Verkiezingswaarneming; Brief minister met notitie inzake verkiezingswaarneming
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25223, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

10-02-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

25223 nr. 1

23-01-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamNOTITIE INZAKE VERKIEZINGSWAARNEMING 1. Inleiding2. Uitgangspunten3. Internationale organisaties3.1. Coördinatie3.2. Verenigde Naties (VN)3.3. Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa
(OVSE)3.4. Europese Unie (EU)3.5. Enkele andere organisaties4. Bevindingen4.1. Ernstige kritiek c.q. negatief oordeel4.2. Aanvaarding van het oordeel4.3. Attitude van autoriteiten en bevolking4.4. Coördinatie van de opvang en begeleiding van
de waarnemers5. Concluderende opmerkingenBIJLAGEUITGEZONDEN VERKIEZINGSWAARNEMERSMISSIES SEDERT 1992 19921993199419951996OVERZICHT VERKIEZINGEN 1997 Midden- en Oost-EuropaSub-Sahara AfrikaNoord-Afrika en het Midden-OostenAziëWestelijk halfrondBIJLAGE
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25223Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 45 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 223Verkiezingswaarnemingnr. 1BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 23 januari 1997Onder verwijzing naar mijn brief van 30 januari 1996 (zie bijlage) inzake
waarnemersmissies die de afgelopen jaren naar verkiezingen zijn uitgezonden,
doe ik U, mede namens mijn ambtgenoot voor Ontwikkelingssamenwerking, hierbij
een notitie over dit onderwerp toekomen.Voorts treft U hierbij een overzicht aan van te verwachten verkiezingen
in andere landen in 1997. Voor zover mogelijk is daarbij reeds melding gemaakt
van eventuele Nederlandse betrokkenheid. Zoals ook reeds gesteld in mijn brief
dd. 18 december 1995 aan de Voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer, gaat
het hierbij om beperkte informatie vanwege in genoemde brief uiteengezette
omstandigheden. Volledigheidshalve is kopie van de betreffende brief hierbij
gevoegd.De Minister van Buitenlandse Zaken,H. A. F. M. O. van Mierlo NOTITIE INZAKE VERKIEZINGSWAARNEMING 1. InleidingMet verkiezingswaarneming zoals deze zich in de afgelopen jaren heeft
ontwikkeld wordt, zoals bekend, beoogd solidariteit met opkomende democratieën
tot uitdrukking te brengen, het publieke vertrouwen in het verkiezingsproces
te versterken, alsmede bij te dragen tot een eerlijk en vrij verloop van de
verkiezingen.De Nederlandse ondersteuning aan verkiezingen in het algemeen en verkiezingswaarneming
in het bijzonder vindt plaats in het kader van het beleid inzake mensenrechten,
democratie en ontwikkeling. Verkiezingen worden niet als op zichzelf staand
gezien, maar als onderdeel van het totale democratiseringsproces beschouwd,
waarbij het uiteindelijke streven is gericht op de totstandkoming van een
democratische rechtsstaat.In het hiernavolgende wordt nader ingegaan op de uitgangspunten van het
beleid, de rol van verschillende internationale organisaties, alsmede de bevindingen
bij waarnemingsoperaties, uitmondend in een aantal concluderende opmerkingen. 2. UitgangspuntenWaarnemers worden gezonden op uitnodiging van de desbetreffende autoriteiten.
De uitnodiging bereikt de Regering rechtstreeks dan wel via een internationale
organisatie. Bij uitzending van waarnemers wordt een aantal uitgangspunten
gehanteerd, namelijk:a. De verkiezingen vinden plaats in het kader van een democratiseringsproces
met een gunstig vooruitgangsperspectief (redelijke politieke stabiliteit,
respect voor mensenrechten en naar omstandigheden redelijke condities voor
het kunnen houden van eerlijke en vrije verkiezingen).b. Er is voldoende draagvlak in het betreffende land voor het houden van
verkiezingen en voor het uitnodigen van internationale waarnemers.c. De waarnemers worden toegevoegd aan een internationaal team met een
gezamenlijk waarnemingsmandaat, bij voorkeur in het kader van een internationale
organisatie.d. De betreffende organisatie is voldoende voorbereid op een effectieve
operatie.Deze uitgangspunten vormen een algemeen kader waaraan de wenselijkheid
van het zenden van waarnemers wordt getoetst. Bij elk besluit wordt de betrokkenheid
van Nederland – bilateraal dan wel in EU- of multilateraal verband –
met het land in kwestie mede in acht genomen. Een en ander heeft geresulteerd
in de uitzending van een groot aantal waarnemersmissies naar verkiezingen
wereldwijd. Een overzicht van uitgezonden verkiezingswaarnemersmissies sedert
1992 is als bijlage aangehecht.In de afgelopen periode is in verschillende gevallen besloten geen gevolg
te geven aan een uitnodiging tot het zenden van waarnemers. Het ontbreken
van een gunstig perspectief op voortgang in het democratiseringsproces leidde
bijvoorbeeld tot een negatief besluit ten aanzien van waarneming van de verkiezingen
in Oezbekistan (1995), Soedan en Sierra Leone (1996). Voorts werden ook geen
waarnemers naar de parlementsverkiezingen in Bangladesh (februari 1996) gezonden
aangezien de oppositie tot massale boycot van de verkiezingen had besloten
en zich had uitgesproken tegen de aanwezigheid van internationale waarnemers,
die door de regering van Bangladesh waren uitgenodigd. Het ontbreken
van een duidelijk gezamenlijk mandaat voor de internationale waarnemers bij
de Mexicaanse verkiezingen in 1994 was aanleiding tot het niet zenden van
Nederlandse waarnemers.Uitgangspunt d heeft uitsluitend betrekking op de organisatie van de waarnemingsoperatie.Naast de politieke condities in het land en de gemaakte afspraken ten
aanzien van het waarnemingsmandaat, is het voor het welslagen van de internationale
waarneming van groot belang dat deze goed is georganiseerd. In de loop der
tijd is een aantal internationale organisaties zich in toenemende mate met
verkiezingswaarneming gaan bezig houden. 3. Internationale organisatiesDoor de Regering uitgezonden waarnemers worden over het algemeen toegevoegd
aan internationale teams van de Verenigde Naties (VN), de Organisatie voor
Veiligheid en Samenwerking In Europa (OVSE), de Europese Unie (EU) of een
samenwerkingsverband tussen de hiergenoemde organisaties en andere. In het
westelijk halfrond werken de VN en de EU ook samen met de Organisatie voor
Amerikaanse Staten (OAS). 3.1. CoördinatieAan internationale verkiezingswaarneming wordt doorgaans deelgenomen door
uit verschillende gelederen afkomstige waarnemers. Genoemd kunnen worden:
internationale organisaties (VN , EU, OVSE, Raad van Europa, Commonwealth,
Organisatie van Amerikaanse Staten, Organisatie voor Afrikaanse Eenheid);
internationale parlementaire assemblees (Europarlement; OVSE-Assemblee, RvE-Assemblee);
internationale associaties van parlementariërs (Parliamentarians for
Global Action, AWEPA); andere internationale (non-)gouvernementele organisaties
(Inter-Parlementaire Unie, lnternational Commission of Jurists); individuele
landen (bv. uit de VS via het National Democratic lnstitute en het Carter
Centre).Coördinatie van de opvang en begeleiding van al deze waarnemers is
van belang om een versnipperd internationaal optreden te voorkomen. Bij uitzending
van Nederlandse waarnemers gaat de Regering ervan uit dat de internationale
organisatie in het kader waarvan de uitzending plaatsvindt, een dergelijke
coördinerende rol vervult. Deze omvat doorgaans: het onderhouden van
contacten met de desbetreffende autoriteiten inzake de waarnemingsoperatie;
het opstellen van de terms of reference van de missie; de opvang
en begeleiding van de waarnemers, alsmede coördinatie van de door hen
uit te brengen rapportages; het onderhouden van de contacten met in andere
verbanden aanwezige waarnemers en hen zoveel mogelijk betrekken bij de werkzaamheden.Afhankelijk van de betrokkenheid van de internationale organisatie bij
het verkiezingsproces, worden naast coördinerende taken bij de waarneming
ook andere, meer in het verkiezingsproces ingrijpende, taken vervuld zoals:
ondersteuning bij de organisatie van verkiezingen, verificatie en certificatie
van de uitslag. Hieronder wordt nader ingegaan op de rol van de VN , de OVSE
en de EU bij internationale verkiezingswaarneming. Daarnaast worden nog enkele
andere organisaties genoemd die actief zijn op dit terrein. 3.2. Verenigde Naties (VN)De VN wordt vanwege zijn mondiale karakter gezien als een van de belangrijkste organisaties bij verkiezingsoperaties. Deze rol is terug
te voeren op het universeel erkende recht op eerlijke en vrije verkiezingen,
vervat in verschillende VN-documenten. Daarnaast hebben zowel de VN-Mensenrechten
Commissie als de Algemene Vergadering (AVVN) in 1989 de (nu jaarlijks terugkerende)
resolutie inzake de bevordering van verkiezingen aanvaard.De VN-betrokkenheid bij verkiezingen heeft in de afgelopen periode gevarieerd
van inhoudelijk zeer intensief tot technisch adviserend. Tot 1991 betrof de
VN-rol voornamelijk toezicht op verkiezingen/referenda in het kader van dekolonisatieprocessen.
Sedert 1992 wordt er een toenemend beroep op de VN gedaan om te assisteren
bij verkiezingen.De in Angola aanwezige vredesmacht UNAVEM-II werd in 1992 betrokken bij
de waarneming en verificatie van de verkiezingen aldaar. Twee andere vredesmachten
UNTAC en UNOMOZ werden ingezet bij de voorbereiding en de algehele organisatie
van de verkiezingen in resp. Cambodja en Mozambique. In El Salvador en Zuid-Afrika
werd de VN gevraagd de algehele coördinatie van de internationale waarneming
op zich te nemen. Een dergelijke VN-betrokkenheid brengt over het algemeen
met zich mee dat ook technische ondersteuning wordt gegeven in de vorm van
advisering en training van functionarissen in het desbetreffende land. Daarnaast
is de rol van de VN bij verschillende gelegenheden beperkt gebleven tot technische
coördinatie van internationale waarnemers (rol UNDP t.b.v. Joint International
Observers Group in Uganda en Malawi) of tot verlening van technische steun
in de voorfase, bijvoorbeeld bij het opstellen van wetgeving, het opzetten
van kiesregisters of de verwerking van data (Mexico). Voorts wordt nauw samengewerkt
met andere organisaties, bijvoorbeeld met de EU in Zuid-Afrika en Mozambique;
met de OVSE in Armenië en Azerbaidzjan en met de OAS in Haïti.Nu de meeste VN-lidstaten ervaring hebben met één of meer
democratische verkiezingsrondes, gaat de VN ervan uit dat de organisatie zich
nu niet meer zozeer hoeft te concentreren op grote verkiezingswaarnemingsoperaties,
tenzij geïncorporeerd in een vredesmacht. Nu veel regionale organisaties
actief zijn op het terrein van verkiezingswaarneming, werkt de VN voor wat
betreft haar eigen rol op dat specifieke gebied toe naar die van technisch
coördinator met UNDP als focal point.In 1992 werd binnen het Department for Political Affairs van het VN-secretariaat
een Electoral Assistance Unit (EAU) in het leven geroepen. De EAU
is een kleine eenheid die uit bestaande VN-middelen wordt gefinancierd. De
kracht van de EAU is niet zozeer gelegen in een uitgebreide eigen capaciteit,
maar in goede contacten met tal van uitvoerende instanties en personen binnen
en buiten het VN-systeem (UNDP, VN-Mensenrechtencentrum, regionale organisaties
en donorlanden). Bij de grote verkiezingsoperaties die reeds in gang waren
voor de oprichting van de EAU (UNAVEM II in Angola en UNTAC in Cambodja),
had deze eenheid een begeleidende taak. Bij latere grote operaties als ONUVER
(Eritrea), UNOMOZ (Mozambique), ONUSAL (El Salvador) en UNOMIL (Liberia) speelde
de EAU van meet af aan een centrale rol. Ter verbetering van de ondersteunende
taak ten behoeve van de veldmissie beoogt de EAU het opstellen van algemene
VN-richtlijnen en handboeken. Vanwege de hoge werkdruk en het geringe personeelsbestand
is de EAU er nog niet in geslaagd een en ander te realiseren.In 1991 besloot de Algemene Vergadering van de VN een Trust Fund
for Electoral Observation in te stellen, bestaande uit vrijwillige bijdragen
van de VN-lidstaten ten behoeve van verkiezingsmissies, coördinerende
activiteiten en financiële ondersteuning van het verkiezingsproces. Donaties
aan dit fonds komen van 13 landen: Canada, Ierland, Luxemburg,
de vier Noordse landen, VK, Oostenrijk, Zwitserland, Mexico, Zuid-Afrika en
Nederland. 3.3. Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa
(OVSE)De OVSE-taken inzake verkiezingsondersteuning zijn neergelegd in het Handvest
van Parijs van 1990 en aangevuld in het Boedapest Document van 1994. Deze
taken worden uitgevoerd door het Office for Democratic Institutions and
Human Rights (ODIHR). Het mandaat van ODIHR omvat o.m. het ondersteunen
van de nieuwe democratieën in Europa bij het vestigen van een traditie
van vrije verkiezingen, het assisteren bij de verkiezingsadministratie en
bij het opstellen van kieswetten, het waarnemen van het gehele verkiezingsproces
en het verbeteren van de coördinatie van de verschillende internationale,
regionale en niet-gouvernementele organisaties die bij verkiezingswaarneming
zijn betrokken.Het slotdocument van de Kopenhagen-bijeenkomst inzake de Menselijke Dimensie
(juni 1990) bevat een algemene uitnodiging aan alle in de toen nog CVSE (Conferentie
voor Veiligheid en Samenwerking in Europa) participerende staten tot het waarnemen
van verkiezingen in CVSE-staten. Doorgaans stellen deze staten het ODIHR op
de hoogte van komende verkiezingen en doen daarbij een specifieke uitnodiging
tot waarneming van die verkiezingen, op basis waarvan het ODIHR in actie komt.
Bij de verkiezingen in Albanië in mei jl. werd evenwel, bij ontstentenis
van een specifieke uitnodiging, gehandeld op basis van de algemene uitnodiging
vervat in het document van Kopenhagen.Ondanks plannen binnen het ODIHR om bij waarneming het hele verkiezingsproces
te bestrijken door middel van uitzending van een team van 5 of 6 experts enkele
maanden voorafgaand aan de verkiezingen naar het land in kwestie, is het vanwege
de beperkte middelen van het Bureau nog nooit tot een dergelijke lange-termijn
waarnemersmissie gekomen. De verwachting dat zulks op korte termijn wel het
geval zal zijn, is gering. In enkele gevallen (Armenië en Azerbaidzjan)
is sprake geweest van een gezamenlijke OVSE/VN waarnemingsoperatie, waarbij
gebruik is gemaakt van de aanwezigheid van een UNDP-vertegenwoordiging ter
plaatse. Ook met de EU wordt regelmatig samengewerkt.Deze samenwerking tendeert naar een intensievere en meer structurele inschakeling
van EU-ambassades op het logistieke vlak.Naast het voorbereiden van waarnemersmissies wordt bij het ODIHR momenteel
gewerkt aan het opstellen van een handboek voor verkiezingen en van een document
waarin de organisatorische en coördinerende rol bij verkiezingswaarneming
wordt uitgewerktDe rol die de OVSE bij de verkiezingen in Bosnië-Herzegovina heeft
gespeeld, week geheel af van het normale patroon van steun via het ODIHR.
Bij het Dayton akkoord werd in een speciale structuur voorzien in de vorm
van een Provisional Election Commission (de PEC, onder leiding
van Ambassadeur Frowick), onder meer belast met het organiseren van de verkiezingen
alsmede het certificeren van het resultaat ervan. De coördinatie van
de waarnemers was in handen van het Office of the Co-ordinator of Election
Monitoring for the Elections (CIM), onder leiding van de heer E. van
Thijn. Bij brief dd. 22 augustus jl. (DEU-290/96) werden de vaste commissies
voor Buitenlandse Zaken en voor Defensie van de Tweede Kamer terzake reeds
geïnformeerd. 3.4. Europese Unie (EU)Ook de EU is zich in toenemende mate gaan bezighouden met verkiezingswaarneming
in verschillende regio's. Afhankelijk van de mate van betrokkenheid bij het
proces in het desbetreffende land, wordt op verschillende manieren invulling
gegeven aan de EU-rol.De EU-waarnemingsoperaties in Rusland (1993), Zuid-Afrika (1994) en de
Palestijnse Gebieden (1996) vonden plaats in de vorm van een gemeenschappelijke
actie, gebaseerd op het gemeenschappelijke buitenlands en veiligheidsbeleid
(gbvb)-pijler van het verdrag van Maastricht. Ook bij de verkiezingen in september
jl. in Bosnië-Herzegovina zijn op grond van een gemeenschappelijke actie
supervisors ter beschikking gesteld aan de Provisional Election Commission,
terwijl de EU-lidstaten daarnaast ook waarnemers aan de CIM hebben geleverd.
De acties in Rusland en in Bosnië-Herzegovina droegen voor de EU in organisatorisch
opzicht een beperkt karakter omdat nauw werd aangesloten bij de OVSE-organisatie.
In Zuid-Afrika en de Palestijnse Gebieden daarentegen was sprake van een substantiële
EU-operatie.In Zuid-Afrika werd nauw samengewerkt met de VN, die de algehele coördinatie
in handen had, maar de EU leidde een zelfstandige operatie. Vier maanden voor
de verkiezingen werd een EU-Electoral Unit in Zuid-Afrika (EUNELSA)
opgezet o.l.v. prof. mr. J. de Ruiter. Deze eenheid heeft, naast de waarnemingstaken
en de coördinatie van de 312 EU-waarnemers, ook adviezen uitgebracht
aan de Zuid-Afrikaanse instanties die met de organisatie van de verkiezingen
waren belast. Deze substantiële EU-rol vloeide voort uit de nauwe betrokkenheid
van de EU bij het hervormingsproces. In dat verband was sedert 1992 naast
de VN-waarnemersmissie voor Zuid-Afrika (UNOMSA), ook een EU-waarnemersmissie
ter bestrijding van het geweld operationeel, de European Community Observer
Mission in South Africa, ECOMSA. De structuur van de verkiezingseenheid
werd separaat van die van ECOMSA gehouden, maar er bestonden uiteraard nauwe
banden.De bij de Palestijnse verkiezingen betrokken partijen nodigden de EU uit
om de internationale waarneming te coördineren. Dit werd ook vastgelegd
in de Interim Agreement tussen Israël en de Palestijnen van 28 september
1995, waarin de modaliteiten voor de te houden verkiezingen voor een Palestijnse
Raad en voor de President van de Uitvoerende Raad werden uitgewerkt. In de
aanloop naar de verkiezingen werd de EU Electoral Unit (EUEU) opgezet
die vanaf medio oktober 1995 operationeel was onder leiding van de Zweed Carl
Lidbom. In het voortraject is zijdens de EUEU verschillende malen druk uitgeoefend
om tot verbetering van de condities voor vrije en eerlijke verkiezingen te
komen. De verkiezingen werden door ongeveer 700 internationale waarnemers
bijgewoond. De EU-lidstaten vaardigden gezamenlijk 300 waarnemers af.Voorts worden regelmatig EU-waarnemersmissies uitgezonden, die zich ter
plaatse aansluiten bij andere organisaties: de VN (in Mozambique werd de EU-operatie
geïntegreerd in die van de VN), het ODIHR (Midden- en Oost-Europa) of
de OAS (bv. in Haïti, Guatemala, Nicaragua). In gevallen waarbij geen
speciaal aangewezen coördinerende organisatie aanwezig is, neemt het
EU-voorzitterschap de coördinatie van de door EU-landen uitgezonden waarnemers
op zich.Nu de EU ook een gevestigde rol op het terrein van verkiezingswaarneming
heeft, wordt aan verruiming van expertise gewerkt. De Commissie bereidt een
aantal activiteiten voor met het oog op verbetering van de EU-inzet, zoals
trainingen voor leidinggevenden binnen EU Electoral Units, alsmede
trainingen voor lange- en korte-termijn waarnemers. 3.5. Enkele andere organisatiesZoals uit de in punt 3.1 gegeven niet uitputtende opsomming van organisaties
betrokken bij verkiezingswaarneming blijkt, zijn er naast de VN , de OVSE
en de EU nog tal van andere organisaties die een nuttige rol vervullen. Op
een viertal van deze organisaties van zeer uiteenlopende aard, wordt hieronder
kort nader ingegaan.1. Raad van Europa staat voor de beginselen van een pluralistische
democratie. Alle lidstaten worden geacht aan deze beginselen zowel in hun
wetgeving als in de praktijk uitdrukking te geven. Vandaar dat deze organisatie
reeds lange tijd betrokken is bij ondersteuning van verkiezingen. Deze steun
omvat het helpen voorbereiden van verkiezingen (o.m. assistentie bij het aanpassen
van kieswetten en grondwetten aan pluralistisch/democratische beginselen)
en het waarnemen van lokale, regionale en nationale verkiezingen in (toekomstige)
lidstaten. De verkiezingen worden waargenomen door leden van de Parlementaire
Assemblee en ambtenaren van de Raad. In tegenstelling tot bijvoorbeeld de
OVSE doet de Raad van Europa geen beroep op regeringen van lidstaten waarnemers
uit te zenden om deel te nemen aan een team van de Raad van Europa. In 1992
werd een handboek voor waarnemers van verkiezingen uitgegeven, dat werd voorbereid
door de Steering Committee on Local and Regional Authorities.2. Het Internationaal Instituut voor Verkiezingsondersteuning en
Democratie (International Institute for Democracy and Electoral Assistance:
IDEA) werd op 27 februari 1995 te Stockholm opgericht met als doel de wereldwijde
bevordering van duurzame democratie en democratiseringsprocessen in het algemeen
en verkiezingen in het bijzonder. In dit kader worden ook activiteiten op
het gebied van verkiezingswaarneming verricht. Deze betreffen evenwel niet
het organiseren dan wel coördineren van de waarneming, maar het analyseren
en evalueren ervan. De resultaten van dergelijke analyses en evaluaties, alsmede
andere relevante informatie over democratiseringsprocessen kunnen worden aangewend
om de organisatie en coördinatie van waarnemingsoperaties te verbeteren.
In oktober 1995 werd door het Instituut samen met de VN een bijeenkomst georganiseerd,
waarvan de resultaten zijn neergelegd in de publicatie «Lessons learnt:
International Election Observation».3. De Inter-Parlementaire Unie (IPU), waarbij 130 parlementen
zijn aangesloten, is vanwege haar werk ten behoeve van representatieve instituties
actief betrokken bij het ondersteunen en waarnemen van verkiezingsprocessen.
Het accent van de werkzaamheden ligt op het normatieve vlak. Zo is gestreefd
naar verheldering en gedetailleerdere invulling van de onderdelen «vrij»
en «eerlijk» van het begrip «vrije en eerlijke verkiezingen».
De Raad van de IPU heeft op zijn 154ste zitting in maart 1994 een verklaring
uitgegeven inzake criteria voor vrije en eerlijke verkiezingen. Voorts werd
in hetzelfde jaar het boek «Free and Fair Elections – International
Law and Practice» uitgegeven.4. Het Carter Center is een niet gouvernementele organisatie
opgericht in 1982 door de voormalig president van de VS, de heer Jimmy Carter.
De heer Carter is ook voorzitter van het bestuur. De taken van het Center
zijn wereldwijd en behelzen het oplossen van conflicten, alsmede het bestrijden
van ziekte, honger, armoede en onderdrukking door middel van initiatieven
op de terreinen van democratisering en ontwikkeling, gezondheid
en stedelijke vernieuwing. Op het terein van democratisering is het Centre
erg actief bij verkiezingswaarneming (Dominicaanse Republiek, Ghana, Guyana,
Haïti, Mexico, Nicaragua, Palestijnse verkiezingen, Panama, Paraguay,
Suriname en Zambia). Het Centre is niet gelieerd aan een politieke partij
in de VS in tegenstelling tot het National Democratic Institute dat banden
heeft met de Democratische Partij. 4. BevindingenDe verkiezingen waarnaar in de afgelopen jaren waarnemers werden gezonden,
vonden plaats onder verschillende omstandigheden, namelijk:– in het kader van een vredesproces;– in het kader van de overgang van een eenpartijstelsel c.q. dictatuur
naar meerpartijenstelsel of– onder fragiele democratische omstandigheden.In het licht hiervan was doorgaans reeds op voorhand te verwachten dat
van een absoluut vrij en eerlijk verloop geen sprake zou kunnen zijn. De aanwezigheid
van waarnemers beoogde evenwel het vrije en eerlijke verloop onder de gegeven
omstandigheden te optimaliseren en in de meeste gevallen kon worden geconcludeerd
dat de verkiezingen redelijk waren verlopen. Geconstateerde onregelmatigheden
konden doorgaans worden toegeschreven aan onervarenheid met het verkiezingsproces
en werden niet van zodanige omvang bevonden dat daardoor de stembusuitslag
zou zijn beïnvloed. De waargenomen mate van naleving van democratische
spelregels tijdens het verkiezingsproces, alsmede de beleving ervan door alle
partijen, heeft zijn weerslag gevonden in genuanceerde uitspraken als: de
verkiezingen zijn «relatief vrij en eerlijk» verlopen; «hebben
een democratisch verloop» gehad; «geven uitdrukking aan de wil
van de bevolking» of «vormen een verdere stap op het pad naar
democratie». 4.1. Ernstige kritiek c.q. negatief oordeelIn enkele gevallen is ernstige kritiek geuit, maar geen negatief oordeel
uitgesproken. De parlementsverkiezingen in Armenië (1995) werden door
de OVSE ondanks ernstige kritiek toch als een stap in de goede richting gezien.
Door de OVSE-Parlementaire Assemblee werden deze verkiezingen als «vrij,
maar niet eerlijk» gekarakteriseerd. Vrij, omdat de kiezers vrijelijk
hun stem hadden kunnen uitbrengen op de verkiezingsdagen zelf; niet eerlijk
omdat in de voorafgaande periode geen sprake was geweest van gelijke kansen
voor alle partijen en er teveel onjuistheden waren gesignaleerd t.a.v. de
registratie van kiezers. Ook de recente verkiezingen in Bosnië-Herzegovina
zijn beschouwd als een eerste en voorzichtige stap in de richting van democratische
structuren. Ondanks het feit dat de condities voor eerlijke en vrije verkiezingen
ver beneden peil waren, zijn ze technisch goed verlopen. Over deze verkiezingen
werden de vaste commissies voor Buitenlandse Zaken en voor Defensie van de
Tweede Kamer reeds separaat geïnformeerd bij brief van 5 november jl
(kenmerk DVB/VD-N050/96).Tot een negatieve conclusie kwam de OVSE ten aanzien van de verkiezingen
in Albanië van mei jl. Dit leidde ertoe dat de Albanese autoriteiten
besloten in een aantal kiesdistricten, waar malversaties waren geconstateerd,
een tweede ronde van verkiezingen te houden, die wel vrij en eerlijk verliepen.
Inzake deze verkiezingen ging de Voorzitter van de Tweede Kamer een tweetal
brieven toe namelijk in mei (kamerstukken 24 400 V, nr. 68) en in juli
jl. (kenmerk DEU-228/96). 4.2. Aanvaarding van het oordeelHet oordeel over de verkiezingen wordt over het algemeen door alle partijen gerespecteerd, behoudens enkele uitzonderingen. In dat opzicht
springt Angola het meest in het oog. Nadat bij de algemene verkiezingen in
1992 de oppositionele UNITA als verliezer uit de bus kwam, weigerde deze partij
de door de VN gecertificeerde verkiezingsuitslag te aanvaarden en betwistte
zij de integriteit van de Speciale Vertegenwoordiger van de VN.UNITA nam wederom de wapens op en de burgeroorlog werd in alle hevigheid
hervat.Ook in Tanzania ontstonden spanningen bij de verkiezingen in november
1995. De United Nations Elections Secretariat (UNES) had in een
voorlopige verklaring geconcludeerd dat de verkiezingen juist waren verlopen,
terwijl naderhand bij de stemmentelling op Zanzibar grove onregelmatigheden
werden geconstateerd. Het verkiezingsresultaat werd door de bevolking aldaar
dan ook betwist. Dit gold niet voor de rest van Tanzania.Problemen van soortgelijke aard hebben zich ook voorgedaan in Armenië.
In een voorlopige verklaring van de OVSE naar aanleiding van de presidentsverkiezingen
van 22 september jl., werd gesteld dat de geconstateerde onregelmatigheden
niet van dien aard waren dat zij de uitslag zouden kunnen beïnvloeden.
In een latere verklaring moest dit worden gecorrigeerd, nadat ook bij het
tellingsproces zeer grove inbreuken op de kieswet waren waargenomen, die wel
degelijk het eerlijke verloop van het verkiezingsproces op losse schroeven
zetten. De oppositie had zich daarover al meteen negatief uitgelaten. De Armeense
partijen hebben het vraagstuk van het contentieuze verloop van de verkiezingen
en de uitslag voorgelegd aan het Constitutionele Hof van Armenië. 4.3. Attitude van autoriteiten en bevolkingDe algemene ervaring is dat de aanwezigheid van internationale waarnemers
op prijs wordt gesteld. Waarnemers worden door lokale autoriteiten zelfs regelmatig
om advies gevraagd. Alhoewel het verstrekken van adviezen over het verkiezingsproces
het mandaat van de individuele waarnemer te buiten gaat, is de ervaring dat
een al te grote terughoudendheid niet wordt begrepen. De bevolking is over
het algemeen ingenomen met de komst van waarnemers. Los van de internationale
belangstelling en het gevoel van solidariteit dat dit oproept (bv. heeI sterk
in Zuid-Afrika), boezemt de aanwezigheid van waarnemers vertrouwen in. Bij
de recente verkiezingen in Bosnië is eens te meer geconstateerd dat de
aanwezigheid van waarnemers er toe heeft bijgedragen dat de spanningen op
lokaal niveau afnamen. 4.4. Coördinatie van de opvang en begeleiding van
de waarnemersOver het algemeen betreft kritiek ten aanzien van de coördinatie
van de opvang en begeleiding van waarnemers de volgende punten: ontoereikende
informatie ter plaatse; gebrekkige communicatiemiddelen; problemen met het
vervoer van (voornamelijk grote) groepen waarnemers; slechte spreiding over
het gehele proces (bij de stemmentelling zijn er vaak te weinig waarnemers
aanwezig).De ervaringen opgedaan met coördinatie door de VN zijn verschillend.
lndien de waarneming plaatsvindt in het kader van een vredesoperatie is de
organisatie vanwege de langdurige aanwezigheid in het desbetreffende land
doorgaans goed op die rol voorbereid.Anders ligt dit bij kortere-termijn aanwezigheid. De in Tanzania (november
1995) opgezette operatie schoot in vele opzichten tekort, wellicht doordat
de Tanzaniaanse autoriteiten in een vrij laat stadium met het verzoek tot
het waarnemen van de verkiezingen waren gekomen. Los van ernstige
logistieke tekortkomingen was ook het contact van de VN-vertegenwoordigers
met de Tanzaniaanse overheid niet adequaat om problemen te kunnen oplossen.Bij kleinere operaties bestaat over het algemeen tevredenheid met de ondersteuning
van UNDP.Een aantal uitzonderingen daargelaten, is het algemene beeld dat het ODIHR
vanwege onvoldoende capaciteit en een gebrekkige prioriteitsstelling, niet
degelijk is voorbereid.Waarnemers vallen voor opvang en begeleiding dan ook veelal terug op Ambassades
ter plaatse.De eerste grote EU-operatie in Zuid-Afrika had uiteraard te lijden van
een gebrek aan specifieke expertise binnen de EU, voornamelijk op het logistieke
vlak. In de Palestijnse Gebieden kon daarentegen van een vrij professionele
operatie worden gesproken. 5. Concluderende opmerkingenVerkiezingen vormen slechts een element in het democratiseringsproces
en geven nog geen uitsluitsel over de kwaliteit van de democratie. Ze zijn
wel een onmisbare schakel. In de Universele Verklaring van de Rechten van
de Mens is immers vastgelegd dat de wil van de bevolking, tot uitdrukking
gebracht via periodieke, eerlijke en vrije verkiezingen, de grondslag vormt
voor het gezag van een regering. Ondersteuning van de kant van de internationale
gemeenschap waaronder Nederland, mede door middel van het zenden van internationale
waarnemers, om dit legitieme gezag te helpen bewerkstelligen is dan ook gerechtvaardigd.
Ook als de omstandigheden waaronder de verkiezingen plaatsvinden niet geheel
aan elementaire democratische eisen voldoen, kan de waarneming bijdragen tot
politieke stabilisatie, nodig om tot verdere democratisering te komen. De
bevindingen van de waarnemers bieden waardevolle aanknopingspunten voor de
wijze waarop met de nieuw gekozen bestuurders kan worden samengewerkt om het
democratiseringsproces te kunnen uitbouwen. Hiervoor is het van belang dat
de waarneming resulteert in een goed afgewogen oordeel over het gehele verloop
van het verkiezingsproces inclusief de bekendwording van het resultaat. Wisselende
oordelen, of veel te laat uitgegeven verklaringen die daardoor allerhande
speculaties in de hand werken, doen de geloofwaardigheid van de internationale
waarneming uiteraard geen goed en kunnen schade toebrengen aan de beoogde
samenwerking.Het is overigens niet in alle gevallen wenselijk om waarnemers te zenden.
Met de EU-partners wordt getracht tot een afstemming te komen ten aanzien
van de opportuniteit van het zenden van verkiezingswaarnemers. Nagegaan zal
worden of het wellicht mogelijk is basisvoorwaarden, alsmede prioriteiten
voor uitzending in EU-verband, te formuleren.Naast de politieke wenselijkheid acht de Regering het raadzaam dat bij
besluiten tot het zenden van waarnemers ook de organisatie van de waarnemingsoperatie
zelf voldoende aandacht krijgt.De Regering acht het voorts wenselijk dat aan de verkiezingswaarnemingsoperatie
in principe zoveel mogelijk ook door landen uit de desbetreffende regio wordt
deelgenomen.In dit verband is betrokkenheid van regionale organisaties, naast mogelijke
VN-betrokkenheid, van grote betekenis. De Regering is bereid de coördinatie-capaciteit
van daarvoor in aanmerking komende organisaties te helpen versterken met behulp
van financiële middelen en beschikbaarstelling van expertise. Gezien
de grote druk op het ODIHR wordt momenteel in Wenen tijdens de
Toetsingsbijeenkomst van de OVSE gesproken over de mogelijkheden om het ODIHR
beter uit te rusten voor zijn taak op het gebied van verkiezingswaarneming.
De EU heeft in de afgelopen periode goed samengewerkt met de OAS en deze relatie
zal zoveel mogelijk worden uitgediept. Voor de Organisatie voor Afrikaanse
Eenheid (OAE) geldt dat deze tot nog toe geen voortrekkersrol heeft vervuld
bij verkiezingen in Afrika en daar institutioneel niet voor is toegerust.
Een mogelijke rol van de OAE zal een punt van bespreking zijn in contacten
van de EU met deze organisatie.Voor wat betreft de organisatorische kanten van de operatie zal de Regering
het belang van een zo gericht mogelijke inzet van expertise en financiële
middelen blijven benadrukken. Ten aanzien van de inhoudelijke voorbereiding
lijkt het gewenst dat, indien de coördinerende organisatie niet in staat
is een lange-termijn aanwezigheid in het land te realiseren, zoveel mogelijk
gebruik wordt gemaakt van diensten van andere instanties.Gedacht kan worden aan reeds in het land voor een ander doel aanwezige
missies (zoals de ECMM in Bosnië-Herzegovina) of speciale fact-finding
missies. Voorts kan het te Stockholm gevestigde Internationaal Instituut voor
Democratie en Verkiezingsondersteuning (International IDEA) ook een nuttige
bijdrage leveren. De taken van dit instituut omvatten, naast bredere taken
op het gebied van democratisering, het bundelen van ervaringen met verkiezingswaarneming,
publikatie van geleerde lessen, alsmede het verzamelen en opslaan van relevante
informatie over verkiezingsprocessen.De Regering acht het trekken van lessen van groot belang en ontvangt daarom
uitgezonden waarnemers na terugkeer altijd voor een debriefing
op het departement van Buitenlandse Zaken. Vanwege de veelvuldige uitzendingen
naar Midden- en Oost-Europa werd daarnaast in januari van dit jaar door het
ministerie een seminar over verkiezingswaarneming georganiseerd, waaraan werd
deelgenomen door naar die regio uitgezonden waarnemers.Het verslag van dit seminar gaat ter informatie hierbij. Een bijeenkomst
inzake de rol van verkiezingswaarneming in Afrika in samenwerking met het
Afrika-Studiecentrum te Leiden is voorzien in februari 1997.Concluderend kan worden gesteld dat de inzichten en activiteiten op het
terrein van internationale verkiezingswaarneming nog volop in ontwikkeling
zijn. Tussentijdse reflectie is op zijn plaats teneinde van ervaringen te
kunnen leren en het beleid inzake verkiezingswaarneming, waar nodig, bij te
sturen. In internationaal verband zal de Regering zich blijven inspannen om
verkiezingswaarneming op zinvolle wijze te blijven inzetten met het doel de
bevordering van mensenrechten, democratie en ontwikkeling.Bilagen bij de notitie:– overzicht van uitgezonden waarnemersmissies 1992–1996– verslag van het seminar van waarnemers naar verkiezingen in Oost-Europa
(Den Haag, 17 januari 1996)1. BIJLAGEUITGEZONDEN VERKIEZINGSWAARNEMERSMISSIES SEDERT 1992 1992– Ethiopië, regionale verkiezingen in juni 199216 waarnemers t.b.v. een Joint International Observers Group (bestaande
uit waarnemers van 22 landen en 10 internationale organisaties)– Angola, parlements- en presidentsverkiezingen in september 19923 waarnemers in VN-verband– Kenia, parlements-, presidents- en lokale verkiezingen in december
19927 waarnemers 1993– Yemen, parlementsverkiezingen in april 19933 waarnemers– Cambodja, parlementsverkiezingen in mei 199329 International Station Polling Officers (IPSO's) in VN-verband– Malawi, nationaal referendum in juni 199310 waarnemers in EU-verband– Pakistan, nationale en provinciale assemblee-verkiezingen in oktober
19935 waarnemers in EU-verband– Rusland, parlementsverkiezingen in december 199320 waarnemers in EU-verband 1994– Moldavië, parlementsverkiezingen in februari 19945 waarnemers in OVSE/ODIHR-verband– Kazachstan, parlementsverkiezingen in 7 maart 19944 waarnemers in OVSE/ODIHR-verband– Oekraine, parlementsverkiezingen in maart/april 19945 waarnemers in EU-verband– Uganda, verkiezingen voor een grondwetgevende vergadering in maart
19945 waarnemers als deel uitmakend van een Joint International Observer Group
met assistentie van UNDP– El Salvador, presidents-, parlements- en raadsverkiezingen in
maart 19945 waarnemers in VN-verband– Zuid-Afrika, parlementsverkiezingen in april 1994110 waarnemers, waarvan 75 in VN-verband en 35 in EU-verband– Malawi, parlementsverkiezingen in mei 199410 waarnemers in VN-verband– Macedonië, parlementsverkiezingen in oktober 19943 waarnemers in OVSE/ODIHR-verband– Mozambique, parlements- en presidentsverkiezingen in november
199440 waarnemers, waarvan 25 in EU- en 15 in VN-verband. 1995– Kyrgyzstan, parlementsverkiezingen in februari 19955 waarnemers in OVSE/ODIHR-verband– Wit-Rusland, parlementsverkiezingen in mei en november 1995 4 waarnemers naar de eerste en 2 waarnemers naar de tweede ronde in OVSE/ODIHR-verband– Armenië, parlementsverkiezingen in juli 19952 waarnemers in OVSE/ODIHR-verband– Haïti, presidents-, parlements- en lokale verkiezingen in
juni 1995 en december 19956 waarnemers naar elk van beide rondes in EU-verband onder OAS-coördinatie– Tanzania, parlementsverkiezingen in oktober 199520 waarnemers in VN-verband– Guatemala, parlementsverkiezingen in november 1995 en januari
19965 waarnemers naar elk van beide rondes In EU-verband onder OAS-coördinatie– Azerbaidzjan, parlementsverkiezingen in november 19952 waarnemers in OVSE/ODIHR-verband– Georgië, parlementsverkiezingen in november 19953 waarnemers in OVSE/ODIHR-verband– Kazachstan, parlementsverkiezingen in december 19952 waarnemers in OVSE/ODIHR-verband– Rusland, parlementsverkiezingen in december 199520 waarnemers in EU-verband in nauwe samenwerking met OVSE/ODIHR– Kyrgyzstan, presidentsverkiezingen in december 19953 waarnemers in OVSE/ODIHR-verband 1996– Palestijnse verkiezingen in januari 199617 waarnemers in EU-verband– Uganda, presidentsverkiezingen in mei 1996 en parlementsverkiezingen
in juni 199610 waarnemers naar beide verkiezingen deel uitmakend van een Joint International
Observers Group met assistentie van UNDP– Albanië, parlementsverkiezingen in mei 19962 waarnemers in OVSE/ODIHR-verband– Bangladesh, parlementsverkiezingen in juni 19962 waarnemers in EU-verband– Rusland, presidentsverkiezingen in juni en juli 199610 waarnemers naar beide rondes in EU-verband in nauwe samenwerking met
ODIHR en een lange-termijn waarnemer ter beschikking van ODIHR– Mongolië, parlementsverkiezingen in juni 19962 waarnemers in EU-verband– Bosnië-Herzegovina, presidentsverkiezingen, parlements- en
regionale verkiezingen in september 199699 waarnemers in OVSE-verband, waarvan 4 lange-termijn waarnemers– Armenië, presidentsverkiezingen in september 19962 waarnemers in OVSE/ODIHR-verband– Nicaragua, parlementsverkiezingen in oktober 19965 waarnemers in EU-verband onder algehele OAS-coördinatie– Bulgarije, presidentsverkiezingen in oktober 19962 waarnemers in OVSE/ODIHR-verband– Moldavië, presidentsverkiezingen op 17 november en 1 december
19962 waarnemers in OVSE/ODIHR-verband naar beide rondes OVERZICHT VERKIEZINGEN 1997 Midden- en Oost-EuropaBosnië-Herzegovina: lokale verkiezingen medio 1997De Nederlandse Regering heeft t.b.v. het gehele verkiezingsproces (inclusief
de afgelopen verkiezingen in september 1996) financiële steun ter beschikking
gesteld. Deelname aan verkiezingswaarneming door Nederland in het kader van
de OVSE en de EU is verwachtbaar.Kroatië: lokale verkiezingen in maart 1997; presidentsverkiezingen
in mei 1997Binnen de EU bestaat overeenstemming, de OVSE te vragen het zenden van
waarnemers in positieve overweging te nemen.Letland: lokale verkiezingen in het voorjaar van 1997Oekraine: parlementsverkiezingen (openstaande zetels)Polen: parlementsverkiezingen in september 1997Russische Federatie: lokale verkiezingen in Tsjetsjenië op 27 januari
1997De Regering heeft een financiële bijdrage geleverd t.b.v. de voorbereidingen
van de verkiezingen. Voorts zullen, indien de veiligheidssituatie het toelaat,
Nederlandse waarnemers participeren in een OVSE-waarnemersmissie.Turkmenistan: lokale verkiezingenVoormalig Joegoslavië: presidentsverkiezingen in 1997 Sub-Sahara AfrikaBurkina Faso: parlements- en presidentsverkiezingen in april 1997Congo: parlements- en presidentsverkiezingenIvoorkust: parlements- en presidentsverkiezingen in december 1997Kameroen: parlements- en presidentsverkiezingen in voorjaar 1997Kenia: parlements- en presidentsverkiezingen in de tweede helft van 1997Bilaterale financiële ondersteuning aan het verkiezingsproces is
niet uitgesloten.Liberia: algemene verkiezingen medio 1997Intensieve betrokkenheid van de internationale gemeenschap is te voorzien.
In dat verband is financiële ondersteuning door de Regering van het verkiezingsproces
verwachtbaar.Mali: parlements- en presidentsverkiezingen in voorjaar 1997Het verkiezingsproces wordt financieel ondersteund door de Regering.Mozambique: lokale verkiezingen in november 1997Nederland overweegt een bijdrage ter ondersteuning van deze verkiezingen.
In EU-verband wordt terzake overleg gevoerd. Zaïre: parlements- en presidentsverkiezingen in 1997Steun aan het verkiezingsproces is door de EU als een action commune bestempeld. Ook in VN-verband is sprake van steun. Overwogen wordt
een Speciale Vertegenwoordiger van de Secretaris-Generaal van de VN voor de
verkiezingen te benoemen. Bilaterale financiële steun door Nederland
is niet uitgesloten. Noord-Afrika en het Midden-OostenAlgerije: parlementsverkiezingen in maart 1997Mauretanië: parlementsverkiezingen in het voorjaar van 1997Jemen: parlementsverkiezingen op 27 april 1997De Regering heeft reeds beperkte financiële ondersteuning aan het
verkiezingsproces verleend. In overleg met UNDP en de EU-partners wordt nadere
financiële en technische steun overwogen. Voorts is ook een uitnodiging
tot het zenden van waarnemers ontvangen. AziëCambodja: lokale verkiezingen in 1997Pakistan: parlementsverkiezingen op 3 februari 1997.De Regering zal 5 waarnemers zenden in EU-verband. Westelijk halfrondBolivia: parlements- en presidentsverkiezingen medio 1997El Salvador: parlementsverkiezingen in maart 1997Het verkiezingsproces wordt door Nederland ondersteund.Honduras: parlements- en presidentsverkiezingen in november 1997Mexico: parlementsverkiezingen in juli 1997 BIJLAGEAan de Voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken van de
Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 30 januari 1996Onder verwijzing naar het schrijven d.d. 20 november jl. van de Griffier
Uwer Commissie, waarin wordt verzocht om een evaluatie van waarnemersmissies
die de afgelopen jaren naar verkiezingen zijn uitgezonden, moge mede namens
mijn ambtgenoot voor Ontwikkelingssamenwerking het volgende dienen.Ondersteuning door de internationale gemeenschap van verkiezingen in andere
landen, o.a. door middel van het zenden van waarnemers, heeft sedert 1992
een hoge vlucht genomen.Ook Nederland is in de afgelopen jaren in toenemende mate hierbij betrokken
geraakt. Om deze reden is ook onzerzijds de behoefte gevoeld aan een nadere
evaluatie van de terzake opgedane ervaringen.Indien Uwerzijds daarmee zou kunnen worden ingestemd, stel ik mij voor
U in de nabije toekomst van de gevraagde informatie te voorzien.De Minister van Buitenlandse Zaken,H. A. F. M. O. van Mierlo XNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25223-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl