijgsmacht, en tegelijkertijd een belangrijke waarborg
bevat voor de inbreng van de Staten-Generaal bij de inzet en terbeschikkingstelling
van de krijgsmacht in de in het artikel bedoelde situaties. Op grond van de
praktijk gaan wij er van uit dat er vrijwel altijd overleg plaatsvindt tussen
de verantwoordelijke leden van het kabinet en in elk geval een commissie van
de Tweede Kamer. In de vaste wetenschap van de constitutioneel verankerde
mogelijkheid van een door tijdige inlichtingen voorbereid parlementair overleg
zal de regering vanaf het begin van de besluitvorming haar houding bepalen
ten aanzien van de inzet of terbeschikkingstelling van de krijgsmacht Gelet
op het voorgaande ziet de regering geen aanleiding het voorstel te wijzigen
in een instemmingsrecht naar het model van bijvoorbeeld artikel 96 Grondwet,
een bepaling waar de leden van de fracties van CDA, GPV en SGP naar verwezen.
Dit artikel ziet op een situatie die de vitale belangen van het Koninkrijk
en alle ingezetenen direct raakt en dermate exceptioneel is dat deze niet
vergeleken kan worden met de reguliere besluitvorming over de
inzet en het ter beschikking stellen van de krijgsmacht voor de handhaving
en bevordering van de internationale rechtsorde op basis van het voorgestelde
artikel 100. Wij zien niet in welk bezwaar ertegen bestaat dat wij ook in
dit voorstel de bestaande constitutionele verhoudingen, waarbij de primaire
verantwoordelijkheid voor het bestuur ligt bij de regering en de controle
berust bij de beide kamers van het parlement, tussen regering en parlement
als uitgangspunt hebben genomen bij de formulering van het voorgestelde artikel
100. Evenmin kunnen wij nagaan of dit uitgangspunt, indien in het verleden
gehanteerd, in de weg zou hebben gestaan aan de parlementaire goedkeuring
van verdragen. De regering is van mening dat een instemmingsrecht wel degelijk
en in wezenlijke mate afbreuk doet aan het gezag over de krijgsmacht waarover
de regering thans beschikt in de bestaande constitutionele verhoudingen. Wij
zijn van opvatting dat een instemmingsrecht de ruimte beperkt die de regering
niet kan ontberen in het internationale overleg en in de (nood)situaties die
zich kunnen voordoen. Dit zou onvermijdelijk ten minste ten koste gaan van
de vereiste flexibiliteit en snelheid bij de behartiging van de nationale
belangen in de internationale arena en van het vereiste tempo en effectiviteit
bij de oplossing van urgente situaties. Dit acht de regering beslist ongewenst
met het oog op de grote nationale en internationale belangen die op het spel
staan. Ten aanzien van de gedane tekstvoorstellen om het begrip «tijdig»
te vervangen door «tijdig en in beginsel vooraf», «vooraf»
of «tijdig vooraf» merken wij op dat een dergelijke wijziging
ons niet als noodzakelijk voorkomt. Hierboven is reeds uiteengezet dat het
begrip «tijdig» in ons voorstel inhoudt dat het gaat om de verstrekking
van inlichtingen op een zodanig tijdstip dat voorafgaand aan de daadwerkelijke
inzet of het ter beschikking stellen van de krijgsmacht eerst overleg met
de beide kamers der Staten-Generaal kan plaatsvinden waarbij het aan het oordeel
van de beide kamers wordt overgelaten of zij een overleg wensen. Ook uit de
verhouding tussen het eerste en het tweede lid van artikel 100 vloeit voort
dat de tijdige verstrekking van inlichtingen inhoudt dat deze inlichtingen
worden verstrekt voorafgaande aan de daadwerkelijke inzet of het ter beschikking
stellen van de krijgsmacht.De leden van de fracties van het CDA en de VVD vroegen naar de betekenis
van de tweede volzin van het eerste lid inzake de humanitaire hulpverlening.
Zij vroegen of het hier ging om een beperking op de eerste volzin in het geval
van humanitaire hulpverlening buiten een gewapend conflict. De leden van de
VVD-fractie vroegen waarom deze beperking was aangebracht. Ook vroegen zij
het begrip «humanitaire hulpverlening» te definiëren.Zoals de regering in de toelichting heeft uiteengezet, bestaat er op grond
van het voorgestelde artikel 100, eerste lid, geen verplichting tot het tijdig
verstrekken van inlichtingen aan de Staten-Generaal met betrekking tot de
inzet van de krijgsmacht bij humanitaire hulpverlening in de gevallen waarin
geen sprake is van een gewapend conflict. De beleidsuitgangspunten voor humanitaire
hulpverlening in dit soort situaties liggen vast in bestaande beleidsnotities.
Bij deze hulpverlening wordt bestaand beleid uitgevoerd binnen de kaders van
de begroting. Er zal in dergelijke situaties dan ook geen sprake zijn van
een zodanig gevaar voor leden van de krijgsmacht dat het noodzakelijk wordt
geacht de Staten-Generaal hierover tijdig te informeren. Dit sluit ook aan
bij de bestaande praktijk zoals beschreven in het hierboven genoemde toetsingskader
voor de uitzending van militaire eenheden ten behoeve van internationale operaties.
Voor de betekenis van het begrip «humanitaire hulpverlening» verwijzen
wij naar de notitie Humanitaire Hulp tussen Conflict en Ontwikkeling (kamerstukken
II 1993/1994, 23 527, nr. 1.) die aangeeft dat hieronder wordt verstaan
het verschaffen van directe hulp aan mensen die in nood verkeren.
Onder humanitaire hulp valt noodhulp (zoals assistentie aan slachtoffers van
rampen), preventieve hulp (bijvoorbeeld assistentie bij vaccinatie van de
bevolking ter voorkoming van epidemieën) en rehabilitatiehulp (zoals
het leveren van een eerste aanzet bij het herstel van elementaire voorzieningen
in sectoren als de gezondheidszorg, sanitaire infrastructuur, onderwijs en
huisvesting). Voorts wordt de opvang van vluchtelingen en binnenlandse ontheemden
tot deze vorm van hulp gerekend. Artikel 100, tweede lidDe leden van de fracties van de VVD, D66 en het AOV stelden vragen over
de opgenomen uitzondering op de verplichting tot het tijdig verstrekken van
inlichtingen.De leden van de VVD-fractie vroegen of de regering heeft overwogen de
commissie voor inlichtingen- en veiligheidsdiensten van de Tweede Kamer te
informeren. De leden van de fracties van D66 en het AOV vroegen wanneer een
reden «dwingend» is. De leden van de D66-fractie stelden de vraag
of de in de toelichting genoemde reeks van voorbeelden uitputtend is en of
uitwerking daarvan, bijvoorbeeld bij wet, niet de voorkeur verdient. Zij vroegen
de regering of het geen aanbeveling verdient de regering te verplichten in
dit geval het parlement te informeren over de redenen voor de toepassing van
deze bepaling De leden van de AOV-fractie stelden voor de begrippen «spoedeisende
redenen/hoogdringendheid» te hanteren in plaats van «dwingend».De regering acht het tijdig informeren van de commissie voor inlichtingen-
en veiligheidsdiensten van de Tweede Kamer die een specifieke taak heeft,
in constitutionele zin geen alternatief voor de toepassing van het voorgestelde
artikel 100, tweede lid. De verplichting tot tijdige verschaffing van inlichtingen
geldt immers gelijkelijk ten opzichte van de Tweede Kamer en de Eerste Kamer
die geen vergelijkbare commissie kent. Het is niet mogelijk om het begrip
«dwingende redenen» precies af te bakenen. In de toelichting gaven
wij reeds aan dat toepassing van het tweede lid zich slechts in waarlijk exceptionele
gevallen kan voordoen. Daarbij zijn de voorbeelden genoemd van acute (nood)situaties
die tot een daadwerkelijke inzet op zeer korte termijn nopen of van militaire
interventies in gevaarlijke, levensbedreigende situaties die hun zin verliezen
als zij in het openbaar worden aangekondigd of vertraging oplopen. Uitwerking
van deze reeks van casusposities in een nadere regeling achten wij uitgesloten
omdat niet alle relevante gevallen kunnen worden voorzien terwijl al te algemeen
geformuleerde uitzonderingen de reikwijdte van het voorgestelde artikel 100,
tweede lid, eerder verruimen dan beperken. Bij de zo spoedig mogelijk volgende
verstrekking van inlichtingen op grond van artikel 100, tweede lid, tweede
volzin, acht de regering het vanzelfsprekend dat zij in beginsel de redenen
noemt die aanleiding gaven tot de toepassing van artikel 100, tweede lid,
eerste volzin. Een verplichting op dit punt achten wij ongewenst omdat het
juist bij de toepassing van artikel 100, tweede lid, nog geruime tijd noodzakelijk
kan blijven om deze redenen niet, althans niet direct in het openbaar te vermelden.
Een dergelijke openbaarmaking in een vroegtijdig stadium zou immers
eveneens tot gevolg kunnen hebben dat de ingezette of ter beschikking gestelde
krijgsmacht daardoor niet langer op zinvolle wijze of in het geheel niet langer
kan opereren hoewel de noodzaak daartoe onverminderd aanwezig is gebleven.De Minister-President, Minister van Algemene Zaken,W. KokDe Minister van Binnenlandse Zaken,H. F. DijkstalDe Minister van Defensie,J. J. C. VoorhoeveDe Minister van Buitenlandse Zaken,H. A. F. M. O. van Mierlo 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25367-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl