Milieuprogramma 2000-2003; Nota Milieuprogramma 2000-2003
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26804, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

21-09-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26804 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamLEESWIJZER MILIEUPROGRAMMA 2000–2003DEEL I KERNPUNTEN VAN DE UITVOERING 1 INLEIDING2 MILIEUAFSPRAKEN IN HET REGEERAKKOORD 2.1 Inleiding2.2 Duurzame ontwikkeling2.3 Investeren in milieuKlimaatveranderingMest en ammoniakNOx en geluid in het verkeer2.4 Startnota Ruimtelijke Ordeningprogramma De vijfde Nota Ruimtelijke Ordening2.5 Het Groene Poldermodel3 DE NOTA MILIEU EN ECONOMIE 3.1 Inleiding3.2 De doorwerking van het gedachtegoedHoe verder?3.3 Boegbeeld duurzame bedrijventerreinen4 PROGRAMMA 2000–2003 4.1 Inleiding4.2 De conclusies uit de Milieubalans AlgemeenDoelgroepenMilieuthema'sEnergie- en ruimtebeslagEffecten op ecosystemen en volksgezondheid4.3 Reactie op de Milieubalans AlgemeenKlimaatStikstofBestrijdingsmiddelenDuurzaam consumerenVerkeer en vervoerEcologische voetafdrukGezondheidsrisico'sKwaliteit lokale leefomgeving5 EXTERNE INTEGRATIE VAN HET MILIEUBELEID 5.1 Inleiding5.2 Het formele kaderLid van het kabinetVakministerCoördinerend minister5.3 Verdeling van verantwoordelijkheden De motieMilieudoelstellingenImplementatieAanspreekbaarheid vanuit de Kamerprogramma In de praktijk6 FINANCIËLE ASPECTEN VAN HET MILIEUBELEID 6.1 Inleiding6.2 Kosten van het milieubeleidTabel 1: Jaarlijkse milieukosten* 6.3 Milieu-uitgaven van de overheidTabel 2: Milieu-uitgaven Rijk, naar departement (x miljoen
gulden)* Tabel 3: Voor klimaatbeleid beschikbare middelen (x miljoen
gulden) Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en MilieubeheerMinisterie van Landbouw, Natuurbeheer en VisserijMinisterie van Verkeer en WaterstaatMinisterie van Economische ZakenMinisterie van DefensieMinisterie van Buitenlandse ZakenMinisterie van Onderwijs, Cultuur en WetenschappenOverige milieu-uitgaven RijkAndere overhedenTabel 4: Milieu-uitgaven andere overheden (miljoen gulden)* 6.4 Economische groei en milieudrukTabel 5: Extra milieudruk als gevolg van 1,8% extra gerealiseerde
economische groei boven het behoedzaam scenario 7 OP WEG NAAR HET NMP4 Een vierde Nationaal MilieubeleidsplanDe aanpakDEEL II ACTOREN VAN HET MILIEUBELEID 1 INLEIDING2 OVERHEDEN 2.1 Inleiding2.2 De Wet milieubeheer Het MilieuplanstelselprogrammaEffectgerichte normstellingRegeling inrichtingen2.3 Gemeentelijk milieubeleid Beëindiging Vervolg-bijdrageregeling Ontwikkeling
Gemeentelijk MilieubeleidLokale agenda 212.4 Boegbeelden uit de Nota Milieu en Economie2.5 Monitoring van overheidsprestaties3 BURGERS 3.1 Inleiding3.2 De burger die het draagvlak bepaalt Burger en milieuRol van maatschappelijke organisatiesRol van jongerenorganisatiesSubsidiebesluit maatschappelijke organisaties en milieuNatuur- en milieueducatieHoger onderwijsCommunicatie3.3 De burger als consument Duurzaam consumerenProefproject voor milieuvriendelijk gedragConsument en bouwenMilieu(product)informatieOpen haarden en houtkachelsStichting Milieu Centraal4 DOELGROEP LANDBOUW 4.1 Inleiding4.2 Reconstructiewet concentratiegebieden4.3 Interimwet ammoniak en veehouderij Verlengingsvoorstel Interimwet ammoniak en veehouderijReparatievoorstel Interimwet ammoniak en veehouderij4.4 Vernieuwing instrumentarium stank- en ammoniakbeleid Vernieuwing Instrumentarium Agrarisch Stankbeleid (VIAS)Herijking ammoniakbeleidBesluit ammoniakemissie huisvesting veehouderijGroenlabelconvenant4.5 Stikstof- en fosfaatbeleid MINAS en EU-NitraatrichtlijnAanvullend stikstofbeleidAanvullend fosfaatbeleid4.6 Gewasbeschermingsmiddelenbeleid Vermindering afhankelijkheid gewasbeschermingsmiddelenInhaalslag toelating gewasbeschermingsmiddelen op Europees
niveauHarmonisatie EU-toelatingsbeleid4.7 Boegbeelden uit de Nota Milieu en Economie Integrale aanpak milieu in de land- en tuinbouwIntegrale milieu aanpak in de melkveehouderijIntegrale aanpak beperking ongewenste bijvangsten in de
zeevisserij Sterkere relatie financiële dienstverlening en duurzame
ontwikkelingIntegrale aanpak milieu in de voedingsmiddelenketenGebruik van agrogrondstoffen in lijm en verf4.8 Gemeenschappelijk EU-landbouwbeleid4.9 Regelgeving5 DOELGROEP INDUSTRIE 5.1 Inleiding5.2 Convenanten en wetgeving Uitvoering convenantenTabel 6: Stand van zaken convenanten per bedrijfstak Vergunning op hoofdzakenMarktwerking, Deregulering en Wetgeving5.3 Boegbeelden uit de Nota Milieu en Economie Duurzame bedrijventerreinenStrategisch bedrijfsmilieumanagementBenchmarking5.4 Productenbeleid Productgerichte milieuzorgHulpmiddelen productenbeleidAndere overhedenMilieugerichte dienstontwikkelingProgramma Schoner ProducerenStimuleringsproject EcodesignKathalys6 DOELGROEP RAFFINADERIJEN 6.1 Inleiding6.2 Verslaglegging raffinaderijen Publiek milieuverslag en overheidsverslagRapportage doelstellingen6.3 Internationale richtlijnen en afspraken Maatregelen ter voorkoming van milieubelasting van olieproductenIPPC-richtlijn7 DOELGROEP ENERGIEBEDRIJVEN 7.1 Inleiding7.2 Milieu Actie Plan distributiebedrijven8 DOELGROEP DETAILHANDEL 8.1 Inleiding8.2 Detailhandel als schakel in de ketenAMvB Detailhandel en AmbachtenImplementatieplan Milieubeleid9 DOELGROEP VERKEER EN VERVOER 9.1 Inleiding9.2 Brongericht beleid Europese regelgevingBevorderen van zuinigere auto's via internationale afsprakenNieuwe technologieBrandstofverbruiksetiketteringConvenant bussen op gasBevorderen aanschaf schonere motoren vrachtwagens en bussen.BinnenvaartDemonstratieprojecten schone en zuinige voer- en vaartuigenEmissiedoelstellingen verkeersgeluid9.3 Beïnvloeding consumenten- en rijgedrag ConsumentengedragKilometerreductieBeleidsuitgangspunten rijsnelhedenHandhaving rijsnelheden9.4 Prijsbeleid Vergroening autobelastingen en optimale brandstofmixReiskosten9.5 Luchtvaart Luchtvaart en Luchtverontreiniging (voortgang nota LuLu)SchipholStructuurschema Burgerluchtvaartterreinen9.6 Boegbeelden uit de Nota Milieu en Economie Personenvervoer (van deur tot deur en «op maat»)Integratie Milieu en Economie in de Transportsector/Goederenvervoer Kenniscentrum Verkeer en VervoerTechnologieaanpak voor een innovatief verkeers- en vervoersysteem9.7 Inpassing infrastructuur10 DOELGROEP BOUW 10.1 Inleiding10.2 Duurzaam bouwen Beleidsprogramma 2000–2004Instrumentarium10.3 Loden leidingen10.4 Boegbeelden uit de Nota Milieu en Economie Ondergronds ruimtegebruikInnovatief Bouwen11 DOELGROEP AFVALVERWIJDERINGSBEDRIJVEN 11.1 Inleiding11.2 Wijzigingen in de verwijderingsstructuur Herstructurering Stortsector2e Wijziging Tienjarenprogramma AfvalOntheffingen stortverbodOpenstelling provinciegrenzen voor brandbaar afval op
1 januari 2000Doelstelling verspreiding11.3 Duurzame energie Verbetering energierendement van afvalverbrandingsinstallatiesVerdergaande optimalisering van de inzet van afval voor
energiewinningEmissiebeleid Biomassa12 DOELGROEP ACTOREN IN DE WATERKETEN 12.1 Inleiding12.2 Herziening Waterleidingwet Implementatie EG-DrinkwaterrichtlijnAlgehele herziening WaterleidingwetBepaling om het risico op legionella-ontwikkeling te beperken12.3 Beleidsplan Drink- en Industriewatervoorziening Uitvoering Beleidsplan Drink- en Industriewatervoorziening
(BDIV)Benchmarking waterleidingbedrijvenKwaliteit drinkwater12.4 Water in de stad Facilitatiedocument Water in de StadVoorbeeldprojecten12.5 Waterspoor12.6 Afvalwater buitengebied12.7 Overstortproblematiek Relatie tussen overstort, waterkwaliteit en veedrenkingBeleidsstandpunt basisinspanning riooloverstort12.8 Indirecte lozingenDEEL III MILIEUTHEMA'S EN DWARSDOORSNIJDENDE ONDERWERPEN
 1 INLEIDING2 THEMA VERANDERING VAN KLIMAAT 2.1 Inleiding2.2 Emissies van broeikasgassen en monitoringprogramma2.3 Uitvoeringsnota Klimaatbeleid InleidingHet basispakket1 Energiebesparing in de sector verkeer en vervoer Tabel 7: Maatregelen in het kader van energiebesparing
in de sector verkeer en vervoer 2 CO2-reductie door energiebesparingTabel 8: Maatregelen in het kader van CO2 reductie
door energiebesparing 3 Overige broeikasgassenTabel 9: Deelprojecten ROB Het reservepakketHet vernieuwingspakket2.4 Communicatie en voorlichting Voorlichtingscampagne broeikaseffectProcescommunicatieNieuwe fase in de communicatie2.5 Internationaal Werkprogramma van Buenos AiresKyoto-mechanismenJoint implementationProefprojecten Programma voor Joint Implementation (PPP-JI)Workshops capacity buildingHet Clean Development MechanismRatificatie van het Kyoto-protocolEuropese besluitvorming rond het Kyoto-protocolCommon and Coordinated Policies and Measures.In depth review Second National Communications2.6 Ozonlaagaantastende stoffen3 THEMA VERZURING 3.1 Inleiding3.2 SO2 en NOxSO2NOx-stationaire bronnen (industrie, raffinaderijen,
avi's en energie)3.3 NH3: verschil metingen en berekeningen3.4 VOS3.5 Evaluatie van verzuringsdoelstellingen3.6 Internationale maatregelenUN/ECE-protocol voor NOx en gerelateerde stoffenEuropese richtlijnen voor nationale emissieplafonds en
voor luchtkwaliteit (ozon)4 THEMA VERMESTING 4.1 Inleiding4.2 Gedifferentieerde normstelling voor nutriënten
in oppervlaktewater4.3 Waterkwaliteit en doorvertaling naar verliesnormen5 THEMA VERSPREIDING 5.1 Inleiding5.2 Stoffen en straling Hormoonontregelende stoffenChloor en chloormicro'sAsbestNiet-landbouwbestrijdingsmiddelenHoutverduurzamingsmiddelenPrioritaire stoffen, waaronder zware metalen (kwik, zink,
enzovoort)Stralingsprestatienorm5.3 Beleidsvernieuwing stoffen5.4 EU-dochterrichtlijnen6 THEMA VERONTREINIGING VAN DE BODEM 6.1 Inleiding6.2 Bodembescherming Nederlandse Richtlijn Bodembescherming bedrijfsmatige
activiteitenBouwstoffenbesluitNazorg voormalige stortplaatsenEG-richtlijn storten van afvalstoffen6.3 Bodemsanering Vernieuwing bodemsaneringsbeleidNieuw afwegingsproces saneringsdoelstellingenVergroten marktdynamiekSlagvaardigheid overheidGasfabrieksterreinenWaterbodems6.4 Bodembeheer Verontreinigde grondStichting Kennisontwikkeling en kennisoverdracht BodemLandsdekkend beeld7 THEMA VERWIJDERING 7.1 Inleiding7.2 Afvalverwijderingsstructuur Herziening Wet milieubeheerLandelijk Afvalbeheersplan7.3 Preventie Uitvoeringsstrategie PreventieVerpakkingen7.4 Gescheiden inzameling Wit en BruingoedBedrijfsafvalstoffenHuishoudelijk afvalTabel 10: Gescheiden inzamelen van huishoudelijk afval 7.5 Hergebruik Onderscheid nuttige toepassing en definitieve verwijderingOnderzoek naar knelpunten met betrekking tot hergebruik7.6 Storten StortverbodenEvaluatie regelgeving bouw- en sloopafval7.7 Gevaarlijke en niet-gevaarlijke afvalstoffen Europese lijst van gevaarlijke afvalstoffenEU-richtlijn verbranden afvalstoffen7.8 Scheepsafvalstoffen ScheepsafvalstoffenverdragHavenontvangstinstallaties (HOI's)8 THEMA VERSTORING 8.1 Inleiding8.2 Geluidhinder Strategische beleidsvisie op geluidGeluidhinder en het regeerakkoordVernieuwing geluidbeleidEuropees beleidSanering weg- en railverkeerlawaaiTabel 11: Bescherming woningen tegen verkeerslawaai Sanering industrielawaaiGezondheid in regio SchipholToestellen en GeluidLaagfrequent geluid8.3 Externe veiligheid Externe veiligheid inrichtingenImplementatie van de Seveso II-richtlijnAMvB vervoersinrichtingenGoederenvervoer per spoorSchipholRegionale luchthavens8.4 Lokale luchtkwaliteit Nota Luchtkwaliteitsbeeld9 THEMA VERDROGING 9.1 Inleiding9.2 Financiering maatregelen tegen verdroging9.3 Convenanten9.4 Activiteiten Commissie Integraal Waterbeheer10 GEBIEDENBELEID EN LEEFOMGEVING 10.1 Inleiding10.2 Stedelijk gebied Stad en milieuInvesteringsbudget Stedelijke VernieuwingGrotestedenbeleidGroen in en om de stad10.3 Landelijk gebied Stimuleringsregeling Gebiedsgericht BeleidGebiedscontracten10.4 Specifieke aandachtsgebieden in Nederland Mainport RotterdamGroene HartZuid-oost Friesland10.5 Leefomgeving Stimuleringsprogramma intensief ruimtegebruikBiodiversiteitOptimale Energie Infrastructuur/Energieprestatie op Locatie10.6 Boegbeelden uit de Nota Milieu en Economie Toerisme en recreatieNatuur en markt11 INTERNATIONAAL MILIEUBELEID 11.1 Inleiding11.2 Behoud van biodiversiteit en bossen Behoud van biodiversiteitBossen11.3 Relatie milieu en economie Beleidsvisie Milieu en Economie InternationaalMultilateraal akkoord inzake investeringenMillenniumonderhandelingsronde11.4 Vergroting van de wereldwijde beschikbaarheid van
zoet water Netherlands Water PartnershipTweede Wereld Water Forum 200011.5 Agenda 2000 en het toekomstig Europees milieubeleid Toetreding tot de EUDe toestand van het milieu in de EUZesde Milieuactieprogramma van de EUMilieu en gezondheid11.6 Bilaterale betrekkingen Midden- en Oost-EuropaChina12 FINANCIËLE INSTRUMENTEN 12.1 Inleiding12.2 Vergroening van het belastingstelsel Groene belastingenRegeerakkoordBTW12.3 Fiscale faciliteitenRegeling Willekeurige Afschrijving Milieu-investeringenEnergie Investerings AftrekGroen BeleggenMilieu-investeringsaftrekEnergie Premie ParticulierenDuurzame Ondernemers Aftrek12.4 Bestemmingsheffingen en subsidiesTabel 12: Bestemmingsheffingen en subsidies in 2000 (mln
gld)* Milieuschadelijke subsidies12.5 Groene boekhoudingen13 HANDHAVING 13.1 Inleiding13.2 Verbetering samenwerking Landelijke Coördinatiecommissie MilieuwethandhavingConvenanten handhavingSamenwerking binnen het ministerie van VROM13.3 Handhaving internationaal Internationale handhavingsnetwerkenBilaterale samenwerking13.4 Reguliere taken Inspectie Milieuhygiëne HandhavingToezicht op uitvoering14 WETENSCHAP EN TECHNOLOGIE 14.1 Inleiding14.2 Verkenning milieugerichte technologie14.3 Subsidieprogramma's Programma Economie, Ecologie en TechnologieProgramma Milieu & Technologie14.4 Ontwikkelingsprogramma's Duurzame Technologische Ontwikkeling (DTO)Programma Kennis en TechnologieVersterken van de kennisinfrastructuurOnderzoeksprogramma14.5 Marktintroductie van technologieFirst-mover-faciliteitDuurzaamheid en Technologie15 VOORRAADBEHEER 15.1 Inleiding15.2 Het belang van een maatschappelijke afweging15.3 Voorraadbeheer in de praktijkBedrijvenNationaalInternationaalBIJLAGEN BIJLAGE 1BIJLAGE 2BIJLAGE 3Cluster Industrie en diensten Cluster Landbouw en landelijk gebied Cluster Verkeer, Vervoer en Infrastructuur Generiek Overheidsbeleid BIJLAGE 4Perspectieven Industrie en diensten Perspectieven Landbouw en landelijk gebied Perspectieven Verkeer, vervoer en infrastructuur BIJLAGE 5
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26804Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 822 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 804Milieuprogramma 2000–2003nr. 2PROGRAMMALeeswijzer Milieuprogramma 2000–20035   DEEL IKERNPUNTEN VAN DE UITVOERING7   1Inleiding9 2Milieuafspraken in het regeerakkoord103De Nota Milieu en Economie14 4Programma 2000–2003165Externe integratie van het milieubeleid22 6Financiële
aspecten van het milieubeleid25 7Op weg naar het NMP430   DEEL IIACTOREN VAN HET MILIEUBELEID31   1Inleiding33   2Overheden342.1Inleiding34 2.2De Wet milieubeheer342.3Gemeentelijk milieubeleid36 2.4Boegbeelden
uit de Nota Milieu en Economie36 2.5Monitoring van overheidsprestaties37   3Burgers383.1Inleiding383.2De burger die het draagvlak bepaalt38 3.3De
burger als consument41    4Doelgroep Landbouw444.1Inleiding44 4.2Reconstructiewet concentratiegebieden454.3Interimwet ammoniak en veehouderij45 4.4Vernieuwing
instrumentarium stank- en ammoniakbeleid46 4.5Stikstof-
en fosfaatbeleid47 4.6Gewasbeschermingsmiddelenbeleid484.7Boegbeelden uit de Nota Milieu en Economie49 4.8Gemeenschappelijk
EU landbouwbeleid51 4.9Regelgeving51 5Doelgroep
Industrie525.1Inleiding52 5.2Convenanten
en wetgeving52 5.3Boegbeelden uit de Nota Milieu en Economie545.4Productenbeleid55    6Doelgroep
Raffinaderijen586.1Inleiding58 6.2Verslaglegging
raffinaderijen58 6.3Internationale richtlijnen en afspraken59   7Doelgroep Energiebedrijven617.1Inleiding617.2Milieu Actie Plan distributiebedrijven61    8Doelgroep
Detailhandel628.1Inleiding62 8.2Detailhandel
als schakel in de keten62    9Doelgroep Verkeer
en vervoer639.1Inleiding63 9.2Brongericht
beleid64 9.3Beïnvloeding consumenten- en rijgedrag669.4Prijsbeleid68 9.5Luchtvaart68 9.6Boegbeelden
uit de Nota Milieu en Economie69 9.7Inpassing infrastructuur71   10Doelgroep Bouw7210.1Inleiding7210.2Duurzaam bouwen72 10.3Loden leidingen7410.4Boegbeelden uit de Nota Milieu en Economie74    11Doelgroep
Afvalverwijderingsbedrijven7611.1Inleiding7611.2Wijzigingen in de verwijderingsstructuur76 11.3Duurzame
energie77 12.Doelgroep Actoren in
de waterketen7912.1Inleiding79 12.2Herziening
Waterleidingwet79 12.3Beleidsplan Drink- en Industriewatervoorziening8012.4Water in de stad81 12.5Waterspoor8112.6Afvalwater buitengebied82 12.7Overstortproblematiek8212.8Indirecte lozingen83   DEEL IIITHEMA'S
EN DWARSDOORSNIJDENDE ONDERWERPEN85   1Inleiding87   2Thema Verandering van klimaat882.1Inleiding882.2Emissies van broeikasgassen en monitoring89 2.3Uitvoeringsnota
Klimaatbeleid90 2.4Communicatie en voorlichting962.5Internationaal97 2.6Ozonlaagaantastende stoffen101   3Thema Verzuring1023.1Inleiding1023.2SO2 en NOx104 3.3NH3:
verschil metingen en berekeningen105 3.4VOS105 3.5Evaluatie
van verzuringsdoelstellingen106 3.6Internationale maatregelen106   4Thema Vermesting1084.1Inleiding1084.2Gedifferentieerde normstelling voor nutriënten in oppervlaktewater1094.3Waterkwaliteit en doorvertaling naar verliesnormen109   5Thema Verspreiding1105.1Inleiding1105.2Stoffen en straling110 5.3Beleidsvernieuwing
stoffen113 5.4EU-dochterrichtlijnen114    6Thema
Verontreiniging van de bodem1156.1Inleiding1156.2Bodembescherming115 6.3Bodemsanering1166.4Bodembeheer118   7Thema Verwijdering1217.1Inleiding121 7.2Afvalverwijderingsstructuur1227.3Preventie122 7.4Gescheiden inzameling1237.5Hergebruik124 7.6Storten125 7.7Gevaarlijke
en niet-gevaarlijke afvalstoffen125 7.8Scheepsafvalstoffen125   8Thema Verstoring1278.1Inleiding1278.2Geluidhinder128 8.3Externe veiligheid1308.4Lokale luchtkwaliteit133 9Thema
Verdroging1349.1Inleiding134 9.2Financiering
maatregelen tegen verdroging134 9.3Convenanten1359.4Activiteiten Commissie Integraal Waterbeheer135    10Gebiedenbeleid
en leefomgeving13610.1Inleiding136 10.2Stedelijk
gebied136 10.3Landelijk gebied138 10.4Specifieke
aandachtsgebieden in Nederland138 10.5Leefomgeving14010.6Boegbeelden uit de Nota Milieu en Economie141    11Internationaal
milieubeleid14211.1Inleiding142 11.2Behoud
van biodiversiteit en bossen142 11.3Relatie milieu en economie14411.4Vergroting van de wereldwijde beschikbaarheid van zoet water14511.5Agenda 2000 en het toekomstig Europees milieubeleid14611.6Bilaterale betrekkingen147   12Financiële
instrumenten14912.1Inleiding149 12.2Vergroening
van het belastingstelsel149 12.3Fiscale faciliteiten15112.4Bestemmingsheffingen en subsidies152 12.5Groene
boekhoudingen153    13Handhaving15413.1Inleiding154 13.2Verbetering samenwerking15413.3Handhaving internationaal155 13.4Reguliere
taken Inspectie Milieuhygiëne155    14Wetenschap
en technologie15714.1Inleiding157 14.2Verkenning
milieugerichte technologie157 14.3Subsidieprogramma's15814.4Ontwikkelingsprogramma's158 14.5Marktintroductie
van technologie159    15Voorraadbeheer16115.1Inleiding161 15.2Het belang van een maatschappelijke
afweging161 15.3Voorraadbeheer in de praktijk161    BIJLAGEN    1Afkortingenlijst2Overzicht van verantwoordelijkheden
relevante beleidsacties3Overzicht van de voortgang van boegbeelden
en generiek overheidsbeleid uit de Nota Milieu en Economie4Overzicht
van de voortgang van perspectieven uit de Nota Milieu en Economie5Stand
van zaken wet- en regelgevingLEESWIJZER MILIEUPROGRAMMA 2000–2003Voor u ligt het Milieuprogramma 2000–2003. In dit Milieuprogramma
vindt u het overzicht van de stand van zaken van de uitvoering van het milieubeleid
op dit moment en het beleidsprogramma voor de periode 2000–2003. Het
Milieuprogramma verschijnt jaarlijks als bijlage bij de begroting van het
ministerie van VROM.In februari 1998 heeft het kabinet het derde Nationaal Milieubeleidsplan
(NMP3) uitgebracht. In het NMP3 beschrijft het kabinet het nationale milieubeleid
voor de periode van 1999 tot 2003, met een vooruitblik naar de jaren daarna.
Dit Milieuprogramma vormt een nadere uitwerking van het NMP3. Daar waar het
NMP3 het beleid alleen op hoofdlijnen beschrijft, maakt het Milieuprogramma
het beleid operationeel: het gaat in op de concrete beleidsmaatregelen en
op voornemens voor de nabije toekomst.Het Milieuprogramma gaat niet in op effecten van de maatregelen op de
kwaliteit van het milieu. Dit doet het RIVM in zijn jaarlijkse Milieubalans.
Het RIVM stelt deze balans op in nauw overleg met de betrokken departementen.
Om een onderbouwing te bieden van beleidsmaatregelen en resultaten staan in
dit Milieuprogramma samenvattende grafieken en tabellen die een overall beeld
geven van de milieukwaliteit. Voor een uitgebreide toelichting hierop verwijzen
we u naar de Milieubalans. Overigens geeft het Milieuprogramma wel een reactie
op de conclusies uit de Milieubalans.Het Milieuprogramma is zo geschreven dat het niet nodig is het van voor
tot achter te lezen. De inhoudsopgave, de verwijzingen in de tekst en de inleidingen
helpen om snel de juiste onderwerpen te vinden.Daarnaast is het programma opgesplitst in drie delen, die elk gericht
zijn op een andere lezer. Hieronder geven we een leeswijzer per deel.• Deel I geeft de kernpunten van de uitvoering van het milieubeleid
weer. Dit deel richt zich op lezers die snel een idee willen krijgen van de
hoofdzaken die op dit moment spelen bij de uitvoering van het milieubeleid.
Hoofdstuk 5 van Deel I geeft antwoord op de motie van de Tweede Kamer, over
externe integratie.• Deel II richt de aandacht op de actoren in het milieubeleid, te
weten de overheden, de burgers en de doelgroepen. Dit zijn de groepen die
verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van (delen van) het milieubeleid.
Dit deel richt zich op lezers die ofwel zelf een actor zijn, dan wel geïnteresseerd
zijn in een of meer doelgroepen.• Deel III beschrijft de stand van zaken wat betreft de verschillende
thema's die het milieubeleid onderscheidt. Naast de milieuthema's vindt u
in dit derde deel ook de «dwarsdoorsnijdende» onderwerpen: gebiedenbeleid,
internationaal beleid, kosten van het milieubeleid, financieel instrumentarium,
handhaving, wetenschap en technologie en voorraadbeheer. Dit deel richt zich
op specialisten en deskundigen, en bevat daarom ook de meest gedetailleerde
informatie.Het kabinet heeft in juni 1997 de Nota Milieu en Economie uitgebracht.
Deze nota richt zich specifiek op het samengaan van milieu en economie. Behalve
een beleidsvisie bevat de nota ook concrete acties. De voortgangsrapportage
over de concrete acties uit de Nota Milieu en Economie, zoals die aan de Tweede
Kamer is toegezegd, komt in dit Milieuprogramma aan bod. De bijlagen 3 en
4 geven een overzicht van de voortgang van de «boegbeelden» en
perspectieven uit de Nota Milieu en Economie. Meer uitgebreide informatie
over de boegbeelden staat in de lopende tekst van de delen II
en III, onder de paragrafen getiteld Boegbeelden uit de Nota Milieu en Economie.De Uitvoeringsnota Klimaatbeleid kondigt aan dat het Milieuprogramma voortaan
rapporteert over de voortgang en programmering van het beleid uit deze nota.
Ook staat in de Uitvoeringsnota dat het beleid aan de hand van deze rapportages
zal worden geëvalueerd en zo nodig bijgesteld in 2002 en 2005. In het
thema-hoofdstuk Verandering van Klimaat vindt u de voortgang en programmering
van de Uitvoeringsnota klimaat. Vanwege overlap met andere hoofdstukken in
dit Milieuprogramma wordt, waar nodig, verwezen.Bij de behandeling van de Nota Voertuigtechniek en Brandstoffen in de
Tweede Kamer (Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 24 884, nr. 5)
heeft de minister van VROM toegezegd jaarlijks aan de Kamer te rapporteren
over de stand van zaken. Het gaat om acties die gericht zijn op het bevorderen
van zuiniger en schoner rijden zoals fiscale maatregelen en demonstratieprojecten.
Dit Milieuprogramma rapporteert hierover in Deel II, Hoofdstuk 9, Doelgroep
Verkeer en Vervoer.In de verschillende hoofdstukken van Deel II en III in dit Milieuprogramma
komen de volgende vragen aan de orde: hoe staat het met de uitvoering van
het voorgenomen beleid in de periode 1998–1999? Wat gaat wel goed, wat
niet, en waarom? Vervolgens kijkt het Milieuprogramma per onderwerp vooruit
naar de jaren 2000 tot 2003 en beantwoordt het de volgende vragen: wat zijn
concrete beleidsvoornemens? Wie voert die uit en wanneer is het af? Wanneer
het om deze programmering voor de periode 2000–2003 gaat, is dit aangegeven
met de aanduiding «programma» in de kantlijn. DEEL I KERNPUNTEN VAN DE UITVOERING 1 INLEIDINGDit eerste deel van het Milieuprogramma geeft een beknopt overzicht van
de kernpunten van de uitvoering van het milieubeleid. Het onderstaande overzicht
geeft aan welke kernpunten achtereenvolgens aan bod komen.• Duurzame ontwikkeling, investeren in milieu, de Startnota «Ruimte
van Nederland» en het Groene Poldermodel zijn kernpunten uit het regeerakkoord.
Deze onderwerpen komen in hoofdstuk 2 aan bod.• De maatschappelijke doorwerking van de beleidsfilosofie uit de
Nota Milieu en Economie en het boegbeeld duurzame bedrijventerreinen zijn
de kernpunten uit hoofdstuk 3.• Hoofdstuk 4 bevat de kernpunten uit de Milieubalans 1999 en de
reactie hierop van het kabinet. Het gaat om de volgende onderwerpen: klimaat,
stikstof, bestrijdingsmiddelen, duurzaam consumeren, verkeer en vervoer, ecologische
voetafdruk, gezondheid en kwaliteit lokale leefomgeving.Behalve deze kernpunten behandelt Deel I in hoofdstuk 5 het antwoord op
de motie Crone over externe integratie en in hoofdstuk 6 de financiële
aspecten van het milieubeleid. Tenslotte kijkt hoofdstuk 7 wat verder vooruit
naar het vierde Nationaal Milieubeleidsplan, dat het kabinet begin 2001 wil
uitbrengen. 2 MILIEUAFSPRAKEN IN HET REGEERAKKOORD 2.1 InleidingNaast het NMP3 vormt het regeerakkoord een belangrijke basis voor het
Milieuprogramma. In het regeerakkoord komen belangrijke milieu-onderwerpen
aan bod: duurzame ontwikkeling, investeren in milieu, Startnota Ruimtelijke
Ordening en het Groene Poldermodel. Dit hoofdstuk gaat op elk van deze onderwerpen
nader in. 2.2 Duurzame ontwikkelingHet NMP3 onderschrijft het belang van een duurzame ontwikkeling. Het begrip
duurzame ontwikkeling duidt op een ontwikkeling die voorziet in zowel de behoeften
van de huidige als toekomstige generaties. Hiermee is de zorg voor het milieu
onderdeel van een bredere zorg, gericht op welzijn en welvaart. Duurzame ontwikkeling
vraagt om een balans tussen economische welvaart, sociaal welzijn en een schoon
milieu zowel nu als in de toekomst. De relatie milieu en sociaal welzijn wordt
momenteel verder uitgewerkt en zal aandacht krijgen in het NMP4.Waar het gaat om de relatie tussen milieu en economie vertaalt het kabinet
dit in zijn regeerakkoord door vast te houden aan het doel van de absolute
ontkoppeling tussen economische groei en milieudruk. Dit wil zeggen dat als
de economie groeit, de milieudruk daalt. De onderstaande figuur geeft de mate
van ontkoppeling weer.Het kabinet constateert dat het Nederlandse milieubeleid succesvol is;
het lukt voor bijna alle milieuproblemen, alhoewel niet voor klimaatverandering
en verspreiding, om de milieudruk te laten dalen, terwijl de economie groeit.
Bij klimaat is er in 1998 sprake van stabilisatie ten opzichte van 1997. Bij
verspreiding stijgt de indicator door een toename van de bijdrage van landbouwbestrijdingsmiddelen.
Deel III licht het verloop van de lijnen nader toe. 2.3 Investeren in milieuHet NMP3 heeft duidelijk gemaakt dat er vier hardnekkige milieuknelpunten
zijn:• klimaat• mest en ammoniak• NOx in het verkeer• geluid in het verkeerOm deze knelpunten te kunnen aanpakken, geeft het NMP3 een overzicht van
mogelijke maatregelen met kosten in de zogenaamde optiepakketten. Het NMP3
maakt echter geen keuze uit de verschillende optiepakketten.Het kabinet heeft in zijn regeerakkoord besloten het milieubeleid een
aanzienlijke impuls te geven. Het heeft extra middelen beschikbaar gesteld
voor milieutechnologie, duurzame energie, waterbodemsanering en voor NMP3-opties.
Ook heeft het kabinet besloten de regulerende energiebelasting te verhogen.De extra middelen die het kabinet beschikbaar stelt en de belastingmaatregelen
vormen een impuls die goed aansluit op de optiepakketten uit het NMP3. Deze
impuls maakt onderdeel uit van een geheel aan investeringen die nodig zijn
om de ruimtelijke en economische structuur (inclusief milieu) van Nederland
te versterken. Het kabinet heeft zich bij de investeringsbeslissingen gebaseerd
op het advies van de Interdepartementale Commissie Economische Structuur (ICES).
Ook de ruimtelijke en economische investeringen die niet direct gekoppeld
zijn aan de NMP3-opties zijn over het algemeen goed voor het milieu.Hieronder staat een samenvatting van de bijdrage van het regeerakkoord
aan de aanpak van de knelpunten uit het NMP3. In de desbetreffende hoofdstukken
in de Delen II en III komen deze knelpunten uitgebreider aan bod. KlimaatveranderingIn het regeerakkoord heeft het kabinet besloten de regulerende energiebelasting
te verhogen. Daarnaast heeft het kabinet 170 miljoen van de beschikbare middelen
voor «overige NMP-opties» uit het regeerakkoord bestemd voor maatregelen
in de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid. In de Uitvoeringsnota geeft het kabinet
aan op welke wijze de beoogde beleidsdoelen zullen worden gerealiseerd (zie
ook Hoofdstuk 2 van Deel III). Mest en ammoniakHet kabinet heeft 225 miljoen bestemd voor de problematiek van de mest
en ammoniak. Daarnaast heeft het kabinet een deel van de middelen voor de
reconstructie van de varkenssector ingezet voor deze problematiek. Hiermee
lost het kabinet de problematiek rond mest en ammoniak, zoals geschetst in
het NMP3, voor een deel op (zie ook Hoofdstuk 4 van Deel II). NOx en geluid in het verkeerVoor NOx en geluid in het verkeer heeft het kabinet 90 miljoen
bestemd. Deze middelen leveren slechts een beperkte bijdrage aan de oplossing
van de genoemde knelpunten. De betrokken departementen evalueren de doelstellingen
voor zowel verzuring (waaraan NOx een bijdrage levert) als voor
geluid. Eventuele nieuwe doelen op dit gebied (en het beleid dat erop gericht
is deze doelen te halen) komen terug in het NMP4 (zie ook Hoofdstuk 9 van
Deel II). 2.4 Startnota Ruimtelijke OrdeningIn januari 1999 heeft het kabinet de Startnota Ruimtelijke Ordening 1999
«De ruimte van Nederland» gepubliceerd. De Startnota is in het
regeerakkoord aangekondigd als de voorstudie van de Vijfde Nota Ruimtelijke
Ordening. Het motto van de Startnota is Stedenland-Plus: de compacte stadbenadering,
aangevuld met een beheerste ontwikkeling van regionaal gedifferentieerde corridors.
Voor het milieubeleid zijn de volgende elementen uit de Startnota van belang.• In de toekomst blijven (netwerk)steden de belangrijkste plekken
waar groei van wonen en werken zal moeten plaatsvinden. Voor de steden gelden
uitgangspunten als compact bouwen, meervoudig ruimtegebruik en ondergronds
bouwen en het versterken van een geïntegreerd regionaal vervoerssysteem.• Voor zover de groeiende ruimtebehoefte voor werken en wonen niet
binnen het stedelijke gebied kan worden opgevangen, kiest het kabinet voor
selectieve bundeling van de groei in corridors. Een corridor is een verstedelijkingsas
langs doorgaande verkeersverbindingen (weg, rail, water) tussen bestaande
stedelijke kernen. Het kabinet gaat ervan uit dat de bestaande en nieuwe knooppunten
op een corridor «multimodaal» zijn, dat wil zeggen de mogelijkheid
bieden van overslag van de ene vervoerswijze op de andere vervoerswijze.• De nota onderscheidt drie soorten gebieden: de parels, de verbeteringsgebieden
en de basiskwaliteitsgebieden. Dit heeft met name consequenties voor de aard
van de landbouw die in de verschillende gebieden mogelijk is. De parels zijn
(inter)nationaal gezien de meest waardevolle natuurgebieden en cultuurlandschappen.
In verbeteringsgebieden kunnen nieuwe economische activiteiten ontstaan die
de groene kwaliteiten verbeteren. In basiskwaliteitsgebieden kunnen binnen
generieke randvoorwaarden nieuwe economische dragers ontstaan.• Het ruimtelijk beleid draagt ertoe bij dat een duurzame economie
gerealiseerd kan worden door een vestigingsklimaat te creëren dat aantrekkelijk
is voor vele soorten economische activiteiten. Het kabinet wil ons land aantrekkelijker
maken voor kennisintensieve bedrijvigheid en zakelijke dienstverlening. Op
energiegebied wil het kabinet de mogelijkheden benutten om energievragers
en -aanbieders ruimtelijk bij elkaar te brengen. Verder zal het kabinet ruimte
reserveren voor de opwekking van duurzame energie.• De nota legt het accent op het beter en efficiënter benutten
van bestaande infrastructuur en vervoerswezen. Nieuwe infrastructuur zal het
kabinet verantwoord inpassen. Op lange termijn bieden ondergronds transport
en buisleidingen mogelijkheden om bij te dragen aan oplossingen voor goederenvervoer.
Om de automobiliteit te beheersen zal met name het prijsinstrumentarium worden
ingezet.• Om de veiligheid in gebieden rond rivieren te vergroten kiest de
Startnota ervoor om meer ruimte te geven aan de rivieren in plaats van de
dijken verder te verhogen. Deze keuze geeft ook mogelijkheden aan het ontwikkelen
van natte natuur. Ook in stedelijke gebieden streeft het kabinet ernaar, de
ruimtelijke mogelijkheden te benutten om water langer vast te houden. programma De vijfde Nota Ruimtelijke OrdeningDe uitwerking van de Startnota krijgt gestalte in onder andere de Vijfde
Nota Ruimtelijke Ordening. De milieu-inzet in deze nota is erop gericht de
milieubelangen zo vroeg en concreet mogelijk in beleids- en planvorming te verankeren. Dit dient zo te gebeuren dat ook andere beleidsterreinen
dit per saldo als winst beschouwen. De Vierde Nota heeft mede aanleiding gegeven
tot een groot aantal experimenten en vernieuwingen: het gebiedenbeleid, het
project Stad en Milieu, vernieuwing geluidbeleid (MIG), beleidsvernieuwing
bodemsanering (BEVER). In relatie met de Vijfde Nota wordt de balans opgemaakt
van al deze initiatieven en de integratie van ruimte en milieu verder uitgewerkt. 2.5 Het Groene PoldermodelIn het regeerakkoord heeft het kabinet aangegeven dat het zich open wil
stellen voor constructieve bijdragen van relevante groeperingen in de samenleving
bij het opstellen van beleid voor de grote vraagstukken op het terrein van
leefomgeving en de ruimtelijke economische en ecologische inrichting van ons
land. Waar mogelijk zal het kabinet groepen in de samenleving betrekken bij
de besluitvorming om het draagvlak voor het beleid en de effectiviteit van
het beleid te vergroten. Deze vorm van overleg, advisering en samenwerking
wordt in de dagelijkse praktijk het groene poldermodel genoemd.In een brief van 18 februari 1999 aan de Tweede Kamer, heeft het kabinet
het idee van een groen poldermodel verder uitgewerkt. Het kabinet vindt het
belangrijk dat alle partijen bereid zijn om open overleg met elkaar te voeren
en onbevangen de mogelijkheden van samenwerking te onderzoeken. Het kabinet
stelt wel twee randvoorwaarden aan het groene poldermodel, zo blijkt uit de
brief. Ten eerste houdt de rijksoverheid de eindverantwoordelijkheid voor
te nemen besluiten. Ten tweede mogen de nieuwe vormen van overleg niet leiden
tot besluiteloosheid. Binnen deze randvoorwaarden wil het kabinet met maatschappelijke
organisaties (zoals de milieubeweging en het bedrijfsleven) overleg voeren
over onderwerpen van duurzaamheid en ruimtelijke ordening.Inmiddels nemen natuur- en milieuorganisaties deel aan twee commissies
van de Sociaal-Economische Raad. Het kabinet legt de belangrijkste nota's
op het gebied van duurzaamheid en ruimtegebruik voor advies voor aan deze
commissies. Ook heeft het kabinet een breed beraad belegd met maatschappelijke
en bestuurlijke organisaties over de voorbereiding van de Vijfde Nota Ruimtelijke
Ordening en het Vierde Nationaal Milieubeleidsplan. Nota's van andere ministeries
worden eveneens in overleg met maatschappelijke organisaties voorbereid. 3 DE NOTA MILIEU EN ECONOMIE 3.1 InleidingIn juni 1997 heeft het kabinet de Nota Milieu en Economie gepresenteerd.
Met deze nota zet het kabinet een volgende stap in het proces van een duurzame
ontwikkeling door de economische dimensie in beeld te brengen. Voor duurzame
ontwikkeling is het noodzakelijk dat overheden, bedrijfsleven en maatschappelijke
organisaties samen een absolute ontkoppeling realiseren tussen economische
groei en milieuschadelijke emissies. Met de nota streeft het kabinet ernaar
om economische groei, versterking van de concurrentiekracht en toename van
de werkgelegenheid te combineren met een zorgvuldig beheer van ruimte, natuur
en biodiversiteit, een vermindering van de milieudruk en een aanmerkelijke
vermindering van de inzet van fossiele brandstoffen en niet-vernieuwbare grondstoffen.Dit hoofdstuk is als volgt ingedeeld. Paragraaf 3.2 staat stil bij de
«doorwerking» van het gedachtegoed uit de nota, dat wil zeggen
bij de mate waarin de notie van synergie tussen economie en milieu tot maatschappelijke
resultaten heeft geleid. Paragraaf 3.3 geeft een illustratief voorbeeld van
een concrete actie, in de nota aangegeven met de term boegbeelden. De stand
van zaken rond deze boegbeelden komt uitgebreid aan bod in de Delen II en
III en de Bijlagen 3 en 4. 3.2 De doorwerking van het gedachtegoedDe beleidsfilosofie dat milieu en economie in veel gevallen goed samen
kunnen gaan, heeft duidelijk postgevat in de maatschappij. Dit blijkt uit
een onderzoek dat in opdracht van het ministerie van VROM is uitgevoerd.De onderzoekers hebben verschillende betrokkenen bij de overheid, het
bedrijfsleven, diverse maatschappelijke organisaties en de wetenschap geïnterviewd.De nota heeft als kristallisatiepunt gewerkt voor de ontwikkelingen die
in de maatschappij al in gang gezet waren, maar nodigt bovendien uit tot verdere
stappen. De beleidsfilosofie spreekt het bedrijfsleven erg aan, omdat het
de creativiteit en innovativiteit stimuleert. Bovendien sluit de nota goed
aan op de wijze waarop het bedrijfsleven zijn bijdrage aan het verminderen
van de milieuproblemen wil leveren. De nota past binnen een milieubeleid waar
de overheid de maatschappelijke actoren oproept zelf verantwoordelijkheid
te dragen en duurzaam te handelen.Veel organisaties gebruiken de nota als de centrale kapstok voor hun milieubeleid
en de milieugerichte activiteiten. Het bedrijfsleven, met de industrie voorop,
heeft de kansen gegrepen. Het milieu speelt als randvoorwaarde een steeds
grotere rol in alle aspecten van de bedrijfsvoering. De aanpak van de Nota
Milieu en Economie biedt bedrijven de mogelijkheid zich beter te profileren,
en zodoende nieuwe hoogwaardige markten aan te boren.De veranderingsprocessen die het gedachtegoed uit de nota vereist zijn
complex, omdat ze ingrijpen op verschillende vlakken: maatschappelijk, institutioneel
en organisatorisch. Zulke ingrijpende veranderingen vinden uiteraard niet
van de ene op de andere dag plaats. In sommige sectoren is men inmiddels verder
dan in andere sectoren. Hetzelfde geldt voor de verschillende onderdelen van
het milieuprobleem. Hoe verder?Zoals Hoofdstuk 2 van dit eerste deel laat zien, blijven CO2,
mest en ammoniak en NOx en geluid in het verkeer knelpunten.
Samen met het bedrijfsleven en gebruik makend van de economische en technologische
dynamiek zal de overheid actief blijven zoeken naar manieren om ook voor deze
onderwerpen de gestelde doelen te realiseren. Het NMP4 zal aangeven langs
welke wegen dit zal gebeuren. Hierbij zal het NMP4 mede voortbouwen op het
gedachtegoed uit de Nota Milieu en Economie.Al eerder zal het kabinet bedrijven stimuleren eigen initiatieven te ontplooien
om milieu en economie te verenigen. Op deze manier kunnen de kansen die het
bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en de overheid signaleren op
diverse terreinen benut worden. Het kabinet zal echter niet weglopen voor
zijn verantwoordelijkheid als blijkt dat ontkoppeling van economische groei
en milieudruk op onderdelen verdergaand beleid vergt. Waar milieu en economie
uiteindelijk blijven botsen, zal het kabinet een duidelijke keuze moeten maken. 3.3 Boegbeeld duurzame bedrijventerreinenDe aanpak via boegbeelden is succesvol, zo blijkt uit het onderzoek. Boegbeelden
zijn de concrete acties uit de nota die de overheid in overleg met het bedrijfsleven
heeft geselecteerd. De stand van zaken rond de uitvoering van de boegbeelden
komt aan bod in de Delen II en III van dit Milieuprogramma, bij de desbetreffende
onderwerpen. De aandacht is hier beperkt tot een voorbeeld.Een van de meer succesvolle boegbeelden is het boegbeeld duurzame bedrijventerreinen.
Doel van dit boegbeeld is samenwerkingsprojecten te stimuleren op bedrijventerreinen.
Het gaat daarbij om projecten die een bijdrage leveren aan een betere milieukwaliteit,
efficiënter ruimtegebruik en een verbeterde concurrentiepositie. Concreet
betekent dit bijvoorbeeld dat bedrijven gebruik maken van elkaars restwarmte
of afvalwater. Het ministerie van EZ heeft samen met de ministeries van VROM
en V&W, andere overheden en het bedrijfsleven een handreiking en een brochure
uitgebracht, waar veel vraag naar is. De komende jaren staat de uitvoering
van het stimuleringsprogramma centraal. Het programma zal vooral het samenwerkingsproces
tussen bedrijven ondersteunen. (Zie verder Deel II, Hoofdstuk 5, Doelgroep
Industrie). 4 PROGRAMMA 2000–2003 4.1 InleidingDe effecten van het beleid op de milieukwaliteit staan beschreven in de
Milieubalans van het RIVM. De Milieubalans '99 geeft de stand van zaken tot
1 januari 1999 weer en geeft voor een aantal milieuthema's de raming voor
de komende jaren. Dit hoofdstuk geeft in paragraaf 4.2 een kort overzicht
van de belangrijkste conclusies uit de Milieubalans. Uiteraard is er sprake van een wisselwerking tussen de cijfers en het
beleid; daarom geeft het kabinet in paragraaf 4.3 een beleidsmatige reactie
op de belangrijkste conclusies uit de Milieubalans. 4.2 De conclusies uit de Milieubalans AlgemeenOndanks een hoger dan verwachte economische groei in 1998 (+ 3,8%) is
de milieudruk beperkt toegenomen. De economische groei vond vooral plaats
in de minder energie-intensieve sectoren, zoals de dienstensector. Een belangrijk
deel van de economische groei in 1998 schrijft het RIVM toe aan de toename
van de consumptieve bestedingen. Deze groei was 4,4 % in 1998, een nieuw record
sinds 1980. Met name de bestedingen aan elektrische apparaten, auto's en buitenlandse
vakanties groeiden sterk. Aan de productiekant kenden in 1998 de sectoren
met een hoge milieudruk een relatief lage groei, terwijl aan de consumptiekant
de vraag naar goederen met een hoge milieudruk relatief sterk steeg. DoelgroepenDe doelgroepen hebben de afgelopen 20 jaar substantiële emissiereducties
gerealiseerd voor veel milieugevaarlijke stoffen, ondanks de groei in volume-ontwikkelingen.
De relatieve bijdrage aan de thema's verzuring en klimaat van de industrie
en de energievoorziening is afgenomen terwijl de relatieve bijdrage van verkeer,
consumenten en landbouw is toegenomen.De industrie blijft steeds minder verzurende stoffen uitstoten. De uitstoot
van CO2 is echter weer terug op het niveau van 1990, na een daling
begin jaren '90. De hoeveelheid duurzaam opgewekte energie is sinds eind jaren
80 verdubbeld, tot circa 1,8% van het Nederlands energiegebruik. Deze groei
is echter onvoldoende om de doelstelling van een aandeel van 3% in 2000 te
bereiken.Het vliegtuig heeft in het personenvervoer de afgelopen decennia veruit
de sterkste groei doorgemaakt. Het RIVM schat in dat de emissies door verkeer
en vervoer de komende jaren verder zullen dalen, met uitzondering van CO2. De CO2-emissie zal tot en met 2003 naar schatting met
0,5% per jaar toenemen. Dit is aanzienlijk minder dan de 2% per jaar in de
voorgaande jaren, met name dankzij het recent afgesloten convenant met de
Europese autofabrikanten.Sinds de Tweede Wereldoorlog is het electriciteitsverbruik van huishoudens
meer dan vervijfvoudigd. De verbetering van de efficiëntie van huishoudelijke
apparaten heeft de toename van de vraag naar deze apparaten niet kunnen compenseren.
Het verbruik van elektrische apparaten die continu aanstaan, zoals wekkerradio's,
digitale klokjes, het stand-by staan van audio en video, en draadloze telefoons
zijn een substantieel deel gaan uitmaken van het huishoudelijk elektriciteitsverbruik. De emissies bij de afvalverbrandingsinstallaties zijn de afgelopen decennia
zeer fors afgenomen. Inmiddels voldoen alle AVI's aan de zeer strenge normen. Milieuthema'sDe milieudruk is de laatste jaren afgenomen op alle compartimenten (water,
bodem en lucht). Met name voor lucht en het zoute oppervlaktewater heeft dat
voor de meeste stoffen tot een meetbare verbetering van de kwaliteit geleid.
Een verbetering van de bodem- en grondwaterkwaliteit is nog niet duidelijk
zichtbaar. Vooral onder zandgrond ligt de nitraatconcentratie in grondwater
nog vaak boven de EU-norm van 50 mg/l. Bovendien laat het gebruik van bestrijdingsmiddelen,
en dan vooral de fungiciden, een stijgende trend zien.De groei van de emissies van de klimaatgassen CO2 en N2O lijkt de laatste jaren te stagneren. Voor de komende jaren wordt
nog een groei met 0,5 à 1% per jaar geraamd. Het RIVM verwacht dat
in 2003 de emissie van CO2 bijna 15% hoger zal zijn dan in 1990.
De emissie van CH4 is sinds 1990 sterk gedaald.De emissies van verzurende stoffen zullen ook de komende jaren blijven
dalen, met enkele procenten per jaar. Dit is echter onvoldoende om de depositiedoelstelling
voor het jaar 2000 te kunnen halen. De gerealiseerde reductie van de emissie
van fijn stof heeft nog niet geleid tot een significante daling van het aantal
dagen waarop de norm wordt overschreden.De vermesting van het oppervlaktewater is sinds 1985 sterk afgenomen,
vooral door een afname van de emissie van fosfaat (emissiebeperkende maatregelen
bij de industrie, fosfaatvrije wasmiddelen). Het terugdringen van de emissie
van stikstof is op dit moment nog het belangrijkste aandachtspunt. Energie- en ruimtebeslagIn de Milieubalans presenteert het RIVM een analyse van het energie- en
ruimtebeslag in binnen- en buitenland, die samenhangt met de consumptie van
Nederlanders. Zowel het energie- als het ruimtebeslag zijn per Nederlander
de afgelopen decennia toegenomen: het ruimtebeslag met zo'n 5%, het energiebeslag
met ongeveer een factor 4. Efficiëntieverbeteringen hebben de volumegroei
van de consumptie niet kunnen compenseren. Een breed gedragen methodiek om
de effecten van energie- en ruimtebeslag op ecosystemen en biodiversiteit
te kwantificeren is niet beschikbaar. Overigens zijn er ook positieve –
bijvoorbeeld economische – effecten in het buitenland als gevolg van
de import van consumptiegoederen in Nederland. Effecten op ecosystemen en volksgezondheidHet leggen van een relatie tussen effecten op ecosystemen en ontwikkelingen
in milieudruk en -kwaliteit is niet eenvoudig. Een methodiek die die relatie
moet gaan leggen is momenteel in ontwikkeling. Wel is duidelijk dat de nutriëntenrijkdom
van de bodem in natuurgebieden de afgelopen decennia significant is toegenomen.
De depositie van stikstof op ecosystemen is hoger dan de vastgestelde kritische
waarden.De huidige niveaus van fijn stof en ozon in Nederland gaan gepaard met
gezondheidseffecten. Op basis van epidemiologisch onderzoek is berekend dat
de huidige niveaus leiden tot 1–3% extra dagelijkse sterfte en ziekenhuisopnamen.
Het betreft met name ouderen en personen met bestaande hart-
of longaandoeningen. De acute gezondheidsrisico's door de verontreiniging
van voedsel, bodem en water zijn over het algemeen verwaarloosbaar. De hinder
door geluidoverlast neemt verder af, het aantal geluidgehinderden bedraagt
42%, dat is nog 2% verwijderd van de doelstelling voor 2000. 4.3 Reactie op de Milieubalans AlgemeenHet kabinet reageert verheugd op de positieve conclusies in de Milieubalans.
Het milieubeleid is succesvol. Voor geluidhinder, verwijdering, verdroging
en SO2 halen we de gestelde doelen voor 2000 dan wel 2010. Wereldwijd
lijkt de CO2-emissie dit jaar voor het eerst sinds jaren te dalen,
alhoewel het RIVM zich in de Milieubalans afvraagt of dit structureel dan
wel incidenteel is. Toch beseft het kabinet dat we niet op alle milieuthema's
even succesvol zijn. Het kabinet reageert in deze paragraaf op de conclusies
uit de Milieubalans en geeft daarbij, waar mogelijk concreet, de activiteiten
voor de periode 2000–2003 weer. KlimaatHet kabinet constateert dat de totale emissie aan broeikasgassen voor
1998 vrijwel gelijk is aan die van 1997, bij een economische groei van 3,8%.
Hieruit trekt het kabinet de conclusie dat we in ieder geval voor 1998 in
staat lijken een relatieve ontkoppeling te bewerkstelligen. Om ook tot een
absolute ontkoppeling te komen, heeft het kabinet op 9 juni 1999 de Uitvoeringsnota
Klimaatbeleid aan de Tweede Kamer aangeboden. In deze nota gaat het kabinet
in op de maatregelen binnen Nederland die enerzijds nodig zijn om het in Kyoto
afgesproken doel te bereiken (6% reductie in 2008–2012 ten opzichte
van 1990). En anderzijds om het fundament te leggen voor technologische en
instrumentele vernieuwing die nodig is voor het beleid na 2012. De binnenlandse
maatregelen vullen 50% van het beleidstekort in. Eind 1999 publiceert het
kabinet deel 2 van de Uitvoeringsnota, waarin de maatregelen staan die Nederland
in het buitenland neemt via de zogenaamde flexibele instrumenten: Joint Implementation,
Clean Development Mechanism en emissiehandel. StikstofVoor verzuring en vermesting constateert het kabinet wel een dalende lijn,
maar die is niet voldoende om de doelen te halen. Wat betreft de depositie
van NOx, sluit het kabinet zich aan bij de in Europees verband
af te spreken maatregelen. Daarnaast werken de ministeries van VROM, V&W,
EZ en LNV samen aan de evaluatie van de bestaande verzuringsdoelen. Als gevolg
van het uitbrengen van het «met redenen omkleed advies» door de
EC, wegens een onvoldoende geachte implementatie van de EU nitraatrichtlijn,
en het buiten toepassing blijven van de Wet herstructurering varkenshouderij
is een herbezinning nodig op het in te zetten instrumentarium ter regulering
van het mestvolume. Het is daarbij onontkoombaar dat de maatregelen zeer ingrijpend
zijn. De ministers van LNV en VROM zullen de Tweede Kamer hierover in september
1999 nader informeren. Naast de uitspoeling van stikstof naar de bodem, blijft
ook de emissie van ammoniak een punt van zorg. Zeker nu uit onderzoek naar
het ammoniakgat blijkt dat de ammoniakemissie ongeveer 25% hoger is dan eerder
werd berekend. BestrijdingsmiddelenHet kabinet constateert binnen het thema verspreiding een licht stijgende
trend voor bestrijdingsmiddelen. Het zijn vooral de fungiciden (de schimmelbestrijdingsmiddelen)
die een toename van het gebruik te zien geven. Voor een deel wordt de toename
veroorzaakt door weersomstandigheden in de teeltseizoenen 1997 en 1998. Naar
schatting wordt tweederde deel van de fungiciden gebruikt voor bestrijding
van phytophthora in aardappelen. LTO-Nederland heeft in december 1998 het
Masterplan Phytophthora uitgebracht waarin een 20-tal projecten zijn opgenomen.
Aan het plan is echter geen harde doelstelling verbonden. Mede gezien het
vrijblijvende karakter van veel projecten is er geen garantie dat het fungicidengebruik
de komende jaren aanzienlijk zal dalen.Hiernaast is het ministerie van LNV voor de verdere ontwikkeling van het
bestrijdingsmiddelenbeleid als geheel het project Gewasbescherming na 2000
gestart. Het kabinet zal het beleidsvoornemen Gewasbescherming na 2000 in
het voorjaar van 2000 naar de Tweede Kamer sturen. Duurzaam consumerenHet kabinet concludeert dat de bijdrage van de industrie, energiesector
en raffinaderijen aan de milieudruk is gedaald, maar dat de milieudruk door
consumptieve bestedingen nog steeds toeneemt. Hierbij valt vooral de toename
van het electriciteitsgebruik op. Deze conclusie sluit aan bij het NMP3, waarin
het kabinet aangeeft dat «de negatieve milieueffecten van een blijvende
economische groei nog eens versterkt worden doordat de toename van de consumptieve
bestedingen zich vooral uit in een toenemend gebruik van energie, duurzame
consumptiegoederen, en ruimte in de zin van wonen en mobiliteit». Het
ministerie van VROM is daarom gestart met een aantal domeinverkenningen op
het gebied van duurzaam consumeren. Hierin inventariseert het ministerie de
milieudruk voor de consumptiedomeinen wonen, kleden, voeden, recreatie en
toerisme. Samen met de betrokken partners stelt het ministerie vast welke
verschuivingen vanuit het handelingsperspectief van de consument in deze domeinen
mogelijk zijn. De beleidsagenda's die uit de domeinverkenningen voortkomen,
kunnen leiden tot (nieuwe) samenwerkingsverbanden tussen de partners. De verwachting
is dat een verandering van het consumptiepatroon de milieudruk in een domein
kan verminderen binnen een tijdshorizon van 5–10 jaar. Deze aanpak zal
als input dienen voor het duurzaam consumerenbeleid in het NMP4. Verkeer en vervoerOok de groei in mobiliteit is van invloed op toekomstige milieudruk. Het
kabinet constateert dat ook deze conclusie aansluit bij het NMP3. Tegelijkertijd
laat de Milieubalans zien dat afspraken die in Europees verband zijn gemaakt
de komende drie jaar veel effect zullen hebben. Het kabinet richt zijn beleid
dan ook op verdergaande Europese afspraken, waarbij het verminderen van voertuigemissies
van met name CO2 en NOx voorop staat. In lijn met het
gedachtegoed uit de Nota Milieu en Economie vindt het kabinet dat Schiphol
moet kunnen groeien binnen de milieurandvoorwaarden. Het Nationale Verkeer-
en Vervoersplan zal begin 2000 verder invulling geven aan het beleid op het
raakvlak van verkeer en milieu. Ecologische voetafdrukDe Milieubalans laat zien dat het directe en indirecte ruimte- en energiegebruik
van de Nederlanders toeneemt. Het ministerie van VROM constateert dat deze
ecologische voetafdruk een aansprekende metafoor is, die mensen bewust maakt
van hun energie- en ruimtegebruik in internationale context en de wereldwijd
grote verschillen daartussen, zoals het verschil tussen Noord en Zuid. Geconstateerd
wordt dat voor de meest hardnekkige milieuproblemen, zoals de klimaatverandering,
een (versterkte) internationale aanpak noodzakelijk is. Ook groeit het inzicht
dat de inwoners van Nederland de leefomgevingskwaliteit in andere landen beïnvloeden.
Dat gebeurt in negatieve zin, doordat wij milieuproblemen afwentelen. Maar
er is ook een positief effect doordat veel maatschappelijke activiteiten in
Nederland bijdragen aan de welvaart in andere landen. Het NMP4 zal veel meer
aandacht besteden aan de internationale aspecten van het milieubeleid. Gezondheidsrisico'sDe Milieubalans constateert dat acute gezondheidsrisico's door verontreiniging
van voedsel, bodem, en water over het algemeen verwaarloosbaar zijn. Toch
ontstaan er in de samenleving sporadisch problemen over de volksgezondheid.
Zowel de Tweede Kamer als de samenleving vragen het kabinet dan om actie.
Zo stelt het ministerie van VROM, naar aanleiding van de recente uitbraak
van legionella onder bezoekers van de Westfriese Flora in Bovenkarspel een
regeling op, om de ontwikkeling van legionella-bacteriën in warmtapwatersystemen
en drinkwaterinstallaties te voorkomen. De minister van VROM kan op grond
van de ontwerpwet tot aanpassing van de Waterleidingwet, een dergelijke regeling
opstellen bij ernstig (dreigend) gevaar voor de volksgezondheid.Hiernaast zijn de niveaus van luchtverontreiniging met ozon (zomersmog)
en fijn stof (wintersmog) nog zo hoog dat effecten als vervroegde sterfte
en ziekenhuisopname optreden. Het kabinet vindt vooral de conclusie van belang
dat het structureel verlagen van emissies een groter effect kan hebben op
het verminderen van gezondheidseffecten dan het verlagen van de piekbelasting,
bijvoorbeeld door tijdens een smogepisode het verkeer deels stil te leggen.
Het treffen van tijdelijke maatregelen maakt echter wel deel uit van het luchtkwaliteitsbeleid
van de EU. De EU heeft onlangs een luchtkwaliteitsrichtlijn uitgevaardigd
die de lidstaten verplicht om actieplannen op te stellen voor het nemen van
tijdelijke maatregelen tijdens piekbelastingen met een aantal stoffen. Begin
2000 presenteert het kabinet een nota over het verbeteren van de luchtkwaliteit,
die in zal gaan op het structureel verlagen van de emissies en zal aangeven
hoe het kabinet wil omgaan met de genoemde richtlijn.Uit een onderzoek in het kader van de Gezondheidskundige Evaluatie Schiphol
blijkt dat enkele duizenden mensen medicijnen gebruiken in relatie tot geluidbelasting.
Het kabinet zal deze evaluatie gebruiken bij de beleidsontwikkeling rond de
nationale luchthaven.Tot slot werkt het ministerie van VROM de relatie tussen milieu en gezondheid
verder uit, waarbij de gevolgen van nieuwe ontwikkelingen in kaart worden
gebracht. Kwaliteit lokale leefomgevingHet kabinet constateert dat de doelstelling van 40% geluidgehinderden
in 2000 nagenoeg gehaald wordt. Het kabinet beseft dat dit echter geen eindpunt
van het beleid kan zijn omdat de geluidhinderproblematiek de kwaliteit
en de belevingswaarde van de leefomgeving blijft beïnvloeden, zoals ook
uit de Milieubalans blijkt.Het ministerie van VROM bereidt een strategische beleidsvisie voor geluid
voor, waarin kwaliteit en belevingswaarde (onder andere rust en stilte) van
de leefomgeving aan bod komen en een nieuwe doelstelling voor het geluidbeleid
wordt geformuleerd. De bestuurlijke en juridische vernieuwing van het geluidbeleid
(MIG) geeft de lokale overheden meer mogelijkheden en verantwoordelijkheden
om de leefomgevingskwaliteit integraal per gebied te benaderen. 5 EXTERNE INTEGRATIE VAN HET MILIEUBELEID 5.1 InleidingDe Tweede Kamer heeft bij de behandeling van het NMP3 een motie ingediend,
waarin ze voorstelt om een kader op te stellen dat milieudoelen (en de verantwoordelijkheden
om die te realiseren) verdeelt over de verschillende ministers (motie Crone
c.s., TK 1997–1998, 25 887, nr. 4). Het antwoord op de motie is
hieronder weergegeven in de vorm van een explicitering van de huidige situatie.
Paragraaf 5.2 geeft het formele kader van de verdeling van bevoegdheden en
verantwoordelijkheden van diverse ministers voor aspecten van het milieubeleid
aan. Paragraaf 5.3 geeft de praktische doorvertaling van de onderscheiden
verantwoordelijkheden in de praktijk aan en daarmee het handvat dat de Kamer
heeft om ministers ter verantwoording te kunnen roepen. 5.2 Het formele kaderOm de posities van de onderscheiden ministers op en rond het milieuterrein
te kunnen verduidelijken, is het nodig een nader onderscheid te maken in de
diverse posities van ministers in het algemeen en van de milieu-minister in
het bijzonder: lid van het kabinet, vakminister, coördinerend minister. Lid van het kabinetLid van het kabinet betreft de eenheid van kabinetsbeleid. Iedere minister
neemt deel aan de beraadslagingen in de ministerraad over het algemeen regeringsbeleid
en bevordert de eenheid van dat beleid. Daartoe beraadslaagt en besluit de
raad onder meer over nota's aan de Kamer. Een minister mag in geen geval handelen
tegen een besluit van de raad. De minister-president ziet toe op de uitvoering
van de besluiten van de raad.De ministerraad draagt daarmee als collectief de verantwoordelijkheid
voor de inhoud van het NMP, dat immers door de raad is vastgesteld, en voor
de uitvoering daarvan. VakministerHet NMP is bindend voor alle leden van de raad en zij dienen als vakminister
de besluiten op hun eigen beleidsterrein tot hun recht te laten komen. Als
vakminister is de minister van VROM de eerstverantwoordelijke voor het milieubeleid.
De Kamer kan hem daarvoor ter verantwoording roepen. De ministers van Verkeer
en Waterstaat, van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij en van Economische Zaken
zijn formeel mede-ondertekenaar van het NMP. Zij zijn in die hoedanigheid
in het bijzonder medeverantwoordelijk voor de uitvoering van het NMP als geheel
en primair verantwoordelijk op hun beleidsterrein. Coördinerend ministerDe minister van VROM is coördinerend minister van de Raad voor Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer (de minister-president is voorzitter). Zijn taak
betreft de bewaking van de voortgang van het interdepartementale overleg over
en de interdepartementale voorbereiding van onderwerpen die in deze onderraad
aan de orde moeten komen en het bevorderen van algemene beleidsvorming daarin.
Formeel staatsrechtelijk gesproken is hiermee de grens van zijn coördinerende
bevoegdheid bereikt en draagt de coördinerend minister als
zodanig geen verantwoordelijkheid naar buiten toe. Die verantwoordelijkheid
gaat namelijk over op alle leden van de onderraad.In de praktijk daarentegen, vat het kabinet de term coördinerend
minister in meer algemene zin op. Voor de minister van VROM is het coördinerend
ministerschap in de plaats gekomen van vakminister voor milieu. Het kabinet
verstaat dan ook onder coördinerend minister van milieu: de minister
van VROM als eerstverantwoordelijke minister voor het milieubeleid. 5.3 Verdeling van verantwoordelijkheden De motieDe motie stelt vast dat het milieubeleid in belangrijke mate uitgevoerd
dan wel aangestuurd wordt door andere ministeries dan VROM (zogenaamde externe
integratie). De minister van VROM stelt de nationale milieudoelstellingen
gezamenlijk met andere ministers op. De minister van VROM is eerste aanspreekpunt
voor de bewaking van de voortgang. De motie sluit aan bij het streven van
de regering om tot een geïntegreerd overheidsbeleid te komen.In de dagelijkse praktijk kan de Tweede Kamer de minister van VROM aanspreken
op zijn coördinerende taken. De andere ministers die op hun terrein delen
van het milieubeleid uitvoeren, zijn aanspreekbaar op die terreinen.Op het niveau van provincies en gemeenten, en in het streven van de Europese
Unie naar een meer geïntegreerde beleidsvorming, is eveneens sprake van
externe integratie. Dit antwoord richt zich, in lijn met de motie, echter
alleen op het rijksniveau. MilieudoelstellingenBij het opstellen van een NMP heeft de minister van VROM de regierol,
uiteraard in samenspraak met de betrokken vakministers. De minister van VROM
is ook degene die de milieukwaliteitsdoelstellingen en de daaruit voortvloeiende
taakstellingen formuleert, ook weer in samenspraak met de vakministers. De
vakministers zijn vervolgens verantwoordelijk voor de onderdelen van beleid
die zij uitvoeren en de daaraan gekoppelde taakstellingen. ImplementatieDe hiervoor omschreven gedeelde verantwoordelijkheid van de diverse ministers
over de doelstellingen van het milieubeleid, is een andere verantwoordelijkheid
dan die voor de implementatie van het milieubeleid. Externe integratie behoort
in de opvatting van het kabinet in te houden dat hierbij juist de vakminister
de regierol heeft voor de delen van het beleid waar hij verantwoordelijk voor
is. Het ministerie van Financiën is bijvoorbeeld verantwoordelijk voor
het vergroenen van het belastingstelsel en het ministerie van LNV voor het
mestbeleid. De minister van VROM is hierbij, om inhoud te kunnen geven aan
zijn coördinerende rol, uiteraard betrokken. Aanspreekbaarheid vanuit de KamerAls het gaat om het afleggen van verantwoording over (onderdelen van)
het milieubeleid, is het kabinet van mening dat de betrokken milieuaspecten
in principe met twee ministers dienen te worden besproken. Daarbij is de minister
van VROM het eerste aanspreekpunt voor de doelstellingen en zijn de minister
van VROM als vakminister en de overige vakministers het eerste aanspreekpunt
voor de implementatie van onderdelen van het milieubeleid en daarmee voor
het behalen van de daaraan gekoppelde taakstellingen. Wanneer de Kamer bijvoorbeeld
overleg wil voeren over een milieu-aspect op het terrein van Economische Zaken,
dan houdt dit in dat dit zowel de minister van Economische Zaken als de minister
van VROM aangaat. In principe kan de Kamer dus beide ministers op hun verantwoordelijkheid
op dit gebied aanspreken. Mutatis mutandis geldt dit evenzo voor de beleidsterreinen
van LNV, V&W, Financiën, Ontwikkelingssamenwerking en andere beleidsterreinen.In de praktijk zal niet altijd vereist zijn dat beide ministers fysiek
aanwezig zijn. Dit hangt uiteraard af van het onderwerp en van de zwaarte
ervan. Het is aan de Kamer om aan het bovengeschetste principe inhoud te geven
als het erom gaat ministers uit te nodigen om in de Kamer verantwoording af
te leggen over het gevoerde beleid. programma In de praktijkBijlage 2 geeft in tabelvorm de huidige verantwoordelijkheidsverdeling
weer voor de meest relevante beleidsacties van het milieubeleid. De tabel
geeft ook aan welk doel de overheid met de beleidsactie nastreeft. Het kabinet
heeft voor ogen deze doelen de komende jaren zoveel mogelijk te kwantificeren.
Het ministerie van VROM zal hierover afspraken maken met het RIVM. De tabel
heeft in dit Milieuprogramma een voorbeeldfunctie. In relatie met de nieuwe
opzet van de rijksbegroting, zal het kabinet de tabel verder uitwerken. 6 FINANCIËLE ASPECTEN VAN HET MILIEUBELEID 6.1 InleidingHet uitvoeren van milieumaatregelen vraagt dikwijls om de inzet van financiële
middelen. Daarnaast zijn ook financiële en economische instrumenten belangrijk
in het milieubeleid. De regulerende energiebelasting is hier een goed voorbeeld
van. Deze instrumenten komen nader aan bod in Hoofdstuk 12 van Deel III. Dit
hoofdstuk gaat in op de kosten die de samenleving voor het milieubeleid moet
maken.In paragraaf 6.2 staan de kosten die we als samenleving als geheel maken,
afgezet tegen het bruto nationaal product. In paragraaf 6.3 staan de kosten
die de overheid maakt voor het milieu, uitgesplitst naar departement en naar
overheidslaag. Tenslotte is in 6.4 een uiteenzetting opgenomen over de relatie
tussen economische groei en de kosten die Nederland maakt om de ontkoppeling
tussen economische groei en milieudruk in stand te houden. 6.2 Kosten van het milieubeleidMilieukosten zijn de jaarlijkse kosten van maatregelen in het kader van
het milieubeheer die we als samenleving als geheel maken, dus de overheid,
bedrijven en huishoudens gezamenlijk. De berekeningen van de milieukosten
zijn uitgevoerd door het RIVM. Voor 1999 tot en met 2002 hanteert het RIVM
het middellange-termijnscenario van het CPB met een behoedzame schatting van
de economische groei. Tabel 1: Jaarlijkse milieukosten*  19901995199819992000200120022003Milieukosten (in mrd)12,518,521,122,323,924,724,925,1BBP (in mrd)617686759775790806822838Milieukosten / BBP2,0%2,7%2,8%2,9%3,0%3,1%3,0%3,0%* Cijfers afkomstig uit de Milieubalans van het RIVM, prijspeil 1999.De milieukosten zijn in 1999 gestegen door extra milieu-uitgaven van de
rijksoverheid, uitvoering van de gemeentelijke rioleringsplannen en de verwerking
van baggerspecie. 6.3 Milieu-uitgaven van de overheidDe onderstaande tabel specificeert de milieu-uitgaven van het Rijk, verdeeld
over de verschillende departementen. Het betreft uitgaven voor het milieu
aan maatregelen, subsidies, onderzoek en apparaatskosten. Tabel 2: Milieu-uitgaven Rijk, naar departement (x miljoen
gulden)*  2000200120022003VROM1 2341 2191 1391 066LNV376368362289 V&W529506469485EZ591628635623 Defensie120948770 BuZa728739742753 OC&W28292929Overige ministeries413429475484Totaal4 0194 0123 9383 799* Vanwege vergelijkbaarheid met de begroting van de ministeries, is hier
het prijspeil van 2000 gebruikt.In bovenstaande tabel zijn geen klimaatgelden opgenomen, aangezien hiervan
geen verdeling in de tijd is vastgelegd en het daarom niet bekend is welk
deel tot 2003 zal worden begroot en welk deel erna. Onderstaande tabel vat
alle beschikbare middelen voor klimaatbeleid samen. Tabel 3: Voor klimaatbeleid beschikbare middelen (x miljoen
gulden)  CO2-reductieplan
en resterende middelen klimaatbeleidOverige middelen (incl. 800 miljoen
JI)Totaal VROM437,0215,1652,1 LNV53,30,053,3V&W100,00,0100 EZ834,0700,01 534BuZa (OS)0,0500,0500 FIN75,70,075,7Totaal1 500,01 415,12 915,1Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en MilieubeheerVeruit het grootste deel van de milieu-uitgaven van het ministerie van
VROM is voor rekening van het Directoraat-Generaal Milieubeheer. Dit zijn
voornamelijk bodemsanering, geluid, milieutechnologie, klimaat en apparaatskosten. Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en VisserijHet ministerie van LNV besteedt het belangrijkste deel van de begrote
milieu-uitgaven gedurende de planperiode aan mestbeleid, waarbij het belangrijkste
onderdeel de herstructurering van de varkenshouderij is. Ministerie van Verkeer en WaterstaatDe weergegeven milieu-uitgaven van het Ministerie van V&W hebben vooral
betrekking op sanering van geluidsoverlast door vliegtuigen en wegverkeer.
Verder gaat het om uitgaven voor sanering van (water)bodems, schone bussen,
uitvoering van de Wet verontreiniging oppervlaktewater en onderzoek. Deze
vormen echter slechts de milieu-uitgaven die rechtstreeks blijken uit de begroting
van het ministerie van V&W en het Infrastructuurfonds op artikelniveau.
Binnen afzonderlijke infrastructurele projecten begroot het ministerie standaard
inpassingsuitgaven. De uitgaven daarvan zijn in bovenstaande tabel niet opgenomen. Ministerie van Economische ZakenCirca driekwart van de milieu-uitgaven zijn begroot voor energiebesparingstechnologieën, duurzame energie, het CO2-reductieplan
en het programma Economie, Ecologie en Technologie (EET). Ministerie van DefensieDe uitgaven voor bodemsanering en geluidsisolatie zijn bepalend voor de
begroting. Het afronden van het programma voor geluidisolatie veroorzaakt
de daling in milieu-uitgaven bij het ministerie van Defensie. Naast de gepresenteerde
milieu-uitgaven zijn andere milieu-uitgaven zoals bij materiaalaanschaffingen,
duurzaam bouwen en infrastructurele voorzieningen niet apart zichtbaar in
de begroting. Een grove schatting geeft aan dat bijvoorbeeld bij marineschepen
circa 1,5% van de aanschafprijs aan milieuvoorzieningen kan worden toegerekend.
Bij duurzaam bouwen bedraagt deze schatting circa 2% van de bouwkosten. Ministerie van Buitenlandse ZakenDe milieu-uitgaven hebben betrekking op het milieudeel van de bijdragen
aan internationale organisaties en projecten. Nederland voldoet aan de UNCED-doelstelling
dat donoren 0,1% van het BNP bijdragen aan internationaal milieubeleid. In
de milieu-uitgaven zijn uitgaven voor natuurbeheer opgenomen, aangezien deze
in de BuZa begroting niet te scheiden zijn van de milieu-uitgaven. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en WetenschappenBelangrijkste post is het programma Economie, Ecologie en Technologie.
Verder betreft het stimuleringsprogramma's van het Nederlands instituut voor
Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). In het cijfer zijn niet de milieu-uitgaven
opgenomen die universiteiten uit de eerste geldstroom van 6 miljard financieren.
Verder vindt er milieu-relevant onderzoek plaats aan de door OCW (mede-)gefinancierde
onderzoeksinstituten zoals de para-universitaire onderzoeksinstituten, TNO
en de GTI's. Voorts zijn in de tabel niet opgenomen de milieu- en milieugerelateerde
programma's die een substantieel deel uitmaken van de door NWO buiten de stimuleringsprogramma's
(mede) gefinancierde onderzoeksprogramma's. Overige milieu-uitgaven RijkDe ministeries van Justitie en BZK hebben uitgaven voor handhavingsactiviteiten.
Verder valt onder deze post onder meer het extra budget voor bodemsanering. Andere overhedenTabel 4 geeft de milieu-uitgaven van de andere overheden. Voor een deel
financieren huishoudens en bedrijven via de reinigingsen rioolrechten en de
waterzuiveringsheffing deze kosten (bestemmingsheffingen, zie Paragraaf 12.2
van Deel III). Tabel 4: Milieu-uitgaven andere overheden (miljoen gulden)*  2000200120022003Openbaar bestuur en sociale verzekeringen**54575961Provincies304304304305 Waterschappen2 3112 2712 2822 245Gemeenten5 7175 9426 0586 818Totaal8 3868 5748 7039 429* Vanwege vergelijkbaarheid met de begroting van de ministeries, is hier
het prijspeil van 2000 gebruikt.** Dit bevat inzamelen gevaarlijk afval en BEES & CV eisen bij politie,
brandweer, politie en sociale verzekeringen. 6.4 Economische groei en milieudrukHet NMP3 gaat uit van een absolute ontkoppeling van economische groei
en milieudruk. Daarom is in het NMP3 afgesproken dat bij een economische groei
die hoger is dan behoedzaam (2% economische groei), de extra milieudruk zoveel
mogelijk zal worden gecompenseerd.Voor 1998 is een groei gerealiseerd van 3,8% en voor 1999 is een groei
van 2% geraamd. Uit een analyse van het RIVM blijkt hoeveel extra milieubelasting
door de extra economische groei uit 1998 bij de verschillende milieuthema's
is ontstaan. Tabel 5: Extra milieudruk als gevolg van 1,8% extra gerealiseerde
economische groei boven het behoedzaam scenario  Toename/afname
emissie in 1998 t.o.v. 1997 bij behoedzaam scenario met 2% economische groeiToename
/ afname emissie in 1998 t.o.v. 1997 gerealiseerd bij 3,8% economische groeiExtra
milieudruk door 1,8% extra economische groei CO2(Klimaatverandering)– 0,5%0,2%0,7%
(1,4 Mton) NOx(Verzuring)– 3,8%– 2,5%1,3%
(5,7 kton) SO2(Verzuring)– 4,7%– 3,9%0,8%
(0,9 kton) VOS (Smog)– 5,2%– 4,4%1,3%
(3,7 kton) Afval (stort, verbranding & hergebruik) (Verwijdering)0,3%0,6%0,4%
(0,2 mld kg)De laatste kolom in de tabel geeft aan dat de extra economische groei
van 1,8% in 1998 bij geen van de onderzochte stoffen heeft geleid tot een
evenredige toename. Dit komt omdat de extra economische groei niet evenwichtig
over de sectoren was verdeeld: voor de dienstensector lag de extra groei boven
de 1,8%, terwijl de extra groei in de chemie en de basismetaal zeer laag was
en zelfs onder de groei van het behoedzaam scenario lag. De kosten die moeten
worden gemaakt om de extra milieudruk weer te niet te doen zijn afhankelijk
van de maatregelen die worden getroffen. Ter illustratie de kosten van een
tweetal gerealiseerde maatregelen bij CO2. Voor CO2
is aan de eerste investeringsimpuls van 750 miljoen een effect toegekend van
3 Mton tot 2010. Voor de 1,4 Mton die de extra groei van 1,8% heeft veroorzaakt
zou dus, als het kabinet hetzelfde beleid voortzet, 350 miljoen nodig zijn.
Een verhoging van de REB met 3,4 miljard gulden levert tot 2010 tussen de
4 tot 7 Mton op. Dit is inclusief het feit dat een deel van de opbrengsten
wordt besteed aan positieve prikkels voor energiebesparende maatregelen. Het Milieuprogramma 1999–2002 geeft conform het regeerakkoord aan
dat, «het kabinet jaarlijks bij de begrotingsvoorbereiding zal bezien
of de economische groei hoger is dan behoedzaam (2%) en welke extra maatregelen
dan nodig zijn om de extra milieudruk te verminderen. Voor zover voor die
maatregelen extra overheidsuitgaven nodig zijn en zich budgettaire meevallers
voordoen, zal de noodzaak van extra milieu-uitgaven worden betrokken bij het
vaststellen van de prioriteiten voor uitgavenintensivering.»Bij de voorbereidingen voor de Begroting 2000 gaat het kabinet ervan uit
dat de economische groei in 1999 zal liggen op 2,75% en in 2000 op 2,5%. Beide
cijfers zijn uiteraard nog slechts verwachtingen, maar liggen boven de destijds
als behoedzaam aangemerkte economische groei van 2%. Daarom heeft de minister
van VROM het RIVM gevraagd de extra milieudruk als gevolg van economische
groei hoger dan het behoedzame scenario in kaart te brengen.Het kabinet zal in de kaderbrief in het voorjaar van 2000 aangeven of
er maatregelen nodig zijn om de extra milieudruk als gevolg van de extra economische
groei te compenseren, en zo ja welke. 7 OP WEG NAAR HET NMP4 Een vierde Nationaal MilieubeleidsplanHoewel de titel anders doet vermoeden is het NMP4 niet alleen maar deeltje
vier in de reeks NMP. In het NMP4 zal het kabinet nadrukkelijk zoeken naar
nieuwe wegen om milieuproblemen het hoofd te bieden die tot nu toe moeilijk
oplosbaar bleken. Daarbij kan het kabinet afwijken van het gangbare milieubeleid.Het NMP3 heeft geen oplossing kunnen bieden voor de hardnekkige milieuproblemen,
klimaat, mest en ammoniak, NOx en geluid door verkeer. Daarom kiest
het kabinet voor een vervroeging van het uitbrengen van het NMP4 in 2001 (oorspronkelijk
voorzien voor 2002). Op die manier kan nieuw beleid nog in deze kabinetsperiode
tot uitvoering komen.De basis van het NMP4 is een herijking van het milieubeleid op grond van
een analyse van de afgelopen 30 jaar en een vooruitblik op de komende 30 jaar.
Het NMP 4 richt zich op:• Het lange termijn beleid voor Nederland (tot 2030) gericht op duurzame
ontwikkeling, opgesteld vanuit een ecologische invalshoek in samenhang met
economische, technologische en sociale ontwikkelingen. • De knelpunten en de daarbij te benoemen prioriteiten die volgen
uit de analyse en de vooruitblik.• Een versterkte international aanpak. Niet alleen omdat veel milieuproblemen
door hun aard grensoverschrijdend zijn en daarom een internationale aanpak
vergen (bijvoorbeeld klimaat). Maar ook om de gevolgen in andere landen van
Nederlands handelen weg te nemen.In het beleid zal de nadruk komen te liggen op het creëren van randvoorwaarden
waardoor maatschappelijke processen op een meer milieuvriendelijke wijze tot
stand komen. Voorbeelden daarvan zijn:• inzetten van marktconforme instrumenten zoals heffingen• stimulering van milieusparende technologieën, met nadruk op
kosteneffectieve oplossingen• overheidsinvesteringen gericht op een duurzame economie.Het kabinet verwacht dat met deze randvoorwaarden een beroep op rijksmiddelen
beperkt kan blijven.In het najaar van 1999 neemt het kabinet een besluit over de agenda van
het NMP4. In het voorjaar 2000 zullen de verschillende geagendeerde onderwerpen
zijn uitgewerkt en voorzien van een keuze voor de oplossingsrichtingen. Eind
2000 zal het NMP4 voor een groot deel zijn geschreven en zal een implementatieplan
worden opgesteld. Het kabinet brengt het NMP4 vervolgens uit in januari 2001. De aanpakBij het tot stand komen van het NMP4 onderhouden de betrokken ministeries
een intensief contact met maatschappelijke organisaties en andere overheden.
In juni 1999 heeft een conferentie plaatsgevonden, waar deze partijen voor
waren uitgenodigd. Daarnaast overlegt een delegatie uit het kabinet periodiek
met bestuurders van maatschappelijke organisaties en andere overheden over
het NMP4. Het doel van deze overleggen is deze organisaties al vanaf het begin
te betrekken bij het formuleren van het NMP4 beleid. DEEL II ACTOREN VAN HET MILIEUBELEID 1 INLEIDINGDeel I van dit Milieuprogramma gaf een overzicht van de belangrijkste
ontwikkelingen in het milieubeleid. In het hier volgende tweede deel van het
Milieuprogramma worden de activiteiten van de actoren van het milieubeleid
uitgewerkt. Actoren van het milieubeleid zijn groepen die verantwoordelijk
zijn voor de formulering en de uitvoering van (delen van) het milieubeleid.
Actoren zijn dus veroorzakers én oplossers van milieuproblemen. Dit
tweede deel behandelt de volgende groepen elk in een afzonderlijk hoofdstukken:• Overheden• Burgers• Doelgroep Landbouw• Doelgroep Industrie• Doelgroep Raffinaderijen• Doelgroep Energiebedrijven• Doelgroep Detailhandel• Doelgroep Verkeer en Vervoer• Doelgroep Bouw• Doelgroep Afvalverwijderingsbedrijven• Doelgroep Actoren in de waterketenElk hoofdstuk in dit Deel II geeft per onderwerp (in aparte paragrafen)
een overzicht van de voortgang van de uitvoering in 1998–1999 en de
programmering voor de periode 2000–2003. Waar het programmering betreft,
staat dit in de kantlijn aangegeven met «programma».In de verschillende hoofdstukken van Deel II worden ook gegevens gepresenteerd
die betrekking hebben op de implementatie van de boegbeelden uit de Nota Milieu
en Economie. Een integraal overzicht van de voortgang van deze boegbeelden
is te vinden in Bijlage 2.Waar mogelijk presenteert elk hoofdstuk een indicator: een cijfer voor
de milieukwaliteit, zoals die zich ontwikkelt als gevolg als resultante van
maatschappelijke ontwikkelingen en milieubeleid. Een toelichting op deze indicatoren
is te vinden in de Milieubalans van het RIVM.Het volgende gedeelte van het Milieuprogramma, deel III, beschrijft de
stand van zaken rond specifieke milieuthema's en zogenaamde dwarsdoorsnijdende
onderwerpen. Het kan voorkomen dat bepaalde onderwerpen die betrekking hebben
op meerdere actoren (zoals beschreven in Deel II), in Deel III (onder milieuthema's
en dwarsdoorsnijdende onderwerpen) verder uitgewerkt worden. Waar dit zich
voordoet, verwijst de tekst naar de desbetreffende passages in Deel III. 2 OVERHEDEN 2.1 InleidingDe overheden (de gemeenten, provincies, waterschappen en het rijk) zijn
belangrijke actoren in het milieubeleid. Zij beschouwen het milieubeleid als
een gezamenlijke verantwoordelijkheid, waarbij elk van de afzonderlijke overheden
een eigen rol en uitdaging heeft. De overheden zijn niet alleen verantwoordelijk
voor het maken en uitvoeren van milieubeleid, zij zijn daarnaast ook consument,
producent en/of vervuiler. Voor de periode 2000–2003 willen de overheden
vooral het goede voorbeeld geven met de verdere uitvoering en ontwikkeling
van milieuzorgsystemen en een milieuvriendelijk aanschaffings- en investeringsbeleid
.Dit hoofdstuk begint in paragraaf 2.2 met de stand van zaken rond de Wet
milieubeheer. Paragraaf 2.3 gaat in op de VOGM-regeling. Paragraaf 2.4 werkt
de intentie van de overheden om het goede voorbeeld te geven verder uit en
tenslotte staat in 2.5 de stand van zaken rond monitoring centraal. Het onderwerp
Water in de stad vindt u in hoofdstuk 12 van Deel II: Doelgroep Actoren in
de waterketen. De onderwerpen Stad en Milieu en Investeringsbudget Stedelijke
Vernieuwing (ISV) staan beschreven in Deel III, Hoofdstuk 10: Gebiedenbeleid
en leefomgeving. 2.2 De Wet milieubeheer Het MilieuplanstelselIn hoofdstuk 4 van de Wet milieubeheer (Wm) staat het milieuplanstelsel.
Dit stelsel gaat uit van een jaarlijks operationeel milieuprogramma zowel
op rijksniveau als op provinciaal en gemeentelijk niveau, dat voor het rijk
en provincies is gebaseerd op een vierjaarlijks strategisch plan op hoofdlijnen.
Er vindt op dit moment bij de provincies en de gemeenten een aantal ontwikkelingen
plaats, waarvan het kabinet verwacht dat ze op termijn kunnen leiden tot wijzigingen
in het planstelsel.• De provincies geven elk op een andere manier vorm aan de integratie
tussen het beleid voor water, natuur, milieu, ruimte en vaak ook verkeer en
vervoer, oftewel het omgevingsbeleid. Dit komt ten eerste doordat de provincies
steeds meer (plannings)taken en bevoegdheden krijgen voor het landelijk gebied,
kleine stedelijke kernen en grensvlakgebieden. Een tweede oorzaak is dat de
verschillen tussen de provincies groter worden. Er ontstaan randstadprovincies,
landelijke provincies en provincies met een sterke verstedelijking.• Gemeenten hebben nu geen verplichting om een strategisch plan te
maken voor milieu dan wel ruimtelijke ordening. Maar het rijk verwacht van
de grote gemeenten steeds vaker een beleidsvisie op het omgevingsbeleid. Bovendien
is er op het grensvlak stad en land vaak veel dynamiek van verstedelijking.
Er ontstaan bestuurlijke verschillen tussen gemeenten. Grote gemeenten doen
meer zaken direct met het rijk en kleine gemeenten met de provincie.De Evaluatiecommissie Wet milieubeheer (ECW) heeft in december 1997 een
advies uitgebracht over het planstelsel milieu met als titel «Meer doelmatigheid
in de provinciale milieubeleidsplanning». De ECW heeft zich afgevraagd
hoe het planstelsel bijdraagt aan de samenhang in het milieubeleid. Belangrijke
conclusies van de ECW zijn:• Het provinciaal milieubeleidsplan vervult (nog) niet de integrerende
functie die de wetgever met het planstelsel voor ogen stond. Het plan heeft
ook een te beperkte richtinggevende functie.• Het provinciale milieuprogramma vervult een beperkte rol. programmaOm al deze zaken in onderlinge samenhang te kunnen bezien, heeft het ministerie
van VROM een project Toekomst Milieuplanning gestart. De beleidsmatige consequenties
zullen een plek krijgen in het NMP4. Effectgerichte normstellingHet kabinet kondigt in het NMP3 aan dat het de regelgeving inzake effectgerichte
normstelling zal aanpassen om meer zelfsturing of uitvoering op maat mogelijk
te maken. Het NMP3 noemt in het bijzonder ook de aanpassing van hoofdstuk
5 Milieukwaliteitseisen uit de Wm als mogelijkheid om meer flexibiliteit te
bereiken in het stellen van milieukwaliteitseisen door de verschillende overheidslagen.Het ministerie van VROM bereidt wetgeving voor die bedoeld is om hoofdstuk
5 zo aan te passen, dat de daarin aangeboden instrumenten aansluiten op het
voorgenomen beleid op de diverse terreinen van milieukwaliteitsnormstelling.
Het ministerie van VROM bereidt in dat kader een wetswijziging voor om een
toereikend instrumentarium te bieden voor regelgeving op het terrein van externe
veiligheid en luchtkwaliteit. Bovendien onderzoekt het ministerie van VROM
welke aanpassingen van de regelgeving inzake effectgerichte normstelling meer
in het algemeen nodig zijn om invulling te geven aan beleidsdoelstellingen
op het gebied van zelfsturing of uitvoering op maat, in aansluiting op de
experimenten van het project Stad en Milieu en de voorgenomen modernisering
van het instrumentarium op het gebied van geluidhinder. Regeling inrichtingenAls het gaat om de regulering van inrichtingen, zijn onder andere de thema's
horizontale sturing en zelfregulering actueel (zie hoofdstuk 8 van de Wm).
Voorbeelden van ontwikkelingen op het gebied van deze thema's zijn:• het beleid met betrekking tot het vierluik bedrijfsintern milieuzorgsysteem,
het bedrijfsmilieuplan, de vergunning op hoofdzaken en milieujaarverslag• nieuwe, gedeeltelijk inrichtingsoverstijgende vormen van regulering
zoals vergunningen voor bedrijventerreinen, benchmarking, kostenverevening
gebiedsgerichte vergunningen of koepelvergunningen, concernvergunningen en
dergelijke.In juni 1999 is de nieuwe circulaire over de vergunning op hoofdzaken
uitgekomen, tezamen met een handreiking voor vergunningverleners en handhavers,
en een juridische leidraad.In september 1998 is de Stichting Natuur en Milieu in opdracht van het
ministerie van VROM een onderzoek gestart naar de effecten van horizontale
sturing en zelfregulering bij bedrijven op de positie van derden-belanghebbenden.
Het ministerie van VROM verwacht in het najaar van 1999 de resultaten van
dit onderzoek.In de eerste helft van 1999 heeft het ministerie van VROM bovendien opdracht
verleend voor een onderzoek naar de relatie tussen duurzaam ondernemen en
de milieuregelgeving in het algemeen. Het onderzoek zal in het bijzonder nagaan
welke knelpunten de huidige regelgeving met zich meebrengt bij het realiseren
van verschillende van de bovengenoemde «inrichtingsoverstijgende»
ontwikkelingen. Daarnaast gaat het onderzoek in op de vraag welke oplossingsrichtingen
voor de knelpunten denkbaar zijn. 2.3 Gemeentelijk milieubeleid Beëindiging Vervolg-bijdrageregeling Ontwikkeling
Gemeentelijk MilieubeleidPer 1 januari 1998 is de Vervolg-bijdrageregeling Ontwikkeling Gemeentelijk
Milieubeleid (VOGM) beëindigd. Daarmee is een eind gekomen aan acht jaar
waarin het rijk gemeentelijk milieubeleid stimuleerde door geoormerkte gelden
te verstrekken. De regeling is een groot succes geworden: het milieu heeft
een sterke positie binnen de gemeentelijke organisatie verworven. De milieuafdelingen
hebben veelal voldoende capaciteit opgebouwd en de achterstanden bij de uitvoering
van de wettelijke milieutaken zijn vrijwel volledig weggewerkt.programmaEr blijft aandacht nodig voor het vasthouden van de nu bereikte situatie.
Verder zal het milieu verder moeten worden geïntegreerd in de gemeentelijke
besluitvormings- en uitvoeringsprocessen. Ook in de toekomst is samenwerking
tussen gemeenten bij de vormgeving en uitvoering van het milieubeleid gewenst.
Daarbij zal meer dan in het verleden worden gekozen voor een projectmatige
aanpak op basis van de behoeften van de deelnemers. Het totale bedrag dat
op basis van verschillende bestuursakkoorden tussen rijk en VNG via het gemeentefonds
wordt uitgekeerd voor het gemeentelijk milieubeleid zal in 2000 oplopen tot
circa 250 miljoen op jaarbasis. Lokale agenda 21De rol van de gemeenten in het milieubeleid krijgt een ander accent, onder
meer doordat de VOGM wegvalt. Deze verandering vraagt van gemeenten een duidelijke
visie. Een goed aangrijpingspunt is de Lokale Agenda 21. Daarbij gaat het
om de uitvoering op lokaal niveau van de afspraken die zijn gemaakt tijdens
de VN-conferentie in Rio de Janeiro in 1992. De Lokale Agenda 21 komt tot
stand via een dialoog tussen de lokale overheid, bevolking, bedrijven en maatschappelijke
organisaties. Een Lokale Agenda 21 bevat onderwerpen die in algemene zin betrekking
hebben op een duurzame ontwikkeling in Noord en Zuid. Deze kunnen dus zeer
uiteenlopend zijn, zoals internationale samenwerking, energie, bouwen en wonen,
afval en grondstoffen, verkeer, landbouw, natuur en landschap. Ruim een kwart
van de Nederlandse gemeenten heeft nu een Lokale Agenda 21.programmaDe Tweede Kamer zal zo mogelijk in het najaar van 1999 een notitie ontvangen
over de vraag hoe de rijksoverheid het gebruik van dit beleidsinstrument kan
stimuleren. 2.4 Boegbeelden uit de Nota Milieu en EconomieHet Milieugericht Overheidsaanschaffingenbeleid van het ministerie van
VROM is een van de boegbeelden uit de Nota Milieu en Economie. Het doel van
dit beleid is een impuls te geven aan milieugerichte overheidsaanschaffingen
doordat de overheid als grote marktpartij een voorbeeldfunctie vervult. Om
hiertoe te komen, is eind 1998 een programma Duurzaam Inkopen van start gegaan.
Een bestuurlijke commissie Duurzaam Inkopen, waarin gemeenten, provincies,
waterschappen en het rijk samenwerken, stuurt het programma aan. Deze manier
van werken moet leiden tot een breed draagvlak voor milieugericht inkopen
binnen overheidsorganisaties én tot hulpmiddelen voor inkopers, zodat
deze de mogelijkheid krijgen milieugericht te kunnen inkopen. Het programma
Duurzaam Inkopen levert een bijdrage aan de afspraken die de overheden hebben gemaakt in het Bestuursakkoord Nieuwe Stijl, door de verschillende
ontwikkelingen op het terrein van inkoop op elkaar af te stemmen.Het in 1998 opgerichte programmabureau Duurzaam Inkopen werkt met inkopers
vanuit verschillende overheidsorganisaties aan het samenstellen van informatiepakketten
voor de belangrijkste aanschaffingen binnen overheden. Ook het bedrijfsleven
zal toegang hebben tot de informatiepakketten, zodat bedrijven en leveranciers
kunnen anticiperen op eisen die de overheid stelt.programmaBegin 2000 zal het bureau actief naar buiten treden met het programma
Duurzaam Inkopen en starten met het werven van deelnemende overheidsorganisaties. 2.5 Monitoring van overheidsprestatiesIn 1999 hebben het ministerie van VROM, de Unie van Waterschappen, het
Interprovinciaal Overleg en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten een landelijk
stelsel vastgesteld voor de monitoring van overheidsprestaties. Met de invoering
daarvan is bereikt dat de informatievoorziening tussen de overheden beter
gestroomlijnd wordt. In 1999 hebben de overheden al met het landelijk stelsel
van monitoring geëxperimenteerd.programmaMet ingang van het jaar 2000 zal de structurele monitoring operationeel
worden.In 1999 is een stimuleringsproject van de VNG en de Stichting Natuur en
Milieu gestart. Het project loopt tot en met 2003. Het doel van het project
is zo veel mogelijk gemeenten te stimuleren om milieumonitoring in het eigen
beleid toe te passen. Het landelijk stelsel van monitoring van overheidsprestaties
maakt een vast onderdeel uit van dit project, zodat synergie mogelijk zal
zijn. De operationele verantwoordelijkheid ligt bij de Inspectie Milieuhygiëne. 3 BURGERS 3.1 InleidingEen belangrijke doelgroep in het milieubeleid is de doelgroep burgers.
Tot de doelgroep burgers behoren alle individuele Nederlanders. Deze oefenen
in verschillende rollen invloed uit op milieubeleid. Allereerst is er de rol
van de burger die als lid van de samenleving het maatschappelijke draagvlak
voor het milieubeleid bepaalt. Daarnaast oefenen burgers als consumenten een
belangrijke invloed uit op de milieukwaliteit. Voor de periode 2000–2003
richt het kabinet zich op het versterken van de rol van de burger in de verdere
ontwikkeling en implementatie van het milieubeleid. Dit hoofdstuk behandelt
eerst de burger die het draagvlak bepaalt (paragraaf 3.2), daarna komt de
burger als consument aan de orde (paragraaf 3.3).De groei van de consumptieve bestedingen is deels te verklaren door bevolkingsgroei
en deels door de groei van de consumptie per capita. Het nagenoeg gelijk blijven
van de bijdrage van consumenten aan het thema klimaatverandering is een gevolg
van enerzijds een afname van de emissie van CO2 door een efficiënter
energiegebruik voor ruimteverwarming en anderzijds een stijging van het elektriciteitsverbruik.
De emissie van prioritaire stoffen (thema Verspreiding) zoals koper en lood
naar lucht en water door consumenten is sedert 1980 nagenoeg gelijk gebleven.
De belasting van het milieu met vermestende stoffen door lozingen op het riool
is afgenomen door vermindering van de fosfaatemissie. De emissie van stikstof
is nagenoeg gelijk gebleven. 3.2 De burger die het draagvlak bepaalt Burger en milieuWaar bijdragen van burgers aan het beleid nodig zijn, moeten burgers ook
in staat en bereid zijn een aandeel te leveren. Zowel gemeenten en provincies
als de rijksoverheid, gebruiken naast financiële en juridische instrumenten
ook het sociale instrumentarium om burgers bij het beleid te betrekken. Zo
blijft op lokaal niveau het aantal ecoteams toenemen en ondernemen lokale
milieuorganisaties wijkactiviteiten, consumentenacties of educatieprojecten.Het ministerie van VROM verkent de mogelijkheden voor een nieuwe benadering
van de relatie overheid–burger. Deze relatie was in het verleden nogal
eenzijdig gericht van overheid naar burger, in een nieuwe benadering richt
het ministerie zich op een meer tweezijdige relatie. Om deze tweezijdige relatie
te bereiken, stelt het ministerie de vraag of het mogelijk is om effectiever
beleid te bereiken door nadrukkelijk de wensen, behoeften en drijfveren van
burgers als uitgangspunt van beleid te kiezen.programmaHet project Burger en Milieu, dat het ministerie van VROM momenteel uitvoert,
heeft tot doel de beoogde benadering en de betekenis ervan voor het milieubeleid
te concretiseren, onder andere door voorbeeldtoepassingen in enkele praktijksituaties.
De 1e fase van het project wordt begin 2000 afgerond.In samenhang met dit project werkt het ministerie van VROM verder aan
de ontwikkeling van het sociaal instrumentarium. Het accent ligt op de praktische
toepassingsmogelijkheden, de analyse van de effectiviteit en de uitwisseling
van kennis en ervaringen en de rol ervan binnen het gehele beleidsinstrumentarium.
Zo ondersteunt de rijksoverheid de VNG bij de ontwikkeling van een databank
sociaal instrumentarium, waarin projecten zijn opgenomen waarbij het sociaal
instrumentarium is of wordt toegepast om zo kennis en ervaringen te kunnen
uitwisselen.De Raad voor het Milieu en Natuuronderzoek (RMNO) werkt een onderzoeksprogramma
uit dat zich richt op de sociaal-wetenschappelijke aspecten van duurzame ontwikkeling.
Dit onderzoeksprogramma is het najaar 1999gereed. Rol van maatschappelijke organisatiesDe natuur- en milieuorganisaties spelen sinds jaar en dag op uiteenlopende
manieren een belangrijke rol in het milieubeleid. Ze dragen bij aan de ontwikkeling
van beleid (zie Deel I Hoofdstuk 2 het Groene Poldermodel, paragraaf 2.5)
en ze stimuleren het publieke debat. Het afgelopen jaar is gebleken dat ook vele andere maatschappelijke organisaties
aandacht besteden aan een duurzame ontwikkeling. Draagvlak voor dit onderwerp
is van wezenlijk belang bij maatschappelijke organisaties waarvan te verwachten
is dat ze een belangrijke bijdrage aan de duurzame ontwikkeling kunnen leveren.
Voorbeelden van zulke organisaties zijn: de Vereniging van Beleggers voor
Duurzaam Ondernemen (VBDO), Raad van Kerken (religie), het kennis- en adviescentrum
voor lokale energievoorziening (COGEN) en de Nederlandse Vrouwenraad.programmaHet kabinet zal samen met maatschappelijke organisaties bekijken welke
inspanningsverplichtingen maatschappelijke organisaties kunnen aangaan in
het licht van de resultaten van de domeinverkenningen (zie paragraaf 3.3 De
burger als consument). Rol van jongerenorganisatiesHet ministerie van VROM betrekt jongeren bij de ontwikkeling of uitvoering
van het milieubeleid als het gaat om diverse beleidsterreinen zoals klimaat,
mobiliteit, leefomgeving en gebiedsgericht beleid. De rijksoverheid zal projecten
van en voor jongeren blijven ondersteunen als die gericht zijn op duurzaamheid
en leefbaarheid. Jongerenorganisaties zijn steeds vaker betrokken
bij interactieve beleidsvorming en bij overleg met maatschappelijke organisaties.In maart 1999 hebben bewindslieden tijdens het Nationaal Jeugddebat rechtstreeks
met jongeren gediscussieerd over het thema leefomgeving. Zeven jongerenprojecten
rond duurzaamheid worden uitgevoerd met subsidie vanuit de rijksoverheid.
Aandachtspunten hierbij zijn inhoudelijke verbreding (duurzaamheid en leefomgeving),
de relatie met het jeugd(participatie)beleid van de rijksoverheid, de benadering
en inzet van instrumenten en de rol van jongeren en hun belangen bij specifieke
beleidsontwikkelingen. Subsidiebesluit maatschappelijke organisaties en milieuHet kabinet stimuleert en ondersteunt de activiteiten van de milieuorganisaties
en andere maatschappelijke organisaties met subsidies, in het bijzonder op
grond van de subsidieregeling maatschappelijke organisaties en milieu (SMOM).
Bij de SMOM staat een zakelijke benadering die ruimte biedt voor de variatie
in de uiteenlopende karakters en opvattingen van de maatschappelijke groeperingen
voorop. De zakelijkheid uit zich onder meer in eisen aan afbakening van doelen
en doelgroepen, resultaatgerichtheid en evaluaties.SMOM bestaat uit programmasubsidies die specifiek zijn voor milieuorganisaties
en uit projectsubsidies voor alle maatschappelijke organisaties. Gesubsidieerde
projecten die in 1999 gestart zijn, liggen onder andere op de volgende terreinen:
vliegverkeer, vrouwen en milieu, jongeren en milieu, milieu en gezondheid,
Groene Poldermodel, grondstoffenproblematiek en Lokale Agenda 21. In 1999
is vanuit de subsidieregeling SMOM een evaluatiemodel ingevoerd, dat is toegespitst
op programmasubsidies.programmaHet kabinet zal de subsidieregeling SMOM in 2000 uitbreiden met een specifiek
onderdeel voor lokale activiteiten dat gericht is op de duurzame ontwikkeling
en de lokale dialoog. Natuur- en milieueducatieDe uitvoering van het rijksbeleid Natuur- en milieueducatie (NME) valt
binnen het interdepartementale Programma NME Extra Impuls. Dit programma eindigt
in 1999. De rijksoverheid heeft samen met provincies, gemeenten, waterschappen
en NME-organisaties het NME-beleid voor de periode 2000–2003 geformuleerd.
Dit beleid is weergegeven in de notitie NME 21: «Leren voor een duurzame
samenleving», die in 1999 is verschenen. In het beleid ligt het accent
op NME als een sociaal instrument voor duurzame ontwikkeling, zowel binnen
als buiten het onderwijs. Bij de ontwikkeling en uitvoering van NME neemt
de rol van lokale overheden en maatschappelijke organisaties toe.programmaHet interdepartementale programma is gebaseerd op de notitie NME 21. Dit
programma start in 2000 en kent een looptijd van vier jaar. In het programma
is een budget opgenomen voor de financiering van projecten. Aan dit budget
dragen de rijksoverheid en provincies bij. Hoger onderwijsVoor het hoger onderwijs is begin 1999 de Commissie Duurzaam Hoger Onderwijs
(CDHO) opgericht. Dit is het vervolg op de uitreiking van de Milieuprijs Hoger
Onderwijs in 1998. De Commissie beoogt de integratie van duurzaamheid in het
Hoger Onderwijs te coördineren en te bevorderen door ontwikkeling, uitvoering
en uitwisseling van kennis. In de commissie zijn universiteiten,
HBO-instellingen, studenten en de ministeries van OCW en VROM vertegenwoordigd.
De SMOM is bedoeld om subsidies toe te kennen aan een aantal projecten op
dit terrein.De rijksoverheid is positief over de initiatieven die binnen het hoger
onderwijs zijn genomen om duurzaamheid te integreren. De overheid wil deze
initiatieven stimuleren door uitwerking van het beleid in deze sector, deelname
van de rijksoverheid aan de Commissie Duurzaam Hoger Onderwijs en voortzetting
van de ondersteuning van projecten die gericht zijn op het integreren van
duurzaamheid.programmaHet kabinet zal in 2000 voor de tweede keer een Milieuprijs Hoger Onderwijs
uit te reiken. CommunicatieIn 1999 vindt een aantal grote publiekscampagnes plaats, zoals:«Wie milieubewust klust is zeker goed bezig» en «Recycling,
van het een komt het ander». Via Postbus 51 zal de invoering van de
energiepremie bekend worden. De overige communicatieactiviteiten worden afgestemd
met onder andere Energiened. Stichting Milieukeur voert via Postbus 51 een
campagne om meer bekendheid te geven aan het keurmerk (zie paragraaf 3.3 onderdeel
milieu(product)informatie).programmaHet ministerie van VROM herziet zijn communicatie over milieu. De aanleiding
hiervoor ligt in interne en externe factoren. Een interne factor is het streven
naar een meer samenhangende wijze van communiceren met verschillende doelgroepen.
Een externe factor is het feit dat milieu bij de burger een steeds lagere
prioriteit krijgt. Dit hangt samen met het feit dat de in het oog springende
problemen grotendeels zijn opgelost. Om milieu onder de aandacht te brengen
en te houden van burgers en andere betrokkenen zoals het bedrijfsleven is
een andere strategie nodig. De communicatie zal moeten aansluiten bij de onderliggende
drijfveren van de consument zoals kwaliteit, veiligheid en gezondheid. Belangrijke
elementen in de nieuwe strategie zijn: integratie met beleid, eenduidige communicatie
vanuit het ministerie van VROM en afstemming met communicatieactiviteiten
van andere externe partijen. In 2000 zullen de resultaten van de uitkomst
van de strategie in concrete communicatieactiviteiten zichtbaar worden. 3.3 De burger als consument Duurzaam consumerenprogrammaIn 1999 heeft het ministerie van VROM een aantal domeinverkenningen op
het gebied van duurzaam consumeren in gang gezet. Als eerste stap inventariseert
het ministerie van VROM de milieudruk voor de consumptiedomeinen wonen, kleding,
voeding, recreatie en toerisme. Vervolgens stelt het ministerie samen met
de sector, vanuit het handelingsperspectief van de consument, vast welke verschuivingen
in dat handelingspatroon mogelijk zijn. Deze verschuivingsmogelijkheden kunnen
de milieudruk verminderen binnen een tijdshorizon van 5 tot 10 jaar. Deze
identificatie leidt tot beleidsagenda's per domein, die als input dienen voor
het duurzaam consumeren beleid in het NMP4. Proefproject voor milieuvriendelijk gedragHet project Perspectief is een onderzoek van het ministerie van VROM naar
de haalbaarheid van energie-extensieve leefstijlen in huishoudens. Het project
is volgens planning eind 1998 afgerond. Begin 1999 heeft er een
groot symposium plaatsgevonden, waar de resultaten van het project zijn gepresenteerd.Een belangrijk resultaat van het project is de mogelijkheid om met behulp
van strikte monitoring, een toename van het inkomen binnen huishoudens gepaard
te laten gaan met een substantiële reductie in het gebruik van energie.
De uitdaging is nu om deze gedragsverandering ook te bereiken zonder deze
rechtstreeks sturende instrumenten. Meer dienstverlening, meer aandacht voor
kwaliteit in plaats van kwantiteit zijn belangrijke aandachtspunten om dit
resultaat te bereiken.programmaOp dit moment onderzoekt het ministerie of een project op grotere schaal,
bijvoorbeeld op wijkniveau, haalbaar is. Consument en bouwenHet ministerie van VROM heeft het afgelopen jaar vier consumentenprojecten
op het gebied van duurzaam bouwen ondersteund, in het kader van het Plan van
Aanpak Duurzaam Bouwen 2:• Een onderzoek naar de woontevredenheid, het bewonersgedrag en de
bewonerswensen van consumenten.• Het project WoonWijzerWizard. Dit project is opgezet door de Stuurgroep
Experimenten Volkshuisvesting (SEV) en de Nederlandse onderneming voor energie
en milieu (NOVEM). Het doel van het project is een gebruiksaanwijzing voor
woningen te maken voor intermediaire organisaties, zoals woningbouwcorporaties.
Eind 1999 wordt de WoonWijzerWizard op de markt gebracht.• Het project «Duurzaam Klussen» is erop gericht de milieudruk
terug te dringen die de klussende consument veroorzaakt. Duurzaam Klussen
is een samenwerkingsverband van het ministerie van VROM, NOVEM, de Vereniging
van Winkelketens in de doe-het-zelfbranche (dhz) en de Stichting Consument
en Veiligheid. Overheid en marktpartijen zetten al hun beschikbare instrumenten
in om gedragsbeïnvloeding daadwerkelijk binnen bereik te brengen. De
overheid agendeert op deze manier het milieuaspect zowel bij de klusser (consument)
als bij de dhz-sector. Het project, dat gebaseerd is op een intensieve marketingstrategie stelt
de klusvraag van de consument centraal. Milieuargumenten zijn voor de consument
niet altijd doorslaggevend; daarom is er ook aandacht voor veiligheid en gezondheidsaspecten.programma Eind 1999 evalueert het ministerie van VROM het project. Ook wordt in
dit traject bekeken of deze nieuwe samenwerkingsvorm overheid-bedrijfsleven
te verbreden is naar andere terreinen.• Het project «Milieuprestaties van woningen». De Nederlandse
Vereniging van Toeleveranciers in de Bouw (NVTB) trekt dit project. Het ministerie
van VROM is erbij betrokken en financiert het project. Dit project heeft als
doel een informatiedocument te ontwikkelen voor de communicatie tussen de
aanbieder en de aspirant koper of huurder van een woning. Het instrument wil
eenvoudig, helder en verantwoord inzicht geven in de milieuprestaties van
woningen. Deze informatie kan de aspirant koper of huurder gebruiken om gefundeerd
beslissingen te nemen over aanschaf dan wel huur, maar ook over duurzame verbouwingen
of aanpassing van zijn woning. Het informatiedocument moet eind 1999 gereed
zijn. In 2000 wordt het instrument op de markt gebracht.In het Beleidsprogramma Duurzaam Bouwen 2000–2004 (zie ook Deel
II, Hoofdstuk 10 Doelgroep Bouw, paragraaf 10.2) wordt een extra beleidsimpuls
gegeven aan de consument, gericht op het afstemmen van het Dubo-aanbod op
consumentenwensen, het verder stimuleren van de vraag naar woningen met Dubo-kwaliteit
en van milieuvriendelijk gebruikers- en klusgedrag. Deels zullen
deze activiteiten rechtstreeks op de consument gericht zijn, deels op intermediaire
organisaties, besluitvormende organen en gemeenten. Milieu(product)informatieprogrammaDe exploitatiesubsidie die het ministerie van VROM verstrekt aan de Stichting
Milieukeur loopt tot en met 2000. Het ministerie evalueert in 2000 het Nederlandse
milieukeursysteem en neemt daarna een besluit over de voortzetting van de
exploitatiesubsidie. In 25 productgroepen is aan één of meerdere
producten een logo toegekend. Het streven is om eind 2000 in 50 productgroepen
één of meerdere producten met een logo te hebben. Het betreft
ongeveer 150 producten.In het regeerakkoord en het NMP3 is aangekondigd dat de mogelijkheden
zullen worden verkend om het aantal milieukeursystemen (food en non-food)
te harmoniseren. De resultaten van deze verkenning zijn in het najaar van
1999 te verwachten.Behalve het Nederlandse milieukeursysteem en soortgelijke systemen in
andere lidstaten van de EU, is er ook een milieukeursysteem van de Europese
Unie. Als er een goed eisenpakket is voor een productgroep op Europees niveau,
dan is het niet nodig een Nederlands milieukeur in te stellen. Wat betreft
het Europese milieukeur is er net als bij het Nederlandse, sprake van geleidelijke
groei. Duitsland heeft als voorzitter van de EU in de eerste helft van 1999
het voorstel van de Commissie voor aanpassing van de verordening voor het
Europese milieukeur in behandeling genomen. Naar verwachting zal de nieuwe
verordening in het jaar 2000 van kracht gaan. Open haarden en houtkachelsHet ministerie van VROM heeft een aantal acties ondernomen om de milieudruk
en hinder bij het gebruik van open haarden en houtkachels te verminderen.• Het RIVM is gevraagd de wijze van monitoren te evalueren, met name
waar het gaat om open haarden en houtkachels en de bijbehorende emissieprofielen.• Er is een analysedocument gemaakt over de emissie-eigenschappen
van brandstoffen, die bestemd zijn voor open haarden en houtkachels. Verlaging
van het watergehalte in hout op het gebruiksmoment kan bijdragen aan de vermindering
van de milieudruk.• Er is gestart met de voorbereiding van een handboek met praktische
informatie over sfeerstoken. Hiervoor is een brede redactieraad samengesteld.programma• Er wordt geprobeerd om afspraken te maken met producenten en importeurs
om de milieudruk van bestaande en nieuwe houtkachels verder te verminderen. Stichting Milieu CentraalStichting Milieu Centraal is een milieu-informatiepunt voor burgers. De
exploitatiesubsidie van de Stichting Milieu Centraal loopt tot en met 2002.
 programmaDaarna besluit het ministerie van VROM in hoeverre er een basis lijkt
te zijn om het initiatief van Milieu Centraal te handhaven. 4 DOELGROEP LANDBOUW 4.1 InleidingEen belangrijke doelgroep in het milieubeleid is de doelgroep landbouw.
Deze bestaat uit alle primaire agrarische productiebedrijven, de landbouworganisaties
en overige schakels in de keten, zoals toeleverende en verwerkende bedrijven
en dienstverlenende branches, waaronder banken en loonbedrijven.Voor de periode 2000–2003 richt het kabinet zich vooral op de uitwerking
van het instrumentarium op het gebied van het ammoniak- en stankbeleid, het
stikstofbeleid, het terugdringen van mineralenverliezen door de implementatie
van het mineralenaangiftesysteem (MINAS) en het verder uitwerken van de integrale
aanpak in een aantal sectoren en het verminderen van het gebruik en de emissie
van bestrijdingsmiddelen.Dit hoofdstuk geeft per onderwerp een overzicht van de voortgang en programmering
van het beleid gericht op de doelgroep landbouw. De uitwerking van het convenant
glastuinbouw in een AMvB staat in Deel III, Hoofdstuk 2, Verandering van Klimaat,
als onderdeel van maatregelen uit het basispakket van de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid.De productiewaarde heeft een forse teruggang gekend, vooral ten gevolge
van de varkenspest.De afname van verzurende stoffen stagneert de laatste jaren en bedraagt
nu circa 10 verzuringsequivalenten. Taakstelling voor de verzurende stof ammoniak
is een reductie tot 70 kton in 2005 en 45 kton in 2010.De emissie van broeikasgassen door de landbouw is in de periode 1980–1998
ongeveer gelijk gebleven. De emissie van CO2 is toegenomen door
het toegenomen gasgebruik in de glastuinbouw. De emissie van N2O
stijgt sinds 1991 als gevolg van het directer onderwerken van mest. De emissie
van methaan neemt vanaf 1986 af door een afname in de omvang van de rundveestapel
en de geproduceerde hoeveelheid mest. De afname van vermestende stoffen wordt
voornamelijk veroorzaakt doordat er minder fosfaat op de bodem is gebracht,
zowel via dierlijke mest als kunstmest.De toename van landbouwbestrijdingsmiddelen in de laatste twee jaar komt
voornamelijk door een toename in het gebruik van fungiciden met ruim 40%.
Dit kan deels worden verklaard door de bestrijding van phytophtera als gevolg
van veel natte perioden. 4.2 Reconstructiewet concentratiegebiedenDe Reconstructiewet moet een impuls geven aan de kwaliteit van het landelijk
gebied in de zogenaamde concentratiegebieden. De concentratiegebieden waar
de wet betrekking op heeft omvatten globaal de Gelderse Vallei, Oost-Gelderland,
Oost-Overijssel, het oosten van Noord-Brabant en Noord-Limburg.Binnen deze concentratiegebieden zullen extra maatregelen zorgen voor
milieubescherming. Het gaat dan om het verminderen van de nitraat- en fosfaatbelasting,
van de ammoniakbelasting op onderdelen van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS)
die gevoelig zijn voor verzuring, van de geurhinder en om de bestrijding van
verdroging. Het kabinet denkt daarbij aan inrichtingsmaatregelen die kunnen
bevorderen dat de doelstellingen van het milieubeleid verwezenlijkt worden.IPO, VNG en het rijk hebben eind 1998 extra ammoniakmaatregelen voor varkens-
en pluimveebedrijven uitgebreid besproken in het kader van de voorbereiding
van het wetsvoorstel Reconstructie concentratiegebieden. Deze zijn beschreven
in de Memorie van Toelichting van dit wetsvoorstel, dat op 23 december 1998
aan de Tweede Kamer is aangeboden.programmaDe verwachting is dat de nodige wetsvoorstellen voor deze ammoniakmaatregelen
begin 2000 bij de Tweede Kamer kunnen worden ingediend en de nieuwe regels
uiterlijk 1 januari 2002 in werking kunnen treden. 4.3 Interimwet ammoniak en veehouderij Verlengingsvoorstel Interimwet ammoniak en veehouderijDe Interimwet ammoniak en veehouderij (Iav) heeft een in de wet vastgelegde
werkingsduur tot 26 augustus 1999. De Tweede Kamer heeft op 17 juni met een
wetsvoorstel ingestemd dat de werkingsduur van de Iav verlengt tot 1 januari
2000. Hierdoor is de nodige tijd geschapen voor de herijking van het ammoniakbeleid.
De mogelijkheid tot legalisering van veehouderijen zonder, of met een ontoereikende
milieuvergunning, is per 26 augustus 1999 vervallen. Reparatievoorstel Interimwet ammoniak en veehouderijNaast het verlengingsvoorstel is in 1998 een reparatievoorstel van de
Iav bij de Tweede Kamer ingediend. Belangrijkste doelstelling van dit voorstel
is een wettelijke grondslag te verschaffen aan de regeling in veel ammoniak-reductieplannen,
waarbij een korting wordt toegepast op vergunde ammoniakrechten als een veehouderij
overschakelt op emissie-arme huisvesting. Op basis hiervan kan de emissiereductie
ten gevolge van emissie-arme huisvesting ook ten goede komen aan het milieu.programmaDe ministeries van VROM en LNV bereiden een nota voor naar aanleiding
van het verslag van de vaste kamercommissies van VROM en LNV. 4.4 Vernieuwing instrumentarium stank- en ammoniakbeleid Vernieuwing Instrumentarium Agrarisch Stankbeleid (VIAS)Sinds december 1998 voert het ministerie van VROM een onderzoek uit naar
de relatie tussen de geurbelasting die de stallen van de intensieve veehouderij
veroorzaken en de hinder die omwonenden hiervan ondervinden. Het onderzoek
liep tot en met augustus 1999. Parallel hieraan, is eind maart 1999 gestart
met het opzetten van de hoofdlijnen van het nieuwe stankbeleid. VNG, IPO en
Rijk hebben afgesproken dat dit in overleg met betrokken partijen gebeurt.programmaNa behandeling door de Kamer zal het ministerie van VROM samen met de
betrokken partijen de uitwerking van de vastgestelde hoofdlijnen ter hand
nemen. Het is de bedoeling, de VIAS-nota eind september 1999 naar de Tweede
Kamer te sturen. Herijking ammoniakbeleidIn lijn met het regeerakkoord komt in het ammoniakbeleid het accent te
liggen op het emissiebeleid. Daaraan geeft het kabinet invulling door eisen
te stellen aan de manier waarop dierlijke meststoffen gebruikt worden, aan
de manier van mestopslag en aan de wijze van huisvesting van dieren. Sinds
1992 zijn er eisen van kracht voor het aanwenden en opslaan van mest.programmaDe eisen voor het aanwenden van mest zal het kabinet aanscherpen in 2000
voor bouwland en 2004 voor grasland in de voor nitraat gevoelige gebieden.
Daarnaast is aanvullend ammoniakbeleid nodig (zie paragraaf 4.2). Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderijprogrammaDe ministeries van VROM en LNV bereiden momenteel een AMvB voor, op grond
van de Wm die eisen stelt aan de emissie van ammoniak uit stallen. De eisen
zullen bij het in werking treden van het besluit direct gelden voor nieuwbouw,
verbouwing en uitbreiding van veestallen. Bestaande veestallen zullen uiterlijk
op 1 januari 2008 aan de eisen moeten voldoen. Het is de bedoeling het ontwerp
nog in 1999 te publiceren in de Staatscourant. GroenlabelconvenantDe overheid stelt minumumeisen waaraan bedrijven moeten voldoen via wet-
en regelgeving. Het beleid is er daarnaast op gericht, voorlopers te stimuleren.
Het huidige concept van het Groenlabelconvenant biedt goede mogelijkheden
om ammoniakemmissies uit stallen te reduceren. Momenteel is er in overleg
met IPO, LTO, Stichting Natuur en Milieu en de Dierenbescherming een onderzoek
gaande naar de vraag of dit stimuleringsconcept kan worden verbreed, zodat
naast ammoniak ook diergezondheid, dierwelzijn en andere milieuaspecten in
de stimuleringsregeling een plaats kunnen krijgen. Het onderzoek besteedt
tevens aandacht aan de mogelijkheid van het verbreden van het concept tot
de totale bedrijfsvoering.programmaHet onderzoek zal eind 1999 worden afgerond. Het streven is om in 2000
de eerste verbrede Groenlabelsystemen goed te keuren. 4.5 Stikstof- en fosfaatbeleid MINAS en EU-NitraatrichtlijnDe Europese Commissie (EC) heeft het eerste Nederlandse actieprogramma
in het kader van de EU-Nitraatrichtlijn van december 1997 als onvoldoende
beoordeeld. De EC heeft tegen Nederland een procedure gestart wegens een naar
mening van de EC onvoldoende implementatie van de Nitraatrichtlijn. Deze procedure
bevindt zich inmiddels in het stadium van het «met redenen omkleed advies».In een eerdere reactie naar de EC in het kader van deze procedure is uitvoerig
gemotiveerd waarom Nederland kiest voor het terugdringen van de mineralenverliezen
via het MINAS met verliesnormen voor stikstof (en fosfaat) en niet kiest voor
terugdringen via de systematiek van op stikstof gebaseerde mestaanvoernormen
voor dierlijke mest, zoals de EC voorstaat. Nederland meent met deze keuze
te voldoen aan de onderliggende doelstellingen van de Nitraatrichtlijn, namelijk
het voldoen aan de nitraatnormen voor grond- en oppervlaktewater en het tegengaan
van eutrofiëring. Daarnaast heeft Nederland in haar reactie aangegeven
op welke punten haar beleid zal worden aangepast. De Nitraatrichtlijn gaat
er van uit dat de noodzakelijke maatregelen zijn geïmplementeerd in 2003.
Het Nederlandse mineralenbeleid loopt vooralsnog tot 2008/2010.Voor een goede werking van MINAS is het van groot belang dat er een evenwicht
bestaat tussen enerzijds de landelijke productie van dierlijke mest en anderzijds
de afzetmogelijkheden, gegeven de geldende normering. Om te voorkomen dat
er door de aanscherping van de normen in 2002 een niet-plaatsbaar mestoverschot
ontstaat voorzag de Wet herstructurering varkenshouderij (Whv) in een korting
van de productie van varkensmest met 25%. De Whv moet als gevolg van een rechterlijke
uitspraak echter buiten toepassing blijven. Als gevolg van het uitbrengen
van het «met redenen omkleed advies» door de EC en het buiten
toepassing blijven van de Whv is een herbezinning nodig op het in te zetten
instrumentarium ter regulering van mestgebruik en mestvolume. Het is daarbij
onontkoombaar dat de maatregelen ter regulering van het mestvolume zeer ingrijpend
zijn.programmaDe Tweede Kamer wordt hier in september 1999 nader over geïnformeerd. Aanvullend stikstofbeleidHet algemene beleid (zie hierboven) is niet voldoende om ook op de droge
zand- en lössgronden aan de doelstellingen van de EU-Nitraatrichtlijn
te voldoen. Specifiek beleid voor deze gronden is op korte termijn moeilijk
uitvoerbaar. Het kabinet heeft daarom na overleg met de maatschappelijke organisaties
besloten het aanvullend stikstofbeleid de eerste jaren vorm te gegeven via
een versnelde algemene aanscherping van de verliesnormen voor stikstof, het
invoeren van een scherpere stikstofverliesnorm voor de droge zandgronden in
2008/2010 en het invoeren van een grens voor de veedichtheid in de melkveehouderij.
Het beleid wordt ondersteund met een pakket flankerende maatregelen ter grootte
van 600 miljoen. Een plan van aanpak daarvoor wordt in het najaar van 1999
opgesteld. De hoofdlijnen van het aanvullende beleid zijn inmiddels op 16
juni 1999 met de Tweede Kamer besproken. Dit overleg heeft niet tot wezenlijke
aanpassingen geleid. Aanvullend fosfaatbeleidDe aanpak van de fosfaatverzadigde gronden maakt onderdeel uit van het maatregelenpakket dat ontwikkeld wordt in het kader van de Reconstructiewet
concentratiegebieden (zie paragraaf 4.2). Bij de fosfaatverzadigde gronden
dient te worden voorkomen dat deze gronden nog verder met fosfaat worden bemest.
De opzet hierbij is om met behulp van een stimuleringsregeling de fosfaatbemesting
op deze gronden te minimaliseren. De aanpak richt zich in eerste instantie
op een beperkt aantal door de provincies aangewezen ecologisch waardevolle
gebieden. De regeling houdt in dat de extra kosten voor mestafvoer van een
bedrijf met fosfaatverzadigde gronden voor vergoeding in aanmerking komen.programmaDeze regeling, die onderdeel uit zal gaan maken van de Subsidieregeling
gebiedsgericht beleid (SGB 2000) zal ter goedkeuring aan de Europese Commissie
moeten worden voorgelegd (zie Deel II, Hoofdstuk 10, Gebiedenbeleid). Door
de inzet van deze maatregelen zal meer mest buiten de kwetsbare gebieden moeten
worden afgezet, waardoor het landelijk mestoverschot wordt vergroot. Een randvoorwaarde
daarbij is, dat het landelijk mestoverschot maximaal met 3 miljoen kg fosfaat
mag toenemen. De evaluatie van het aanvullend fosfaatbeleid zal na vier jaar
plaatsvinden, waarna het mogelijk is het beleid bij te stellen. 4.6 Gewasbeschermingsmiddelenbeleid Vermindering afhankelijkheid gewasbeschermingsmiddelenDe milieucriteria voor het toelatingsbeleid van gewasbeschermingsmiddelen
zijn verankerd in de Bestrijdingsmiddelenwet. Dit geldt ook voor de criteria
op het gebied van de emissie van gewasbeschermingsmiddelen naar oppervlaktewater.
Deze worden naar verwachting per 1 januari 2000 van kracht in het Wvo besluit
open teelten en veehouderij.Vermindering van de afhankelijkheid van gewasbeschermingsmiddelen blijft
in veel sectoren achter bij de doelstellingen van het Meerjarenplan Gewasbescherming
(MJP-G). Dit plan heeft duidelijk succes geboekt voor de grondontsmettingsmiddelen.
Het gebruik van de meest milieuschadelijke stoffen – de fungiciden (schimmelbestrijdingsmiddelen)
en insecticiden – neemt echter niet af. Het bedrijfsleven en de overheid
hebben hierop een aantal aanvullende maatregelen aangekondigd, die de doelen
in 2000 alsnog haalbaar maken.LTO-Nederland heeft in december 1998 het Masterplan Phytophtera uitgebracht
waarin een 20-tal projecten zijn opgenomen. Aan het plan is echter geen harde
doelstelling verbonden. Mede gezien het vrijblijvende karakter van veel projecten
is er geen garantie dat het fungicidengebruik de komende jaren aanzienlijk
zal dalen.programmaHiernaast is het ministerie van LNV voor de verder ontwikkeling van het
bestrijdingsmiddelenbeleid als geheel het project Gewasbescherming na 2000
gestart. Het kabinet zal het beleidsvoornemen Gewasbescherming na 2000 in
het voorjaar van 2000 naar de Tweede Kamer sturen. Inhaalslag toelating gewasbeschermingsmiddelen op Europees
niveauprogrammaHet College voor de Toelating van Bestrijdingsmiddelen (CTB) toetst de
meeste gewasbeschermingsmiddelen aan de EU-criteria in het kader van de reguliere
herbeoordeling van toelatingen op de vervaldata. Naar verwachting zal de toelating
van een groot aantal middelen die vielen onder de uitzonderingsbepaling (de
zogenoemde kanalisatie) voor 31 december 1999 aangepast worden aan de EU-milieucriteria,
of ingetrokken worden als aan deze criteria niet kan worden voldaan. Inmiddels
is de commissie-Ginjaar ingesteld, die de problematiek van gewas-beschermingsmiddelen
die op korte termijn nog onmisbaar zijn, zal inventariseren.
Op basis van het na de zomer van 1999 uitgekomen rapport, zullen de minister
van VROM en de staatssecretaris van LNV hier een beslissing over nemen. Harmonisatie EU-toelatingsbeleidAls gevolg van de harmonisatie van het Europees toelatingsbeleid onder
de gewasbeschermingsrichtlijn, moet een Europese lijst van werkzame stoffen
medio 2003 gereed zijn. De totstandkoming hiervan heeft echter aanzienlijke
vertraging opgelopen. Tot nu toe zijn slechts drie stoffen op deze lijst geplaatst,
terwijl de EU-lidstaten ruim 800 stoffen gebruiken. De verwachting is, dat
de toelatinghouders niet al deze 800 stoffen zullen verdedigen, omdat de kosten
van het EU-dossier hoog zijn en veel van deze stoffen waarschijnlijk niet
voldoen aan de EU-toelatingscriteria.programmaDe EU wil het proces versnellen door:• zo snel mogelijk de stoffen die de industrie niet ondersteunt,
te saneren.• de dossiers voor de overige stoffen voor medio 2003 te laten indienen.Dit betekent wel dat de feitelijke harmonisatie van de positieve lijst
van de EU waarschijnlijk niet eerder dan 2005/2007 tot een afronding komt.
Tot die tijd kunnen er nog verschillen tussen de lidstaten bestaan. 4.7 Boegbeelden uit de Nota Milieu en Economie Integrale aanpak milieu in de land- en tuinbouwHet doel van dit boegbeeld is dat milieu als een vanzelfsprekend onderdeel
gezien wordt van de bedrijfsvoering, via het verder ontwikkelen van de economische
boekhouding tot een integraal managementsysteem met zowel milieuparameters
als bedrijfseconomische resultaten.Vier projecten zijn goedgekeurd voor de subsidieregeling: «Waarborg
van (milieu)kwaliteit», «Kwaliteitsspoor Akkerbouw-Certificering
Akkerbouw», «Combizorg boomteelt» en «Aanvullende
module: Praktijk Bedrijfsmilieuplan Glastuinbouw». Daarnaast is het
proefproject Zwerfasbest goedgekeurd. Er zal zowel een tussentijdse als een
eindevaluatie plaatsvinden. Integrale milieu aanpak in de melkveehouderijLTO-Melkveehouderij en de Nederlandse Zuivelorganisatie (NZO) hebben in
januari 1999 een bijeenkomst georganiseerd over de mogelijkheden voor een
integrale milieu-afspraak met de melkveehouderij. De ministeries van VROM
en LNV, lagere overheden en maatschappelijke organisaties hebben hieraan deelgenomen.Een werkgroep, bestaande uit overheid, bedrijfsleven en maatschappelijke
organisaties, heeft een inventarisatie gemaakt van de onderwerpen die onder
een mogelijke integrale milieutaakstelling kunnen vallen: de thema's nitraat,
ammoniak, water en broeikasgassen. Vervolgens hebben de betrokken partijen
een besluit genomen over het starten met het uitwerken van een dergelijke
taakstelling.programmaZo mogelijk zal eind 1999 een intentieverklaring worden getekend op bestuurlijk
niveau. Vervolgens zal de stuurgroep deze uitwerken en vastleggen in een convenantstekst.
Bestaand beleid staat daarbij niet ter discussie, wel kan de uitwerking daarvan
meegenomen worden in de integrale afspraak. Integrale aanpak beperking ongewenste bijvangsten in de
zeevisserij Het doel van dit boegbeeld is om in samenwerking met het bedrijfsleven
extra maatregelen te treffen om ongewenste bijvangsten in de zeevisserij te
voorkomen, gekoppeld aan een milieuvriendelijk merk. Een inventariserend onderzoek
naar de mogelijkheid van een integrale aanpak is uitgevoerd in opdracht van
het ministerie van LNV. In deze analyse worden drie richtingen onderscheiden
die effect hebben op de omvang van de hoeveelheid ongewenste bijvangsten:
technische, organisatorische en mentaliteitsaspecten. Vervolgonderzoek moet
de openstelling van het stimuleringskader mogelijk maken. Sterkere relatie financiële dienstverlening en duurzame
ontwikkelingHet doel van dit boegbeeld is de integratie van milieu in de financiële
dienstverleningen door in een breed samenwerkingsverband te zoeken naar beloningssystemen
voor duurzame consumptie. Momenteel werken de overheid en de bancaire sector
aan een Borgstellingsfonds-plus, waarbij zij bezien hoe de kredietverschaffing
en de borgstelling meer op duurzaamheid kunnen worden gericht. Ook trekt het
bedrijfsleven een aantal projecten. Zo hebben de Rabobanken plannen ontwikkeld
om het milieu te stimuleren in de financiële dienstverlening en hebben
afzonderlijke verzekeringsmaatschappijen vanaf begin 1998 polissen op de markt
gebracht die een duurzame landbouw verder ondersteunen. Hierbij is het van
belang dat zichtbaar wordt dat bedrijven die hun beleid richten op duurzaamheid
op de langere termijn, ook een beter perspectief op continuïteit hebben. Integrale aanpak milieu in de voedingsmiddelenketenprogrammaHet doel van het boegbeeld milieu in de voedingsmiddelenketen is een bijdrage
te leveren aan verduurzaming van de voedingsmiddelenketen. De Stichting Duurzame
Voedingsmiddelenketen (DuVo, een samenwerkingsverband van 15 grote bedrijven)
heeft een plan van aanpak opgesteld dat inhoudt dat aangesloten bedrijven
een gemeenschappelijk begrippenkader en meetbare criteria voor het beoordelen
van het verbeteringsproces gaan ontwikkelen en de discussie met maatschappelijke
organisaties aangaan. Dit Plan van Aanpak is met de minister van LNV besproken.
Daarnaast is een regeling in het stimuleringskader opengesteld. Op basis van
gesprekken met het bedrijfsleven zijn een aantal onderwerpen naar voren gekomen
die het kader van de regeling vormen. Na de eerste openstelling volgt een
kritische evaluatie. Gebruik van agrogrondstoffen in lijm en verfDoel van dit boegbeeld is het bevorderen van het gebruik van (hernieuwbare)
agrogrondstoffen in plaats van synthetische/petrochemische grondstoffen bij
de productie van lijmen en verven.Een verkenning van de standpunten van betrokken brancheverenigingen en
enkele bedrijven heeft plaatsgevonden. Op basis daarvan heeft de minister
van LNV besloten voor dit boegbeeld medio 1999 een tender te openen (totaal
beschikbaar 1 miljoen) in het kader van de Subsidieregeling demonstratieprojecten
markt en concurrentiekracht. 4.8 Gemeenschappelijk EU-landbouwbeleidprogrammaEen van de resultaten van de onderhandelingen over Agenda 2000 en de hervorming
van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid is dat lidstaten van de EU in het
kader van de Horizontale verordening per 1 januari 2000 passende milieumaatregelen
dienen te treffen ten aanzien van de landbouwgrond en de landbouwproductie
waarvoor rechtstreekse betalingen gelden. Na een voorstudie van het LEI in
1998 naar de mogelijkheden van cross-compliance (het verbinden van natuur-
en milieuvoorwaarden aan het directe inkomenssteun) wordt nu gewerkt aan concrete
invulling van dergelijke voorwaarden. 4.9 RegelgevingprogrammaHet kabinet voorziet de voorpublicatie van een Besluit landbouwbedrijven
en gemechaniseerde loonbedrijven Wm eind 1999. Inwerkingtreding van de AMvB
wordt verwacht in 2001.Het besluit vervangt de huidige 8.40 AMvB's Wm voor melkrundveehouderijen
en voor akkerbouwbedrijven. Ook zal het besluit algemene regels bevatten voor
de gemechaniseerde loonwerkbedrijven. Voor deze laatste categorie staat daarom
geen apart besluit meer gepland. Voorschriften voor het kleinschalig houden
van dieren, zijn in deze AMvB niet meegenomen, aangezien dit situaties betreft
die niet zinvol onder een regime van algemene regels kunnen worden gebracht.Om zoveel mogelijk duidelijkheid te verschaffen aan het bevoegd gezag –
over het al dan niet vergunningplichtig zijn van bepaalde situaties –
heeft het ministerie van VROM een brief opgesteld. Deze wordt in de tweede
helft van 1999 onder gemeenten verspreid.Bezien wordt in hoeverre het wenselijk is op korte termijn het uit 1990
daterende Besluit mestbassins aan te passen in verband met nieuwe ontwikkelingen
en inzichten op het gebied van wetgeving en techniek. 5 DOELGROEP INDUSTRIE 5.1 InleidingEen belangrijke doelgroep in het milieubeleid is de doelgroep industrie.
Tot de doelgroep industrie behoort de gehele industrie, behalve raffinaderijen.
De doelgroep industrie richt zijn aandacht vooral op de milieuthema's verzuring
en verandering van klimaat.De meest in het oog springende beleidsinhoudelijke ontwikkelingen zijn
het convenant benchmarking en de ondertekening van een systeem van kostenverevening
van NOx.Dit hoofdstuk behandelt in paragraaf 5.2 convenanten en wetgeving, in
paragraaf 5.3 boegbeelden uit de Nota Milieu en Economie en tenslotte in paragraaf
5.4 het productenbeleid. Voor kostenverevening NOx en de NOx-subsidieregeling wordt verwezen naar Deel III, Hoofdstuk 3 het Thema
Verzuring.De uitstoot van CO2 en de andere 5 broeikasgassen is in de
industrie in 1998 afgenomen. De nieuwe grootschalige WKK-installaties zorgden
voor een boekhoudkundige verschuiving van o.a. CO2-emissies van
de doelgroep industrie naar energiebedrijven. De emissie van de verzurende
stof SO2 is de afgelopen jaren licht gedaald en NOx
is gelijk gebleven. De laatste jaren stabiliseert de hoeveelheid afval. De
verstoring door stank- en geluidoverlast is na 1994 gedaald door minder overlast
door stank. 5.2 Convenanten en wetgeving Uitvoering convenantenDe uitvoering van de convenanten verloopt volgens afspraak. In tabel 6
is de stand van zaken per bedrijfstak weergegeven. Tabel 6: Stand van zaken convenanten per bedrijfstak  199920002001Basismetaalindustrie BMP-3 Chemische industriesommatie
BMP-2 BMP-3 Grafische industrieactualisatiewerkboek Zuivelindustriesommatie
BMP-2  Papier- en kartonindustrieBMP-2  Textiel-
en tapijtindustrieSommatie BMP-1BMP-2 Metaal- en elektroindustrieopstellen
BMPsopstellen BMPsopstellen BMPs/ monitoring Beton- en betonwarenopstellen
BMPssommatie BMPs Vleesindustrieondertekening  Rubber-
en kunststofindustrieoverleg  In het kader van de uitvoering van de bedrijfstakconvenanten stellen bedrijven
eens in de vier jaar een bedrijfsmilieuplan (BMP) op. De opeenvolgende cycli
van BMPs zijn aangegeven met BMP 1, 2, 3 enzovoort. Vergunning op hoofdzakenIn juni 1999 hebben de ministeries van VROM en V&W een publicatie
uitgebracht over de vergunning op hoofdlijnen en op maat voor bedrijfsmilieuzorgsystemen.
De publicatie is het vervolg op de handreiking uit oktober 1995. De publicatie
is bedoeld voor management, vergunningverleners en handhavers van gemeenten,
provincies, waterschappen en bedrijven. De publicatie bestaat uit drie onderdelen:
een circulaire, een juridische handreiking en een procesmatige handreiking.In de circulaire zijn recente beleidsuitgangspunten vastgelegd over de
moderne wijze van vergunningverlening, die afgestemd zijn op bedrijfsmilieuzorgsystemen.
De juridische handreiking geeft door factsheets concrete voorbeelden van voorschriften.
De procesmatige handreiking «Veranderende rol» gaat in op procesmatige
aspecten van vergunningverlening en behandelt daarnaast het toezicht op de
vergunningverlening.In 1999 is een start gemaakt met de implementatie van de Wet milieujaarverslag.
Circa 300 bedrijven registreren nu al de milieubelasting conform het wettelijke
format zoals zij die in 2000 moeten rapporteren.programmaOm de implementatie van de vergunningverlening te ondersteunen zullen
de nodige (voorlichtings)activiteiten plaatsvinden. Het gaat hierbij om instructiebijeenkomsten
en bijeenkomsten voor het management van overheden aan het eind van 1999.
Deze bijeenkomsten worden georganiseerd door het ministerie van VROM en het
IPO. Marktwerking, Deregulering en WetgevingIn het kader van het kabinetsbeleid voor Marktwerking, Deregulering en
Wetgevingskwaliteit (MDW) worden de bestaande algemene milieuregels voor bedrijven
herzien. Meer bedrijven zullen onder algemene regels vallen, zodat uiteindelijk
naar verwachting 80% van de bedrijven die onder de Wet milieubeheer vallen,
geen individuele vergunning meer nodig hebben. Bedrijven kunnen hierdoor hun
administratieve lastendruk terugbrengen.Eind 1998 zijn drie nieuwe Algemene Maatregelen van Bestuur (AMvB's) in
werking getreden. Deze eerste tranche AMvB's omvatten de besluiten Horeca-,
sport- en recreatie-inrichtingen, Detailhandel en ambachtsbedrijven en Woon-
en verblijfsgebouwen. Deze AMvB's omvatten circa 200 000
inrichtingen en vervangen zeven oude AMvB's. Samen met deze bedrijfstakken
heeft Infomil informatiebladen opgesteld, die de uitvoering van de AMvB's
ondersteunen. Infomil heeft in samenwerking met de milieu-inspecties op landelijke
schaal voorlichting gegeven over de gevolgen van de nieuwe milieuregels. In
1998 heeft het kabinet de volgende tranche AMvB's voorgepubliceerd voor inspraak
en zijn de resterende AMvB's voorbereid.programmaHet kabinet streeft ernaar in 2001 dit MDW-traject, bestaande uit in totaal
14 nieuwe AMvB's, af te ronden. 5.3 Boegbeelden uit de Nota Milieu en Economie Duurzame bedrijventerreinenDoor samenwerkingsprojecten op bedrijventerreinen te stimuleren, kan een
bijdrage worden geleverd aan een betere milieukwaliteit, efficiënter
ruimtegebruik en verbeterde concurrentiepositie van bedrijven. Eind 1998 hebben
de ministeries van VROM en EZ een studie naar slaag- en faalfactoren van duurzame
bedrijventerreinen afgerond. Deze studie is vanaf december 1998 landelijk
verspreid als handreiking voor duurzame bedrijventerreinen. Tegelijkertijd
hebben de ministeries van VROM en EZ een brochure samengesteld met 16 voorbeeldprojecten.
Verder is het ministerie van EZ in maart 1999 gestart met een stimuleringsprogramma
duurzame bedrijventerreinen dat duurt tot 2002. Novem voert het programma
uit. Er is veel vraag naar de brochure en de handreiking. Strategisch bedrijfsmilieumanagementStrategisch bedrijfsmilieumanagement is een benadering waarbij bedrijven
het integrale milieubeleid in relatie brengen met het strategisch ondernemingsbeleid,
waaronder het financieel-economisch beleid van een bedrijf. Hiermee kunnen
bedrijven zowel hun concurrentiepositie versterken, als hun milieuprestaties
verder verbeteren. Het versterkt de relatie tussen grondstoffen, energie en
emissies aan de ene kant en processen, producten en diensten aan de andere
kant. Bij deze benadering wordt door overheid en bedrijfsleven het concept
eco-efficiency (milieuprestaties per eenheid product of prestatie) nader uitgewerkt.De activiteiten die onder strategisch bedrijfsmilieumanagement vallen,
zijn ten eerste het uitwerken en concretiseren van het concept strategisch
bedrijfsmilieumanagement. In 1999 is een handreiking duurzaam ondernemen uitgekomen.
Ten tweede doen de ministeries van VROM en EZ onderzoek naar de relatie tussen
strategisch bedrijfsmilieumanagement en regelgeving. Dit onderzoek gaat na
in hoeverre aanpassingen in de bestaande regelgeving wenselijk zijn. Ten derde
is in april 1999 een handreiking verschenen over productgerichte milieuzorg
(PMZ; zie tevens paragraaf 5.4).programmaDe ministeries van VROM en EZ zullen samen met het bedrijfsleven, wetenschap,
financiële wereld, milieubeweging en andere overheden, strategisch bedrijfsmilieumanagement
tussen 2000 en 2003 verder vorm geven. Dit doen ze door onder meer onderzoek
uit te voeren, workshops te organiseren, voorlichting te geven, het concept
eco-efficiency uit te werken en ervaring op te doen via uitvoeringspilots. BenchmarkingHet convenant Benchmarking houdt in dat energie-intensieve inrichtingen,
qua energie-efficiency tot de wereldtop blijven behoren. Ondernemingen die deelnemen aan het convenant Benchmarking, krijgen in ruil daarvoor
van de overheid geen additionele, specifieke, nationale maatregelen opgelegd
die gericht zijn op verdere energiebesparing of CO2-reductie voor
die inrichtingen. Ondernemingen treden toe door een verklaring van deelname.
Op 6 juli 1999 hebben VNO-NCW, de ministers van VROM en EZ, het IPO en een
aantal brancheorganisaties het convenant ondertekend. De looptijd is in principe
tot en met 2012.programmaIn 2004 is er een tussentijdse evaluatie. 5.4 Productenbeleid Productgerichte milieuzorgIn de afgelopen drie jaar is productgerichte milieuzorg (PMZ) uitgegroeid
tot het belangrijkste instrument om het proces van continue milieuverbetering
van producten en diensten bij bedrijven in gang te zetten. De verantwoordelijkheid
voor dit proces ligt primair bij het bedrijfsleven, de overheid stimuleert
en faciliteert.Op 27 april 1999 hebben de ministeries van VROM en EZ en de werkgeversorganisatie
VNO-NCW een werkconferentie georganiseerd met branche-organisaties en bedrijven
over PMZ. De aanleiding hiertoe vormde de publicatie van de handreiking Productgerichte
Milieuzorg als hulpmiddel voor bedrijven en branches. Deze handreiking is
opgesteld op basis van de eerste veertig van de zestig proefprojecten, die
in de periode 1996–1998 met subsidie van het ministerie van VROM zijn
gestart.Daarnaast werd ook het nieuwe Subsidieprogramma Stimulering Productgerichte
Milieuzorg 1999 belicht, op basis waarvan brancheorganisaties en bedrijven
financiële ondersteuning kunnen krijgen voor ontwikkelings- en kennisoverdrachtprojecten
en praktijkexperimenten.Tot 2003 is in totaal 15 miljoen gulden beschikbaar voor verdere ontwikkeling
en implementatie. PMZ is een integraal onderdeel van milieuzorg. Onderzoek
zal uitwijzen in hoeverre productgerichte milieuzorg kan worden ingepast in
de EMAS (EC Eco-Management and Auditing System) en de ISO (International Standardisation
Organisation) 14 000-serie. De lopende pilotprojecten laten zien dat
het daarbij vooral gaat om twee nieuwe elementen, namelijk samenwerking in
de keten en het betrekken van andere onderdelen van het bedrijf bij de milieuzorg.
In het kader van de lopende herziening van EMAS worden producten en diensten
al meegenomen. Hulpmiddelen productenbeleidOm het voor bedrijven mogelijk te maken hun producten in milieuopzicht
te verbeteren, stimuleert de rijksoverheid de ontwikkeling van een aantal
hulpmiddelen. Zo publiceert de overheid voor productontwikkelaars medio 1999
vernieuwde eco-indicatoren.programmaBegin 2000 zal de geactualiseerde levenscyclus analyse (LCA) methodiek
het licht zien, waarin speciale aandacht is geschonken aan het op eenvoudige
wijze uitvoeren van een LCA.Verder heeft de rijksoverheid het opzetten, beheersen en toetsen van een
milieu-informatiesysteem in de bouw financieel gestimuleerd. Milieurelevante
productinformatie (MRPI) moeten bedrijven en branches zelf genereren. Voor
de belangrijkste materialen wil de rijksoverheid de milieubelasting in kaart
brengen. Dergelijke zogenaamde materiaalscores kunnen productontwikkelaars
vervolgens weer gebruiken. Andere overhedenDe rol van de andere overheden binnen het productenbeleid krijgt de komende
tijd meer aandacht vanwege de relatie met preventie, het aanslaan van het
instrument productgerichte milieuzorg en de mogelijke relatie met vergunningen.
Ook het gelijktijdig stimuleren van milieugerichte productverbetering en productinnovatie
speelt daarbij een belangrijke rol. De vraag is wat provincies en gemeenten
kunnen doen om het proces van continue productverbetering bij de bedrijven
in gang te zetten. De belangrijke kwestie die daarbij speelt, is het mee laten
wegen van de milieuwinst buiten de grenzen van gemeenten en provincies. Milieugerichte dienstontwikkelingHet ministerie van VROM heeft de milieuhygiënische potenties van
product-dienstcombinaties in kaart gebracht. Deze analyse maakt duidelijk
dat er ten aanzien van het milieu zowel positieve als negatieve kanten zitten
aan het toevoegen van (nieuwe) diensten aan producten of het vervangen van
producten door diensten. De onderzoekers komen tot een eerste aanzet van een
gecombineerde milieuanalyse en economische analyse van diensten.programmaDe resultaten van de analyse worden ingebracht in het lopende onderzoek
naar milieugerichte serviceontwikkeling van de Technische Universiteit Delft,
waarin drie bedrijven participeren. Het ministerie van VROM streeft ernaar
dat de resultaten leiden tot een handleiding voor de milieugerichte ontwikkeling
van diensten (analoog aan de bestaande ecodesign handleiding). In 2000 zullen
de ministeries van VROM en EZ op basis van de resultaten van beide onderzoeken
een proefproject starten, waarin acht bedrijven kunnen participeren met een
pilotproject. Programma Schoner ProducerenHet kabinet heeft het Programma Schoner Produceren, gericht op het midden-
en kleinbedrijf (MKB), geïntensiveerd, naar aanleiding van de Nota Milieu
en Economie. Het Programma bestaat uit twee onderdelen:• Het voeren van geïntegreerde communicatie over de diverse
milieuthema's, zoals bedrijfsinterne milieuzorg, afval- en emissiepreventie,
milieutechnologie, milieugerichte productontwikkeling en energiebesparing
binnen het MKB, gericht op MKB-intermediairs, zoals Bedrijfsmilieudiensten,
Kamers van Koophandel, adviesbureaus en accountants.• Het stimuleren van bewustzijn en participatie binnen het MKB door
twee subsidieregelingen, namelijk de regeling voorlichting en doorlichting
Schoner Produceren en de regeling energie-efficiency en milieu-adviezen Schoner
Produceren.Het kabinet heeft het budget van deze regeling van 1,7 miljoen opgehoogd
naar 4 miljoen gulden, omdat er grotere belangstelling was voor de regeling
voorlichting en doorlichting Schoner Produceren dan het kabinet van te voren
had voorzien.In het kader van het Programma, meten het ministerie van VROM en EZ de
kennis, houding en gedrag van het MKB om de twee jaar. In 1998 is de eerste
meting uitgevoerd. Hieruit blijkt dat steeds meer bedrijven de stap maken
naar het implementeren van milieumaatregelen. Stimuleringsproject EcodesignTussen 1995 en 1998 heeft Syntens, het regionale innovatie-adviesnetwerk voor ondernemers, succesvol honderden industriële MKB-bedrijven
ervaring laten opdoen met milieugerichte productontwikkeling. Door het project
hebben deze MKB-bedrijven een verbeterd product op de markt gebracht. Dit
project is gefinancierd door de ministeries van EZ en VROM.programmaDe gedurende het project ontwikkelde instrumenten voor milieugerichte
productontwikkeling, komen via diverse media beschikbaar (publicatie en opname
in diverse websites). De evaluatie van het project zal eind 1999 plaatsvinden. KathalysHet kennisinstituut Kathalys voor duurzame industriële productinnovatie
is een samenwerkingsverband tussen TNO en TU Delft met financiële ondersteuning
vanuit de ministeries van EZ en VROM. Kathalys beoogt bedrijven in samenwerkingsverbanden
samen te brengen, om zo een ambitieuze milieugerichte productontwikkeling
tot stand te brengen. Deze aanpak heeft reeds geleid tot successen bij het
bedrijf ATAG, een bedrijf dat streeft naar het integreren van diverse huishoudelijke
functies in zijn keukenapparatuur. Bovendien volgen een aantal andere landen
deze aanpak. Ook in eigen land lijkt het gedachtegoed van Kathalys aan te
slaan, gezien de eerste geluiden over de toekomstige werkwijze van het Nationaal
Initiatief Duurzame Ontwikkeling (NIDO) (Zie ook Deel III, Hoofdstuk 14, Wetenschap
en Technologie). 6 DOELGROEP RAFFINADERIJEN 6.1 InleidingDe doelgroep raffinaderijen bestaat uit vijf raffinaderijen. Bij het raffinageproces
en de op- en overslag van grondstoffen en producten zijn vooral de milieuthema's
verandering van klimaat, verzuring en verstoring van groot belang.Bij het overleg over het convenant inzake benchmarking is de doelgroep
raffinaderijen een belangrijke speler; het hoofdstuk Industrie (Deel II, Hoofdstuk
5) geeft meer informatie over dit convenant. De doelgroep raffinaderijen is
ook een belangrijke partij bij het overleg met de verschillende industriële
sectoren om te komen tot een afspraak over NOx kostenverevening.
Voor details hierover wordt verwezen naar Deel III, Hoofdstuk 3, Thema Verzuring.Paragraaf 6.2 behandelt de verslaglegging van raffinaderijen, naar aanleiding
van wettelijke regelingen. Voor de doelgroep raffinaderijen zijn internationale
ontwikkelingen op milieugebied van groot belang. Para- graaf 6.3 gaat hier
nader op in.De toename van de CO2-emissie (thema Klimaatverandering) houdt
verband met de productiegroei van deze sector en met de toegenomen vraag naar
lichtere producten die leidt tot energie-intensievere processen. Verder stijgt
het energieverbruik door het anti-verzuringsbeleid, met name door de doelstelling
te komen tot schonere producten die minder zwavel en andere verontreinigingen
bevatten. De taakstelling voor SO2 in 2000 lijkt gehaald te worden. 6.2 Verslaglegging raffinaderijen Publiek milieuverslag en overheidsverslagEen aantal van de afspraken die de afgelopen jaren met de doelgroep industrie
zijn gemaakt en wettelijke regelingen ter uitvoering van het milieubeleid
bij de industrie gelden ook voor de doelgroep raffinaderijen. Zo zijn de raffinaderijen
op grond van het Besluit milieuverslaglegging met ingang van 1999 wettelijk
verplicht tot het opstellen van het publieke milieuverslag en het overheidsverslag.Met het oog op de wettelijke verplichting tot het opstellen van een jaarverslag
heeft het ministerie van VROM in samenwerking met de raffinaderijen onderzoek
gedaan naar de emissies en de emissiekarakteristieken van een aantal prioritaire
stoffen. Uit het onderzoek zijn conclusies getrokken over de wijze waarop
over die stoffen gerapporteerd dient te worden. Dit zal gebeuren door vast
te stellen voor welke stoffen de emissies duidelijk boven de vastgestelde
drempelwaarde liggen en waarover dientengevolge gerapporteerd dient te worden.
Daarnaast worden afspraken gemaakt over de door de raffinaderijen te hanteren
emissiefactoren voor een aantal stoffen.programmaOverigens zal voor fijn stof een vervolgonderzoek worden gestart omdat
het eerdere onderzoek enkele belangrijke lacunes in de kennis van stofemissies
heeft duidelijk gemaakt, waar op korte termijn in voorzien gaat worden. Rapportage doelstellingenprogrammaIn de loop van 2000 zullen de raffinaderijen rapporteren over het nakomen
van de afspraken met betrekking tot de inspanningsverplichting om in 2000
de SO2-emissies tot 36 kton te beperken. 6.3 Internationale richtlijnen en afspraken Maatregelen ter voorkoming van milieubelasting van olieproductenVia de regelgeving over de kwaliteit van olieproducten zijn de raffinaderijen
ook rechtstreeks betrokken bij maatregelen om de milieubelasting van andere
sectoren te beperken, zoals het verkeer. Op al deze terreinen zijn het afgelopen
jaar belangrijke stappen gezet en zijn andere belangrijke ontwikkelingen gaande:• Op 13 oktober 1998 is de richtlijn 98/70/EG betreffende kwaliteit
van benzine en dieselbrandstof gepubliceerd, met daarin opgenomen de milieutechnische
specificaties waaraan benzine en diesel per 1 januari 2000 en vervolgens per
1 januari 2005 moeten gaan voldoen.• Op 26 april 1999 werd richtlijn 1999/32/EG gepubliceerd met daarin
maximum eisen voor het zwavelgehalte van gasolie en stookolie. Deze richtlijn
moet er toe leiden dat in de EU vanaf 2003 stookolie een maximaal S-gehalte
heeft van ten hoogste 1% en dat vanaf 2008 gasolie een maximum S-gehalte heeft
van 0,1%. In deze richtlijn zijn ook maximum eisen opgenomen voor de SO2-emissie van bestaande installaties van raffinaderijen.• De Europese Commissie heeft in september 1998 bij de Raad een voorstel
ingediend voor herziening van de richtlijn 88/609/EG met daarin opgenomen
een aanscherping van de emissie-eisen van nieuwe stookinstallaties, onder
andere die van nieuwe raffinaderij-installaties.• Tenslotte heeft de Commissie recent bij de Raad een voorstel ingediend
voor nationale emissieplafonds voor de emissies van SO2, NOx, VOS en NH4.Al deze richtlijnen zijn van grote invloed op de kwaliteit van de producten
die door de raffinaderijen in de toekomst geleverd moeten worden, en de raffinaderijen
maken zich derhalve op hoe zij aan de gestelde uitdagingen kunnen gaan voldoen. IPPC-richtlijnEen van de uitdagingen is de aanpassing van de Europese raffinaderijen
aan de vereisten van de richtlijn inzake de geïntegreerde preventie en
bestrijding van verontreiniging (IPPC-richtlijn). In het kader van deze IPPC
richtlijn (96/61/EG) voert de Europese Commissie in samenwerking met de Europese
raffinage-industrie een studie uit naar de Best Beschikbare Technieken om
de emissies van raffinaderijen te vermijden of tegen te gaan. In samenwerking
met de Nederlandse raffinage-industrie voert Nederland een project uit met
daarin opgenomen concrete voorstellen ter invulling van die studie. Het project
zal in september 1999 gereed zijn.programmaDaarnaast zal in de komende periode het overleg worden geopend met de
raffinaderijen en bevoegde provincies om zeker te stellen dat in 2010 in de
raffinaderijen de ondervuring van fornuizen en ketels geschiedt door het stoken
van gasvormige brandstoffen. Of dat de installaties zijn uitgerust met voorzieningen
om de rookgassen van SO2, NOx en stof te reinigen, in
het geval vloeibare brandstoffen worden verstookt. 7 DOELGROEP ENERGIEBEDRIJVEN 7.1 InleidingEen volgende doelgroep in het milieubeleid is de doelgroep energiebedrijven.
Deze doelgroep bestaat uit de electriciteitsproductiebedrijven, de energiedistributiebedrijven
en de NV Gasunie. De doelgroep richt zijn aandacht vooral op de milieuthema's
verandering van klimaat en verzuring. In de betreffende themahoofdstukken
van Deel III, worden de onderwerpen die betrekking hebben op de doelgroep
energiebedrijven, verder uitgewerkt. Dit hoofdstuk volstaat met de weergave
van de doelgroep-indicator en een activiteit specifiek voor deze doelgroep:
het Milieu Actie Plan van de energiebedrijven (paragraaf 7.2).De belasting van het milieu door de emissie van broeikasgassen, in het
bijzonder van CO2, is tussen 1980 en 1998 licht gestegen door stijging
van electriciteitsproductie en toename van de koleninzet, ondanks een toename
van de import van elektriciteit, decentrale productie van elektriciteit en
efficiencyverbetering in centrales. 7.2 Milieu Actie Plan distributiebedrijvenDe stimuleringsregelingen voor energiegebruikers die zijn opgenomen in
het Milieu Actie Plan (MAP) worden voor een deel vervangen door de regeling
energiepremies. Waarschijnlijk zullen de uitgaven in MAP-kader in 2000 een
verschuiving laten zien naar duurzame energie.programmaOp 31 december 2000 loopt het MAP af. Op dit moment praten de overheid
en de energiesector over de situatie na afloop van het MAP. Met het oog hierop
hebben de energiebedrijven de uitgangspunten van hun intermediaire rol op
het gebied van energiebesparing vastgelegd in een «greenpaper».
In vervolg hierop brengen de energiebedrijven eind 1999 een «positionpaper»
uit. 8 DOELGROEP DETAILHANDEL 8.1 InleidingDe doelgroep detailhandel omvat bedrijven die verdeeld zijn over 40 branches,
variërend van grootwinkelbedrijven tot eenmanszaken. Door het grote aantal
bedrijven in deze sector is monitoring van de milieubelasting van deze doelgroep
nauwelijks mogelijk. De detailhandel kent geen reductietaakstelling, en over
de milieubelasting die deze doelgroep veroorzaakt, wordt niet gerapporteerd.Voor de periode 2000–2003 richt het kabinet zich vooral op zelfregulering
door deze doelgroep. Daarbij vervult de overheid een faciliterende en ondersteunende
rol.Dit hoofdstuk bespreekt de detailhandel als schakel in de keten. De producentenverantwoordelijkheid
bij het inzamelen van consumentenafval, wordt behandeld bij het Thema Verwijdering,
Deel III, Hoofdstuk 7. 8.2 Detailhandel als schakel in de ketenOp initiatief van het ministerie van VROM is in 1999 een handleiding voor
inkopers van speelgoed geïntroduceerd. Dit is een voorbeeld van «detailhandel
als schakel in de keten». Deze handleiding reikt criteria aan om speelgoed
zoveel mogelijk milieuverantwoord in te kopen.Ook zal de detailhandel worden betrokken bij het vervolg op de domeinverkenningen
duurzaam consumeren voor wonen en kleding (zie Deel II, Hoofdstuk 3, Burgers).
Centraal hierbij staat samenwerking in de keten. De bedoeling hiervan is,
dat partijen in overleg bekijken hoe de milieubelasting die de producten veroorzaken,
kan worden teruggedrongen.programmaIn het najaar van 1999 bespreekt het doelgroepoverleg detailhandel welke
activiteiten de detailhandel in het jaar 2000 kan ondernemen naar aanleiding
van de beleidsvoornemens uit het NMP3. Hierbij houdt men rekening met de resultaten
van de domeinverkenningen duurzaam consumeren en de uitkomsten van de evaluatie
van het implementatieplan. AMvB Detailhandel en AmbachtenDe AMvB Detailhandel en Ambachten is in december 1998 in werking getreden.
In het voorjaar van 1999 zijn informatiebladen gepubliceerd, die een hulpmiddel
zijn voor de detailhandel bij het naleven van de AMvB.programmaWat betreft de AMvB Detailhandel zullen eind 2000 enkele projecten op
het gebied van de geluidoverlast van laden en lossen worden geëvalueerd. Implementatieplan MilieubeleidHet Implementatieplan Milieubeleid liep tot 1998. Daarna is het ministerie
van VROM een onderzoek gestart naar de effecten van dit plan in de detailhandel.
Het onderzoek zal in het najaar van 1999 klaar zijn. 9 DOELGROEP VERKEER EN VERVOER 9.1 InleidingDe doelgroep Verkeer en Vervoer bestaat zowel uit producenten van verkeersmiddelen,
oliemaatschappijen en pomphouders, toeleverende bedrijven, verladers, transport-
en vervoersbedrijven (weg, water, rail en lucht), garages, plannende en regulerende
overheden, als uit zo'n zes miljoen bezitters van bedrijfs- en privé-voertuigen.
Voor deze doelgroep zijn vooral de milieuthema's verandering van het klimaat,
verzuring en verstoring van belang. Belangrijke beleidsinhoudelijke ontwikkelingen
liggen op dit moment op het vlak van de stimulering van zuiniger personenauto's
en de brandstofetikettering.Dit hoofdstuk is onderverdeeld in de volgende onderwerpen: brongericht
beleid (paragraaf 9.2), beïnvloeding consumenten- en rijgedrag (paragraaf
9.3), prijsbeleid (paragraaf 9.4), luchtvaart (paragraaf 9.5), de boegbeelden
uit de Nota Milieu en Economie (paragraaf 9.6) en inpassing infrastructuur
(paragraaf 9.7).De toename van het aantal verreden voertuigkilometers zet gestaag door.
Dat geldt ook voor de toename van de CO2-emissie door het verkeer.
Daarmee draagt het verkeer steeds sterker bij aan de klimaatverandering.De bijdrage van het verkeer aan de verzuring is ook de laatste jaren verder
afgenomen als gevolg van penetratie van «schonere» voertuigen
en ondanks de lichte toename van SOx-emissie door de groei van
de zeescheepvaart.Hoge geluidbelastingsniveaus zijn in Nederland verdwenen. Echter door
verkeerstoename en aanleg van nieuwe wegen heeft geluid zich breder over Nederland
uitgebreid. 9.2 Brongericht beleid Europese regelgevingOp Europees niveau is op drie terreinen vooruitgang geboekt.De EU-Milieuraad en het Europese Parlement hebben in oktober 1998 overeenstemming
bereikt over een richtlijn ten aanzien van specificaties voor benzine en dieselolie
voor de jaren 2000 en 2005. Deze richtlijn zal een positief effect hebben
op de uitlaatgassamenstelling van het gehele bestaande autopark.Dezelfde partijen zijn het tegelijkertijd ook eens geworden over uitlaatgaseisen
voor 2000 en 2005 voor personenauto's en bestelwagens. Het Europese beleid
op dit gebied richt zich op:• Het aanscherpen van de zogenaamde grenswaarden.• Betere representativiteit testprocedures van de uitlaatgassen.• Het verplicht stellen van een boorddiagnosesysteem.• Duurzaamheid emissiebeperkende voorzieningen in de praktijk. Samen met de verbeterde brandstoffen zal dit pakket leiden tot 65–70
% lagere emissies (NOx, CO, CxHy) per kilometer
voor de voertuigen die vanaf 2005 nieuw op de markt komen, in vergelijking
met de nieuwe personenauto's en bestelwagens die in 1999 worden verkocht.Tenslotte bereikte de EU-milieuraad in december 1998 overeenstemming over
een gemeenschappelijk standpunt over een aanscherping van de emissie-eisen
voor vrachtwagens en bussen. Dit standpunt bevat eisen voor 2000, 2005 en
2008. Met name de eisen voor 2005 en 2008 zijn zeer ambitieus en afgestemd
op de beschikbaarheid van nabehandelingstechnieken van (roet)deeltjes en stikstofoxiden.programmaVolgens het regeerakkoord zal met de stimulering van de aanschaf van zogenaamde
Euro-3 vrachtwagens worden begonnen, zodra de EU-besluitvorming is afgerond. Bevorderen van zuinigere auto's via internationale afsprakenDe EU-Milieuraad heeft in oktober 1998 het onderhandelingsresultaat van
de Europese Commissie met de Europese autofabrikanten (ACEA) over de vrijwillige
vermindering van de CO2-emissies goedgekeurd. Dit voorziet in een
vermindering van de CO2-emissie van de gemiddelde nieuw verkochte
auto in 2008 tot 140 g/km (thans circa 186 g/km).programmaDe evaluatie vindt plaats in 2003. Nieuwe technologieprogrammaVooral onder druk van de Californische wetgeving, die vereist dat vanaf
2003 tien procent van de nieuw verkochte auto's (nagenoeg) emissievrij moet
zijn, werkt de internationale auto-industrie de komende jaren aan voertuigontwerpen
die aan die kwalificatie voldoen. Naast batterij-elektrische aandrijving betreft
het hybride concepten en brandstofcellen. De nieuwe technologie is primair
gericht op verbetering van de luchtkwaliteit door extreem lage emissies van
CO, HC en NOx. Een belangrijk voordeel is eveneens dat de nieuwe
technologie een substantiële vermindering van de CO2-uitstoot
realiseert. BrandstofverbruiksetiketteringDe Europese Unie bespreekt momenteel een ontwerprichtlijn, die minimumregels
stelt aan de brandstofverbruiksetikettering. Het gaat om het aanduiden van
het absolute brandstofverbruik van nieuwe auto's op etiketten
en posters in de showroom en om een periodiek uit te brengen boekje met daarin
brandstofverbruiksgegevens over alle auto's die te koop zijn. De ontwerprichtlijn
geeft lidstaten de bevoegdheid om zelf verdergaande eisen te stellen.programmaIn Nederland zal de implementatie van brandstofverbruiksetikettering plaatsvinden
via een AMvB op grond van de Wet energiebesparing toestellen. Het kabinet
wil vooral de relatieve zuinigheid van auto's, dat wil zeggen de zuinigheid
in verhouding tot even grote auto's, op onder andere het etiket tot uiting
laten komen. De maatregel moet uiterlijk in 2001 ingaan (zie verder paragraaf
9.4, Prijsbeleid). Convenant bussen op gasOp 24 april 1998 werd tussen MOBIS, de branchevereniging voor openbaar
vervoer, en de rijksoverheid een préconvenant gesloten over de toepassing
van gasvormige brandstoffen (LPG of aardgas) bij bussen. De maatregelen waartoe
de overheid zich in dit préconvenant verplichtte, zoals vrijstelling
van de motorrijtuigenbelasting (MRB), lagere accijns op LPG, hogere Mibu-bijdragen
(Bijdrageregeling milieuvriendelijke vervoerstechnieken) en plaatsing op de
VAMIL-lijst zijn sindsdien alle gerealiseerd. In het voorjaar van 1999 heeft
MOBIS verzocht om aanpassing van het convenant, in die zin dat naast gasbussen
ook andere schone technieken zoals roetfilters kunnen worden aangeschaft.
Onderhandelingen over eventuele herziening van het convenant zijn nog gaande. Bevorderen aanschaf schonere motoren vrachtwagens en bussen.programmaTer bevordering van de aanschaf van schonere vrachtwagens is de zogenaamde
SELA-2 regeling in voorbereiding. Het doel is om de meerkosten van EURO-3
vrachtwagens ten opzichte van EURO-2 vrachtwagens te neutraliseren. BinnenvaartprogrammaDe Centrale Commissie voor de Rijnvaart heeft voorstellen opgesteld voor
de normering voor de emissies van stikstofoxiden (NOx) en deeltjes
voor (vooralsnog alleen) nieuwe binnenschepen. Deze normering zal in werking
treden in 2001 of 2002. Door deze normering zal op de langere termijn de uitstoot
van NOx door binnenschepen met circa 25% verminderen ten opzichte
van de autonome ontwikkeling.Het kabinet heeft besloten vanaf 2002 financiële middelen beschikbaar
te stellen voor de stimulering van de versnelde aanschaf van schonere motoren
voor de binnenvaart en retrofit van bestaande motoren. Demonstratieprojecten schone en zuinige voer- en vaartuigenAls onderdeel van de Regeling milieugerichte technologie 1999, is voor
1999 een subsidiebudget van 10 miljoen beschikbaar voor het ondersteunen van
demonstratieprojecten met schone en zuinige voer- en vaartuigen. Doel is het
faciliteren van invoering op de Nederlandse markt van milieu-innovatieve mobiele
bronnen onder marktconforme omstandigheden. In 1998 zijn onder de voorloper
van deze regeling projecten gestart met elektrische en hybride voertuigen,
en met voertuigen op aardgas door nutsbedrijven. Emissiedoelstellingen verkeersgeluidEen zeer belangrijke pijler van het rijksgeluidbeleid is de bestrijding
van het geluid aan de bron. De huidige systematiek van de Wet geluidhinder
gaat uit van de eenmalige beoordeling van situaties. Met de huidige groei
van het verkeer en daarmee de toename van het geluid, loopt men hiermee veelal
achter de feiten aan en worden bovendien bronmaatregelen niet voldoende gestimuleerd.programmaHet kabinet zoekt naar middelen om te komen tot een nieuw systeem om verkeersgeluidshinder
te beperken waarbij:• het nemen van bronmaatregelen (het stiller maken van vervoermiddelen
en infrastructuur en niet het treffen van maatregelen als geluidsschermen)
centraal staat• het kabinet per traject (bijvoorbeeld spoor- of wegvak) geluidsemissieplafonds
(maximale hoeveelheid geluid) vastlegt.De vernieuwing van het beleid op het gebied van de bestrijding van het
(verkeers)lawaai krijgt vorm in het MIG-project (zie Deel III, Hoofdstuk 8,
Thema Verstoring).In Europees verband wordt gewerkt aan een typekeuring voor banden.Bij railverkeerslawaai is het samenwerkingsproject «Stiller Treinverkeer»
afgesloten. Nu duidelijker is dat het veel stiller kan en hoe dat moet, is
de volgende stap het uitvoeren van grotere praktijkproeven. 9.3 Beïnvloeding consumenten- en rijgedrag ConsumentengedragHet Stimuleringsprogramma «Koop zuinig, rij zuinig» wordt
onder het nieuwe motto «Het nieuwe rijden» voortgezet met steun
van de ministeries van V&W en VROM. Het doel van het programma is energiebesparing
en CO2-emissiereductie in het verkeer. De in dit programma toegepaste
methoden, gericht op het inschakelen van intermediaire organisaties bij de
benadering van de verschillende doelgroepen, zijn volgens de resultaten van
een evaluatie effectief gebleken.programmaOok voor verbetering van het rijgedrag zijn in de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid
maatregelen voor gedragsbeïnvloeding voorzien die de komende jaren doorgevoerd
worden en die op termijn tezamen bijna 1,1 Mton CO2 moeten reduceren.
Het betreft de fiscale stimulering van in-car instrumenten die zuiniger rijgedrag
bevorderen via feedback, zoals de econometer, boordcomputer en ecotoerenteller,
of gedragsondersteunende instrumenten als de cruise control. Daarover zullen
met de automobielbranche afspraken gemaakt worden om zo snel mogelijk tot
standaard-toepassing van deze hulpmiddelen in alle nieuwe auto's te komen.Een andere maatregel betreft verbetering van de controle van de bandenspanning
en verhoging van de voorgeschreven bandenspanning. Ook hierover zullen op
korte termijn met de betreffende brancheorganisaties afspraken gemaakt en
acties uitgevoerd gaan worden. Komend jaar wordt een pilot-project opgezet
om te verkennen op welke wijze het beste vorm gegeven kan worden aan effectieve
bijscholing in zuinig rijden via simulatoren of andere methoden voor grote
aantallen rijbewijsbezitters. Een beter inzicht in de motieven die een rol spelen bij autogebruik en
rijgedrag, kan helpen effectievere beleidsmaatregelen op te zetten en uit
te voeren. Onderzoek toont aan dat emotionele en affectieve factoren een grote
rol spelen bij autobezit, autogebruik en rijgedrag. In een vervolgonderzoek
dat onlangs is gestart wordt de vraag toegespitst op het gedrag van automobilisten
in relatie tot files. KilometerreductieEr lopen diverse programma's om het aantal verreden kilometers voor het
vervoer van goederen, te reduceren. Deze programma's zijn mede nodig om de
omvang van schadelijke emissies terug te brengen. In het kader van het project
Transactie/Modal Shift stimuleert het ministerie van V&W de volgende activiteiten:• Het uitvoeren van scans bij bedrijven met het doel verhogen van
de logistieke efficiency waardoor het aantal verreden kilometers kan dalen.• Het uitvoeren van pilots om te testen of voorgestelde veranderingen
in logistiek en voertuigtechniek tot kilometer- en CO2-emissie
reductie kunnen leiden.• Het opzetten van collectieve meerjarenprogramma's voor het midden-
en kleinbedrijf.In de periode 1996–1999 is door de bovengenoemde activiteiten een
reductie van 40 miljoen voertuigkilometers gerealiseerd. Dat komt neer op
een CO2-reductie van 37480 ton en een NOx-reductie van
550 ton.programmaEind 1999 start het ministerie van V&W met collectieve scans voor
bedrijven en winkelcentra. Beleidsuitgangspunten rijsnelhedenHet NMP3 geeft veel aandacht aan maatregelen om op autosnelwegen het rijgedrag
te verbeteren en de rijsnelheid te verlagen. Het uitgangspunt is, dat er voor
de vermindering van de emissies van CO2, NOx en geluid
op dit terrein een groot besparingspotentieel ligt dat op relatief kosteneffectieve
wijze kan worden benut. Het besparingspotentieel ligt in de ordegrootte van
2 tot 3 Mton CO2. In het regeerakkoord is afgesproken om de snelheidslimiet
in de Randstad overdag tot 100 km/uur te verlagen.programmaHet kabinet neemt zich voor in de tweede helft van 1999 een besluit te
nemen over de precieze vaststelling van de wegvakken waarvoor 's nachts een
andere limiet gaat gelden. Handhaving rijsnelhedenDe sinds 1988 geïntensiveerde en instrumenteel verbeterde handhaving
van de snelheidslimieten heeft al tot meetbare emissiereducties op autosnelwegen
geleid. Niettemin is de pakkans nog zo gering dat dagelijks zeer grote aantallen
overtredingen plaatsvinden en de gemeten snelheden en daardoor ontstane emissies
ver boven gewenste niveaus liggen. Daarom heeft het kabinet in de Uitvoeringsnota
Klimaatbeleid besloten tot verdere versterking van de handhaving van de snelheidslimieten
op autosnelwegen. Daartoe zal het kabinet extra menskracht en middelen (oplopend
van 5 miljoen in 2000 tot maximaal 25 miljoen vanaf 2003) aan het Korps Landelijk
Politiediensten (KLPD) en het OM/ZM ter beschikking stellen voor nieuwe Gericht
Verkeerstoezicht projecten. Met name in te zetten in de Randstad vanwege de
invoering aldaar van de 100 km-limiet (overdag). Hiermee moet een additionele
CO2-emissiereductie van 0,3 Mton behaald worden. 9.4 Prijsbeleid Vergroening autobelastingen en optimale brandstofmixConform de aankondiging in het NMP3 zijn de mogelijkheden onderzocht om
in de grondslagen van de motorrijtuigenbelasting (MRB) en/of de belasting
van personenauto's en motorrijwielen (BPM), ook milieukenmerken (schoon, zuinig
en brandstofsoort) te betrekken. In de klimaatnota heeft het kabinet het volgende
voorgesteld:• Om zuinige auto's te stimuleren zal de BPM worden gedifferentieerd
naar de mate van relatieve zuinigheid. Daartoe wordt de BPM met een vast bedrag
verlaagd, en gelijktijdig wordt voor alle benzine- en dieselauto's een CO2-toeslag geïntroduceerd. • Als aanvullende maatregel heeft het kabinet voorgesteld de inbouw
van de zogenoemde in-car-instrumenten, zoals de econometer, de cruise control
en de boordcomputer, te stimuleren door de waarde van deze instrumenten buiten
de grondslag van de BPM te laten.programmaVoorts heeft het kabinet in het Belastingplan 2000 voorgesteld de sterke
stijging van de aanschaf van dieselpersonenauto's af te remmen door een verhoging
van de BPM voor deze categorie en het stimuleren van de aanschaf van LPG-3
auto's door een verlaging van de MRB per 1 mei 2000. ReiskostenprogrammaIn het kader van het wetsvoorstel belastingherziening 2001 doet het kabinet
diverse voorstellen om de aftrek voor de kosten van woon–werkverkeer
per eigen vervoer af te schaffen en het aftrekforfait van de kosten van woon-werkverkeer
per openbaar vervoer te verlagen (met 35%).Verder wordt voorgesteld om de inkomensbijtelling voor het privé-gebruik
van de auto van de zaak variabel te maken. Die bijtelling wordt lager als
de autorijder minder privé-kilometers rijdt dan gemiddeld en hoger
als hij meer privé-kilometers rijdt dan gemiddeld. 9.5 Luchtvaart Luchtvaart en Luchtverontreiniging (voortgang nota LuLu)De minister van V&W heeft eind 1998, mede namens de minister van VROM,
de Tweede Kamer per brief geïnformeerd over de stand van zaken van een
aantal resultaten en lopende activiteiten op het gebied van luchtvaart en
luchtverontreiniging (in internationaal en nationaal verband). In International
Civil Aviation Organization-verband waren de belangrijkste ontwikkelingen:• Het bereiken van overeenstemming over het verder aanscherpen van
de NOx-norm voor vliegtuigmotoren (16% vermindering ten opzichte
van de laatste aanscherping in 1992).• Het niet bereiken van overeenstemming over het invoeren van een
mondiale kerosine-accijns.• Het formuleren van een concept-werkprogramma voor onderzoek naar:– de langetermijndoelstellingen voor reductie van emissies– het vraagstuk van de allocatie van de internationale luchtvaartemissies– de rol van milieuheffingen.In Europa heeft de Europese Commissie, op voorstel van Nederland, een
onderzoek uitgevoerd naar de invoering van een heffing op vliegtuigbrandstof
in alleen Europees verband. De Europese Commissie verwacht de resultaten van
deze studie nog in 1999. SchipholBegin 1998 heeft het kabinet in twee brieven aan de Tweede Kamer te kennen
gegeven dat het zich voorneemt de luchtvaart op Schiphol beperkt te laten
groeien tot 460 000 vliegtuigbewegingen in 2002 met een gelijktijdige
beperking van het aantal woningen binnen de 35Ke-zone. Een milieueffectrapportage
(MER) zal uit moeten wijzen of dit voornemen haalbaar is. De resultaten van
deze MER zijn na de zomer van 1999 ter inzage gelegd, waarna in het najaar
van 1999 een nieuwe aanwijzing kan worden opgesteld.Op 18 december 1998 heeft het kabinet de Strategische Beleidskeuze Toekomst
Luchtvaart (SBTL) uitgebracht. In dit derde beslissingsdocument, dat in het
kader van het project Toekomstige Nederlandse Luchtvaart Infrastructuur (TNLI)
is uitgebracht, geeft het kabinet de hoofdlijnen voor de middellange en lange
termijn weer.programmaVoor de middellange termijn zal het kabinet de PKB Schiphol en omgeving
herzien, opdat de luchtvaart op de locatie Schiphol verder kan groeien binnen
een integraal stelsel van milieu- en veiligheidsnormen, die gelijkwaardig
zijn aan de huidige normen, maar beter meetbaar en handhaafbaar zijn. Voor
de lange termijn kiest het kabinet, voor een geconcentreerde ontwikkeling
op één locatie vanuit een optiek van zuinig ruimtegebruik, milieukwaliteit
en natuur. Alleen de locaties Schiphol en een eiland in de Noordzee zullen
in de vervolgbesluitvorming (MER, PKB-procedure) nader onderzocht worden.
Eind 1999 zal het kabinet een eerste go/no-go-beslissing nemen. De finale
go/no-go-beslissing voor de lange termijn, inclusief financieringsbeslissing,
zal het kabinet voor 2005 nemen. Structuurschema BurgerluchtvaartterreinenTijdens de Kamerbehandeling, eind 1998, van de Wet herstel rechtskracht
diverse PKB's, heeft de Tweede Kamer een tweetal moties aangenomen waarin
de regering wordt gevraagd om ten spoedigste te komen met een nieuw, afzonderlijk
Structuurschema Burgerluchtvaartterreinen (SBL). De ministers van V&W
en VROM hebben deze moties overgenomen en in 1999 zijn de voorbereidingen
begonnen van dit nieuwe SBL.programmaIn het nieuwe SBL zal het rijksbeleid worden neergelegd voor de kleine
en regionale luchthavens en het luchtverkeer dat er gebruik van maakt. Aan
dit beleid zal een afweging ten grondslag liggen van nut en noodzaak van de
ontwikkeling van kleine en regionale luchtvaart(terreinen). In het structuurschema
zullen onder meer kaders worden gesteld voor de maximale milieubelasting ten
gevolge van het vliegverkeer op deze luchtvaartterreinen.Ten behoeve van het SBL zal een milieueffectrapportage worden uitgevoerd.
De MER zal volgens de huidige planning voorjaar 2001 ter inzage worden gelegd,
tezamen met de PKB deel 1. Het kabinetsbesluit (PKB deel 4) zal in december
2003 gereed zijn. 9.6 Boegbeelden uit de Nota Milieu en Economie Personenvervoer (van deur tot deur en «op maat»)Doel van dit boegbeeld is een klantgerichte aanpak van het openbaar vervoer
die kan concurreren met individueel autogebruik. Het ministerie
van V&W werkt aan de uitvoering van de actiepunten uit de nota «Dienstverlening
en ketenmobiliteit» die op 10 maart 1998 naar de Tweede Kamer is gezonden.
Mede door toedoen van deze nota begint de dienstverlening rond ketenmobiliteit
ingang te vinden bij het bedrijfsleven: de zakelijke reiziger kan gebruik
maken van de trein, de treintaxi en de huurauto in combinatie met elkaar.
Als een van de actiepunten onderzoeken BOVAG en het ministerie van V&W
de marktmogelijkheden van ketenmobiliteit voor BOVAG-ondernemers. Daarnaast
onderzoekt het ministerie van V&W hoe recreanten te verleiden van de keten
gebruik te maken.programmaOm verdere initiatieven te stimuleren kondigt de nota de subsidieregeling
«Dienstverlening en Ketenmobiliteit» aan. Deze regeling stimuleert
nieuwe samenwerkingsverbanden om met innovatieve oplossingen te komen. NOVEM
voert de regeling samen met Senter uit. Zij hebben gedurende vier jaar jaarlijks
3 miljoen gulden beschikbaar. De Europese Commissie moet nog haar definitieve
goedkeuring aan de regeling geven. Integratie Milieu en Economie in de Transportsector/Goederenvervoer Dit boegbeeld heeft als doel het krijgen van draagvlak voor milieumaatregelen
in de bedrijfstak wegvervoer. Het belangrijkste hierbij is dat de marktpartijen
zelf het ontkoppelingsbeleid omarmen.KNV, TLN en EVO hebben in 1996 in samenwerking met Centrum voor energiebesparing
en schone technologie een samenhangende visie ontwikkeld voor een milieubeleid
in de wegvervoersector. Het ministerie van V&W heeft samen met de branche,
de ministeries van VROM en EZ en met NOVEM in dat kader o.a. gekeken naar
mogelijkheden om in het segment bestelauto's op vrijwillige basis een snelheidsbegrenzer
in te programmavoeren. Het is de bedoeling om in het najaar van 1999 een pilot te starten. Kenniscentrum Verkeer en VervoerOp 30 maart 1999 is het Kenniscentrum Verkeer en Vervoer, CONNEKT, van
start gegaan voor een periode van vier jaar. Het doel van het opzetten van
dit kenniscentrum is het optimaal benutten en bij elkaar brengen van de aanwezige
kennis binnen het wetenschappelijke veld en bedrijfsleven én het verkleinen
van de kloof tussen vraag naar en aanbod van kennis op het gebied van verkeer
en vervoer en in het bijzonder de logistiek. Er is voldaan aan de door ICES
gestelde voorwaarden: commitment van het bedrijfsleven (50% financiering)
en een zinvolle bundeling van de bestaande intermediaire organisaties. Technologieaanpak voor een innovatief verkeers- en vervoersysteemDit boegbeeld heeft als doel om het verkeers- en vervoerssysteem in de
komende 15–20 jaar te veranderen, met inzet van alle mogelijke technologische
middelen en innovatieve ontwikkelingen.De gehonoreerde projecten binnen de stimuleringsregeling PROMIT blijken
goed te scoren op het verminderen van de milieubelasting in het goederenvervoer
en zijn vernieuwend voor de transportsector. Opvallend is het grote aantal
projecten dat betrekking heeft op het vervoer via water. Binnen het kader
van dit boegbeeld ondersteunt het ministerie van V&W het project Intervaart
van het Nederlands Instituut voor Maritiem Onderzoek, dat zich richt op de
integratie van het vervoer via de binnenvaart met de kustvaart. 9.7 Inpassing infrastructuurHet inpassen van infrastructuur heeft maatschappelijk en politiek altijd
veel discussie gegeven. In een motie heeft het Tweede Kamerlid Van Heemst
daarom het Kabinet gevraagd een algemeen afwegingskader te ontwikkelen om
deze discussies meer structuur te geven. De ontwikkeling van dit afwegingskader
maakt deel uit van een Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO), onder leiding
van het ministerie van Financiën. Het IBO-rapport is in mei 1998 afgerond.
Aan de hand van het rapport zal een kabinetsstandpunt worden opgesteld.In het regeerakkoord is voor de periode 2003–2010 twee miljard extra
gereserveerd voor goede inpassing van infrastructuur. Dit budget is bij de
behandeling van het Meerjarenprogramma Infrastructuur en Transport (MIT) volledig
toegedeeld aan knelpunten op het gebied van de inpassing bij lopende tracéprocedures. 10 DOELGROEP BOUW 10.1 InleidingDe doelgroep bouw, een van de doelgroepen in het milieubeleid, bestaat
uit drie groepen in het bouwproces: de opdrachtgevers (corporaties, projectontwikkelaars,
beleggers en overheden), de uitvoerders (uitvoerende bedrijven
en toeleveranciers) en de consumenten (kopers, gebruikers en doe-het-zelvers).
Voor de periode 2000–2003 richt het kabinet zich vooral op de extra
beleidsimpulsen uit het Beleidsprogramma Duurzaam Bouwen 2000–2004.Dit hoofdstuk gaat in paragraaf 10.2 in op duurzaam bouwen. In paragraaf
10.3 beschrijft het de stand van zaken op het gebied van loden leidingen.
In paragraaf 10.4 komen de boegbeelden uit de Nota Milieu en Economie naar
voren. De consumentenbenadering van duurzaam bouwen komt uitgebreid aan de
orde in Deel II, Hoofdstuk 3, Burgers, paragraaf 3.3 Consument en bouwen.De CO2-emissie uit woningen, die nauw samenhangt met de keuze
van materialen en voorzieningen tijdens de bouwfase, is de laatste jaren stabiel
aangezien de dalende emissie per woning is gecompenseerd door de stijgende
woningvoorraad. Er wordt steeds minder bouw en sloopafval aangeboden voor
eindverwijdering (m.n. storten en verbranden neemt af). De nuttige toepassingen
in 1997 bedroegen ruim 90% van het totaal aan bouw en sloop afval. De doelstelling
van 90% hergebruik in 2000 is hiermee bereikt. 10.2 Duurzaam bouwen Beleidsprogramma 2000–2004Het doel van het beleidsprogramma Duurzaam Bouwen 2000–2004 is,
duurzaam bouwen (DuBo) zo te verankeren dat het verweven is in het beleid
van overheden, bouworganisaties en dat de sectoren volgens de DuBo-aanpak
handelen.Tot nu toe is DuBo een beleidsterrein waarop in grote mate op basis van
vrijwilligheid door de markt wordt geparticipeerd. Het beleid richt zich op
het faciliteren en stimuleren van dat proces (middels bijvoorbeeld het ontwikkelen
van instrumenten als Nationale DuBo-Pakketten voor de diverse sectoren in
de bouw en de Groene Hypotheek die zich op de koplopers richt). Voor 2000–2004
wordt het beleid verlegd naar een meer structurele eindsituatie waarbij DuBo
niet alleen voor koplopers en het peloton maar ook voor achterblijvers onontkoombaar
wordt. Bovendien zal de komende jaren een systeem worden opgebouwd om te komen
tot een continue verbetering van de DuBo-prestaties in de markt (benchmarking).programmaIn het Beleidsprogramma zijn voor de komende jaren twee beleidssporen
onderscheiden naast de invoering van een benchmarksysteem:• spoor 1: brede toepassing en verankering (bouwregelgeving, DuBo-kennisnetwerk)• spoor 2: extra beleidsimpulsen met drie accenten: stedenbouw, energie
en consumenten. InstrumentariumMet het toevoegen van milieu als vijfde grondslag aan de Woningwet is
er een wettelijke basis gelegd om bouwtechnische voorschriften op te stellen
uit het oogpunt van de bescherming van het milieu. Gestart is met aanpassing
van de bouwregelgeving (Bouwbesluit). Dit om «achterblijvers»
in de markt ook op een DuBo-minimum te krijgen.programmaDe in de Energiebesparingsnota (zie Deel III, Hoofdstuk Klimaat) aangekondigde
beleidsintensivering geeft het kabinet vorm door de introductie van een Energie
Prestatie Advies (EPA) voor de bestaande woningbouw (op vrijwillige basis).
Dit instrument wordt in 1999/2000 ontwikkeld en zal vervolgens aan de marktpartijen
ter beschikking worden gesteld. Het EPA-traject wordt financieel ondersteund
vanuit het budget van 500 miljoen gulden voor positieve prikkels. Dit traject
wordt zowel voor de particuliere sector als voor de utiliteitsbouw doorlopen.
In 2001/2002 zal een evaluatie van het EPA worden uitgevoerd. Als de vrijwillige
benadering weinig oplevert, dan kan tot een vorm van verplichtstelling worden
besloten (bijvoorbeeld de invoering van een keuringseis en prestatie-eis).
Deze zullen in ieder geval niet eerder dan respectievelijk 2002 en 2004 in
werking treden. Het is echter ook denkbaar dat eisen voor nieuwbouw extra
worden aangescherpt.Hetzelfde traject zal ook worden gevolgd voor de bestaande utiliteitsbouw.
Het EPA kan dienen als ondersteuning bij het invullen van eisen die in het
kader van de AMvB's kunnen worden gesteld.Per 1 januari 2000 zal het EPA worden betrokken bij de verhoging van de
Energie Investerings Aftrek (EIA). Het energieprestatieconcept lijkt ook geschikt
voor verdere verbreding naar milieuaspecten als waterbesparing en materiaalgebruik.Verder vindt ook het actieprogramma «20% meer hout in de bouw»
plaats. Dit actieprogramma past binnen de regeringsdoelstelling, dat het in
Nederland verhandelde en gebruikte hout in 2000 uit landen zal komen waar
de overheid een bosbeleid voert dat gericht is op bescherming en duurzaam
beheer. Hierbij is als maatregel opgenomen, dat bij voorkeur duurzaam geproduceerd
hout wordt gebruikt. Om het gebruik van duurzaam geproduceerd hout- en houtproducten
te bevorderen, heeft de overheid diverse instrumenten ingezet, waaronder aanbevelingen
(Nationaal Pakket Woningbouw/Utiliteitsbouw), regelgeving (vijfde Pijler aan de woningwet), en fiscale maatregelen (Groene Hypotheek, Groen
Beleggen).De belangstelling voor de Groene Hypotheek en Groen Beleggen is sterk
groeiende. Inmiddels is voor 4000 woningen een zogenaamde groenverklaring
afgegeven, wat betekent dat voldaan is aan het eisenpakket van de Groene Hypotheek.
Dit instrument is recentelijk geëvalueerd en over deze evaluatie is in
juli 1999 een brief naar de Tweede Kamer gezonden. De regeling wordt gecontinueerd
tot 1 januari 2001.De overheid verbreedt de Groene Hypotheek/Groen Beleggen naar de bestaande
voorraad en de utiliteitsbouw. De overheid als opdrachtgever moet een voorbeeldfunctie
blijven vervullen, om in de praktijk de haalbaarheid van duurzaam bouwen te
laten zien. 10.3 Loden leidingenVia een aanpassing van de Tijdelijke Stimuleringsregeling Duurzaam Bouwen
is subsidie mogelijk gemaakt voor de sanering van loden leidingen in particulier
bezit. In het Algemeen Overleg met de Tweede kamer op 8 oktober 1998 is aangedrongen
op een subsidieregeling na beëindiging van de Tijdelijke Stimuleringsregeling
Duurzaam Bouwen (31 december 1998). Daartoe is een nieuwe regeling voor subsidie
bij sanering loden leidingen gemaakt die met ingang van 1 juli 1999 in werking
is getreden. De regeling loopt tot 2005 en is bestemd voor huiseigenaren.programmaDe aanpassing van de Nederlandse norm voor lood in drinkwater wordt meegenomen
bij de herziening van de Waterleidingwet, die in 2000 in werking treedt.Het monitoren van de doelstelling van het vervangen van loden drinkwaterleidingen,
vindt plaats via de Kwalitatieve Woningregistratie (KWR). De eerstvolgende
woningregistratie wordt gehouden in 2000. Tevens is het mogelijk via de nieuwe
loodregeling het aantal gesaneerde woningen bij te houden. 10.4 Boegbeelden uit de Nota Milieu en Economie Ondergronds ruimtegebruikMet ondergronds ruimtegebruik willen de ministeries van EZ en VROM de
«derde dimensie» benutten en meervoudig ruimtegebruik stimuleren.
De derde dimensie heeft betrekking op zowel bouwen in de hoogte als onder
de grond, in dit geval wordt er onder de grond bedoeld. Hiervoor is een grotere
bewustwording van de mogelijkheden van ondergronds bouwen als volwaardige
alternatieve bouwwijze en kennisoverdracht nodig.Aan het Centrum Ondergronds Bouwen is opdracht verleend om een prototype
te maken voor een projectenbank, met daarin een overzicht van multifunctionele
ondergrondse toepassingen. Daarnaast wordt uit de StIR-projecten (Stimuleringsprogramma
Intensief Ruimtegebruik) een selectie van mogelijke demonstratiegebieden gemaakt
(zie Deel III, Hoofdstuk 10 Gebiedenbeleid en leefomgeving). Innovatief BouwenMet innovatief bouwen willen de ministeries van EZ en VROM het volgende
bereiken:• Verlenging van de economische en technische levensduur van gebouwen
waardoor een vermindering van het gebruik van grondstoffen en energie en een
reductie van bouw- en sloopafval optreedt. • Een grotere kwaliteit (flexibiliteit en aanpasbaarheid) van gebouwen
en versterking van de prijs/prestatieverhouding van bouwers.Om dit te bereiken is een stimuleringsprogramma opgesteld voor voorbeeldprojecten
op het gebied van industrieel, flexibel en demontabel bouwen. De eerste projecten
zijn in 1999 van start gegaan. Naast de ondersteuning van voorbeeldprojecten
is in dit programma ruimte voorzien voor ontwikkeling en overdracht van kennis. 11 DOELGROEP AFVALVERWIJDERINGSBEDRIJVEN 11.1 InleidingOok afvalverwijderingsbedrijven vormen een belangrijke doelgroep in het
milieubeleid. De doelgroep bestaat uit bedrijven die afval inzamelen, het
voor nuttige toepassing geschikt maken en het verbranden of storten.De belangrijkste ontwikkelingen in de programmaperiode zijn het vervallen
van de provinciegrenzen voor brandbaar afval per 1 januari 2000 en de vergaande
optimalisering van de inzet van afval voor energiewinning om zodoende bij
te dragen aan de doelstelling van 10% duurzame energie in 2020.Dit hoofdstuk is onderverdeeld in twee paragrafen die achtereenvolgens
ingaan op de wijzigingen in de verwijderingsstructuur en op duurzame energie. 11.2 Wijzigingen in de verwijderingsstructuur Herstructurering StortsectorHet Afval Overleg Orgaan (AOO) heeft op 23 april 1999 een landelijk stortplan
vastgesteld. In dit stortplan zijn de in 1999 te nemen maatregelen opgenomen
die de sector financieel gezond moeten maken.Een belangrijk element van het stortplan vormt de toezegging van de Vereniging
van Afvalverwerkers (VVAV) dat exploitanten van stortplaatsen die bij de herstructurering
of door het opheffen van de provinciegrenzen voor onoplosbare problemen komen
te staan, kunnen rekenen op een vangnet van andere exploitanten.programmaHet AOO zal de voortgang van de herstructurering monitoren, daarover maandelijks
verslag uitbrengen en indien noodzakelijk voorstellen doen tot het treffen
van aanvullende maatregelen. 2e Wijziging Tienjarenprogramma AfvalOp 23 april 1999 heeft het AOO de 2e wijziging van het Tienjarenprogramma
Afval vastgesteld. Deze 2e wijziging heeft betrekking op het actualiseren
van de aanbodscenario's en op een moratorium voor de bouw van afvalverbrandingsinstallaties
met roosterovens. Tevens geeft de wijziging invulling aan de verplichting
ingevolge de Europese Richtlijn verpakkingen om in de landelijke afvalplannen
een apart hoofdstuk aan verpakkingen te wijden. Ook is het onderscheid tussen
nuttige toepassing en definitieve verwijdering verduidelijkt en geeft de wijziging
het toetsingskader voor de in- en uitvoer van niet gevaarlijke afvalstoffen. Ontheffingen stortverbodSinds 1 januari 1996 is voor diverse afvalstromen een stortverbod van
kracht. De afgelopen jaren bleek echter de capaciteit voor verbranding van
afvalstromen ontoereikend te zijn, zodat er een overschot aan brandbaar afval
ontstond, dat door storten werd verwijderd. Daarom verleent de overheid in
voorkomende gevallen ontheffingen van het stortverbod. Dit gebeurt alleen
als nergens in Nederland op een bepaald moment hergebruiks- of verbrandingscapaciteit
beschikbaar is. Openstelling provinciegrenzen voor brandbaar afval op
1 januari 2000programmaOp 1 januari 2000 zullen de provinciegrenzen voor brandbaar afval worden opgeheven. Dit is mogelijk omdat zal worden voldaan aan de
voorwaarde die de minister van VROM heeft gesteld aan deze openstelling: een
zodanige verhoging van de storttarieven dat de vollast van de afvalverbrandingsinstallaties
(AVI's) tegen bedrijfseconomische tarieven is verzekerd. Het is mogelijk aan
deze voorwaarde te voldoen, door het belastingtarief op het storten van brandbaar
afval in twee etappes per 2000 en 2001 met respectievelijk 75 en 25 gulden
per ton te verhogen. Doelstelling verspreidingIn 1998 heeft onder andere de afvalverwijderingssector de verspreiding
van prioritaire stoffen geïnventariseerd. Uit deze inventarisatie blijkt
dat de afvalverwerkingsbedrijven bijna allemaal voldoen aan de streefwaarden
voor deze stoffen. Dit betekent dat er geen aanvullende doelgroepbrede afspraken
noodzakelijk zijn. Via de vergunningverlening zal worden bewerkstelligd dat
de bedrijven die nog niet aan de streefwaarden voldoen, uiterlijk in 2010
de emissies tot dat niveau hebben beperkt. 11.3 Duurzame energie Verbetering energierendement van afvalverbrandingsinstallatiesEnergie uit afvalverbrandingsinstallaties (AVI's) moet een belangrijke
bijdrage leveren aan de doelstelling van 10% duurzaam opgewekte energie in
2020. Daarom is een regulerende energiebelasting op de afvalverbranders van
toepassing voor de helft van de opgewekte elektriciteit. Deze maatregel levert
de afvalverbranders ongeveer 35 miljoen gulden per jaar op. Op basis van een
in juni 1999 getekend convenant tussen de Staat en de afvalverbranders, zal
dit geld worden besteed aan de vergroting van het energierendement van AVI's. Verdergaande optimalisering van de inzet van afval voor
energiewinningprogrammaNaast de verbetering van het energierendement van AVI's, zal de inzet
van afval en biomassa als brandstof de doelstelling van 10% duurzame energie
in 2020 voor een belangrijk deel moeten invullen. Om dit te bereiken, bezien
de ministeries van EZ en VROM in overleg met de energiesector, de afvalsector
en de milieubeweging welke maatregelen de hoeveelheid energie uit afval kunnen
vergroten. Hierbij valt te denken aan de inzet van bepaalde afval- of biomassastromen
in de energiesector of in specifiek daarvoor opgerichte energie-installaties,
de inzet van nieuwe technieken of het stimuleren van de warmteafzet bij afvalverbranders. Emissiebeleid BiomassaEén van de problemen bij de brede inzet van afval en biomassa voor
energiewinning, is het ontbreken van een landelijk consistent emissieregime.
Hierdoor ontstaan regionale concurrentieverschillen. Het ministerie van VROM
is in 1998 een project gestart om dit knelpunt op te lossen samen met het
ministerie van EZ, de energie- en afvalsector, de Stichting Natuur en Milieu
en het IPO. De betrokken partijen heroverwegen in het project alle bestaande
regelingen en richtlijnen voor biomassa-inzet. Het doel is te komen tot duidelijkheid
over het emissieregime dat van toepassing is voor biomassa-stookinstallaties.programmaIn de tweede helft van 1999 stelt de minister van VROM het voorstel voor emissie-eisen definitief vast. Ook valt dan de beslissing of het voorstel
wordt opgenomen in een wettelijke regeling, of dat het een plaats krijgt in
de Nederlandse emissierichtlijnen (status: richtlijn). De emissie-eisen zullen
in 2000 geïmplementeerd worden. 12 DOELGROEP ACTOREN IN DE WATERKETEN 12.1 InleidingOok de actoren in de waterketen vormen een belangrijke doelgroep voor
het milieubeleid. De waterketen omvat de (drink)watervoorziening, de riolering
(inzameling en transport van afvalwater) en de zuivering van afvalwater in
rioolwaterzuiveringsinstallaties (rwzi's). De doelgroep heeft vooral te maken
met de milieuthema's vermesting, verspreiding, verdroging en verwijdering. Voor de periode 2000–2003 richt het kabinet zich vooral op de
algehele herziening van de Waterleidingwet en op het proces dat moet leiden
tot verdergaande samenwerking in de waterketen.Dit hoofdstuk geeft per onderwerp binnen de doelgroep actoren in de waterketen
een overzicht van de voortgang en de programmering van het beleid. Het onderwerp
loden leidingen komt in Deel II, Hoofdstuk 10, Doelgroep Bouw, aan de orde. 12.2 Herziening Waterleidingwet Implementatie EG-DrinkwaterrichtlijnEind 1998 is de EG Richtlijn 98/83 in werking getreden. Deze richtlijn
betreft de kwaliteit van water dat bestemd is voor menselijke consumptie.
Omdat de werkingssfeer van de richtlijn ruimer is dan de huidige Waterleidingwet
(Wlw), moet deze wet worden aangepast om de richtlijn te kunnen implementeren.
Een uitzondering hierop vormt de regeling betreffende Legionella-ontwikkeling
(zie hieronder). De wetswijziging moet uiterlijk eind 2000 in werking treden.programmaOok heeft de Europese Commissie in april 1999 initiatief genomen om het
systeem van European Approval Scheme (EAS) te ontwikkelen. Dit is een geharmoniseerd
systeem voor de toelating van materialen in contact met water dat bestemd
is voor menselijke consumptie. In 2002 of 2003 zal dit EAS in concept gereed
zijn. Na het uitbrengen van het concept zal besluitvorming plaatsvinden over
de feitelijke invoering. Indien op Europees niveau wordt ingestemd met het
EAS, zal het in 2004 via de Wlw worden geïmplementeerd.In april 1999 behandelde het kabinet een ontwerpwet tot aanpassing van
de Wlw. Door die aanpassing strekt de Wlw zich niet alleen uit tot leveringen
van drinkwater door waterleidingbedrijven tot aan de hoofdkraan, maar ook
tot andere soorten leidingwater voor huishoudelijk gebruik (warm tapwater,
huishoudwater), afzonderlijke voorzieningen (eigen winningen op bijvoorbeeld
kampeerterreinen) en particuliere installaties na de hoofdkraan. Algehele herziening WaterleidingwetBij de behandeling van de hoofdlijnen van een nieuwe Wlw heeft de Tweede
Kamer verzocht om de herziening verder voor te bereiden conform de Hoofdlijnennotitie,
met uitzondering van de voorstellen over marktwerking.Bij de voorbereiding
zal het kabinet daarom afzien van de voorgenomen splitsing van eigendom/beheer
van waterleidingbedrijven en exploitatie.programmaHet kabinet heeft besloten om marktwerking bij grootschalige levering
van industriewater toe te staan. Daarbij zal gezocht worden naar een zodanige
invulling in de nieuwe wet, dat ongewenste effecten voor de gebonden klant
worden ondervangen. In vervolg op de doorlichting van de waterleidingsector
in het kader van de operatie Markt en Overheid wordt onderzoek
verricht naar de scheiding tussen publieke en private activiteiten van waterleidingbedrijven.
Aan de hand van de uitkomsten van dit onderzoek zullen regels worden geformuleerd
ter bescherming van de gebonden klant. Bepaling om het risico op legionella-ontwikkeling te beperkenDe minister van VROM kan op grond van de ontwerpwet tot het aanpassen
van de Wlw een regeling opstellen bij ernstig (dreigend) gevaar voor de volksgezondheid.
Naar aanleiding van de recente uitbraak van legionella onder bezoekers van
de Westfriese Flora in Bovenkarspel, stelt VROM een dergelijke regeling op
ter voorkoming van de ontwikkeling van legionella-bacteriën in warmtapwatersystemen
en drinkwaterinstallaties.programmaDe planning is erop gericht dat de ontwerpwet samen met deze ministeriële
regeling eind 1999 in werking treedt. De voor de implementatie vereiste wijziging
van het Waterleidingbesluit moet uiterlijk eind 2000 in werking treden. 12.3 Beleidsplan Drink- en Industriewatervoorziening Uitvoering Beleidsplan Drink- en Industriewatervoorziening
(BDIV)De uitvoering van het BDIV-beleid door de waterleidingbedrijven is op
schema. De overheidsinspanningen en de inspanningen van de betrokken doelgroepen
op het gebied van de bescherming van het grond- en oppervlaktewater, hebben
tot nu toe nog niet op alle punten geleid tot het bereiken van de in het BDIV
geformuleerde doelstellingen. De verdere ontwikkeling van het geïntegreerde
systeem van milieu-, doelgroep- en overheidsmonitoring (project Monitoring
Drinkwaterbeleid) is uitgesteld, in verband met ontwikkelingen rond een systeem
van benchmarking.Met het oog op herijking van het BDIV-beleid, heeft het RIVM onderzoek
gedaan naar waterwinning en waterverbruik bij doelgroepen tot 2020. Uit resultaten
van dit onderzoek komt het beeld naar voren dat het verminderde watergebruik
dat de afgelopen paar jaar is ingezet, zal voortzetten. Hierdoor zullen de
geformuleerde besparingsdoelstellingen worden gerealiseerd.programmaHet BDIV is vastgesteld in 1996 en heeft een geldigheidsduur van 5 jaar.
Medio 2000 zal het kabinet aan het parlement kenbaar maken op welke punten
zij nieuw of gewijzigd beleid formuleert. Hierbij houdt het rekening met de
keuzen die worden gemaakt ten aanzien van de opzet van de periodieke beleidsnota,
die gebaseerd is op de nieuwe Wlw. Benchmarking waterleidingbedrijvenZestien waterleidingbedrijven hebben in VEWIN-verband in 1998 een eerste
benchmarkstudie uitgevoerd. De resultaten hiervan hebben zij begin 1999 gepubliceerd.
Deze bevestigen het positieve beeld van de prestaties van de sector op het
gebied van kwaliteit en milieu, maar laten tegelijkertijd zien dat er ruimte
is voor efficiencyverbetering.In opdracht van VROM is een verkenning uitgevoerd naar de ervaringen in
Engeland en Wales met het instrument benchmarking. Op basis van deze verkenning
en met gebruik van de ervaringen uit de VEWIN-benchmarkstudie is VROM gestart
met de vormgeving van benchmarking als instrument voor doelmatigheidsbevordering.programmaEr komt een wettelijk systeem van benchmarking voor de prestaties van
waterleidingbedrijven. Dit systeem krijgt een wettelijke verankering in de nieuwe Wlw. Het benchmarking-systeem omvat zowel de thema's kwaliteit
en milieu, als dienstverlening, financiën en efficiency. Kwaliteit drinkwaterIn 1998 heeft de Inspectie Milieuhygiëne gerapporteerd, dat de kwaliteit
van het drinkwater in Nederland in 1996 goed was. Deze rapportage maakt deel
uit van de monitor-voorzieningen met betrekking tot de uitvoering van het
BDIV. 12.4 Water in de stad Facilitatiedocument Water in de StadIn het NMP3, het plan van aanpak DuBo2 en de vierde Nota Waterhuishouding
(NW4), zijn de strategische beleidslijnen voor een duurzaam stedelijk waterbeheer
en -gebruik geformuleerd. Deze nota's kondigen een knelpuntenanalyse en een
plan van aanpak Water in de Stad aan. Inmiddels is er een eerste product in
dit kader geproduceerd: het facilitatiedocument Water in de Stad, dat concrete
acties bevat. Dit facilitatiedocument is op 2 april 1999 aangeboden aan de
Tweede Kamer.De rijksoverheid is bij dit onderwerp vooral betrokken als facilitator.
De reden hiervoor is, dat er behoefte is aan ondersteuning. Hierbij wordt
een integrale benadering belangrijk gevonden, met niet alleen de relaties
naar het watersysteem, maar ook de relaties naar de ruimtelijke ordening,
stedelijke vernieuwing, duurzaam bouwen, het milieubeleid en de waterketen
(drinkwaterbeleid, rioleringsbeleid, afvalwaterbeleid).programmaHet volgende traject is gericht op het verkrijgen van bestuurlijk draagvlak
voor de benoemde acties. Dit traject zal naar verwachting eind 1999 kunnen
worden afgerond. In dit kader wordt ook afgesproken welke organisatie welke
actie(s) gaat trekken en wie daar bij betrokken zijn.Zodra er bestuurlijk draagvlak bestaat voor de acties, zal een begin met
de uitvoering worden gemaakt. De geschatte duur van de uitvoering van de actiepunten
zal in totaal een periode van 3 jaar zijn. VoorbeeldprojectenIn het kader van het Programma Water van het 2e Plan van Aanpak
DuBo zijn acht voorbeeldprojecten geselecteerd, die in aanmerking komen voor
een subsidie in het kader van het Subsidiebesluit Openbare Lichamen Milieubeheer
(SOLM). Bij de selectie was van belang dat het project vernieuwend is, dat
het project invulling geeft aan samenwerking in de waterketen en dat het draagvlak
heeft bij burgers en consumenten.Eind 1998 is de subsidie schriftelijk toegezegd. Het gaat om een totaalbedrag
van 500 000 gulden. Voor 1999 is voor nieuwe voorbeeldprojecten een bedrag
beschikbaar van 1 miljoen. Het ministerie van VROM heeft besloten dit bedrag
te steken in de Stimuleringsregeling Intensief Ruimtegebruik (StIR, zie Deel
III, Hoofdstuk 10, Gebiedenbeleid). De Stichting Experimenten Volkshuisvesting
(SEV) is de uitvoerende partij. 12.5 WaterspoorWaterspoor is de naam van een nieuw watertariefsysteem, waarin huishoudens
een nota ontvangen waarbij aan de hand van het waterverbruik de kosten in
de waterketen in rekening worden gebracht. Waterspoor heeft als doel de waterketen
beter zichtbaar te maken. Het systeem komt tegemoet aan de wens van het overgrote
deel van de consumenten om invloed uit te kunnen oefenen op de
kosten die met het waterverbruik samenhangen.programmaAls de Tweede Kamer het experimenteerartikel Waterspoor aanneemt, zal
een aantal experimenten met het brede waterspoor van start gaan die gegevens
opleveren over de effecten van het nieuwe watertariefsysteem. Op basis van
de gegevens uit de experimentele invoering zal het kabinet besluiten over
een eventuele invoering van breed waterspoor in de toekomst. De experimentele
periode van het brede waterspoor beslaat 5 jaar. 12.6 Afvalwater buitengebiedDe discussie rond de provinciale ontheffingscriteria van de verplichting
in het buitengebied riolering aan te leggen, is nog niet geheel afgerond.
In relatie met de lokale lastendruk, pleit de VNG voor een versoepeling van
de ontheffingscriteria of voor bijdragen van derden om hoge kosten voor de
aanleg van riolering in het buitengebied te kunnen opbrengen. In de Leidraad
Riolering is inmiddels de module A1250 «Ontheffingscriteria rioleringszorgplicht»
opgenomen. Deze module hebben alle betrokken partijen gezamenlijk opgesteld
en de module heeft naar verwachting een harmoniserende werking.programmaHet Lozingenbesluit op grond van de Wet bodembescherming (Wbb) is inmiddels
geëvalueerd. In 2000 zal dit leiden tot aanpassing van het Lozingenbesluit
en de bijbehorende besluiten, waarbij een betere afstemming met het Lozingenbesluit
op grond van de Wvo wordt nagestreefd.Het traject van de certificering van IBA's (systemen voor de Individuele
Behandeling van Afvalwater) zal naar verwachting eind 1999 worden afgerond.
De voorbereidende technische rapporten zijn in 1998 verschenen. De beleidsmatige
aanbevelingen en een handreiking bij de praktische uitvoering bij de wetgeving
zijn vastgelegd in het rapport van de Commissie Integraal Waterbeheer (CIW)
«IBA-systemen, Handreiking voor de uitvoering van het Lozingenbesluit
Wvo en het Lozingenbesluit bodembescherming». 12.7 Overstortproblematiek Relatie tussen overstort, waterkwaliteit en veedrenkingDe overstortproblematiek is naar aanleiding van de rapportages van de
werkgroep Meijer en de commissie-Ouwerkerk opnieuw in de belangstelling gekomen.
Met name de relaties tussen de overstort, de waterkwaliteit en de veedrenking
(het drinken van water door vee), staan hierbij centraal. Actieve inzet van
de rijksoverheid heeft ertoe geleid dat het actieprogramma «waterkwaliteit
en diergezondheid» is opgesteld.De ministeries van LNV en V&W hebben de Tweede Kamer, mede namens
de ministeries van VROM en VWS, voor de zomer van 1999 geïnformeerd over
de uitvoering van het Actieprogramma. Beleidsstandpunt basisinspanning riooloverstortDe werkgroep Commissie Uitvoering Wvo (CUWVO VI) heeft in 1992 basisinspanningen
beschreven en gedefinieerd aan de hand van een referentiestelsel voor het
reduceren van vuilemissies die het gevolg zijn van overstortingen vanuit bestaande
gemengde rioolstelsels. Vanwege technische ontwikkelingen en vernieuwde inzichten
is een herijking van de basisinspanningen nodig. De CIW-werkgroep
is met deze herziening gestart en najaar 1999 haar rapport uitbrengen.programmaDe overstortproblematiek zal ook de komende jaren de nodige aandacht vragen.
De verdere beleidsontwikkeling en uitvoering zal moeten worden gebaseerd en
verder uitgebouwd op grond van de onderzoeken die nu lopen op het gebied van
de basisinspanning en op het Actieprogramma Waterkwaliteit en Diergezondheid.
Ook de uitkomsten van de discussies rond de lokale lastendruk en de hiermee
verband houdende hoogte van het rioolrecht, zijn van invloed op het nog te
ontwikkelen beleid. Overigens richt het Actieprogramma zich niet alleen op
een aanpak van de emissies van risicovolle riooloverstorten. Het wordt in
zijn totaliteit ingezet op een verbetering van de oppervlaktewaterkwaliteit
uit het oogpunt van diergezondheid en op juist omgaan met eventuele risico's.
Het betreft dus ook een aanpak van emissies uit andere bronnen dan riooloverstorten
(bijvoorbeeld contaminanten uit waterbodems) en verbeteringen in de lokale
waterhuishouding, aanbevelingen voor de inrichting van de omgeving, monitoring
en communicatie met veehouders. 12.8 Indirecte lozingenHet relatieve belang van indirecte lozingen via het rioolstelsel is toegenomen
met de sanering van het grootste deel van de directe lozingen naar het oppervlaktewater.
Sinds het hoofdstuk Afvalwater in de Wm van kracht is, bestaat de mogelijkheid
indirecte lozingen te beheersen door vergunningen of via algemene regels op
basis van de Wm. Inmiddels is voor een aantal bedrijfstakken en andere categorieën
de indirecte-lozingen-regelgeving van kracht geworden. Deze algemene regels
leggen lozingseisen en middelvoorschriften op om de indirecte lozingen naar
het oppervlaktewater te beperken en de goede werking van het rioolstelsel
veilig te stellen.programmaVoor een aantal categorieën bedrijfstakken en andere categorieën
indirecte lozingen, zullen op termijn AMvB's worden gemaakt. De AMvB's zullen
ook eisen voor afvalwater bevatten. Daarnaast ontwikkelt het ministerie van
VROM regelgeving voor tijdelijke of mobiele activiteiten (de zogenaamde niet-inrichtingen,
zoals gevelreiniging, bouwputbemaling of bodemsaneringen). Op basis van internationale
ontwikkelingen, zoals de IPPC-richtlijn van de EU, zou in de toekomst voor
grote bedrijven één vergunning moeten worden verleend waarin
alle aspecten (lucht, water, bodem, afval) geïntegreerd zijn.Voor grote bedrijven geldt voor indirecte lozingen een vergunningplicht,
zowel voor de Wvo (aangewezen lozingen op de riolering) als voor de Wm. De
komende jaren zullen deze vergunningen op elkaar worden afgestemd. DEEL III MILIEUTHEMA'S EN DWARSDOORSNIJDENDE ONDERWERPEN
 1 INLEIDINGDeel II van dit Milieuprogramma behandelde de rol van de overheden, burgers
en doelgroepen bij het milieubeleid. In dit derde deel staan zowel de milieuthema's
als de dwarsdoorsnijdende onderwerpen van het milieubeleid centraal. Onder
milieuthema's verstaan we een verzameling nauw verbonden milieuproblemen.
Dwarsdoorsnijdende onderwerpen raken aan verschillende milieuthema's en verschillende
actoren.Achtereenvolgens komen de volgende thema's en dwarsdoorsnijdende onderwerpen
in aparte hoofdstukken aan de orde:• Verandering van klimaat• Verzuring• Vermesting• Verspreiding• Verontreiniging van de bodem• Verwijdering• Verstoring• Verdroging• Gebiedenbeleid en leefomgeving• Internationaal milieubeleid• Financiële instrumenten• Handhaving• Wetenschap en technologie• VoorraadbeheerDe toevoeging van de dwarsdoorsnijdende onderwerpen wijkt af van het Milieuprogramma
1999–2002. Vorig jaar zijn deze voor een deel beschreven in Deel I van
het Milieuprogramma.Elk hoofdstuk in dit Deel III geeft per onderwerp (in aparte paragrafen)
een overzicht van de voortgang van de uitvoering in 1998–1999 en de
programmering voor de periode 2000–2003. Waar het programmering betreft,
staat dit in de kantlijn aangegeven met «programma».In de verschillende hoofdstukken van Deel III worden ook gegevens gepresenteerd
die betrekking hebben op de implementatie van de boegbeelden uit de Nota Milieu
en Economie. Een integraal overzicht van de voortgang van deze boegbeelden
is te vinden in bijlage 3.Waar mogelijk presenteert elk hoofdstuk een indicator: een cijfer voor
de milieudruk en de milieukwaliteit, zoals die zich ontwikkelt als gevolg
van maatschappelijke ontwikkelingen en milieubeleid. Een toelichting op deze
indicatoren is te vinden in de Milieubalans van het RIVM. Voor de thema's
klimaatverandering, verzuring, vermesting, verwijdering en verstoring door
geluid geeft de indicator ook voorspelling voor de middellange termijn (2000–2003).
Hierbij is uitsluitend gebruik gemaakt van het behoedzame scenario, waarin
wordt uitgegaan van een economische groei van 2%. Uit berekeningen blijkt
dat het voor de programmaperiode van het Milieuprogramma niet uit maakt welk
scenario het RIVM gebruikt om de indicator uit te rekenen, de verwachte milieudruk
is ongeveer gelijk. Voor de langere termijn (2010 en verder) maakt het gebruik
van verschillende scenario's wel verschil uit. 2 THEMA VERANDERING VAN KLIMAAT 2.1 InleidingEen eerste belangrijk thema in het milieubeleid is klimaatverandering
in relatie tot de problematiek van het broeikaseffect. Daarnaast wordt in
dit hoofdstuk ook de aantasting van de ozonlaag behandeld.In Kyoto is in december 1997 een protocol afgesloten onder het Klimaatverdrag.
Op 8 juni 1999 heeft de minister van VROM invulling gegeven aan dat Kyoto-protocol
met het uitbrengen van de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid. De Uitvoeringsnota
kondigt aan dat in het Milieuprogramma voortaan een integrale klimaatbijlage
zal worden opgenomen. De paragrafen 2.3 tot en met 2.5 gaan in op het klimaatbeleid,
paragraaf 2.6 gaat in op beleid met betrekking tot ozonlaagaantastende stoffen.
Dit hoofdstuk begint met een weergave van de emissies van broeikasgassen en
monitoring hiervan.Meer informatie over financiële instrumenten op het gebied van klimaat-
en energiebeleid is opgenomen in Deel III, Hoofdstuk 12, Financiële instrumenten.
Verder geeft Deel I, Hoofdstuk 6, Financiële aspecten, een overzicht
van de klimaatmiddelen op de begroting. In Deel II, Hoofdstuk 9, Doelgroep
Verkeer en Vervoer, wordt uitgebreid ingegaan op verschillende maatregelen
in het kader van de energiebesparing in de sector verkeer en vervoer.De thema indicator Verandering van klimaat bestaat (vanaf het jaar 1990)
uit een optelling van de bijdrage aan het versterkte broeikaseffect van 6
gassen (CO2, CH4, N2O, HFK's, PFK's en SF6). De ontwikkeling van de emissies per gas kan als volgt worden weergegeven:– de emissies van CO2 vertonen een stijgende trend (vanaf
1980), ondanks de toename van de import van electriciteit en energiebesparing.
De effecten hiervan worden teniet gedaan door met name de economische groei
en een structuurverschuiving richting een energie-intensievere maatschappij.
Bovendien neemt de laatste jaren de inzet van kolen voor energie-opwekking
weer toe;– de emissies van CH4 namen vanaf 1980 aanvankelijk toe;
de laatste jaren is echter sprake van een afname (met name door een daling
van de emissies uit afval en landbouw);– ten opzichte van 1980 zijn de emissies van N2O gestegen;
de laatste jaren zijn de N2O emissies echter relatief stabiel;– voor de zogenaamde «nieuwe gassen» (HFK's, PFK's en
SF6) zijn vanaf 1990 emissiecijfers beschikbaar. De emissies van
deze gassen zijn gestegen ten opzichte van 1990, maar gedaald ten opzichte
van 1997.De CO2-emissies van de doelgroepen zijn in 1998 met ca. 1,9%
gestegen ten opzichte van het jaar ervoor. Omdat het statistisch verschil
echter aanzienlijk is verkleind, is er sprake van een beperkte stijging (0,1%)
in de totale CO2-emissies. Omdat de emissies van de overige broeikasgassen
in 1998 daalden, is sprake van een afname van de totale emissies van broeikasgassen
ten opzichte van het jaar ervoor met 1,6%.De in de figuur weergegeven raming voor de ontwikkeling van de emissies
op de middellange termijn is gebaseerd op het behoedzame middellange termijn
scenario van het CPB (2% economische groei). Van de lange termijn scenario's
waar de Uitvoeringsnota klimaatbeleid op is gebaseerd (met respectievelijk
2,7% en 3,3% economische groei) is geen recente middellange termijn versie
beschikbaar. Dat betekent dat de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid uitgaat van
een sterkere groei in de toekomstige emissies dan door de thema-indicator
wordt weergegeven. 2.2 Emissies van broeikasgassen en monitoringDe onzekerheden in de emissiecijfers van broeikasgassen (met name de niet-CO2 broeikasgassen) zijn relatief groot. Voor de uitvoering van het klimaatbeleid
verdient het aanbeveling deze onzekerheden te verkleinen. Daartoe wordt in
de tweede helft van 1999 een monitoringprogramma opgesteld. Dit programma
zal de komende jaren worden uitgewerkt binnen het budget dat voor het reductieplan
overige broeikasgassen beschikbaar is. Richtjaar voor een verbeterde systematiek
is 2002, wanneer de eerste evaluatie van beleid uit de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid
plaatsvindt.programmaIn samenhang met het monitoringprogramma zal een programma van eisen worden
opgesteld, waaraan de monitoring van de emissies van broeikasgassen dient
te voldoen. Met de doelgroepen zullen nog deze regeerperiode afspraken worden
gemaakt over de emissiecijfers die zij dienen te hanteren.Daarnaast zullen afspraken worden gemaakt over de monitoring van een aantal
grote puntbronnen (zo nodig ondersteund door concrete meetprogramma's):• de HFK-23 emissies na de installatie van een naverbrander bij de
Nederlandse producent van HCFK's (waardoor eind 1999 de emissies van HFK-23
met ca 90% zijn gereduceerd)• de PFK emissies in de aluminiumindustrie• de N2O emissies bij de salpeterzuurproducentenDeze actie is van belang voor het verifiëren van (mogelijk reeds)
deze regeerperiode in te boeken emissiereducties. programma2.3 Uitvoeringsnota Klimaatbeleid InleidingBinnen de reductieverplichting van de EU in zijn geheel van –8%,
dient Nederland gemiddeld over de eerste budgetperiode (2008–2012) een
emissiereductie van 6% te realiseren voor 6 broeikasgassen. Het gaat om CO2, CH4, N2O, HFK's, PFK's en SF6. De
hiervoor te leveren inspanning geldt ten opzichte van het basisjaar 1990/1995
(voor HFK's, PFK's en SF6) en komt overeen met een reductie van
circa 50 miljoen ton per jaar in CO2-equivalenten in het Global
Competition (GC) scenario.Maatregelen die in de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid worden aangekondigd,
hebben uitsluitend betrekking op de inspanningen die Nederland in eigen land
zal plegen. Daartoe wordt in de nota een drietal maatregelenpakketten uitgewerkt:• Een basispakket, waarin maatregelen zijn opgenomen waarmee de in
Nederland te realiseren reductie moet worden gerealiseerd.• Een reservepakket, met maatregelen die vanaf nu worden voorbereid
en waartoe besloten kan worden wanneer op de geplande evaluatiemomenten (2002
en 2005) de (verwachte) ontwikkelingen van de emissies tegen blijken te vallen
(doordat de maatregelen minder effect blijken te hebben dan voorzien of doordat
de omstandigheden tegen zitten).• Een vernieuwingspakket, waarin opties zijn opgenomen die reducties
opleveren op de langere termijn. Dit pakket richt zich vooral op vernieuwing
van technologie en van de instrumenten die de overheid kan inzetten om de
benodigde reducties te realiseren.Buitenlandse reducties zullen worden gerealiseerd door de inzet van de
mechanismen die in het Kyoto-protocol zijn opgenomen: Joint Implementation
(JI), Clean Development Mechanism (CDM) en emissiehandel. Criteria voor deze
mechanismen worden in de organen onder het Klimaatverdrag (SBSTA, SBI) verder
uitgewerkt. Tijdens CoP-6 (eind 2000/begin 2001) zullen deze criteria worden
vastgesteld.Voor de inzet van de Kyoto-mechanismen JI en CDM, ten behoeve van de realisatie
van een deel van de Nederlandse emissiereductiedoelstellingen in het buitenland,
stelt het Kabinet (conform het regeerakkoord) in totaal 800 miljoen gulden
beschikbaar. Over de inzet hiervan zal een aparte nota (deel 2 van de Uitvoeringsnota)
verschijnen. Deze kan naar verwachting rond het eind van 1999 aan de Tweede
Kamer worden aangeboden. Het basispakketHet basispakket van de Uitvoeringsnota bestaat uit 3 soorten maatregelen:energiebesparing in de sector verkeer en vervoer, CO2-reductie
door energiebesparing en overige broeikasgassen. 1 Energiebesparing in de sector verkeer en vervoer Tabel 7: Maatregelen in het kader van energiebesparing
in de sector verkeer en vervoer Bevorderen
van zuinigere auto's via internationale afsprakenzie Deel II, hoofdstuk
9, Doelgroep Verkeer en vervoer. Stimuleren zuinige auto's via CO2-differentiatie
BPM.Zie Deel II, hoofdstuk 9, Doelgroep Verkeer en vervoer. RekeningrijdenHet voorstel voor de introductie van rekeningrijden
is aan de Tweede Kamer aangeboden. Invoering van het systeem – primair
gericht op het reduceren van files – is voorzien in 2001. Etikettering
van brandstofverbruikZie Deel II, hoofdstuk 9, Doelgroep Verkeer en
vervoer. Belastingmaatregelen ter beperking van personenverkeerZie
Deel II, hoofdstuk 9, Doelgroep Verkeer en vervoer Versterkte handhaving
snelheidslimieten Zie Deel II, hoofdstuk 9, Doelgroep Verkeer en vervoer.In-car instrumenten. Zie Deel II, hoofdstuk 9, Doelgroep Verkeer
en vervoer. Verhogen bandenspanningZie Deel II, hoofdstuk 9, Doelgroep
Verkeer en vervoer Projecten ten behoeve van intensivering van het klimaatbeleidUit de 1500 Mf die het vorige Kabinet beschikbaar stelde voor intensivering
van klimaatbeleid, is 70 miljoen beschikbaar voor projecten op gebied van
verkeer en vervoer. In dit verband zullen projecten worden voorbereid en uitgevoerd
als het Stimuleringsprogramma Logistieke Efficiency Goederenvervoer en een
programma ter stimulering van zuinig rijgedrag: «Het nieuwe rijden».2 CO2-reductie door energiebesparingIntensivering van het energiebesparingsbeleid ligt in het verlengde van
de Energiebesparingsnota (verschenen in april 1998) en wordt meer in detail
uitgewerkt in het Actieprogramma Energiebesparing, dat op 15 juni 1999 is
verschenen. Tabel 8: Maatregelen in het kader van CO2 reductie
door energiebesparing Maatregelen
bij kolencentralesVerschillende mogelijkheden om de CO2-emissie
van kolencentrales omlaag te brengen zijn: • Via het benchmark-convenant
(verbeteren energie-efficiency kolencentrales zodat deze uiterlijk 2012 tot
de wereldtop behoren); • Kolen gedeeltelijk vervangen
door inzet van biomassa; • Kolen geheel of gedeeltelijk
vervangen door aardgas. Het verlagen van de CO2-emissie
van kolencentrales is in het basispakket opgenomen in de vorm van een vrijwillige
afspraak met de eigenaren van kolencentrales. Belangrijkste element zal zijn
het terugbrengen van de gemiddelde CO2-emissies van kolencentrales
tot een niveau van aardgas stoken voor 2008. Als zo'n afspraak tot stand
komt, is het kabinet in beginsel bereid om de brandstofbelasting (BSB) wat
de elektriciteitsproductie betreft om te vormen van een input- naar een outputheffing.
Invulling van die afspraak zou dan in 2000 plaats kunnen vinden. Binnen
de afspraak zal ook de relatie met NOx kostenverevening worden
bezien (zie Deel III, Hoofdstuk 3 Thema Verzuring). Duurzame
energieHet Kabinet heeft besloten een tussendoelstelling van 5% in 2010
voor het aandeel duurzame energie aan te houden. De laatste jaren is de beleidsinzet
sterk geïntensiveerd. Diverse fiscale regelingen zijn geïntroduceerd,
waardoor een sterk stimulerend effect optreedt. Dat kan nog versterkt worden
door gebruikmaking van (fiscale) regelingen als de EIA, VAMIL, Groen Beleggen
en het CO2-reductieplan. Het Kabinet heeft voorts 80
miljoen beschikbaar gesteld voor een extra investeringsimpuls (als onderdeel
van een investeringsimpuls van in totaal 400 miljoen in de periode 1999–2010).
In het Energierapport dat in het najaar van 1999 verschijnt zal worden aangegeven
met welke middelen en instrumenten dit doel zal worden gerealiseerd. Daarbij
wordt ook ingegaan op de mogelijkheden/wenselijkheid om een aandeel duurzame
energie verplicht voor te schrijven. Zekerstellen warmtebenutting bij
nieuw elektrisch vermogen De ontwikkeling van warmtekrachtkoppeling
(WKK) is één van de successen van de afgelopen periode. Ten
gevolge van de liberalisering van de energiesector is verdere groei van het
WKK geen vanzelfsprekende zaak, alhoewel de doelstelling voor 2000 (8000 MW)
waarschijnlijk nog wel wordt gehaald. Binnen de overheid zal hier vanuit twee
invalshoeken op worden gereageerd:  (1) Door middel van het
benchmarkconvenant en door opname van WKK in de nieuwe generatie MeerJaren
Afspraken (MJA's). Ook voor niet-benchmarkbedrijven ligt het in de rede om
WKK voor te schrijven, als zijnde stand der techniek. Bij vergunningverlening
op basis van de Wm voor nieuwbouw zal hiervan worden uitgegaan (rekening houdend
met de mate waarin de warmte kan worden benut).  (2) Het
stimuleringsbeleid voor het totstandbrengen van WKK wordt voortgezet (fiscale
stimulering kleinschalige WKK via de EIA en de VAMIL regeling). Indien nodig
zullen nieuwe beleidsopties worden ontwikkeld om WKK te stimuleren. Het Energierapport
gaat hier verder op in. Energiebesparing industrie(1) Benchmarking
voor energie-intensieve bedrijven met een energieverbuik groter dan 0,5 PJ.
Ondertekening van het convenant heeft plaatsgevonden op 6 juli 1999. (2) Voor bedrijven met energieverbruik kleiner dan 0,5 PJ
zullen de MJA's tot 2010 worden voortgezet.  (3) Introductie
van nieuwe thema's en aparte programma's in het Actieprogramma Energiebesparing. (4) Vergunningen en algemene regels, met name voor bedrijven
die niet deelnemen aan het benchmarkconvenant of MJA's, of die de gemaakt
afspraken niet nakomen.  De prestatienorm die aan MJA zowel
als niet MJA bedrijven wordt gevraagd, wordt verhoogd. De norm voor energiebesparende
investeringen komt te liggen bij een rendement van 15% (overeenkomend met
een terugverdientermijn t/m 5 jaar). Ter ondersteuning van de gevraagde prestaties
wordt het flankerend overheidsbeleid geïntensiveerd vanuit de 500 miljoen
positieve prikkels en de resterende middelen van de 1500 miljoen. Energie
in de milieuvergunningIn oktober 1999 wordt de circulaire «energie
in de milieuvergunning» gepubliceerd. In het kader van het Bestuursakkoord
Nieuwe Stijl worden in de tweede helft van 1999 nadere afspraken gemaakt over
de manier waarop het klimaat- en energiebeleid van het rijk zijn weerslag
vindt in de activiteiten van provincies en gemeenten, en omgekeerd. Ter ondersteuning
van vergunningverleners wordt eenmalig een bedrag van 30 miljoen gereserveerd.Convenant glastuinbouwIn het najaar van 1997 hebben overheden
en de sector glastuinbouw het convenant Glastuinbouw en Milieu afgesloten,
met onder andere een doelstelling voor de verbetering van de energie-efficiency
tot 2010. Vanaf 2000 zal de tuinder op de geleverde prestaties worden aangesproken.
De energiedoelstelling uit het convenant wordt als bedrijfstaakstelling juridisch
verankerd in een AMvB (o.b.v. de Wm, Wvo en Bmw). In de AMvB worden hiertoe
per gewas(soort) doelvoorschriften opgenomen. Vanaf 2003 zal de tuinder hierop
worden beoordeeld. Om het de sector mogelijk te maken de gevraagde prestatie
te leveren, voert de overheid een flankerend beleid:  – de
sector kan gebruik maken van fiscale regelingen (EIA, VAMIL, Groen Beleggen)
of financiële ondersteuning van de herstructurering (waarvoor 45 miljoen
beschikbaar komt uit ICES gelden).  – de NIRIS
regeling wordt opnieuw opengesteld om te stimuleren dat de tuinbouw restwarmte
gebruikt.  – de mogelijkheid wordt bezien om
vanuit middelen van het CO2-reductieplan financieel bij te
dragen aan een grootschalig project waarbij industriële CO2
aan de glastuinbouw wordt geleverd. Gebouwde omgevingZie
Deel II, hoofdstuk 10, Doelgroep Bouw Energie-efficiency van apparatenHet systeem van energie-etikettering zal zo snel mogelijk worden uitgebreid.
Daarnaast wordt regelmatige aanscherping van de criteria voor energie-etikettering
in EU-verband nagestreefd. Aanschaf van apparaten met energielabel A wordt
fiscaal gestimuleerd door een verhoging van de energiebelasting en beloond
via het systeem van positieve prikkels. Hiervoor is een budget van 200 miljoen
beschikbaar. Op 12 mei 1999 is hiervoor een wetsvoorstel aan de Tweede Kamer
aangeboden. CO2-vastlegging in bossen en natuurGroeiende
bossen leggen CO2 uit de atmosfeer vast. De vastleggingscapaciteit
van bossen voor de eerste budgetperiode (2008 – 2012) kan worden vergroot
door het versneld realiseren van bestaande bosuitbreidingsdoelstellingen.
Naast de bestaande instrumenten voor bosuitbreiding wordt een systeem van
boscertificaten geïntroduceerd. De certificaten geven de koper (doelgroepen)
recht op een vermindering van de (eventueel opgelegde) CO2-emissiereductie.
De opbrengst van de certificaten komt ten goede aan grondeigenaren, om hen
een extra stimulans te geven om over te gaan tot bosuitbreiding. De overheid
zal dit systeem stimuleren met een bijdrage van 25 miljoen uit de beschikbare
klimaatmiddelen.3 Overige broeikasgassenHet project «Reductieplan Overige Broeikasgassen» (ROB) is
medio 1998 gestart. Tot 2006 is een budget van in totaal 150 miljoen beschikbaar
voor: • de nadere verkenning van reductiemogelijkheden• de opzet en uitvoering van technisch onderzoek, eventueel gevolgd
door proef- en demonstratieprojecten• het uitwerken en implementeren van instrumenten.In het kader van de Uitvoeringsnota is – gelet op de relatief gunstige
kosteneffectiviteit van reducties van overige broeikasgassen – besloten
dit budget te verhogen met 135 miljoen ten behoeve van investeringssteun.
Dit additionele budget zal vanaf 2003 beschikbaar komen. Daarnaast kan gebruik
gemaakt worden van fiscale regelingen als de VAMIL en de milieu-investeringsaftrek.
Binnen de hiervoor beschikbare budgetten zal tussen 2002 en 2008 maximaal
165 miljoen voor reducties van overige broeikasgassen beschikbaar zijn.Een aantal deelprojecten uit het ROB wordt beschreven in het basispakket
van de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid. Tabel 9: Deelprojecten ROB N2O-emissies
van auto-katalysatorenDoor middel van een meetprogramma dat eind 1999
zal worden gestart, wordt de bijdrage van het wegverkeer aan de N2O-emissies
geïnventariseerd. Daarnaast worden technische reductie-opties onderzocht.
Resultaten zullen in Brussel worden ingebracht ten behoeve van EU-regelgeving.PFK-emissies aluminiumproductieMet de aluminiumproducenten zullen
afspraken worden gemaakt over de aanpassing van het productieproces van zij-
naar middenvoeding. Daarnaast zullen afspraken worden gemaakt over de monitoring
van de dan nog resterende PFK-emissies. HFK als procesemissieEind
1999 zal de emissie van HFK-23 bij de Nederlandse producent van HCFK's met
90% zijn verminderd ten gevolge van de installatie van een naverbrander. Deze
installatie vormt onderdeel van de milieuvergunning. Uitgedrukt in CO2-equivalenten
wordt hiermee reeds een aanzienlijke emissiereductie (2,5 Mton) gerealiseerd
ten opzichte van het gehanteerde scenario (GC). Met deze producent zal een
afspraak worden gemaakt over de monitoring van de resterende emissie. HFK's
en PFK's als vervanger voor (H)CFK's en halonenSamen met de betreffende
sectoren wordt gewerkt aan één of meer actieprogramma's om het
reductiepotentieel te realiseren. De te behalen emissiereducties zullen worden
geëffectueerd door zowel vrijwillige afspraken, convenanten als (indien
nodig) regelgeving. De overheid zal bijdragen uit de bovengenoemde financiële
middelen.Naast deze opties zal de komende jaren nog onderzoek worden gedaan naar
de haalbaarheid van een aantal reductie-opties in andere sectoren: landbouw
(emissiereductie van N2O en CH4 uit met name landbouwgronden
en mest), afval (CH4-emissies uit stortplaatsen) en de energie/industrie
sector (CH4-emissies bij de productie van olie en gas; SF6 in schakelkasten en bij de productie van halfgeleiders). Het reservepakketIn het reservepakket van de Uitvoeringsnota Kilmaatbeleid staan maatregelen
die vanaf nu worden voorbereid en waartoe besloten kan worden wanneer op de
geplande evaluatiemomenten (2002 en 2005) de (verwachte) ontwikkelingen van
de emissies tegen blijken te vallen (doordat de maatregelen minder effect
blijken te hebben dan voorzien of doordat de omstandigheden tegen
zitten). Dit pakket bestaat uit de volgende maatregelen:• Verhoging energiebelasting In de huidige regeerperiode wordt de REB conform het regeerakkoord verhoogd
met 3,4 miljard. 500 miljoen hiervan wordt aangewend om burgers en bedrijven
via fiscale faciliteiten te stimuleren tot energiebesparing. Een verdere verhoging
van de REB zou mogelijkheden bieden om eventueel tegenvallende emissie-ontwikkelingen
op weg naar de 1e budgetperiode (2008–2012) op te vangen.
De modaliteiten van een dergelijke verhoging worden de komende jaren onderzocht
(uiterlijk in 2001), zodat eventuele besluitvorming over de verhoging van
de REB bij het eerste ijkmoment (2002) plaats kan vinden. • Verhoging accijnzen Verhoging van brandstofaccijnzen heeft een remmend effect op de mobiliteit
en bevordert ook de aanschaf van zuinige auto's. Het kabinet stelt een verhoging
van de accijnzen afhankelijk van de ontwikkelingen op dit gebied in de buurlanden
en een eventuele accijnsverhoging wordt gecompenseerd door een verlaging van
de vaste autokosten.• Reductie N2O-emissie in de chemische industrie Dit is een zeer kosteneffectieve optie, waarbij het onzeker is of de
hiervoor benodigde katalysator ontwikkeld zal kunnen worden. Begin 1999 is –
in samenwerking met het bedrijfsleven en diverse instituten/universiteiten –
hier een onderzoek naar gestart. Bij de ijkmomenten van de Uitvoeringsnota
(2002 en 2005) zal beoordeeld worden of de ontwikkeling van een katalysator
voldoende succesvol is om tot implementatie over te gaan. In een Letter of
Intent die in 1999 met de kunstmestindustrie wordt opgesteld, worden afspraken
hierover vastgelegd.• CO2-opslag Om op de ijkmomenten te kunnen besluiten over het eventueel opslaan
van CO2, is nader onderzoek nodig naar de kosten bij opslag vanuit
verschillende bronnen en op verschillende locaties. Resultaten van dit onderzoek
zullen uiterlijk 2002 beschikbaar zijn. In het bufferproject (waarbij industriële
CO2 wordt gebufferd ten behoeve van de glastuinbouw) zal worden
gemonitord hoe CO2 zich gedraagt in de ondergrond. Tevens zullen
de veiligheidsaspecten nader worden onderzocht. Het vernieuwingspakketIn het vernieuwingspakket van de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid zijn opties
opgenomen die reducties opleveren op de langere termijn. Dit pakket richt
zich vooral op vernieuwing van technologie en van de instrumenten die de overheid
kan inzetten om de benodigde reducties te realiseren. Hierbinnen is ook een
reactie opgenomen op een advies door de VROM-raad over het te voeren klimaatbeleid
voor het realiseren van de Kyoto verplichtingen.• Klimaatneutrale energiedragers. In het kader van technologische vernieuwing zal geleidelijk verbreding
plaatsvinden in de richting van klimaatneutrale energiedragers. Eind 1999
zal een inventarisatie en evaluatie beschikbaar zijn van aanpassingen die
nodig zijn om klimaatneutrale energiedragers integraal onderdeel van het bestaande
beleid te maken. Begin 2000 zal die inventarisatie uitmonden in een plan van
aanpak voor het bestaande beleid dat eind 2000 zal uitmonden in vervolgstappen.
Vanaf 2001 zullen klimaatneutrale energiedragers in aanmerking komen voor
een stimulans in de trant van de afdrachtskorting van de REB en voor het nultarief voor groene stroom. Vanaf 2001 is hiervoor 10 miljoen
per jaar beschikbaar; vanaf 2003 maximaal 50 miljoen per jaar. Deze bedragen
komen beschikbaar uit het budget van 500 miljoen voor positieve prikkels.• Programma innovatieve technieken rijkshuisvesting. In 2000/2001 loopt het EnergieExtensiveringsprogramma Rijkshuisvesting
(EER) af. Rendabele energiebesparende maatregelen in rijksgebouwen zullen
dan genomen zijn. In vervolg daarop zal in de jaren 2000–2004 een bedrag
van 5 miljoen per jaar beschikbaar zijn voor het testen en demonstreren
van innovatieve technieken in rijksgebouwen.• Instrumentele vernieuwing. Het advies van de VROM-raad wijst op het belang van een instrumentatie
die optimaal gebruik maakt van het zelfsturend vermogen van de maatschappij
en de economie. In lijn hiermee, is het kabinet voornemens verschillende acties
in gang te zetten:(1) De introductie van een binnenlands systeem van verhandelbare reducties.
Dit experiment is reeds in het regeerakkoord aangekondigd. De reductiemaatregelen
die tot het experiment worden toegelaten, zullen fiscaal worden gestimuleerd
door middel van art 36o van de REB. Uit het budget voor positieve prikkels
zal hiervoor een bedrag van 10 miljoen in 2001 oplopend tot 25 miljoen
in 2003 beschikbaar worden gesteld.(2) Er zal een commissie worden geïnstalleerd die de mogelijkheden
voor het plafoneren van CO2-emissies onderzoekt. Hiervoor is een
budget van maximaal 5 miljoen beschikbaar. De commissie dient uiterlijk
eind 2001 te rapporteren, zodat het resultaat een rol kan spelen bij het eventueel
bijstellen van het beleid in 2002. Deze rapportage zal aan de Tweede Kamer
worden aangeboden. 2.4 Communicatie en voorlichting Voorlichtingscampagne broeikaseffectOnder de titel «Zet de knop om tegen het broeikasgevaar» is
in 1998 een vervolg gegeven aan de bewustwordingscampagne over het broeikaseffect.Uit communicatie-onderzoek was namelijk gebleken dat het broeikaseffect
door het publiek wordt beschouwd als een abstract onderwerp; het maakt weinig
emoties los. De campagne probeert het broeikaseffect dichterbij te brengen
door aansluiting te zoeken bij vormen van energiegebruik en energiebesparing
in de onmiddellijke leefomgeving (thuis, onderweg en op werk). De campagne
heeft circa 85% van de doelgroep bereikt. ProcescommunicatieNaast voorlichting gericht op het algemene publiek vindt er ook «procescommunicatie»
plaats: voorlichting over de wetenschappelijke onderbouwing van de klimaatproblematiek
en over de voortgang van het (internationale en nationale) beleidsproces,
in de vorm van symposia en congressen.Om geïnteresseerden c.q. betrokkenen bij het klimaatbeleid op de
hoogte te stellen van de voortgang van de onderhandelingen in de internationale
organen die zich bezighouden met klimaat, zijn er in 1998 twee informatiebijeenkomsten
georganiseerd: één over de uitkomsten van de Milieuraad en één
over de uitkomsten van de CoP-4 onder het Klimaatverdrag.programmaIn juni 1999 heeft terugkoppeling plaatsgevonden over de voorbereidende VN-vergadering (SB-10) voor de 5e VN-Klimaatconferentie,
die in oktober/november 1999 plaatsvindt. Nieuwe fase in de communicatieMet het uitkomen van de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid vindt er een verdere
verschuiving plaats van communicatie van het probleem naar communicatie over
de oplossing. De nadruk zal hierbij sterker komen te liggen op communicatie
over concrete maatregelen. Daarin zullen maatregelen voor de kortere termijn
(tot de 1e budgetperiode: 2008–2012) worden onderscheiden
van maatregelen voor de lange termijn (na 2012).Bij de communicatie gericht op kortere termijn gaat het om kennis van
specifieke maatregelen en het waarom van de maatregel, de verwachte effecten,
(periodiek) de behaalde resultaten en om de inspanningen per sector. Daarnaast
is het voor het draagvlak binnen de diverse betrokken doelgroepen van belang
dat in de communicatie ook aandacht wordt besteed aan de inspanningen van
andere sectoren. Bovendien zal in de communicatie ook aandacht worden besteed
aan het beleidsmotief: het tegengaan van het broeikaseffect.programmaMeer in het algemeen zal de communicatie over klimaatverandering en klimaatbeleid
worden gekoppeld aan belangrijke «mijlpalen», waaronder bijvoorbeeld
het uitkomen van het Third Assessment Report van het Intergovernmental Panel
on Climate Change (IPCC) dat in 2001 zal verschijnen en de CoP-6 onder het
Klimaatverdrag, die eind 2000 of begin 2001 in Nederland zal plaatsvinden.Na de eerste budgetperiode van het Kyoto-protocol (tot 2012) zullen de
broeikasgasemissies nog (veel) verder teruggebracht moeten worden. Dit zal
naar verwachting ingrijpende veranderingen in met name de energievoorziening
met zich meebrengen. Communicatie met relevante partijen zal daarom gericht
zijn op benodigde technologische en instrumentele vernieuwing. Ook zal bekendheid
moeten worden gegeven aan de eerste stappen die daartoe op de korte termijn
al moeten worden gezet.Eén van de reeds in gang gezette activiteiten in dit kader is het
COOL-project. Door middel van een dialoog tussen wetenschappers, belanghebbenden
uit diverse maatschappelijke geledingen en beleidsmakers wordt nagegaan hoe
Nederland op de lange termijn (2050) kan komen tot een ontkoppeling van economische
groei en de uitstoot van broeikasgassen. 2.5 Internationaal Werkprogramma van Buenos AiresIn 1998 heeft in Buenos Aires CoP-4 plaatsgevonden. Tijdens deze conferentie
is een Werkprogramma opgesteld voor nadere uitwerking van elementen uit het
Klimaatverdrag en het Kyoto Protocol. In dat werkprogramma komt onder meer
aan bod: financiële ondersteuning aan ontwikkelingslanden, ontwikkeling
en overdracht van technologie, de Kyoto mechanismen, het nalevingsregime en
beleid en maatregelen. Kyoto-mechanismenIn het Werkprogramma wordt een aanzet gegeven voor de uitwerking van de
Kyoto-mechanismen: Joint Implementation, het Clean Development Mechanism en
internationale emissiehandel. Daarbij is overeengekomen dat de definitieve
besluiten over de invulling hiervan genomen zullen worden tijdens CoP-6, die
eind 2000 of begin 2001 in Nederland wordt georganiseerd. In
de aanloop naar CoP-5 in Bonn (november 1999) is de eerste fase van de onderhandelingen
over de nadere invulling van de Kyoto-mechanismen begonnen.In het Kyoto-protocol is aangegeven dat het gebruik van de Kyoto-mechanismen
aanvullend moet zijn op nationale maatregelen om de afgesproken reducties
te realiseren. De EU is van mening dat vastgesteld dient te worden tot welk
niveau landen gebruik mogen maken van de Kyoto-mechanismen. Als voorstel voor
de internationale onderhandelingen heeft de EU een formule opgesteld om aan
dit principe verder invulling te geven. Met deze formule is het voor partijen
mogelijk om parallel gelijke hoeveelheden van de doelstelling te realiseren
door middel van evenredige inspanning in binnen- en buitenland. Bij een aantal
industrielanden buiten de EU bestaan echter bezwaren tegen kwantificering
van het begrip «aanvullend» door middel van «plafonds».programmaVoor eind 1999 is het kabinet voornemens om een nota uit te brengen over
de flexibele instrumenten in het kader van de uitvoering klimaatbeleid. Joint implementationUit de gelden van de tweede 750 miljoen, die het kabinet in 1997 beschikbaar
heeft gesteld voor het klimaatbeleid, is 100 miljoen uitgetrokken voor Joint
Implementation. Ten aanzien van de besteding van deze middelen heeft de regering
een voorkeur uitgesproken voor «bilaterale» JI-projecten boven
projecten gefinancierd door multilaterale banken. Of naast de bilaterale route
nog gebruik gemaakt zal worden van de multilaterale mogelijkheden (via de
EBRD of via de Wereldbank) zal in het vervolg op de Uitvoeringsnota worden
besloten.Om de bilaterale route verder uit te werken is najaar 1998 een workshop
georganiseerd, waar bedrijven een voorkeur uitspraken voor een regeling met
betrekking tot de aankoop van «Emission Reduction Units» (ERU's,
zoals reductie-eenheden van broeikasgassen middels JI in het Kyoto Protocol
genoemd worden) en voor het opzetten van een «JI-fonds». Er is
een projectgroep ingesteld die zorg draagt voor de uitwerking van beide instrumenten.
Voor het opstellen van een Europese aanbestedingsprocedure voor de aankoop
van ERU's is overleg gevoerd met de Europese Commissie (DG IV). Hieruit bleek
dat de aanbestedingsprocedure wordt beschouwd als een marktconform mechanisme
ter stimulering van JI.programmaDe aanbestedingsprocedure zal dit jaar gestart worden in verschillende
Midden- en Oost-Europese landen. Bezien wordt of het wenselijk is om een JI-fonds
in te stellen dat deelnemingen, achtergestelde leningen en/of garanties verstrekt.
Gezien de complexe vragen waarmee de ontwikkeling van het fonds gepaard gaat,
is vooralsnog prioriteit gegeven aan de uitwerking van de aankoop van ERU's. Proefprojecten Programma voor Joint Implementation (PPP-JI)In 1998 is flinke vooruitgang geboekt met de proefprojecten in het kader
van het PPP-JI. In Midden- en Oost-Europa zijn 12 nieuwe projecten gestart
en in ontwikkelingslanden 19. In totaal zijn er nu 57 proefprojecten in een
verschillend stadium van uitvoering. Met deze projecten doen de gastlanden
en Nederland ervaring op met het instrument Joint Implementation. Begin 1999
heeft Nederland een rapport uitgebracht over ervaringen met het PPP-JI ten
behoeve van een internationale evaluatie van de Activities Implemented Jointly
(AIJ) proeffase door het Klimaatsecretariaat. In september 1999 is de Tweede
Kamer geïnformeerd over de proefprojecten in de Voortgangsrapportage
van het PPP-JI. De ervaring en kennis die wordt opgedaan met het PPP-JI is van belang
voor de verdere ontwikkeling van de nieuwe mechanismen die zijn opgenomen
in het Kyoto-Protocol. In de Voortgangsrapportage staat beschreven hoe Nederland
zich voorbereidt op de ontwikkelingen in het kader van de Kyoto-mechanismen.
In het PPP-JI wordt al ingespeeld op de ontwikkelingen rond Joint Implementation
(JI) en het Clean Development Mechanism (CDM, zie hieronder) door afspraken
te maken over credit sharing.programmaEind 1999 eindigt het PPP-JI conform het Regeringsstandpunt Joint Implementation.
Het AIJ-programma wordt tijdens de 11e bijeenkomst van de organen
onder het Klimaatverdrag (SB-11) opnieuw beoordeeld. Hierna bepaalt CoP-5
mogelijk een standpunt over de voortgang van het AIJ-programma. Mede op basis
de uitkomsten van dit internationale overleg bepaalt Nederland of, en zo ja
hoe, er wordt voortgegaan met het PPP-JI. Workshops capacity buildingIn 1998 zijn drie workshops gehouden in Oost-Europa om de samenwerking
tussen de overheden in gastlanden en Nederland te intensiveren. Tijdens deze
workshops is ingegaan op verschillende aspecten van de proefprojecten. Daarbij
kwam naar voren dat de gastlanden behoefte hebben aan meer informatie over
JI. Afgesproken is om op basis van een casus (een JI-proefproject) een studie
te laten verrichten naar de mogelijkheden en de vereisten om JI-projecten
te ondernemen in Bulgarije en Roemenië. Het bereiken van een adequate
JI-infrastructuur in de gastlanden wordt in het vervolg vooral op projectgebonden
wijze nagestreefd. Verder wordt aangesloten bij de internationale ontwikkelingen
op het gebied van capacity building. Het Clean Development MechanismIn 1998 is Nederland begonnen met het opstellen van een werkdocument over
de modaliteiten van het Clean Development Mechanism (CDM). Dit gebeurt op
basis van ervaringen met het PPP-JI, het Wereldmilieufonds (GEF), de financiering
van energieprojecten door multilaterale banken, en het opzetten van investeringsfondsen
voor duurzame energie en energiebesparing met Nederlandse en lokale banken.
Een aantal ontwikkelingslanden heeft te kennen gegeven met Nederland te willen
samenwerken op basis van een soort proeffase voor het CDM waarin ervaringen
met AIJ zijn opgenomen. Op deze manier hopen de betreffende ontwikkelingslanden
adequaat voorbereid te zijn op het moment dat het CDM officieel van start
gaat. Bezien zal worden of met een aantal landen initiële ervaring kan
worden opgedaan. Ratificatie van het Kyoto-protocolprogrammaMet het oog op ratificatie van het Kyoto-protocol is een wetsontwerp in
voorbereiding. Het kabinet is voornemens dit wetsontwerp voor het eind van
1999 ter advisering aan de Raad van State voor te leggen. Europese besluitvorming rond het Kyoto-protocolBinnen de Europese Unie is op 1 mei 1999 een Europese beschikking in werking
getreden, waarin is vastgelegd dat de Commissie jaarlijks de vorderingen evalueert
die de lidstaten boeken op het terrein van de verplichtingen die voortvloeien
uit het Kyoto-protocol. De Raad van Ministers heeft in juni 1999
het belang van vroege ratificatie van het Kyoto-protocol en spoedige implementatie
van Kyoto-verplichtingen onderstreept. De Raad heeft de lidstaten gevraagd
voorbereidingen te treffen voor ratificatie door de EU en haar lidstaten. Common and Coordinated Policies and Measures.Op het gebied van gemeenschappelijke en gecoördineerde maatregelen
heeft de Europese Commissie voortgang geboekt op een aantal fronten.De EC heeft in 1998 bijvoorbeeld met de industrie afspraken gemaakt over
het terugdringen van de CO2-emissie van auto's per gereden kilometer.
Doel is een geleidelijke daling van de CO2-emissie van gemiddeld
25% voor de hele EU in 2008 ten opzichte van het niveau in 1995. In 2003 wordt
bezien of afspraken kunnen worden gemaakt over verdergaande reducties in de
periode 2010–2012.programmaDaarnaast is een EU-richtlijn in ontwikkeling voor etikettering van het
brandstofverbruik van auto's. Onderzoek wordt gedaan naar mogelijkheden voor
de invoering van een heffing op vliegtuigbrandstoffen. Ook loopt er onderzoek
naar kosteneffectieve reductie-opties voor methaan in Europa. In het kader
van het SAVE-II programma worden diverse acties uitgevoerd gericht op energiebesparing. In samenwerking met (en op initiatief van) Nederland zal in het voorjaar
2000 een workshop worden georganiseerd voor het opstellen van een kaderprogramma
ter reductie van HFK's, PFK's en SF6.Initiatieven voor de invoering van een Europese energieheffing lopen sinds
1997. Inmiddels is het aantal tegenstanders van zo'n heffing gereduceerd tot
drie lidstaten. De Commissie is bereid te zoeken naar een oplossing die voor
alle lidstaten acceptabel is (bijvoorbeeld door overgangsperioden en vrijstellingen
te introduceren). In depth review Second National CommunicationsprogrammaEind september 1998 heeft een team onder leiding van het secretariaat
van het Klimaatverdrag Nederland bezocht. Dit team heeft een review uitgevoerd
van het Nederlandse klimaatbeleid zoals weergegeven in de tweede nationale
rapportage aan het Klimaatverdrag en de update daarvan (die in 1998 werd uitgebracht).
Deze review vond plaats onder artikel 12 van het Klimaatverdrag. Een officiële
rapportage zal naar verwachting in het najaar van 1999 verschijnen. 2.6 Ozonlaagaantastende stoffenDe indicator laat zien dat de binnenlandse verkoop van nieuw geproduceerde
CFK's en halonen reeds in 1995 volledig was uitgebannen. Metylbromide is niet
in de indicator opgenomen. De emissies zijn ook sterk afgenomen. Uit bestaande
toepassingen zoals koelvloeistoffen, isolatiemateriaal en brandblussers blijven
echter nog jaren na verkoop emissies van CFK's en halonen plaatsvinden.programmaEind 1998 is in de EU-milieuraad de nieuwe EU-verordening voor ozonlaagaantastende
stoffen aangenomen. Deze zal eind 1999 ingaan. Tegen die tijd zal ook het
Nederlandse Besluit ozonlaagaantastende stoffen van 1995 zijn vervangen. Een
belangrijk onderdeel is het beëindigen van het nog toegestane gebruik
van bestaande voorraden van deze stoffen in bestaande producten en installaties.
Dit zijn met name koelinstallaties, airconditioning, brandblussers, kunststofschuimen
en oplos- en reinigingsmiddelen; het gaat hierbij om CFK's, HCFK's, halonen,
tetrachloorkoolstof en 1,1,1-trichloorethaan. Met de belanghebbende brancheorganisaties
zal worden overlegd hoe deze beëindiging het beste te realiseren is en
welke verwijderingsmethode voor de reststoffen het meest in aanmerking komt.Als alternatief voor de ozonlaagaantastende stoffen zijn in sommige gevallen
HFK's en PFK's de meest aangewezen stoffen. Aangezien deze stoffen invloed
hebben op de broeikaswerking, dient hun gebruik zo beperkt mogelijk te blijven.
In het kader van het klimaatbeleid zal hier rekening mee gehouden worden.Voor methylbromide (in Nederland alleen nog toegelaten als ontsmettingsmiddel
voor voorraden van landbouwproducten) wordt beleid voorbereid, dat ervoor
zal zorgen dat deze stof vanaf 2001 alleen nog voor erkende kritische toepassingen
kan worden gebruikt. In de EU, waar vooral de grondontsmetting de belangrijkste
gebruikscategorie vormt, zal volgens de nieuwe verordening een dergelijk beleid
vanaf 2005 gaan gelden. 3 THEMA VERZURING 3.1 InleidingOok verzuring is een belangrijk thema in het milieubeleid. Dit thema integreert
het beleid ter voorkoming van effecten van zure depositie, stikstofdepositie
en ozonvorming op leefniveau (smog). De belangrijkste effecten die optreden
zijn de volgende:• schade aan de natuur• aantasting van de volksgezondheid• verslechtering van de grondwaterkwaliteit• schade aan gebouwen en materialenOm deze effecten te voorkomen is het verzuringsbeleid erop gericht de
uitstoot te verminderen van zwaveldioxide (SO2), stikstofoxiden
(NOx), ammoniak (NH3) en vluchtige organische stoffen
(VOS).Terugkijkend op de afgelopen jaren, valt op dat vooral voortgang is geboekt
met het terugbrengen van de SO2-emissie: sinds 1980 is de SO2 emissie met 80% gereduceerd. Voor de periode 2000–2003 richt
het kabinet zich dan ook vooral op de aanpak van de uitstoot van NOx, NH3 en VOS.In dit hoofdstuk komen achtereenvolgens aan de orde: maatregelen op het
gebied van SO2 en NOx (paragraaf 3.2), NH3
(paragraaf 3.3), VOS (paragraaf 3.4), evaluatie van verzuringsdoelstellingen
(paragraaf 3.5), en tot slot: internationale maatregelen (paragraaf 3.6).Het hoofdstuk landbouw (Deel II, Hoofdstuk 4) geeft meer informatie over
de vormgeving van het NH3-emissiebeleid en de implementatie van
de EU-nitraatrichtlijn. Informatie over de voortgang van het NOx-
en VOS-emissiebeleid voor de mobiele bronnen komt aan bod in Deel II, Hoofdstuk
9, Doelgroep Verkeer en Vervoer. Met name de industrie, electriciteitsbedrijven en de raffinaderijen hebben
bijgedragen aan de emissiereducties van SO2. De daling van NOx is de laatste jaren veroorzaakt door afname van de emissie door het
personenverkeer.De NH3-emissie is 1998 gedaald. De huidige berekeningen op
basis van metingen zijn slechts voor de laatste drie jaar uitgevoerd. Tot
1990 is de oude berekeningsmethode gehanteerd. Het RIVM heeft voor NH3 nog geen prognose kunnen maken op basis van de nieuwe berekeningsmethode.De totale emissie van verzurende stoffen bedroeg in 1980 41,6 miljard
Zuur-equivalenten (Zeq) en was in 1998 afgenomen met 43% tot 23,7 miljard
Zeq.De afname van de SOy-depositie was met 77% het grootst. De afname van
de NOy-depositie was sinds 1980 9% en stagneert de laatste 8 jaar terwijl
er geen wezenlijke afname van NHx is waargenomen. De prognose is gebaseerd
op gemeten ammoniakcijfers. Bij de depositieschatting is uitgegaan van de
voorgenomen buitenlandse emissiereducties.Wat betreft de O3-concentraties is hiervoor geen trend waar
te nemen. 3.2 SO2 en NOxSO2De emissiereductie van SO2 verloopt succesvol doordat laagzwavelige
brandstoffen gebruikt worden, en nageschakelde en procesgeïntegreerde
maatregelen zijn ingevoerd. De SO2-emissiedoelstelling voor het
jaar 2010 zal naar verwachting worden gerealiseerd. NOx-stationaire bronnen (industrie, raffinaderijen,
avi's en energie)Bij stationaire bronnen gaat het om de industrie, raffinaderijen en energie:
de doelstelling is 67 kton restemissie in 2005. Het blijkt niet eenvoudig
om de NOx-doelstelling voor stationaire bronnen te halen. Oorzaken
hiervan zijn:• Er zijn grote investeringen nodig voor de benodigde nageschakelde
technieken (SCR's).• Er zitten in het algemeen geen economische voordelen vast aan het
installeren van een SCR.• De bestaande apparatuur kent lange afschrijftermijnen, waardoor
de innovatie slechts traag vordert. Bovendien is er enige onbekendheid met
SCR's en met de gevolgen voor het productieproces.De volgende aanpak moet het mogelijk maken de NOx-doelstelling
alsnog te behalen:• NOx-subsidieregeling Om het bedrijfsleven te stimuleren tot het investeren in SCR's en andere
NOx-reducerende technieken, heeft het kabinet in het NMP3 een subsidieregeling
in het leven geroepen, vooruitlopend op wet- en regelgeving dan wel op een
systeem van NOx-kostenverevening. De NOx-subsidieregeling
omvat een bedrag van 165 miljoen gulden, dat voor circa 6 jaar beschikbaar
is gesteld. In 1998 heeft het kabinet als start een bedrag van ongeveer 11
miljoen verplicht. De regeling stimuleert vooral onderzoek, ontwikkeling,
demonstraties, praktijkexperimenten en markintroductie van technieken die
NOx reduceren bij stationaire bronnen. De subsidieregeling beloont
de voorlopers, de zogenaamde «first movers». Zodra de bedrijven
wettelijk verplicht zijn maatregelen te nemen, zullen die maatregelen niet
meer subsidiabel zijn.• NOx-kostenverevening Het afgelopen jaar heeft het kabinet in overleg met de industrie, raffinaderijen
en de electriciteitscentrales duidelijkheid gekregen over de kosten van het
kosteneffectieve pakket om de benodigde reducties te realiseren. De uitkomst
van de evaluatie van de kosten laat zien dat het bereiken van het doel van
67 kton voor 2005 binnen de marge ligt van 200 à 400 miljoen die het
NMP3 genoemd heeft als aanvaardbaar voor de oplossing van dit milieuprobleem.
Verder heeft een werkgroep van de ministeries van VROM en EZ, het IPO en de
Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie in een uitruilmodel een
systeem van kostenverevening beschreven. De werkgroep heeft haar rapport in 1999 in de brief over verhandelbaarheid van emissiereducties aan
de Kamer aangebonden.programma Het kabinet overlegt nu met de overige bedrijfstakken hoe het uitruilmodel
zou kunnen worden ingezet om in de praktijk NOx-kostenverevening
tot stand te brengen.• Overige instrumenten Een aantal bedrijven binnen de doelgroep industrie is te klein om mee
te doen met NOx-kostenverevening. Een belangrijk gedeelte daarvan
maakt gebruik van gasmotoren, die eigendom zijn van de energiedistributiebedrijven.
Voor deze gasmotoren én voor gasmotoren uit de categorie landbouw en
overige stationaire bronnen wordt beleid in het kader van het Besluit emissie-eisen
stookinstallaties (BEES) ontwikkeld (zie hieronder). BEES regelt de emissies
van gasmotoren. Om de totale NOx-doelstellingen voor 2005 en 2010
te kunnen realiseren, is het noodzakelijk om de emissie-eisen voor gasmotoren
aan te scherpen.programma In de loop van 1999 zal het ministerie van VROM wetgeving ontwikkelen
die moet leiden tot deze aanscherping. 3.3 NH3: verschil metingen en berekeningenIn maart 1998 hebben de ministers van VROM en LNV de Kamer laten weten
dat er een discrepantie bestaat tussen de met modellen berekende emissie van
ammoniak en de werkelijk gemeten emissie. Deze discrepantie wordt aangeduid
met het «ammoniakgat». Het afgelopen jaar heeft het RIVM in samenwerking
met verschillende onderzoekinstituten gewerkt aan een verklaring van dit ammoniakgat.
De Kamer is begin mei 1999 geïnformeerd over de voorlopige resultaten
van dit onderzoek. Er is inmiddels een gedeeltelijke verklaring voor het geconstateerde
verschil. Daarbij spelen meteorologische omstandigheden, een afnemende SO2-concentratie in de lucht en een lagere emissiereductie bij het emissie-arm
aanwenden van mest een rol. Daarnaast zal de berekeningsmethode op een aantal
punten worden verbeterd. De resultaten van het onderzoek kunnen een deel van
het verschil echter nog niet verklaren. Het RIVM zal het onderzoek daarom
tenminste nog een extra jaar voortzetten. 3.4 VOSOp 31 december 2000 loopt het Koolwaterstoffen 2000-programma af (KWS-2000).
Er is afgesproken dat de KWS-2000-afspraken en maatregelen ook na 2000 blijven
gelden.programmaIn vervolg op het KWS-2000-programma worden de volgende stappen ondernomen:1. Onder leiding van het ministerie van VROM wordt in overleg met het
bedrijfsleven en andere overheden gewerkt aan het opnemen van de KWS-2000-maatregelen
voor vergunningplichtige bedrijven in de NER (Nederlandse Emissie Richtlijnen).
Dit gebeurt om de continuïteit te waarborgen en zo veel mogelijk richtlijnen
op het gebied van luchtemissies in één boekwerk te kunnen aanbieden.
Aparte (8.40) AMvB's zullen de KWS-2000-maatregelen voor niet-vergunningplichtige
bedrijven opnemen.2. In 2001 en 2007 zullen nieuwe, respectievelijk bestaande installaties
moeten voldoen aan de eisen van de EU-oplosmiddelenrichtlijn. Nederland zal
deze richtlijn voor het einde van het jaar 2000 implementeren aan de hand
van een AMvB, en zal de genomen KWS-2000-maatregelen inzetten om te voldoen
aan de eisen van de richtlijn. Daartoe zullen de KWS-2000-teksten voor de
NER aan de EU-richtlijn worden aangepast en ter notificatie aan Brussel worden
toegezonden. 3. Om de NMP3 VOS emissiereductiedoelstelling voor het jaar 2010 (80%
emissiereductie ten opzichte van 1981) te kunnen realiseren, is het nodig
in kaart te brengen welke verdere maatregelen mogelijk zijn en welke kosten
die maatregelen met zich meebrengen. Dit onderzoek voert het ministerie van
VROM in samenwerking met het bedrijfsleven uit. Volgens de planning dient
het onderzoek rond de jaarwisseling 1999/2000 afgerond te zijn. Op basis van
de uitkomsten van het onderzoek zullen verdere afspraken volgen, onder meer
over de vorm van het VOS-beleid na 2000. 3.5 Evaluatie van verzuringsdoelstellingenEr is een start gemaakt met de evaluatie van de milieukwaliteitsdoelstellingen
en de emissiedoel- en taakstellingen van het thema verzuring. Deze evaluatie
heeft het kabinet aangekondigd in het NMP3 en wordt momenteel uitgevoerd door
het ministerie van VROM, in samenwerking met de ministeries van LNV, EZ en
V&W. Het doel van de evaluatie is een onderling samenhangende set van
doelstellingen te formuleren:• Doelstellingen voor de milieukwaliteit (zuren- en stikstofdepositie
en ozonconcentraties) voor de jaren 2005, 2010, 2020 en een streefwaarde voor
de lange termijn (circa 2050).• Doelstellingen voor de emissies: voor de jaren 2005 en 2010 (per
stof en per doelgroep) en voor 2020 (per stof). De emissieplafonds die momenteel
in internationaal kader worden voorbereid (zie paragraaf 3.6) zijn hiervoor
sterk bepalend.programmaIn de momenteel lopende eerste fase van het project kijkt het RIVM naar
de effecten op milieu, natuur en volksgezondheid. De rapportage daarover is
najaar 1999 gereed. In de tweede fase die begin 2000 wordt afgerond wordt
voor verschillende tijdstrajecten richting het (nog vast te stellen) lange
termijn milieuambitieniveau gekeken naar de benodigde emissiereducties. Deze
exercitie moet resulteren in één of meerdere voorstellen voor
de bovenschreven doelstellingenset. Daarbij vormen voor het jaar 2010 de internationale
verplichtingen in EU- en ECE-verband (zie het volgende kopje) vanzelfsprekend
een belangrijke randvoorwaarde.De besluitvorming over het uiteindelijke voorstel zal plaatsvinden in
NMP-4 kader. 3.6 Internationale maatregelenBinnen Europa wordt op dit moment op twee fronten hard gewerkt om emissies
van landen aan maxima te binden om de nadelige effecten van verzuring, eutrofiëring
en smog te reduceren. UN/ECE-protocol voor NOx en gerelateerde stoffenprogrammaDe Economische Commissie voor Europa (ECE) bereidt een nieuw NOx-protocol voor in het kader van het internationale verdrag voor grensoverschrijdende
luchtverontreiniging over lange afstand. Dit M&M (multi pollutant/multi
effect)-protocol bevat reductiemaatregelen voor de bestrijding van de emissies
van NOx, NH3, SO2 en VOS. Uitgaande van de
effecten op natuur en volksgezondheid zijn «kritische depositie- en
concentratieniveaus» bepaald voor zure en stikstofdepositie en ozonconcentraties.
Op basis van deze niveaus worden voor de bovengenoemde stoffen nationale emissieplafonds
voor de verschillende lidstaten op een kostenefffectieve manier uitgevoerd.
Het International Institute for Applied Systems Analysis (IIASA) heeft hiervoor
de berekeningen uitgewerkt, zodat de lidstaten over de plafonds
waaraan zij zich verbinden kunnen onderhandelen. In de annexen bij het protocol
worden zo mogelijk ook verplichte normen voor stationaire en mobiele bronnen
opgenomen. De planning is dat het protocol op 1 december 1999 in Gothenburg
wordt ondertekend. Europese richtlijnen voor nationale emissieplafonds en
voor luchtkwaliteit (ozon)De Europese Commisie heeft op 9 juni 1999 twee richtlijnen uitgebracht
op basis van de Europese verzuringsstrategie en de strategie voor de bestrijding
van troposferisch ozon:1. In de NEC directive (National Emission Ceilings) worden per lidstaat
nationale emissieplafonds opgenomen voor SO2, NOx, NH3 en VOS. De emissieplafonds moeten ertoe leiden dat in 2010 op het
grondgebied van de EU:• de overschrijding van de kritische depositieniveaus voor zuur met
tenminste 50% is teruggebracht (t.o.v. 1990)• voor ozon de dagen met overschrijding van de WHO-waarde voor volksgezondheid
(120 microgr/m3) met tweederde is teruggebracht en de dagen met
overschrijding van de drempelwaarde voor natuur (AOT40) met 1/3 verminderd
is• voor eutrofiëring (stikstof depositie) de overschrijding van
de kritische depositieniveaus met een derde is teruggebracht.2. In een dochterrichtlijn (onder de kaderrichtlijn luchtkwaliteit) worden
richtwaarden voor ozon vastgelegd. De EU zal de nationale emissieplafonds
voor NOx en VOS in de NEC-richtlijn zodanig vaststellen, dat daarmee
in de gehele EU de richtwaarden voor ozon in 2010 zo veel mogelijk gerealiseerd
kunnen worden. De NEC-richtlijn sluit wat betreft de uitgangspunten en rekenmethodiek
nauw aan bij het eerder genoemde ECE-M&M protocol. 4 THEMA VERMESTING 4.1 InleidingIn dit hoofdstuk komt vermesting aan de orde. Onder vermesting wordt verstaan
dat bodem en oppervlaktewater worden aangetast door een overmatige toevoer
van voedingsstoffen, vooral fosfaat en stikstof. Vermesting uit zich in het
verdwijnen van plantensoorten in voedselrijke milieus en in sterke algengroei
en verschuivingen in soortensamenstelling in oppervlaktewateren.De belangrijkste bronnen voor vermesting zijn de landbouw, de afvalwaterzuiveringsinrichtingen
en de industrie. Meer informatie over de voortgang en programmering van die
beleidsterreinen staat in de doelgroephoofdstukken in Deel II over Landbouw
(Hoofdstuk 4) en Actoren in de waterketen (Hoofdstuk 12).Er is nog een andere bron voor vermesting: een belangrijke hoeveelheid
fosfaat en stikstof komt ons land binnen via de rivieren Rijn en Maas.De thema's die hieronder aan de orde komen, zijn gedifferentieerde normstelling
over nutriënten in oppervlaktewater (paragraaf 4.2) en de waterkwaliteit
in relatie tot verliesnormen (paragraaf 4.3).De belasting van zowel stikstof als fosfaat daalt licht de laatste jaren.De hogere waarde voor 1998 is niet een gevolg van structurele toename
van de belasting met vermestende stoffen, maar doordat in 1997 incidenteel
door weersomstandigheden en de varkenspest een lage belasting plaatsvond.Voor de periode 1999–2003 wordt een verdere daling van zowel fosfaat-
als stikstofemissies naar water en bodem geraamd.Het vereiste verwijderingspercentage bij afvalwaterzuiveringsinrichtingen
van 75% voor fosfaat (P) in 1995 is bereikt in 1996. Het vereiste verwijderingspercentage
van 75% voor stikstof (N) in 1998 is echter nog niet bereikt. 4.2 Gedifferentieerde normstelling voor nutriënten
in oppervlaktewaterHet NMP3 en de Vierde Nota Waterhuishouding (NW4) geven ruimte om gebiedsgerichte
normen op te stellen voor nutriënten in oppervlaktewater, vanwege de
van nature grote regionale verschillen en het grote aantal watertypen. De
Commissie Integraal Waterbeheer (CIW) heeft de uitwerking hiervan afgelopen
jaar opgepakt.De CIW heeft inmiddels een methodiek voor differentiatie van normen naar
type oppervlaktewater ontworpen. De opzet van de methodiek is afgelopen jaar
besproken met waterbeheerders. De methodiek bevat onderdelen voor het afleiden
van de minimumkwaliteitsniveaus van de concentraties stikstof en fosfaat,
zodanig dat die concentraties geen belemmering vormen om de gewenste kwaliteit
van plant- en diergemeenschappen te bereiken in het gehele watersysteem. Daarbij
gaat de methodiek uit van natuurlijke omstandigheden, van de draagkracht van
het ontvangende oppervlaktewater en van eventuele eisen vanuit benedenstrooms
gelegen gebieden.programmaIn de komende tijd, tot 2000, werkt CIW de onderdelen van de methode nader
uit. Via workshops benut CIW daarbij de kennis en inzichten van waterbeheerders.
Als de methodiek gereed is, zal de CIW deze eerst uittesten op een aantal
proefgebieden. Het «CIW-advies over het gebruik van gedifferentieerde
normen voor nutriënten in oppervlaktewater» dat naar verwachting
begin 2001 zal verschijnen, zal de opgedane ervaringen opnemen. Het CIW-advies
is bedoeld om provincies en waterbeheerders te ondersteunen bij de uitvoering
van het gebiedsgerichte beleid. 4.3 Waterkwaliteit en doorvertaling naar verliesnormenprogrammaHet ministerie van VROM laat onderzoek doen naar de benodigde waterkwaliteit
in beken, sloten en plassen. Dit speelt een belangrijke rol bij het opstellen
van het CIW-advies over het gebruik van gedifferentieerde normen van nutriënten
in oppervlaktewater (zie hierboven in 4.2). Ook wordt daarbij onderzocht hoe
deze kwaliteit kan worden doorvertaald naar de milieukundig aanvaardbare hoeveelheid
mest (acceptabele verliezen) op de aangrenzende landbouwpercelen. Dit laatste
is van belang voor het niveau van de verliesnormen. De doorvertaling van de
waterkwaliteit naar de milieukundig aanvaardbare hoeveelheid mest op aangrenzende
landbouwpercelen leidt namelijk tot een betere onderbouwing van de milieukundig
acceptabele verliezen, die nog ver beneden de huidig vastgestelde verliezen
liggen. Het zal zeker niet tot een verruiming van de verliesnormen leiden.Het onderzoek zal naar verwachting eind 1999 worden afgerond. De resultaten
gebruikt het ministerie van VROM bij de evaluatie van de Integrale Notitie
Mest- en Ammoniakbeleid in 2000 (zie Deel II, Hoofdstuk 4, Doelgroep Landbouw).
Het is in verband met het doen van een goede evaluatie van het mestbeleid
uiterst noodzakelijk dat er een goed monitoringsnetwerk wordt opgebouwd door
het RIZA om de relatie tussen verliezen uit landbouwgrond en het effect daarvan
op het (lokale) oppervlaktewater te kunnen aangeven. 5 THEMA VERSPREIDING 5.1 InleidingOok verspreiding is een van de thema's in het milieubeleid. Bij verspreiding
gaat het om de verontreiniging van het milieu met (radioactieve) stoffen,
straling en genetisch gemodificeerde organismen (GGO's). De gevolgen van verspreiding
zijn een verhoogd risico voor de menselijke gezondheid en/of ecosystemen.
Onder dit thema vallen niet de stoffen waarop de thema's klimaatverandering,
verzuring en vermesting zich richten. Voor de periode 2000–2003 richt
het kabinet zich vooral op de beleidsvernieuwing stoffen. De kern van de beleidsvernieuwing
is dat de verantwoordelijkheid voor stoffen gelegd wordt bij de industrie
en dat ketenbeheer versterkt wordt in relatie tot de gevaren van stoffen.Dit hoofdstuk behandelt eerst een aantal stoffen en straling (paragraaf
5.2). In paragraaf 5.3 staat de beleidsvernieuwing centraal. Tenslotte komt
in de laatste paragraaf de EUregelgeving aan bod.De indicator geeft de trend weer in de milieubelasting door de verspreiding
van bestrijdingsmiddelen, prioritaire stoffen en radio-actieve stoffen in
het milieu. De toename die sinds 1994 te zien is, is een gevolg van de toename
van de bijdrage van landbouwbestrijdingsmiddelen. Het RIVM werkt aan een nieuwe
indicator voor het thema Verspreiding omdat de bijdragen van de verschillende
stofgroepen aan de indicator niet vergelijkbaar zijn. 5.2 Stoffen en straling Hormoonontregelende stoffenOp 21 juni 1999 heeft de minister van VROM, mede namens de ministers van
EZ, LNV, SZW, V&W en VWS een notitie over hormoonontregelende stoffen
aan de Tweede Kamer gestuurd. De notitie is een antwoord op vragen
van de heer Crone tijdens de begrotingsbehandeling (1998) van VROM in de Tweede
Kamer.Hormoonontregelende stoffen behoeven serieuze aandacht, omdat deze stoffen
bij blootstelling het hormonale systeem zodanig kunnen beïnvloeden dat
als gevolg daarvan nadelige effecten kunnen optreden voor de blootgestelde
of zijn/haar nageslacht. De notitie geeft daarom aan dat de genoemde ministeries
met veel inspanning zoeken naar mogelijkheden om dergelijke stoffen –
en dan met name die stoffen die sterk persistent zijn en zich opstapelen in
de voedselketen – vroegtijdig te identificeren, zodat ze in de bestaande
beoordelingskaders voor stoffen kunnen worden ingepast en het mogelijk wordt
om maatregelen te nemen. Chloor en chloormicro'sIn de brief van 28 januari 1999 heeft de minister van VROM de Tweede Kamer
geïnformeerd over acties op het gebied van chloor. Deze acties komen
voort uit de chloorketenstudie die in opdracht van VROM, EZ en V&W is
uitgevoerd. Ze zijn inmiddels geïmplementeerd in wettelijke kaders of
in beleidsacties die binnenkort worden afgerond. Hiermee heeft de begeleidingsgroep
Implementatie Acties Chloorketenstudie (BITAC) zijn taak volbracht en is deze
tegelijkertijd formeel opgeheven.Het onderzoek naar chloormicro's is in maart 1999 gestart en zal 4 jaar
duren. De industrie en de ministeries van V&W en VROM financieren het
onderzoek. De milieubeweging levert een bijdrage in capaciteit. Het doel van
dit onderzoek is testmethoden te ontwikkelen en toe te passen, die antwoord
geven op de vraag of chloormicro's nog een probleem zijn en, zo ja, in welke
mate.programmaHet kabinet zal een half jaar na afronding van de studie en op z'n vroegst
medio 2003 een Beleidsstandpunt Chloormicro's naar de Tweede Kamer sturen
met de resultaten van dit onderzoek en, indien nodig, aanvullend beleid.Zoals aangekondigd in het Beleidsstandpunt PVC, zal het ministerie van
VROM begin 2000 een Beleidsstandpunt Weekmakers opstellen. De planning is
afgestemd op de activiteiten van de Europese Unie op dit gebied, met name
de risicobeoordeling van ftalaten. Daarnaast heeft het ministerie van VROM
onderzoeken uitgezet om alle toepassingen te inventariseren die gebruik maken
van ftalaten en andere weekmakers en om de geschikte alternatieven van ftalaten
in kaart te brengen. Het ministerie van VROM neemt de resultaten van deze
onderzoeken mee in het Beleidstandpunt Weekmakers.Verder bereidt het ministerie van VROM het Besluit gechloreerde paraffines
Wet milieugevaarlijke stoffen (Wms) voor, om zo een Besluit van Oslo Parijs
Commissie (OSPARCOM) te implementeren, dat verregaande restricties aankondigt
voor het gebruik van kortketenige gechloreerde paraffines. Dit besluit treedt
per 31 december 1999 in werking. AsbestDe minister van VROM heeft op 10 februari 1999 de Regeling asbestwegen
Wms gepubliceerd in de Staatscourant. Aansluitend op deze regeling zijn de
Saneringsregelingen asbestwegen Twente en overige asbestwegen in werking getreden.
Met deze regelingen zal medio 2001 de problematiek van de asbestwegen zijn
opgelost.programmaEind 1999 zal de minister van VROM een voorstel tot wijziging van het
Asbestverwijderingsbesluit gereed hebben. Deze wijziging is het gevolg van
het beleid en toezeggingen aan de Tweede Kamer in maart 1999. Ook zal
eind 1999 een besluit liggen om een restconcentratienorm vast te stellen voor
asbest in puingranulaat. Deze besluiten zullen op elkaar zijn afgestemd om
een optimale verwijdering te bereiken van asbest uit de bouw- en sloopketen. Niet-landbouwbestrijdingsmiddelenDe Tweede Kamer heeft in het voorjaar 1998 het actieprogramma «niet-landbouw-bestrijdingsmiddelen»
goedgekeurd. In de zomer 1999 heeft de minister van VROM de eerste voortgangsrapportage
van het actieprogramma naar de Kamer gestuurd. De voortgangsrapportage schenkt
vooral aandacht aan houtverduurzamingsmiddelen, aangroeiwerende verven en
de implementatie van de EU-richtlijn biociden.In OESO-verband is er een start gemaakt voor een harmonisatietraject voor
het op de markt brengen van niet-landbouwbestrijdingsmiddelen.programmaDe resterende en nieuwe acties uit het actieprogramma niet-landbouw-bestrijdingsmiddelen
krijgen hun vervolg. Naast de vijf speerpunten, waaronder de houtverduurzamingsmiddelen,
krijgt in dit vervolg ook de «restgroep» niet-landbouwbestrijdingsmiddelen
aandacht.Op Europees gebied zal de Europese lijst van actieve stoffen afgerond
moeten zijn in mei 2000. In de periode 2000–2010 beoordeelt de EG de
stoffen voor plaatsing op Bijlage I (Positieve lijst).De OESO organiseert in 2000 twee workshops over houtverduurzaming in 2000,
als pilots voor het harmonisatietraject. HoutverduurzamingsmiddelenEind 1998 is een nieuwe beoordelingsrichtlijn gereedgekomen die ten grondslag
ligt aan het KOMO-certificaat voor houtverduurzaming onder vacuüm en
druk. Deze is per 1 mei 1999 in werking getreden. Eind mei 1999 is de houtverduurzamingsbranche
een onderzoek gestart naar de wenselijkheid en haalbaarheid van een nieuwe
beoordelingsrichtlijn voor het KOMO-certificaat houtverduurzaming door middel
van dompelen. Afhankelijk van de uitkomsten van dit onderzoek zal de houtverduurzamingsbranche
ook deze beoordelingsrichtlijn aanpassen.In februari 1999 is het ministerie van VROM een onderzoek gestart naar
de mogelijke milieu-effecten en gezondheidsrisico's van de huidige inzamel-
en verwijderingsstructuur van gewolmaniseerd (afval)hout. Het onderzoek zal
eind 1999 zijn afgerond. Afhankelijk van de uitkomst, besluit het kabinet
of het beleid op het gebied van afval van verduurzaamd hout bijstelling behoeft.programmaHet College voor de Toelating van Bestrijdingsmiddelen (CTB) heeft in
maart 1999 besloten om per 1 oktober 1999 de toelating van creosoot (een middel
op basis van de werkzame stof steenkoolteerdestillaat) te beëindigen
voor toepassingen in de waterbouw en in hout dat in direct contact staat met
grondwater. In aanvulling op dit CTB-besluit is door het ministerie van VROM
een ontwerp-besluit opgesteld dat dezelfde beperking oplegt aan de import
van gecreosoteerd hout.In juli 1999 heeft het CTB besloten om per 1 juni 2000 het gebruiksgebied
van houtverduurzamingsmiddelen op basis van koper en chroom en koper, chroom
en arseen (de zgn. wolmanzouten) te beperken. Alleen de toelating voor het
verduurzamen van hout dat bestemd is voor gebruik binnenshuis zal zijn toegestaan,
op voorwaarde dat professionele toepassers dit hout verwerken. In aanvulling
op dit CTB-besluit stelt het ministerie van VROM op dit moment een importverbod
voor gewolmaniseerd hout op. Prioritaire stoffen, waaronder zware metalen (kwik, zink,
enzovoort)De rijksoverheid is sinds 1997 in overleg met de metaalindustrie om een
sterke reductie te bereiken van de afspoeling en afgifte van zware metalen
uit producten. De industrie heeft zogenaamde factsheets opgesteld waarin ze
aangeeft welke mogelijkheden er zijn om de emissies te verminderen die afkomstig
zijn van bladlood, thermisch verzinkt staal, gewalst zink en koperen waterleidingen.In september 1998 is het Besluit kwikhoudende producten totstandgekomen.
Dit besluit verbiedt per 1 januari 2000 de productie en import van kwikhoudende
producten in Nederland, en per 1 januari 2003 het voorhanden hebben van dergelijke
producten voor handels- of productiedoeleinden. Een aantal producten is uitgezonderd
van de verboden, omdat daarvoor geen gelijkwaardige alternatieven beschikbaar
zijn.programmaIn het najaar van 1999 presenteert de minister van VROM de afspraken met
de doelgroepen over de emissiereductie van prioritaire stoffen. De beleidsdoelstelling
voor 2010 (het realiseren van de streefwaarden voor bodem-, water- en luchtkwaliteit)
vormt daarbij het uitgangspunt. De in het Milieuprogramma van 1999 aangekondigde
beleidsstandpunten zware metalen en fluoriden zullen een integraal onderdeel
vormen van deze afspraken.Inmiddels is in VN-kader de inhoudelijke voorbereiding begonnen van een
mondiaal verdrag over het uitbannen van persistente organische verbindingen
(POP's), dat in 2000 gereed moet zijn. In september 1999 vindt in Genève
de 3e vergadering ter voorbereiding van dit verdrag plaats. StralingsprestatienormIn 1997 heeft het kabinet de Tweede Kamer toegezegd om in nauw overleg
met het bedrijfsleven binnen drie tot vijf jaar een stralingsprestatienorm
te ontwikkelen, om het relatief gunstige stralingsniveau ten opzichte van
het buitenland te behouden.programmaDeze grenswaarde, waaraan nieuwbouwwoningen moeten gaan voldoen, zal het
kabinet waarschijnlijk in de loop van het jaar 2000 vastleggen. Hierna wordt
deze grenswaarde geïmplementeerd in het Bouwbesluit. Een Nederlandse
Eind-norm (NEN-norm) zal de wijze waarop de stralingsprestatie van een woning
moet worden berekend vastleggen. 5.3 Beleidsvernieuwing stoffenprogrammaHet kabinet presenteert eind 2000 de Strategienotitie Omgaan met Stoffen
(SOMS) aan de Tweede Kamer. Deze notitie bespreekt de voortgang van de vernieuwing
van het stoffenbeleid. Elementen van deze vernieuwing zijn al aangekondigd
in het NMP3. Het gaat daarbij om nieuw beleid voor toxische, persistente en
bio-accumulerende stoffen (TPB-stoffen) en zogeheten «non-assessed chemicals»;
daarnaast gaat het erom de internationale acties op het gebied van milieugevaarlijke
stoffen zo goed mogelijk op elkaar af te stemmen. De beleidsvernieuwing voor
stoffen wordt in ieder geval gezocht voor stoffen die hormoonontregelende
effecten kunnen veroorzaken. De relatie tussen het risicobeleid en het voorzorgprincipe
speelt daarbij uiteraard een belangrijke rol.Om de strategienotitie op te kunnen stellen, heeft het ministerie van
VROM een aantal projecten gestart om te verkennen wat vernieuwing van het
stoffenbeleid inhoudt. Deze verkenning komt tot stand door een intensieve
samenwerking tussen overheden, doelgroepen en andere maatschappelijke groeperingen
(milieubeweging, werknemersorganisaties, consumentenvertegenwoordigers,
enzovoort). De beleidsvernieuwing zal zich ontwikkelen langs twee sporen,
conform de internationale tendensen:• meer verantwoordelijkheid voor (de gevaren van) stoffen leggen
bij de industrie• versterken van de «ketenbeheer»gedachte in relatie
tot gevaren van stoffenDaarnaast zal het ministerie van VROM ook aandacht schenken aan:• het effectiever en efficiënter maken van het bestaande (inter)nationale
instrumentarium (onder andere regelgeving)• het benadrukken van het principe van voorzorg ten koste van de
risicobepalingDe Europese Commissie heeft in november 1998 op verzoek van de lidstaten
een plan gepubliceerd om het stoffenbeleid van de EU te herzien. De Milieuraad
van juni 1999 heeft besloten een nieuwe EU-stoffenstra- tegie te ontwikkelen.programmaOnderdeel van de beleidsvernieuwing zijn de in NMP3 aangekondigde acties
om de internationale initiatieven op het gebied van milieugevaarlijke stoffen
beter op elkaar af te stemmen. Het ontwikkelen van een nieuwe EU-stoffenstrategie
zal daarin een rol spelen. Nederland brengt daarbij vooral ideeën en
ervaringen in die met behulp van industrie en maatschappelijke organisaties
in Nederland ontwikkeld zijn. 5.4 EU-dochterrichtlijnenDe Raad van Ministers heeft de eerste EU-dochterrichtlijn met grenswaarden
voor SO2, NO2, PM-10 en lood vastgesteld en op 29 juni
1999 gepubliceerd. De lidstaten moeten de richtlijn voor 19 juli 2001 in nationale
wetgeving implementeren. Dit betekent dat Nederland de bestaande AMvB's met
luchtkwaliteitsnormen voor deze stoffen moet aanpassen. De grenswaarden uit
de eerste EU-dochterrichtlijn zijn – met uitzondering van lood –
aanzienlijk strenger dan de huidige Nederlandse wettelijke normen. Om in Nederland
aan de grenswaarden voor NO2 en fijn stof te kunnen voldoen, zijn
vergaande emissiereducties noodzakelijk, zowel op nationaal als communautair
niveau.Een voorstel voor de tweede dochterrichtlijn met grenswaarden voor benzeen
en koolmonoxide is in januari 1999 aangeboden aan de Raad van Ministers. Nederland
kan instemmen met de voorgestelde grenswaarden, ook al zijn deze strenger
dan de huidige Nederlandse wettelijke normen voor deze stoffen. Nederland
acht de grenswaarden uit de tweede dochterrichtlijn haalbaar, gezien het voorgenomen
nationale en EU-beleid.programmaIn de loop van 2000 zal de Europese Commissie met voorstellen komen voor
dochterrichtlijnen voor de overige stoffen, te weten PAK, cadmium, arseen,
nikkel en kwik. Verder zal de Europese Commissie uiterlijk 31 december 2003
een evaluatie maken van de ervaringen met de uitvoering van de eerste dochterrichtlijn
en op grond daarvan komen met eventuele voorstellen voor wijziging van de
richtlijn. De Raad van Ministers zal in deze periode besluiten moeten nemen
over de tweede en volgende dochterrichtlijnen die dan vervolgens in nationale
wetgeving moeten worden geïmplementeerd. 6 THEMA VERONTREINIGING VAN DE BODEM 6.1 InleidingHet thema verontreiniging van de bodem heeft betrekking op situaties waarbij
verontreinigende stoffen in de bodem kunnen raken en bedreigend kunnen zijn
voor mens, ecosystemen en bodemfuncties en op situaties waarin die verontreinigende
stoffen zich reeds in de bodem bevinden. Als deze stoffen bestaan uit een
overmaat aan voedingsstoffen voor planten (nitraten en fosfaten), dan spreken
we van vermesting (zie hoofdstuk 4 van dit deel). Gaat het om verzurende stoffen
(NOx, SO2, enzovoort) dan spreken we van verzuring (zie
hoofdstuk 3). In dit hoofdstuk gaat het om het verontreinigen van de bodem
met milieuvreemde stoffen.Voor de periode 2000–2003 richt het kabinet zich vooral op de implementatie
van de beleidsvernieuwing bodemsanering.Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de voortgang en programmering van
het beleid gericht op het thema verontreiniging van de bodem. Het hoofdstuk
is onderverdeeld naar drie hoofdaspecten van bodem en milieu. Paragraaf 6.2
gaat in op de bodembescherming, in paragraaf 6.3 komt de bodemsanering aan
de orde en paragraaf 6.4 behandelt het bodembeheer. 6.2 Bodembescherming Nederlandse Richtlijn Bodembescherming bedrijfsmatige
activiteitenDe Nederlandse Richtlijn Bodembescherming bedrijfsmatige activiteiten
(NRB) is een hulpmiddel zowel voor bedrijven als voor het bevoegd gezag. De
richtlijn maakt het mogelijk om een duidelijke, eenduidige, adequate en kosteneffectieve
bodembescherming te waarborgen.Het bevoegd gezag zal zich bij het opstellen en actualiseren van vergunningen
en het handhaven van de Wm laten leiden door de NRB. De bodembescherming overeenkomstig
de NRB berust op twee pijlers, te weten:• de beschrijving van de stand der techniek voor bodembeschermende
voorzieningen en maatregelen• de bodemrisicobenaderingprogrammaVerwacht wordt dat in 2000 de laatste hoofdstukken van de NRB gereed zijn.
Publicatie, onderhoud en kennisoverdracht aan overheden is in handen van Infomil.
Infomil verzorgt ook de kennisoverdracht aan het bedrijfsleven in samenwerking
met het Plan Bodembeschermende Voorzieningen (PBV). Het PBV is een publiek-privaat
samenwerkingsverband van bouwbedrijfsleven en overheid. BouwstoffenbesluitIn december 1998 heeft de Tweede Kamer ingestemd met de inwerkingtreding
van het Bouwstoffenbesluit per 1 januari 1999. Het besluit stelt regels aan
het gebruik van steenachtige bouwmaterialen in en op de bodem en het oppervlaktewater.
Het Bouwstoffenbesluit is vanaf 1 juli 1999 volledig effectief.programmaMedio 2001 zal een eerste evaluatie van de uitvoering van het besluit
worden afgerond. Daarbij gaat de evaluatie in op de ontwikkelingen rond de
certificering, de kwaliteitsontwikkeling van toegepaste bouwstoffen en de
handhaving en daarmee gepaard gaande gemeentelijke apparaatskosten. Het ministerie van VROM zal middelen toevoegen aan het Gemeentefonds om
bij te dragen aan de financiering van de uitvoering van het Bouwstoffenbesluit
door gemeenten. Voor 1999 gaat het om een bedrag van 16,5 miljoen en voor
2000 en 2001 elk om een bedrag van 30 miljoen. De bijdrage voor latere jaren
zal het ministerie van VROM baseren op de uitkomsten van de evaluatie. Nazorg voormalige stortplaatsenVoormalige stortplaatsen zijn potentiële bronnen van bodem- en grondwatervervuiling.
Zowel uit milieuhygiënisch als financieel oogpunt is het van belang te
voorkomen dat vanuit deze lokaties nieuwe bodemsaneringsgevallen ontstaan.
Een aantal provincies heeft inventarisaties afgerond om het precieze aantal
voormalige stortplaatsen te bepalen. In 2000 is het beeld voor alle provincies
compleet. De provincies hebben een meerjarig monitoringprogramma opgezet om
te achterhalen in welke mate deze voormalige stortplaatsen een milieuhygiënische
bedreiging voor hun omgeving zijn. Het ministerie van VROM heeft hiervoor
in 1998 en 1999 extra budget ter beschikking gesteld.programmaHet monitoringprogramma loopt af in 2003. Daarna bekijkt het bevoegd gezag
welke locaties voor sanering in aanmerking komen en voor welke locaties eventueel
specifieke beheersmaatregelen nodig zijn. Voor de uitvoering van die beheersmaatregelen
wordt tegen die tijd een financieringsinstrumentarium en een organisatiestructuur
gerealiseerd. EG-richtlijn storten van afvalstoffenDe EG-richtlijn storten is in juli 1999 gepubliceerd. Binnen twee jaar
zal de richtlijn in de Nederlandse wetgeving moeten zijn geïmplementeerd.
In 2000 vergt dit aanpassing van een aantal regelingen (Wet milieubeheer,
Stortbesluit bodembescherming, Uitvoeringsregeling stortbesluit, Inrichtingen-
en vergunningenbesluit Wet milieubeheer, Besluit stortverbod afvalstoffen)
en het opstellen van enkele nieuwe ministeriële regelingen.In grote lijnen heeft de implementatie van deze EG-richtlijn weinig gevolgen
voor de afvalverwijderingstrategie en de voorwaarden waaronder in Nederland
afvalstoffen gestort kunnen worden. Nieuw is, dat er wettelijke voorwaarden
moeten komen voor het accepteren van afvalstoffen op stortplaatsen en voorschriften
voor het storten van baggerspecie op het land. 6.3 Bodemsanering Vernieuwing bodemsaneringsbeleidMet het in juni 1997 uitgebrachte Kabinetsstandpunt over de vernieuwing
van het bodemsaneringsbeleid is een koerswijziging ingezet voor de gevallen
van bodemverontreiniging die voor 1987 zijn ontstaan (inwerkingtreding Wet
bodembescherming, inclusief de zorgplicht). IPO, VNG en de ministeries van
Financiën, LNV, EZ en VROM werken sinds 1997 in het kader van het BEVER-project
(BEleidsVERnieuwing bodemsanering) aan concretisering van dat kabinetsstandpunt.
De vernieuwing van het bodemsaneringsbeleid vindt plaats langs drie lijnen,
te weten het vernieuwen van het afwegingsproces voor saneringsdoelstellingen,
het vergroten van de marktdynamiek en het slagvaardiger worden van de overheid.
Deze drie lijnen worden hierna uitgewerkt. Nieuw afwegingsproces saneringsdoelstellingenprogrammaIn het najaar van 1999 zal de Tweede Kamer voorstellen ontvangen
voor een nieuw afwegingsproces voor de saneringsdoelstelling. Onderdelen daarvan
zijn:• Uitwerking van het begrip functiegericht saneren, waarmee het beoogde
gebruik van de bodem mogelijk wordt zonder ongewenste risico's voor mens en
ecosystemen, en waarbij het saneren ongewenste verspreiding tegengaat.• Maatregelen voor een vereenvoudigde toetsing van en besluitvorming
over de saneringsdoelstelling door het bevoegde gezag, die goede garanties
geven op een gewenst eindresultaat.• Een van de doelstellingen van deze nieuwe aanpak is om voor de
gehele saneringsoperatie de gemiddelde kosten van saneringsmaatregelen per
lokatie te verlagen met 35% tot 50% ten opzichte van huidige aanpak. De praktijk
van de bodemsanering laat ondertussen zien dat er al meer en meer in de BEVER-geest
gewerkt wordt. Vergroten marktdynamiekprogrammaAan het eind van het eerste kwartaal 2000 zal de Kamer een voorstel ontvangen
dat gericht is op het vergroten van de marktdynamiek. Onderdelen daarvan zijn
onder andere:• het versterken van de branchegerichte aanpak• het verbeteren van de effectiviteit van het financieel instrumentarium
met als doel het vergroten van de investeringen in bodemsanering uit de private
sector.Het streven is erop gericht de investeringen uit de private en publieke
sector met een factor twee te laten toenemen. Het realiseren van dit zogenaamde
«multiplier-effect» is een van de voorwaarden die vervuld moeten
zijn om de doelstelling van het bodemsaneringsbeleid zoals verwoord in het
NMP3 te kunnen realiseren. Deze doelstelling betreft het streven naar de beheersing
van de bodemverontreinigingsproblematiek in circa 25 jaar, waarbij de bodemkwaliteit
van ons land in overeenstemming moet zijn gebracht met het (gewenste) gebruik.De bedoeling is dat per 1 januari 2000 het Investeringsbudget Stedelijke
Vernieuwing (ISV) een deel van het budget zal opnemen dat nu via de bijdrageregeling
Wet bodembescherming voor bodemsanering beschikbaar is. Op basis van de door
de betrokken gemeenten op de te stellen meerjarige ontwikkelingsprogramma's
krijgen die gemeenten de beschikking over de financiële middelen om deze
programma's uit te kunnen voeren. Hoe groot dat budget precies zal zijn, zal
eind 1999 vast komen te staan. De filosofie die aan het ISV ten grondslag
ligt, biedt kansen het noodzakelijke multiplier-effect te bewerkstelligen
(zie Deel III, Hoofdstuk 10, Gebiedenbeleid en leefomgeving). Slagvaardigheid overheidprogrammaEveneens aan het eind van het eerste kwartaal 2000 zal de Kamer een voorstel
over het bevorderen van de slagvaardigheid van de overheid ontvangen. Elementen
daarvan zullen zijn:• Het decentraliseren van taken van het ministerie van VROM naar
provincies en grote gemeenten op basis van een programmatische aanpak.• Het laten maken van afspraken van provincies met gemeenten over
de overdracht van bodemsaneringstaken om de 1-loket gedachte te bevorderen. • Het systematisch monitoren van de voortgang van de saneringsoperatie.• Het bevorderen van de participatie van derden bij bodemsaneringMet de overheden die bij de bodemsaneringsoperatie betrokken zijn, zijn
in de eerste helft van 1999 afspraken gemaakt over een monitoringstelsel.
De feitelijke monitoring start vanaf het jaar 2000. GasfabrieksterreinenVoor de bodemsanering van voormalige gasfabrieksterreinen heeft het IPO
in overleg met het ministerie van VROM een wijze van aanpak ontwikkeld. Kernpunten
hierin zijn:• De aanpak van de bodemverontreiniging wordt meegenomen als onderdeel
van de totale ontwikkeling van deze terreinen. Uitgangspunt is het belang
van de partijen die bij de stedelijke en maatschappelijke ontwikkeling van
de gasfabrieksterreinen betrokken zijn of kunnen worden.• Het vanuit die belangen een saneringsdoelstelling en een kostenverdeling
bereiken op basis van een functiegerichte benadering.• Het opstellen per provincie van een meerjarenprogramma voor alle
gasfabrieksterreinen.programmaBij deze benadering kan het ministerie van VROM medefinancieren en faciliteren.
De verwachting is dat voor eind 1999 in Gelderland, Noord-Holland en Zeeland
intentieverklaringen dan wel convenanten tussen de betrokken partijen worden
getekend. WaterbodemsIn het regeerakkoord is voor de periode 1999–2002 115 miljoen
gulden (600 miljoen tot 2010) extra uitgetrokken voor de aanpak van verontreinigde
waterbodems. De overheden die bij de problematiek van verontreinigde waterbodems
betrokken zijn, hebben afgesproken deze ICES-middelen te besteden aan:• extra verwerkings- en stortcapaciteit (85 miljoen)• de programmering van onderhoudsbaggerwerk in gemeentelijke wateren
(15 miljoen)• intensivering van onderzoek en sanering (10 miljoen) en verbeteren
van de programmering (5 miljoen) in regionale waterenprogrammaDe betrokken overheden hebben de afspraak gemaakt de onderlinge samenwerking
bij de aanpak van verontreinigde waterbodems te intensiveren. Zij stellen
daartoe voor het eind van 1999 een Tienjarenscenario waterbodems (1999–2010)
op. In dit kader bereiden de betrokken overheden een uitkeringsregeling voor,
die betrekking heeft op de programmering van projecten in gemeentelijke en
regionale wateren.In het najaar van 1999 start een herziening van het beleid voor het verspreiden
van verontreinigde onderhoudsspecie op land. Deze herziening zal ertoe leiden
dat het Besluit vrijstellingen stortverbod buiten inrichtingen per 1 januari
2003 wordt aangepast. 6.4 Bodembeheer Verontreinigde grondIn september 1999 is de nota «Grond grondig bekeken» naar
de Tweede Kamer gezonden. In deze nota is het herziene beleid voor omgaan
met verontreinigde grond neergelegd. Deze nota is opgesteld in samenwerking
tussen VNG, IPO en de ministeries van VROM en LNV. De belangrijkste elementen
van het herziene beleid zijn:• Het herziene beleid staat hergebruiken van licht verontreinigde
grond als bodem toe onder voorwaarden. Voorwaarden zijn: goed bodembeheer
vastgelegd in bodembeheersplannen, inzicht in de kwaliteit van de bodem vastgelegd
in bodemkwaliteitskaarten, stand-still (gelijkwaardige bodemkwaliteit), geen
risico's voor het gebruik van de bodem.• Het beleid voor ernstig verontreinigde grond blijft erop gericht
deze grond na ontgraving niet meer in het milieu of de economische kringloop
te brengen, maar te reinigen (voorkeursoptie) of te storten.• Voor ernstig verontreinigde grond zal een systeem van kwaliteitsborging
worden ingevoerd.• Alleen niet-reinigbare ernstig verontreinigde grond mag worden
gestort.Om het hergebruik van licht verontreinigde grond als bodem mogelijk te
maken, zal per 1 oktober 1999 met terugwerkende kracht tot 1 juli 1999 de
Vrijstellingsregeling grondverzet in werking treden. Deze regeling stelt het
hergebruiken van licht verontreinigde grond als bodem onder randvoorwaarden
vrij van een aantal vereisten van het Bouwstoffenbesluit.programmaVanaf september 1999 zullen de gezamenlijke overheden de vervolgacties
uit de nota «Grond grondig bekeken» ter hand nemen. De belangrijkste
daarvan zijn:• opstellen van een handreiking bij de Vrijstellingsregeling grondverzet• opstellen van een systeem van certificering en registratie voor
ernstig verontreinigde grond• opstellen va een Handhavingsuitvoeringsmethode (HUM) voor het omgaan
met verontreinigde grond• het verder doorwerken van de nota in het beleid voor het omgaan
met verontreinigde baggerspecie• het uitbreiden van het Besluit stortverbod afvalstoffen met stortverboden
voor schone grond en licht verontreinigde grond (naar verwachting per 1 april
2000)De Vrijstellingsregeling grondverzet wordt geëvalueerd in de eerste
helft van 2001. Het voornemen is op basis van de uitkomsten van deze evaluatie
de Vrijstellingsregeling vanaf juli 2001 bij te stellen of om te bouwen tot
een zelfstandige AMvB grondverzet, die is losgekoppeld van het Bouwstoffenbesluit. Stichting Kennisontwikkeling en kennisoverdracht BodemHet kabinet ondersteunt de totstandkoming van een Stichting Kennisontwikkeling
en kennisoverdracht Bodem (SKB). De ingangsdatum waarop de SKB met haar werkzaamheden
kan beginnen is afhankelijk van de voortgang van twee procedures: de notificatie
bij de EU en de tervisielegging bij de Eerste en Tweede Kamer.programmaDe SKB zal zorg gaan dragen voor kennisontwikkeling en bevordering van
kennisoverdracht die nodig is om op een kosteneffectieve wijze een maatschappelijk
gewenste afstemming van functioneel bodemgebruik en bodemkwaliteit te kunnen
realiseren. Voor de financiering van de SKB is voor de periode 1999 t/m 2002
een bedrag van 35 miljoen gulden ingebracht aan ICES-middelen. De kerngebieden
waar de SKB zich op zal gaan richten zijn: stedelijke ontwikkeling en herstructurering,
sanering van bestaande verontreinigde lokaties, het landelijk gebied, watersystemen
en nazorg en beheer. Landsdekkend beeldEen van de doelstellingen uit het NMP3 op het gebied van verontreiniging
van de bodem luidt dat de omvang van de bodemverontreiniging vóór
2005 in heel Nederland in kaart gebracht dient te zijn, bijvoorbeeld door
bodemkwaliteitskaarten.programmaIn het najaar van 1999 worden de resultaten van een project bekend dat
zich op dit onderwerp richt. Onderdelen van het project zijn:• het inventariseren van lopende initiatieven• het toetsen en verder uitwerken van ideeën over wat dat «landsdekkend
beeld» moet inhouden• het plannen van de noodzakelijk acties voor het bereiken van de
NMP3 doelstelling. 7 THEMA VERWIJDERING 7.1 InleidingHet thema verwijdering heeft betrekking op de volledige beheersing van
de keten grondstof-proces-product-afval. Die beheersing is te bereiken door
te voorkomen dat afval ontstaat en door onvermijdelijk afval lekvrij te verwijderen.
Lekvrij verwijderen kan betekenen dat afval nuttig wordt toegepast, of dat
het definitief wordt verwijderd (verbranden, storten).De belangrijkste ontwikkelingen in de programmaperiode zijn de herziening
van de Wet milieubeheer, de totstandkoming van het eerste Landelijke afvalbeheersplan
en de afronding van de Europese discussie over de afbakening tussen nuttige
toepassing enerzijds en definitieve verwijdering anderzijds.In dit hoofdstuk is een onderverdeling gemaakt in de volgende onderwerpen:
afvalverwijderingsstructuur (paragraaf 7.2), preventie (paragraaf 7.3), gescheiden
inzameling (paragraaf 7.4), hergebruik (paragraaf 7.5), storten (paragraaf
7.6), gevaarlijke en niet-gevaarlijke afvalstoffen (paragraaf 7.7) en scheepsafvalstoffen
(paragraaf 7.7)De dalende trend heeft zich doorgezet en zal zich de komende tijd (ook
na 2000) verder doorzetten. De doelstelling voor 2000 zal bijna op tijd gerealiseerd
worden. De indicator geeft de hoeveelheid gestort vast afval weer, exclusief
baggerspecie, dierlijke mest en verontreinigde bodem.Belangrijke bijdragen aan de daling van de indicator worden geleverd door:– de afname van de hoeveelheid gestort afval, vooral veroorzaakt
door een toename van nuttige toepassingen en hogere storttarieven– de toename van de hoeveelheid afval die in andere installaties
dan AVI's wordt verbrand (d.w.z. in elektriciteitscentrales, cementovens en
andere specifieke energie-installaties). 7.2 Afvalverwijderingsstructuur Herziening Wet milieubeheerHet wetsvoorstel tot wijziging van de Wet milieubeheer (Wm) in verband
met de nieuwe toekomstige afvalverwijderingsstructuur, is in het tweede kwartaal
van 1999 bij de Tweede Kamer ingediend. Met dit wetsvoorstel implementeert
het kabinet het regeringsstandpunt over het rapport van de Commissie Toekomstige
Organisatie Afvalverwijdering (commissie Epema). De nieuwe structuur houdt
in dat de sturing van de afvalverwijdering van provinciaal op rijksniveau
wordt gebracht. Dit komt met name tot uitdrukking door het vervallen van de
provinciegrenzen voor afvalstoffen, de introductie van een Landelijk Afvalbeheersplan
(LAP) en het grotendeels op landelijk niveau brengen van de bevoegdheid tot
het stellen van regels die de provincies tot dusver konden vaststellen. Een
gevolg van het verhogen van het bestuurlijke schaalniveau is dat er meer ruimte
komt voor marktwerking. Landelijk AfvalbeheersplanBegin 1999 is door het ministerie van VROM in gezamenlijk overleg met
provincies en gemeenten gestart met het opstellen van het eerste Landelijk
Afvalbeheersplan (LAP). Het LAP bevat het beleid voor vier jaar, met een vooruitblik
naar de daaropvolgende zes jaar voor het verwijderen van in principe alle
afvalstromen waarop de Wm van toepassing is, alsmede de gehele verwijderingsketen.
Daarnaast bevat het plan het beleid en daarmee het toetsingskader dat noodzakelijk
is voor het uitvoeren van de EG-verordening overbrenging afvalstoffen (EVOA)
en van Europese richtlijnen. Het plan voorziet in een integratie van het beleid
voor gevaarlijke en niet gevaarlijke afvalstoffen.programmaVerwacht wordt dat de minister van VROM het ontwerp van het eerste LAP
medio 2001 zal vaststellen. 7.3 Preventie Uitvoeringsstrategie PreventieHet preventiebeleid is neergelegd in de Uitvoeringsstrategie Preventie
1996–2000. Een groot aantal van de maatregelen die in deze strategie
zijn neergelegd, is inmiddels uitgevoerd.In 1998/1999 waren vooral van belang: de implementatie van preventie bij
enkele sectoren van het MKB via de 8.40 AMvB's, het gereedkomen van het onderzoek
naar ervaringen van vergunningverleners bij het vorm geven van preventie en
de participatie in het programma Schoner Produceren II (zie Deel II, Hoofdstuk
5: Doelgroep Industrie, paragraaf 5.4). Verder is de in de Uitvoeringsstrategie
aangekondigde eerste vervolgmeting uitgevoerd.Het project Ervaringen met preventie via regulering, laat zien dat de
mogelijkheden tot preventie bij de vergunningverlening nog niet optimaal benut
zijn. De komende tijd zal het ministerie van VROM dan ook meer aandacht geven
aan dit instrument door een actualisering van de Leidraad preventie voor vergunningverleners
en voorlichtingsbijeenkomsten voor vergunningverleners. Begin 1999 is nagegaan
wat de stand van zaken is van de kennis, houding en gedrag van het midden-
en kleinbedrijf op het gebied van preventie. De resultaten laten zien, dat
het aantal bedrijven, dat geen preventiemaatregelen neemt, is afgenomen van
52% in 1995 naar 22% in 1999. Via het programma Schoner Produceren II en het invoeren van de 8.40-AMvB's, zal deze groep nader aandacht krijgen,
omdat de meting laat zien dat, ondanks de gunstige verschuiving, deze groep
een deel van de doelstellingen voor 2000 niet zal halen .programmaEen belangrijk element in de uitvoeringsstrategie is het doelgroepenoverleg,
waarin het grootste deel van de kwantitatieve preventiedoelstelling moet worden
gerealiseerd. In 1999 zullen afspraken worden gemaakt met de grafische industrie
en verpakkingsdrukkerijen, de textiel- en tapijtindustrie en de metaalelektro. VerpakkingenIn het kader van het Tweede Convenant Verpakkingen wordt veel aandacht
besteed aan het opzetten van een systeem van monitoring, rapportage en handhaving,
terwijl sectorsgewijs de nodige preventie-inspanningen zijn verricht. De inspanningen
voor het uitbreiden van het materiaalhergebruik zijn toegenomen.programmaEind 1999 zal het convenant, dat een looptijd heeft tot en met 2002, tussentijds
zijn geëvalueerd. In de resterende periode zal het ministerie van VROM,
mede in het licht van de Europese ontwikkelingen, bezien hoe het beleid voor
verpakkingen in de periode vanaf 2002 moet worden vormgegeven. 7.4 Gescheiden inzameling Wit en BruingoedVanaf 1 juni 1998 is het Besluit verwijdering wit- en bruingoed gefaseerd
in werking getreden. Dit Besluit verplicht producenten en importeurs van wit-
en bruingoed om landelijk werkende verwijderingsstructuren op te zetten. Sinds
1 januari 1999 zijn de verwijderingsstructuren voor de grote apparaten effectief.
Voor de kleine apparaten zal dat per 1 januari 2000 gebeuren.programmaDe Europese Commissie heeft een voorstel voor het verwijderen van elektrische
en elektronische apparaten in voorbereiding. De eerste concepten komen in
grote lijnen overeen met het Nederlandse besluit. BedrijfsafvalstoffenDe in het programma Gescheiden Inzamelen van Bedrijfsafval (GIBA) vastgestelde
scheidingsregels zijn in 1998 voor diverse sectoren opgenomen in AMvB's op
grond van art 8.40 uit de Wm. Voor de sectoren waarvoor de AMvB's van kracht
zijn geworden, zijn diverse informatiebladen ontwikkeld over het toepassen
van de scheidingsregels. Aanvullend op de bestaande 8.40 AMvB's zullen in
de programmaperiode nog enkele soortgelijke besluiten volgen.programmaVoor vergunningplichtige bedrijven is na onderzoek vastgesteld dat het
nog aanwezige scheidingspotentieel het nodig maakt extra aandacht te besteden
aan het implementeren van het GIBA bij deze bedrijven.In 1998 heeft een onderzoek plaatsgevonden naar de wijze waarop de afvalinzameling
bij winkelconcentraties moet plaatsvinden. In het najaar van 1999 zal door
het Hoofdbedrijfschap Detailhandel een draaiboek worden uitgegeven voor de
aanpak van deze problematiek. In het kader van het programma Preventie en
Hergebruik 1998 zullen in de tweede helft van 1999 twee nieuwe praktijkexperimenten
van start gaan. Het betreft een systeem voor de gescheiden inzameling bij
bedrijven en de inzameling van vlakglas. Huishoudelijk afvalIn 1995 heeft het AOO het programma Gescheiden Inzamelen van Huishoudelijk
Afval (GIHA) vastgesteld. In dit programma zijn de inzameldoelstellingen vastgelegd
voor de periode 1995 – 2000 voor de componenten glas, papier/karton
en textiel. In de onderstaande tabel zijn de doelstellingen voor het jaar
2000 weergegeven alsmede de resultaten in de jaren 1995, 1996 en 1997. De
laatste twee waren de eerste volledige jaren na het invoeren van GIHA. De
doelstellingen zijn uitgedrukt in kilogram per inwoner per jaar. Tabel 10: Gescheiden inzamelen van huishoudelijk afval  1995199619972000oud papier/karton46546083 glas15–21202125textiel2,52,62,65De cijfers laten een flinke stijging in de inzamelresultaten van oud papier/karton
zien. De resultaten van glas en textiel nemen nauwelijks toe over de jaren
1996 en 1997, zodat de doelstellingen voor het jaar 2000 met dit tempo niet
gehaald zullen worden.programmaIn het najaar van 1999 zal de evaluatie van het GIHA-programma afgerond
zijn. Met name is daarbij gekeken naar de vraag of, en zo ja, op welke wijze,
extra stimulatie van het gescheiden inzamelen mogelijk is.Een ontwikkeling bij het inzamelen van huishoudelijk afval is de invoering
van systemen, waarbij de burger betaalt naar de hoeveelheid afval die hij
aanbiedt. De ervaringen en werking van deze systemen zijn in het voorjaar
van 1999 geëvalueerd. 7.5 Hergebruik Onderscheid nuttige toepassing en definitieve verwijderingDe Milieuraad heeft de Europese Commissie verzocht een aantal definities
op het afvalstoffenterrein verder in te vullen. Eén van deze definities
betreft het onderscheid tussen nuttige toepassing en definitieve verwijdering
in geval van het verbranden van afvalstoffen. Het onderscheid heeft een grote
invloed. Immers, het overbrengen van afvalstoffen, bestemd voor nuttige toepassing,
valt onder het vrije verkeer van goederen terwijl bij definitieve verwijdering
de verwerking in principe binnen de landsgrenzen plaatsvindt. Een verruiming
van het begrip nuttige toepassing kan grote gevolgen hebben voor de planning
en de exploitatie van de Nederlandse verbrandingsinstallaties. Een voorstel
van de Commissie wordt afgewacht. Onderzoek naar knelpunten met betrekking tot hergebruikBij de behandeling van de Nota Milieu en Economie heeft de Tweede Kamer
een motie aangenomen waarin de regering wordt gevraagd te bezien welke knelpunten
bedrijven bij de overheid ervaren om tot hergebruiksactiviteiten over te gaan.
De regering heeft toegezegd een onderzoek naar de knelpunten in te stellen
en zo nodig met aanbevelingen voor oplossingen te komen. Het eindrapport is
in maart 1999 naar de Kamer gestuurd. De minister van VROM heeft bij brief
van 27 april 1999 zijn standpunt naar aanleiding van het rapport bekend gemaakt. 7.6 Storten StortverbodenHet Besluit stortverbod afvalstoffen, draagt bij aan het beperken van
de hoeveelheden afvalstoffen die naar stortplaatsen worden afgevoerd. Een
uitbreiding van het aantal categorieën van afvalstoffen waarvoor een
stortverbod zal gelden, is in procedure.Het ministerie van VROM evalueert het Besluit stortverbod afvalstoffen
op het punt van de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid. Het doel is te bezien
in hoeverre knelpunten in de praktijk zijn te herleiden tot de redactie en
opbouw van het besluit. Evaluatie regelgeving bouw- en sloopafvalIn de Speerpuntennotitie bouw- en sloopafval (1998) is het project Evaluatie
afvalstoffenregelgeving bouw- en sloopafval, opgenomen. Dit project heeft
tot doel de belangrijkste knelpunten op het vlak van de uitvoerbaarheid en
handhaafbaarheid in de regelgeving rond bouw- en sloopafval in kaart te brengen
en waar mogelijk met voorstellen te komen tot verbetering van de regelgeving.
Bij dit onderzoek nodigt VROM de belangrijkste actoren uit bij de verwijdering
van bouw- en sloopafvalprogrammaactief mee te denken over de knelpunten en mogelijke oplossingen.
Eind 1999 zal dit project leiden tot mogelijke voorstellen om de gebleken
knelpunten op te lossen. 7.7 Gevaarlijke en niet-gevaarlijke afvalstoffen Europese lijst van gevaarlijke afvalstoffenDe Hazardous Waste List (HWL) bevat een opsomming van gevaarlijke afvalstoffen.
Naar verwachting zal de Technical Adaption Committee (TAC) in september 1999
een besluit nemen over een groot aantal wijzigingsvoorstellen.programmaBij de implementatie in de Nederlandse wetgeving zal worden bezien
of het aanbeveling verdient om, binnen de ruimte die de Europese richtlijn
gevaarlijke afvalstoffen biedt, aanvullend nog andere afvalstoffen als gevaarlijke
afvalstoffen aan te wijzen. EU-richtlijn verbranden afvalstoffenprogrammaDe EU-richtlijn verbranden afvalstoffen zal eisen stellen aan de verbranding
van gevaarlijke en niet-gevaarlijke afvalstoffen. Belangrijk is dat de richtlijn
eveneens eisen stelt aan het verbranden van niet-gevaarlijke afvalstoffen
in andersoortige installaties dan afvalverbrandingsinstallaties, zoals cementovens
en elektriciteitscentrales. Met de richtlijn worden de eisen aan de emissies
naar lucht en water bij het verbranden van afvalstoffen in Europa geharmoniseerd.
De richtlijn zal in de programmaperiode worden geïmplementeerd. 7.8 Scheepsafvalstoffen ScheepsafvalstoffenverdragOp 26 november 1998 is de wet tot stand gekomen houdende goedkeuring en
uitvoering van het Verdrag inzake de verzameling, afgifte en inname van afval
in de Rijn- en binnenvaart. programmaVoor de inwerkingtreding van het verdrag zal in 1999 het Scheepsafvalstoffenbesluit
alsmede een aantal ministeriële regelingen tot stand komen. Nederland
zal het verdrag eind 1999 ratificeren. Het verdrag zal echter waarschijnlijk
pas in de loop van 2000 in werking treden, zodra ook alle andere verdragsstaten
hebben geratificeerd. Havenontvangstinstallaties (HOI's)De Tweede Kamer is per brief van 26 mei 1998 door de ministers van Justitie,
V&W en VROM geïnformeerd over de aanbevelingen in de rapporten «HOI's,
Zaken doen en laten» en «Gevaarlijk afval verwerkende bedrijven
onder de aandacht».Er zijn werkgroepen ingesteld ter uitwerking van de volgende aanbevelingen:• De aanbevelingen met betrekking tot het inzamelen van scheepsafvalstoffen.
Hieronder vallen de aanbevelingen voor het opstellen van afvalbeheersplannen
per haven, de invoering van indirecte financiering, de invoering van een intermediair
tussen de ontdoener en de verwerker en het tot stand brengen van de mogelijkheid
tot het opleggen van afgiftedwang.• De aanbevelingen met betrekking tot de vergunningverlening aan
havenontvangstinstallaties (HOI's).• De aanbevelingen met betrekking tot de handhaving.programmaDe uitvoeringsprojecten leiden in de programmaperiode tot een verbetering
in de afgifte, inzameling en verwerking van afvalstoffen uit de zeevaart.
In dat opzicht dienen zij mede tot uitvoering van een EU-richtlijn betreffende
havenontvangstfaciliteiten voor scheepsafval en ladingresiduen waarover in
de Transportraad van juni 1999 overeenstemming is bereikt. Daarnaast leiden
de uitvoeringsprojecten tot verbetering in het vergunningenbeleid voor HOI's
en in de handhaving van de HOI's. 8 THEMA VERSTORING 8.1 InleidingHet thema verstoring heeft betrekking op milieuproblemen die de kwaliteit
van de directe leefomgeving van burgers beïnvloeden. De hier behandelde
milieuproblemen zijn sterk gerelateerd aan de gezondheid en het algemeen welbevinden
van de mens.Dit hoofdstuk gaat achtereenvolgens in op geluidhinder (paragraaf 8.2),
externe veiligheid (paragraaf 8.3) en lokale luchtkwaliteit (paragraaf 8.4).
Stankhinder komt aan de orde in Deel II, Hoofdstuk 4, Doelgroep Landbouw.De hinder door geluidoverlast is vanaf 1990 gedaald als gevolg van kwaliteitseisen
voor nieuwe woningen, geluidisolatie, aangescherpte typekeuringseisen voor
geluid voor motorvoertuigen, en aanleg van wegschermen en ZOAB.Het totaal aan gehinderden door geluid of stank is nagenoeg gelijk gebleven;
46% in 1980 en 45% in 1998.Het beleid voor het thema verstoring maakt een sterke ontwikkeling door.
In het verleden richtte dat beleid zich vooral op de oplossing van de problemen
binnen de verschillende aspecten van het thema, zoals geluid, stank en luchtkwaliteit.
Vervolgens is aandacht besteed aan het versterken van de samenhang in aanpak
en regelgeving van deze beleidsterreinen, maar wel met behoud van hun eigen
specifieke kenmerken. Nu wordt het thema verstoring veel meer benaderd als
onderdeel van de leefkwaliteit met het accent op de stedelijke gebieden. Naast
milieufactoren gaat het daarbij om de ruimtelijke inrichting en het onderhoud,
om het verkeer, om de sociale en economische structuur en om de identiteit
van wijken en buurten in de stad. Gezocht wordt naar manieren waarop deze
terreinen elkaar kunnen versterken en naar het bieden van houvast in afwegingen
die tussen en binnen deze terreinen gemaakt moeten worden. 8.2 Geluidhinder Strategische beleidsvisie op geluidprogrammaHet NMP3 bevat de aankondiging dat de doelstelling voor ernstige hinder
(reductie tot 0% ernstig gehinderden in 2010) zal worden herzien. In het najaar
van 1999 wordt een strategische beleidsvisie inzake het geluidbeleid uitgebracht.
Op basis hiervan zal met diverse partners een discussie worden gevoerd over
de herziene beleidsdoelstellingen en de richting van het geluidbeleid in de
periode tot aan 2030. De besluiten die mede op basis hiervan genomen worden
zullen worden opgenomen in het NMP4. In de strategische beleidsvisie op geluid
komt onder andere aan de orde:• Een analyse van de geluidproblematiek (fysieke geluidbelasting,
hinder, beleving), stand van zaken 1999 en de vooruitzichten voor 2020/30.• Het formuleren van doelstellingen: zijn doelen in termen van (ernstige)
hinder nog wenselijk? Als alternatief is te denken aan een doelstelling in
termen van een combinatie van het oppervlak of het aantal woningen met een
bepaalde (geluid)kwaliteit en een reductie van de totale geluidemissie.• Ambitieniveau: wat zullen de na te streven doelen zijn?• Maatregelen en strategie: welke oplossingsrichtingen zijn kansrijk;
welk beleid zal het rijk gaan inzetten om de ambitie binnen bereik te krijgen?In de strategische beleidsvisie zullen rust en stilte speciale aandacht
krijgen. Als gevolg van de toenemende drukte in de maatschappij en het feit
dat het lawaai van menselijke activiteiten zich over steeds grotere gebieden
verspreidt, neemt de behoefte aan plaatsen waar mensen rust en stilte kunnen
beleven toe. Diverse onderzoeken bevestigen dit. Het geldt niet alleen voor
de traditionele stiltegebieden, waar mensen rust zoeken in combinatie met
de beleving van natuur- en landschapswaarden, maar vooral ook voor relatief
stille plekken in de drukkere delen van ons land, zoals recreatiegebieden
en stadsparken. Het voornemen is om naast de huidige stiltegebieden ook gebieden
te onderscheiden die relatief stil zijn en het beleid te richten op het vrijwaren
en waar nodig uitbreiden van die gebieden op korte afstand van grotere bevolkingsconcentraties.
Dit beleid kan gestalte krijgen in het gebiedsgerichte geluidbeleid van met
name provincies en gemeenten, dat zich daarmee niet alleen richt op het terugdringen
van lawaai maar ook op het creëren en handhaven van rust en stilte. Een
dergelijk beleid kan ook een bijdrage leveren aan het beheersen van de recreatiedruk
op meer kwetsbare natuurgebieden en het beperken van verkeersbewegingen daar
naar toe. Geluidhinder en het regeerakkoordIn het regeerakkoord is 500 miljoen gereserveerd voor het uitvoeren van
maatregelen uit de optiepakketten van het NMP3 waarvoor nog geen financiering
was. Hierbinnen is voor het bestrijden van geluidhinder in de periode 2003–2010
een bedrag van 30 miljoen gulden vrijgemaakt. Vernieuwing geluidbeleidIn het najaar van 1998 is de Tweede Kamer op hoofdlijnen akkoord gegaan
met de nota Vernieuwing Geluidbeleid (MIG). De minister van VROM heeft het
fiat gekregen om de uitwerking naar een nieuw bestuurlijk-juridisch kader
vorm te geven. Het in de nota Vernieuwing Geluidbeleid beschreven gedachtegoed behelst
het herzien van het (wettelijk) instrumentarium voor het geluidhinderbeleid,
waarbij de decentrale overheden meer bevoegdheden krijgen.programmaHet kabinet verwacht dat begin 2002 het nieuwe instrumentarium in werking
kan treden. Tot die tijd werkt het ministerie van VROM aan het vergroten van
het draagvlak voor het MIG-beleid en aan het versterken van de kennis bij
met name de gemeenten, om met de nieuwe systematiek te gaan werken. Europees beleidDe ontwikkelingen van een Europees geluidbeleid verlopen voorspoedig.
Er zijn op de Conferentie in Kopenhagen in september 1998 vijf werkgroepen
ingesteld die de Commissie van advies moeten dienen. De eerste werkgroep,
geluidindicatoren, heeft inmiddels haar advies uitgebracht. Zij beveelt aan
de zogenaamde Lden als Europese standaard te kiezen. In de nota
MIG is hierop reeds vooruit gelopen met het voorstel om de Lden
te gebruiken voor alle bronnen, inclusief de luchtvaart. Daarnaast beveelt
de werkgroep het gebruiken van een nacht-LAeq sterk aan, alsmede
het apart beoordelen van de zondag. Uit de eerste reacties van de Commissie
en de lidstaten, valt op te maken dat het advies positief is ontvangen.programmaDe eerste concept-richtlijn met de regels voor het Europese geluidbeleid,
wordt dit najaar verwacht. Het inwerkingtreden is voorzien rond 2002. Sanering weg- en railverkeerlawaaiJaarlijks vindt de uitvoering van maatregelen plaats in het kader van
de sanering van weg- en railverkeerlawaai. Daarbij zijn ieder jaar circa 10 000
woningen betrokken in verband met wegverkeerlawaai en 2000 woningen vanwege
railverkeerlawaai. In de tabel is voor wat betreft het aantal woningen de
verdeling over de typen maatregelen aangegeven. Tabel 11: Bescherming woningen tegen verkeerslawaai Wegverkeer199819992000 verkeersmaatregelen1 3001 3001 300afscherming2 5002 3002 200 gevelmaatregelen6 0007 2007 000railverkeer199819992000 bron en
afscherming1 6001 8001 400 gevelmaatregelen700900700Op basis van een uitgevoerde inventarisatie blijkt dat nog voor 1 miljard
gulden maatregelen nodig zijn voor de sanering van verkeerslawaai ten behoeve
van de categorie woningen met de hoogste geluidbelasting. Het gaat om 80 000
woningen tegen wegverkeerslawaai (A-lijst) en 20 000 woningen tegen railverkeerslawaai
(raillijst). Daarnaast is nog 500 miljoen gulden nodig voor het plaatsen van
geluidschermen langs wegen en spoorwegen.programmaDe budgetten voor de gevelmaatregelen zullen per 2003 via het Investeringsbudget
Stedelijke Vernieuwing (ISV) aan gemeenten worden uitgekeerd in plaats van
via de huidige Wet geluidhinder regelingen. Sanering industrielawaaiprogrammaDe sanering van industrielawaai bevindt zich in de fase van uitvoering.
De provincies hebben vrijwel alle (448) saneringsprogramma's vastgesteld.
Momenteel passen de provincies op basis van de saneringsprogramma's de milieuvergunningen
aan en worden de maatregelen uitgevoerd. Uiterlijk in 2003 moeten deze werkzaamheden
zijn afgerond. Voor een aantal zeer complexe situaties kan de minister van
VROM toestemming verlenen om de uitvoeringstermijn te verlengen. Gezondheid in regio SchipholIn oktober 1998 is het omvangrijke vragenlijstonderzoek afgerond naar
het optreden van hinder en gezondheidsproblemen rond Schiphol. De conclusies
geven aan dat ook op grote afstand van de luchthaven nog op ruime schaal bewoners
hinder en slaapverstoring ondervinden. Binnen het studiegebied (straal van
25 km, 1,5 miljoen inwoners) ondervinden minstens 250 000 mensen ernstige
geluidhinder en worden 115 000 mensen ernstig in hun slaap gestoord.
De onderzoekers schatten in dat enkele duizenden mensen medicijnen gebruiken
in relatie tot geluidbelasting. Binnen een straal van 10 km rond de luchthaven
rapporteren omwonenden vaker luchtwegklachten dan op grotere afstand. Deze
studie is een van de zeven onderzoeken binnen de Gezondheidskundige Evaluatie
Schiphol die wordt gebruikt bij de beleidsontwikkeling rond de nationale luchthaven.
De ministeries van V&W, VWS en VROM zijn betrokken bij deze evaluatie
en leveren ook een financiële bijdrage. Toestellen en GeluidHet beleid inzake het verminderen van de geluidemissies van toestellen
is neergelegd in het Actieprogramma toestellen geluid 1990–2010.Op het gebied van toestellen voor buitenshuis, is een Europese ontwerp-richtlijn
opgesteld. Het ontwerp onderscheidt twee regimes. Het is belangrijk van alle
toestellen de geluidemissie vast te stellen en vervolgens op het toestel te
vermelden. Daarnaast is een groep toestellen benoemd waarvan de geluidemissie
tevens een vastgestelde waarde niet mag overschrijden. In juni 1999 zijn de
ministers in de Milieuraad het eens geworden over de ontwerp-richtlijn. Laagfrequent geluidDe Nederlandse Stichting Geluidhinder (NSG) heeft met steun van het ministerie
van VROM een Richtlijn laagfrequent geluid opgesteld. De richtlijn is een
hulpmiddel voor de behandeling van klachten over laagfrequent geluid. Met
de in de richtlijn aanbevolen aanpak is het mogelijk te onderzoeken of in
het geval van een klacht, meting de aanwezigheid van laagfrequent geluid kan
aantonen en of het gemeten geluidsniveau een bepaald criterium overschrijdt.
Deze inzichten zullen een positieve uitwerking op slepende klachtensituaties
kunnen hebben (door versnelde verduidelijking van de gegrondheid van de klacht). 8.3 Externe veiligheid Externe veiligheid inrichtingenNaar aanleiding van de toezegging van de minister van VROM aan de Tweede
Kamer uit 1993 dat het externe veiligheidsbeleid voor inrichtingen wettelijk
zou worden verankerd in een AMvB is de AMvB kwaliteitseisen externe veiligheid
inrichtingen in ontwikkeling. Deze AMvB legt de normen vast voor het individueel
risico en het groepsrisico bij ten gevolge van activiteiten met gevaarlijke
stoffen in inrichtingen en de uit de normen voor het individueel risico afgeleide
veiligheidsafstanden. Een belangrijke reden voor het totstandbrengen van de
AMvB is de doorwerking van de risiconormen bij besluiten in het kader van
de ruimtelijke ordening te verzekeren. In de praktijk is gebleken dat die
doorwerking lacunes vertoont, in het bijzonder daar waar het bestemmingsplan
verouderd is of geheel ontbreekt (bijvoorbeeld voor binnenstedelijke gebieden).
Met deze AMvB wordt tevens een deel van de Seveso II-richtlijn geïmplementeerd.
Deze verplicht de lidstaten onder andere om er voor te zorgen dat bij de besluitvorming
in het kader van de ruimtelijke ordening rekening wordt gehouden met de noodzaak
om voldoende afstand te houden tussen risicovolle inrichtingen en kwetsbare
bestemmingen.programmaIn de zomer van 1999 vindt een ex ante evaluatieonderzoek van de ontwerp-AMvB
plaats. Het kabinet heeft het voornemen om in het voorjaar van 2000 een besluit
te nemen over de ontwerp-AMvB. Implementatie van de Seveso II-richtlijnDe Europese Seveso II-richtlijn (96/82/EG) die in februari 1997 in werking
is getreden heeft betrekking op:• de preventieve bescherming van werknemers (interne veiligheid)• de preventieve bescherming van mens en milieu buiten de betrokken
inrichtingen (externe veiligheid)• de voorbereiding op en de bestrijding van rampen• de voorlichting over mogelijke zware ongevallen aan de bevolking.De richtlijn is met inbegrip van de onderdelen die betrekking hebben op
de externe veiligheid geïmplementeerd door het Besluit risico's zware
ongevallen 1999 (BZRO 1999). Het besluit is 19 juli 1999 in werking getreden.Een uitzondering vormt het artikel in de richtlijn over het omgaan met
ruimtelijke-ordeningsaspecten. Daarvoor dient de hiervóór genoemde
AMvB kwaliteitseisen externe veiligheid inrichtingen. Het BRZO 1999 vervangt
het BZRO dat diende ter uitvoering van de Seveso-richtlijn uit 1982.programmaMet het oog op een efficiënte invoering van de nieuwe regels bij
zowel het bedrijfsleven als de betrokken overheden is een uitgebreide voorlichtingscampagne
opgezet en wordt een handleiding voor het opstellen van een veiligheidsrapport
uitgebracht. Rond 2000 wordt een bestuurlijke leidraad uitgebracht. Daarnaast
worden met ingang van het najaar van 1999 cursussen gegeven ten behoeve van
veiligheidsfunctionarissen die bij de betrokken bedrijven werkzaam zijn alsmede
ten behoeve van uitvoerende bestuursorganen.Met de implementatie van de Seveso II-richtlijn wordt tevens voor een
belangrijk deel uitvoering gegeven aan het Verdrag inzake de grensoverschrijdende
gevolgen van industriële ongevallen. Het kabinet streeft er naar om rond
2000 het wetsvoorstel tot goedkeuring van dat verdrag vast te stellen. AMvB vervoersinrichtingenHoewel de Seveso II-richtlijn formeel niet van toepassing is verklaard
op vervoersinrichtingen (o.a. emplacementen en stuwadoorsbedrijven) kunnen
op basis van overweging twaalf bij de richtlijn, lidstaten voor deze inrichtingen
regelgeving ontwikkelen die garandeert dat een veiligheidsniveau
wordt bereikt dat gelijkwaardig is aan het niveau dat bij de Seveso programmaII-richtlijn
is vastgesteld. Op basis van deze overweging wordt interdepartementaal een
AMvB ontwikkeld die dit veiligheidsniveau bij vervoersinrichtingen regelt.
Het kabinet heeft het voornemen om medio 2001 een besluit te nemen over de
concept-AMvB vervoersinrichtingen. Goederenvervoer per spoorHet in september 1998 door de Tweede Kamer geaccordeerde Plan van Aanpak
Goederen Emplacementen (PAGE) beoogt een evenwichtige afweging van de belangen
van vervoer, ruimtelijke ordening en externe veiligheid. Het biedt geïntegreerde
oplossingen voor het verminderen van ongevalsrisico's bij het rangeren met
spoorwagons met gevaarlijke stoffen op 14 binnenstedelijke spoorwegemplacementen.
De uitvoering van PAGE is in 1999 gestart en heeft een budget van 75 miljoen
gulden. Elke twee jaar zal een evaluatie plaatsvinden, voor het eerst in 2000.
De uitvoeringstermijn loopt tot maximaal 2010.programmaHet kabinet ontwikkelt in het verlengde van het PAGE-project een lange
termijn visie (na 2010) op het goederenvervoer per spoor. Eind 1999 start
een onderzoek naar de vraag of de (internationale) ontwikkelingen in het goederenvervoer
per spoor na 2010 aanleiding geven tot herbezinning van de functie van (sommige)
binnenstedelijke emplacementen. Het onderzoek is medio 2000 gereed. Het sluit
aan bij de studie visie spoornet 2020 ten behoeve van het Nationaal Verkeers-
en Vervoersplan (NVVP). SchipholHet huidige externe veiligheidsbeleid voor Schiphol is opgenomen in de
PKB Schiphol en Omgeving (1995). Deze PKB zal in de komende jaren worden herzien,
in verband met de ontwikkeling van Schiphol op de middellange termijn. Dit
heeft het kabinet eind 1998 besloten in het kader van de Strategische Beleidskeuze
Toekomst Luchtvaart (SBTL). (Zie ook Deel II van dit Milieuprogramma, Hoofdstuk
Verkeer en Vervoer, paragraaf 9.5 Luchtvaart.) In de plaats van de huidige
normen zal er een nieuw geïntegreerd stelsel van milieu- en veiligheidsnormen
komen, waarmee de (milieu)grenzen kunnen worden aangegeven waarbinnen Schiphol
kan groeien. De ontwikkeling van het nieuwe stelsel is gestart in het tweede
kwartaal van 1999. Het streven van het kabinet is om eind 1999 een besluit
te nemen over het nieuwe stelsel.programmaIn de Milieubalans 1999 heeft het RIVM bij het in beeld brengen van de
externe veiligheidsrisico's van Schiphol gerekend met bijgestelde modelparameters.
Deze nieuwe parameters, met onder ander een lagere ongevalskans, zijn eerder
gebruikt in berekeningen voor het TNLI-project (Toekomst Nederlandse Luchtvaart),
maar onder het voorbehoud van definitieve evaluatie in het kader van EMSO
(Evaluatie Monitoring Schiphol en Omgeving). De in de Milieubalans gepresenteerde
cijfers dienen dan ook met dit voorbehoud te worden bezien. Naar verwachting
zal in de tweede helft van 1999 meer duidelijkheid ontstaan over de modelparameters,
als tussentijdse resultaten uit de modelevaluatie beschikbaar zullen komen.
Het kabinet neemt deze resultaten mee in de verdere besluitvorming over Schiphol. Regionale luchthavensHet ABEL-project (Algemeen Beleidskader Externe Veiligheid Luchthavens)
is tot eind 1998 voortgezet. Begin 1999 heeft het kabinet in een brief aan
de Tweede Kamer inzake Maastricht Aachen Airport («Beek») aangegeven dat het nieuwe stelsel van milieu- en veiligheidsnormen,
in ieder geval voor wat betreft externe veiligheid, ook op civiele luchtvaartterreinen
zal worden toegepast. Hierdoor is voortzetting van ABEL niet meer zinvol geacht,
waarover de Tweede Kamer in juli 1999 per brief is geïnformeerd. Bij
de ontwikkeling van het nieuwe normenstelsel zal wel gebruik worden gemaakt
van de inzichten die tijdens het ABEL-project zijn opgedaan. 8.4 Lokale luchtkwaliteit Nota LuchtkwaliteitsbeeldprogrammaHet NMP3 kondigt een aantal beleidsproducten op het terrein van lokale
luchtverontreiniging aan. Dit betreft het Plan van aanpak stedelijke luchtkwaliteit,
een beleidsnotitie over fijn stof en Europese luchtkwaliteitsregelgeving voor
een aantal stoffen. Eind 2000 presenteert het kabinet de ontwikkelingen op
de genoemde deelterreinen in een overkoepelende nota over het luchtkwaliteitsbeleid.
Daarnaast zal het ministerie van VROM begin 2001 een ontwerp-AMvB voor het
implementeren van de nieuwe Europese luchtkwaliteitsrichtlijn uitbrengen. 9 THEMA VERDROGING 9.1 InleidingBij het thema verdroging gaat het om de grondwatersituatie in gebieden
met een natuurfunctie. Verdroging is in Nederland één van de
belangrijkste oorzaken van de aantasting van de natuur. Een oppervlakte van
circa 600 000 hectare is aangemerkt als verdroogd. Bestrijding van verdroging
vindt voor een belangrijk deel plaats in regionale of lokale projecten. Provincies
geven hiervoor het beleidskader aan, in de plannen voor de waterhuishouding.
Waterschappen werken dit verder uit in de beheersplannen en zijn – vaak
als initiatiefnemer – betrokken bij de voorbereiding en uitvoering van
projecten. Vaak zijn ook anderen zoals terreinbeheerders, waterleidingbedrijven
en landbouwbedrijven betrokken bij deze gebiedsgerichte bestrijding van verdroging.Dit hoofdstuk gaat eerst in op de financiering van de maatregelen tegen
verdroging (paragraaf 9.2). Daarna komen convenanten die betrekking hebben
op verdroging aan bod (paragraaf 9.3) en tot slot de activiteiten van de Commissie
Integraal Waterbeheer (paragraaf 9.4).Sinds 1998 zijn hier geen nieuwe cijfers voor beschikbaar gekomen. Het
areaal verdroogd terrein in Nederland in 1994 omvat circa 600 000 ha.
In circa 140 000 ha waren in 1998 (fysieke) maatregelen uitgevoerd of
in uitvoering. Bovendien waren er toen projecten in voorbereiding voor circa
128 000 ha. 9.2 Financiering maatregelen tegen verdrogingDe interdepartementale rijksbijdrage aan het financieren van projecten
loopt voor een belangrijk deel via de regeling gebiedsgerichte bestrijding
verdroging (GEBEVE). Deze is in 1995 van start gegaan. De eerste jaren bleven
de aanvragen van partijen achter bij de ramingen. Daarom is in de Vierde Nota
Waterhuishouding aangekondigd dat de regeling zonder aanvullend
budget, met één jaar – 1999 – wordt verlengd. In
1998 is de uitvoering goed op gang gekomen. In de eerste twee maanden van
1999 is zelfs een zeer grote hoeveelheid aanvragen binnengekomen. Op 26 februari
1999 zag de staatssecretaris van LNV zich daardoor genoodzaakt een subsidieplafond
voor 1999 in te stellen.Het rijk stelt ook bijdragen voor het bestrijden van verdroging door andere
regelingen beschikbaar. Dit geldt met name voor landinrichting: de Bijdrageregeling
Gebiedsgericht Milieubeleid en de rijksregeling voor Effectgerichte Maatregelen
in Natuurterreinen, het Overlevingsplan Bos en Natuur.programmaIn het kader van het gebiedsgericht beleid bereiden de ministeries van
LNV, VROM en V&W een interdepartementale regeling voor waarin hun middelen
voor gebiedsgericht beleid, met inbegrip van het bestrijden van verdroging,
samenkomen (zie Deel III, Hoofdstuk 10, Gebiedenbeleid). In de periode 2000–2006
zal circa 20 miljoen per jaar voor het bestrijden van verdroging via dit subsidiebesluit
gebiedsgericht beleid beschikbaar komen. 9.3 ConvenantenIn toenemende mate sluiten de betrokken partijen convenanten over het
bestrijden van verdroging. Aard en strekking van de convenanten lopen uiteen
van brede afspraken rond het provinciale plan van aanpak verdroging, tot intentieverklaringen
en afspraken over bepaalde gebieden of over specifieke onderwerpen als beregenen
op maat en optimaal waterbeheer in de landbouw. 9.4 Activiteiten Commissie Integraal WaterbeheerprogrammaDe Commissie Integraal Waterbeheer (CIW) treft voorbereidingen voor een
voortgangsrapportage over verdroogde gebieden in het jaar 2000; een belangrijk
toetsjaar. Daarbij wordt gestreefd naar het verminderen van verschillen tussen
provincies in de gegevensbasis waarop de landelijke rapportage berust. Daarnaast
hebben terreinbeheerders het initiatief genomen om de mogelijkheden van een
meetlat te verkennen.Ook bereidt de CIW een advies voor over een gestandaardiseerde beschrijving
van het gewenste grond- en oppervlaktewater regiem. Zowel de technische als
de juridische uitwerking van dit begrip krijgt hierbij aandacht. 10 GEBIEDENBELEID EN LEEFOMGEVING 10.1 InleidingHet gebiedenbeleid vormt naast het themabeleid en het doelgroepenbeleid
het derde integratiekader van het milieubeleid. Met het gebiedenbeleid is
het mogelijk meer op maat in te spelen op lokale en regionale verschillen
in oorzaken en effecten van milieuproblemen.In dit hoofdstuk is in paragraaf 10.2 aandacht voor het stedelijk gebiedenbeleid,
waarbij onder andere het Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing (ISV) ter
sprake komt. Paragraaf 10.3 gaat in op het landelijk gebied. In paragraaf
10.4 komen de specifieke regio's en aandachtsgebieden aan bod, zoals Mainport
Rotterdam en het Groene Hart. Leefomgevingsaspecten zoals biodiversiteit en
intensief ruimtegebruik worden in paragraaf 10.5 uitgewerkt. In paragraaf
10.6 staan de boegbeelden uit de Nota Milieu en Economie. De Reconstructiewet
concentratiegebieden komt aan de orde in Deel II, Hoofdstuk 4 Landbouw. De
Startnota Ruimtelijke Ordening (Ruimte voor Nederland) komt ter sprake in
Deel I. 10.2 Stedelijk gebied Stad en milieuHet project Stad en Milieu is erop gericht de leefbaarheid in steden te
verbeteren en de beschikbare ruimte in steden intensiever en gevarieerder
te gebruiken. Het gaat daarbij om een gebiedsgerichte aanpak van milieuvraagstukken
en ruimtelijke-ordeningsvraagstukken. Leefbaarheid en leefkwaliteit zijn in
het kader van dit project breed gedefinieerd. Zowel milieu, economie, cultuur
en sociale aspecten vallen hieronder.Op 1 januari 1999 is de Experimentenwet Stad en Milieu in werking getreden.
Vanaf dat moment kunnen op grond van deze nieuwe wet 25 geselecteerde gemeenten
onder voorwaarden afwijken van wettelijke regels. Tevens heeft de minister
van VROM aangegeven op welke wijze gemeenten om kunnen gaan met niet wettelijke
milieunormen. De 25 geselecteerde gemeenten kunnen dan in samenspraak met
betrokkenen maatwerk gaan leveren waarbij eventuele afwijking van milieunormen
gecompenseerd kan worden op het brede terrein van leefkwaliteit.programmaHet project besteedt veel aandacht aan inhoudelijke verdieping, overleg,
discussie en afstemming met alle betrokken partijen, zoals gemeentelijke projectleiders,
belangenorganisaties enzovoorts. In 1999 zijn c.q. worden een aantal onderzoeken
uitgevoerd, zoals:• een analyse op basis van de mening van bewoners over wat naar hun
beleving bepalend is voor een goede leefkwaliteit en hoe kan worden omgegaan
met compensatie• een onderzoek naar de leerervaringen die tot nog toe opgedaan zijn.Het ministerie van VROM zal in 2000 een tussentijdse projectevaluatie
uitvoeren. Het kabinet zal de Tweede Kamer informeren over de resultaten. Investeringsbudget Stedelijke VernieuwingHet kabinet vindt de integrale aanpak van het gebiedenbeleid belangrijk.
Om dit te realiseren is er voor het stedelijk gebied een belangrijk nieuw
instrument ontwikkeld: het Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing (ISV).
Deze uitkeringsregeling is erop gericht de stedelijke vernieuwing en leefbaarheid in de bebouwde omgeving te stimuleren. De begrippen
integratie, interactie en innovatie vatten de sturingsfilosofie samen:• Er is sprake van integratie van beleid en geldstromen met betrekking
tot wonen, milieu en ruimte bij zowel de gemeenten en provincies als bij de
rijksoverheid.• De interactie is gericht op zowel de samenwerking tussen de bestuurslagen
onderling als tussen bestuurslagen en de particuliere sector.• Het innovatieve van de regeling is de ontschotting en de beleidsvrijheid
voor gemeenten.De Wet stedelijke vernieuwing geeft vorm aan het ISV. Aan de wet is een
beleidskader gekoppeld, waarin de rijksoverheid de kaders voor het gemeentelijk
stedelijk vernieuwingsbeleid neerlegt.Het milieu is een volwaardig onderdeel van het ISV. De rijksoverheid heeft
in het beleidskader neergelegd dat de gemeenten maatregelen moeten treffen
om de milieukwaliteit te integreren in de aanpak of nieuwbouw van wijken.
De rijksoverheid denkt hierbij aan geluidhinder, bodemverontreiniging, externe
veiligheid, stedelijke luchtkwaliteit en energie.programmaOp basis van een uiterlijk per 1 november 1999 in te dienen samenhangend
ontwikkelingsprogramma kunnen de 30 grote steden die geheel of gedeeltelijk
onder het grotestedenbeleid vallen, rechtstreeks een bijdrage van het rijk
ontvangen uit het ISV. De overige niet-rechtstreekse gemeenten ontvangen bijdragen
via de provincies. De komende vijf jaar is 4,29 miljard gulden beschikbaar
voor het ISV (dit bedrag is exclusief bodemsaneringsmiddelen, zie Deel III,
Hoofdstuk 6, Verontreiniging van de bodem).In 2000 zal de Wet stedelijke vernieuwing in werking treden. GrotestedenbeleidDe ministeries van VROM en BZK hebben afspraken gemaakt om het ISV en
het grotestedenbeleid (GSB) op elkaar af te stemmen. De bedoeling is gemeenten
meer integrale afwegingsmogelijkheden te geven bij het ontwikkelen van beleid
voor de stedelijke vernieuwing en leefbaarheid in de steden.Het doel van het GSB is de belangrijkste knelpunten in de grote steden
aan te pakken door sociale, economische en fysieke vraagstukken integraal
aan te pakken. Er zijn 30 gemeenten betrokken bij het grotestedenbeleid, 25
vallen er geheel onder en 5 partieel.programmaHet kabinet heeft de betrokken gemeenten gevraagd om voor 1 november 1999
te komen met een integrale visie en een ontwikkelingsprogramma voor de gemeentelijke
stedelijke vernieuwing. Door de onderlinge afstemming van het ISV en het GSB
zijn deze ontwikkelingsprogramma's bruikbaar voor beide trajecten.Eind 1999 zal het rijk met de desbetreffende gemeenten convenanten afsluiten,
waarna deze gemeenten vervolgens aan de slag gaan met de uitvoering. Groen in en om de stadGroen in en om de stad (GIOS) is een interdepartementaal project van de
ministeries van LNV en VROM dat onder de paraplu van het grotestedenbeleid
een groenimpuls in en om de stad tot stand brengt. Tevens is GIOS opgenomen
als één van de 5 centrale thema's van het Stimuleringsprogramma
intensief ruimtegebruik (zie paragraaf 5 van dit hoofdstuk). Er is 100 miljoen
extra beschikbaar voor grootschalig groen (stadsparken en robuuste groene
verbindingen in de stad en met het buitengebied) in de periode 2000 t/m 2004.
De ministeries van VROM en LNV financieren dit gezamenlijk.
De steden die hiervan gebruik kunnen maken zijn de 30 steden die bij het GSB
betrokken zijn.programmaDe landinrichting wordt in toenemende mate gericht op het realiseren
van Groen om de Stad (zone ca. 10 km). Het IPO, het ministerie van LNV en
de betrokken steden zullen overleg plegen over hoe die steden een nadrukkelijker
inbreng kunnen leveren bij de landinrichtingsprogrammering en bij landinrichtingsprojecten. 10.3 Landelijk gebied Stimuleringsregeling Gebiedsgericht BeleidprogrammaDe ministeries van VROM, LNV en V&W werken samen aan het opzetten
van de interdepartementale Stimuleringsregeling Gebiedsgericht Beleid (SGB-2000).
De regeling wordt als instrument ontwikkeld om de integrale benadering voor
het gebiedenbeleid ten aanzien van het landelijk gebied te realiseren. Bij
de stimuleringsregeling spelen de gebiedscontracten tussen rijk en provincie
een centrale rol.De SGB-2000 zal zowel het financieringsinstrument zijn voor de Reconstructiewet
concentratiegebieden (zie Deel II, Hoofdstuk 4 Landbouw), als voor het gebiedsgericht
beleid in het landelijk gebied buiten de concentratiegebieden. De regeling
maakt maatwerk mogelijk in aanvulling op het generieke beleid voor de landelijke
gebieden en richt zich geheel op gebieden met waardevolle en kwetsbare functies.In deze interdepartementale regeling moeten de bestaande regelingen voor
het antiverdrogingsbeleid (Gebiedsgerichte Bestrijding Verdroging –
GeBeVe), gebiedsgericht milieubeleid (Subsidiebesluit Gebiedsgericht Milieubeleid –
SGM) en voor het beleid in de Waardevolle cultuurlandschappen (WCL) opgaan.
Een verdere uitbouw van de regeling in de toekomst behoort tot de mogelijkheden.In totaal heeft het rijk voor de reconstructie van de concentratiegebieden
1,1 miljard gulden uitgetrokken. Voor het gebiedsgerichte beleid in de rest
van Nederland komt de komende tien jaar een bedrag van 300 tot 400 miljoen
gulden via de SGB-2000 beschikbaar. GebiedscontractenprogrammaMet de inwerkingtreding van de SGB-2000 zal het instrument gebiedscontracten
starten. Gebiedscontracten zullen afspraken bevatten tussen rijk en provincie
over de ontwikkeling van bepaalde regio's. Elementen van de contracten zijn:
de bundeling van subsidiestromen (ter vergroting van de slagvaardigheid),
resultaatverplichtingen, afspraken op het niveau van operationele doelstellingen
en heldere afspraken over het monitoren en evalueren. De gebiedscontracten
geven een uitwerking aan de brief van de ministers van LNV en VROM aan de
Tweede Kamer over Ontstapelen en Ontschotten van mei 1998. 10.4 Specifieke aandachtsgebieden in Nederland Mainport RotterdamIn mei 1998 heeft het kabinet de startnotitie Mainportontwikkeling Rotterdam
uitgebracht. Deze startnotitie markeerde het begin van de procedure die moet
leiden tot een planologische kernbeslissing (PKB) plus en een milieu-effectrapport
over oplossingen voor het ruimtetekort voor economische activiteiten dat in
het Rotterdamse havengebied wordt verwacht. Bij het zoeken naar oplossingen
voor het ruimtetekort formuleerde het kabinet een dubbele doelstelling:
«een kwaliteitsimpuls voor economie én leefomgeving». Onderzoek
heeft plaatsgevonden naar de volgende onderzoeksrichtingen:• Beter benutten bestaande haven- en industrieterreinen in het Rotterdamse
havengebied.• Locaties in Zuidwest-Nederland, te weten Vlissingen, Terneuzen
en Moerdijk.• Landaanwinning (Tweede Maasvlakte).Het kabinet geeft in zijn voortgangsrapportage «PMR op koers»
(Project Mainport Rotterdam) van juni 1999 aan, dat locaties in Zuidwest-Nederland
geen potentiële oplossingen kunnen zijn voor het oplossen van het ruimtetekort.
De PKB-procedure gaat uit van 1000 ha netto haven- en industrieterrein. De
beslissing om daadwerkelijk te beginnen met de eerste fase aanleg tweede Maasvlakte
(500 ha), wordt op een zodanig moment genomen dat tijdig ruimte beschikbaar
is en de ruimte in het bestaande havengebied benut is.Het besluit om te komen tot de aanleg van de tweede 500 ha wordt eerst
dan genomen, wanneer is aangetoond dat ontwikkelingen in de markt dit mogelijk
maken. Hierbij wordt rekening gehouden met de ontwikkeling van Zuidwest-Nederland
in het totale mainportnetwerk.programmaIn het voorjaar van 2001 zal deel 1 van de PKB worden gepubliceerd. In
het voorjaar van 2002 komt deel 4 (regeringsbeslissing) uit. Groene HartBegin 1999 hebben de ministers van VROM en LNV het Ontwikkelingsprogramma
Nationaal Landschap Groene Hart aan de Tweede Kamer aangeboden. In het ontwikkelingsprogramma
is een samenhangende visie neergezet op het terrein van de kwaliteit en de
inrichting van het gebied. Elementen daaruit zijn: het versterken van de groene
kwaliteiten en aandacht voor de sociale en economische vitaliteit van het
gebied.Het ontwikkelingsprogramma stelt voor het Groene Hart in te delen in zes
deelgebieden om daarmee het gebiedsgericht en programmatisch werken in het
Groene Hart verder te bevorderen. Bij twee van deze deelgebieden vindt onderzoek
plaats naar de vraag of ze in aanmerking komen om er op korte termijn een
gebiedscontract af te sluiten, te weten de gebieden De Venen en Alblasserwaard/Vijfherenlanden.
Voor het strategische project Hollandsche IJssel is in juni 1999 een uitvoeringscontract
ondertekend waarin de sanering van land- en waterbodems en de herontwikkeling
van de oevers tot 2010 is geregeld. Tenslotte vindt onderzoek plaats naar
de opzet van een monitoringsysteem voor het Groene Hart en naar het functioneren
van het hydrologische systeem in het gebied. Zuid-oost FrieslandOp 7 juli 1999 is voor Zuid-oost Friesland, het laatste nog in voorbereiding
zijnde ROM-gebied, het convenant ondertekend. In het convenant zijn afspraken
neergelegd om de milieubelasting van bedrijven versneld terug te dringen en
de waterkwaliteit versneld te verbeteren. De bij het convenant betrokken partijen
hebben begin 1999 besloten om voor het gebied toch geen speciale emissiegerichte
ammoniakregeling in procedure te brengen, maar aan te sluiten bij het ammoniakbeleid
voor de niet-concentratiegebieden. Hoofdstuk 4, Doelgroep Landbouw in Deel
II, gaat uitgebreid in op de Interimwet ammoniak en veehouderij (Iav) en het
overige mest- en ammoniakbeleid. 10.5 Leefomgeving Stimuleringsprogramma intensief ruimtegebruikIn Nederland is steeds meer ruimte nodig voor wonen, werken, verkeer en
recreatie. Het besef neemt toe dat ruimte een schaars goed is en dat een goede
inrichting en gebruik van die ruimte en een goede afstemming van diverse ruimteclaims
van belang zijn. Op initiatief van het ministerie van VROM is het Stimuleringsprogramma
intensief ruimtegebruik (StIR) opgezet. Het doel van StIR is kwaliteitsverbetering
door het intensiveren van het ruimtegebruik. Het programma beoogt de lokale
besluitvorming te stimuleren en tracht tevens de condities te verbeteren waaronder
deze besluitvorming plaatsvindt. Het programma is in 1998 gestart en heeft
een looptijd van zeven jaar.Momenteel wordt veel nieuw beleid(sinstrumentarium) ontwikkeld betreffende
het ruimtegebruik in Nederland. De visie achter de aanpak van StIR is, dat
de effectiviteit van dit beleid(sinstrumentarium) toeneemt, wanneer doelgroepen
nu tot innovaties worden gestimuleerd en het mogelijk is de kennis hierover
te verspreiden.StIR probeert langs meerdere wegen de betrokkenheid van de doelgroepen
bij het programma te vergroten.Een voorbeeldprojectencyclus heeft in 1998 geleid tot de keuze voor een
aantal projecten met een hoog innovatief karakter en een voorbeeldwaarde.
De begeleiding van deze projecten vanuit StIR is inmiddels gestart. Dit vormt
de basis voor een reeks thematische bijeenkomsten in 1999.De voorbeeldprojectencyclus wordt ook in 1999 uitgevoerd maar dan met
nieuwe thema's. De thema's voor 1999 zijn: duurzame stedelijke vernieuwing,
functiemenging en de vierde dimensie (tijd), water in de stad, groen in en
om de stad en bedrijventerreinen. De raakvlakken met het overig rijksbeleid
integreert StIR dit jaar door nauw samen te werken met betrokken organisatieonderdelen
qua financiële middelen, expertise en capaciteit. Deze samenwerking leidt
vanzelfsprekend tot schaalvoordelen in het rijksbeleid. BiodiversiteitIn het NMP3 is toegezegd te komen met een nota biodiversiteit. Een andere
toezegging betrof een nota over het natuur-, bos- en landschapsbeleids voor
de 21e eeuw. Aangezien beide nota's een grote overlap vertonen
is besloten om beide nota's te integreren. Bij de totstandkoming werken de
ministeries van LNV, VROM, EZ, BUZA/OS, V&W en OC&W samen.programmaDe integrale nota, die naar verwachting eind 1999 verschijnt, bevat ondermeer
de visie van de overheid op biodiversiteit en een beleidsagenda voor de komende
jaren. De beleidsagenda bevat kansrijke acties die na overleg en in samenwerking
met maatschappelijke actoren tot uitvoering zullen worden gebracht. Optimale Energie Infrastructuur/Energieprestatie op LocatieRuimtelijke ordening kan een belangrijke bijdrage leveren aan het verbeteren
van de energie-efficiency. Het gaat dan vooral om de vraag welke energie-infrastructuur
voor een locatie optimaal is. Via het project Optimale Energie Infrastructuur
(OEI) is energie nadrukkelijker op de agenda gezet van de betrokken partijen
in het planproces. De inspanningen zijn tot op heden gericht
op de ruimtelijke inrichting van nieuwbouwlocaties. Vanaf dit jaar krijgt
de bestaande bouw aandacht.programmaArtikel 20a geeft gemeenten de mogelijkheid om een energievisie
voor grotere nieuwbouwlocaties op te stellen. Het Besluit ontwikkeling energie-infrastructuur
is nog in ontwikkeling en wordt naar verwachting begin 2000 van kracht. De
Energieprestatie op Locatie (EPL) is een hulpmiddel bij het opstellen van
een energievisie. Hiermee kan een lokatie zodanig worden ontwikkeld dat minimaal
gebruik wordt gemaakt van fossiele energie. Er lopen al enkele EPL demonstratieprojecten.
Na 2000 zal worden vastgesteld of de EPL een goede aanvulling is op de Energie
Prestatie Normering (EPN) (zie Deel II, Hoofdstuk 10, Doelgroep Bouw). 10.6 Boegbeelden uit de Nota Milieu en Economie Toerisme en recreatieHet doel van «Toerisme en recreatie als groene coalitiepartners
van natuur en milieu» is handen en voeten geven aan win-win kansen via
uitbrengen en uitvoeren van een Beleidsagenda Milieu, Toerisme en Recreatie.
Deze agenda is in 1998 uitgebracht als een gezamenlijk initiatief van de ministeries
van VROM, LNV, EZ, V&W en VWS, het IPO en elf koepelorganisaties uit de
toeristisch-recreatieve sector. In 1998 is tevens een uitvoeringsregeling
voor de Beleidsagenda van kracht geworden.programmaBelangrijke aandachtspunten bij het uitvoeren van de Beleidsagenda in
de komende tijd zullen zijn:• Versterken van de financiële structuur, met het oog op een
betere waarborging van de uitvoering van de Beleidsagenda.• Beter inbedden van het onderwerp in bestaande kaders en structuren
(van sectoraal naar integraal).• (Verdere) externe integratie van het onderwerp (minder inzet vanuit
VROM meer verantwoordelijkheden bij de sector zelf, andere overheden en andere
ministeries).• Versterken van de (organisatie) sector. Natuur en marktHet boegbeeld uit de Nota Milieu en Economie «Natuur en markt: functiecombinaties
en financiering», heeft als doel een impuls te geven aan het realiseren
van duurzame functiecombinaties in het landelijk gebied door het bevorderen
van het proces van regionaal en landelijk overleg van actoren in de groene
ruimte.De stand van zaken op dit moment is, dat er een beschrijving van kansrijke
combinaties ligt. Er is een seminar georganiseerd over functiecombinaties
met als doel het creëren van draagvlak en het bij elkaar brengen van
aanbieders en vragers van natuurfuncties.programmaEen regeling ter stimulering van duurzame functiecombinaties is in voorbereiding. 11 INTERNATIONAAL MILIEUBELEID 11.1 InleidingDit hoofdstuk richt zich op een overkoepelende beschrijving van ontwikkelingen
en acties die voortvloeien uit de acht internationale prioriteiten van het
NMP3. Voor de periode 2000–2003 richt het kabinet zich vooral op de
millenniumonderhandelingsronde in de Wereldhandelsorganisatie, waarbij aandacht
zal worden besteed aan de relatie tussen internationale handelssystemen en
milieu- en consumentenbelangen. Bovendien besteedt het kabinet aandacht aan
het vergroten van de wereldwijde beschikbaarheid van zoet water, die aan de
orde zal komen op het Tweede Wereld Water Forum in maart 2000. Achtereenvolgens
behandelt dit hoofdstuk het behoud van bossen en biodiversiteit (paragraaf
11.2), de relatie tussen milieu en economie (paragraaf 11.3), de wereldwijde
beschikbaarheid van zoet water (paragraaf 11.4), het toekomstig Europees milieubeleid
(paragraaf 11.5) en de bilaterale betrekkingen (paragraaf 11.6). Drie van
de acht internationale prioriteiten, te weten klimaat- en energiebeleid, verzuringsbeleid
en milieugevaarlijke stoffen, worden niet in dit hoofdstuk behandeld, maar
komen aan de orde in de hoofdstukken 2, 3, en 5 van Deel III. Het behalen
van de doelstelling om voor of in het jaar 2000 al het verhandelde en gebruikte
hout op de Nederlandse markt afkomstig te laten zijn uit landen en/of gebieden
waar een bosbeleid wordt gevoerd dat gericht is op bescherming en duurzaam
beheer, wordt behandeld in het hoofdstuk Doelgroep Bouw (Deel II, Hoofdstuk
10).11.2 Behoud van biodiversiteit en bossen Behoud van biodiversiteitMondiaal heeft Nederland in 1998 een belangrijke bijdrage geleverd aan
de verdere ontwikkeling en uitvoering van de internationale werkprogramma's
in het kader van het biodiversiteitsverdrag. Het accent voor Nederland lag
bij: zee en kust, zoetwatersystemen, agrobiodiversiteit, biosafety, indicatoren,
ecosysteembenadering, het informatie-uitwisselingsmechanisme en het effectief
functioneren van verdragsorganen. Nederland is voor de periode mei 1998–mei
2000 (met negen andere landen) benoemd als lid van het Bureau van de 4e Conferentie van Partijen bij het Verdrag. Het Bureau is verantwoordelijk
voor de organisatie en voorbereiding van de Conferenties van Partijen, voor
de uitvoering van de besluiten en voor de aanvoering van het Secretariaat.
Tijdens een speciale Conferentie van Partijen bij het Verdrag inzake Biologische
Diversiteit te Cartagena in februari 1999 hebben de onderhandelingen over
een protocol voor de veiligheid van biotechnologie (Biosafety) niet tot resultaat
geleid. De belangrijkste reden daarvoor was dat nog geen overeenstemming kon
worden bereikt over de vraag of en hoe «commodities» (bulkgoederen)
onder het protocol moeten vallen. De onderhandelingen zijn hierdoor opgeschort.
Naar verwachting worden de onderhandelingen begin 2000 afgerond.Op Pan-Europees niveau heeft Nederland beleidsmatig en via projectsteun
bijgedragen aan de uitvoering van de Biodiversiteit- en Landschapsstrategie.
De ministeries van LNV en BuZa ondersteunen tal van natuurprojecten in Midden-
en Oost-Europa. Mede op aandrang van Nederland heeft de Europese Commissie
in 1998 de Communautaire Strategie Biodiversiteit uitgebracht. De Raad en
het Europees Parlement hebben deze strategie met instemming ontvangen. Nederland
heeft aangedrongen op een betere planning en transparantie. Verder heeft Nederland in 1998 vanuit diverse ministeries een groot aantal bilaterale projecten
gesteund, gericht op behoud en duurzaam gebruik van biodiversiteit. Het betreft
onder meer projecten in het kader van het Regeringsstandpunt Tropisch Regenwoud
en het Programma Internationaal Natuurbeheer (PIN).programmaIn mei 2000 vindt de Vijfde Conferentie van Partijen bij het Verdrag inzake
Biologische Diversiteit plaats. De inzet van Nederland voor deze conferentie
is tweeledig. Nederland zou ten eerste graag werkprogramma's voltooien voor
thema's als aride gebieden en toegang tot genetische hulpbronnen. Ten tweede
zou Nederland graag tot concrete beleidsuitspraken willen komen op basis van
de lopende werkprogramma's, onder andere op het gebied van de ecosysteembenadering,
indicatoren en de afzonderlijke ecosystemen. BossenIn 1998 zijn in Lissabon tijdens de derde Pan-Europese Ministeriële
Conferentie voor de bescherming van Europese bossen de criteria, indicatoren
en richtlijnen voor duurzaam bosbeheer verder geoperationaliseerd. Het betreft
de volgende onderwerpen:• Het versterken van de samenwerking tussen boseigenaren.• Het betrekken van alle relevante maatschappelijke groeperingen
bij de beleidsontwikkeling op het terrein van duurzaam bosbeheer.• Het gebruikmaken van de mogelijkheden van duurzaam bosbeheer voor
plattelandsontwikkeling.• Het erkennen van de diverse functies van bossen, inclusief behoud
en gebruik van biodiversiteit.• Het integreren van deze functies in bosbeleid en -beheer.• Het vaststellen van een werkprogramma voor het behoud en het verbeteren
van de biologische en landschapsdiversiteit in bosecosystemen. Nederland is
met een aantal landen de voortrekker bij het vormen van een Pan-Europees standpunt
over beschermde bosgebieden.De Europese Commissie heeft in november 1998 een EU-bosbouwstrategie voor
de bescherming, het duurzaam beheer en de ontwikkeling van de bossen gepubliceerd.
Aandachtspunten hierbij zijn het stimuleren van de bosbouwsector en integratie
in onder meer het plattelandsbeleid en in het milieubeleid. De Commissie zal
de mogelijkheden onderzoeken voor een EU- of Pan-Europees raamwerk voor het
certificeren van bos- en houtproducten. Voorts werkt de EU aan een aparte
strategie over tropische bossen.programmaIn het kader van de voorbereiding van het Intergovernmental Forum on Forests
(IFF) in New York, begin 2000, vinden onderhandelingen plaats over:• Handel en milieu en de overdracht van milieuvriendelijke technologie.• De mogelijkheden van een internationale juridisch bindende regeling
voor alle bossen en het ontbreken van gerichte financiële middelen (een
bossenfonds) voor ontwikkelingslanden.Ter voorbereiding op IFF zal Nederland zich vooral concentreren op de
internationale juridisch bindende regeling, het vraagstuk van financiële
middelen voor duurzaam bosbeheer, de bevordering van nationale beleidsprogramma's
en de instelling van beschermde bosgebieden. In 2000 rapporteert het IFF aan
de Commission for Sustainable Development (CSD). Nederland zet zich ervoor
in, deze discussie af te ronden met duidelijke conclusies en concrete aanbevelingen. 11.3 Relatie milieu en economie Beleidsvisie Milieu en Economie InternationaalprogrammaHet ministerie van VROM is gestart met een vernieuwing van de beleidsvisie
op de internationale dimensie van de relatie tussen milieu en economie. De
volgende ontwikkelingen en constateringen vormen de aanleiding tot deze vernieuwing:• Er is onvoldoende voortgang bij het oplossen van mondiale vraagstukken
op het gebied van milieu en duurzame ontwikkeling, zoals de klimaatverandering,
het energiegebruik, en het behoud en duurzaam gebruik van biodiversiteit.• De geleidelijke verbreding van milieubeleid naar duurzaamheidsbeleid
vraagt om het vinden van een nieuwe balans tussen milieu, sociale omgeving
en economie, en tussen de institutionele en politieke beleidskaders. Daardoor
komen onderwerpen als voorraadproblematiek, sociale rechtvaardigheid en afwenteling
(het beslag op mondiale en regionale milieugebruiksruimte) in beeld.• Toenemende globalisering (steeds belangrijker rol van de particuliere
sector) en zich wijzigende krachtsverhoudingen (onder andere uitdijende EU
en differentiatie daarbinnen), hebben betekenis voor de vormgeving en mogelijke
verbreding van het internationale milieubeleid.De resultaten van onderzoeken op basis van deze ontwikkelingen, die in
september 1999 worden gecompleteerd, zullen tweeledig zijn. Allereerst zullen
ze zicht moeten bieden op die aspecten die een zwaarder accent moeten krijgen
op de internationale agenda van het Nederlandse milieubeleid. Verder zullen
ze in beeld brengen welke opties er zijn voor toekomstige beleidskeuzes over
de hiermee samenhangende institutionele en strategische vernieuwing. Deze
beleidskeuzes zullen een plaats krijgen in het NMP4 dat begin 2001 zal verschijnen. Multilateraal akkoord inzake investeringenDe onderhandelingen over een mondiaal Multilateraal Akkoord inzake Investeringen
(MAI) zijn stopgezet. Door de kritiek van maatschappelijke groeperingen dat
de belangen van milieubescherming en sociale verplichtingen onvoldoende aan
bod zouden zijn gekomen, ontbrak voldoende maatschappelijk draagvlak op internationaal
niveau. Bovendien vond een aantal landen dat hun eigen beleidsvrijheid teveel
werd beperkt. De OESO zet de vrijwillige OESO-code voor het gedrag van multinationale
ondernemingen, die eerst als annex aan het MAI zou worden toegevoegd, als
een zelfstandig traject voort. De Nederlandse inzet is milieubelangen beter
te integreren in deze code. Nederland streeft bovendien naar een meer bindend
karakter en naar toepassing van deze gedragscode ook buiten de OESO. Het kabinet
heeft de Tweede Kamer hierover geïnformeerd in de nota «Maatschappelijk
verantwoord ondernemen in internationaal verband» van 16 april 1999. MillenniumonderhandelingsrondeprogrammaIn de Wereldhandelsorganisatie (WTO) start in 2000 een nieuwe onderhandelingsronde.
Op de ministeriële WTO-conferentie te Seattle eind november 1999 zal
een definitief besluit vallen over de onderwerpen die in deze nieuwe onderhandelingsronde
aan bod moeten komen. De EU streeft naar een brede onderhandelingsronde, waarbij
het thema handel en milieu- en consumentenbelangen op de agenda moet staan
met als primaire inzet een verheldering van de relatie tussen
handel en multilaterale milieu-overeenkomsten. Ook moeten er oplossingen worden
gevonden hoe aspecten van milieu- en consumentenbelangen kunnen worden meegenomen
in het internationale handelssysteem, conform de Nederlandse inzet, zoals
verwoord in de nota's «De WTO in de winkel» en «De Nieuwe
Ronde» die in mei 1999 aan de Tweede Kamer zijn gestuurd. De doelstellingen
zijn:• verhelderen van de relatie tussen de WTO en milieuverdragen• duidelijkheid scheppen over mogelijkheden voor ecolabeling van
producten in de WTO• een begin van erkenning in de WTO van het beginsel «de vervuiler
betaalt»• optimaal de ruimte voor toepassing van het voorzorgprincipe benutten• erkenning in de WTO van het belang van het bevorderen van dierenwelzijn. 11.4 Vergroting van de wereldwijde beschikbaarheid van
zoet water Netherlands Water PartnershipprogrammaIn het najaar van 1999 wordt een actieprogramma met prioriteiten voor
de Nederlandse inzet in het buitenland op het gebied van waterbeheer aan de
Tweede Kamer aangeboden. Het is er met name op gericht de samenwerking tussen
overheden, bedrijfsleven, waterbedrijven en kennisinstituten op het gebied
van duurzaam beheer van watersystemen in het buitenland te versterken. Een
belangrijke rol hierbij is weggelegd voor het in 1999 opgerichte Netherlands
Water Partnership (NWP), een samenwerkingsverband tussen overheden, bedrijfsleven,
kennisinstituten en maatschappelijke organisaties dat tot doel heeft de export
van Nederlandse kennis en producten te bevorderen. Het NWP sluit onder meer
aan op de activiteiten van het Global Water Partnership (GWP) en draagt bij
aan de voorbereidingen voor het Tweede Wereld Water Forum in 2000. Tweede Wereld Water Forum 2000programmaIn maart 2000 vindt in Den Haag op uitnodiging van de Nederlandse regering
het Tweede Wereld Water Forum plaats. Het Forum is een initiatief van de World
Water Council (WWC). Het richt zich op publieke bewustwording en is bedoeld
om de politieke aandacht voor de zoetwaterproblematiek te versterken. Gebrek
aan voldoende zoet water van voldoende kwaliteit geldt als een van de grootste
milieubedreigingen voor de komende eeuw. Het WWC zal een Wereldwatervisie
voor de 21ste eeuw presenteren. Het Global Water Partnership (GWP),
waaraan onder meer de Wereldbank deelneemt, bereidt een uitvoeringsgericht
Actieprogramma voor, gebaseerd op de Wereldwatervisie. Parallel aan het Forum
vindt een tweedaagse ministeriële conferentie plaats. Nederland bereidt
het ministeriële deel van de conferentie voor en streeft ernaar om op
politiek niveau zo concreet mogelijke acties, samenwerking en beleid op gang
te brengen. Het betreft onder andere praktische vormen van samenwerking in
integraal waterbeheer, zoals samenwerking in internationale stroomgebieden
en twinning tussen stroomgebieden. Daardoor zijn mogelijk ook de beschikbare
bilaterale en multilaterale geldstromen tussen de rijkere en de armere landen
nog beter te benutten. 11.5 Agenda 2000 en het toekomstig Europees milieubeleid Toetreding tot de EUIn 1998 heeft de EU het toetredingsproces van de tien geassocieerde Midden-
en Oost-Europese landen en Cyprus formeel gestart. De onderhandelingen beginnen
in eerste instantie met een kopgroep van zes: Cyprus, Estland, Hongarije,
Polen, Slovenië en Tsjechië. Deze landen hebben aangegeven rond
1 januari 2003 te willen toetreden. De Europese Commissie heeft inmiddels
per land en per onderdeel van het «acquis communautaire» een screening
uitgevoerd, op basis waarvan duidelijkheid is verkregen over de vraag in hoeverre
het nationale beleid nog afwijkt van het Communautaire beleid en waar overgangstermijnen
noodzakelijk kunnen zijn. In het najaar van 1999 zal de Milieuraad de screening
van het milieu-acquis behandelen. Nederland zet in op snelle toetreding, waarbij
alle inspanningen gericht moeten zijn op maximale overname van het EU-acquis.
Het beoordelen van de screeningsresultaten vergt enige nuancering: criteria
als de kans op mondiale en grensoverschrijdende effecten en volksgezondheidseffecten,
het handhaven van het stand-still principe en een goede kosteneffectiviteit
moeten doorslaggevend zijn. Nederland hecht verder aan snelle implementatie
van richtlijnen die te maken hebben met administratieve procedures (bijvoorbeeld
milieu-effectrapportage) en aan de toepassing van alle «technische»
en emissiegerelateerde EU-normen bij nieuwe installaties. Tegelijkertijd vindt
Nederland het belangrijk dat de in die landen geldende nationale milieunormen
worden vastgehouden als ze strenger zijn dan de EU-normen. Uiteindelijk zullen
alle toetredende landen het volledige acquis opgenomen moeten hebben. In de
voorbereiding van de toetreding zijn enkele financiële EU-programma's
van groot belang:• Het PHARE-programma (Poland and Hungary, Assistance for the Redevelopment
of Economies) richt zich op institutionele steun en op steun bij grote investeringen,
onder andere voor milieuprojecten. Vanaf het jaar 2000 zal binnen PHARE in
totaal voor alle sectoren een bedrag van 1,5 miljard per jaar beschikbaar
zijn.• ISPA (Instrument for Structural policies for Pre-Accession) richt
zich op transport- en milieuprojecten. Hiervoor is vanaf het jaar 2000, 1,0
miljard per jaar beschikbaar.• Uit het EU-landbouwbudget zal jaarlijks 0,5 miljard worden vrijgemaakt
voor pre-toetredingssteun op het gebied van landbouw en plattelandsbeleid.programmaNederland zal zich sterk maken voor het opnemen van een milieutoets
in de verordening en richtsnoeren voor PHARE-2000 projecten en voor het toezien
op de uitvoering van milieu-effectrapportages bij ISPA-projecten.In Nederland geven de financiële programma's MATRA (van het Ministerie
van Buitenlandse Zaken) en PSO (van het Ministerie van Economische Zaken)
mogelijkheden voor het uitvoeren van milieuprojecten in de voorbereiding van
de toetreding. Het ministerie van VROM heeft voor kleine initiatieven in dat
verband 200 000 gulden beschikbaar. De toestand van het milieu in de EUIn juni 1999 heeft het Europees Milieu Agentschap (EMA) te Kopenhagen
een rapport uitgebracht over de voortgang van het milieubeleid en de toestand
van het milieu in Europa. Het EMA constateert daarin dat de milieukwaliteit
in de EU in de afgelopen 25 jaar, ondanks een krachtig milieubeleid, niet
noemenswaardig is verbeterd en in sommige gebieden zelfs is verslechterd.
Als belangrijkste hinderpaal voor verbetering ziet het EMA de
niet-duurzame ontwikkeling in een aantal economische sectoren. Het verwacht
dat het in de komende tien jaar niet zal lukken, de ontwikkeling in Bruto
Binnenlands Product, bevolking en consumptie los te koppelen van de belasting
van het milieu. Zesde Milieuactieprogramma van de EUprogrammaIn de herfst van 1999 verschijnt naar verwachting een evaluatie van het
EU-milieubeleid van de afgelopen vijf jaar. De Europese Commissie wil daarin
vier beleidsdoelen voor de komende jaren formuleren als grondslag voor een
nieuw (zesde) Milieuactieprogramma van de EU. De regeringsleiders van de EU-landen
zullen het EU-milieubeleid van de toekomst bespreken op de top van Helsinki
in december 1999. De meest vernieuwende van de vier prioriteiten zou de aanvaarding
van een «factor 10» verbetering in de efficiëntie van grondstoffengebruik
en in de mate van verontreiniging ten opzichte van het volume van economische
activiteiten kunnen zijn. Deze doelstelling zou van het EU-beleid een massieve
ondersteuning van schone technologieën en van verbetering van product-ontwerp
vereisen, evenals een radicale verandering van gewoonten van consumenten.
De andere drie prioriteiten betreffen klimaatverandering, verbetering van
de kwaliteit van het milieu, en het beheersen van de milieurisico's van gevaarlijke
stoffen en genetisch gemodificeerde organismen. Wat betreft de kwaliteit van
het milieu zou de EU zich gaan concentreren op het compartiment bodem, omdat
daarvoor nog nauwelijks EU-wetgeving bestaat, anders dan voor water en lucht.
Recent is er een «bodemforum» ingesteld dat op deskundigenniveau
de behoefte aan EU-wetgeving zal bekijken. Milieu en gezondheidVan 16–18 juni 1999 heeft te Londen de 3e ministeriële
conferentie Milieu en Gezondheid plaatsgevonden, een initiatief van de World
Health Organisation (WHO) Europa in samenwerking met de Economische Commissie
voor Europa van de VN (ECE). De ministers hebben een Protocol over Water en
Gezondheid ondertekend. Dit protocol valt onder het ECE-verdrag over grensoverschrijdende
wateren; het geeft regels voor het voorkómen en beperken van via water
(bijvoorbeeld drinkwater) overdraagbare ziekten. Ook hebben de ministers een
Handvest over Transport, Milieu en Gezondheid getekend, dat wellicht later
ook tot een verdrag kan uitgroeien. Het Handvest beoogt effecten van verkeer
en vervoer terug te dringen die nadelig zijn voor mens of milieu. 11.6 Bilaterale betrekkingen Midden- en Oost-EuropaDe Nederlandse activiteiten met betrekking tot bilaterale milieusamenwerking
in Midden- en Oost-Europa richten zich vooral op pre-accessiesteun voor Polen,
Hongarije en Tsjechië, de groep van eerste toetreders tot de Europese
Unie. Daarnaast is er projectmatige steun in de overeenkomsten voor milieusamenwerking
met Roemenië, Bulgarije en Slowakije. De al langer bestaande samenwerking
met Rusland en de Oekraïne wordt sinds enige tijd zoveel mogelijk in
groter multilateraal kader ingebed (EU, ECE, OESO). De genoemde landen hebben
met financiële steun van het ministerie van VROM workshops georganiseerd
op het gebied van klimaatverandering, handhaving van milieuwetgeving en betrokkenheid
van het publiek bij milieubeleid. Het ministerie van VROM ondersteunt
het Regionaal Milieucentrum te Szentendre (bij Boedapest) en Milieukontakt
Oost-Europa te Amsterdam. Beide organisaties vervullen een rol bij de opbouw
van onafhankelijke milieugroepen in Midden- en Oost-Europa.programmaDaarnaast ondersteunt het ministerie van VROM de OESO-taakgroep Midden-
en Oost-Europa bij de uitvoering van het werkprogramma ter voorbereiding van
de Paneuropese Milieuconferentie in Kiev in 2002. Tenslotte geeft het ministerie
financiële steun aan projecten in Midden- en Oost-Europa via de EBRD
(European Bank for Reconstruction and Development) en de Wereldbank. Het ministerie
van VROM heeft voor deze verschillende vormen van steun circa 900 000
gulden per jaar beschikbaar. ChinaMet China heeft Nederland sinds 1988 een speciale samenwerking op milieugebied.
Kernpunten hiervan zijn milieuwetgeving (inclusief handhaving), energieprojecten
en schone technologie. Het ministerie van VROM is binnen deze samenwerking
actief deelnemer in de China Council for International Co-operation on Environment
and Development. Dit adviesorgaan heeft onder andere deelnemers uit het internationale
bedrijfsleven, het bankwezen en de overheid van verschillende landen.programmaDe minister van VROM en zijn Chinese ambtgenoot zullen in het laatste
kwartaal van 1999 in Peking een geactualiseerd Memorandum of Understanding
ondertekenen om de samenwerking op milieugebied verder te intensiveren. Voor
de kwaliteit van het mondiale milieu is verbetering van de toestand van het
milieu in China van groot belang. Bij deze bilaterale samenwerking is ook
het RIVM betrokken, alsmede het Programma Uitzending Managers van VNO-NCW. 12 FINANCIËLE INSTRUMENTEN 12.1 InleidingEen belangrijk aandachtspunt in het milieubeleid zijn de financiële
en economische instrumenten. Financiële en economische instrumenten kunnen,
veelal samen met andere instrumenten, effectieve middelen zijn om de milieudoelen
te bereiken. Dit hoofdstuk bevat financiële en economische instrumenten
die doelgroep- en themaoverstijgend zijn. Daarnaast zijn er financiële
instrumenten die zijn toegesneden op een bepaalde doelgroep of een bepaald
thema; deze zijn in het desbetreffende hoofdstuk beschreven. Een overzicht
van de kosten van het milieubeleid staat in Deel I, Hoofdstuk 6. Voor de periode
2000–2003 richt het kabinet zich vooral op het vormgeven aan de vergroening
in het kader van de belastingherziening en de verdere ontwikkeling van fiscale
faciliteiten.Dit hoofdstuk behandelt achtereenvolgens de vergroening van het belastingstelsel
(paragraaf 12.2), fiscale faciliteiten (paragraaf 12.3), bestemmingsheffingen
en subsidies (paragraaf 12.4) en als laatste de groene boekhoudingen (paragraaf
12.5). 12.2 Vergroening van het belastingstelsel Groene belastingenDe groene belastingen die de Miljoenennota onderscheidt zijn:• accijnzen op minerale oliën• belastingen op motorrijtuigen (motorrijtuigenbelasting (MRB) belasting
personenauto's en motorrijwielen (BPM))• belastingen op milieugrondslag.Onder de laatste groep, belastingen op milieugrondslag, vallen de belasting
op afvalstoffen, grondwater, brandstoffen, uranium en de regulerende energiebelasting
(REB).De groene belastingen geven een stijging te zien tot 26 miljard gulden
in 1999. Het aandeel van groene belastingen in het totaal van de rijksbelastingen
steeg daarbij van 12% in 1994 naar 14% in 1999. Het gaat hier duidelijk om
een verschuiving in de belastingheffing, waarbij de belastingopbrengsten voor
een steeds groter deel het milieu als basis hebben. Zie ook onderstaande figuur.RegeerakkoordIn het regeerakkoord 1998 is als onderdeel van de herziening van het belastingstelsel
een verdere vergroening van de belastingen voorzien, waarbij de voorstellen
in de verkenning over het belastingstelsel in de 21e eeuw het uitgangspunt
zijn. De vergroening is onderdeel van de beoogde verschuiving in het fiscale
stelsel van directe naar indirecte belastingen.De verhoging van de REB met 3,4 miljard gulden maakt een belangrijk onderdeel
uit van de vergroeningsvoornemens in het regeerakkoord. Daarnaast heeft het
kabinet besloten om een bedrag van 1,7 miljard in te vullen door andere milieubelastingen
(700 miljoen), door indexatie van (bestaande) milieubelastingen (400 miljoen)
en door extra BTW-inkomsten als gevolg van de hogere milieubelastingen (600
miljoen). Het kabinet zal de opbrengst van de hogere milieubelastingen inzetten
voor compenserende maatregelen gericht op huishoudens en bedrijven, zoals
een verlaging van de loon- en inkomstenbelasting en een pakket fiscale faciliteiten
om milieusparend gedrag en energiebesparing te stimuleren.programmaDe belastingherziening zal in 2001 worden gerealiseerd. Met het oog daarop
zal het kabinet de voorgenomen vergroenings- en verschuivingsmaatregelen in
drie tranches (1999, 2000 en 2001) invoeren. De eerste tranche, die in 1999
is ingevoerd, betreft het eerste deel van de verhoging van de REB met 1,1
miljard gulden, de BTW-verhoging van water en de indexering van de bestaande
milieubelastingen. Daarnaast zijn er stimulerende maatregelen voor het bevorderen
van energiezuinig en milieuvriendelijk gedrag voorzien. In een bijlage bij
de Miljoenennota 2000 gaat het kabinet nader in op de volgende tranches. Deze
voornemens zullen in de Belastingplannen voor 2000 en 2001 worden uitgewerkt.
Bij de behandeling van het Belastingplan 1999 in de Tweede Kamer heeft de
minister van Financiën aangekondigd dat een nieuwe fiscale vergroeningswerkgroep
zal worden ingesteld om de mogelijkheden van verdere vergroening van het belastingstelsel
te onderzoeken. BTWZoals ook de Werkgroep Vergroening van het Fiscale Stelsel heeft aangegeven,
zijn op het niveau van afzonderlijke producten en diensten de mogelijkheden
voor het hanteren van het BTW-instrument op grond van milieuoverwegingen slechts
beperkt. Dit komt omdat de BTW-regelgeving in de EU is geharmoniseerd en wijzigingen
daarin alleen met unanimiteit tot stand kunnen komen.In het NMP3 geeft het kabinet aan er voor te zijn om het lage BTW-tarief
toe te passen op bepaalde, plaatsgebonden arbeidsintensieve diensten. Om experimenten
op dat terrein mogelijk te maken, heeft de Europese Commissie recent een richtlijnvoorstel
ingediend bij de Raad en het Europese Parlement. Naar verwachting zal besluitvorming
over dit voorstel in het najaar van 1999 worden afgerond. Het kabinet heeft
nog geen diensten geselecteerd.Het kabinet heeft bekeken of bepaalde producten en diensten overgebracht
kunnen worden van het lage BTW-tarief naar het algemene tarief. In dit verband
is met ingang van 1 januari 1999 de BTW op water verhoogd. In het vervolg
op toezeggingen aan de Tweede Kamer die het kabinet bij het invoeren van deze
maatregel heeft gedaan, stelt het kabinet voor een belasting op leidingwater
in te voeren. In samenhang daarmee stelt het kabinet voor de BTW op water
weer terug te brengen op het oude tarief.Voor internationaal luchtvervoer wordt geen BTW berekend. Binnen de EU is wel aandacht voor BTW-tarieven voor vervoer, maar een concreet
voorstel heeft dat nog niet opgeleverd. Het kabinet is voorstander van Europese
harmonisatie van BTW-tarieven voor verschillende vervoerwijzen, omdat daarmee
een evenwichtige concurrentieverhouding tussen de verschillende vervoermodaliteiten
ontstaat.Naar aanleiding van een Nederlands initiatief heeft de Europese Commissie
een studie laten uitvoeren naar de gevolgen van invoering van een accijnsheffing
op vliegtuigbrandstof. De resultaten daarvan zullen in het najaar van 1999
formeel beschikbaar komen. 12.3 Fiscale faciliteitenEr is niet alleen een verschuiving te zien naar groene belastingen; er
zijn ook verschillende fiscale faciliteiten ingevoerd of uitgebreid die milieuvriendelijk
gedrag belonen (zie figuur 2).Regeling Willekeurige Afschrijving Milieu-investeringenprogrammaDe minister van VROM actualiseert jaarlijks de lijst van aangewezen bedrijfsmiddelen
bij de Regeling Willekeurige Afschrijving van Milieu-investeringen (VAMIL-regeling),
die gericht is op de marktintroductie en marktverbreding van milieuvriendelijke
technologie. Hierbij wordt de selectie van bedrijfsmiddelen aangepast aan
de voortschrijdende technische ontwikkelingen en beleidsmatige prioriteiten.
Tevens wordt de regeling dan afgestemd op fiscale faciliteiten die bedoeld
zijn voor de verbetering van arbeidsomstandigheden en werkklimaat (Arbo) en
de besparing van energie. Energie Investerings AftrekprogrammaDe Energie Investerings Aftrek (EIA) blijft één van de belangrijkste
instrumenten om energie-investeringen bij bedrijven te bevorderen. De minister
van EZ past de regelgeving jaarlijks aan de beleidsprioriteiten en technische
ontwikkelingen aan. Het voornemen is het technisch bereik van de
regeling uit te breiden in samenhang met de ontwikkelingen van de REB in de
komende jaren. Groen BeleggenprogrammaHet ministerie van VROM actualiseert doorlopend de Regeling Groenprojecten,
als faciliteit bekend onder de naam «Groen Beleggen». Met Groen
Beleggen wil het kabinet projecten op het gebied van milieu, natuur, energiebesparing
en duurzame energie bevorderen. Het binnenlandse gedeelte van de regeling
zal zich in de komende periode ook gaan richten op het realiseren van renovatie
van bestaande woningen en utiliteitsgebouwen. Het kabinet besluit per 1 januari
2000 of de groene hypotheekregeling verlengd wordt.Het beleid zal worden gecontinueerd voor de toepassing van Groen Beleggen
op de Nederlandse Antillen en Aruba, in ontwikkelingslanden en in Centraal
en Oost-Europa. De criteria voor toepassing, zoals voor biodiversiteit en
sociaal-economische factoren, worden nog verder uitgewerkt. Milieu-investeringsaftrekprogrammaDe Milieu-investeringsaftrek (MIA) zal na parlementaire goedkeuring en
instemming door de Europese Commissie zo snel mogelijk worden ingevoerd. De
maatregel is erop gericht investeringen in milieutechnieken te bevorderen.
Hierbij ligt onder meer het accent op beperking van emissies van overige broeikasgassen.
De minister van VROM en de staatssecretaris van Financiën zullen de regeling
jaarlijks herzien aan de hand van de technische ontwikkelingen. Energie Premie ParticulierenDe maatregelen om via de REB energiebesparing door particulieren te bevorderen,
(samengevat als de Energie Premie Particulieren), zijn gericht op de aanschaf
van energiezuinige apparaten en op energiebesparing bij bestaande woningen.
Het is de bedoeling de lijst van apparaten en voorzieningen jaarlijks aan
te passen. Duurzame Ondernemers AftrekprogrammaIn haar aanbevelingen doet de Werkgroep Vergroening van het Fiscale Stelsel
een suggestie voor een onderzoek naar een fiscale stimulans voor duurzame
ondernemers. Een interdepartementale werkgroep is nu bezig om mogelijkheden
uit te werken om een dergelijke stimulans vorm te geven in een Duurzame Ondernemers
Aftrek (DOA).Onder voorwaarde dat een dergelijk instrument verenigbaar is met het Europees
recht, zal de werkgroep in de lopende periode in overleg met het bedrijfsleven
methoden ontwikkelen om duurzame ondernemers te karakteriseren. 12.4 Bestemmingsheffingen en subsidiesTabel 12 geeft de verdeling van de bestemmingsheffingen en subsidies over
bedrijven, huishoudens en overheid aan voor het jaar 2000. Onder bestemmingsheffingen
vallen heffingen waarvan de opbrengst als geheel een directe milieubestemming
heeft. De belastingen op milieugrondslag, zoals bijvoorbeeld de REB vallen
hier dus niet onder. Onder subsidies vallen hier ook fiscale faciliteiten.
Dit beslaat 619 miljoen gulden in het jaar 2000, stijgend tot
729 voor de daarop volgende jaren 2001 tot en met 2003 (zie ook onder kopje
«fiscale faciliteiten» eerder in dit hoofdstuk). De «Zalmsnip»
is niet in de berekeningen meegenomen omdat de gemeenten niet is voorgeschreven
hoe deze lokale lastenverlichting dient te worden uitgevoerd en derhalve niet
op milieu betrekking hoeft te hebben. Tabel 12: Bestemmingsheffingen en subsidies in 2000 (mln
gld)*  Betaalde
bestemmingsheffingenOntvangen subsidies Bedrijven1 700483Huishoudens5 0810 Overheid– 6 781– 483* Cijfers afkomstig uit de Milieubalans van het RIVM, prijspeil 1999.Veruit de belangrijkste bestemmingsheffingen zijn de rioolrechten, de
Wvo-heffing en de reinigingsrechten/afvalstoffenheffingen. Het RIVM schat
dat deze heffingen tussen 2000 en 2003 met respectievelijk 30, 8 en 5% zullen
stijgen. Milieuschadelijke subsidiesDe interdepartementale werkgroep milieuschadelijke subsidies onderzoekt
of er milieuschadelijke neveneffecten zijn verbonden aan de door het rijk
verstrekte directe subsidies. Van een aantal geselecteerde subsidieregelingen
wordt onderzocht of en zo ja welke mogelijkheden er zijn om de schadelijke
gevolgen voor het milieu te voorkomen of te beperken. Daarnaast inventariseert
de werkgroep aan welke fiscale regelingen milieuschadelijke effecten zijn
verbonden. Deze inventarisatie van fiscale regelingen zal worden ingebracht
in de Werkgroep vergroening van het fiscale stelsel II.programmaOver de uitkomsten van dit onderzoek zal de werkgroep milieuschadelijke
subsidies eind 1999 rapporteren. Overigens zal Nederland zich in internationale
fora inzetten voor onderzoek naar de mogelijke negatieve milieu-effecten van
subsidies en zich beraden op vervolgacties uit deze onderzoeken. 12.5 Groene boekhoudingenIn 1996 is het Plan van aanpak Groen Nationaal Inkomen van start gegaan
met als voornaamste doel de informatievoorziening over de samenhang tussen
economische activiteiten en de milieubelasting op een hoger plan te brengen.
Dit zal gebeuren door een aantal samenhangende onderzoeksactiviteiten.Het aangekondigde programma is grotendeels afgerond. Thans loopt nog het
onderzoek naar het operationaliseren van een methode voor de berekening van
een voor milieukosten gecorrigeerd nationaal inkomen. In het najaar van 1999
zal aan de Tweede Kamer worden gerapporteerd over de bereikte resultaten.
De belangrijkste doelstellingen van het plan van aanpak zijn gerealiseerd.
Door de bereikte resultaten is – ook voor de toekomst – een verbeterde
informatiebasis ontstaan om beleid voor te bereiden en het raakvlak van milieu
en economie te monitoren.De voortgang in groene boekhouding op bedrijfsniveau vindt plaats in samenhang
met het strategisch bedrijfsmilieumanagement en wordt in dit Milieuprogramma
in dat kader behandeld (zie Deel II, Hoofdstuk 5, Doelgroep Industrie). 13 HANDHAVING 13.1 InleidingHet kabinet gebruikt onder meer wet- en regelgeving als regulerende instrumenten
om de doelstellingen van het milieubeleid te bereiken. Om naleving van wetten
en regels te waarborgen is handhaving nodig door toezicht te houden, door
opsporing en door sancties op te leggen. Beter handhaven om de implementatie
van het beleid te vergroten en de milieucriminaliteit te verminderen is een
van de hoofdlijnen uit het NMP3.De belangrijkste ontwikkeling op handhavingsterrein betreft de verbetering
van samenwerking tussen handhavende instanties. Zowel tussen de partners in
de Landelijke Coördinatiecommissie Milieuwethandhaving (LCCM) als intern
binnen het ministerie van VROM.Dit hoofdstuk gaat nader in op de volgende onderwerpen: verbeteren van
de samenwerking (paragraaf 13.2), internationale activiteiten (paragraaf 13.3)
en de reguliere taken van de Inspectie Milieuhygiëne (IMH) (paragraaf
13.4).De Tweede Kamer heeft in augustus de reguliere halfjaarlijkse rapportage
over de voortgang van de handhaving ontvangen. De rapportage gaat mede in
op de in dit Milieuprogramma opgenomen onderwerpen. 13.2 Verbetering samenwerking Landelijke Coördinatiecommissie MilieuwethandhavingDe Landelijke Coördinatiecommissie Milieuwethandhaving (LCCM) heeft
op 1 januari 1999 een nieuwe start gemaakt. Als onafhankelijk voorzitter is
benoemd jhr.dr. P.A.L. Beelaerts van Blokland. Het (versterkte) secretariaat
is ondergebracht bij de Inspectie Milieuhygiëne. De LCCM verbetert de
samenwerking tussen handhavende instanties door een gezamenlijke handhavingsstrategie,
-programmering en uitvoering te hanteren.programmaEr zijn twee belangrijke ontwikkelingen zichtbaar. De eerste is dat een
strategisch prioriteitsstellingsproces wordt vormgegeven. Voor de komende
periode (minimaal t/m 2000) zijn handhaving van het Bouwstoffenbesluit, risicovolle
bedrijven en benzinetankstations als prioriteiten benoemd. De tweede ontwikkeling
is de opzet van een Landelijk Informatiepunt Milieuwethandhaving (LIM). Convenanten handhavingprogrammaIn de tweede helft van 1999 zullen de meeste provincies met de diverse
handhavingspartners (IMH's, waterschappen, gemeenten, OM, politie, AID, Rijkswaterstaat
en douane) convenanten afgesloten hebben over het verbeteren van de handhaving
van milieuwetten. Onderdelen daarvan zijn gezamenlijke prioriteitstelling,
informatie-uitwisseling en verslaglegging. Samenwerking binnen het ministerie van VROMIn 1998 is onderzoek uitgevoerd naar mogelijkheden en vormen van verdergaande
samenwerking tussen de verschillende Inspecties en de dienst recherchezaken
(DRZ) binnen het ministerie van VROM. Het onderzoek heeft ertoe geleid, dat
begin 1999 besloten is één integraal handhavingsplatform en
-programma te hanteren binnen VROM. Over de uitvoering van het handhavingsprogramma,
zal jaarlijks aan de Tweede Kamer verslag worden uitgebracht. Het is het voornemen
om in 2001 het eerste integrale handhavingsprogramma naar de Tweede Kamer
te sturen. programmaHet proces van verdergaande integratie tussen de Inspecties en DRZ heeft
als uiteindelijk doel om rond eind 2001 tot één geïntegreerde
Inspectiedienst te komen. 13.3 Handhaving internationaal Internationale handhavingsnetwerkenEind 1998 vond te Monterey (VS) de vijfde internationale milieuwethandhavingsconferentie
plaats, onder auspiciën van het International Network of Environmental
Compliance and Enforcement (INECE). Besloten is regionale netwerken en sub-regionale
netwerken op te richten of verder te ontwikkelen. Het doel is UNEP, World
bank, UNDP en andere internationale organisaties sterker te betrekken bij
milieuwethandhaving. Bilaterale samenwerkingNederland richt zich niet alleen op het stimuleren van internationale
handhavingsnetwerken, maar ook op bilaterale versterking van de milieuwethandhaving
in aparte Memoranda of Understanding. De aandacht gaat daarbij vooralsnog
vooral uit naar Oost-Europa.Met name in Europees verband worden op dit moment de meeste handhavingsactiviteiten
ontwikkeld. Voorbeelden zijn handhavingsprojecten radio-actief schroot, genetisch
gemodificeerde organismen, cadmiumprojecten en transfrontier shipment projecten
(TFS). 13.4 Reguliere taken Inspectie Milieuhygiëne HandhavingprogrammaDe handhavingsstrategie is gericht op een beter leefmilieu en het beperken
van de risico's voor de gezondheid door duurzame (95+%) naleving. Het handhavingsbeleid
zal strikter worden; bij overtredingen van kernbepalingen, malafide handelen,
recidive of grote gevolgen voor milieu en gezondheid wordt direct straf- of
bestuursrechtelijk opgetreden. Extra aandacht zal er zijn voor het tenietdoen
van economisch voordeel. Het nu bestaande Kernteam Zware Milieucriminaliteit
wordt omgezet in een Landelijke Milieugroep. Bij het opsporen van milieudelicten
zal fenomeenonderzoek een belangrijke rol gaan spelen. Fenomeenonderzoek beoogt
vast te stellen welke aspecten (gedrag en regels) gemakkelijk tot crimineel
gedrag kunnen leiden. Internationaal zal aandacht worden gevraagd voor een
Green Interpol.De minister van VROM heeft een coördinerende rol bij het reageren
op grootschalige calamiteiten, met name als het erom gaat de gevolgen voor
de leefomgeving, de drinkwatervoorziening en de volkshuisvesting beperkt te
houden. Die verantwoordelijkheid geldt onder andere ook voor nucleaire rampen.
In 1999 is het project revitalisering van de kernongevallenbestrijding van
start gegaan, dat binnen 2 jaar tot verbetering van de huidige opzet moet
leiden. In augustus 1999 is het masterplan «Overheidsoptreden Bijzondere
Milieuomstandigheden (OBM)» gereed gekomen. De implementatie zal twee
jaar vergen. Onderdelen betreffen onder meer de inzet van het beleidsondersteunend
team en de meetwagen van het RIVM bij milieu-incidenten.Om de coördinerende taken bij calamiteiten uit te kunnen voeren zijn
er het Meldpunt VROM en het Departementaal Coördinatiecentrum (DCC).
De werkprocedures van het DCC zijn in 1999 gecertificeerd volgens ISO 9002. Toezicht op uitvoeringDe Inspectie Milieuhygiëne ziet namens de Minister van VROM toe op
het milieubeleid dat door andere overheden uitgevoerd wordt. De provincies
en gemeenten hebben in grote lijnen een «adequaat niveau» van
vergunningverlening en handhaving bereikt. De Inspectie werkt nu toe naar
toezicht op meer (gepaste) afstand.De aandacht bij de provincies richt zich in het bijzonder op:• de uitvoering van het gebiedenbeleid• het behartigen van de milieubelangen bij grootschalige (infrastructuur)projecten• het beleid dat bedrijven betreft met een omvangrijke en complexe
milieuproblematiek.De Inspectie legt bij gemeenten het accent meer op het toezien op het
totale uitvoeringssysteem. De Inspectie neemt meer afstand van individuele
gevallen van uitvoering. Daarnaast faciliteren en monitoren de Inspecties
de noodzakelijke veranderingen in het lokale milieubeleid. Op lokaal niveau
zal het milieu meer en meer een plaats in een bredere context moeten krijgen:
van een lokaal milieubeleid naar een lokaal omgevingsbeleid. 14 WETENSCHAP EN TECHNOLOGIE 14.1 InleidingDe inzet van wetenschap en technologie speelt een cruciale rol in het
milieubeleid. Maar alleen het verbeteren van de bestaande technologie is niet
voldoende: er zijn technologische doorbraken nodig, die op geheel nieuwe wijze
in bestaande functies (energie, transport, wonen, enzovoort) kunnen voorzien.
Voor de periode 2000–2003 richt het kabinet zich vooral op het streven
om langs verschillende wegen technologische doorbraken te stimuleren.Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de volgende onderwerpen: de Verkenning
Milieugerichte Technologie (paragraaf 14.2), subsidieprogramma's (paragraaf
14.3), ontwikkelingsprogramma's (paragraaf 14.4) en marktintroductie van nieuwe
technologie (paragraaf 14.5). 14.2 Verkenning milieugerichte technologieIn 1997 is in het kader van de Nota Milieu en Economie de Milieugerichte
Technologieverkenning «81 Mogelijkheden» uitgevoerd. Deze verkenning
heeft een vervolg gekregen in het rapport «Van 81 mogelijkheden naar
negen trajecten» (1998). In dit rapport heeft het ministerie van VROM
negen van de 81 behandelde technologische systemen nader uitgewerkt in de
vorm van een analyse van actoren en factoren die bij de beschreven systemen
zijn betrokken. Inmiddels zijn verschillende initiatieven genomen die de ontwikkeling
en toepassing van deze trajecten kunnen versnellen. De belangrijkste initiatieven
zijn hieronder samengevat:• Het kabinet heeft eind 1998 de Projectgroep Energiebesparing Gebouwde
Omgeving (PEGO) ingesteld. Dit bureau houdt zich bezig met het verbeteren
van de energieprestaties in zowel de nieuwbouw, als de bestaande bouw.• In 1999 is een Programma EPK (energieprestatiekeur) gestart, dat
de introductie van een energieprestatiekeur voor de bestaande bouw gaat voorbereiden.• Daarnaast kent het Programma Lange Termijn Onderzoek Gebouwde Omgeving
(LTGO) een deelprogramma dat gericht is op nieuwe energieconcepten op wijkniveau
in de bestaande bouw.• Diverse stimuleringsregelingen ondersteunen het koppelen van industriële
energiestromen: het nieuwe Programma Duurzame Bedrijventerreinen, OEI-programma,
CO2-reductieplan (onderdeel NIRIS: niet-industriële restwarmte
infrastructuur).• Ook voor biomassa als brandstof zijn er diverse stimuleringsregelingen
(EWAB- en GAVE-programma). Daarnaast werken er twee werkgroepen aan het classificeren
van biomassa en het opstellen van emissie-eisen voor de conversie van biomassa.programmaHet ministerie van VROM zal de werkzaamheden om de negen trajecten te
ondersteunen, continueren met de volgende activiteiten:• opstellen van milieurandvoorwaarden aan import van biomassa voor
het opwekken van energie (renewable dient ook sustainable te zijn) • in kaart brengen van mogelijke kansen die precision farming biedt
voor milieu met bijbehorende conditiesDaarnaast start het ministerie van VROM samen met de betrokken departementen
begin 2000 de trajecten geavanceerde watervoorziening op lokaal niveau, biologische
landbouw en biomassa als grondstof. 14.3 Subsidieprogramma's Programma Economie, Ecologie en TechnologieHet subsidieprogramma Economie, Ecologie, Technologie (EET) is in het
kader van de Nota Milieu en Economie en het regeerakkoord aanzienlijk geïntensiveerd.
Het programma subsidieert strategisch onderzoek op de middellange en lange
termijn, waarbij zowel het bedrijfsleven als kennisinstellingen hun kennis
en kunde moeten inzetten.Al het gesubsidieerde onderzoek is erop gericht technologische doorbraken
te realiseren. De projectaanvragen voor de vijfde tender van EET zijn nu binnen.
Er zijn 20 KIEM projecten en 16 meerjarige EET projecten aangevraagd, die
in totaal circa 158 miljoen aan projectkosten vertegenwoordigen. De kwaliteit
van de aanvragen is wederom goed. De adviescommissie zal de aanvragen eind
september 1999 beoordelen. Programma Milieu & TechnologieHet subsidieprogramma Milieu & Technologie (ProMT) stimuleert het
ontwikkelen en toepassen van milieugerichte technologie in Nederland.In 1998 richtte de aandacht zich op de basismetaalindustrie, de metaalelektro-industrie,
de voedings- en genotmiddelenindustrie en de textiel- en tapijtindustrie.
In 1999 is het programma geïntensiveerd, en zijn de volgende bedrijfstakken
toegevoegd: de chemische industrie, de grafische industrie en verpakkingsdrukkerijen,
de papier- en kartonindustrie en de betonmortel- en betonproductenindustrie.In 1999 is als nieuw onderwerp herontwerp van productieprocessen aan het
programma toegevoegd. Dit onderdeel staat open voor de hele doelgroep industrie
en heeft als doel sprongsgewijze verbeteringen te bereiken in de milieu-efficiëntie
van productieprocessen. Het herontwerp is gericht op het substantieel verminderen
van het gebruik van grond- en hulpstoffen en het ontstaan van emissies en
afval. 14.4 Ontwikkelingsprogramma's Duurzame Technologische Ontwikkeling (DTO)Het programma Duurzame Technologische Ontwikkeling (DTO) heeft een vervolg
gekregen in het DTO kennisoverdracht- en verankeringsprogramma (DTO/KOV).
Dit programma heeft tot doel de werkwijze van DTO (vanuit langetermijntoekomstbeelden
werken aan acties die op korte termijn kunnen worden uitgevoerd) over te dragen
aan anderen. Het programma heeft een looptijd van drie jaar en volgt twee
hoofdlijnen:• Een «learning by doing»-lijn. Mensen uit overheid,
bedrijfsleven en wetenschap, die betrokken zijn bij het opzetten van technisch
wetenschappelijke projecten, doen volgens deze lijn ervaring op met de werkwijze
van DTO.• Een onderwijslijn. Samen met betrokkenen uit de onderwijswereld
gaat het programma na hoe universiteiten en hogescholen de bestaande curricula
kunnen (her)ontwerpen. Programma Kennis en TechnologieprogrammaHet ministerie van VROM is begin 1999 het programma Kennis en Technologie
(KenT) gestart. Het doel van dit programma is na te gaan hoe het milieubeleid
kan inspelen op nieuwe technologische ontwikkelingen die mogelijk binnen 10–20
jaar op de markt komen. Een voorbeeld: wat betekent het voor
het milieubeleid als er een nieuwe generatie auto's op de markt komt met een
zeer laag emissieniveau; is het dan vanuit milieuoogpunt nog langer zinvol
het openbaar vervoer te stimuleren? Het RIVM is nauw betrokken bij het project,
met name in het kader van de Vijfde Milieuverkenning. De resultaten van het
project krijgen een plaats in het NMP4. Versterken van de kennisinfrastructuurIn januari 1999 heeft de ICES de oprichting goedgekeurd van het Nationaal
Initiatief Duurzame Ontwikkeling (NIDO). Het NIDO is bedoeld om innovatietrajecten
te identificeren en te realiseren, die kunnen leiden tot trendbreuken in productie-
en consumptiepatronen.programmaHet NIDO heeft tot doel binnen 10 jaar een essentiële bijdrage te
leveren aan het realiseren van een duurzame samenleving. De volgende activiteiten
moeten hiertoe leiden:• Het identificeren van innovatietrajecten op basis van langetermijn-toekomstperspectieven.
Het ontwikkelen van een visie en strategische verkenningen spelen hierbij
een belangrijke rol.• Het initiëren van nieuwe samenwerkingsverbanden tussen bedrijven
en kennisinstellingen op het gebied van nader te bepalen innovatietrajecten.
Centraal hierbij staan het economisch perspectief op de korte en middellange
termijn, de inpasbaarheid in een lange termijn strategie en de maatschappelijke
inpasbaarheid van de nieuwe technologie.• Het vergroten van het kennisgehalte van de Nederlandse economie.Het NIDO maakt bij deze activiteiten zoveel mogelijk gebruik van reeds
bestaande (technologische) kennis en bestaande instituties en financiële
kaders. Op deze wijze maakt het NIDO niet alleen optimaal gebruik van wat
al bestaat, maar vermijdt het ook concurrentie met bestaande instituten.Als vestigingsplaats van het NIDO heeft de minister van VROM Leeuwarden
gekozen. De commissaris van de Koningin in Friesland, de heer E. Nijpels,
heeft toegezegd het voorzitterschap van het bestuur op zich te nemen. De doelstelling
is, de stichting NIDO eind 1999 operationeel te hebben. OnderzoeksprogrammaOp verzoek van het ministerie van VROM heeft het Nederlands Instituut
voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) in het najaar van 1997 het initiatief
genomen te komen tot een op duurzaamheid georiënteerd onderzoeksprogramma,
waarin CO2 als grondstof een centrale rol speelt. Dit initiatief
heeft inmiddels geleid tot afspraken met diverse grote bedrijven in Nederland
en met Japan.Vooralsnog is er sprake van twee hoofdthema's:• Bioprocessing: hierbij gaat het om het omzetten van onder andere
glucose en plantaardige oliën in een breed spectrum van verbindingen.• Biomassa: hierbij gaat het om het produceren van olie uit biomassa.programmaVoor de periode 2000–2003 heeft het NWO katalyse als derde thema
in voorbereiding. 14.5 Marktintroductie van technologieDe overheid wil de marktintroductie van nieuwe milieugerichte technologie
bevorderen. Daarvoor heeft ze twee instrumenten ontwikkeld. First-mover-faciliteitDe overheid wil de marktintroductie van nieuwe milieutechnologie bevorderen
en ontwikkelt de first-mover-faciliteit. Aanleiding hiervoor is de constatering
dat bedrijven terughoudend zijn als het gaat om investeren in nieuwe milieutechnologie.
Afnemers zijn beducht voor de financiële risico's die zulke investeringen
met zich meebrengen en kiezen daarom vaak voor bekende en beproefde technologieën.
Hierdoor blijft veel kansrijke milieutechnologie onbenut. De first-mover-faciliteit
is bedoeld om een deel van de financiële risico's af te dekken die een
ondernemer loopt als hij als eerste een nieuwe technologie toepast. Inmiddels
is nader onderzoek gedaan naar de risico's die afnemers ervaren en de vormen
die voor het instrument mogelijk zijn. De overheid is nu in gesprek met partijen
in de verzekerings- en financiële markt. Duurzaamheid en TechnologieprogrammaNaast de first-mover-faciliteit bereidt de overheid nog een instrument
voor om knelpunten weg te nemen die het toepassen van nieuwe milieugerichte
technologie in de weg staan: Duurzaamheid en Technologie (DueT). Dit instrument
beoogt uiteenlopende niet-technische knelpunten bij de marktintroductie weg
te nemen. Teneinde zicht te krijgen op de aard van deze knelpunten, en op
de mogelijkheden om dit instrument vorm te geven, heeft het ministerie van
VROM samen met de NOVEM een onderzoek uitgevoerd. Uit het onderzoek blijkt
dat bedrijven vele niet-technische belemmeringen ondervinden bij het implementeren
van nieuwe technologie. Het gaat om een behoudende opstelling van afnemers,
regelgeving, financiering, samenwerking, interne capaciteit en eigendomsrechten.
Het merendeel van de bedrijven geeft aan behoefte te hebben aan ondersteuning
bij het wegnemen van genoemde knelpunten.De overheid brengt het instrument in januari 2000 onder bij het programma
Milieu & Technologie (ProMT). 15 VOORRAADBEHEER 15.1 InleidingVoorraadbeheer is belangrijk voor de toekomst van het milieubeleid. De
aandacht bij voorraadbeheer is geconcentreerd op beheren van een schoon milieu.
Voorraadbeheer richt zich dus op de toekomst en de langere termijn.Bij voorraadbeheer staat het gebruik van voorraden of hulpbronnen (bijvoorbeeld
de voorraad schone lucht en de voorraad energie) centraal. Of een voorraad
wel of niet gebruikt wordt, is altijd een keuze. Individuen, overheden, bedrijven
en andere organisaties zullen deze keuzen moeten maken. Om het maken van dergelijke
keuzes te kunnen faciliteren, ontwikkelt het ministerie van VROM een integrale
beoordelings- en afwegingssystematiek.Voor de periode 2000–2003 richt het ministerie van VROM zich vooral
op het operationaliseren van het gedachtegoed: hoe kunnen we (als organisatie,
als overheid) die keuze bewust maken?Dit hoofdstuk gaat (in paragraaf 15.2) eerst kort in op de maatschappelijke
afweging die nodig is om duurzaam verantwoord om te kunnen gaan met voorraden.
Daarna komt de stap naar de dagelijkse beleidspraktijk aan de orde, de «operationalisering»
van het gedachtegoed (paragraaf 15.3). 15.2 Het belang van een maatschappelijke afwegingHet NMP 3 geeft aan dat voorraadbeheer het vervolg is op het thema verspilling.
Bij het beheren van voorraden spelen energie, biodiversiteit en ruimte een
sleutelrol. Al het gebruik van natuurlijke hulpbronnen is uit te drukken in
het beslag dat op deze drie voorraden wordt gelegd.De drie bronnen energie, biodiversiteit en ruimte zijn onderling uitwisselbaar.
Dit betekent dat duurzaam gebruikmaken van natuurlijke hulpbronnen, zoals
water, koper, olie, bos, niet absoluut genormeerd kan worden, maar dat altijd
sprake zal zijn van een maatschappelijke afweging om tot optimaal gebruik
en beheer van voorraden of hulpbronnen te komen.Naast ecologische aspecten maken ook economische en sociale aspecten onderdeel
uit van de maatschappelijke afweging. Om een bewuste afweging mogelijk te
maken, is een eerste vereiste om inzicht te krijgen in het beslag op de voorraden
energie, ruimte en biodiversiteit. Daarom was het ontwikkelen van een beoordelings-
en afwegingssystematiek een belangrijke activiteit in het afgelopen jaar.
Een aantal bedrijven en een gemeente hebben geprobeerd keuzen, die ze in de
concrete «bedrijfspraktijk» maken, te vertalen in het beslag op
de sleutelvoorraden biodiversiteit, ruimte en energie. Dit lijkt tot nu toe
goed uitvoerbaar te zijn. 15.3 Voorraadbeheer in de praktijkprogrammaVoor de periode 2000–2003 gaat het erom, de ontwikkelde systematiek
te operationaliseren. Centraal staan vragen als: wat betekent de sleutelrol
van energie, biodiversiteit en ruimte in de praktijk en hoe kunnen we tot
maatschappelijke afweging komen? Deze operationalisering vindt plaats op drie
niveaus: lokaal (bedrijven), nationaal en internationaal. BedrijvenIn een eerste stap is vorig jaar de concrete bedrijfspraktijk vertaald
naar het beslag op sleutelvoorraden. De volgende stap is het
ontwikkelen van een methode om deze informatie hanteerbaar te maken als toepasbare
managementtool. Dit komt onder andere tegemoet aan de behoefte van bedrijven
aan meer geaggregeerde milieu-informatie die gericht is op het ontwikkelen
van bedrijfsstrategieën voor «duurzaam ondernemen». Het ministerie
van VROM is daartoe in gesprek met een beperkt aantal bedrijven. De bedrijven
zullen samen met VROM middels experimenten de praktijkmethode ontwikkelen.programmaVerwacht wordt dat medio 2000 de methode beschikbaar is voor een bredere
toepassing. Het ministerie van VROM zal dan de andere departementen betrekken
bij de operationalisering van de ontwikkelde systematiek en de Tweede Kamer
informeren. NationaalHet ministerie van VROM experimenteert momenteel met verschillende scenariotechnieken.
De systematiek van voorraadbeheer (beheer van het schone milieu via de voorraden
energie, ruimte en biodiversiteit) is hierbij het uitgangspunt om het beslag
op het fysieke milieu inzichtelijk te maken. Zo zal een op de toekomst gericht
energiebeleid rekening moeten houden met de mogelijke consequenties voor het
beslag op ruimte en de invloed op de kwaliteit daarvan. Tegelijkertijd dient
de discussie over de toekomstige ruimtelijke inrichting van Nederland rekening
te houden met de mogelijke ruimteclaims vanuit het energiebeleid. Een voorbeeld
is het ruimtelijke gevolg van de toenemende inzet van biomassa voor de energievoorziening.programmaHet ministerie van VROM heeft voor ogen om vanaf het NMP4 dergelijke scenario's
in te zetten als instrument bij het ontwikkelen van beleid. InternationaalVoorraadbeheer heeft een heel nadrukkelijk internationaal karakter. Bij
het maken van maatschappelijke keuzen over het gebruik van een voorraad gaat
het niet alleen om inzicht in het beslag op voorraden biodiversiteit, ruimte
en energie binnen Nederland, maar juist ook om de consequenties van deze keuzen
voor de voorraden in andere landen.Het bepalen van de ecologische voetafdruk is een methode om een deel van
deze consequenties in beeld te brengen. De ecologische voetafdruk drukt het
beslag dat productie en consumptie met zich mee brengen uit in een getal:
de oppervlakte die nodig is om de bestaande levensstijl in stand te houden.
Hiermee is de ecologische voetafdruk een aansprekende metafoor die mensen
bewust maakt van de ecologische gevolgen van hun manier van leven. Het concept
is echter nog sterk in ontwikkeling. De sleutelvoorraden laten zien dat het
niet voldoende is om naar ruimte te kijken; bij het bepalen van de ecologische
voetafdruk spelen biodiversiteit en energie ook een nadrukkelijke rol. Hout
uit een oerbos heeft immers een ander ecologisch effect dan hout van een duurzaam
beheerde akker.Naast de ecologische voetafdruk bestaan er nog andere methoden om het
fysieke beslag op het milieu elders in de wereld in beeld te brengen als gevolg
van de Nederlandse productie en consumptie. Een voorbeeld is het opstellen
van ecologische handelsbalansen via een nadere analyse van de import- en exportstromen.
Een ander voorbeeld is het uitdrukken van de voetafdruk in andere grootheden
dan oppervlakte, bijvoorbeeld in massastromen, al of niet gewogen voor hun
daadwerkelijke milieubeslag.programmaIn de aanloop naar het NMP4 zal het kabinet de bruikbaarheid van onder
andere de ecologische voetafdruk onderzoeken en deze in relatie brengen met
de sleutelvoorraden. Tegelijkertijd brengt het ministerie van VROM het
gedachtegoed achter voorraadbeheer in bij verschillende internationale gremia,
bijvoorbeeld in de discussie over internationale handel. BIJLAGEN BIJLAGE 1AFKORTINGENLIJST ABELAlgemeen
Beleidskader Externe Veiligheid Luchthavens AIDAlgemene Inspectiedienst
van het ministerie van LNV AIJActivities Implemented JointlyAMvBAlgemene
Maatregel van Bestuur AOOAfval Overleg Orgaan AVIAfvalverbrandingsinstallatieBZKMinisterie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties BuZaMinisterie
van Buitenlandse Zaken BDIVBeleidsplan Drink- en IndustriewatervoorzieningBEESBesluit Emissie-eisen Stookinstallaties BEVERBeleidsVernieuwing
Bodemsanering BITACBegeleidingscommissie implementatie acties
chloorketenstudie BmwBestrijdsmiddelenwetBPMBelasting
personenauto's en motorrijwielen BSBBrandstofbelasting BRZOBesluit
risico's zware ongevallen CDHOCommissie Duurzaam Hoger OnderwijsCDMClean Development Mechanism CDO-6Commissie voor
Duurzame Ontwikkeling CIWCommissie Integraal Waterbeheer COGENKennis-
en adviescentrum voor lokale energievoorziening CSDCommission
for Sustainable Development CTBCollege voor de Toelating van BestrijdingsmiddelenCUVWOCommissie Uitvoering Wet verontreiniging oppervlakterwaterenDEMORegeling demonstratieprojecten schone en zuinige voer- en
vaartuigen DOADuurzamer Ondernemersaftrek DTODuurzame
Technologie Ontwikkeling DTO/KOVDuurzame Technologie Ontwikkeling/
kennisoverdracht- en verankeringsprogramma DuBoDuurzaam BouwenDueTDuurzaamheid en Technologie DuVoStichting Duurzame
Voedingsmiddelenketen EBRDEuropean Bank for Reconstruction and
DevelopmentECEuropese Commissie ECEEconomische Commissie
voor Europa (van de Verenigde Naties) ECWEvaluatiecommissie Wet
milieubeheer EEREnergie Extensiveringsprogramma RijkshuisvestingEETProgramma Economie, Ecologie, Technologie EFEcological
Footprint EHSEcologische Hoofdstructuur EIAEnergie
Investerings Aftrek EMAEuropees Milieu Agentschap EMSOEvaluatie
en Monitoring Schiphol en Omgeving EPAEnergie Prestatie AdviesEPKEnergie Prestatie KeurERUEmission Reduction Unit EVOAEG-verordening overbrenging afvalstoffen EUEuropese
Unie EZMinisterie van Economische Zaken GEFWereldmilieufondsGEBEVEGebiedsgerichte Bestrijding Verdroging GGO'sGenetisch
Gemodificeerde OrganismenGIBAGescheiden inzameling bedrijfsafvalstoffenGIHAGescheiden inzameling huishoudelijk afval GIOSGroen
in en om de stad gft afvalGroente/fruit en tuin afval GSBGrotestedenbeleidGWPGlobal Water Partnership HOI'sHavenontvangstinstallatiesHUMHandhavingsuitvoeringmethode HWLHazardous Waste
List IavInterimwet ammoniak en veehouderij IBA'sSystemen
voor de Individuele Behandeling van Afvalwater IBOInterdepartementaal
Beleidsonderzoek ICESInterdepartementale Coördinatiecommissie
voor Economische Structuurverbetering ICES/KISICES/Kennis InfrastructuurIFFIntergovernmental Forum on Forests IIASAInternational
Institute for Applied Systems Analysis INEZEInternational Netwerk
of Environmental Compliance and EnforcementIPOInterprovinciaal
Overleg IPCCIntergovernmental Panel on Climate ChangeIPPCIntegrated
Pollution Prevention and Control ISOInternational Standardisation
Organisation ISPAInstrument for structural policies for Pre-AccessionISVInvesteringsbudget Stedelijke Vernieuwing ITHOInternationale
Tropisch Hout Organisatie JIJoint Implementation KLPDKorps
Landelijke Politiediensten KWRKwalitatieve Woningregistratie LAPLandelijk
Afvalbeheersplan LCALevenscyclus analyse LCCMLandelijke
coördinatiecommissie milieuwethandhaving LEI-DLOLandbouw
economisch instituut – Dienst Landbouwkundig Onderzoek LIMLandelijk
Informatiepunt Milieuwethandhaving LNVMinisterie van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij LTOLand- en tuinbouw organisatie NederlandMAIMultilateraal Akkoord inzake Investering MATRAProgramma
voor Maatschappelijke Transformatie MBMilieubalans MDW-trajectMarktwerking,
deregulering en wetgeving MERMilieu-effect rapportage MibuBijdrageregeling
milieuvriendelijke vervoerstechnieken MIGVernieuwing geluidbeleidMINASMineralen aangifte systeem MITMeerjarenprogramma
Infrastructuur en Transport MJAMeerjarenafspraken MJP-GMeerjarenplan
Gewasbescherming MOABMilieugericht OverheidsaanschaffingenbeleidMoUMemorandum of Understanding MKBMidden- en KleinBedrijfMPMilieuprogramma MPO-projectMilieugerichte productontwikkelingMRBMotorrijtuigenbelasting MRPIMilieurelevante productinformatieNCDONederlandse Commissie voor Duurzame Ontwikkeling NENNederlandse
Eind Norm NIDONationaal Initiatief Duurzame Ontwikkeling NIRISNiet-Industriële
Restwarmte Infrastru ctuurNMENatuur en Milieu educatie NMP3Derde
Nationaal Milieubeleidsplan NOVEMNederlandse onderneming voor
energie en milieu NRBNederlandse Richtlijn Bodembescherming NSGNederlandse
Stichting Geluidshinder NVTBNederlandse Vereniging van Toeleveranciers
in de Bouw NVVPNationaal Verkeers-en Vervoersplan NW4Vierde
nota waterhuishouding NWONederlands instituut voor Wetenschappelijk
Onderzoek NWPNetherlands Water Partnership NZONederlandse
Zuivelorganisatie OBMOverheidsoptreden Bijzondere MilieuomstandighedenOCWMinisterie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen OESOOrganisatie
voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling PAGEPlan van Aanpak
Goederen Emplacement PBVPlan Bodembeschermende Voorzieningen PEGOProjectgroep
Energiebesparing Gebouwde Omgeving PHARE-programmaPoland and Hungary,
Assistance for the Redevelopment of Economies PINProgramma Internationaal
Natuurbeheer PKBPlanologische kernbeslissing PMRProject
Mainport Rotterdam PMZProductgerichte milieuzorg PSOProgramma
voor Samenwerking met Oost-Europa ProMTProgramma Milieu en TechnologieREBRegulerende Energiebelasting RIVMRijksinstituut
voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne RMNORaad voor het Milieu
en Natuuronderzoek ROBReductieplan Overige Broeikasgassen ROM
gebiedRuimtelijke Ordening en MilieugebiedRWZI'sRioolwaterzuiveringsinstallatiesSBLStructuurschema Burgerluchtvaartterreinen SBTLStrategische
Beleidskeuze Toekomst Luchtvaart SCRNageschakelde technieken SepSamenwerkende
electriciteitsproductiebedrijven SERSociaal Economische Raad SEVStuurgroep Expirimenten Volkshuisvesting SELA-2Stimuleringsregeling
voor schone en lawaaiarme vrachtauto's SGBStimuleringsregeling
Gebiedsgericht Beleid SGMSubsidiebesluit Gebiedsgericht MilieubeleidSKBStichting Kennisontwikkeling en kennisoverdracht Bodem SMOMSubsidiebesluit
Maatschappelijke Organisaties en Milieu SOLMSubsidiebesluit openbare
lichamen milieubeheer SPProgramma Schoner Produceren StIRStimuleringsprogramma
Intensief Ruimtegebruik TACTechnical Adaptation Committee TNLIToekomst
Nederlandse Luchtvaart UNDPUnited Nations Development ProgrammUNEPUnited
Nations Environment Programme V&WMinisterie van Verkeer en
Waterstaat VAMILWillekeurige afschrijvingen milieuinvesteringenVBDOVereniging van Beleggers voor Duurzaam Ondernemen VEWINVereniging
van Exploitanten van Waterleidingbedrijven in Nederland VIASVernieuwing
Instrumentarium Agrarisch Stankbeleid VNCDOVN-Commissie voor Duurzame
Ontwikkeling VNGVereniging van Nederlandse Gemeenten VNO-NCWVereniging
Nederlandse Ondernemers-Nederlandse Christelijke Werkgevers VOGMVervolg-bijdrageregeling
Gemeentelijk Milieubeleid VROMMinisterie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer VVAVVereniging van AfvalverwerkersvwdhzVerening van Winkels in de doe-het-zelf branche WHOWorld
Health Organisation WlwWaterleidingenwet WbbWet bodembeschermingWKKWarmtekracht koppeling WmWet milieubeheer WmsWet
milieugevaarlijke stoffen WTOWorld Trade Organisation WvoWet
verontreiniging oppervlaktewateren ZeqZuurequivalentenBIJLAGE 2OVERZICHT VERANTWOORDELIJKHEDEN RELEVANTE BELEIDSACTIESDe relevante beleidsacties die voortkomen uit de Nota Milieu en Economie
(boegbeelden en perspectieven) staan niet in deze tabel. Deze zijn te vinden
in de bijlagen 3 en 4. Relevante beleidsactiesWie
is de eerst verantwoordelijke?Wat is het doel? Stad en MilieuVROMVerbeteren
van de leefbaarheid in de steden Herziening milieuplanstelselVROMPlanstelsel
actualiseren zodat het nuttig blijft Duurzaam inkopenVROMVergroten
aanbod duurzame producten door als overheden duurzaam in te kopen Subsidiebesluit
maatschappelijke organisatiesVROMStimuleren en ondersteunen van
de milieuactiviteiten van maatschappelijke organisaties Duurzaam consumeren:
uitvoeren van domeinverkenningen VROMVerminderen van de milieubelasting
door consumptie Stichting MilieukeurVROMVergroten aanbod
duurzame producten ReconstructiewetLNVVerbeteren kwaliteit
van het landelijk gebied in de concentratiegebieden Ammoniakbeleid (inclusief
IAV)VROM en LNV150 kton NH3 depositie in 2010MINASLNVTerugdringen mineralenverliezen GewasbeschermingsmiddelenbeleidLNVVerminderen
van de afhankelijkheid van gewasbeschermingsmiddelen AMvB GlastuinbouwVROMIntegrale
Milieutaakstelling 2010 cf. afspraken in het convenant Programma Schoner
ProducerenEZStimuleren van milieuvriendelijk produceren door het
MKB Convenanten industrieVROMBereiken taakstellingenProductgerichte
milieuzorgVROMContinue milieuverbetering van producten en diensten
bij bedrijven Stimuleringsproject EcodesignEZMKB ervaring
laten opdoen met milieugerichte productontwikkeling Brongericht beleid
verkeer en vervoerVROM en V&WSchoner maken van voertuigenHandhaving rijsnelhedenJustitieVerminderen van emissies
uit auto's (CO2, NOx). Prijsbeleid verkeer
en vervoer (MRB en BPM)FINStimuleren van milieuvriendelijk rijgedrag;
optimale brandstofmix Nota LuLuVROM en V&W2Verminderen
van luchtverontreiniging veroorzaakt door luchtvaart ONLV&WVastleggen
toekomst luchtvaart NVVPV&WVastleggen hoofdlijnen verkeer
en vervoerbeleid Beleidsprogramma 2000–2004 DuBoVROMVerweven
van duurzaam bouwen in de activiteiten van overheden, bouworganisaties en
de sector Actieprogramma 20% meer hout in de bouwVROMHet
in Nederland gebruikte en verhandelde hout moet in 2000 afkomstig zijn uit
landen met een beleid gericht op bescherming en beheer Energie uit afvalVROMLeveren
van een bijdrage aan doel van 10% duurzame energie in 2020 Herziening
WaterleidingwetVROMAlgehele herziening Waterleidingwet (inclusief
de implementatie van de EG-Drinkwaterrichtlijn) BDIVVROMWaarborgen
van de openbare watervoorziening Water in de stadVROMIntegrale
benadering van water in het stedelijk gebied, gericht op samenwerking Indirecte
lozingenVROMBeheersen indirecte lozingen Inzameling en transport
afvalwaterVROMDuurzaam omgaan met afvalwater Uitvoeringsnota
KlimaatVROM25 Mton reductie CO2 -equivalenten
in 2010 Subsidie voor NOx (165 miljoen)VROMStimuleren
bedrijven tot het investeren in NOx-reducerende techniekenNOx kostenvereveningVROMReductie 67 kton
NOx bij industrie, raffinaderijen en energiesector KWS
2000VROM80% emissiereductie VOS Evaluatie verzuringsdoelstellingenVROMFormuleren
onderling samenhangende set van doelstellingen voor zowel de milieukwaliteit
als de emissies Gedifferentieerde normstelling voor P en NVROMGebiedsgerichte
normen voor stikstof en fosfaat Chloor en chloormicro'sVROMBereiken
verwaarloosbaar risicoNiet landbouw bestrijdingsmiddelenVWSVerminderen
gebruik niet landbouwbestrijdingsmiddelen Beleidsvenieuwing stoffenVROMLeggen
van verantwoordelijkheid bij de industrie en versterken van ketenbeheer BouwstoffenbesluitVROMRegels
aan het gebruik van steenachtige bouwmatererialen in en op de bodem en oppervlaktewaterUitvoering BEVERVROMIn 25 jaar de verontreinigde bodems
in Nederland (functiegericht) saneren tegen 35% tot 50% lagere kosten Nota
Grond Grondig bekekenVROMNieuwe regels omgaan met verontreinigde
grond Uitvoeringsstrategie preventieVROMVoorkomen
van afval Landelijk afvalbeheersplanVROMVerwijderen van
afvalstromen Gescheiden afvalinzamelingVROMToename hergebruik
afval Storten van afvalVROMVerminderen van gestort afvalAutowrakkenVROMRecycling en hergebruik van afgedankte voertuigenConvenant verpakkingenVROMVerminderen hoeveelheid verpakingenVisiedocument geluidVROMHerziene doelstelling ernstige geluidhinderMIGVROMNieuw bestuurlijk kader geluidhinder Externe
veiligheidVROMVerwaarloosbaar risico Transportveiligheid
inclusief vervoer gevaarlijke stoffenV&WVerwaarloosbaar risicoStimuleringsregeling Gebiedsgericht beleidVROMFinanciering
van gebiedscontracten Mainport RotterdamV&WCreëren
van ruimte voor economische activiteiten in het Rotterdamse havengebied Groene
HartVROMVersterken groene kwaliteit en aandacht voor de sociale
en economische vitaliteit van het gebied ROM-gebiedenVROMIntegreren
van ruimtelijke ordening en milieubeleid StIRVROMKwaliteitsverbetering
door intensivering van het ruimtegebruik Bossen en biodiversiteit internationaalLNVBescherming,
duurzaam beheer en ontwikkeling van bossen en behoud biodiversiteit internationaalRelatie milieu en economie internationaalVROMVernieuwing
beleidsvisie internationale dimensie milieu en economie Tweede Wereld
Water Forum en Ministeriële ConferentieOSPublieke bewustwording
en versterking van de politieke aandacht voor de waterproblematiek Toetreding
tot de EUBuZaToetreden van 6 landen tot de EU MoU'sVROMSamenwerking
op milieugebied Vergroening belastingstelselFINVerschuiving
naar milieubelastingen, milieubeslag beter in prijzen van producten en diensten
tot uitdrukking brengen Fiscale faciliteiten en subsidiesFINBelonen
milieuvriendelijk gedrag LCCMVROMVerbeteren samenwerking
handhavingsinstanties DTO/KOVVROMOverdragen werkwijze DTO
aan anderen NIDOVROMIdentificeren en realiseren van innovatietrajectenNWO-onderzoeksprogrammaVROMEen op duurzaamheid georiënteerd
onderzoeksprogramma ProMTVROMStimuleren van de ontwikkeling
en de toepassing van milieuvriendelijke technologie TOK-MPO (Technologisch
OntwikkelingsKrediet Milieugerichte ProductOntwikkeling)EZOntwikkelen
van producten die het milieu aantoonbaar minder belasten (vergeleken met bestaande
producten) SRM (Subsidieregeling Referentieprojecten Milieutechnologie)EZMarktintroductie
van nieuwe milieutechnologie versnellen EETEZHet realiseren
van technologische doorbraken VoorraadbeheerVROMFaciliteren
maatschappelijke keuze inzet van voorraden EU-richtlijnenVROMImplementatie1 Bij de formulering en uitwerking van het ammoniakbeleid werken
de ministeries van LNV en VROM zeer nauw samen.2 Bij de nota LuLu werken de ministeries van V&W en VROM
nauw samen. BIJLAGE 3OVERZICHT VAN DE VOORTGANG VAN BOEGBEELDEN EN GENERIEK OVERHEIDSBELEID
UIT DE NOTA MILIEU EN ECONOMIEDe activiteiten uit de Nota Milieu en Economie zijn in drie pakketten
verdeeld: boegbeelden, perspectieven en generiek overheidsbeleid.Boegbeelden zijn de (gezamenlijke) acties van bedrijfsleven
en overheid die het beoogde veranderingsproces versnellen. Deze acties/projecten
kunnen de functie van voorbeeld, inspiratiebron en katalysator vervullen.
De boegbeelden zijn verdeeld in drie clusters van maatschappelijke velden:
«Industrie en diensten», «Landbouw en landelijk gebied»
en «Verkeer, vervoer en infrastructuur».Deze bijlage bevat een integraal overzicht van alle boegbeelden en generiek
overheidsbeleid uit de NME, waarin kort de stand van zaken wordt aangegeven,
de trekker van het boegbeeld en de vindplaats in de lopende tekst van het
Milieuprogramma. Uitgebreidere beschrijvingen van deze boegbeelden en generiek
overheidsbeleid zijn dan ook te vinden in de delen II en III van dit Milieuprogramma,
onder de betreffende doelgroep- en thema-hoofdstukken. Cluster Industrie en diensten BoegbeeldtitelDoelTotaalbeeldTrekkerPlaats
MP Strategisch bedrijfsmilieumanagement Het op weg gaan naar «duurzaam
ondernemen» inbedden in het streven van bedrijven hun continuïteit
te waarborgen. Door middel van onderzoek, workshops, voorlichting, uitwerken
van het concept eco-efficiency, opdoen van ervaring via pilots, zullen de
ministeries van VROM en EZ samen met het bedrijfsleven, wetenschap, financiële
wereld, milieubeweging en andere overheden, strategisch bedrijfsmilieumanagement
tussen 2000 en 2003 verder vorm geven. Kritische succesfactoren:
voldoende ambitieniveau bij bedrijven en het ontwikkelen van concepten en
indicatoren die het bedrijfsleven aansprekenVROMDeel II, Hoofdstuk
5, Industrie BenchmarkingOndernemingen zullen tot de wereldtop
behoren qua energie-efficiency. Op 6 juli is het benchmarking-convenant
ondertekend door VNO-NCW, de ministers van VROM en EZ, het IPO en een aantal
brancheorganisaties. De looptijd is in principe tot en met 2012. In 2004 is
een tussentijdse evaluatie. Kritische succesfactoren:
voldoende deelname van het bedrijfsleven aan het convenant.EZDeel
II, Hoofdstuk 5, Industrie Innovatief bouwenVerlenging van de
economische en technische levensduur van gebouwen, een grotere kwaliteit van
gebouwen en versterking van de prijs/prestatie-verhouding van bouwers. Een
stimuleringsproramma voor voorbeeldprojecten op het gebied van industrieel
en flexibel/demontabel (IFD) bouwen is opgesteld. In 1999 gaan de eerste projecten
van start. Kritische succesfactoren: ontsluiting van de
markt: bouwers moeten efficiënte en duurzame oplossingen gaan aandragen
en opdrachtgevers moeten die weer benutten in bouwprojecten. EZDeel
II, Hoofdstuk 10, Bouw Duurzame bedrijventerreinenDoor
stimulering van samenwerkingsprojecten op bedrijventerreinen een bijdrage
leveren aan milieukwaliteit, efficiënter ruimtegebruik en verbeterde
concurrentiepositie van bedrijvenHet ministerie van EZ is in maart 1999
gestart met het stimuleringsprogramma duurzame bedrijventerreinen, wat duurt
tot 2002. Kritische succesfactoren: processen die moeten
leiden tot de ontwikkeling van duurzame bedrijventerreinen zijn complex, vooral
gezien de vele belanghebbenden, het creëren van draagvlak, de vele invloedrijke
ontwikkelingen en oprichting van de noodzakelijke samenwerkingsverbanden.
Het stimuleringsprogramma zal met name ondersteuning geven aan dit samenwerkingsproces.EZDeel II, Hoofdstuk 5, Industrie Ondergronds ruimtegebruikBenutten
van de derde dimensie en stimuleren van meervoudig ruimtegebruikHet
Centrum Ondergronds Bouwen maakt een prototype voor een projectenbank met
daarin een overzicht van multifunctionele ondergrondse toepassingen. Uit de
StIR-projecten wordt een selectie van mogelijke demogebieden gemaakt. EZDeel
II, Hoofdstuk 10, Industrie TechnologieTechnologie speelt een
sleutelrol bij het waarmaken van de ambities van het Nederlandse bedrijfsleven
om milieu en economie beter te combinerenOverheid en bedrijfsleven hebben
samen een plan van aanpak opgesteld om meer recycling van kunststofafval te
realiseren. De voortgang van het programma EET en van de first mover
faciliteit wordt hieronder beschreven onder generiek overheidsbeleid.EZDeel
III, Hoofdstuk 14, Wetenschap en TechnologieCluster Landbouw en landelijk gebied BoegbeeldtitelDoelTotaalbeeldTrekkerPlaats
MP Integrale aanpak milieu in de voedingsmiddelenketenBijdrage
leveren aan de verduurzaming van de voedingsmiddelenketenDe stichting
DuVo heeft een plan van aanpak opgesteld voor uitwerking van dit boegbeeld.
Daarnaast is een regeling in het Stimuleringskader opengesteld. Kritische
succesfactoren: er blijken duidelijke verschillen te bestaan tussen
de beelden die bij de overheid en bedrijfsleven spelen als het gaat om ketens
en milieu, daarnaast is het op het moment niet mogelijk in te schatten in
hoeverre bestaand milieubeleid (gericht op afzonderlijke schakels van de keten)
een belemmering zou kunnen vormen.LNVDeel II, Hoofdstuk 4, LandbouwGebruik van agro-grondstoffen in lijm en verfBevorderen van gebruik
(hernieuwbare) agrogrondstoffen in plaats van synthetische/petrochemische
grondstoffenVerkenning van de standpunten van betrokken brancheverenigingen
en enkele bedrijven heeft plaatsgevonden. Op basis hiervan heeft de Minister
van LNV besloten voor dit boegbeeld medio 1999 een tender te openen (totaal
f 1 miljoen) in het kader van de Subsidieregeling Demonstratieprojecten
markt en concurrentiekracht. Kritische succesfactoren:
De producten zullen zich in de markt moeten bewijzen. Daarbij zal blijken
in hoeverre de gebruiker zich aangetrokken voelt tot een milieuvriendelijker
product, ook als dat wellicht iets duurder is. LNVDeel II, Hoofdstuk
4, Landbouw Toerisme en recreatie als groene coalitiepartner
van natuur en milieuHanden en voeten geven aan win-win kansen via het
uitbrengen van een Beleidsagenda Milieu, Toerisme en RecreatieDe Beleidsagenda
is in 1998 uitgebracht als een gezamenlijk initiatief van de ministeries van
VROM, LNV, EZ, V&W en VWS, het IPO en 11 koepelorganisaties uit de toeristisch
recreatieve sector. Ook is in 1998 een uitvoeringsregeling voor de Beleidsagenda
van kracht geworden. VROMDeel III, Hoofdstuk 10, GebiedenbeleidIntegrale aanpak milieu in de land- en tuinbouwMilieu wordt gezien
als een vanzelfsprekend onderdeel van de bedrijfsvoeringVier projecten
zijn goedgekeurd, naast het project Zwerfasbest. Tussentijdse en eindevaluaties
volgen. Kritische succesfactoren: Het is belangrijk om
gebruiksvriendelijke integrale managementsystemen te ontwikkelen die toegesneden
zijn op de specifieke sectoren.LNVDeel II, Hoofdstuk 4, LandbouwNatuur en markt: functiecombinaties en financieringImpuls geven
aan het realiseren van duurzame functiecombinaties in het landelijk gebied.Beleidsondersteunend onderzoek heeft een beschrijving van kansrijke
combinaties opgeleverd. Een regeling ter stimulering van duurzame functiecombinaties
is in voorbereiding. Kritische succesfactoren: Houding
van actoren en kennis bij actoren omtrent technische, ecologische en economische
aspecten van functies. LNVDeel III, Hoofdstuk 10, GebiedenbeleidIntegrale aanpak beperking ongewenste bijvangsten in de zeevisserijExtra
maatregelen treffen ter voorkoming van ongewenste bijvangsten gekoppeld aan
een milieuvriendelijk merk. Het ministerie van LNV heeft onderzoek gedaan
naar de mogelijkheden van een integrale aanpak. Vervolgonderzoek moet de openstelling
van het stimuleringskader mogelijk maken. Kritische succesfactoren:
Uiteindelijk is het resultaat afhankelijk van de bereidheid van bedrijven
om bepaalde investeringen te doen. LNVDeel II, Hoofdstuk 4, LandbouwSterkere relatie financiële dienstverlening en duurzame ontwikkelingIntegratie
van milieu in de afwegingen die binnen financiële dienstverlening wordt
gemaakt bij het aanbieden van haar diensten. Op dit moment werken overheid
en bancaire sector aan een Borgstellingsfonds-plus. Ook trekt het bedrijfsleven
(bv. Rabobank) een aantal projecten. Kritische succesfactoren:
Van belang is onder meer dat zichtbaar wordt dat bedrijven die hun beleid
richten op duurzaamheid op de langere termijn ook een beter zicht op continuïteit
hebben. LNVDeel II, Hoofdstuk 4, LandbouwCluster Verkeer, Vervoer en Infrastructuur BoegbeeldtitelDoelTotaalbeeldTrekkerPlaats
MP PersonenvervoerHet openbaar vervoer kan concurreren met het
individueel autogebruikV&W werkt op het ogenblik aan de uitvoering
van de actiepunten uit de nota «Dienstverlening en ketenmobiliteit»
die op 10 maart 1998 aan de Tweede kamer is gestuurd. Kritische
succesfactoren: gedragsverandering (auto)reiziger en de mate van inzet
prijsbeleid.V&WDeel II, Hoofdstuk 9, Verkeer en Vervoer GoederenvervoerHet
verkrijgen van draagvlak voor maatregelen inzake milieubeleid in de bedrijfstak
wegvervoer. In 1999 zal een pilot uitgevoerd worden naar de mogelijkheden
om in het segment bestelauto's op vrijwillige basis een snelheidsbegrenzer
in te voeren. Kritische succesfactoren: inzicht bij het
bedrijfsleven dat milieumaatregelen veelal ook economische voordelen kunnen
bieden. V&WDeel II, Hoofdstuk 9, Verkeer en Vervoer Kenniscentrum
Verkeer en VervoerOptimaal benutten en bij elkaar brengen van de aanwezige
kennis binnen het wetenschappelijke veld en bedrijfsleven én het verkleinen
van de kloof tussen vraag en aanbod van kennis op het gebied van verkeer en
vervoer. Op 30 maart 1999 is het kenniscentrum Connekt, op basis van
het daartoe opgezette businessplan, voor een periode van minimaal 4 jaar van
start gegaan. Kritische succesfactoren: de mate van gebruik
en het oordeel van het bedrijfsleven en overige instellingen over de kennisproducten.V&WDeel II, Hoofdstuk 9, Verkeer en Vervoer Technologie-aanpak
voor een innovatief verkeers- en vervoersysteemHet verkeers- en vervoersysteem
in de komende 15–20 jaar te veranderen. Gehonoreerde projecten
binnen de stimuleringsregeling PROMIT blijken goed te scoren op vermindering
van milieubelasting in het goederenvervoer. Opvallend is het grote aantal
projecten dat betrekking heeft op vervoer via water. Kritische
succesfactoren: markttechnisch voldoende aanslaan van technische innovaties
bij ondernemers en consument. V&WDeel II, Hoofdstuk 9, Verkeer
en VervoerGeneriek Overheidsbeleid TitelDoelTotaalbeeldTrekkerPlaats
MP Milieugericht Overheidsaanschaffingenbeleid 
(MOAB)Impuls geven aan MOAB door middel van het vervullen van een voorbeeldfunctie
van de overheid als grote marktpartij. In 1998 is het programma Duurzaam
Inkopen van start gegaan. Begin 2000 wordt actief naar buiten opgetreden met
het programma en gestart met het werven van deelnemende overheidsorganisaties.VROMDeel
II, Hoofdstuk 2, Overheden Milieu in de prijzenHet milieubeslag
van producten en diensten beter in de prijzen tot uitdrukking laten komen.Hieronder vallen: Vergroening van het belastingstelsel, Systemen van
Kostenverevening en Groene Boekhouding In Deel III, Hoofdstuk 12, Financiële
Instrumenten, wordt uitgebreid ingegaan op deze instrumenten.Fin / EZ
/ VROMDeel III, Hoofdstuk 12, Financiële Instrumenten Kennis
en technologieVia het stimuleren van de ontwikkeling en toepassing van
nieuwe technologie wil het kabinet een bijdrage leveren aan absolute ontkoppeling.
Kennisinfrastructuur wordt o.a. betrokken bij het uitwerken van boegbeelden.Hieronder vallen: programma Economie Ecologie en Technologie (EET),
de first mover faciliteit, programma Duurzame Technologische Ontwikkeling
(DTO) en het Nationaal Initiatief voor Duurzame Ontwikkeling (NIDO). EZ
/ VROM / OCWDeel III, Hoofdstuk 14, Wetenschap en TechnologieBIJLAGE 4OVERZICHT VAN DE VOORTGANG VAN PERSPECTIEVEN UIT DE NOTA MILIEU EN
ECONOMIEDe activiteiten uit de Nota Milieu en Economie zijn in drie pakketten
verdeeld: boegbeelden, perspectieven en generiek overheidsbeleid.Perspectieven geven een wenselijke richting weer, voor de integratie
van milieu en economie. Ze komen veelal voort of haken aan bij initiatieven
die in de sectoren zelf zijn ontstaan. Net zoals de boegbeelden, zijn ook
de perspectieven verdeeld in drie clusters van maatschappelijke velden: «Industrie
en diensten», «Landbouw en landelijk gebied» en «Verkeer,
vervoer en infrastructuur». Deze bijlage bevat een overzicht van de
stand van zaken van de perspectieven uit de NME per cluster. Ook wordt het
doel van elk perspectief vermeld en het eerstverantwoordelijke ministerie. Perspectieven Industrie en diensten PerspectieftitelDoelTotaalbeeldTrekkerTechnologie: Taskforce De voortgang van de acties die zowel
onder de perspectieven technologie I, II en III, als het boegbeeld technolgie
en de generieke beleidslijn technologie opgenomen zijn (EET, first mover,
DTO) worden beschreven in de lopende tekst. Het tot stand brengen van
samenwerkingsverbanden tussen bedrijven en kennisinstellingen gericht op de
ontwikkeling en implementatie van innovatieve en milieuvriendelijke producten
en processen.Het huidige technologie-instrumentarium van de overheid
richt zich overwegend op het genereren van nieuwe technische kennis door middel
van onderzoek en ontwikkeling. Het te ontwikkelen taskforce instrument is
gericht op het wegnemen van niet-technische belemmeringen, zoals onbekendheid
met de markt, problemen met eigendomsrechten, belemmerende wet- en regelgeving
etc. Het taskforce instrument is dus complementair aan het bestaande instrumentarium
en kan het rendement hiervan aanzienlijk vergroten. Momenteel is een
onderzoek gaande naar de vormgeving van het taskforce instrument. Het ligt
in de bedoeling het instrument vanaf het jaar 2000 in te bedden in het Programma
Milieu & Technologie. Dit programma richt zich op het stimuleren van schonere
processen en kringloopsluiting en werd in het kader van het regeeraccoord
met 100 miljoen geïntensiveerd over een periode van 10 jaar. Een
kritische succesfactor is de vraag of bedrijven en kennisinstellingen in staat
blijken om technische en niet-technische kennis te integreren en te komen
tot geheel nieuwe producten of processen. EZ/VROM Milieu en economie
en de rol van informatie- en communicatietechnologieHet oplossen of
verminderen van milieuknelpunten door het toepassen van ICT. Uit onderzoek
is gebleken dat win-win opties voor milieu en economie afhangen van hoe ICT
ingezet en georganiseerd wordt. Omdat de resultaten van dit onderzoek algemeen
en zeer abstract zijn, is voor vervolg concretisering noodzakelijk. Nagegaan
wordt of een beperkte consultatieronde bij bedrijven naar win-winopties voor
milieu en economie door inzet van ICT aanknopingspunten geeft voor meetbare
en objectiveerbare resultaten. Medio 1999 wordt bekeken of het onderwerp beleidspotentie
heeft. EZ Product-dienstcombinatiesVermindering van
de milieubelasting in alle fasen van de levenscyclus.In 1999 brengt
het kabinet een stimuleringsregeling van f 15 mln tot stand voor de verdere
ontwikkeling en implementatie. VROM Financiële dienstverleningSterker
betrekken van de factor kapitaal en de rol van kapitaalverschaffers bij de
integratie van milieu en economie en in de bedrijfsvoering van bedrijven.VROM
overlegt met banken en verzekeraars over de mogelijkheid om financiële
instellingen te ondersteunen bij de nadere uitwerking en implementatie van
de UNEP-verklaring. VROM ProductverbeteringMilieugericht
productontwerpen op de agenda van het MKB krijgen.Resultaten van het
project IC-Ecodesign zijn veelbelovend: 30% van de verbeteropties kunnen direct
toegepast worden, 50% kan binnen 3 jaar in de praktijk toegepast worden. De
milieu-innovatiescan blijkt een succesvol instrument te zijn.EZ Milieu
biedt MKB kansen op betere bedrijfsresultatenMKB interesseren voor en
activeren tot het bijdragen aan vermindering van milieubelasting en verbeteren
van energie-efficiency. Binnen het programma Schoner Produceren zijn
de subsidieregelingen energie-efficiency en milieuadviezen Schoner Produceren
én de subsidieregeling Voorlichting en doorlichting Schoner Produceren
in werking getreden. Overige activiteiten lopen volgens planning.EZ/VROMExport van milieutechnologieHet vergemakkelijken van de toegang
tot buitenlandse milieumarkten voor het Nederlandse bedrijfsleven.Naast
informatievoorziening, promotionele activiteiten en een betere afstemming
van verschillende overheidsprogramma's is in 1995 een Taskforce Samenwerking
Milieusector opgericht: een overleggroep van 90 milieubedrijven. Verder heeft
in 1998 een milieumissie met circa tien bedrijven Singapore bezocht. De missie
heeft geresulteerd in een samenwerkingsverband op het terrein van R&D.
Najaar 1999 zal een bedrijvenmissie naar Taiwan gaan. EZPerspectieven Landbouw en landelijk gebied PerspectieftitelDoelTotaalbeeldTrekkerConsument en ketenBehalen van milieudoelstellingen door gebruik
te maken van de toenemende samenwerking binnen ketens. Er zijn activiteiten
ondernomen omtrent het analyseren van belemmeringen voor een milieu-ketenbenadering
en onderzoek naar de rol van de overheid in het overwinnen van die belemmeringen.
Tevens is onderzoek naar de wildgroei van keurmerken gedaan. LNV Agrificatie:
van fossiele naar hernieuwbare grondstoffenDe mogelijkheden om landbouwproducten
als grondstoffen voor nieuwe industriële non-foodproducten te gebruiken
verder uitbreiden en toepassen. Op dit moment loopt het geplande onderzoek
in het kader van DLO-programmafinanciering en van het NIDO. Verder lopen er
projecten in het kader van het CO2-reductieplan en het LNV-stimuleringskader.
LNV is ook betrokken bij de EZ-OCW-VROM regeling EET. LNV Duurzaam
ondernemenMilieu als een vanzelfsprekend onderdeel van de bedrijfsvoering
zien. Aanbevelingen uit onderzoek naar mogelijkheden van fiscale voordelen
voor bedrijven zijn o.a. opgenomen in de nota Belastingen 21e
eeuw, een verkenning. Borgstelling t.b.v. duurzamere bedrijven vindt momenteel
plaats. Bovendien trekt LTO de integrale praktijktoets voor glastuinbouw.LNV Functie-combinatiesBestemming, landgebruik, inrichting
en beheer van een multifunctioneel gebied worden zo goed mogelijk afgestemd
op de natuurlijke eigenschappen van bodem- en watersystemen. Het beheer is
doelmatig en beheerskosten worden gedragen door hen die ervan de vruchten
plukken. Het onderzoek naar en de sanering van beleids- en gebiedscategorieën
is afgerond. Het stimuleren van particulier natuurbeheer wordt vervolgd in
het kader van het programma Beheer, nota Dynamiek en vernieuwing. LNVDuurzaam ondernemen in groenDe maatschappelijke behoefte aan groen
ook in de economische waarde ervan tot uitdrukking brengen. Kosten en baten
van aanleg en beheer van groen meer in één hand brengen, waarmee
de bestaande marktimperfecties worden opgeheven. Duurzaam ondernemen
in groen is opgenomen in het beleidsprogramma Kracht & Kwaliteit van LNV.
Een aantal acties, zoals betaling gebruik natuur door recreanten, verdere
vergroening fiscale stelsel worden uitgewerkt. Andere acties zoals het streven
naar brede toepassing «rood betaalt voor groen»moeten nog verder
uitgewerkt worden. LNVPerspectieven Verkeer, vervoer en infrastructuur PerspectieftitelDoelTotaalbeeldTrekkerTelewerkenMet telewerken wordt beoogd een bijdrage te leveren
aan duurzame bereikbaarheid.Telewerken is inmiddels ontwikkeld tot een
aanpak waarbij telewerken, flexibel werken en innovaties van werkvormen en
kantooromgeving veelal samengaan. Een sterke verkeersreductie door telewerken
is niet waarschijnlijk, wel draagt telewerken bij aan een sterkere spreiding
van het verkeer en daarmee aan een verbetering van de bereikbaarheid. Door
fiscale regelgeving t.a.v. het beschikbaar stellen van apparatuur c.q. tegemoetkoming
in de kosten, is telewerken aantrekkelijker gemaakt. Daarnaast lopen een aantal
studies (o.a. naar werkprocesinnovatie binnen de rijksoverheid, en naar het
zogenaamde fileverdunningsplan) op basis waarvan te zijner tijd eventuele
aanvullende stimulerende maatregelen genomen zullen worden.V&WSelectieve en duurzame groei van het openbaar vervoerBevorderen
leefmilieu door gebruik schonere technologieën in OV. Het project
HOV Eindhoven is in april 1999 gestart. Thans wordt de laatste hand gelegd
aan een brochure gericht op de overheden die ov-concessies (gaan) aanbesteden;
in die brochure wordt gewezen op de technische mogelijkheden van schonere
technologieën in het openbaar vervoer. In april 1998 is een intentieverklaring
getekend tussen de ov-bedrijfstak en de ministers van VROM, EZ en V&W
over grootschalige aanschaf van gasbussen. De bijdrage via de IBU-regeling
voor gasbussen is conform de afspraken inmiddels verhoogd.V&W Naar
een duurzame luchtvaartBevorderen leefmilieu door vermindering emissie.In 1998 is geprobeerd subsidie voor de zonal dryers van Martin Air te
realiseren. Het project stuitte op bezwaren van Brussel. Dit heeft geleid
dat veel minder subsidie is uitgekeerd. Voor 1999 staat een subsidiebijdrage
aan KLM op het programma. V&W Samenwerking in de logistieke
ketenBevorderen van leefmilieu in stedelijke gebieden. Samenwerking
wordt bevorderd door marktpartijen, overheden en burgers hierover mee te laten
denken in de vorm van een prijsvraag (prijsuitreiking door de minister van
VROM vond plaats op 8 april 1999). Hierdoor slaagt het Platform Stedelijke
Distributie erin om de problematiek rond de organisatie van stedelijke distributie
centraal aan te kaarten. V&W Naast Mainport Nederland ook
Brainport NederlandOnderzoek naar de mogelijkheden van een kennisintensivering
van het goederenvervoer, mede ter vermindering van de milieubelasting.In
1998 is de beleidsontwikkeling rond «Brainport» verder ter hand
genomen. Geconcludeerd wordt dat de drie belangrijkste verschijningsvormen
zijn: flow management, ketenregie en logistieke engineering. Na de constatering
dat er op het gebied van ketenregie kennislacunes bestaan, is er actie ondernomen
door op dit vlak een aantal projecten te starten om deze gaten te vullenV&WNaar een integrale benadering van mobiliteitMet de ruimtelijk
inrichting en vervoersysteemontwikkeling wordt zodanig integraal rekening
gehouden met het milieu dat de mobiliteitsconsequenties zo gunstig mogelijk
uitvallen.Hoewel er met tal van separate (deel)projecten soms zeer succesvol
richting wordt gegeven aan dit ambitieuze voornemen kan een dergelijke doorwerking
pas op lange termijn zijn neerslag vinden. De eerste grootschalige pogingen
waarin dit programmamatig wederom een kans kan krijgen is in het in wording
zijnde NVVP in combinatie met de 5e Nota Ruimtelijke Ordening.
In beide nota's zal dit integrale denken met betrekking tot mobiliteitsconsequenties
een belangrijke rol gaan spelen. V&W Anders
bouwenHet vinden van innovatieve wijzen van bouwen van infra in omgeving
met conflictrijke schaarse ruimte.De nota «Afweegkader Inpassing
Infrastructuur» wordt binnenkort door de Tweede Kamer besproken. Met
deze nota heeft de overheid helder zicht op alle aspecten die een rol spelen
bij de besluitvorming over de wijze van inpassing van infrastructuur. V&WDuurzaam bouwen in woning- en utiliteitsbouw (a) en infrastructuur (b).Materiaal- en energiegebruik in de bouw beperken.a. Uitvoering
van het tweede plan van aanpak duurzaam bouwen (1998–1999) verloopt
goed. Ook marktpartijen trekken vele projecten. Uit een evaluatie door de
Inspecties blijkt dat de doelstelling (voor 2000 80% doorvoering van dubo-doelstellingen
in de nieuwbouwvergunningen en projecten) halverwege 1999 voor de helft is
gehaald. In november 1999 zal de monitoring van de uitvoering van dit tweede
plan gereed zijn. Voor de periode 2000–2004 zal een beleidsprogramma
(inclusief uitvoeringsprogramma) in samenwerking met de markt worden ontwikkeldVROM
(a)   b. In het kader van milieuzorg geeft V&W als
bouwer van infrastructuur vorm aan de dubo-doelstellingen.V&W
(b) Ondergronds goederenvervoerOnderzoek van de rol en wijze die
ondergronds goederenvervoer kan spelen in zowel terugdringing van de milieubelasting
als in het bieden van alternatieve aanvoerroutes i.h.k.v. het verbeteren van
de bereikbaarheid van economische centra.In 1999 zal de beleidsvisie
omtrent ondergronds goederenvervoer gereed zijn. Op basis daarvan kan worden
bepaald welke plaats het onderwerp kan krijgen, o.a. in het MIT. Begin 2000
zullen de resultaten van onderzoeken en haalbaaarheidsstudies worden vertaald
naar mogelijk beleid op dit gebied met het daarbij behorend instrumentarium.V&WBIJLAGE 5STAND VAN ZAKEN WET- EN REGELGEVINGDeze bijlage geeft een overzicht van wet- en regelgeving die is gepland
of in behandeling is. Per wet of AMvB is aangegeven wanneer deze in de Ministerraad
is behandeld (of, zo mogelijk, naar verwachting zal worden behandeld), het
stadium in het wetgevingstraject per 1 juli 1999, en het geplande jaar van
inwerkingtreding. TitelMinisterraadStadium1Streefjaar
inwerkingtreding Wetsvoorstel   Wet bescherming Antarctica08-09-1995Stb2000Wet bodembescherming: versoepeling van de financieringssystematiek en
wegnemen van enkele onvolkomenheden07-04-1998RvSt2000 Wet
bodembescherming: BEVER beleidsvernieuwing Vb2003 Wet
explosieven voor civiel gebruik (vereenvoudiging) Vb2003Wet geluidhinder (diverse wijzigingen)14-11-1997Stb1999Wet op de hygiëne en veiligheid zwemgelegenheden (uitbreiding)12-06-1998TK2000Interimwet ammoniak en veehouderij (reparatie t.b.v. gemeentelijk ammoniakreductiebeleid20-02-1998TK2000Interimwet ammoniak en veehouderij (verlenging en einde legalisering)18-09-1998Stb1999Interimwet ammoniak en veehouderij (basis voor AMvB huisvesting) Vb2000Wet milieubeheer (bepaling m.b.t. milieu-effectrapportage)14-11-1997Stb1999Wet milieubeheer en Wet economisch delicten (i.v.m. milieutoezicht door
de politie)01-04-1997RvSt2001 Wet milieubeheer (milieudoorlichting) Vb Wet
milieubeheer (toevoeging van bepalingen over internationale zaken)05-09-1997TK2000Wet milieubeheer (structuur verwijdering afvalstoffen)18-08-1998TK2000Wet milieubeheer (verbetering handhavingsbevoegdheden)19-12-1997RvSt2001Wet milieubeheer (organisatie, uitvoering en coördinatie van milieuhaving) Vb Wet
milieubeheer (meldingenstelsel)13-03-1998TK2000 Wet
milieubeheer, Wet rampen en zware ongevallen en Arbeidsomstandighedenwet (implementatie
EG-richtlijn Seveso-II)03-07-1997Stb1999 Wet milieubeheer
(retributies milieugevaarlijke stoffen)11-02-1997EK1999Wet milieubeheer (wijziging hoofdstuk 5) Vb Wet
milieubeheer (wijziging hoofdstuk 8) Vb Wet milieubeheer
(wijziging hoofdstuk 9) Vb Herziening Waterleidingwet Vb2001Waterleidingwet (i.v.m. richtlijn Drinkwater)16-04-1999RvSt2000AMvB's   Wet bescherming Antarctica: Besluit bescherming
Antarctica15-05-1998Stb1999 Bestrijdingsmiddelenwet:
Besluit milieutoelatingseisen niet-landbouwbestrijdingsmiddelen28-05-1999RvSt2000Wet geluidhinder: Wijziging Besluit geluidbelasting grote luchtvaart Vb Wet
geluidhinder: Wijziging Besluit geluidhinder spoorwegen (Cie. Ringeling) Vb Wet
geluidhinder: Wijziging Besluit luchtkussenvoertuigen28-05-1999RvSt1999Wet hygiëne en veiligheid zwemgelegenheden: Besluit hygiëne
en veiligheid zwemgelegenheden: therapiebaden Vb Interimwet
ammoniak en veehouderij: Besluit ammoniakemmisie huisvesting veehouderij
(emissie-eisen voor stallen) Vb2000 Kernenergiewet:
Wijziging Besluit stralenbescherming Kernenergiewet (administratieplicht en
herstel enkele onvolkomenheden)23-01-1998Stb1999 Kernenergiewet:
Wijziging Besluit stralenbescherming Kernenergiewet (EURATOM-basisnormen) Vb Kernenergiewet:
Wijziging Besluit kerninstallaties, splijtstoffen en ertsen (aanpassing ORS) Vb Kernenergiewet:
Wijziging Besluit kerninstallaties, splijtstoffen en ertsen (aanpassing EURATOM-richtlijn) Vb Luchtvaartwet:
Wijziging Besluit zonering buitenlandse luchtvaartterreinen Noord- en Middel-Limburg
en Besluit zonering buitenlandse luchtvaartterreinen Zuid-Limburg Vb Wet
milieubeheer: Wijziging van het Besluit aanwijzing gevaarlijke afvalstoffen
wijziging Europese lijsten14-06-1996RvSt1999 Wet milieubeheer:
Herziening Besluit aanwijzing gevaarlijke afvalstoffen Vb Wet
milieubeheer: Besluit financiële zekerheid Wet milieubeheer Vb Wet
milieubeheer: Besluit tot wijziging Ivb (niet tot matig verontreinigde onderhoudspecie)03-07-1997Stb1999Wet milieubeheer: Besluit tot wijziging Ivb (bevoegd gezag spoorwegemplacementen)09-12-1998RvSt2000Wet milieubeheer: Besluit lozingsvoorschriften bemalingswerken bouwactiviteiten Vb Wet
milieubeheer: Besluit lozingsvoorschriften bodemsanering en proefbronneringen Vb Wet
milieubeheer: Besluit lozingsvoorschriften gevelreiniging Vb Wet
milieubeheer: Wijziging Besluit luchtemissies afvalbranding29-01-1999RvSt2000Wet milieubeheer: Wijziging Besluit milieu-effectrapportage17-04-1998Stb1999Wet milieubeheer: Besluit houdende het opnemen van bepalingen van wederzijdse
erkenning in het Besluit tandartspraktijken milieubeheer29-01-1999RvSt1999Wet milieubeheer: Besluit retributies milieugevaarlijke stoffen14-11-1997RvSt1999Wet milieubeheer: Besluit herziening Besluit risico's zware ongevallen
(Post-Seveso II)03-07-1998Stb1999 Wet milieubeheer:
Wijziging, Besluit aanwijzingen gevaarlijke afvalstoffen (samenvoeging RAAGA) Stb1999Wet
milieubeheer: Wijziging Besluit stortverbod afvalstoffen (categorieën
afvalstoffen)19-06-1998RvSt2000 Wet milieubeheer:
Wijziging Besluit vrijstelling stortverbod buiten inrichtingen (bodems)12-03-1999RvSt1999Wet milieubeheer: Wijziging Besluit vrijstelling stortverbod buiten
inrichtingen (implementatie project HANS)11-02-1999RvSt2000Wet milieubeheer art. 8.40: Besluit aanpassing van enkele AMvB's op
basis van artikel 8.40 Wet milieubeheer22-08-1997Stb1999Wet milieubeheer art. 8.40: Besluit detailhandel en ambachtsbedrijven
milieubeheer, Besluit horeca-, sport- en recreatie-inrichtingen milieubeheer
en Besluit woon- en verblijftsgebouwen milieubeheer (slibvangputten en vetafscheiders)16-04-1999RvSt2000Wet milieubeheer art. 8.40: Besluit grondgebonden landbouw Vb Wet
milieubeheer art. 8.40: Besluit inrichtingen voor motorvoertuigen milieubeheer05-06-1998RvSt2000Wet milieubeheer art. 8.40: Besluit jachthavens Vb Wet
milieubeheer art. 8.40: Besluit opslag- en transportbedrijven milieubeheer02-10-1998RvSt2000Wet milieubeheer art. 8.40: Besluit opslag vaste mest milieubeheer15-09-1995RvSt2000 Wet milieubeheer art. 8.40: Besluit textielreinigingsbedrijven
milieubeheer05-06-1998Vb Wet milieubeheer art. 8.40:
Wijziging Besluit tuinbouwbedrijven met bedekte teelt milieubeheer (herstel
enkele onvolkomenheden)04-04-1997RvSt Wet milieubeheer
art. 8.40: Besluit tuinbouwbedrijven met bedekte teelt 2000 Vb Wet
milieubeheer art. 8.40: Wijziging Besluit verwijdering batterijen (kwikgehalte) Vb2000Wet
milieugevaarlijke stoffen: Herziening Asbestverwijderingsbesluit Vb Wet
milieugevaarlijke stoffen: Besluit beperking milieugevaarlijke stoffen (kleiduifschiet) Vb Wet
milieugevaarlijke stoffen: Cadmiumbesluit Wet milieugevaarlijke stoffen23-01-1998Stb1999Wet milieugevaarlijke stoffen: Wijziging Besluit implementatie EEG-stoffenrichtlijn
'9812-03-1999RvSt1999 Wet milieugevaarlijke stoffen:
Besluit gechloreerde paraffines Wms12-02-1999RvSt1999 Wet
milieugevaarlijke stoffen: Wijziging Kennisgevingsbesluit (introduceren verlicht
regime) Vb Wet milieugevaarlijke stoffen: Wijziging
Besluit organisch-halogeengehalte brandstoffen16-05-1997Stb1999Wet milieugevaarlijke stoffen: Wijziging Besluit PAK-houdende coatings
i.v.m. toevoeging importverbod voor gecreosoteerd hout Vb Wet
milieugevaarlijke stoffen: Besluit vluchtige organisatiestoffen (VOS) (beperken
emissie vluchtige organische stoffen)21-04-1998RvSt1999Wet milieugevaarlijke stoffen: Besluit vluchtige organische stoffen
(VOS) (implementatie EG-richtlijn) Vb Wet milieugevaarlijke
stoffen: Vuurwerkbesluit 1999 Vb Waterleidingwet: Wijziging
Waterleidingbesluit (richtlijn Drinkwater) Vb 1Stb=Staatsblad RvSt=Raad
van State Vb=In voorbereiding TK=Tweede
Kamer 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26804-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl