Beleidsvoornemens op het gebied van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij; Brief minister met nota 'Dynamiek en vernieuwing'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24140, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

12-04-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

24140 nr. 2;1

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. INLEIDINGVan buiten......naar binnenVan individuele bewustwording........naar maatschappelijke discussieDynamiek benutten2. UITGANGSPUNTEN, DOELSTELLINGEN EN INSTRUMENTEN 2.1 Uitgangspunten2.2 BeleidsdoelstellingenMarkt en concurrentiekrachtDe dynamiek van het landelijk gebiedKennis- en innovatiebeleid2.3 Instrumenten2.4 Kaderregeling stimulering vernieuwende projecten3. MARKT EN CONCURRENTIEKRACHT 3.1 Een sterke uitgangspositie3.2 Marktoriëntatie noodzakelijker dan ooit3.3 Vernieuwing in bedrijven en sectoren Versterking van de ondernemingenPrioriteitenGezondheid van plant en dierPrioriteitenDierenwelzijnPrioriteitenBiotechnologiePrioriteitenBiologische landbouwPrioriteitenVisserijPrioriteitenToegang tot buitenlandse markten en handelsbevorderingPrioriteiten3.4 Gemeenschappelijk landbouwbeleid Veranderende omstandighedenUitgangspunt in de discussiePrioriteiten4. DE DYNAMIEK VAN HET LANDELIJK GEBIED 4.1 PerspectiefPrioriteiten4.2 Bestuurlijk modelPrioriteiten4.3 NatuurPrioriteitBeheer van de Ecologische hoofdstructuurPrioriteitenBeheer buiten de Ecologische hoofdstructuurPrioriteiten4.4 Internationale aspecten natuurPrioriteiten4.5 Relatie stad en groene ruimtePrioriteiten4.6 LandinrichtingPrioriteiten5. KENNIS- EN INNOVATIEBELEID 5.1 UitgangspuntenPrioriteit5.2 Verbeteren van de aansturing Sturing vanuit de vraagPrioriteiten5.3 Aansluiten bij eigen initiatievenPrioriteit5.4 Mobiliseren van kennisPrioriteiten5.5 InternationaliseringPrioriteit
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24140Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 75 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 140Beleidsvoornemens op het gebied van Landbouw, Natuurbeheer en Visserijnr. 1-2NOTAINHOUD1.INLEIDING4   2.UITGANGSPUNTEN, DOELSTELLINGEN EN INSTRUMENTEN72.1Uitgangspunten72.2Beleidsdoelstellingen72.3Instrumenten8 2.4 Kaderregeling stimulering vernieuwende
projecten9    3.MARKT EN CONCURRENTIEKRACHT103.1Een sterke uitgangspositie10 3.2Marktoriëntatie
noodzakelijker dan ooit11 3.3Vernieuwing in bedrijven en
sectoren12 3.4Gemeenschappelijk landbouwbeleid16    4.DE
DYNAMIEK VAN HET LANDELIJK GEBIED194.1 Perspectief194.2 Bestuurlijk model21 4.3 Natuur21 4.4Internationale aspecten natuur23 4.5 Relatie stad
en groene ruimte24 4.6 Landinrichting25    5.KENNIS-
EN INNOVATIEBELEID265.1Uitgangspunten265.2Verbeteren van de aansturing27 5.3Aansluiten
bij eigen initiatieven27 5.4Mobiliseren van kennis285.5Internationalisering291. INLEIDINGTijdens de behandeling van de begroting 1995 van LNV werd een Prioriteitennota Landbouw, Natuurbeheer en Visserij aangekondigd, die voorjaar 1995
zou verschijnen. Met de presentatie van de voor u liggende nota wordt deze
belofte ingelost.Bovendien kan deze nota beschouwd worden als de bijdrage vanuit het LNV-beleid
aan het thema plattelandsvernieuwing.In de nota zijn de keuzen die gemaakt zijn in het regeerakkoord, uitgewerkt
voor de beleidsterreinen van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij. Uitgangspunt
is dat het beleid de werkenden in de agrarische sector perspectief wil bieden
en de belangen van natuur en landschap duurzaam wil veiligstellen.Om dit te bewerkstelligen kiest het Kabinet voor een beleid dat:– beter aansluit bij de volop aanwezige vernieuwing op de bedrijven;– vast houdt aan de doelstellingen voor natuur en landschap, maar
nadrukkelijker de burger aanspreekt op zijn verantwoordelijkheid voor het
beheer ervan;– de noodzakelijke samenwerking op het gebied van onderzoek, onderwijs
en voorlichting bevordert en de inspanningen ten aanzien van kennis en innovatie
stimuleert.Deze nota wil ook duidelijkheid scheppen over de vraag wat de Rijksoverheid
tot haar verantwoordelijkheid rekent. Dat past bij een overheid die voorspelbaar
en betrouwbaar is en helder aangeeft wat de doelstellingen zijn van haar beleid.De nota geeft richting aan het beleid dat het Kabinet voor ogen staat
voor de komende periode. De mate en het tempo waarin financiële middelen
(herschikking binnen LNV-begroting, regeerakkoordgelden, EU-gelden) ter beschikking
zullen komen, is bepalend voor de uitvoering.De beleidsprioriteiten in deze nota zijn gekozen in het licht van de verwachtingen
voor de langere termijn. De huidige tijd kenmerkt zich door grote veranderingen.
Dat geldt zeker ook voor de agrarische sector.Een veranderingsproces gaat altijd gepaard met onzekerheid. Dat heeft
te maken met factoren waarop we maar ten dele invloed hebben. Maar voor een
ander deel hebben we de veranderingen in eigen hand. Met eigen inspanningen
en inzichten geven we vorm aan onze leefomgeving en bepalen we ons perspectief.
De uitgangspositie en kansen daarvoor zijn zeker niet slecht.Om de kansen die de toekomst biedt optimaal te benutten, zullen we meer
dan in het verleden zaken anders aan moeten pakken, onze koers regelmatig
moeten verleggen. Dat geldt voor het bedrijfsleven, voor maatschappelijke
organisaties èn voor de overheid. Daarom staat deze nota in het teken
van de vernieuwing. Vernieuwing om de uitdagingen en veranderingen die de
toekomst bepalen met vertrouwen tegemoet te kunnen zien.Belangrijke tendensen in die veranderingen zijn:– internationalisering op vrijwel alle terreinen;– regionalisering en individualisering in alle delen van de samenleving;– de opkomst van de kennisintensieve samenleving;– ecologiseringstendens: bewustwording en maatschappelijke discussie
ten aanzien van spanningsvelden van ecologie, economie en technologie. Van buiten....Wellicht de meest in het oog springende tendens is de voortgaande internationalisering.
Moderne technologie, lagere transportkosten en nieuwe doorbraken in de telematica
smeden de wereldeconomie tot een eenheid. De handel beperkt zich al lang niet
meer alleen tot grondstoffen of eindprodukten. Diensten en halffabrikaten
winnen aan belang. Bedrijven vestigen zich daar waar de omstandigheden voor
produktie het gunstigst zijn.De voortgaande integratie van Europa en het jongste GATT-akkoord zijn
uitingen van de toegenomen economische verwevenheid. Ze zijn het onomkeerbare
gevolg van de verdere internationalisering en hebben grote gevolgen voor de
nationale beleidsruimte.De natuur kent per definitie geen landsgrenzen. Trekvogels bijvoorbeeld
broeden in het Noorden en overwinteren in het Zuiden. Op hun reis verblijven
ze soms tijdelijk in Nederland.Nieuwe inzichten over genetische erosie, het op wereldschaal verdwijnen
van (tropische) bossen, habitats en diersoorten vragen om een internationale
aanpak. De plannen voor een europese ecologische hoofdstructuur en het biodiversiteitsverdrag
zijn enkele sprekende voorbeelden daarvan. ..naar binnenDe internationalisering kent als een tegenpool een tendens tot regionalisering.
Worden economisch de verbanden groter, tegelijkertijd herkennen burgers zich
steeds meer in hun eigen regio. Streekeigen produkten komen in de belangstelling
en de eigen regionale culturele identiteit wordt sterker aangezet. De bedrijvigheid
in de regio verandert van karakter. Naast de landbouw, vanouds een belangrijke
drager van de regionale economie, krijgen andere activiteiten en functies,
in het landelijk gebied zoals dienstverlening, wonen, toerisme, ontwikkeling
en beheer van natuur en bos een sterker accent.Ook bestuurlijk is er een verschuiving richting regio. Niet «Den
Haag» maar de provincie of gemeente is aanspreekpunt voor zaken die
de eigen leefomgeving betreffen. Van individuele bewustwording....Parallel aan deze tendensen is er het proces van het mondiger worden van
de burger. Veelal wordt dit gezien als een gevolg van de individualisering.
Deze tendens vraagt om een herbezinning op de verdeling van verantwoordelijkheden
tussen burger en overheid, tussen wat publiek en privaat, individueel of collectief
geregeld moet worden. Bewuste boeren en burgers stellen immers hoge eisen
aan de overheid maar zijn ook bereid zelf verantwoordelijkheden te nemen.
Zeker waar het gaat om hun leefomgeving of het eigen bedrijf. Dit biedt mogelijkheden
tot nieuwe manieren van overheidssturing. Minder regels en voorschriften en
meer marktconforme instrumenten, transactiemechanismen en zelfregulering.De opkomst van de kennisintensieve samenleving versterkt de mondigheid
van de burger.Mondige burgers hebben behoefte aan meer informatie van overheid en bedrijven.
Zo willen zij weten wat onder duurzaamheid en kwaliteit moet worden verstaan.
Het zijn begrippen die meer en meer bepalend worden voor het imago van produkten. Nieuwe kennis en de ontwikkeling van de telematica kunnen de vervaagde
band tussen producent en consument herstellen. Dankzij de moderne technologie
kan de consument steeds beter worden geïnformeerd over aard, oorsprong
en voortbrenging van produkten.Ook het beleid wordt steeds meer beïnvloed door kennis. De uitdrukking
«meten is weten» heeft door de publikaties over de toestand van
het milieu en de natuur aan actualiteit gewonnen. Toch is op dit terrein nog
veel informatie nodig om tot goed beleid te komen. ....naar maatschappelijke discussieBurgers hebben informatiebehoefte, maar plaatsen ook vraagtekens. Vraagtekens
bij de relatie tussen economie en ecologie. Vraagtekens bij de moderne technologie.
Mag alles wat kan? is een vraag die zich vooral bij biotechnologie nadrukkelijk
voordoet. Dynamiek benuttenDe in het voorgaande geschetste tendensen vinden wij terug in recent gepubliceerde
toekomststudies over de Nederlandse agribusiness, zoals de LEI-DLO studie
«Voorbij het verleden» en het AT Kearney-onderzoek. Sommige tendensen
zijn al langer gaande, maar manifesteren zich thans in nieuwe gedaante.Deze tendensen stellen maatschappij en overheid voor verschillende uitdagingen.
De uitdaging om met nieuwe inzichten het natuurbehoud te bevorderen. De uitdaging
om met nieuwe kennis interessante markten voor landbouwprodukten aan te boren.
De uitdaging om het milieu te sparen zonder de welvaart of produktie onevenredig
te beperken. Daarom moeten de genoemde tendensen niet worden tegengegaan,
maar juist worden benut. Nogmaals, de uitgangspositie is goed. De agrarische
sector heeft in het verleden bewezen adequaat op veranderingen in te kunnen
spelen. Natuur en landschap hebben in Nederland nog veel moois te bieden,
ondanks de gesignaleerde achteruitgang. Willen wij de uitdagingen kunnen aangaan,
dan zijn er echter wel vernieuwingen nodig en moeten wij de dynamiek van de
samenleving benutten. De grootste bedreiging voor de toekomst zou zijn tegen
de dynamiek in te gaan. Wij kunnen de klok stilzetten, maar niet de tijd.Ook het overheidsbeleid moet zich aanpassen aan de effecten van internationalisering
en individualisering. Meer aandacht zal er moeten zijn voor werkgelegenheidsaspecten
en voor het functioneren van de arbeidsmarkt, ook in de LNV-sectoren. Burgers
en bedrijven zullen meer dan nu zelf verantwoordelijk zijn voor tal van zaken.
De overheidszorg verschuift van directe bemoeienis met de marktsector naar
beleid dat de kaders aangeeft en de randvoorwaarden stelt. Maar ook in de
toekomst houdt de overheid haar verantwoordelijkheden voor een duurzaam en
gevarieerd landelijk gebied, een duurzame en concurrerende landbouw en visserij
en het behoud, het herstel en de ontwikkeling van natuurwaarden en landschap. 2. UITGANGSPUNTEN, DOELSTELLINGEN EN INSTRUMENTEN 2.1 UitgangspuntenIn het regeerakkoord wordt een aantal duidelijke keuzen gemaakt. Dit kabinet
kiest voor een moderne structuur van de Nederlandse economie, waarbij economie
en ecologie meer samengaan. Het beleid is gericht op versterking van de ondernemingszin
door fiscale en administratieve lastenverlichting. Bevordering van de werkgelegenheid
staat centraal.Naast de voortgaande gezondmaking van de overheidsfinanciën, wordt
in het beleid gekozen voor nieuwe evenwichten in de verantwoordelijkheidsverdeling
tussen overheid, burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Hierbij
gaat het vooral om een nieuw evenwicht tussen de behoefte aan bescherming
van bestaande waarden en de noodzaak van dynamiek.Naar in de regeringsverklaring is aangegeven, draagt een goede kwaliteit
van de leefomgeving bij aan de aantrekkelijkheid en de (economische) aantrekkingskracht
van ons land. Mede daarom zal de regering de ecologische invalshoek zwaar
laten meewegen in het beleid. Technologie en innovatie, maar vooral verandering
van menselijk gedrag, zijn vaak de sleutel bij het zoeken naar evenwicht tussen
economie en ecologie. De toevoeging van de realisering van de Ecologische
hoofdstructuur aan de criteria van het Fonds Economische Structuurversterking
is ook gericht op het bereiken van meer evenwicht. Op basis van het vorenstaande worden bij de vormgeving en aanpassing van
het LNV-beleid de navolgende uitgangspunten gekozen:– De landbouw, tuinbouw, visserij en agribusiness-sector dienen
in staat te worden gesteld hun concurrentiepositie te versterken.1– Natuurbehoud en -ontwikkeling blijft in hoge mate een collectieve
verantwoordelijkheid.– Het beleid is er op gericht economie en ecologie meer en meer
te laten samengaan.– De overheid zorgt voor heldere politieke kaders zodat burgers,
ondernemers en maatschappelijke organisaties weten wat zij wel van de overheid
kunnen verwachten en wat niet.– Binnen deze kaders zal de eigen verantwoordelijkheid centraal
staan.– Ambities en middelen moeten in evenwicht zijn. De overheid zal
niet meer pretenderen dan zij kan waarmaken.– De overheid communiceert over het te voeren beleid. Overleg mag
echter niet resulteren in besluiteloosheid en beleidsimpasses. 2.2 BeleidsdoelstellingenAan de hand van de bovengenoemde uitgangspunten zijn drie prioritaire
beleidsthema's te formuleren, namelijk:– markt en concurrentiekracht– de dynamiek van het landelijk gebied– kennis- en innovatiebeleid.Voor deze thema's is gekozen omdat juist op deze gebieden grote veranderingen
optreden die vragen om een nadere politieke positiebepaling. Markt en concurrentiekracht– Het belang van de land- en tuinbouw en van de agribusiness-sector
voor economie en werkgelegenheid dient herkenbaar tot uitdrukking te komen
in het kabinetsbeleid.– De primaire verantwoordelijkheid voor de land- en tuinbouw en
voor de agribusiness-sector ligt echter bij de ondernemingen zelf. De overheid
zal deze eigen verantwoordelijkheid versterken door lastenverlichting, deregulering
en het gericht stimuleren van vernieuwende ondernemingen.– De eigen verantwoordelijkheid van de sector brengt met zich mee
dat het inkomen zoveel mogelijk in de markt wordt verdiend. Hiertoe zal, zoveel
mogelijk marktwerking in het beleid worden nagestreefd, zowel in het internationale
en Europese landbouwbeleid als in de diverse nationale regelingen.– De agrarische produktie dient plaats te vinden op een wijze die
ecologisch verantwoord is. De dynamiek van het landelijk gebied– Overeenkomstig de uitgangspunten van het Structuurschema Groene
Ruimte wordt gewerkt aan een snelle realisering van de Ecologische hoofdstructuur.– De rol van particulieren bij het natuurbeleid wordt waar mogelijk
versterkt.– Het beleid voor het landelijk gebied is gericht op het realiseren
van een zo goed mogelijk evenwicht tussen landbouw, natuur, bos en recreatie.
Gezamenlijke kansen moeten beter worden benut.– Naast de natuurwaarde wordt ook de cultuurwaarde van landschappen
verder ontwikkeld.– Er moet een goede afstemming komen tussen de stedelijke functies
en groene functies.– Internationaal is meer aandacht nodig voor natuurbeleid. Kennis- en innovatiebeleid– Het kennis- en innovatiebeleid moet meer worden gericht op de
behoeften van individuele ondernemingen of samenwerkingsverbanden van ondernemingen.– De overheid behartigt de collectieve taken in het kennisbeleid.
Zo draagt zij bij aan de instandhouding van een adequaat kennissysteem.– De doelgerichtheid van de onderzoeksfinanciering wordt vergroot.
Hiervoor wordt een andere vorm van financiering gebruikt, die zich sterker
richt op het eindprodukt van kennisinstellingen.– Samenwerking tussen instellingen (ook internationaal) op het gebied
van kennisbeleid wordt bevorderd. 2.3 InstrumentenOp basis van de genoemde uitgangspunten en doelstellingen van het beleid
en van de algemene criteria van goed bestuur (effectiviteit en legitimiteit),
en met inachtneming van de kaders die de Europese Unie stelt, zal het instrumentarium
op een aantal beleidsvelden onder de loep worden genomen en bijgesteld. Daarbij
zal waar mogelijk en wenselijk worden aangesloten bij de operatie «Marktwerking,
Deregulering en Wetgevingskwaliteit». Belangrijk daarbij is dat met
het oog op een goede werking de instrumenten op de juiste bestuurlijke schaal
worden ingezet. Samenwerking en synergie met andere Ministeries, en met Europese,
provinciale en andere overheden is hiervoor een eerste vereiste. Hieraan zal bij de uitwerking van de in deze nota neergelegde prioriteiten
veel aandacht besteed worden.Naast de inzet van instrumenten gericht op directe regulering zal meer
gebruik worden gemaakt van het potentieel van (publiekrechtelijke en privaatrechtelijke)
instrumenten die zich richten op mechanismen van transactie (subsidies, heffingen)
en overreding (voorlichting, overleg, keurmerken).Het instrumentarium zal verder primair worden gericht op het stimuleren
van dynamiek en innovatie, gegeven het eigen belang en de eigen verantwoordelijkheid
van de sectoren. Hierbij zullen ook andere dan de traditionele instrumenten
worden ingezet. Te denken is aan strategische instrumenten en processen zoals
conferenties, ronde-tafelgesprekken, communicatie, innovatieprijzen en dergelijke.
Zo zal meer «van buiten naar binnen» worden gewerkt.Tevens zal de effectiviteit van het subsidie-instrumentarium worden vergroot
door veel nadrukkelijker dan tot nu toe de eis te stellen dat de subsidie-ontvanger
zelf ook een aanmerkelijke financiële bijdrage levert aan het project
dat wordt gesubsidieerd. De omvorming van het subsidie-instrumentarium zal
verlopen langs de volgende lijnen: – van generieke regelingen naar meer specifieke subsidies;– van algemene financiering naar project- en programmafinanciering;– meer prestatiegerichte subsidies, vooral gericht op het stimuleren
van innovatie;– beperking van het aantal regelingen, onder andere door integratie;– koppeling van regelingen aan een adequaat subsidiebeheer. 2.4 Kaderregeling stimulering vernieuwende projectenIn het licht van het voorgaande wordt één gemeenschappelijk
kader ontwikkeld voor de stimulering van vernieuwende projecten op het gebied
van kennis, markt, concurrentiekracht en landelijk gebied.De op dit moment bestaande subsidieregelingen voor investeringen en bevordering
van innovatieve ontwikkelingen zullen in dit kader worden ingebracht, evenals
een deel van de huidige institutionele financiering van de voorlichting (DLV/SEV).
Het sluiten, samenvoegen en omvormen van de huidige regelingen tot één
gemeenschappelijk kader zal enige tijd vragen, mede gelet op de noodzakelijke
EU-goedkeuring en het willen benutten van de mogelijkheden van EU-cofinanciering.In 1995 wordt een werkprogramma opgesteld om deze vernieuwende aanpak
gefaseerd te realiseren. Hierbij wordt nadrukkelijk aandacht besteed aan de
uitvoeringsaspecten ervan.Het streven is dat de regeling in deze kabinetsperiode stapsgewijs operationeel
wordt. Dit zal leiden tot een herschikking op de LNV-begroting van uiteindelijk
in totaal ongeveer f 100 mln. op jaarbasis. 3. MARKT EN CONCURRENTIEKRACHT 3.1 Een sterke uitgangspositieDe mannen en vrouwen in de sectoren waarvoor LNV beleidsverantwoordelijkheid
draagt, leveren een essentiële bijdrage aan de Nederlandse samenleving.Tezamen bieden land- en tuinbouw, visserij, voedingsmiddelenindustrie
en aanverwante sectoren in Nederland werk aan 560 000 mensen. Dit is
ongeveer 10,5% van de beroepsbevolking. De bijdrage aan het nationale inkomen
is bijna even groot. Ruim de helft van hun inkomen verdienen deze sectoren
in het buitenland. Met 25% van de totale goederenuitvoer en 15% van de goedereninvoer
levert de sector een belangrijke positieve bijdrage aan de Nederlandse betalingsbalans.
Van de top-10 van Neder- landse exportgoederen zijn er 8 afkomstig uit de
land- en tuinbouw en de voedingsmiddelensector. Nederland is na de Verenigde
Staten en Frankrijk in grootte de derde exporteur van landbouwprodukten en
voedingsmiddelen ter wereld.Zoals onlangs is geconstateerd door de Organisatie voor Economische Samenwerking
en Ontwikkeling (OESO), neemt de milieu-efficiëntie van de Nederlandse
land- en tuinbouw duidelijk toe. Per eenheid produkt worden steeds minder
milieubelastende produktiemiddelen gebruikt. De OESO concludeert echter ook,
dat er nog veel werk verzet moet worden. Uit gegevens van LEI-DLO blijkt dat
op milieugebied nog grote verschillen bestaan tussen de bedrijven onderling.
Dat duidt erop dat er nog veel ruimte voor verbetering is. Ook blijkt een
zuinig gebruik van middelen prima samen te kunnen gaan met hoge opbrengsten
en goede bedrijfseconomische resultaten.De agrarische produktie in Nederland is intensiever dan waar ook. Hierdoor
en door de grote bevolkingsdichtheid is de milieudruk in ons land eerder een
probleem geworden dan in veel andere landen. Hierdoor is ook het beleid eerder
gericht op beheersing van deze problemen. Uitgangspunt bij het milieubeleid
voor de LNV-sectoren is uitvoering geven aan het NMP-2.Ook de technologie wordt steeds meer gericht op het oplossen van milieuproblemen.
Met dit beleid en de ontwikkeling van aangepaste technologie loopt Nederland
internationaal gezien voorop.De totale produktiewaarde in de primaire land- en tuinbouw komt voor tweederde
deel voor rekening van sectoren die niet of slechts in beperkte mate ondersteund
worden via het Gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB). Wel hebben deze sectoren
sterk geprofiteerd van de vrije toegang tot de Europese markten. Het betreft
de tuinbouw, de intensieve veehouderij, de teelt van poot- en consumptie-aardappelen
en de visserij. Vooral de tuinbouw kenmerkt zich door een sterke expansie;
uit deze sector komt nu ruim één derde van de totale produktiewaarde
van de land- en tuinbouw. In de intensieve veehouderij zetten het milieubeleid
en de toenemende concurrentie een rem op de groei. In de visserij is de volumegroei
ingekaderd door de biologische omstandigheden in de zee- en kustgebieden.De belangrijkste door het Gemeenschappelijk landbouwbeleid ondersteunde
sector is de melkveehouderij. Sinds de invoering van de superheffing in 1984
kent ook deze sector geen volumegroei meer. Andere door het GLB ondersteunde
produkten zijn granen, suiker, rundvlees, schapevlees, fabrieksaardappelen,
oliezaden en peulvruchten. 3.2 Marktoriëntatie noodzakelijker dan ooitHet voorgaande illustreert de belangrijke positie van de Nederlandse agribusiness-sectoren.
Deze positie is echter ook zeer kwetsbaar. Dit blijkt uit de weinig rooskleurige
situatie waarin verschillende bedrijfstakken verkeren en uit de problemen
met milieu en mest en met de aanvaardbaarheid van bepaalde produktiemethoden.Een belangrijk element hierbij is dat de afgelopen jaren de marktsituatie
voor landbouwprodukten in Europa is omgeslagen. De situatie waarin voor iedere
geproduceerde hoeveelheid wel afzet was te vinden is verschoven naar een situatie
waarin de vraag veel meer sturend wordt voor het te leveren produkt. Deze
situatie is het gevolg van marktverzadiging en verminderde overheidsinterventie.De Nederlandse land- en tuinbouw en aanverwante sectoren zullen hier nog
meer op moeten leren inspelen. Een goed innovatie- en marktaanpassingsvermogen
van boer en tuinder, handel en toeleverende en verwerkende industrie en goede
samenwerking en samenhang in deze hele keten zijn hiervoor noodzakelijk.Samenwerkingsverbanden in de agrarische sector zullen daarop optimaal
moeten zijn toegesneden. Dat geldt ook voor de publiekrechtelijke bedrijfsorganisaties.Bij een gunstige economische ontwikkeling en een stijgende koopkracht
in Europa zullen consument en samenleving in de toekomst wellicht meer dan
nu bereid zijn een premie te betalen voor een milieu-, dier-, natuur- en landschapsvriendelijke
produktie. Tegelijk zien we tekenen van een ontwikkeling waarbij deze eisen
gerekend worden tot de standaardkwaliteit. Wie dan niet aan die eisen voldoet,
heeft op den duur geen overlevingskansen.De sectoren zullen zich op beide mogelijke ontwikkelingen moeten voorbereiden
via de verdere ontwikkeling en toepassing van kennis en via waarborgsystemen
voor eindprodukten en produktiemethoden (keurmerken, certificaten, milieuzorgsystemen
en dergelijke). Al wordt op dit punt gelukkig vooruitgang geboekt, toch zijn
nog zeer grote inspanningen nodig.Het LNV-beleid is er primair op gericht de sterke elementen van de sectoren
te handhaven en verder uit te bouwen, en kwetsbare elementen zoveel mogelijk
te versterken. Mede gezien de toenemende concurrentie op de Europese binnenmarkt,
is dit geen geringe opgave. Volumegroei zal vooral in dierlijke sectoren niet
meer het primaire doel kunnen zijn. Wel lijkt in het algemeen een verdere
toename van de toegevoegde waarde mogelijk bij een ondernemersbeleid dat zich
sterker richt op marktsegmentatie. Hiervoor is een betere samenwerking en
meer integratie in de produktiekolom vereist, zodat de wensen van de consument
en detailhandel beter vertaald worden naar de primaire producent.Van groot belang is voorts te zoeken naar mogelijke synergie tussen trends
in consumentengedrag en de ontwikkeling van landbouw, natuur, openluchtrecreatie
en visserij.Het WRR-rapport «Grond voor keuzen» heeft bevestigd dat de
landbouw in Nederland geen natuurlijke vestigingsplaatsvoordelen heeft. De
enige manier om onze Nederlandse land- en tuinbouw in de toekomst nog een
hoger inkomen te verschaffen is efficiënter te produceren, vroeger dan
anderen met nieuwe produkten op de markt te komen, en eerder en beter dan
anderen de problemen verbonden aan de huidige produktiemethoden (milieu, dierenwelzijn)
op te lossen. Dat betekent dat het succes van de agrosector meer dan ooit afhangt van
zijn eigen innoverend vermogen. Innovatie biedt kansen om zich te onderscheiden
van concurrenten. Essentieel daarvoor is de ontwikkeling, verspreiding en
benutting van kennis. Deze conclusie wordt ook getrokken in het strategisch
projekt «Oriëntatie op concurrentiepositie agrosector» (ORCA),
dat de concurrentiepositie van de gehele agrosector onder de loep heeft genomen. 3.3 Vernieuwing in bedrijven en sectoren Versterking van de ondernemingenDe noodzakelijke veranderingen vragen in de eerste plaats vernieuwingsgezindheid
van de mannen en vrouwen die in de sector werken. Het beleid zal er de komende
jaren op gericht zijn deze vernieuwingsgezindheid te stimuleren.Nationaal zullen de bedrijven (ondernemers en werknemers) kunnen meeprofiteren
van de f 9 mrd. algemene lastenverlichting, en in het bijzonder van de
f 500 mln. die het kabinet structureel uittrekt voor het midden- en kleinbedrijf
met inbegrip van de agrarische ondernemingen. Van de totale ruimte voor lastenverlichting
in deze kabinetsperiode van ca. f 9 mld is in 1995 ruim f 4 mld.
aangewend voor verlaging van het tarief in de eerste schijf van de inkomenstenbelasting
en voor andere lastenverlichtende maatregelen. Aan het resterende deel van
het pakket moet nog invulling worden gegeven.Daarnaast zal een aantal regelingen zodanig worden aangepast dat betere
voorwaarden worden gecreëerd voor een goed ondernemingsklimaat, het vergroten
van het innovatievermogen en het bevorderen van de marktoriëntatie. Dit
uiteraard voor zover één en ander mogelijk is binnen de EU-kaders.Tenslotte blijft de zorg om de veiligheid en de gezondheid van de werkenden
op de bedrijven de aandacht vragen. Momenteel wordt in goede samenwerking
tussen bedrijfsleven en overheid gewerkt aan diverse projecten om de zorg
voor de arbeidsomstandigheden beter te integreren in het ondernemingsbeleid.In een vernieuwende sector zijn er altijd ondernemers die hun activiteiten
stoppen of een ander beroep kiezen. Vaak vrijwillig, soms helaas gedwongen
door de omstandigheden. Dat was in het verleden zo, en zal ook in de komende
jaren het geval zijn. Momenteel is op 55 % van de bedrijven met een bedrijfshoofd
ouder dan 50 jaar geen opvolger. De meeste van deze bedrijven zullen de komende
10 à 15 jaar worden beëindigd. Tussen 1973 en 1993 daalde het
totale aantal arbeidskrachten in de primaire land- en tuinbouw per saldo met
1 % per jaar.Vooral in tijden van economische groei vonden velen werkgelegenheid buiten
de land- en tuinbouwsectoren waar zijzelf of hun ouders traditioneel werkzaam
waren. Ook dat zal in de toekomst niet anders zijn. Alleen in uitzonderingssituaties
bleek men een beroep te moeten doen op de vigerende regelingen, waaronder
die voor zelfstandigen, van het sociale zekerheidsstelsel. In de land- en
tuinbouw wordt algemeen erkend dat die regelingen behulpzaam zijn bij de begeleiding
van mensen in moeilijke situaties. Het Kabinet zal zich inzetten dit stelsel
in stand te houden. Prioriteiten– Bij de aanwending van de f 500 miljoen lastenverlichting,
die ook de land- en tuinbouw ten goede komt, zal het accent worden gelegd
op maatregelen met een structuurversterkend karakter en maatregelen voor startende
ondernemers. In het bijzonder wordt hierbij gedacht aan het verruimen van
de investeringsaftrek, faciliteiten voor vermogensversterking door particulieren
en uitbreiding van de R&D-faciliteit.– Volgens het regeerakkoord wordt in 1996 een kleinverbruikersheffing
op energie ingevoerd. Om de concurrentiepositie van de glastuinbouw tegenover
de buitenlandse concurrentie te handhaven, wordt voor deze sector een speciale
regeling getroffen.– Opereren op de internationale markt en versterking van de sector
vraagt mensen die willen vernieuwen. Het beleid zal de komende jaren meer
dan tot nu toe gericht zijn op het stimuleren van innovatie. In hoofdstuk
2 is aangegeven dat hiervoor één stimuleringskader komt. Dit
geldt zowel voor de bedrijven in de primaire land- en tuinbouw en toelevering,
verwerking en afzet, als voor de doelgroepen van het gebiedsgericht beleid
(groene sector).– In 1995 vindt een onderzoek plaats naar de meest knellende regelgeving
en hindernissen bij uitvoering van het beleid voor land- en tuinbouw en de
verwerkende industrie en handel. Daarbij wordt waar mogelijk en wenselijk
aangesloten bij de operatie «Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit».
Startpunt van dit onderzoek is de praktijksituatie van de bedrijven. Doelstelling
is niet alleen tot minder maar ook tot transparantere regels te komen en cumulatie
van regelgeving te vermijden. Bovendien is de inzet de administratieve lastendruk
van bedrijven te verminderen.– De resultaten van dit onderzoek zullen vanaf 1996 gebruikt worden
om waar nodig de regelgeving aan te passen. Hiervoor zal een meerjarenprogramma,
opgesteld in samenwerking met anderen, aan de Kamer worden aangeboden.De hiervoor in aanmerking komende regelingen liggen vooralsnog op het
terrein van de zuivelkwaliteit, de levensmiddelenwetgeving, mest en dierenwelzijn,
maar ook andere regelingen, onder andere inzake ruimtelijke ordening, zullen
in aanmerking komen.– Indien er zich problemen voordoen met regelgeving die niet tot
(directe) competentie van de minister van LNV behoort, zal de inzet zijn ook
deze regelgeving aangepast te krijgen zonder dat dit ten koste gaat van de
te realiseren doelstellingen. Het gaat hierbij in het bijzonder om regelingen
inzake ruimtelijke ordening en milieu.– Het bedrijfsleven wordt met kracht gestimuleerd de reeds op gang
zijnde ontwikkeling van zorg- en borgsystemen voort te zetten.2 LNV is bereid keuringsinspanningen en dergelijke aan te passen aan
de garanties voor het naleven van de wettelijke eisen die bedrijven en sectoren
kunnen bieden door deze gecertificeerde zorg- en borgsystemen. Ook dit is
uiteraard slechts mogelijk voorzover EU-regelgeving het toestaat. Gezondheid van plant en dierAan de gezondheid van plant en dier worden steeds hogere eisen gesteld.
Met de totstandkoming van één Europese binnenmarkt is het, gezien
de grote Nederlandse exportbelangen, van levensbelang op deze terreinen het
eigen huis op orde te hebben. Dit mede vanwege de enorme financiële
risico's die hier in het geding zijn en het imago van de Nederlandse land-
en tuinbouw. Prioriteiten– Het Kabinet geeft hoge prioriteit aan de beheersing van risico's
op het terrein van de diergezondheidszorg in de agrarische bedrijfskolom.
De preventie van dierziekten is hierbij een eerste belang. De sector zal betere
basisgaranties moeten leveren om in aanmerking te komen voor overheidscertificering,
benodigd voor de in- en uitvoer. Nederland zal zijn geloofwaardigheid in de
EU versterken door de effectiviteit van de eigen veterinaire organisaties
te verhogen. Dit zal met name gebeuren door een verbeterde aansturing en inzet
van het kerndepartement, de Chief Veterinary Officer, de Rijksdienst voor
de Keuring van Vee en Vlees, en de Gezondheidsdiensten voor dieren.– Voor de langere termijn richt het beleid zich op de uitwerking
met het bedrijfsleven van het project «diergezondheidszorg in beweging».– Inzake de gewasbescherming vindt begin 1996 een evaluatie plaats
van de tot en met 1995 bereikte resultaten. De sector heeft bemoedigende resultaten
bereikt bij het terugdringen van het middelengebruik. Toch zal de komende
jaren een versterkte inspanning noodzakelijk zijn. Voorts moeten in dezelfde
periode de hoofdlijnen worden vastgesteld voor het gewasbeschermingsbeleid
na 2000. DierenwelzijnHet doel van het beleid inzake dierenwelzijn is een dierhouderij die rechtdoet aan de intrinsieke waarde van dieren. Hiervoor heeft de overheid
een bijzondere verantwoordelijkheid. Zij moet door normstelling duidelijk
maken aan welke eisen de houders van dieren moeten voldoen. In het verleden
zijn de verantwoordelijkheden voor controle en handhaving van het welzijnsbeleid
vrijwel uitsluitend bij de overheid gelegd.De omvang van de internationale handel en transport van dieren maakt ook
op Europees niveau afspraken over het welzijn van dieren noodzakelijk. Hiermee
wordt echter maar moeizaam voortgang geboekt. Prioriteiten– Bij de zorg voor dieren blijft de overheid eerstverantwoordelijk
voor de welzijnsaspecten. Dit geldt in het bijzonder voor de vaststelling
van de normen hiervoor. Waar het gaat om de naleving van deze normen wordt
gestreefd naar grotere medeverantwoordelijkheid van de houders van de dieren,
bijvoorbeeld via gecertificeerde zorgsystemen. Doel van deze grotere medeverantwoordelijkheid
is het beleidsinstrumentarium efficiënter te maken met behoud van de
doelstelling van het beleid.– Nederland zal in Brussel met kracht pleiten voor Europees beleid
ter verbetering van het welzijn van dieren. BiotechnologieIn wetenschap en industrie vindt een geleidelijke verschuiving plaats
naar processen waarbij moderne vormen van biotechnologie een rol spelen. In
de landbouw dienen zich eveneens meer toepassingsmogelijkheden van biotechnologie
aan. Dit leidt tot nieuwe produkten en produktiemethoden die vaak grote economische
beloften inhouden en kunnen helpen belangrijke maatschappelijke
problemen (milieu, gezondheid) op te lossen.Maar de nieuwe technologie roept ook vragen op, vanuit ethische en milieu-overwegingen,
vooral waar genetische modificatie bij dieren in het geding is. Hierbij dreigt
een patstelling. Enerzijds gaat het onderzoek door en komen nieuwe produkten
beschikbaar, anderzijds zijn overheid en bedrijfsleven bij de toepassing erg
terughoudend, zeker in Europa. Dit komt vooral door onzekerheid over de reacties
van markt en publiek.Het Kabinet zal een terughoudend beleid voeren op het punt van biotechnologie
bij dieren. Tegelijkertijd wil het voorkomen dat andere kansrijke toepassingen
voor Nederland verloren gaan. Prioriteiten– De doelstelling van het beleid is de kansen van de moderne biotechnologie
optimaal te benutten, met inachtneming van de ethische aspecten.– Algemeen geldt dat de besluitvorming over toepassing en toelating
van biotechnologie transparanter en duidelijker moet worden. Dit geldt zowel
nationaal als internationaal. Het stellen van de voorwaarde dat vormen van
etikettering worden toegepast, kan hierbij behulpzaam zijn. Biologische landbouwBedrijfssystemen gebaseerd op de uitgangspunten van de biologische landbouw
dragen bij aan een landbouwproduktie die is gericht op duurzaamheid. Deze
ontwikkeling verdient de volle steun van de overheid. Prioriteiten– Om de slagkracht van de sector te versterken zal de samenwerking
binnen de sector en in de keten worden bevorderd.– Als zich situaties voordoen waarbij het beleid onbedoeld ongunstig
uitpakt voor de biologische landbouw, zal de inzet zijn tot aanpassingen te
komen. De sector wordt uitgenodigd dergelijke situaties aan te geven.– De Kaderregeling stimulering vernieuwende projecten (zie hoofdstuk
2) zal mede gelden voor de biologische landbouw. VisserijHet visserijbeleid streeft naar een evenwicht tussen vangstcapaciteit
en vangstmogelijkheden. Een duurzame visserij is slechts mogelijk door een
duurzaam beheer van de visbestanden.In 1996 zal de eindevaluatie van het experiment met de veranderde verantwoordelijkheidsverdeling
tussen overheid en vissers gereed zijn (experiment Biesheuvel). De ogen van
velen zijn op dit experiment gericht. Als het slaagt, kan het als voorbeeld
dienen voor andere sectoren.Aanhakend aan dit experiment neemt het bedrijfsleven momenteel initiatieven
om te komen tot betere afstemming en samenwerking tussen aanvoerders, afslagen,
verwerkers en handel in de vissector. In dit streven naar een grotere eigen
verantwoordelijkheid en samenwerking tussen bedrijven past in de zienswijze
van het Kabinet niet meer een gemeentelijke exploitatie van visafslagen. Prioriteiten– In Gemeenschappelijk verband wordt met kracht een op duurzaamheid
gericht mondiaal visserijbeleid nagestreefd.– Nationaal zal de eigen verantwoordelijkheid van het visserijbedrijfsleven
verder worden bevorderd. Hiertoe zal de nadere samenwerking tussen aanvoerders
onderling en van aanvoerders met andere partijen in de vissector zoals afslagen,
handel en verwerking worden gestimuleerd. Toegang tot buitenlandse markten en handelsbevorderingRuim de helft van het inkomen van de Nederlandse agribusiness-sectoren
wordt verdiend in het buitenland. Een vrije toegang tot de markten in en buiten
de Europese Unie en het creëren van gelijke concurrentievoorwaarden op
deze markten zijn derhalve levensvoorwaarden voor de sectoren. Prioriteiten– Het beleid zal er op gericht zijn vrije toegang tot markten en
gelijke concurrentievoorwaarden zoveel mogelijk te bevorderen. Belangrijke
elementen zijn het opheffen van nog resterende belemmeringen inzake de interne
markt, een adequate uitwerking van de nieuwe WTO-regels op veterinair en fytosanitair
gebied, het tegengaan van non-tariffaire belemmeringen in derde landen, alsmede
het tijdig signaleren van en inspelen op nieuwe ontwikkelingen en regelingen
in Brussel, of op de markten in of buiten de EU.– Het beleid zal zich richten op bevordering van de export van Nederlandse
agrarische produkten en het ondersteunen van de internationalisering van de
Nederlandse agribusiness. Daarnaast worden in dit kader inspanningen verricht
voor versterking van het beeld van Nederland als betrouwbare producent en
distributeur van hoogwaardige voedingsmiddelen. 3.4 Gemeenschappelijk landbouwbeleid Veranderende omstandighedenHet Gemeenschappelijk landbouwbeleid en hieraan gekoppeld de realisatie
van de Interne Markt blijven ook in de toekomst voor de Nederlandse land-
en tuinbouw van groot belang. Ruim driekwart van onze agrarische export gaat
naar landen van de Europese Unie. Met het oog op het welslagen van de Uruguay-ronde
is enkele jaren geleden het beleid hervormd, met name voor granen en oliezaden.
Dit is echter geen eindsituatie. Verdere aanpassingen zullen in de toekomst
onvermijdelijk zijn, in de eerste plaats vanwege de toetreding tot de EU van
landen uit Midden- en Oost-Europa. Wanneer dit gebeurt en onder welke voorwaarden
is nog onzeker, maar dat het zal gebeuren staat vast, zo heeft de Europese
Raad in Essen nog eens bevestigd.De verdere uitbreiding van de EU houdt in dat Europa en het Europese landbouwbeleid
er in de toekomst anders zullen gaan uitzien. Immers, in de toetredende landen
is weliswaar de landbouw op dit moment nog minder ontwikkeld, maar zij hebben
wèl een aanzienlijk produktiepotentieel. Uitbreiding van de Unie bij
ongewijzigd landbouwbeleid kan daarom tot sterke uitgavenstijgingen leiden. Ook de ontwikkelingen in het kader van de WTO zijn van belang. De komende
jaren zal de aandacht vooral uitgaan naar de implementatie van het vorig jaar
gesloten GATT-akkoord. In hetzelfde akkoord is echter opgenomen dat in 1999 –
één jaar vóór het eind van de toepassingsperiode
van het huidige akkoord – nieuwe gesprekken tussen de handelspartners
zullen plaatsvinden om tot een verdere liberalisatie van de wereldhandel te
komen.Deze twee ontwikkelingen, plus de verdere internationalisering van de
markten in landbouwprodukten, zullen op termijn nopen tot veranderingen in
het Gemeenschappelijk landbouwbeleid. Het is van groot belang dat Nederland
in een vroeg stadium een rol speelt in de discussies over de aard van deze
veranderingen. Wij moeten ons hierop goed en tijdig voorbereiden. De beleidslijn
die Nederland kiest, moet gebaseerd zijn op een zorgvuldige afweging van de
verschillende opties. Dat vergt een diepgaande discussie met het parlement en met de sector
in zijn diverse geledingen. Aangezien het ontwikkelingen op langere termijn
betreft, is hier nu nog voldoende tijd voor. Het is daarnaast de bedoeling
dat Nederland ook in Brussel een actieve rol zal spelen in discussies over
de toekomst van het beleid. Hierbij zal afstemming plaatsvinden met gelijkgestemde
lidstaten en ook met invloedrijke lidstaten waarvan de beleidsvisie op onderdelen
afwijkt van die Nederland.Hierbij doet zich voor Nederland een aantal belangrijke vraagpunten voor.
Op landbouwpolitiek gebied is er een duidelijke ontwikkeling naar verdere
scheiding van markt- en inkomensbeleid. Bij de inkomenssteun is steeds meer
sprake van directe betaling door de overheid. De vraag rijst of bij directe
inkomenssteun het principe van de volledige communautaire financiering gehandhaafd
moet blijven, dan wel renationalisatie meer voor de hand ligt. Handhaving
van volledige communautaire financiering van de inkomenssteun houdt vermoedelijk
in dat Nederland, dat al netto-betaler is, afhankelijk van de hoogte en het
soort van ondersteuning van de sector, in de toekomst steeds méér
aan de EU moet afdragen. Dat zal ook het geval zijn als in het markt- en prijsbeleid
elementen worden verwerkt waarbij alleen nog producenten worden gesteund die
in bepaalde benadeelde gebieden zijn gevestigd of aan bepaalde eisen betreffende
een extensieve produktie of de omvang van de produktie moeten voldoen. Uitbreiding
van de Unie zorgt er bovendien voor dat landen die bij een dergelijk beleid
belang hebben steeds verder in de meerderheid komen. Een dergelijke ontwikkeling
zal ten koste kunnen gaan van Nederland en de efficiënte Nederlandse
landbouw. Uitgangspunt in de discussieHet streefbeeld van Nederland en tevens uitgangspunt in de discussie aangaande
het Gemeenschappelijk landbouwbeleid is grotere marktconformiteit. De overheid,
waaronder ook de Europese, zorgt voor de noodzakelijke kaders en randvoorwaarden,
waarbinnen de landbouw zelf zoveel mogelijk zijn eigen inkomen verwerft door
te produceren wat de markt vraagt. Dit betekent dat eventuele produktiequota
en verplichte braakregelingen, die Nederland als kunstmatigheden beschouwt,
geen belemmering mogen vormen voor vernieuwing en structurele ontwikkeling
in de sector.Evenmin mogen zij een obstakel vormen voor de gewenste ontwikkeling naar
produkten met meer toegevoegde waarde die een grotere bijdrage leveren aan
de inkomensvorming van de producenten of van de verwerkende sector. Marktconformiteit betekent tevens dat de Europese landbouw in verbinding
blijft staan met de wereldmarkt. Een landbouwbeleid dat zich sterk richt op
zelfvoorziening in Europa, is in de visie van Nederland niet in het belang
van de efficiënte Nederlandse landbouw.Dit betekent dat Nederland bijvoorbeeld bij discussies over de hoogte
van prijzen en quota – in verband met WTO-verplichtingen, dreigende
nieuwe overschotten en dergelijke – een voorkeur heeft voor prijsdalingen
en niet voor quotakortingen of verhoging van verplichte braakpercentages.Sinds de hervorming van het Gemeenschappelijk landbouwbeleid in 1992 vormt
directe inkomenssteun, bijvoorbeeld door hectare-toeslagen en dierpremies,
een belangrijk onderdeel hiervan. Naar de mening van het Kabinet zouden dergelijke
toeslagen waar mogelijk ingebed moeten worden in het beleid tot bescherming
van natuur en landschap, zodat zij een meervoudige functie krijgen.Bij geleidelijke prijsdalingen acht Nederland extra inkomenscompensatie
niet nodig. Mocht wel directe inkomenssteun worden gegeven, dan dienen de
compensaties plaats te vinden binnen de bestaande budgettaire kaders. Hierbij
geldt dat bij compensatie in het kader van het markt- en prijsbeleid een gelijke
behandeling van de producenten gewaarborgd dient te blijven. Bovendien hecht
Nederland sterk aan een goede uitvoerbaarheid en controleerbaarheid van de
regelingen. PrioriteitenBij discussies over nieuwe veranderingen van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
zal Nederland kiezen voor:– een beleid van zoveel mogelijk marktconformiteit;– handhaving van bestaande Europese budgettaire kaders en een maximale
beheersing van de uitgaven binnen deze kaders;– uitvoerbare en controleerbare regelingen;– inkomenstoeslagen waar mogelijk gekoppeld aan randvoorwaarden
inzake natuur- en landschapsbeheer;– actief aansturen op een goede en tijdige afstemming met andere
lidstaten.Om actief en vroegtijdig te kunnen inspelen op discussies over veranderingen
van het internationale en Gemeenschappelijke landbouwbeleid zal een aantal
scenario's worden uitgewerkt. Ook de budgettaire aspecten zullen daarin worden
meegenomen. Deze scenario's zullen mede gebruikt worden voor de Heroverweging
van het Europese Financieringssysteem. 4. DE DYNAMIEK VAN HET LANDELIJK GEBIED 4.1 PerspectiefNederland bestaat voor het grootste gedeelte uit landelijk gebied. Hierin
nemen landbouwgronden, natuurgebieden en bossen een belangrijke plaats in.
In de groene ruimte, zoals het landelijk gebied tegenwoordig wordt genoemd,
zijn grote veranderingen gaande, die vaak meer ruimte vragen. Als gevolg hiervan
neemt in veel gebieden in Nederland de concurrentie tussen vormen van grondgebruik
toe.Bij de landbouw valt vooral de ontwikkeling op naar duurzamere bedrijfssystemen.
Deze systemen vragen in een aantal gevallen meer grond per bedrijf. Voor het
veiligstellen van kwetsbare natuurwaarden in ons land is het concept van de
Ecologische hoofdstructuur (EHS) ontwikkeld. Voor de realisatie worden onder
meer landbouwgronden opgekocht. De Ecologische hoofdstructuur bestaat uit
een netwerk van de grootste bestaande kwetsbare en waardevolle natuurgebieden,
aangevuld met nog aan te leggen natuurontwikkelingsgebieden en verbindingszones
daartussen. Het is het antwoord op processen zoals versnippering, verkleining
en de achteruitgang van het milieu die de natuur bedreigen. Tenslotte is er de verdergaande verstedelijking. Vooral in het westen
en het midden van het land zal de woningbouw en de bijbehorende infrastructuur
in de komende jaren verder worden uitgebreid. Ook hiervoor zal ruimte in het
landelijk gebied moeten worden vrijgemaakt.Naast de concurrentie tussen vormen van grondgebruik zien we ook andere
veranderingen in de groene ruimte. Zo heeft de verstedelijking invloed op
de aard van de economische bedrijvigheid en de cultuur, ook buiten de stad.
Met name in een klein land als Nederland is dit merkbaar. Naar Europese maatstaven
is Nederland al één grote stadstuin.De land- en tuinbouw heeft zich in die stadstuin enorm ontwikkeld, maar
heeft daarbij zijn grenzen ontmoet. De kwaliteit van het landschap, van de
natuur en het milieu in de groene ruimte zijn door allerlei invloeden fors
achteruit gegaan. In sommige gebieden loopt bovendien de werkgelegenheid terug.
Als gevolg van deze ontwikkelingen staan de leefbaarheid en de kwaliteit van
de groene ruimte onder druk. Dit heeft gevolgen voor activiteiten die hiervan
direct afhankelijk zijn, zoals toerisme en recreatie.Als antwoord op de milieu- en- natuurproblemen is sinds het eind van de
jaren tachtig getracht via nieuw beleid een trendbreuk te forceren. Hierbij
heeft de overheid een centrale rol op zich genomen. Dit is ook verklaarbaar
uit de aard van natuur en milieu. Het zijn immers in hoge mate collectieve
goederen die beperkt beschikbaar zijn en waarbij de gewenste situatie niet
via de markt alleen kan worden bereikt. Ook voor de kwaliteit en de leefbaarheid
van de groene ruimte draagt de overheid een speciale verantwoordelijkheid.Thans kunnen we constateren dat de samenleving meer en meer bereid is
de uitdagingen zelf op te pakken. Dit heeft te maken met het groeiend besef
van de waarde van een groene omgeving en van schone produktie. Bovendien blijkt
steeds vaker dat overheidsbeleid alleen niet in staat is doelmatig het handelen
van mensen te veranderen. Het is zaak actief in te spelen op voornoemde bereidheid.Zo blijken er ook voor natuur en landschap mogelijkheden te zijn op creatieve
wijze gebruik te maken van marktmechanismen. Melkveehouders kunnen bijvoorbeeld
het beheer van kruidenrijk grasland te gelde maken via het landbouwprodukt
(veenweidekaas of natuurmelk). Een andere interessante tendens
is de belangstelling bij bedrijven voor projecten waar groenaanleg wordt gecombineerd
met woningbouw, een recreatiecomplex of grindwinning (Grensmaas).Om de genoemde ontwikkelingen in het landelijk gebied zo goed mogelijk
te laten verlopen is het noodzakelijk dat de direct betrokkenen zich snel
aan nieuwe omstandigheden aanpassen en met energie andere zaken oppakken.
Net als in de agribusiness (zie hoofdstuk 3) is er in de groene ruimte vernieuwing
nodig. Vernieuwing die te maken heeft met verandering van functies. Een bijzondere
uitdaging daarbij is meer gebruik te maken van particuliere initiatieven die
het economisch draagvlak van de groene ruimte kunnen versterken.Voorbeelden hiervan zijn boeren en tuinders die andere dan landbouwactiviteiten
willen beginnen (bijvoorbeeld op het gebied van recreatie) of hun bedrijf
willen en kunnen verplaatsen naar beter geschikte lokaties (weg uit bouwlokaties,
mestoverschotgebieden en natuurprojecten). In dit kader wil het Kabinet nagaan
wat de mogelijkheden zijn voor verplaatsing van bijvoorbeeld glastuinbouw
naar andere regio's.Ook het geven van een nieuwe bestemming aan gebouwen of het combineren
van activiteiten door terreinbeheerders en particuliere beleggers om een gebied
renderend te kunnen onderhouden, dragen bij aan kansrijke ontwikkelingen en
vernieuwing.Het stimuleren van deze vernieuwing vergt vooral een toename van de grondmobiliteit.
Deze mobiliteit wordt nu soms beperkt door het gebrek aan samenhang van regels
van de verschillende overheden, bijvoorbeeld op de beoogde plekken van hervestiging.
Zo zijn veel bestaande ruimtelijke en agrarische beleidsinstrumenten gericht
op het bevriezen of in stand houden van specifieke bestemmingen en specifieke
vormen van grondgebruik. Dit conserverend grondbeleid moet worden omgebogen
naar een dynamiserend, activerend beleid, gericht op de gewenste vernieuwing.In een aantal gevallen zijn natuurgebieden, bossen en centrumgebieden
voor de landbouw echter juist gebaat bij continuïteit. Dan is een activerend
grondbeleid uiteraard niet zinvol. Het ruimtelijk beleid moet daarom flexibel
weten om te gaan met de veranderingen in de groene ruimte. Hiervoor is in
veel gevallen maatwerk nodig, waarbij in het beleid evenwicht moet bestaan
tussen het bieden van bescherming en het creëren van ontwikkelingsmogelijkheden.
Dat zal soms betekenen dat een boerderij verplaatst moet worden, en in een
ander geval een bosje. PrioriteitenHet economisch draagvlak van en de noodzakelijke mobiliteit in het landelijk
gebied zal worden bevorderd door:– Beleidsinstrumenten nadrukkelijk mede toe te snijden op bevordering
van de grondmobiliteit; dit betreft ook aspecten van re-regulering.– Er zorg voor te dragen dat bij het ontwikkelen van ruimtelijk
beleid rekening wordt gehouden met het belang van de mobiliteit van functies.
Dit mede om het particulier initiatief bij het beheer van de groene ruimte
te bevorderen.– In overleg met het ministerie van Financiën te bezien of
het mogelijk is de bestaande faciliteiten voor de verplaatsing van bedrijven
te verbeteren, bijvoorbeeld door vrijstelling van overdrachtsbelasting en
een verplaatsingsfaciliteit in de inkomstenbelasting. 4.2 Bestuurlijk modelMet de uitwerking van de decentralisatie-impuls zijn voor de uitvoering
van het regionale groene beleid de provincies centraal komen te staan. Hieruit
vloeit de behoefte voort aan een meer gebiedsspecifieke benadering, met daaraan
gekoppeld het doorbreken van de schotten die er vaak nog tussen verschillende
overheidsdiensten staan en het bijeenbrengen van de budgetten die beschikbaar
zijn voor de afzonderlijke regelingen. Samenwerking tussen de bestuurslagen
en een bottom-up benadering vanuit projecten zoals momenteel aan de orde bij
de WCL- en ROM-gebieden, zullen voor deze aanpak model staan.Deze benadering mag overigens niet ten koste gaan van de te realiseren
doelstellingen, waaronder die van het natuurbeleid. Hiervoor wordt de filosofie
van sturen op hoofdlijnen en toetsen op resultaat gehanteerd. Er zal periodiek
overleg gevoerd gaan worden met de betrokken gedeputeerden om zowel inhoudelijk
als procesmatig tot een goede onderlinge afstemming te komen. Provincies hebben
in dit kader een belangrijke regiefunctie. Prioriteiten– Initiatieven vanuit de regio, gericht op de uitvoering van het
beleid, worden aangemoedigd. Waar zinvolle regionale initiatieven vastlopen
op gebrek aan samenhang in het overheidsbeleid, is de inzet deze belemmeringen
op te heffen.– De WCL-regeling zal worden ingebracht in de Kaderregeling stimulering
innovatie (zie hoofdstuk 2) ten behoeve van eenmalige initiatieven, tijdelijke
projecten en experimenten. 4.3 NatuurNatuurwaarden en vormen waarin de natuur zich voordoet, kennen vele gradaties.
Aan het ene einde van de schaal ligt de «100% natuur». Hier is
sprake van een bepaald gebied met een eigen intrinsieke waarde op grond van
bijvoorbeeld het zeldzaamheidsaspect en de internationale betekenis. De gedachte
van de Ecologische hoofdstructuur richt zich vooral op het versterken van
dit soort natuur. Aan het andere einde van de schaal ligt de «algemene
natuur», zoals deze bijvoorbeeld voorkomt in de stad, de stedelijke
omgeving en in gebieden daarbuiten waar andere functies als landbouw en recreatie
belangrijk zijn. In het beleid moet recht worden gedaan aan beide einden van
de schaal en aan wat daartussen ligt. Uiteraard moeten de ambities en de middelen
van het beleid met elkaar in evenwicht zijn.De rijksoverheid acht zich primair verantwoordelijk voor de natuur- en
landschapswaarden binnen de Ecologische hoofdstructuur en wil deze via natuurontwikkelingsprojecten
verder versterken. Voorts acht het rijk zich verantwoordelijk voor de veiligstelling
van de Ecologische hoofdstructuur in het ruimtelijke beleid.In het verlengde van het regeerakkoord is de verwezenlijking van de Ecologische
hoofdstructuur nu één van de criteria van het Fonds Economische
Structuurversterking geworden. EHS-projecten komen voor een bijdrage uit het
FES in aanmerking als ze een functionele relatie hebben met FES-projekten
op het gebied van verkeer en vervoer. Daarnaast zal buiten het FES om in de
periode tot en met 1998 in totaal f 163 mln. extra aan de begroting van
LNV worden toegevoegd voor investeringen in projecten binnen de Ecologische
hoofdstructuur. Met deze f 163 miljoen worden middelen (voor de periode
1995–1998) en ambities (de realisering van de EHS in 25
jaar en alle 16 strategische groenprojekten in 15 jaar) met elkaar in evenwicht
gebracht.Sinds het sluiten van het Decentralisatie-akkoord ligt de primaire verantwoordelijkheid
voor de natuur- en landschapswaarden buiten de EHS bij de provincies. Initiatieven
voor natuurbeheer in deze gebieden moeten daarom ook vooral van provincies,
gemeenten en grondgebruikers komen. Het is goed dat steeds meer eigenaren,
organisaties en instanties een bijdrage willen leveren aan de veiligstelling
en het beheer van natuurwaarden. Participatie van velen is van wezenlijk belang
en staat ook centraal in het Europees Natuurbeschermingsjaar 1995.Bijzondere aandacht, zowel binnen als buiten de EHS, gaat uit naar de
kosten die zijn verbonden aan het beheer van natuur en landschap.Eigenaren en gebruikers zelf zien in toenemende mate het belang in van
een goed beheer. En zij maken zich de benodigde kennis en werkwijzen op vaak
creatieve wijze eigen. Dit leidt ertoe dat overheidsmiddelen vaak efficiënter
kunnen worden ingezet. Derhalve zal bij het beheer van natuur en landschap
meer gebruik worden gemaakt van de eigen inzet en verantwoordelijkheid van
eigenaren en gebruikers.Oogmerk is met de blijvend voor beheer beschikbare middelen een hoger
natuurrendement te behalen.Een probleem is dat de door het groeiend areaal aan ingerichte projecten
oplopende lasten van beheer tot nu toe onvoldoende zijn gedekt. Dat probleem
dient te worden opgelost. Ter dekking van het tekort wordt gedacht aan de
beleidsintensiveringen in het regeerakkoord op het gebied van natuur, zodat
ook hier ambities en middelen met elkaar in evenwicht worden gebracht. Vóór
alles blijft immers van belang het beheer van bestaande natuurterreinen veilig
te stellen boven de verwerving en inrichting van nieuwe terreinen. Prioriteit– Uitgangspunt voor het natuurbeleid is dat het huidige (hoge) ambitieniveau
ten aanzien van de realisering van de Ecologische hoofdstructuur wordt waargemaakt.
Hiertoe worden de bestaande dekkingstekorten voor de periode 1995–1998
aangevuld. Beheer van de Ecologische hoofdstructuurBij het beheer van de Ecologische hoofdstructuur vormen de beheersovereenkomsten
de meest verregaande vorm van betrokkenheid van boeren. Hiernaast zijn er
tal van initiatieven voor andere vormen van inzet van de boer bij het beheer
van natuurwaarden, zoals bijvoorbeeld natuurproduktiebeloning en randenbeheer.Voorts verzorgen de terreinbeherende natuurbeschermingsorganisaties, zoals
Staatsbosbeheer, de Vereniging Natuurmonumenten en de Provinciale Landschappen,
een deel van het beheer van de EHS.Een derde categorie van beheerders vormen de particuliere bos-, natuur-
en landgoedeigenaren en lagere overheden die beheren op basis van het recent
ingevoerde stelsel van functiebeloning. Prioriteiten– Het duurzaam beheer van grootschalige en/of kwetsbare gebieden –
vaak gericht op zelfregulerende ecosystemen – dient professioneel te
worden verzorgd door de erkende particuliere terreinbeherende organisaties
en Staatsbosbeheer. Subsidieregimes aan deze organisaties vanuit de
LNV-begroting zullen worden gecontinueerd, waarbij resultaat- en prestatiemetingen
worden ingevoerd.– Ook het beheer van de overige delen van de EHS dient duurzaam
en professioneel te geschieden. Daar waar particulieren, bijvoorbeeld boseigenaren
of boerencoöperaties, de gewenste natuurkwaliteit op duurzame basis kunnen
leveren, zal dit beheer financieel worden ondersteund. Het systeem van beheerssubsidies
zal hierop worden aangepast.– Het stelsel van beheersovereenkomsten wordt herzien. In het stelsel
zullen nieuwe toepassingsvormen worden ingebouwd, zoals resultaatbeloning. Beheer buiten de Ecologische hoofdstructuurLandschapsbeheer met het oog op de recreatie en toerisme biedt nieuwe
kansen voor zowel het behoud van natuur en landschap als het verwerven van
(neven)inkomsten voor de beheerder. Zo wordt een aantrekkelijk landschap een
vorm van dienstverlening voor de bezoekende stedeling.In de landbouw wordt thans tal van initiatieven op dit terrein genomen,
door instanties als boerenverenigingen en milieucoöperaties. Ook andere
bewoners en instanties leveren in toenemende mate een bijdrage aan het natuur-
en landschapsbeheer, zoals waterschappen, recreatieschappen, vrijwilligersorganisaties
(voor weidevogels en landschapsbeheer) en waterleidingbedrijven. Prioriteiten– Voor projecten waarbij landbouwers worden betrokken bij het beheer
van natuur- en landschapswaarden, zal samen met provincies, gemeenten en particulieren
een programma worden ontwikkeld. De huidige initiatieven en experimenten die
er op dit vlak bestaan (o.a. natuurbraak), worden hierin betrokken. Dit programma
zal onderdeel gaan vormen van de Kaderregeling stimulering vernieuwende projecten
(zie hoofdstuk 2).– Gekozen wordt een benadering die zal zijn gebaseerd op beloning
van goed omschreven «natuurresultaten».– Voorts wordt overwogen gebruik te maken van de mogelijkheden tot
het stellen van voorwaarden, gericht op beheersprestaties, aan inkomenstoeslagen
in het kader van het Europese markt- en prijsbeleid. 4.4 Internationale aspecten natuurDe Nederlandse natuur houdt niet op bij de landsgrenzen, maar is via allerlei
ecologische relaties (rivieren, zeeën, trekbanen van dieren) verbonden
met natuur elders in Europa en in de wereld. Ook ons (economisch) handelen
heeft – soms grote – invloed op het milieu en op de natuur elders.Voor de zorg om behoud en een duurzaam gebruik van de mondiale biodiversiteit
wordt daarom in toenemende mate paneuropees en mondiaal gewerkt.Nederland heeft op dit punt door kennis en kunde en door zijn internationale
oriëntatie een speciale positie opgebouwd. Het beleid is er op gericht
deze positie te versterken.Met het oog hierop wordt momenteel toegewerkt naar een verdere integratie
van internationaal natuurbeheer in andere beleidsterreinen, en naar
een betere samenwerking tussen (onderdelen van) de overheid, de natuurbeschermingsorganisaties,
onderzoeksinstellingen en bedrijfsleven. PrioriteitenWat betreft het internationale natuurbeleid geeft het Kabinet prioriteit
aan:– de bescherming van (tropische) bossen, kustzones, wetlands en
trekvogels;– de uitvoering van het biodiversiteitsverdrag, het actieprogramma
Oost-Europa, de effectieve naleving en uitbouw van het CITES-verdrag, en de
totstandkoming van de Europese Ecologische hoofdstructuur;– inspanningen voor een betere samenhang tussen natuurbeleid en
het beleid voor andere sectoren, zoals landbouw, visserij, toerisme, handel
en ontwikkelingssamenwerking. 4.5 Relatie stad en groene ruimteDe leefbaarheid in de steden vraagt om een kwalitatief goede aansluiting
tussen stad en land. Natuur in de stadsrand en het aansluitende buitengebied
wordt als aspect van de waarde van de woonomgeving hogelijk gewaardeerd.Door een aantal ontwikkelingen komt de stedeling steeds verder af te staan
van het groen en het buitengebied. Daarom vraagt de kwaliteit van de groene
woon- en leefomgeving extra aandacht. Nieuwe ideeën zijn nodig om te
komen tot een betere samenhang tussen verstedelijking en groene kwaliteit.
De afstemming tussen de stedelijke en groene planning moet worden verbeterd.
De waarde van grootschalige investeringen in groene kwaliteit voor de stad
kan hierdoor nog aanzienlijk toenemen.De uitdaging is hierbij, zonder een vrijbrief te verstrekken voor ongeordende
verstedelijking, stad en land zo te integreren dat kan worden gesproken van
'stadslandschappen'. Zo kunnen stad en land als mal en contramal elkaar duurzaam
complementeren (voorbeeld: het Goois natuurreservaat).Met voorrang zal samen met de provincies de uitvoering worden opgepakt
van de Strategische Groenprojecten. Hiermee wordt ook het directe belang van
deze projecten voor bestaande en uit te breiden stedelijke agglomeraties tot
uitdrukking gebracht.Recreatieprojecten buiten de strategische groenprojecten en buiten de
landelijke routenetwerken zijn gedecentraliseerd naar de provincies. Slechts
in de bovenregionale projekten («de Groene Randstad») is van een
rijksverantwoordelijkheid sprake.Verder is het belangrijk dat er een betere afstemming komt van de planning
van netwerken voor wandelen, fietsen en varen tussen de steden en het omliggend
landelijk gebied.Een ander punt is de financiering van het groen rondom de steden. Het
is van groot belang dat bij de keuze van lokaties voor stedelijke uitbreidingen
de aanwezigheid van een hoogwaardige groene omgeving wordt gewaarborgd. Het
is daarom zaak de kosten van deze groene kwaliteit ten laste te brengen van
de exploitatie van de stedelijke uitbreidingen. Een voorbeeld van deze gedachtenlijn
is de Blauwe Stad in Groningen. Prioriteiten– Met de uit te brengen «Visie stadslandschappen» wil
LNV een bijdrage leveren aan de discussie over de toekomst van
het ruimtelijk beleid ten aanzien van groen en verstedelijking. Dit is zowel
in het belang van de stad als van de groene ruimte.– Recreatiebossen en groenvoorzieningen ten behoeve van stadsuitbreiding
dienen gefinancierd te worden uit de exploitatie-opzet van de uitbreidingsplannen
zelf. LNV zal zijn expertise ter beschikking stellen om adequate inrichting
en beheer van lokale en regionale groenvoorziening mogelijk te maken.– Waar goed ontworpen woningbouwprojecten of recreatieprojecten
in combinatie met aanleg van groen (bos/natuur) tot een verhoging van de ruimtelijke,
landschappelijke en ecologische kwaliteit en het economisch draagvlak leiden,
zal het Kabinet zich ervoor inspannen de planologische beletselen voor dergelijke
projecten weg te nemen. 4.6 LandinrichtingDe ruilverkaveling en later de landinrichting hebben geleid tot grote
structuurveranderingen op het platteland. Landinrichting is bij uitstek het
instrument dat grondmobiliteit bevordert en daarmee functieveranderingen mogelijk
maakt. Zo wordt landinrichting steeds vaker ingezet als instrument om natuur-
en landschapsdoelen te realiseren. Ook gebiedsgericht beleid en milieu- en
waterbeleid worden steeds belangrijker terreinen voor de landinrichting.Landinrichtingsprojecten duren nog steeds lang, gemiddeld 23 jaar. Dit
staat op gespannen voet met de in de groene ruimte gewenste dynamiek. Aanpassingen
op het terrein van de landinrichting zijn dan ook nodig. De mogelijkheden
hiertoe zullen in nauwe samenspraak met provincies worden bezien. Prioriteiten– Het instrument landinrichting wordt verbreed in de richting van
gebiedsgericht beleid, milieu- en waterbeleid en de verdere plattelandsontwikkeling.– De landinrichting wordt verder geflexibiliseerd naar vormen en
typen (bijvoorbeeld in een project slechts één inrichtingsfactor
verbeteren) en bekort qua procedure. Ook zullen bepaalde onderdelen bij voorrang
worden uitgevoerd. De lopende projecten zullen worden bezien op de noodzaak
van de verschillende inrichtingsaspecten.– Bij nieuwe landinrichtingsprojecten is voorwaarde dat de aanwezige
verdroging met minimaal 25% afneemt. In lopende projecten is de inzet de verdroging
terug te dringen.– In de Gelderse Vallei en in het gebied op de grens van Brabant
en Limburg zullen experimenten met nieuwe vormen van landinrichting mogelijk
worden gemaakt. In de Kaderbrief voor het interprovinciaal meerjarenprogramma
zullen de provincies worden uitgenodigd om met voorstellen te komen voor experimenten
in 5 of 6 andere, minder complexe, gebieden.– In overleg met de provincies zal voor de Landinrichtingswet worden
nagegaan of, met het oog op de hier geformuleerde beleidslijnen, aanpassing
van de Landinrichtingswet noodzakelijk is. 5. KENNIS- EN INNOVATIEBELEID 5.1 UitgangspuntenHet kennis- en innovatiesysteem is één van de belangrijkste
instrumenten voor vernieuwing in de LNV-sectoren. De samenhang van onderwijs,
voorlichting en onderzoek is in dit verband essentieel. Kennisvernieuwing
en (permanente) educatie dienen te worden bevorderd. Dat zal geschieden in
samenspraak met de ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen en
van Economische Zaken. De aanvankelijk voorgenomen bezuinigingen op dit beleidsterrein
van LNV zijn aanzienlijk verminderd.Inspelend op maatschappelijke veranderingen is de laatste jaren een begin
gemaakt met een aantal wijzigingen op het terrein van onderzoek, voorlichting
en onderwijs. Bij de voorlichting is gekozen voor privatisering; bij het onderzoek
is een onderscheid gemaakt tussen beleid en uitvoering; ook is de bekostigingssystematiek
van het landbouwonderwijs vernieuwd.Verdere aanpassingen zijn nodig. De noodzakelijke versterking van de concurrentiepositie
van de agrarische sector, de internationalisering en de eisen van natuur,
milieu en landschap vergen een heroverweging van de inspanningen over het
hele veld van onderzoek, voorlichting, onderwijs en stimulering van bedrijfsontwikkeling.De noodzaak tot aanpassing van het beleid komt ook voort uit de wens bij
de beperkter wordende middelen de effectiviteit en efficiëntie van het
kennis- en innovatiesysteem te vergroten en versnippering tegen te gaan. Verschuiving
van gelden en andere vormen van financiering zijn nodig om het netwerk van
kennisinstellingen in staat te stellen zich aan te passen aan de nieuwe eisen
en het op deze wijze te behouden als één van de belangrijkste
LNV-instrumenten.In het verleden is wel eens te eenzijdig en te lineair gedacht over de
rol van wetenschappelijke kennis. Vaak werd als enige taak van het onderzoek
gezien het genereren van nieuwe technologie en het via blauwdrukken aangeven
wat er technisch mogelijk was. De voorlichting moest vervolgens zorgen voor
verspreiding van deze kennis.De praktijk is echter anders. Naast technische innovaties spelen ook produkt-
en marktinnovaties en institutionele en organisatorische vernieuwingen een
rol. Kennisontwikkeling is een noodzakelijke factor voor innovatie, maar is
op zichzelf niet voldoende. Zonder vraag- en marktgerichtheid, investeringen,
organisatievermogen, ondernemerschap en een geschikte «cultuur»
levert kennis geen nieuwe produkten en nieuwe werkgelegenheid. Voor veel innovaties
en adopties van nieuwe technieken en inzichten blijken zoek- en leerprocessen
van betrokkenen een belangrijke schakel te zijn tussen kennis en de toepassing
daarvan. Instituties, houding en waarden spelen daarbij een wisselende rol.
Soms speelt kennis een dominerende rol en soms heel andere factoren.Ook voor het LNV-kennisbeleid is het uitgangspunt dat de eerste verantwoordelijkheid
bij belanghebbenden ligt. De overheid concentreert zich meer op haar kerntaken,
namelijk het verzorgen van de basisvoorzieningen en de uitdrukkelijk collectieve
taken. Voor het LNV-kennisbeleid gaat het hierbij om:– het publieke landbouwonderwijs;– een adequate kennisinfrastructuur; – voorziening in de behoefte aan kennis voor de overheid en voor
sectoren waarvoor (nog) geen markt is (waaronder natuur);– een adequate wetenschapsbeoefening op terreinen waar direct belanghebbenden
deze functie niet kunnen vervullen;– ondersteuning van onderzoeksinspanningen in gevallen waarin belanghebbenden
potentieel slechts in beperkte mate de baten van hun inspanningen kunnen genieten,
onder andere omdat een bredere groep mee profiteert;– tijdelijke ondersteuning van initiatieven tot herstructurering
en vernieuwing.Indien op dit moment de rol van LNV op onderdelen uitgebreider is dan
bovengenoemde basistaken, dan zal hiervoor de bijdrage van de overheid worden
verminderd. Dit geldt in het bijzonder voor de voorlichting, het toegepaste
onderzoek en het cursus-onderwijs. Prioriteit– Het profijtbeginsel zal in het kennisbeleid een essentieel sturend
beginsel worden. Afgezien van de eerder genoemde kerntaken nemen de verantwoordelijkheid
en de betrokkenheid van de overheid af en die van de gebruikers toe. 5.2 Verbeteren van de aansturing Sturing vanuit de vraagOntwikkelingen in de samenleving, op markten en bij bedrijven vragen om
een betere afstemming van ontwikkeling en verspreiding van kennis op de vraag.
Voor een goede doelformulering is een interactie tussen vragers en aanbieders
van kennis essentieel. De huidige cultuur en procedures van sturing en financiering
zijn hier nog onvoldoende op toegesneden. Prioriteiten– Vanuit het kennisbeleid zal de interactie tussen kennisaanbieders
en kennisgebruikers met kracht worden bevorderd. Vormen van co-financiering
kunnen hiervoor een nuttig hulpmiddel zijn.– Bij de sturing en financiering zal een sterkere nadruk gelegd
worden op resultaatfinanciering. Daarbij blijft instandhouding van een adequate
kennisinfrastructuur een belangrijk uitgangspunt. Vormen van institutionele
financiering en financieringen met een «lump sum»-karakter zullen
waar mogelijk worden beëindigd en omgezet in vormen met een resultaatverplichting,
zoals programma's, projecten, strategische expertiseontwikkeling en cursussen.
Bij de opstelling van programma's en cursussen zullen – waar relevant –
de diverse belanghebbenden worden betrokken.– Door gerichte studies en programmavoorwaarden zal worden bevorderd
dat de kennis uit de praktijk zoveel mogelijk interactief benut wordt door
de kennisinstellingen. Hierdoor zullen de banden tussen de praktijk en kennisinstellingen
worden versterkt. 5.3 Aansluiten bij eigen initiatievenOndernemers en maatschappelijke organisaties spelen zelf een belangrijke
rol bij het ontwikkelen en verbeteren van nieuwe methoden en technieken. Veel
vernieuwing komt van de ondernemers en maatschappelijke organisaties
zelf. Hiermee wordt momenteel in het beleid te weinig rekening gehouden. In
de praktijk is er een grote variatie aan problemen die samenhangen met de
aard van het bedrijf of de organisatie en de bedrijfsstijl van de ondernemer.
Onderzoek en voorlichting kunnen onmogelijk voor al deze bedrijfsspecifieke
problemen een pasklaar antwoord hebben. Wel is het mogelijk via gerichte ondersteuning
en stimulering ondernemers beter in staat te stellen zelf oplossingen te bedenken
voor problemen. Dit vraagt om een beleid dat minder generiek werkt en meer
aansluit bij vernieuwingen op de bedrijven en in de organisaties in de sectoren
land- en tuinbouw, de agribusiness, de visserij en de openluchtrecreatie en
natuur- en landschapsbeheer. Prioriteit– Het beleid zal beter inspelen op de behoefte tot vernieuwing van
de ondernemers en organisaties. Ook activiteiten op het gebied van onderzoek,
voorlichting en onderwijs kunnen deel uitmaken van de Kaderregeling stimulering
vernieuwende projecten (zie hoofdstuk 2). Individuele ondernemers kunnen ervoor
in aanmerking komen, maar bijvoorbeeld ook studieclubs en andere samenwerkingsverbanden
en initiatieven, onder andere op het gebied van permanente educatie (waaronder
volwasseneneducatie en natuur- en milieu-educatie). 5.4 Mobiliseren van kennisGoed onderzoek en onderwijs vraagt om instellingen die groot genoeg zijn
om voldoende «kritische massa» te hebben op de benodigde disciplines
en om de benodigde deskundigheden in huis te kunnen hebben. Verdergaande concentratie,
samenwerking en de vorming van netwerken zijn daarom nodig om de vooraanstaande
positie van het Nederlandse landbouwkennissysteem te verzekeren.De concentratie en verzelfstandiging van kennisinstellingen zijn al ver
voortgeschreden. Door onderlinge concurrentie o.m. vanwege marktgerichte activiteiten
staat de samenwerking tussen instellingen echter onder druk. De huidige vormen
van sturing en financiering zijn nog onvoldoende toegesneden op het tot stand
brengen van samenwerking daar waar dat gewenst is.In het landbouwonderwijs is veel inspanning verricht om te komen tot certificering
van onderwijsmodules en normatieve bekostiging. Thans is aandacht nodig voor
het bevorderen van samenwerking met andere kennisinstellingen, met name die
voor voorlichting en onderzoek, door ontwikkeling van geschikte vormen van
sturing en financiering.De kennisbehoefte van overheid en van doelgroepen in landbouw en groene
ruimte heeft zich vakinhoudelijk sterk verbreed naar andere disciplines. Behalve
aan typisch landbouwkundige disciplines, zoals teeltvakken, bemestingsleer
en gezondheidsleer van plant en dier, is er behoefte aan algemene biologie,
biochemie, informatica, managementwetenschappen, bestuurswetenschappen en
commerciële bedrijfseconomie. Onderwijs en onderzoek op deze gebieden
zijn elders soms beter ontwikkeld dan bij de landbouwinstellingen. Kennisgebruikers,
inclusief LNV, gaan zich dus breder oriënteren. LNV als gebruiker van
kennis en sponsor van inspanningen ten behoeve van ontwikkeling, verspreiding
en benutting van kennis, zal, waar dat doelmatig is, contracten afsluiten
met andere instellingen. PrioriteitenHet Kabinetsbeleid is er op gericht de vorming van het werken en samenwerkingsovereenkomsten de bevorderen, met het doel het mobiliseren
van kennis vanuit verschillende instellingen en vanuit de praktijk. Hierbij
wordt zo veel mogelijk gekozen voor sturing via de inhoudelijke lijn. Dit
zal leiden tot wisselende vormen van verregaande samenwerking op deelgebieden.
Daartoe zullen procedures van sturing en financiering in het kennisbeleid
worden aangepast. Daarbij valt te denken aan het volgende:– Voor het onderzoek zal worden gezorgd voor een gemeenschappelijke
inzet van programma-gelden en niet-normatieve middelen met als doel de samenwerking
tussen DLO en LUW op voor LNV belangrijke onderzoeksterreinen verder vorm
te geven.– in het landbouwonderwijs zal meer nadruk gelegd worden op het
richten van activiteiten op de LNV-beleidsthema's en op samenwerking met voorlichting
en onderzoek. De door LNV bij de kennisinstellingen uitgezette niet-normatieve
middelen zullen worden gebruikt voor het bevorderen van netwerken en samenwerking
tussen instellingen;– bij de invoering van programmafinanciering in de voorlichting
zullen voorzieningen getroffen worden om samenwerkingsrelaties tussen de voorlichtings-
en andere kennisinstellingen vorm te geven;– samenwerking van LNV-kennisinstellingen met andere kennisinstellingen
zal worden versterkt door middel van gemeenschappelijke programma's. Op soortgelijke
wijze zal samenwerking met studieclubs van ondernemers worden versterkt;– tevens zal de bestuurlijke samenwerking tussen LUW en het overige
landbouwkundig onderzoek worden geïntensiveerd, met de bedoeling te komen
tot nieuwe institutionele verhoudingen. Verschillende samenwerkingsvormen
zullen worden bezien. Daarbij is ook samenwerking tussen LUW en het overige
agrarisch onderwijs aan de orde. 5.5 InternationaliseringDe internationalisering van economie en beleid raakt ook de organisatie
van onderzoek, onderwijs, en voorlichting. Wetenschapsbeoefening is bij uitstek
een internationale activiteit, terwijl ook in het onderwijs steeds meer samenwerking
over de landsgrenzen heen plaatsvindt.Als grote financier van onderzoek en onderwijs heeft de overheid een direct
belang bij een vruchtbare internationale samenwerking van de kennisinstellingen.
Door een gerichte samenwerking en taakverdeling kan immers de kwaliteit verbeteren
en kunnen de kosten worden verlaagd.Tegelijk neemt ook internationaal de concurrentie tussen kennisinstellingen
toe. De vrager van kennis, of dat nu het bedrijfsleven of de overheid is,
zal zich steeds sterker afvragen waar het beste produkt tegen de gunstigste
prijs te verkrijgen is. Prioriteit– Gestreefd wordt naar versterking van samenwerking met andere landen
op het gebied van onderzoek en onderwijs. Dat moet geschieden op basis van
gemeenschappelijke belangen. Daartoe zal de mogelijkheid voor het aangaan
van internationale strategische kennisallianties worden bevorderd. De perspectiefvolle
samenwerkingensverbanden zullen financieel worden ondersteund. Door verschuiving
binnen het programmabudget voor onderzoek worden daarvoor middelen vrijgemaakt. XNoot1Waar in deze nota wordt gesproken van land- en tuinbouw, agribusiness
en aanverwante sectoren of bedrijven, wordt waar relevant het gehele complex
bedoeld inclusief toeleverende en verwerkende sectoren of bedrijven als handel,
transport en andere diensten. Voorts gaat het niet alleen om bedrijven (werkgevers
en werknemers) in de primaire land- en tuinbouw en voedselverwerking, maar
ook om bedrijven in de visserij, de openluchtrecreatie, de bosbouw en de verzorging
van natuur en landschap.XNoot2Bedrijfsinterne zorg- en borgsystemen beogen garanties te geven dat produkten
of produktieprocessen voldoen aan van te voren vastgelegde criteria voor bijvoorbeeld
gezondheid van mens, plant en dier, dierenwelzijn en het milieu. Hierbij geschiedt
de zorg door het bedrijf, de borging door een onafhankelijke instelling die
controleert en certificeert. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24140-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl