Reorganisatie van het openbaar ministerie; Verslag algemeen overleg op 24 maart 1999 over de zesde voortgangsrapportage over de voortgang van de reorganisatie van het OM (24034, nr. 28)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24034, nr. 30

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

12-04-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

24034 nr. 30

07-04-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieHet antwoord van de ministerOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24034Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 48 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 034Reorganisatie van het openbaar ministerienr. 30VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 7 april 1999De vaste commissie voor Justitie1 heeft
op 24 maart 1999 overleg gevoerd met minister Korthals van Justitie over de zesde voortgangsrapportage over de voortgang van de reorganisatie van het
OM (24 034, nr. 28).Van het overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Santi (PvdA) toonde zich positief over de zesde voortgangsrapportage.
De toonzetting is wat minder juichend dan die van de vijfde voortgangsrapportage
terwijl de inhoud realistischer is. Wanneer is de criminaliteitskaart, die
op lokaal niveau ontwikkeld wordt in samenwerking met de politie, gereed en
voor welke arrondissementen zal deze worden gebruikt? Voor welke delicten
zal de criminaliteitskaart op landelijk niveau worden ontwikkeld? Hij was
tevreden over de samenwerking met de hoogleraren in criminologie en het WODC
bij de ontwikkeling van een systematiek waardoor de kennis in hanteerbare
vorm beschikbaar komt voor degenen die in de praktijk van de handhaving een
keuze moeten maken. Hoe verhoudt de persoon van de rechercheofficier van justitie
zich tot de zaaksofficier? Kan de rechercheofficier de zaaksofficier overrulen?
Wat zijn de taken van een rechercheofficier en bestaat hier een uniforme regeling
voor? Hij vroeg verder om een toelichting op de vormen van case screening
die door medewerkers van het OM en de politie samen worden uitgevoerd. Hoe
kan dit leiden tot een daling van het aantal technische sepots?Het OM en politie zullen nog meer samenwerken in de gehele strafrechtelijke
keten, inclusief de tenuitvoerlegging. Leidt dit tot een betere afstemming
van het aantal beschikbare cellen op de tenuitvoerlegging van gevangenisstraffen?
Hoe vaak vindt overleg van het college met de hoofdofficieren plaats en wat
zijn de resultaten hiervan? Welke plannen worden voor de toekomst besproken
en welke landelijke prioriteiten spelen daarbij een rol? Hebben de organisatieprincipes
invloed op de organisatiestructuur van de gebiedsgebonden teams binnen de
parketten? Wat wordt onder die principes verstaan en wat is de verhouding
tussen deze organisatieprincipes en de andere bepalende factoren uit de rapportage? Er zijn vier interregionale fraudeteams tot stand gebracht voor de bestrijding
van fraude. Wat bedoelt de minister met de uitspraak dat alle zaken binnen
de geografische grenzen van een bepaald fraudeteam behandeld worden? Wordt
hier ook gedoeld op bijstandsfraude of zijn er beperkingen? Welke veranderingen
in de handhavingspraktijk door commissies op het gebied van drugsbeleid heeft
men op het oog en in welke zin zijn reeds veranderingen totstandgekomen?De heer Santi was tevreden over de recente benoeming van de voorzitter
van het college en verwacht dat deze een grote bijdrage zal leveren aan de
reorganisatie van het OM. In de rapportage wordt het begrip middelzware sturing
in de besturingsopzet van het OM centraal gesteld. Vervolgens is sprake van
een subtiele verhouding tussen het college en de decentrale leiding van de
parketten. Wat wordt hiermee bedoeld? In een recent interview in NRC/Handelsblad
met de Amsterdamse advocaat-generaal mevrouw Korvinus beklaagt zij zich over
de reorganisatie bij het OM. Wordt de reorganisatie bij de diverse parketten
breed gedragen? Spant de leiding zich voldoende in om het ervaren personeel
bij die reorganisatie te behouden? Is er sprake van een toename van vertrek
van ervaren medewerkers sinds de reorganisatie? De invulling van de vacatures binnen het OM verloopt moeizaam. Hoe komt
dit? De heer Santi drong aan op goed personeelsbeleid en vroeg of de bewindsman
kan ingaan op de door hem overwogen oprichting van een adviesorgaan dat tot
doel heeft het college te adviseren bij benoemingen. Wat is de status van
dit advies en wie nemen in de commissie plaats? Uit de conclusie valt op te
maken dat de reorganisatie op het punt van de bedrijfsvoering grotendeels
succesvol is verlopen. Uit een onderzoek van de Amsterdamse universiteit blijkt
dat de wil tot acceptatie van de doorgevoerde maatregelen en veranderingen
aanwezig is onder de medewerkers. De heer Santi benadrukte echter dat hij
het creëren van een draagvlak onder de medewerkers van het OM een belangrijk
aandachtspunt acht. Er zal de nodige inzet en overtuigingskracht van de leidinggevenden
op de diverse parketten moeten uitgaan, wil het draagvlak bij de medewerkers
een gestage groei blijven ontwikkelen. Hij sprak de hoop uit dat in de zevende
voortgangsrapportage kan worden geconstateerd dat de reorganisatie geheel
voltooid is.De heer Vos (VVD) vond de toon van de rapportage positief.
Er wordt onmiskenbaar vooruitgang met de reorganisatie geboekt. Hij wees op
de verheldering van de taakopvatting van het OM en het pleidooi om zich meer
bezig te houden met maatschappelijk gevoelige zaken. Het jaarplan 1999 bevestigt
deze instelling. Ook de praktische invulling ziet er goed uit. Het valt te
waarderen dat het OM zich zal inspannen om met horeca en bestuur veiligheidsmaatregelen
op te stellen. Belangrijk is dat het OM zich wil profileren als een organisatie
die initiatieven neemt. Ook waardeerde de heer Vos het voornemen om 75% van
de jeugdzaken binnen zes maanden te zullen afhandelen. Het wachten is nu op
concrete resultaten.In verband met het draagvlak van de organisatie blijkt uit het rapport-Berenschot
dat de bereikte resultaten verschillen. De heer Vos legde de uitspraak dat
«de divergentie in de implementatiefase van de reorganisatie een succesvolle
uitvoering in de weg kan staan» zo uit dat de reorganisatie nog niet
bij iedereen in dezelfde mate «tussen de oren» zit. Indien het
OM tot één organisatie wordt gesmeed, dienen grote verschillen
tussen de onderscheiden parketten te verdwijnen. Hoe lost de minister dit
probleem op? Ook is geconstateerd dat de top-downbenadering is ingezet. Gesignaleerd
is dat de teamspirit ten dele ontbreekt en gevoel voor gezamenlijke verantwoordelijkheid
ook niet overal zichtbaar is. Ook het non-interventiebeginsel bestaat nog
steeds. Officieren durven elkaar blijkbaar nog te weinig aan te spreken op
kwaliteit en verantwoordelijkheid voor het werk dat de organisatie levert. Op welke wijze denkt de bewindsman samen met het college van procureurs-generaal
dit probleem op te lossen?Ook de heer Vos memoreerde het interview met mevrouw Korvinus in NRC/Handelsblad
waaruit mede blijkt dat de top van het OM niet doordrongen is van de noodzaak
van een reorganisatie. Wat is de reactie van de minister hierop?Nu het succes of het falen van de reorganisatie voor een groot deel afhangt
van de komende periode is het belangrijk dat de cultuuromslag diep doordringt.
Het rapport-Berenschot roept op tot een sterkere sturende rol van het college.
Het college stelt echter juist op afstand te willen besturen. Wat gebeurt
er in de toekomst?In deze rapportage wordt gesignaleerd dat de verhouding met de minister
nog niet volledig gestabiliseerd is. Het OM stelt echter dat het legitimatie
ontleent aan de verantwoording die de minister aan de Staten-Generaal aflegt.
Daarmee geeft hij te kennen dat hij een goede verhouding met het OM belangrijk
vindt. Procureur-generaal De Wijkerslooth de Weerdesteijn stelt dat het OM
een eigen taak heeft die echter alles te maken heeft met wat de minister van
Justitie te doen heeft. Hoe bewerkstelligen partijen dat de onderlinge verhouding
wordt verbeterd en hoe worden de resultaten daarvan naar buiten bekend gemaakt?
Wanneer weet de Kamer dat de verhouding tussen het OM en de minister absoluut
goed is?Een belangrijk element van de reorganisatie van het OM is het slagen van
het personeelsbeleid. Tegen welke problemen loopt het implementatieteam personeelsmanagement
bij de advisering aan? Uit de rapportage blijkt dat de leidinggevenden terughoudend
zijn bij het vragen om advies op dit terrein. Geconstateerd wordt dat niet
altijd aan de gevraagde knowhow kan worden voldaan. Dit klemt temeer omdat
gewerkt wordt aan kwaliteitsgestuurde loopbanen, hetgeen inhoudt dat het personeelsmanagement
hierop moet zijn toegespitst. Hoe vult het OM het non-interventiebeginsel
op het punt van het personeelsbeleid in?De reorganisatie mag nooit een doel op zichzelf worden. Het OM moet in
staat worden gesteld, zichzelf aan de veranderende omgeving aan te passen.
De heer Vos maakte zich er in dat verband zorgen over dat het OM geen lerende
organisatie is. Zal in de zevende voortgangsrapportage duidelijk worden dat
de thans lopende processen geïntegreerd zijn?Het OM wil zich meer maatschappelijk oriënteren. De hoogte van de
nagestreefde niveaus in de handhaving is niet duidelijk vastgesteld. In de
nota Perspectief op 2002 staat dat enerzijds voor maatschappelijk gevoelige
zaken straks het beginsel geldt dat vervolgd wordt en dat er anderzijds een
categorie zaken bestaat waarvoor het uitgangspunt niet vervolgen geldt behoudens
uitzonderingen. De heer Vos wees op de scheiding die hierdoor ontstaat in
de te vervolgen strafzaken. Wordt dit nog met de Kamer besproken? Stuurt de
bewindsman een notitie over de wijze waarop het vervolgingsbeleid gestalte
wordt gegeven? Of wordt een pseudo-gedoogbeleid gecreëerd waarbij niet
wordt vervolgd, behoudens uitzonderingen?De heer Van de Camp (CDA) sloot zich aan bij de opmerkingen
over de toonzetting van deze voortgangsrapportage. Het rapport-Kottman laat
echter een grotere verscheidenheid aan meningen en beelden zien over de voortgang
van de reorganisatie dan de voortgangsrapportage en stelt dat men niet in
staat is, het gefragmenteerde beeld van de werkelijkheid weer te geven in
relatie tot de voortgangsrapportage. Hoe gaat het met de man op de werkvloer
en hoe ligt de verhouding met de top? Het was de heer Van de Camp opgevallen
dat de oudere generatie officieren het moeilijk heeft met de gang van zaken
en dat de jongere officieren meer geneigd zijn in productiefactoren en tijdslijnen
te denken. Met het oog op het personeelstekort meende hij dat men zuinig moet
zijn op de oudere generatie. Zijn er personeelsleden die het niet redden door
de reorganisatie en bestaat daarvoor een outplacement- of begeleidingstraject?
Kan de minister toelichten hoe het OM thans de vacatures vervult?Naar aanleiding van het interview met mevrouw Korvinus in NRC/Handelsblad
vroeg de heer Van de Camp naar de verhouding tussen de officieren en de advocaat-generaal
bij het Hof die de beroepsprocedures behartigt. Volgens mevrouw Korvinus wordt
de huidige strafvorderingspraktijk, waarbij de AG in hoge mate tot een eigen
nieuwe afweging kan komen terzijde geschoven om wille van de eenheid van beleid.
De magistratelijke positie van het OM dient volgens hem gehandhaafd te blijven,
in die zin dat voor een officier van justitie met individuele afwegingen waarbij
zijn of haar rechtmatigheidsgevoel de boventoon voert geen plaats meer is.Er zou een ernstig capaciteitsprobleem bij het OM zijn. Kunnen de afwegingen
die in het jaarplan 1999 staan worden gerealiseerd?De heer Van de Camp vroeg met het oog op de toekomst van het OM wat het
project Justitie in de buurt betekent voor de organisatie van het parket.
Dezelfde vraag geldt voor het gegeven dat de politie binnen afzienbare tijd
de processen-verbaal geautomatiseerd en snel kan leveren. Wat betekent de
uitspraak in Perspectief op 2002 dat het OM en de officieren van justitie
een frontoffice, richting de politiebureaus zullen vormen? Wat houdt dit in
voor de organisatie van het OM op lange termijn? Kan de bewindsman inzicht
geven in de berekening van de percentages van de tabel op blz. 19 van Perspectief
op 2002?Tot slot merkte de heer Van de Camp op dat moet worden doorgegaan op de
ingeslagen weg. Het is goed, dat via de voortgangsrapportages een vinger aan
de pols kan worden gehouden en dat het evenwicht tussen sturing en de positie
van de individuele magistraat in de komende jaren nader vorm wordt gegeven.De heer Dittrich (D66) merkte op dat de uitlatingen van mevrouw
Korvinus wijzen op een zekere onrust binnen het OM. Wil de minister reageren
op haar uitlatingen over de tweedeling binnen het OM, dat zij enerzijds ziet
als een «veroordelingsmachine» en anderzijds als een magistratelijk
instituut? Hij vroeg de bewindsman expliciet of, in het geval een vertegenwoordiger
van het OM de bewijspositie anders inschat of ter zitting bepaalde gegevens
hoort zodat vrijspraak of een schorsing kan worden gevorderd, thans bij het
nieuwe OM van tevoren een lijn is uitgestippeld waaraan men zich moet houden.
Waarom heeft de bewindsman ook de tweede brief van mevrouw Korvinus niet beantwoord?
De heer Dittrich zette uiteen dat het in het kader van goed personeelsbeleid
belangrijk is dat met betrokkene een gesprek wordt gevoerd. Omdat in de zesde
voortgangsrapportage de door mevrouw Korvinus gesignaleerde problemen aan
de orde komen, vroeg de heer Dittrich of de minister bereid is een gesprek
met haar te voeren over de gang van zaken.Hij sloot zich aan bij de woorden van de heer Van de Camp over de toonzetting
van de rapportage. Enerzijds wordt een papieren werkelijkheid voorgeschoteld,
terwijl anderzijds, op de werkvloer, de mensen heel andere dingen, zoals een
enorme werkdruk, aan hun hoofd hebben. Het begrip kwaliteit en de wijze waarop
die worden ingevuld, komen in de rapportage niet manifest naar voren, terwijl
in de vijfde voortgangsrapportage sprake was van kwaliteitskringen die met
advocaten-generaal en de officieren van justitie zouden worden opgericht.
Kan de bewindsman hierop nader ingaan?Uit het rapport-Kottman kwamen duidelijk
de non-interventie en non-aanspreekcultuur binnen het OM naar voren en de
grote verschillen in reorganisatietempo tussen de diverse parketten. Wat doet
de minister hieraan? Het rapport-Kottman stelt een sterk sturende rol van
het college van procureurs-generaal voor, maar krijgt die in de praktijk voldoende
gestalte? Onder verwijzing naar de risicobeschrijving van de top-downbenadering
vroeg de heer Dittrich hoe de mensen verderop in de organisatie
kunnen worden gemotiveerd om mee te denken over de noodzaak tot verandering.Het project ABRIO (aanpak bedrijfsvoering recherche informatiehuishouding
opleiding) drijft op het invoeren van goede gegevens zodat de landelijke criminaliteitskaart
duidelijk maakt waarvoor een landelijk probleemgerichte aanpak nodig is. Vindt
inderdaad samenwerking plaats tussen degenen die informatie moeten leveren?
Naar aanleiding van de passage over het gezag over de opsporing vroeg de heer
Dittrich of de mensen op de werkvloer bij het OM een duidelijk verschil ervaren
tussen de situatie voor en na de reorganisatie en de parlementaire enquêtecommissie.
Heeft de minister de indruk dat de functie van rechercheofficier van justitie
in de praktijk overal goed wordt toegepast en daadwerkelijk invulling krijgt?
Indien het antwoord negatief is, hoe kan dan het doel worden bereikt?In de voortgangsrapportage staat dat het accent van de sturing nadrukkelijk
komt te liggen bij de lokale en regionale beleidsvorming. Dit betekent echter
ook dat er een spanning is wanneer landelijk beleid en landelijke prioriteiten
worden vastgesteld. Hoe werkt deze spanning door in het gebiedsgebonden werken
dat in deze rapportage gepropageerd wordt?Mobiliteit bij het loopbaanbeleid is belangrijk. Komen de juiste mensen
op de juiste plek terecht? Vindt intercollegiale toetsing plaats? De heer
Dittrich sloot zich aan bij de vragen over de capaciteit, het totale aantal
officieren, de vacatures en de uitbreidingsplaatsen.Welke concrete werkafspraken zijn, met het oog op de verhouding tussen
het OM en het ministerie, gemaakt bij incidenten of wetgevingsadvisering?
Omdat het belangrijk is dat het departement en de minister weten om welke
informatie de Kamer vraagt, vroeg de heer Dittrich tot slot naar de opbouw
van het directoraat-generaal rechtshandhaving.Mevrouw Halsema (GroenLinks) betreurde het abstracte taalgebruik
van de zesde voortgangsrapportage omdat het de bedoeling is dat de Kamer nauwkeurig
de voortgang van de reorganisatie volgt. Uit het rapport-Kottman en het onderzoek
van De Ridder en De Wit van de UvA blijkt dat leden van het OM onder de top
en subtop het reorganisatiedenken nog niet hebben verinnelijkt; het doel van
meer gezamenlijke verantwoordelijkheid en meer teamsport binnen de parketten
is niet gerealiseerd. Aan de onderkant van het OM is men niet doordrongen
van de noodzaak tot verandering in een meer professionele organisatie. Het
is interessant dat Kottman signaleert dat vooral over elkaar wordt gesproken
en weinig met elkaar; een non-interventiecultuur. Dit komt overeen met het
rapport Boeven vangen in de polder waarin staat dat er bij het OM een cultuur
van angst bestaat. Kan de minister hierop reageren en wat gaat hij hieraan
doen?Ook mevrouw Halsema wilde een reactie op met name de angst van mevrouw
Korvinus dat de wens om het OM als eenheid te bezien zozeer zal overheersen
dat het maken van een eigen magistratelijke beoordeling in hoger beroep geleidelijk
als onwenselijk wordt beschouwd. Zij sloot zich aan bij de vraag van de heer
Dittrich om een principiële uitspraak van de minister dat dit niet de
bedoeling is van de voortgaande reorganisatie. Voorop moeten de uitgangspunten
staan dat er goede gronden voor deze reorganisatie zijn en de wens dat het
OM als een organisatie gaat opereren. De uitlatingen en het ontslag van mevrouw
Korvinus moeten als een belangrijk signaal worden opgevat. Mevrouw Halsema
vond het onrustbarend dat, blijkens het interview, de minister niet op een
brief van mevrouw Korvinus heeft gereageerd.Zij vond het verheugend dat een opvolger is gevonden voor de heer Docters
van Leeuwen in de persoon van de heer Van Wijkerslooth de Weerdesteijn. Bestaat
er een verband tussen de in de lagere regionen gestagneerde reorganisatie
en het ontbreken van een zogenoemde super-PG? Indien dit het geval
is, dan is het zorgelijk dat het reorganisatieproces onvoldoende gedragen
kan worden door de rest van het college van PG's. Er is dan onvoldoende kracht
om de onderliggende regionen van een zeker reorganisatiebewustzijn te voorzien.Uit het rapport van Berenschot en de voortgangsrapportage blijkt dat de
snelheid van reorganisatie bij de diverse parketten verschilt. Dit hoeft geen
probleem te zijn bij een reorganisatie van deze omvang, mits de verschillen
binnen een bepaalde bandbreedte blijven. Het is belangrijk dat duidelijk wordt
hoe de verschillen ontstaan. Zijn ze te wijten aan het verschil in omvang
van de parketten? Moeten daaraan consequenties worden verbonden in de vorm
van intensiveringen?In de voortgangsrapportage staat dat van verschillende kanten signalen
komen dat overal duidelijke veranderingen merkbaar zijn in de opsporingspraktijk
voor en na de parlementaire enquêtecommissie. Waaruit blijken deze veranderingen?
Is het inmiddels duidelijk hoe de rechercheofficieren in de praktijk werken?In paragraaf 3.2 van de voortgangsrapportage valt op dat veel specifieke
budgetten voor 1998 uit het bestedingsplan nagenoeg zijn uitgeput of overboekt,
terwijl ten tijde van het overzicht pas driekwart van het jaar is verstreken.
Het totaal van de uitgaven ligt op schema. Driekwart van het bedrag van 60
mln. is besteed, de nog te besteden ruimte is echter niet evenredig over de
verschillende posten verspreid. De ruimte voor het vierde kwartaal is geconcentreerd
bij de posten formatieplannen, parket-generaal en uitvoering van het sociaal
plan. Kan de bewindsman hierop een nadere toelichting geven?Een punt van zorg is dat de vaste commissie voor Justitie tot op heden
geen accountantsrapport heeft ontvangen. Is dit rapport binnenkort te verwachten?Beloofd is dat de zevende voortgangsrapportage een visie op de nabije
toekomst van het OM bevat, maar hiervan wordt in de zesde voortgangsrapportage
geen melding gemaakt. Kan de bewindsman deze belofte bevestigen? In de zevende
voortgangsrapportage is volgens mevrouw Halsema behoefte aan een concrete
weergave van de realisatie van de doelstellingen uit het plan van aanpak uit
1995. Zij vroeg om inzicht in de uitbreiding van de capaciteit en de toename
van het aantal zaken, gerelateerd aan de structurele uitbreiding van 55 mln.Tot slot vroeg zij naar de besteding van de Bolkesteingelden. Zijn deze
ten goede gekomen aan het OM? Geldt het besluit dat deze gelden voor de zittende
magistratuur worden gecontinueerd ook voor het OM? Het antwoord van de ministerDe minister memoreerde dat bij de behandeling van de vijfde
voortgangsrapportage de Kamer zich tevreden toonde over de uitvoering van
de reorganisatie omdat deze inzicht bood in de uitvoering van verschillende
reorganisatieprojecten, maar enige kritiek had op de vermeende juichtoon van
de rapportage. Ondanks de opmerkingen over de toonzetting van de zesde voortgangsrapportage
meende hij dat een getrouwe weergave wordt gegeven van de situatie. Enerzijds
wordt duidelijk gemaakt dat er hard is gewerkt, hetgeen positief mag worden
weergegeven. Anderzijds wordt niet voorbij gegaan aan de risico's die het
reorganisatieproces loopt.De bewindsman benadrukte dat het buitengewoon lastig is om een proces
als de reorganisatie van het OM op papier vast te leggen. Hij was absoluut
niet van mening dat de wereld van papier een verkeerd beeld geeft van wat
beleefd wordt. Wel ontstaat per definitie een onvolledig beeld; een papieren
rapportage kan geen inzicht geven in de wijze waarop de werkelijkheid in de
praktijk beleefd wordt. Toch is het in de zesde voortgangsrapportage gelukt
meer inzicht te bieden in de echte stand van zaken. Er is een oprechte poging
gedaan de verschillende projecten in samenhang te bezien. Terecht
wordt daarbij niet geschroomd om vooruitgang te schetsen. Er is meer eenheid
in werken, het OM is duidelijk sterker omgevingsgericht en er zijn aanmerkelijke
verbeteringen in de bedrijfsvoering aangebracht. Even terecht wordt niet weggelopen
voor het feit dat de reorganisatie in materiële zin nog niet voltooid
is en op onderdelen zelfs het gevaar loopt wat weg te glijden. Zo wordt gewezen
op het risico van fragmentatie, de noodzaak om op centraal en decentraal niveau
te investeren in leiderschap en het belang van een sterkere sturende rol van
het college. De bewindsman wees erop dat de heer Kottman de rapportage getoetst
en consistent beoordeeld heeft.De zevende voortgangsrapportage zal de Kamer volgens de planning in mei
bereiken. Daarin wordt ingegaan op de vraag in hoeverre de reorganisatie gebracht
heeft wat in het plan van aanpak 1995 als doelstelling is neergelegd. Daartoe
zijn zogeheten audits gehouden die inzicht bieden in de ontwikkelingen. Een
eerste bestudering daarvan maakt duidelijk dat ten aanzien van de arrondissmentsrechtbankparketten
een groeiende waardering bestaat voor het functioneren. Dit geldt zowel voor
externe beoordelaars, bestuur en politie als het oordeel van de medewerkers.
De groeiende waardering van mensen buiten het OM duidt op een groter wordende
externe maatschappelijke oriëntatie. Te constateren valt dat het vertrouwen
in het proces groeit. De juridische kwaliteiten op de parketten geeft een
wisselend beeld. De kwaliteit van de mensen is niet het probleem, het gebrek
aan ervaring wel.De juridische kwaliteit van de ressortparketten is vanzelfsprekend op
peil. De functie als kwaliteitsbevorderaar van het werken van de arrondissementsparketten
kan verbeterd worden. Het parket-generaal, de staf van het college, krijgt
een steeds duidelijker positie die ook gewaardeerd wordt. Samenhangend daarmee
is de vraag van de positionering van het college ten opzichte van de rest
van het OM. Leiderschap, zowel op het niveau van de parketten als op het niveau
van het college, blijft een vereiste evenals duidelijke verantwoordelijkheidslijnen
tussen beide instituten. Het college stond het afgelopen jaar voor een lastige
klus en een compliment aan de heer Ficq is in dezen op zijn plaats. De heer
De Wijkerslooth de Weerdesteijn wordt voorzitter van een organisatie die het
afgelopen jaar in een juiste richting is blijven bewegen. Contacten met de
hoofdofficieren en andere parketten blijven belangrijk om eventuele onvrede
op te sporen. Het is goed dat de interimperiode bijna voorbij is, zodat een
op volle sterkte komend college zijn verantwoordelijkheid kan uitoefenen.
De afgelopen maanden heeft het college zich, mede naar aanleiding van het
rapport-Kottman, gebogen over de eigen positionering. Op strategisch niveau
richt het college zich op een duidelijke positionering van het OM als geheel,
een duidelijke toegevoegde waarde in de strafrechtketen, een grotere politieke
waardering en een vergroting van het anticiperend vermogen van de organisatie.Het werken aan die strategievorming is de hoofdtaak van de voorzitter.
Het college is voornemens de komende tijd meer te investeren in het opereren
als eenheid. In de collegevergaderingen zal systematisch over majeure strategische
vragen en operationele problemen gesproken worden. De gesprekken over intensievere
relaties tussen het college en de parkethoofden bevinden zich in een afsluitende
fase. In de reguliere verhouding tussen de PG en parkethoofden is reeds een
begin gemaakt met de vorming van teams. Bepaald is dat een parkethoofd met
een PG te maken heeft voor communicatie en sturing. Hiernaast wordt duidelijkheid
geschapen in de rol die het college respectievelijk de parkethoofden spelen
bij portefeuilles als milieu, verkeer en fraude. Deze afspraken zullen in
de komende tijd worden geoperationaliseerd. Met deze operationalisering wordt
tegemoet gekomen aan geconstateerde risico's. Het gevolg is immers een duidelijker
als eenheid opererend college dat zich meer concentreert op de strategische
vragen. Een goede structuur is voorwaarde, maar geen doel. De minister sprak
zijn vertrouwen uit, zeker in het licht van de komst van de heer
De Wijkerslooth de Weerdesteijn, dat het niet bij structuurbeslissingen zal
blijven.Bij het risico van de top-downbenadering in relatie tot het leiderschap
wordt in de rapportage expliciet gesteld dat de rol van het college aandacht
verdient. Ook de heer Kottman wijst hierop. Niet voor niets is ervoor gekozen,
het rapport-Kottman met de voortgangsrapportage mee te sturen.Goede, op papier staande beschrijvingen en procedures kunnen inzicht verschaffen.
De cyclus van plannen maken en verantwoording afleggen over de uitvoering
daarvan is sterk verbeterd. Het themagedeelte van de voortgangsrapportage
gaat daarop in. Op landelijk niveau zijn het jaarplan, dat de Kamer begin
1999 heeft ontvangen, en het jaarverslag dat in mei-juni uitkomt, de centrale
stukken. Deze stukken maken duidelijk wat de inzet van het OM is en wat daarvan
terecht komt. De individuele parketplannen geven voor ieder parket op meer
gedetailleerd niveau de inzet aan. De plannen en verslaglegging maken uitdrukkelijk
deel uit van het reguliere contact tussen PG en hoofdofficier. In mei wordt
daarbij gekeken naar wat is gepresteerd, in september worden de plannen voor
het komend jaar bezien.Hoe ervaren het OM en zijn omgeving de resultaten? Om die vraag te kunnen
beantwoorden, zijn de audits gehouden. Meer dan 200 mensen binnen het OM en
275 daarbuiten – uit de wereld van de rechtspraak, de politie en het
bestuur – zijn naar hun bevindingen gevraagd. Dit is gedaan om inzicht
te krijgen in de wereld achter het papier. De resultaten van die audits staan
centraal in de zevende en afsluitende rapportage. Overigens benadrukte de
bewindsman dat het OM zelf uitdrukkelijk op zoek is naar het objectieve oordeel
van buitenstaanders.De minister benadrukte dat hij zich volledig bewust is van zijn politieke
verantwoordelijkheid voor het OM. Hij wenste zich echter nadrukkelijk niet
op te stellen als een soort super-PG. Het OM moet de ruimte hebben voor het
invullen van de kerntaken, het vervolgen van verdachten van strafbare feiten
en de inrichting van de daartoe noodzakelijke organisatie. Hierbij past een
intensieve communicatie- en verantwoordingslijn tussen de bewindsman en het
college. Een ander aspect van de verantwoordelijkheid van de minister betreft
zijn kennis over het OM. Het gaat hierbij niet alleen om papieren kennis die
naar voren komt uit jaarplannen, jaarverslagen en kwartaalrapportages, maar
ook om de kennis van het gevoelen van officieren en medewerkers. Om deze reden
zullen de bewindsman en het college periodiek overleg voeren met de hoofdofficieren.
Ook legt de bewindsman werkbezoeken aan parketten af. De verhouding tussen
het OM en het departement is een terugkerend punt. De samenwerking is, zoals
in de rapportage staat, goed. Zolang er inzicht is in en respect is voor elkaars
positie en verantwoordelijkheid, is er geen reden om te vrezen dat dit anders
wordt. Bij de behandeling van de vijfde rapportage wees de bewindsman al op
de goede samenwerking bij de totstandkoming van het beleidsplan Nederlandse
politie. Hij kan thans de goede samenwerking rondom het onderzoek van de tijdelijke
commissie evaluatie opsporingsmethoden daarbij voegen.Het DG-rechtshandhaving heeft in de verhouding met het OM een spilfunctie.
De personele invulling daarvan begint vorm te krijgen. De nieuwe DG en de
nieuwe voorzitter zullen bijdragen aan een verdere groei van de samenwerking.
Tekenend voor de goede verhouding is dat de waarnemend voorzitter van het
college meegeholpen heeft bij de selectie van de nieuwe DG. Desgevraagd lichtte
de bewindsman toe dat bij wetgeving door het departement, uiteraard de wetgevers
aldaar het initiatief hebben. Wel wordt daarbij zo snel mogelijk het advies
van het college gevraagd. Bij het stellen van prioriteiten ten aanzien van
het vervolgingsbeleid heeft het college het initiatief. Soms zal dit vertaald
moeten worden in wetgeving en soms moet dit verklaard worden in een brief
aan de Kamer, hetgeen het DG-rechtshandhaving ter hand neemt en het college
daarover informeert.Het OM is het belangrijkste orgaan om de politieke verantwoordelijkheid
voor de strafrechtelijke rechtshandhaving te kunnen waarmaken. De minister
heeft een persoonlijk belang bij het welslagen van de reorganisatie en de
verdere ontwikkeling van het OM. De nadrukkelijk door de bewindsman onderschreven
contouren van het OM voor de toekomst zijn neergelegd in de nota Perspectief 2002.
Zijn doelstellingen met het OM zijn ambitieus. Het OM moet juridisch kwaliteit
leveren, het moet daadwerkelijk gezag uitoefenen over de opsporing, het moet
een gemarkeerde rol spelen in de beleidsvorming op lokaal niveau, het moet
een ook voor de burgers herkenbare rol spelen op lokaal niveau en het moet
actief bijdragen aan landelijke kaderstelling. Tevens moet het in staat zijn
tot snel werken.Aan de verbetering van de kwaliteit wordt hard gewerkt. De kwaliteit kan
aan objectieve gegevens worden gemeten. Vermindering van het aantal sepots
betekent dat het OM de zaken nadrukkelijk bekijkt. De eenheid van het OM brengt
verder overleg tussen de verschillende officieren met zich. De bewindsman
beaamde echter dat meer aan verbetering van de kwaliteit kan worden gedaan.De organisatie van het OM zal meer verscheiden zijn. Eerst waren er alleen
maar negentien arrondissmentsparketten, nu komen er nevenvestigingsplaatsen,
zoals onlangs in Eindhoven. Daarnaast zijn er samenwerkingsverbanden zoals
bij de fraude- en milieudelicten. Doordat het OM meer als een organisatie
werkt kan het werk efficiënter worden georganiseerd.In Perspectief op 2002 staat wanneer het OM actief is in het opsporen
en het vervolgen van delinquenten. De daarbij geformuleerde uitgangspunten
zorgen ervoor dat de beperkte capaciteit wordt ingezet wanneer dit het meest
maatschappelijk verantwoord en effectief is. Wanneer aldus richting wordt
gegeven aan de insteek van het OM roept dit onmiddellijk de vraag op wat het
OM doet als niet aan de gestelde voorwaarde is voldaan. De vraag of dit betekent
dat niets meer wordt gedaan aan fietsendiefstal of bepaalde milieuovertredingen
beantwoordde de minister ontkennend. Het afwegingskader van het OM sluit beslist
niet uit dat op voorhand specifieke delictgroepen niet worden vervolgd. Indien
er een goed samenstel van maatregelen bestaat tegen vormen van criminaliteit,
zal het OM daarin actief een bijdrage leveren. Indien dit niet het geval is,
heeft het weinig zin dat het OM in zijn eentje iets onderneemt. Ook zal afgewogen
worden of het algemeen belang vervolging vordert. Voorts stelt het OM dat
het in het bijzonder aandacht wil geven aan stelselmatige delinquentie. Daarmee
wordt het zoeklicht gericht op een gezamenlijke aanpak van de meest knellende
problemen.Vanzelfsprekend had de minister kennisgenomen van de interviews met mevrouw
Korvinus. Hij deed haar kritiek zeker niet af als de kritiek van het slachtoffer
van een reorganisatie, maar hij betreurde het dat zij de Eerste Kamer oproept
het wetsvoorstel reorganisatie OM te heroverwegen. Zij stelt evenwel in het
interview een belangrijk punt aan de orde: de noodzaak om het OM als eenheid
te positioneren versus de zelfstandige op de rechter gerichte verantwoordelijkheid
van het OM. Deze vraag wordt overigens in de Kamer bij voortduring besproken.
Het moeilijkste, maar wellicht meest interessante, aspect van het OM is zijn
positionering die het gevolg is van het functioneren op het grensvlak van
de rechtspraak, het bestuur en de uitvoerende en rechtsprekende macht. Hiermee
verbonden is het noodzakelijke evenwicht tussen individuele professionele
verantwoordelijkheid en het deel uitmaken van een organisatorische eenheid.
In de reorganisatie is, voortbouwend op het rapport van de commissie-Donner
maar ook op de beweging die binnen het OM reeds gaande was, uitdrukkelijk
gekozen voor het positioneren van het OM als één organisatie.
Deze doelstelling wordt door de gehele Kamer onderschreven. De
zwakke organisatiestructuur van het OM leidde tot een uitholling van zijn
positie, terwijl juist een versterking daarvan in het licht van de verzwaring
van de taken en het toegenomen maatschappelijke belang – dat werd toegekend
aan de strafrechtelijke rechtshandhaving – nodig was.Over de keuze het OM als een echte organisatie in te richten bestaat nog
steeds brede consensus. Dit is uiteraard ook de keuze van de bewindsman. Dit
impliceert dat hij nadrukkelijk de positie van het college als centraal bestuur
van het OM onderschrijft. De vraag is of die keuze verenigbaar is met die
voor een zelfstandig, volledig toetsend en op de rechter georiënteerd
tweedelijns-OM. De bewindsman meent dat dit het geval is. Het OM, eerste en
tweede lijn, ontleent zijn gezag in eerste instantie aan de oriëntatie
op de rechter. Dit was nadrukkelijk het uitgangspunt in het plan van aanpak
dat aan de reorganisatie ten grondslag ligt. Hierbij behoort een eerste waarborg
te liggen voor de juridische integriteit van het OM. Het ressortparket krijgt
vervolgens expliciet de taak die juridische integriteit te versterken. Het
houdt toezicht op de kwaliteit van het werken van de eerste lijn, het fungeert
als juridisch expertisecentrum en toetst volledig in hoger beroep. Ten aanzien
van dit laatste punt is te memoreren dat in de Kamer door mevrouw Kalsbeek
de kwestie aan de orde is gesteld of het niet veel efficiënter is om
het eerstelijns-OM, zoals advocaten, ook in hoger beroep te laten optreden.
Het belangrijkste argument om hierop niet in te gaan lag in de overweging
dat het nodig was, de zaken in hoger beroep volledig te kunnen heroverwegen.
De bewindsman wees op de brief van zijn ambtsvoorgangster van 17 juni 1997:
«...Tegen deze achtergrond verdient het de voorkeur, indien het hoger
beroep eerder wordt toebedeeld aan een vertegenwoordiger van het OM die niet
eerder bij de zaak betrokken is geweest. Langs deze weg is gewaarborgd dat
het OM in hoger beroep op een onbevangen wijze de zaak opnieuw in ogenschouw
neemt en daarbij de feiten en de juridische aspecten aan een nieuwe beoordeling
onderwerpt. Het wetsvoorstel reorganisatie OM gaat uit van hetzelfde systeem.
Het laat het organisatorische verband tussen het OM en de zittende magistratuur
binnen de gerechten onverkort in stand.» Hiermee zijn de randvoorwaarden
gecreëerd voor een tweedelijns-OM dat binnen het gereorganiseerde OM
een duidelijke juridisch bepaalde, gezaghebbende en toegevoegde waarde heeft.
Die randvoorwaarden zijn de laatste jaren ingevuld maar verdienen stellig
nog enige verdieping. Nog meer dan de arrondissementsparketten zijn de ressortparketten
beïnvloed door de reorganisatie. Het gevoel bestaat wel eens dat de tweede
lijn ingeklemd raakt tussen college en eerste lijn. Er moet verder gewerkt
worden aan de positionering van het ressortparket. De minister zal met het
college van gedachten wisselen over de stand van zaken op dit moment. Volgens
zijn overtuiging is de juridische kwaliteit van de ressortparketten hoog.
Daarmee bestaat de basis voor het behoud en de verdere uitwerking van het
tweedelijns-OM. Desgevraagd merkte hij op dat de tweede brief van mevrouw
Korvinus, hoewel te laat, inmiddels is beantwoord.In antwoord op vragen over het sociaal kader zei de minister dat de mensen
de mogelijkheid hadden om voor 31 december van een zogenoemde 55-plus-maatregel
gebruik te maken. Het ontslag van mevrouw Korvinus was op 5 februari al definitief
en daar kon hij niets meer aan veranderen. Dit neemt niet weg dat hij, mede
gelet op haar grote verdiensten en het feit dat het nuttig is om van haar
persoonlijk de bezwaren te horen nog een gesprek met haar zal voeren. Reagerend
op een vraag over de machtsconcentratie bij het college, wees hij erop dat
het om individuele strafzaken gaat waar het college zich niet mee bezighoudt.
Men laat dit over aan de hoofdofficier, de behandelend officier of de advocaat-generaal.
Het ligt anders als het gaat om politiek zeer gevoelige zaken. Hij merkte
op dat hij als minister veel te vaak wordt betrokken bij een oordeel over
een bepaalde strafzaak. Hij beaamde dat het beeld per parket wisselend is. De organisatieontwikkeling
is in het ene geval verder voortgeschreden dan in het andere. De laatste jaren
is vanzelfsprekend de aandacht uitgegaan naar alle parketten. Alle moesten
zich richten naar de uitgangspunten van de reorganisatie, maar langzamerhand
kan gerichter aandacht worden besteed aan parketten die achterop zijn geraakt.
Hiervoor kunnen echter bepaalde redenen ontstaan en het hoeft niet te worden
gedramatiseerd. De afgelopen jaren hebben geleerd dat met gerichte actie een
parket in een paar jaar tijd van relatieve achterblijver tot relatieve koploper
kan groeien. Dit geeft andere weer de kans om harder te gaan lopen. Op deze
manier wordt de concurrentiestrijd aangewakkerd, zonder dat de kwaliteit daarbij
uit het oog wordt verloren. Per saldo kan echter niet worden gesteld dat er
erg zwakke of sterke parketten zijn.Gevraagd werd of de passage over de werkzaamheden van de vier interregionale
fraudeteams zo moeten worden opgevat dat deze teams alle fraudezaken behandelen,
dus ook bijstandsfraudezaken. Dit is niet het geval. Samenvattend kan worden
gesteld dat de zware gecompliceerde zaken door de vier teams worden behandeld
en dat de reguliere eenvoudiger fraudezaken onderdeel blijven van de gewone
werkzaamheden van de parketten. De taak van de OM-commissies die zich bezighouden
met het drugsbeleid is het vastgestelde beleid uit te werken ten behoeve van
het OM. Ten aanzien van drugs is dit gebeurd naar aanleiding van de in de
vorige periode uitgekomen drugsnota. De criminele kaart is overal en bij alle
parketten in ontwikkeling. In het jaarverslag van het OM, dat in juni komt,
zal hieraan aandacht worden besteed.De algemeen geldende organisatieprincipes voor de parketten behelzen een
duidelijke externe positionering, een visie hierop, het vertalen daarvan in
een plan, het daadwerkelijk daaraan gestalte geven, een goed ingericht primair
proces van zaaksafdoening, professionaliteit in het bestuurlijk optreden en
het juridisch handwerk en de bedrijfsmatige kwaliteit. Verder zijn nodig een
goed management, een toegesneden organisatiestructuur, adequate werkstructurering,
een betrokken en duidelijke stijl van leidinggeven, voortdurende professionalisering
van medewerkers en teamwerk.De rechercheofficier en de zaaksofficier hebben een aparte taak en functie.
Als een zaak is klaargestoomd, wordt die overgedragen aan de zaaksofficier
die een eigen verantwoordelijkheid heeft voor de afdoening ter terechtzitting.Desgevraagd merkte de minister op dat op blz. 19 van de nota Perspectief
op 2002 cumulatieve percentages worden getoond. Met het accountantsrapport
zijn geen problemen. Het wordt een dezer dagen verwacht. De door mevrouw Halsema
gevraagde toezeggingen worden meegenomen in de zevende voortgangsrapportage.
Hij wees erop dat vele budgetten in een keer zijn toebedeeld. De Bolkesteingelden
zijn structurele gelden die meelopen voor de rechterlijke macht en het OM.Tot slot merkte hij op dat het aantal vacatures niet groot is. Eind april
verschijnt een rapport over de RAIO-opleidingen waarin het punt van de vacatures
nader zal worden belicht. De voorzitter van de commissie,Van HeemstDe griffier van de commissie,Pe XNoot1Samenstelling: Leden: Van de Camp (CDA), Biesheuvel (CDA), Swildens-Rozendaal
(PvdA), Scheltema-de Nie (D66), Kalsbeek-Jasperse (PvdA), Zijlstra (PvdA),
Apostolou (PvdA), Middel (PvdA), Van Heemst (PvdA), voorzitter, Dittrich (D66),
ondervoorzitter, Rabbae (GroenLinks), Rouvoet (RPF), Van Oven (PvdA), O.P.G.
Vos (VVD), Van Wijmen (CDA), Patijn (VVD), De Wit (SP), Ross-van Dorp (CDA),
Niederer (VVD), Nicolaï (VVD), Halsema (GroenLinks), Weekers (VVD), Van
der Staaij (SGP), Wijn (CDA) en Brood (VVD).Plv. leden: Balkenende (CDA), Verhagen (CDA), Wagenaar (PvdA), Van Vliet
(D66), Arib (PvdA), Duijkers (PvdA), Kuijper (PvdA), Albayrak (PvdA), Barth
(PvdA), De Graaf (D66), Karimi (GroenLinks), Schutte (GPV), Santi (PvdA),
Van den Doel (VVD), Rietkerk (CDA), Rijpstra (VVD), Marijnissen (SP), Buijs
(CDA), Passtoors (VVD), Van Blerck-Woerdman (VVD), Oedayraj Singh Varma (GroenLinks),
De Vries (VVD), Van Walsem (D66), Eurlings (CDA) en Kamp (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24034-30.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl