De Staat van de Europese Unie; Nota De Staat van de Europese Unie; de Europese agenda 2001-2002 vanuit Nederlands perspectief
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28005, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

18-09-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28005 nr. 1

18-09-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamDe Staat van de Europese UnieDe Europese agenda 2001–2002 vanuit Nederlands perspectiefINHOUDSOPGAVEALGEMENE INLEIDINGHOOFDSTUK 1: VAN MARRAKECH TOT MOERMANSK1.1 InleidingRechtvaardigingAanpakAantal inwoners (miljoen) 1.2 ContextMarkante verschillenBNP/Capita in USDGrenzen van de Unie?Wederzijdse belangenDoor Nederland afgegeven visa in 2000Handelsgegevens EUDe Unie als internationale politieke actorNederlandse hulp in 2000 (OS, Matra en PSO)Rechtsstaat en goed bestuurConditionaliteitRegionale en economische samenwerkingVerbetering van de kwaliteit van het levenOnderwijs en defensie 1.3 De Westelijke BalkanExport van veiligheid en stabiliteitGroei, hulp en duurzame ontwikkelingSchenkingen uit EU-begroting 1991–2001Justitie en Binnenlandse ZakenPer capita hulp uit EU-begroting in geselecteerd aantal
landen1.4 Rusland en Oost-EuropaVeiligheid en stabiliteitEconomie en investeringenRechtsstaat en goed bestuurKwaliteit van het leven1.5 Noord-Afrika en het Midden-OostenStabiliteit en veiligheidHulp en duurzame economische groeiJustitie en Binnenlandse ZakenEU-hulp aan de Middellandse Zee (MEDA) 1995–19991.6 SlotHOOFDSTUK 2: VAN EEN GEMEENSCHAPPELIJK LANDBOUWBELEID
NAAR EEN GEMEENSCHAPPELIJK BELEID VOOR VOEDSELVEILIGHEID, LANDBOUW EN PLATTELAND 2.1 Inleiding2.2 Verleden en hedenDoelstellingenOntwikkelingAandeel GLB-uitgaven in de totale EU-begroting2.3 Aanpassing van het beleid aan de maatschappelijke
context2.4 De uitbreiding van de Unie en de hervorming van het
GLB2.5 Hervorming van het GLB onder de WTO2.6 Het GLB en de ontwikkelingslanden2.7 Het Europese krachtenveld2.8 De Nederlandse inzetOp korte termijnOp langere termijn: de mid term review en de onderhandelingen
over de volgende Financiële Perspectieven Ontvangsten uit prijs- en inkomenssteun GLB, aandeel
per EU-lidstaat (1999)HOOFDSTUK 3: DE EUROPESE AGENDA OP HOOFDLIJNEN3.1 Uitbreiden3.1.1 Een nieuwe fase: Nice en de road map3.1.2 Gotenburg en daarna3.2 Verdere Europese samenwerking3.2.1 De Lissabon-strategieConcurrerende en dynamische kenniseconomieOntwikkeling van de informatiemaatschappijDe Europese sociale agendaKennisMilieudimensieNederlandse prioriteiten3.2.2 Voedselveiligheid3.2.3 De ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheidAsiel en migratiePolitie en justitie3.3 Het externe optreden van de Unie3.3.1 Van handel tot vrede en veiligheidCoherentieVrede en veiligheidOntwikkelingssamenwerkingHandel en WTO3.3.2 Landen en regio'sBalkanRusland en OekraïneMidden-Oosten vredesprocesHet Middellandse-ZeegebiedTransatlantische betrekkingenSub-Sahara AfrikaAziëLatijns-Amerika3.4 De toekomst van de Europese Unie3.4.1 Het debat over de toekomst3.4.2 Witboek Europees Bestuura. meer betrokkenheid en meer openheidb. beter beleid en wetgevingc. «global governance»d. «refocused» instellingen3.4.3 Hervormingen binnen de CommissieHOOFDSTUK 4: DE FINANCIËN VAN DE EUROPESE UNIE4.1 De begroting4.1.1 Besluit Eigen Middelen4.1.2 Financiële Perspectieven 4.1.3 Begroting 20024.1.4 De Nederlandse afdrachten op de Rijksbegroting4.2 Beheer en controle4.2.1 Begroting 19994.2.2 Hervormingen financieel management4.2.3 Herziening Financieel Reglement4.2.4 EU-fraudebestrijding4.2.5 Financieel beheer op Europees en nationaal niveauEuropees niveauNationaal niveauHOOFDSTUK 5: DE RAADSAGENDA'S5.1 Europese RaadVergaderdata OntwikkelingDe bijeenkomsten van de Europese Raad onder Frans en Zweeds
voorzitterschap (Biarritz, Nice, Stockholm en Gotenburg)De Europese Raden van Gent (19 oktober 2001) en Laken
(14 en 15 december 2001)De Europese Raden van Barcelona (15 en 16 maart) en Sevilla
(21 en 22 juni 2002)Referenties5.2 Raadsformaties5.2.1 Algemene RaadVergaderdata OpenbaarheidVoorstel voor een verordening van de Raad betreffende
het statuut en de financiering van Europese politieke partijenStatuut leden Europees Parlement5.2.1.1 UitbreidingStand van zakenBeleid in voorbereidingReferenties5.2.1.2 Buitenlands BeleidStand van zakenThemataLanden en regio'sBeleid in voorbereidingThemataLanden en regio'sTopconferentiesReferenties5.2.1.3 HandelsbetrekkingenStand van zakenBetrekkingen met de Verenigde StatenLanden en Gebieden Overzee (LGO)Markttoegang voor MOL'sBeleid in voorbereidingWTOReferenties5.2.2 Raad OntwikkelingssamenwerkingVergaderdata Stand van zakenSamenwerking EU-VNMilieu en ontwikkelingOperationele coördinatieCoherentieRelatie tussen noodhulp, rehabilitatie en ontwikkelingshulpActieprogramma voor HIV/Aids, malaria en tuberculoseBeleid in voorbereidingStreefcijfer officiële ontwikkelingshulpMensenrechten en democratieVisserij en armoedebestrijdingDuurzame ontwikkelingCentraal-AfrikaReferenties5.2.3 EcofinraadVergaderdata Stand van zakenVerbreding van de economische beleidscoördinatieBelastingenInterne markt voor financiële diensten en regulering
van effectenmarktenUitbreiding van de UnieEurogroepBeleid in voorbereidingGeslaagde overgang naar de euroGevolgen vergrijzingBelastingbeleid van de Europese UnieGeïntegreerde markt van financiële dienstenUitbreiding van de Europese UnieEurotaxReferenties5.2.4 LandbouwraadVergaderdata Stand van zakenBeleid in voorbereidingReferenties5.2.5 MilieuraadVergaderdata Stand van zakenVoorzorgsbeginselKlimaatveranderingZesde Milieu-actieprogrammaExterne integratie en duurzame ontwikkelingUitbreidingBeleid in voorbereidingEtikettering en traceerbaarheid genetisch gemodificeerde
organismen (GGO's)Referenties5.2.6 Transport- en TelecommunicatieraadVergaderdata Stand van zakenTransportTelecommunicatie en postOpen Network Provision ReviewHerziening postrichtlijnInternet-gerelateerde dossiers: actieplan eEuropa 2002Beleid in voorbereidingTransportMaritieme veiligheidGalileoWitboek Gemeenschappelijk TransportbeleidVerkeersveiligheidLuchtvaartTelecommunicatie en posteEuropaTrans-Europese Telecommunicatienetwerken (TEN)ReferentiesTransportTelecommunicatie5.2.7 Raad Werkgelegenheid en Sociaal BeleidVergaderdata Stand van zakenSociale AgendaWerkgelegenheidsstrategie 2001Europese vennootschap en de richtlijn over informatie
en raadplegingAnti-discriminatiePensioenenOverigBeleid in voorbereidingReferenties5.2.8 VisserijraadVergaderdata Stand van zakenBeleid in voorbereidingReferentiesWebsites:5.2.9 Industrie- en EnergieraadVergaderdata Stand van zakenOndernemerschapEGKSScheepsbouwDuurzame ontwikkelingLiberalisering energiemarktenDuurzame energievoorzieningBeleid in voorbereidingModernisering mededingingsbeleidStaatssteunLiberalisering energiemarktenDuurzame energievoorzieningEnergiebesparingReferentiesIndustrieStaatssteun:Energie5.2.10 Justitie en Binnenlandse Zaken RaadVergaderdata Stand van zakenBeleid in voorbereidingAsiel en migratieJustitiële samenwerkingDrugsbestrijding en preventieCriminaliteitsbestrijdingReferenties5.2.11 Interne Markt-, Consumenten- en ToerismeraadVergaderdata Stand van zakenVerbetering van de efficiëntie van product- en kapitaalmarktenVerbetering van het ondernemingsklimaatActieplan eEuropaVerbetering van de levenskwaliteit van burgersBeleid in voorbereidingGemeenschapsoctrooiGemeenschapsmodellenLabelling en traceerbaarheid GGO'sFinanciële dienstverlening op afstandAlgemene productveiligheidsrichtlijnEuropese Levensmiddelenwet/Europese VoedselautoriteitWeekmakers in speelgoedOverheidsopdrachtenCommissiemededeling «goed marktgedrag»Referenties5.2.12 OnderzoeksraadVergaderdata Stand van zakenDe Europese onderzoeksruimteDe Europese ruimtestrategieInternationale Thermonucleaire Experimentele ReactorBeleid in voorbereidingZesde KaderprogrammaReferenties5.2.13 BegrotingVergaderdata Stand van zakenBeleid in voorbereidingReferenties5.2.14 Cultuur/Audiovisuele RaadVergaderdata Stand van zakenAfronding besluitvorming MEDIA Plus en MEDIA opleidingMededingings- en staatssteunkwestiesBescherming van minderjarigen en de menselijke waardigheidDialoog met de kandidaat-lidstatenIllegale export van cultuurgoederenVaste boekenprijsKwaliteit van architectuur in landelijke en stedelijke
omgevingBezinning op het gebruik van resoluties door de RaadBeleid in voorbereidingReferenties5.2.15 Onderwijs/JeugdraadVergaderdata Stand van zakenConcrete toekomstige doelstellingen van het onderwijsOnderwijs en werkgelegenheidMemorandum Leven lang LerenMobiliteitJaar van de Talen 2001e-Learning: het onderwijs van morgenEvaluatie van de kwaliteit van het schoolonderwijsWitboek JeugdResolutie Sociale Integratie van Jongeren«Van uitsluiting naar empowerment»Bestrijding racisme en vreemdelingenhaat op internetBeleid in voorbereidingOnderwijsJeugdReferenties5.2.16 GezondheidsraadVergaderdata Stand van zakenTabakRichtlijn productie, presentatie en verkoop van tabaksproductenRichtlijn reclame en sponsoringWHO-kaderovereenkomst inzake tabakscontroleAlcoholActieprogramma VolksgezondheidResolutie gezondheid en voedingResolutie geneesmiddelen voor kinderenRichtlijn goede klinische praktijkenBeleid in voorbereidingReferentiesHOOFDSTUK 6: DE ECONOMISCHE EN MONETAIRE UNIE6.1 Inleiding6.2 Voorgeschiedenis EMU6.3 Het Eurosysteem6.3.1 Structuren6.3.2 De introductie van de chartale euro6.4 Economische beleidscoördinatie6.4.1 De Europese Raad6.4.2 Ecofinraad en Eurogroep6.4.3 De globale richtsnoeren voor economisch beleidProcedure globale richtsnoeren6.4.4 Enige processen van economische beleidscoördinatieHet Cardiff-proces (hervorming van product- en kapitaalmarkten)Het Luxemburg-proces ( bevordering werkgelegenheid)Het Keulen-proces (macro-economische dialoog)Het Stabiliteits- en Groeipact6.5 Resultaten EMU6.6 Toekomstpad6.7 Uitbreiding EMUHOOFDSTUK 7: HET EUROPEES VEILIGHEIDS- EN DEFENSIEBELEID
(EVDB)7.1. Inleiding7.2. Stand van zaken7.2.1 Operationaliteit EVDB7.2.2. Militaire capaciteitenReview mechanism7.2.3 Relatie tussen de Unie en de NAVO«Berlijn-plus»Permanente arrangementen7.2.4 Civiele aspecten van crisisbeheersingPolitieRule of lawCiviele administratieCiviele bescherming7.2.5 Samenwerking met derde landen en andere organisaties7.2.6 EVDB-organenOvername van elementen van de WEU door de EU7.2.7 Parlementaire dimensie7.2.8 Crisismanagement procedures en oefenprogramma7.2.9 Financiering van EU-operaties7.3 Vooruitblik naar Belgische en Spaanse voorzitterschappenBIJLAGE: BEOORDELING NIEUWE COMMISSIEVOORSTELLENStand implementatie Europese regelgevingLIJST VAN AFKORTINGEN TREFWOORDENREGISTER
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28005Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 631 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 005De Staat van de Europese Unienr. 1BRIEF VAN DE MINISTER EN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 18 september 2001Met genoegen bieden wij u de «Staat van de Europese Unie»
aan. Hierin is beschreven de Europese agenda 2001–2002 vanuit Nederlands
perspectief.De Minister van Buitenlandse Zaken,J. J. van AartsenDe Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,D. A. Benschop De Staat van de Europese UnieDe Europese agenda 2001–2002 vanuit Nederlands perspectief«Jaarlijks brengt het Kabinet op Prinsjesdag een rapport uit (Staat
van de Europese Unie) waarin een overzicht wordt gegeven van de financiële
en beleidsimplicaties van Europese besluitvorming voor Nederland, alsmede
een overzicht van beleidsintenties en financiële gevolgen in het komende
jaar.»(Regeerakkoord 1998)INHOUDSOPGAVE ALGEMENE INLEIDING5   HOOFDSTUK 1:VAN MARRAKECH TOT MOERMANSK71.1Inleiding71.2Context8 1.3De Westelijke Balkan151.4Rusland en Oost-Europa18 1.5Noord-Afrika en het Midden-Oosten22 1.6Slot25    HOOFDSTUK 2:VAN EEN GEMEENSCHAPPELIJK LANDBOUWBELEID NAAR EEN
GEMEENSCHAPPELIJK BELEID VOOR VOEDSELVEILIGHEID, LANDBOUW EN PLATTELAND272.1Inleiding27 2.2Verleden en heden292.3Aanpassing van het beleid aan de
maatschappelijke context32 2.4De uitbreiding van de Unie en de
hervorming van het GLB34 2.5Hervorming van het GLB onder de
WTO352.6Het GLB en de ontwikkelingslanden37 2.7Het Europese krachtenveld38 2.8De Nederlandse inzet39   HOOFDSTUK 3:DE EUROPESE AGENDA OP HOOFDLIJNEN433.1Uitbreiden43 3.1.1Een nieuwe fase: Nice en de road map433.1.2Gotenburg en daarna44 3.2Verdere Europese samenwerking46 3.2.1De Lissabon-strategie473.2.2Voedselveiligheid52 3.2.3De ruimte van vrijheid, veiligheid
en rechtvaardigheid53 3.3Het externe optreden van de Unie55 3.3.1Van handel tot vrede en veiligheid55 3.3.2Landen en regio's59 3.4De toekomst van de Europese Unie63 3.4.1Het debat over de toekomst63 3.4.2Witboek Europees bestuur653.4.3Hervormingen binnen de Commissie67   HOOFDSTUK 4:DE FINANCIËN VAN DE EUROPESE UNIE694.1De begroting69 4.1.1Besluit Eigen Middelen70 4.1.2Financiële Perspectieven704.1.3. Begroting 200270 4.1.4De Nederlandse afdrachten op
de Rijksbegroting73 4.2Beheer en controle73 4.2.1Begroting 1999734.2.2Hervormingen financieel management744.2.3Herziening Financieel Reglement744.2.4EU-fraudebestrijding75 4.2.5Financieel beheer op Europees
en nationaal niveau76    HOOFDSTUK 5:DE RAADSAGENDA'S795.1.Europese Raad795.2Raadsformaties82 5.2.1Algemene Raad825.2.1.1Uitbreiding83 5.2.1.2Buitenlands beleid87 5.2.1.3Handelsbetrekkingen93 5.2.2Raad Ontwikkelingssamenwerking96 5.2.3Ecofinraad1005.2.4Landbouwraad106 5.2.5Milieuraad1095.2.6Transport- en Telecommunicatieraad1125.2.7Raad Werkgelegenheid en Sociaal
Beleid1205.2.8Visserijraad125 5.2.9Industrie- en Energieraad127 5.2.10Justitie en Binnenlandse Zaken
Raad134 5.2.11Interne markt, Consumenten-
en Toerismeraad139 5.2.12Onderzoeksraad1495.2.13Begrotingsraad151 5.2.14Cultuur/Audiovisuele Raad153 5.2.15Onderwijs/Jeugdraad1565.2.16Gezondheidsraad161    HOOFDSTUK 6:DE ECONOMISCHE EN MONETAIRE UNIE1656.1Inleiding1656.2Voorgeschiedenis EMU165 6.3Het Eurosysteem166 6.3.1Structuren166 6.3.2De introductie van de chartale
euro167 6.4Economische beleidscoördinatie167 6.4.1De Europese Raad1686.4.2Ecofinraad en Eurogroep168 6.4.3De globale richtsnoeren voor
economische beleid169 6.4.4Enige processen van economische
beleidscoördinatie1706.5Resultaten EMU171 6.6Toekomstpad1726.7Uitbreiding EMU173    HOOFDSTUK 7:HET EUROPEES VEILIGHEIDS- EN DEFENSIEBELEID1747.1Inleiding174 7.2Stand van zaken1757.2.1Operationaliteit EVDB175 7.2.2Militaire capaciteiten175 7.2.3Relatie tussen de Unie en de
NAVO176 7.2.4Civiele aspecten van crisisbeheersing1787.2.5Samenwerking met derde landen
en andere organisaties179 7.2.6EVDB-organen1807.2.7Parlementaire dimensie1817.2.8Crisismanagement procedures en
oefenprogramma1817.2.9Financiering van EU-operaties1827.3Vooruitblik naar Belgische en Spaanse
voorzitterschappen182    BIJLAGE:BEOORDELING NIEUWE COMMISSIEVOORSTELLEN183    LIJST VAN AFKORTINGEN196 TREFWOORDENREGISTER199ALGEMENE INLEIDINGAan belangstelling heeft het de Europese Unie in de afgelopen tijd niet
ontbroken. Of het nu gaat om de aanpak van de MKZ-crisis, de pogingen de vrede
in Macedonië te bewaren, de invoering van de euro, de onderhandelingen
over het Kyoto-protocol of het (soms abstracte) debat over de toekomst van
de Unie. De Europese dimensie van het beleid begint nu ook een maatschappelijke
realiteit te worden.Dit leidt enerzijds tot versterkte eisen aan de Europese samenwerking.
Er is zoveel dat wij gerealiseerd willen zien, waar wij een effectief Europees
beleid voor nodig hebben. Voor de economie, het sociaal beleid, de vergrijzing,
de veiligheid, de landbouw en het milieu bestaat een lange Europese wensenlijst
die nog (lang) niet is afgewerkt. Er is ook een anderzijds. Het toegenomen
gewicht van de Europese samenwerking roept vragen op naar de effectiviteit
van de besluitvorming. De Europese Unie kan met recht gezien worden als een
politieke unie in wording. Hoe zit het met het democratische karakter van
deze unie? Welke invloed kunnen burgers uitoefenen? Dit krachtenveld bepaalt
de Europese samenwerking aan het begin van de 21ste eeuw: grote ambities,
behoorlijke resultaten, vraagtekens bij de daadkracht van de huidige instituties
en een toegenomen behoefte aan transparantie en democratische legitimiteit.Er is veel werk in uitvoering: de invoering van de euro, de coördinatie
van het sociaal-economisch beleid, het versterken van de concurrentiekracht
van Europa, het vormgeven van een gemeenschappelijk asielbeleid, het opzetten
van het veiligheidsbeleid.Tegelijk is er behoefte aan reflectie. Doet Europa wel genoeg? Doet het
soms teveel? Wordt er gepresteerd? Doen burgers mee? Wat gaat de uitbreiding
brengen? In juni heeft de regering het parlement een notitie («De toekomst
van de Europese Unie», Kamerstuk 2000–2001, 27 407, nr. 9)
doen toegaan over het debat over de toekomst van de Europese Unie.In deze Staat van de Unie wordt in de hoofdstukken 3, 4 en 5 respectievelijk
de Europese agenda op hoofdlijnen met accenten uit het afgelopen en komende
jaar geschetst, een overzicht van de financiën van de Unie en de gevolgen
daarvan voor Nederland gegeven en ingegaan op de werkprogramma's van de Raad.Daarnaast zijn er vier thematische hoofdstukken. Hoofdstuk 1 gaat in op
het nieuwe beeld van Europa na de uitbreiding. Wat zijn de nieuwe buren van
de Europese Unie en hoe gaan wij met hen om. Hoofdstuk 2 gaat in op de noodzakelijk
hervorming van het landbouwbeleid in het licht van veranderende maatschappelijke
opvattingen. De hoofdstukken 6 en 7 bevatten een overzicht van de stand van
zaken op het gebied van Economische en Monetaire Unie – mede met het
oog op de invoering van de chartale euro op 1 januari 2002 – en van
het Europese Veiligheids-Defensiebeleid dat eind 2001 operationeel zal worden.Met de Staat van de Europese Unie wil de regering verantwoording afleggen
over haar (voorgenomen) inbreng in de Europese Unie en daarmee bijdragen aan
het parlementaire en publieke debat over Europa en de Nederlandse positie
daarbinnen. De grenzen die op de kaart zijn aangegeven impliceren niet automatisch
erkenning daarvan door Nederland.(Israël incl. Palestijnse
Gebieden)HOOFDSTUK 1: VAN MARRAKECH TOT MOERMANSKEen verkenning van de betrekkingen van een uitgebreide Unie met haar buren1.1 InleidingIn 2002 zal de Europese Unie in de slotfase belanden van de toetredingsonderhandelingen
met de meeste van de dertien huidige kandidaat-lidstaten. Ofschoon de EU nog
geen definitieve uitspraak heeft gedaan over het moment van toetreding, biedt
zij hierover al in ruime mate duidelijkheid. De Europese Raad van Gotenburg
concludeerde immers: «Als het toewerken naar het halen van de toetredingscriteria
geen vertraging oploopt, zou het werkschema in de onderhandelingen het mogelijk
moeten maken de onderhandelingen voor de landen die klaar zijn, eind 2002
te voltooien. De doelstelling is dat zij als lidstaten deelnemen aan de verkiezingen
voor het Europees Parlement in 2004.»Het aantal nieuwe lidstaten dat in de eerste toetredingsgolf zal kunnen
worden verwelkomd is thans nog ongewis; vorderingen die individuele kandidaat-lidstaten
hebben geboekt bij de overname en implementatie van het acquis blijven daarbij
richtinggevend. Niettemin houdt de regering er rekening mee dat de Unie ergens
tussen 2004 en 2010 zal bestaan uit 25 tot 27 leden. Naast de huidige kandidaat-lidstaten
hebben de vijf landen van de Westelijke Balkan1
een geconditioneerd toetredingsperspectief gekregen. Daarenboven is lidmaatschap
van de landen van de Europese Economische Ruimte/Europese Vrijhandelsassociatie
(Noorwegen, Liechtenstein, Zwitserland, IJsland) op termijn niet uitgesloten.Na de uitbreiding met de huidige kandidaat-lidstaten heeft de Unie ruim
een half miljard inwoners. Van Marrakech tot Moermansk heeft deze Unie een
buitengrens van circa twaalfduizend kilometer, de Middellandse Zee inbegrepen.
De rand is verdeeld in drie regionale blokken: Noord-Afrika en het Midden-Oosten,
de Westelijke Balkan en de staten van de voormalige Sovjet-Unie (inclusief
de Transkaukasus). In de 22 buurlanden2 wonen
circa vijfhonderd miljoen mensen. Via de nieuwe buren grenst de Unie aan continentaal
Afrika, Centraal-Azië, China en het Indiase subcontinent.RechtvaardigingDe strategische beleidsbepaling en besluitvorming in Europa over het historische
uitbreidingsproject heeft zich de laatste jaren voornamelijk geconcentreerd
op de interne, en met name institutionele, consequenties die de uitbreiding
met zich mee zal brengen. De externe gevolgen van de uitbreiding, en in het
bijzonder de betrekkingen van een uitgebreide EU met haar buren, zijn tot
dusverre in Nederland veel minder onderwerp geweest van beleidsverkenning –
terwijl de versterking van het externe optreden van de Unie juist een beleidsprioriteit
van de Nederlandse regering is. Daarbij zullen de komende jaren de betrekkingen
tussen de uitgebreide Unie en de haar omringende landen prominenter op de
Europese agenda komen te staan. In dit hoofdstuk van de Staat van de Unie
wil de regering daarom een eerste aanzet geven tot een discussie over dit
onderwerp.AanpakAllereerst wordt een schets gegeven van de politieke, economische en sociale verhoudingen tussen een uitgebreide Unie (inclusief de huidige
dertien kandidaat-lidstaten) en haar 22 buurlanden. Vervolgens wordt ingegaan
op de specifieke vraagstukken die spelen in drie regio's aan de rand van de
uitgebreide Unie: de Westelijke Balkan, vier voormalige staten van de Sovjet-Unie
en het Midden-Oosten/Noord-Afrika. Het bestaande beleid en het daarbij behorende
instrumentarium (zowel nationaal als communautair) worden in kaart gebracht
waarbij voor zover mogelijk wordt aangegeven waar dit beleid naar de mening
van de regering moet worden aangevuld of geïntensiveerd.De specifieke problematiek die speelt bij de buurlanden van Turkije (Iran,
Irak en de Kaukasus) wordt in het regionale gedeelte van deze notitie vooralsnog
buiten beschouwing gelaten aangezien met Turkije nog geen toetredingsonderhandelingen
zijn gestart.Aantal inwoners (miljoen) 1.2 ContextMarkante verschillenDe buren van de uitgebreide Unie karakteriseren zich door hun grote politieke,
sociaal-economische en culturele verscheidenheid. Een enkele bezit officieel
kernwapens (Rusland), minstens drie gebieden kenmerken zich door etnische
of religieuze spanningen (Kaukasus, Midden-Oosten, Balkan), sommige staten
kennen een ontwikkelde industrie (Israël, Kroatië), terwijl andere
voornamelijk agrarische samenlevingen zijn (Moldavië, Georgië).
Ook wat betreft bevolkingsgroei zijn de verschillen treffend. Ten zuiden van
de lijn Rostov-Rabat is de bevolkingstoename circa drie keer zo hoog als in
de Unie, terwijl ten noorden van deze lijn de groei zelfs lager is dan het
gemiddelde in de Unie. In enkele gevallen is zelfs sprake van een teruglopend
aantal inwoners.Even markant als de verschillen tussen de buren onderling, zijn de verschillen
tussen de uitgebreide Unie en haar buren. Het Bruto Nationaal Product per
inwoner in de uitgebreide Unie is gemiddeld vijf keer zo hoog als dat van
de buren, waarbij – met uitzondering van Israël en enkele staten
in de Westelijke Balkan – de welvaart op de rand van Europa ook nog
eens minder gelijkmatig is verdeeld dan in de Unie1. BNP/Capita in USDDe lidstaten van de Unie zijn goed functionerende pluriforme democratieën
die de beginselen van de vrije markt aanhangen. Bij de nieuwe buren is echter
het gehele palet aan politiek-economische systemen waarneembaar: van parlementaire
democratie tot autoritaire dictatuur, van theocratie tot verlichte monarchie.Aangewakkerd door de informatietechnologie en de globalisering, zal de
uitgebreide Unie als gevolg van haar welvaart, sociale cohesie, interne politieke
stabiliteit, mobiliteit van haar inwoners en interne markt een nog grotere
aantrekkingskracht uitoefenen op haar buren dan thans het geval is. Deze grote
belangstelling zal zich niet alleen manifesteren in de wensen van individuele
inwoners van de buurlanden om zich voorgoed, of ten minste voor hun arbeidzame
jaren, te vestigen in Europa. Ook zou een aantal landen aan de rand van Europa
op termijn nadere ambities kunnen ontwikkelen om eens toe te treden tot de
Unie. In het bijzonder zou dit kunnen gelden voor de buren in het oosten.Grenzen van de Unie?Ofschoon voor de nieuwe buren in het oosten perspectief op lidmaatschap
niet aan de orde is, doet een definitieve geografische afbakening van de Europese
Unie geen recht aan de geschiedenis. Sinds de oudheid is er immers sprake
van intensieve en wederzijdse beïnvloeding tussen samenlevingen en culturen
in het gebied dat een met alle huidige dertien kandidaat-lidstaten uitgebreide
Unie zal omvatten, en in het verlengde daarvan met haar toekomstige naaste
buren. De barrières die werden opgeworpen door natiestaten, godsdiensten
of ideologieën bleken gemakkelijk doordringbaar voor universele waarden,
ideeën, handel en kunsten. De multi-etnische Romeinse, Byzantijnse, Arabische,
Ottomaanse en Oostenrijkse rijken liepen eeuwenlang dwars over de buitengrenzen
heen die een uitgebreide Unie zal omvatten. Europa en haar buren hebben derhalve
evenveel recht om aanspraak te maken op de beschavingstraditie van deze rijken. Wederzijdse belangenDe Unie is nu al veruit de belangrijkste donor en handelspartner van de
nieuwe buren. De invloed van directe investeringen uit de Unie en een toenemend
gebruik van de euro zal in de loop van het eerste decennium van de 21ste eeuw
naar verwachting leiden tot een zekere «europeanisering» van hun
economieën.In de uitgebreide Unie leeft niet alleen een grote groep minderheden die
afkomstig is uit de buurlanden (Marokkanen in Nederland, Algerijnen in Frankrijk,
Russen in het Balticum), ook wordt bijvoorbeeld een deel van de rand geografisch
omarmd door de Unie (Kaliningrad) en vice-versa (Ceuta en Melilla in Marokko).
Deze vervlechting op vele vlakken zal ertoe leiden dat de buren in toenemende
mate van Europa politieke betrokkenheid, economische solidariteit, verantwoordelijkheid
en daadkracht zullen verwachten.Door Nederland afgegeven visa in 2000Op haar beurt heeft ook de Unie vitale belangen in de buurlanden liggen.
Vooreerst, zoals de oorlogen in de Balkan in de jaren negentig hebben aangetoond,
en het Midden-Oosten nog steeds doet, op het gebied van veiligheid en stabiliteit
aan de grenzen van de Unie. Voorts zijn de buurlanden belangrijke leveranciers
van fossiele brandstoffen voor de Unie (Kaukasus, Algerije, Rusland). Bij
de buren wonen grote minderheden uit lidstaten van een uitgebreide Unie (Hongaren
in Oekraïne, Polen in Wit-Rusland) die een beroep zullen doen op de politieke
en emotionele solidariteit van hun verwanten aan de andere kant van de grens.
De buurlanden bieden gezien hun bevolkingsomvang en economisch potentieel
een zeer aantrekkelijke afzetmarkt voor de particuliere sector uit de Unie.
Tegelijkertijd zal de Unie op intensievere schaal moeten samenwerken met de
buurlanden om grensoverschrijdende oplossingen te vinden voor de problemen
die haar burgers in het dagelijks leven rechtstreeks treffen, in het bijzonder
vraagstukken betreffende milieu, illegale migratie en criminaliteitsbestrijding. Handelsgegevens EUHet beeld dat naar voren komt is er een van steeds intensievere wisselwerking
en versterkte interdependentie tussen de uitgebreide Unie en haar buren. «De
bevestiging van de Unie op het internationale vlak» is een van de vijf
doelstellingen zoals neergelegd in het Verdrag1.
In de betrekkingen met haar buren is deze doelstelling meer dan een sui generis constatering. De Algemene Raad heeft in januari
2001 in zijn oriëntatiedebat over het externe beleid een eerste prioriteit
gelegd bij de landen die aan de uitgebreide Unie grenzen. Een strategisch,
actief, coherent en transparant extern EU-beleid is een voorwaarde om de betrekkingen
met de buren vorm te geven.Er is vooralsnog dan ook geen reden om mee te gaan in het doemdenken dat
sommige cultuurpessimisten – de Amerikaan Robert Kaplan2 is daarvan de bekendste – propageren. Zij zien in de toekomst
een Armageddon ontstaan aan de buitengrens van de Unie waar steeds meer en
steeds armere mensen strijden om steeds schaarser wordende hulpbronnen; een
rand waar milieurampen, genocides en interstatelijke conflicten elkaar opvolgen.
Geconfronteerd met deze instabiliteit zou de Unie verworden tot een xenofobe
vesting die zich van de buitenwereld afkeert en zich wentelt in haar eigen
welvaart. Deze tegenstelling, gevoed door begerigheid, wrok en uitzichtloosheid
bij de have-nots op de rand van de Unie zou volgens
Kaplan en anderen leiden tot een botsing van beschavingen en uiteindelijk
tot algeheel moreel en materieel verval.De Unie als internationale politieke actorDe regering deelt dit pessimistische beeld niet. Integendeel, de bestaande
betrekkingen met de buurregio's en de vooruitzichten op verbetering daarvan,
roepen eerder het beeld op van de wisselwerking tussen een open en welvarende
stad en haar snel ontwikkelende en vruchtbare ommelanden, dan dat van de onneembare
en ommuurde burcht die van zijn omringende platteland slechts onheil verwacht.
In de jaren negentig van de 20ste eeuw is deze vervlechting tussen de Unie
en haar toekomstige buren op belangrijke vlakken al in gang gezet. De tot
dusverre enige drie Gemeenschappelijke Strategieën van de Unie hebben
betrekking op de naaste buren (Rusland, Oekraïne en het Middellandse-Zeegebied).
Voor twee van de buurregio's heeft de Unie een geïntegreerd
lange termijnbeleid ontwikkeld (het Stabilisatie- en Associatieproces voor
de Balkan, en het Barcelona-proces voor het Middellandse-Zeegebied). Met twaalf
van de 22 nieuwe buren is de Unie pijleroverstijgende contractuele betrekkingen
aangegaan in de vorm van associatieovereenkomsten1,
die vergaande bepalingen bevatten inzake handelspreferenties, politieke dialoog,
eerbiediging van rechtsstaat en democratie alsmede samenwerking op het gebied
van justitie en binnenlandse zaken. Thans bouwt de Unie in snel tempo verder
aan deze contractuele architectuur2. Om de samenwerking
met de buurlanden verder vorm te geven, heeft de Gemeenschap in de periode
2000–2006 uit zijn begroting ruim € 13 mld aan schenkingsmiddelen
vrijgemaakt3. Tegelijkertijd voeren de Raad en
de Commissie een aantal hervormingen door om beheer, uitvoering en effectiviteit
van deze hulp te verbeteren aangezien de kwaliteit hiervan in met name de
Middellandse Zee-regio te wensen overlaat. Ook verstrekt de Unie, via de Europese
Investeringsbank (EIB) op ruime schaal leningen aan de buren, die deels rechtstreeks
ten goede komen aan de particuliere sector. Tenslotte geven lidstaten op bilaterale
basis aanzienlijke steun.De Unie treedt in de buurlanden steeds nadrukkelijker politiek op de voorgrond.
Rusland, Oekraïne, de Westelijke Balkan en in toenemende mate het Midden-Oosten
zijn de prioritaire aandachtsgebieden van de Hoge Vertegenwoordiger voor het
Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid (GBVB; zie hoofdstuk 3.3).
Voorts ontwikkelt de Unie haar civiele en militaire vermogens om (ontluikende)
crises te bezweren (zie hoofdstuk 7).Nederlandse hulp in 2000 (OS, Matra en PSO)Kortom, de Unie beschikt reeds over een breed instrumentarium om een actief
extern beleid aan haar nieuwe grenzen te voeren.Een uitgebreide Unie met een coherent extern optreden en een operationeel
Europees Veiligheids- en Defensiebeleid kan zich ontwikkelen tot een effectieve
politieke mogendheid van formaat. De komende jaren zal de Unie moeten blijven
streven naar een ambitieuze en brede agenda in de contacten met haar buren
en het bestaande beleid dienen te intensiveren. Het doel van dit beleid ligt
in het creëren van een zone van vrede en voorspoed aan de buitengrenzen
van de Unie. Rechtsstaat en goed bestuurNaast het economisch samenwerkingsverband dat zij van oudsher is, heeft
de Unie zich ontwikkeld naar een waardengemeenschap waarvan de eerbiediging
van de mensenrechten en democratische beginselen de meest essentiële
elementen zijn. In de Unie bestaat een diepgevoelde en gedeelde overtuiging
dat deze beginselen ten grondslag liggen aan vrijheid, gerechtigheid en waardigheid
voor iedereen. Juist de bijzondere relatie met de onmiddellijke buurlanden
van een uitgebreide Unie rechtvaardigt dat deze overtuiging met hen gedeeld
en besproken wordt.Het bevorderen van een zone van vrede en welvaart rondom de Unie is bovendien
niet mogelijk zonder een aantal randvoorwaarden. Transparant bestuur, het
versterken van democratische instituties, bestrijding van corruptie, en wet-
en regelgeving die non-discriminatoir wordt toegepast, bevorderen handel en
investeringen vanuit binnen- en buitenland. Zij creëren zekerheid en
een level playing field voor de particuliere sector
en werken kostenverlagend. Dezelfde rechtsstatelijke beginselen zijn noodzakelijke
voorwaarden voor effectieve implementatie van ontwikkelings- en andere samenwerkingsprogramma's.ConditionaliteitTot nog toe is het beleid van Nederland en van de Unie er steeds op gericht
geweest enerzijds een dialoog te voeren en waar nodig de partnerlanden te
wijzen op het belang van de mensenrechten en beginselen van de rechtsstaat,
en anderzijds initiatieven te stimuleren en te ondersteunen om respect voor
de rechtsstaat te bevorderen. De regering is van mening dat een grotere samenhang
moet worden gecreëerd tussen de verschillende beleidsinstrumenten van
de Unie. Dat betekent dat in Unie-verband hulpgelden geconcentreerd zouden
kunnen worden op landen met een goed bestuur en dat in landen met een minder
goed bestuur de hulp en de samenwerking zich in eerste instantie dient te
richten op verbetering daarvan. De Unie krijgt daarmee meer waar voor haar,
per definitie schaarse, hulpgeld.Eveneens meent de regering dat de Unie strakker de hand zou moeten houden
aan de rechtsstatelijke grondslagen van de samenwerking, waaraan ook de nieuwe
buren zich hebben gecommitteerd1. Indien verdragsverplichtingen
inzake rechtsstaat of mensenrechten stelselmatig worden geschonden zou eerder
overwogen moeten worden om samenwerkingsrelaties te herzien, door bijvoorbeeld
onderhandelingen over de uitbouw van de relaties op te schorten of landen
en regio's de toegang tot specifieke vormen van samenwerking te ontzeggen.
Deze conditionaliteiten-benadering zou zich ook kunnen uitstrekken tot andere
gebieden, onder meer tot afspraken op de beleidsgebieden van justitie en binnenlandse
zaken en de (noodzaak tot) intra-regionale samenwerking. Als uitgangspunt
moet daarbij dienen dat in een bijzondere relatie, zoals vormgegeven in de
verschillende volkenrechtelijke overeenkomsten die de Unie met de nieuwe buren
heeft gesloten, ook bijzondere voorwaarden aan de samenwerking mogen worden
gesteld.Regionale en economische samenwerkingDe Unie zal de intra-regionale samenwerking dienen te stimuleren, waar
die nog onvoldoende bestaat. In het EU-beleid ten aanzien van de Westelijke
Balkan en de landen aan de Middellandse Zee is dit reeds een van
de beginselen waarop de verschillende landen worden aangesproken. Dit proces
heeft onder meer tot doel de totstandkoming van regionale vrijhandelszones
in de drie regio's aan de rand. Een logische volgende stap is het bevorderen
van de handelsliberalisering tussen de regio's onderling. Hiermee zou op termijn
een de facto vrijhandelszone kunnen ontstaan van
circa zestig staten die Europa en haar rand omspant. Handelsliberalisering
op multilaterale basis in het kader van de Wereldhandelsorganisatie (WTO)
zal dit proces naar verwachting kunnen versterken.1De vrijhandelszone zou vervolgens op natuurlijke wijze kunnen uitgroeien
tot een Economische Ruimte. De buren hebben er met het oog op hun concurrentiepositie
op de Europese markt immers belang bij om geleidelijk de standaarden van de
interne markt over te nemen (in het bijzonder op het gebied van mededinging-,
milieu-, en douanewetgeving, telecom, certificering en financiële dienstverlening).Verbetering van de kwaliteit van het levenDe Unie kan alleen daadwerkelijk een effectieve bijdrage leveren aan de
verbetering van de kwaliteit van het leven bij de buren indien haar inspanning
in nauw overleg plaatsvindt met de betrokken landen zelf. Ownership, gecoördineerde inzet van publieke hulpmiddelen alsmede
een coherente inzet van hulp en handelsinstrumenten zijn volgens de regering
de belangrijkste randvoorwaarden voor verhoging van de welvaart aan de rand.
Sociale uitsluiting, armoede en werkloosheid bij de nieuwe buren hebben directe
gevolgen voor de uitgebreide Unie in de vorm van (illegale) migratie en sociale
onrust, die kan leiden tot instabiliteit. De buren dienen, met inachtneming
van de eerder genoemde conditionaliteit, de komende jaren ondersteuning te
krijgen bij de economische transitie als zodanig en de tijdelijke opvang van
de negatieve gevolgen daarvan. Hiertoe zal het instrumentarium (MEDA, TACIS)
nog intensiever worden ingezet.De uitgebreide Unie en de haar omringende landen hebben eveneens een gezamenlijk
belang om het hoofd te bieden aan de grensoverschrijdende gevolgen van milieuvraagstukken.
In de contractuele betrekkingen tussen de Unie en haar nieuwe buren alsmede
in de samenwerkingsprogramma's wordt reeds de nodige aandacht besteed aan
zaken als klimaatverandering, biodiversiteit, nucleaire veiligheid, verontreiniging
van lucht en water en duurzame landbouw. De Unie ziet in toenemende mate de
noodzaak in om aspecten van duurzaamheid volledig te integreren in haar externe
beleid (zie de conclusies van de Europese Raad van Gotenburg in hoofdstuk
5.1). Op al deze terreinen is intensivering van beleid een noodzaak. Daarnaast
dient ook rekening te worden gehouden met de veelal relatief grote rijkdom
aan natuurwaarden in de betrokken landen. Uitgangspunt van het beleid zou
dan ook dienen te zijn dat economische ontwikkeling hand in hand gaat met
bescherming en behoud van de aanwezige natuurwaarden. Integrale beleidsvorming
is in dit verband van het grootste belang.Onderwijs en defensie 1.3 De Westelijke BalkanExport van veiligheid en stabiliteitDe Westelijke Balkan heeft aan het einde van een bloedige 20ste eeuw wederom
een aantal gewelddadige conflicten ondergaan die de regio zwaar beschadigd
naar de 21ste eeuw hebben gebracht. Dat stabiliteit op de Balkan nog steeds
geen gegeven is wordt het meest treffend geïllustreerd door de explosieve
situatie in Macedonië, dat tot voor kort juist gold als «eiland
van stabiliteit» in deze regio. Het bewerkstelligen van duurzame stabiliteit
op de Balkan zal de komende jaren dan ook een eerste prioriteit blijven voor
de Unie.De vijf landen in de Westelijke Balkan (zie voetnoot 1) onderscheiden
zich van de overige buren aan de rand doordat hen toetreding tot de Unie in
het vooruitzicht is gesteld1. Via Stabilisatie-
en Associatieovereenkomsten krijgen zij de status van«potentieel kandidaat-lid
van de EU»2. De Unie heeft in april 2001
met Macedonië een dergelijke overeenkomst getekend. Met Kroatië
is ondertekening voorzien in oktober 2001. Albanië, Bosnië en de
Federale Republiek Joegoslavië (FRJ) voldoen thans nog niet aan alle
criteria om in aanmerking te komen voor een Stabilisatie- en Associatieovereenkomst,
doch het is te verwachten dat in 2002 ook onderhandelingen met Tirana en Belgrado
worden gestart.De toekomstige relatie tussen Servië en Montenegro, de ontwikkelingen
in Kosovo, de voortgang met het «Dayton»-vredesakkoord in Bosnië
en de interne etnische spanningen in Macedonië en Zuid-Servië zullen
evenwel om blijvende aandacht en conflictpreventie en conflictbeheersing vragen.
De relatieve vrede die nu in de regio heerst wordt mede in stand gehouden
door de stationering van zestigduizend buitenlandse vredestroepen. Daar staat
tegenover dat de democratische omwentelingen in Kroatië en de FRJ, de
overdracht van Milosevic en andere verdachten van oorlogsmisdaden aan het
Joegoslavië Tribunaal alsmede de toegenomen intra-regionale samenwerking
een gunstig perspectief bieden voor de stabiliteit en ontwikkeling op de Balkan.De betrokken landen zullen allereerst zelf hun verantwoordelijkheid moeten
nemen door de verplichtingen na te komen die zij zijn aangegaan in hun contractuele
betrekkingen met de Unie (met name gelijke rechten voor minderheden,
samenwerking met het Joegoslavië Tribunaal, samenwerking op het gebied
van justitie en binnenlandse zaken (JBZ), rule of law,
terugkeer van vluchtelingen, intra-regionale samenwerking, bestendigen van
de markteconomie) en een begin maken met de overname van het acquis op EU-kerngebieden: interne markt (in het bijzonder mededingingswetgeving,
intellectueel eigendom, certificering), andere met de handel verband houdende
terreinen en wetgeving inzake rechtshandhaving, inclusief hervorming van het
justitieel apparaat.De verwachtingen in de regio over het toetredingsperspectief zijn groot
(circa 80 procent van de bevolkingen steunt EU-lidmaatschap). De nadruk moet
echter de komende jaren allereerst liggen op de volledige tenuitvoerlegging
van de reeds gesloten Stabilisatie- en Associatieovereenkomsten. Onder meer
de bepalingen inzake de noodzaak tot regionale samenwerking dienen voldoende
aandacht te krijgen.Als een land in de Westelijke Balkan aan de Kopenhagen-criteria voldoet,
dan zou de Unie toetredingsonderhandelingen kunnen openen. Welke termijnen
hiermee gemoeid zijn is in dit stadium nog moeilijk in te schatten. Wel is
het aannemelijk dat sommige landen in het Stabilisatie- en Associatieproces –
in het bijzonder Kroatië – sneller voortgang zullen boeken dan
anderen. Op vele onderdelen (BNP/capita, macro-economische stabiliteit, onafhankelijkheid
van de rechtspraak, institutionele capaciteit van de overheid) springt dit
land er in de regio uit en kan het zich zelfs al meten met bepaalde kandidaat-lidstaten.
Nederland zal blijven pleiten voor een actieve betrokkenheid van de huidige
kandidaat-lidstaten bij het Stabilisatie- en Associatieproces; niet alleen
zullen deze landen over een aantal jaren formeel meebeslissen over het EU-beleid
ten aanzien van de regio, maar ook kunnen zij hun ervaring met transitie en
democratisering inzetten om de landen in de Westelijke Balkan te assisteren.Groei, hulp en duurzame ontwikkelingBij de dubbele uitdaging van wederopbouw in een post-conflictsituatie
en transitie van het oude politieke en economische systeem naar democratie
en markteconomie zal ook de komende jaren omvangrijke internationale assistentie
aan de Westelijke Balkan onmisbaar zijn.Naast (uitzicht op de) contractuele betrekkingen die de Unie de landen
op de Westelijke Balkan te bieden heeft via de Stabilisatie- en Associatieovereenkomsten,
heeft zij via het Community Assistance Programme for Reconstruction,
Development and Stabilisation voor de Balkan (CARDS) voor de periode
2000–2006 € 4,65 mld beschikbaar gesteld om het proces van
wederopbouw, democratisering en intra-regionale samenwerking te ondersteunen.
Per capita is de hulp aan de Westelijke Balkan hoger dan de pre-toetredingssteun
aan de kandidaat-lidstaten. Deze communautaire hulp dient in nauw overleg
met landen zelf te worden ingezet (ownership)
en dient complementair te zijn aan de bilaterale hulp van de verschillende
lidstaten en de inspanningen van de internationale financiële instellingen.
Deze beginselen zal de regering ook uitdragen bij de beoordeling van de meerjaren
Landenstrategieën (2001–2006) voor de vijf landen van de Westelijke
Balkan die de Commissie in het najaar van 2001 in het kader van CARDS aan
de lidstaten zal presenteren. Nederland is ook op bilaterale basis zeer actief.
In 2000 werd voor meer dan f 400 mln (€ 181,8 mln) aan hulp
verstrekt aan de regio. Nederland is daarmee een van de grootste donoren.
Naast deze hulp heeft de Unie via asymmetrische handelspreferenties tot 2006
eenzijdig haar markt geopend voor 95 procent van de producten
uit de Westelijke Balkan. Doelstelling van deze regeling is om de export,
en daarmee de betalingsbalanspositie en de economische ontwikkeling van de
Balkanlanden te stimuleren.Schenkingen uit EU-begroting 1991–2001Een gezonde economische ontwikkeling van de regio is essentieel voor de
wederopbouw en duurzame stabiliteit op de Westelijke Balkan. In dit verband
zijn met name de ontwikkeling van de particuliere sector en buitenlandse investeringen
van groot belang. Ook hier geldt dat de perspectieven voor de verschillende
landen in de regio uiteen lopen. Terwijl het Nederlandse en Europese bedrijfsleven
in sommige landen in de Westelijke Balkan reeds uitgebreide contacten heeft,
geldt voor andere landen dat nog maar nauwelijks een voorwaardenscheppende
omgeving voor economische ontwikkeling bestaat. De nabijheid van de regio,
evenals het vooruitzicht dat de landen op termijn onderdeel van de verenigde
Europese markt zullen uitmaken, verzekeren echter groeiende belangstelling
van het bedrijfsleven, zowel met betrekking tot handel als investeringen.
Daarom zal zowel in EU-verband als in het kader van het Stabiliteitspact,
en ook bilateraal, aandacht worden besteed aan voorwaardescheppend beleid
teneinde de economische groei – en de daarbij behorende stijging van
handels- en investeringscijfers – te bewerkstelligen. Duurzaamheidsaspecten,
waaronder milieu, zullen hierbij expliciete aandacht krijgen.Naarmate stabilisering en normalisering voortschrijden zal ook toenemende
aandacht uitgaan naar opbouw en onderhoud van het reguliere handels- en investeringsinstrumentarium
(regelingen, verdragen, economische diplomatie). Op het gebied van export-
en investeringsbevordering worden ten aanzien van de Balkan reeds verschillende
activiteiten ondernomen. Het Programma Samenwerking Oost-Europa waarvoor de
landen in de Westelijke Balkan in aanmerking komen, is geïntensiveerd.
Het is van belang dat de bilaterale economische instrumenten en programma's
van Nederland goed aansluiten bij grotere (infrastructurele) activiteiten
van internationale financiële instellingen als de Wereldbank en de EBRD.Justitie en Binnenlandse ZakenDe conflicten van de afgelopen jaren op de Balkan en de afwezigheid van
optimaal functionerende rechtsstaten vormen het decor voor de forse groei
van de illegale immigratie en mensensmokkel en van drugs- en wapenhandel via
de Balkan. Om deze ontwikkeling het hoofd te bieden worden op JBZ-gebied zowel
in EU- als in bilateraal verband verschillende, op de regio gerichte, beleidsinitiatieven
genomen. Prioriteit hierbij ligt bij de bestrijding van illegale immigratie
en mensensmokkel. De landen van de Westelijke Balkan hebben zich in de Sarajevo-verklaring
van maart 2001 ook aan deze prioriteitenstelling gecommitteerd.In EU-kader wordt gewerkt aan een gezamenlijke aanpak van illegale immigratie
via de Balkan-route. Hiertoe worden verschillende initiatieven uitgewerkt,
waaronder het opzetten van een netwerk van liaison officers ter plaatse, het afsluiten van terug- en overnameovereenkomsten,
het harmoniseren van strafmaatregelen tegen mensensmokkel, het verzorgen van
training en advies ten behoeve van grensbewaking in de Balkanregio, het bevorderen
van een gedegen visumbeleid en de versterking van overheidsinstellingen op
het gebied van rechtshandhaving in de betrokken landen. De regering ondersteunt
de initiatieven die in EU-kader worden genomen en wil zoveel mogelijk nadruk
leggen op praktische maatregelen. Deze kunnen via de bestaande structuren
worden uitgevoerd (Stabilisatie- en Associatieproces, CARDS, HLWG-Actieplan
Albanië en Stabiliteitspact).Per capita hulp uit EU-begroting in geselecteerd aantal
landen1.4 Rusland en Oost-EuropaVeiligheid en stabiliteitWaar thans slechts één lidstaat een gezamenlijke landsgrens
heeft met een staat van de voormalige Sovjet-Unie (grens Finland-Rusland),
zal na de uitbreiding de Unie via acht van haar lidstaten grenzen aan Rusland,
Wit-Rusland, Oekraïne en Moldavië.Deze nieuwe geografische realiteit zal ontegenzeggelijk leiden tot een
veel grotere belangstelling van de Unie voor, en betrokkenheid bij deze vier
buren, al was het maar omdat de nieuwe lidstaten de neiging zullen vertonen
zich bij hun standpuntbepaling over de prioriteiten in het externe beleid
van de Unie te laten leiden door hun geografische ligging, directe eigenbelangen
en bijzondere banden en historische tradities die zij met hun oosterburen
delen.Met het uitbreidingsproces toont de Unie aan dat zij bereid is stabiliteit
en veiligheid te exporteren. De vreedzame economische en politieke transformatie
die de huidige kandidaat-lidstaten doormaken, het betrekkelijke gemak waarmee
de voormalige totalitair-communistisch bestuurde landen de democratische rechtsstaat
en de Europese gemeenschappelijke waarden hebben omarmd en het goede nabuurschap
dat zij onderling onderhouden, lijken vandaag de dag vanzelfsprekend, maar
waren dat in 1989 niet. Ofschoon het succesvolle transitieproces in de eerste
plaats op het conto van de kandidaat-lidstaten zèlf moet worden bijgeschreven,
heeft de Unie hierbij ook zeker een stabiliserende rol vervuld. De uitdaging
in de komende jaren zal liggen in het verder exporteren van deze stabiliteit
naar het oosten, zij het zonder dat daaraan een uitbreidingsperspectief is
verbonden.Instabiliteit aan de oostgrens zal de zorgvuldig opgebouwde stabiliteit
in de Unie direct in gevaar kunnen brengen. Interstatelijk geweld, etnische
en religieuze conflicten of geschillen over schaarse hulpbronnen (bijvoorbeeld
over zoet water en energie) in het oosten vinden immers hun weerslag in de
Unie, onder meer in de vorm van migratie, grensoverschrijdende criminaliteit
en internationaal terrorisme. Dankzij de media en de veelheid van beschikbare
informatiemiddelen zijn burgers uit de Unie bovendien in toenemende mate betrokken
bij het menselijk leed dat elders plaatsvindt. Deze betrokkenheid groeit naarmate
de crisishaard dichter bij huis is. De Unie kan derhalve niet aan de zijlijn
toekijken indien zich bij de oosterburen een humanitaire crisis of een gewapend
conflict voltrekt.Een stabiele interne ontwikkeling naar meer welvaart en een democratische
rechtsorde in de betrokken vier buurlanden is dan ook van essentieel belang
voor een duurzame vrede op het continent. De Unie, Rusland en Oekraïne
hebben gezien hun grootte, bevolkingsomvang, en de middelen waarover zij beschikken,
bovendien een bijzondere en gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de handhaving
van de stabiliteit en veiligheid in Europa.De Unie zal moeten bezien hoe de veiligheidssamenwerking met Rusland en
Oekraïne de komende jaren nader praktisch kan worden ingevuld. Deze twee
nieuwe buren dienen op termijn een bijzondere plaats te krijgen in de Europese
veiligheidsarchitectuur. Uitbreiding van de Unie en de NAVO in Midden-Europa
zal niet mogen leiden tot het ontstaan van nieuwe veiligheidsscheidslijnen
in Europa.Een strategisch veiligheidspartnerschap met Rusland en Oekraïne dient
zich niet te beperken tot de «harde veiligheid» (non-proliferatie,
wapenbeheersing etc.). Ook op het gebied van de «zachte veiligheid»,
te weten vraagstukken van (illegale) migratie, criminaliteitsbestrijding (witwassen,
mensensmokkel, drugshandel) zal samenwerking met Moskou en Kiev onontbeerlijk
zijn. De samenwerking zal zich volgens de regering de komende jaren onder
meer moeten richten op de volgende terreinen: terug- en overnameovereenkomsten
tussen Rusland en Oekraïne en de Unie alsmede Rusland en Oekraïne
onderling én met relevante derde landen, teneinde illegale immigratie
en mensensmokkel en mensenhandel tegen te gaan; doeltreffende samenwerkingsmechanismen
ter bestrijding van de georganiseerde misdaad, versterking van
de samenwerking van Europol met deze landen en gerichte bijstand bij de opleiding
voor het personeel van de justitiële en wetshandhavingautoriteiten; opleiding
van personeel en terbeschikkingstelling van uitrusting met het oog op doeltreffende
grenscontroles.Speciale aandacht zal de komende jaren uitgaan naar de Russische exclave
Kaliningrad, die na de uitbreiding geheel zal worden omsloten door landen
van de Unie.Economie en investeringenDe vier staten in het oosten hebben alle de potentie om zich te ontwikkelen
tot opkomende markten. De Unie is reeds veruit de belangrijkste handelspartner
van deze buren. Nederland was in 2000 de derde buitenlandse investeerder in
Rusland en de tweede in Oekraïne. Met Rusland, Oekraïne en Moldavië
heeft de Unie partnerschap- en samenwerkingsovereenkomsten gesloten die mede
tot doel hebben de economische betrekkingen te intensiveren. Deze landen vallen
onder het «meest begunstigde natie»-beginsel. Indien zij toetreden
tot de WTO (hetgeen Moldavië reeds heeft bereikt) kunnen zij in aanmerking
komen voor een Vrijhandelsakkoord met de Unie. Alsdan zou ook het moment komen
dat de nieuwe buren een grotere inspanning moeten gaan verrichten om een deel
van hun wetgeving en productiemethoden (certificering, standaardisatie etc.)
compatibel te maken met die van de Unie.Op een aantal deelterreinen, onder meer energie, luchtvaart, pijpleidingen,
onderwijs en wetenschap, heeft de Unie al intensieve samenwerkingsstructuren
met het oosten opgezet. Rusland is via de Noordelijke Dimensie reeds deelnemer
in een meer omvattende sub-regionale structuur waarin ook lidstaten en kandidaat-lidstaten
zitting hebben. Het verdient aanbeveling om ook voor Oekraïne een dergelijke
dialoogvorm op te zetten. De deelnemers in deze nieuwe vorm van samenwerking
zouden kunnen zijn: Oekraïne, de huidige lidstaten en de kandidaat-lidstaten
die aan Oekraïne grenzen. De sociale en economische gevolgen van de uitbreiding
zou een der belangrijkste agendapunten van dit forum kunnen zijn.Ook de Europese Conferentie, waarvan Oekraïne en Moldavië sinds
de Europese Raad van Gotenburg lid zijn, biedt een geschikt aanknopingspunt
om een dialoog over gemeenschappelijke vraagstukken te voeren tussen de vijftien
lidstaten, de dertien kandidaat-lidstaten, de vijf landen op de Westelijke
Balkan alsmede Moldavië en Oekraïne.Via het PSO-programma biedt Nederland ondersteuning bij de economische
transitie en de positionering van het Nederlands bedrijfsleven.Rechtsstaat en goed bestuurRusland, Oekraïne en Moldavië hebben na het uiteenvallen van
de Sovjet-Unie, ondanks periodieke terugvallen, over het algemeen vooruitgang
geboekt bij de opbouw van democratische en pluralistische maatschappijen.
Er zijn de laatste tien jaar belangrijke stappen gezet in de totstandkoming
van basiswetgeving en instituties die in beginsel borg staan voor eerlijke
verkiezingen en respect voor fundamentele vrijheden. Ondanks de goede basis die er het afgelopen decennium is gelegd erkennen
ook de overheden in deze drie landen zelf, dat er nog de nodige stappen gezet
moeten worden om ervoor de zorgen dat de wet- en regelgeving zodanig wordt
aangepast dat ook in de praktische uitvoering sprake is van een transparant
functionerend geheel dat ten volle beantwoordt aan de eisen die aan een democratische
rechtsstaat kunnen worden gesteld. Aan training van functionarissen van het
justitieel en politie-apparaat in de uitvoering van de nieuwe kaders bestaat
bijvoorbeeld duidelijk behoefte. Ook andere elementen die essentieel zijn
in een pluriforme maatschappij, waaronder goed functionerende niet-gouvernementele
organisaties (NGO's) en krachtige onafhankelijke media, hebben het in de huidige
overgangsfase vaak nog buitengewoon moeilijk. Uiteindelijk zal het in de drie
landen (met al hun verscheidenheid) ingezette beleid van juridische, administratieve
en institutionele hervormingen naar verwachting wel zijn vruchten afwerpen.
De maatschappelijke gevolgen van zeventig jaar communisme en planeconomie
zijn echter niet in korte tijd weg te nemen.De Unie, zowel de Gemeenschap als de lidstaten, verleent reeds actief
steun om de toekomstige oosterburen te assisteren bij hun politieke en maatschappelijke
transitie. Het TACIS-programma richt zich bij de vier nieuwe buren onder meer
op mensenrechten, projecten die interetnische verhoudingen bevorderen, institutionele
versterking van NGO's en vakbonden, vrijheid van de media, versterking van
de onafhankelijke rechtspraak en het Openbaar Ministerie en de ontwikkeling
van democratisch lokaal bestuur. Bilateraal is Nederland ook actief in deze
sectoren via het Matra-programma (en voor Moldavië een ontwikkelingssamenwerkingsprogramma)
waarbij ook meer fondsen voor de nieuwe buren ter beschikking zijn gekomen. Twinning van organisaties uit deze landen met Nederlandse
counterparts vormt hierbij een belangrijk element. De komende jaren zal deze
inspanning moeten worden voortgezet. Naarmate de instituties zich verder versterken,
zal de Unie zich moeten gaan richten op de modernisering van de ambtenarij
in het oosten. De succesvolle methode van technische assistentie die de Unie
via twinning reeds toepast op de kandidaat-lidstaten
zou navolging verdienen. Het ligt ook in de rede om de nieuwe lidstaten hier
nauw bij te betrekken. Zij kunnen hun ervaring met economische en maatschappelijke
transitie inzetten om hun buren te assisteren.Wit-Rusland vormt in meer algemene zin een politiek probleem. In dit land
is de bereidheid tot politieke en economische hervormingen binnen de regio
het minst. Wanneer Wit-Rusland ook na de presidentsverkiezingen in het najaar
van 2001 op dezelfde autoritaire manier zal blijven worden bestuurd, blijven
de mogelijkheden beperkt om de maatschappij en de vrije media te ondersteunen.Kwaliteit van het levenAan de oostgrens van de uitgebreide Unie is de sociale situatie somber.
Het gebied torst de erfenis van 75 jaar slecht bestuur, heeft 220 miljoen
inwoners met een BBP dat ternauwernood dat van Nederland overstijgt, een dalende
gemiddelde leeftijd en een dalende bevolkingsomvang. De komende jaren zal
de Unie dan ook actief betrokken moeten blijven om de gevolgen van de transitie
te mitigeren, in het bijzonder in de sectoren milieu, onderwijs en gezondheidszorg
(tuberculose, HIV/Aids). Deels is dit proces al in gang gezet. De Unie en
haar lidstaten hebben bijvoorbeeld het grootste deel van de kosten op zich
genomen die gemoeid zijn met de sluiting van de kerncentrale
Tsjernobyl in Oekraïne en de Europese Investeringsbank heeft in 2001
haar leningen opengesteld voor pilot-projecten op het gebied van milieu in
noordwest-Rusland. Ook is de Unie via TACIS reeds actief bij de hervorming
van pensioenstelsels in Moldavië en Rusland.1.5 Noord-Afrika en het Midden-OostenHet Uniebeleid ten aanzien van het mediterrane deel van de maansikkel
van Marrakech tot Moermansk, zoals onder meer neergelegd in de Gemeenschappelijke
Strategie voor het Middellandse-Zeegebied, wordt in belangrijke mate vormgegeven
in het Barcelona-proces. In november 1995 is in de Verklaring van Barcelona
vastgelegd dat een zone van stabiliteit en welvaart zal worden gecreëerd
rondom de Middellandse Zee. Ook dit bouwwerk is gefundeerd op drie pilaren:
politiek- en veiligheidspartnerschap, economisch en financieel partnerschap
(waaronder handelsliberalisering), en tenslotte samenwerking op sociaal-cultureel
gebied. Op dit moment vindt een proces van verankering plaats van deze drie
pilaren in associatie-akkoorden met negen van de dertien mediterrane zuiderburen1.Stabiliteit en veiligheidDe agenda voor stabiliteit en veiligheid in de mediterrane regio wordt
in belangrijke mate gedomineerd door een aantal conflicten, die weliswaar
ieder een eigen dimensie hebben, maar tot op zekere hoogte communicerende
vaten zijn: de moeizame verhouding die Israël heeft met buurstaten Syrië
en Libanon, en de gespannen en gewelddadige relatie met de Palestijnen. Ook
de politieke dialoog van het Barcelona-proces, waar in principe tot op ministerieel
niveau alle partijen om dezelfde tafel zitten, wordt regelmatig gegijzeld
door de situatie in het Midden-Oosten.Uitgangspunt van het Uniebeleid is en blijft dat partijen zelf tot oplossingen
moeten komen. De moeizame situatie in het Midden-Oosten heeft de onverdeelde
aandacht van de Unie, en daarbinnen van Nederland. In afstemming met onder
meer de Verenigde Staten en de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties
zet de Unie actief een aantal instrumenten in om de vrede en stabiliteit in
de regio te bevorderen.Om de huidige vicieuze cirkel van geweld tussen Israël en de Palestijnen
te doorbreken, lijkt een stap-voor-stap benadering de beste kans te bieden.
Beide partijen worden daarbij aangespoord hun eigen verantwoordelijkheden
te nemen. Ter ondersteuning van verschillende initiatieven bood de Unie haar
goede diensten reeds aan in de persoon van Speciaal Vertegenwoordiger van
de Unie, ambassadeur Moratinos. Deze rol is recent versterkt door de intensivering
van de inspanningen van de Hoge Vertegenwoordiger Solana (zie hoofdstuk 5.2.1.2).
Ook de bemiddelingspogingen van omringende landen, met name Egypte en Jordanië,
verdienen steun in de ogen van de Unie.De verwachting is dat de ontwikkelingen in de Palestijnse Gebieden in
hoge mate invloed zullen hebben voor het vinden van een oplossing voor de
betrekkingen tussen Israël, Syrië en Libanon. Ook daar stemmen de
vooruitzichten op een oplossing op de korte termijn weinig hoopvol.De onzekerheid over de richting waarin de situatie in het oostelijk deel
van het mediterrane bekken zich zal ontwikkelen, vormt een belemmering bij het schetsen van een middellange termijn perspectief. De regering
meent dat het beleid op de wat kortere termijn onverminderd dient te worden
voortgezet, en waar mogelijk geïntensiveerd. De Unie als geheel, en de
Hoge Vertegenwoordiger Solana in het bijzonder, zijn nadrukkelijker dan voorheen
aanwezig in het Midden-Oosten. De eigen rol van de Unie beperkt zich daarbij
niet tot het geven van omvangrijke financiële steun, maar heeft in toenemende
mate ook een politieke dimensie. De regering acht dit een goede ontwikkeling,
met de kanttekening dat nauwe afstemming met spelers als de VS van groot belang
wordt geacht.Respect voor de mensenrechten kan een belangrijke bijdrage leveren aan
de stabiliteit en veiligheid in de regio. Daarom zal de Unie, onder andere
via de mensenrechtenclausules van de associatie-akkoorden, de betrokken landen
nadrukkelijk blijven aanspreken op hun verplichtingen op dit gebied.De veiligheidssituatie in de (Noord-Afrikaanse) Maghreb-landen wordt in
belangrijke mate bepaald door het slepende conflict in de Westelijke Sahara,
en de nog immer zorgwekkende binnenlandse situatie in Algerije. Beëindiging
van het conflict in de Westelijke Sahara is van belang om de stabiliteit van
de regio te kunnen handhaven en (economische) integratie binnen de regio te
bevorderen. De Unie blijft de VN, met name diens speciaal afgezant Baker,
steunen in haar pogingen om een voor alle betrokken partijen aanvaardbare
oplossing te vinden.In Algerije blijft met name het platteland doelwit van aanslagen door
gewapende extremisten. De hervormingen en privatiseringen die nodig zijn om
de kwakkelende Algerijnse economie te redden komen niet of slechts traag op
gang, en de werkloosheid onder de grotendeels jonge bevolking is nijpend.
Al deze elementen zorgen voor een sterke migratiedruk naar de Unie. Het is
daarom van groot belang dat de Unie met Algerije in overleg blijft op het
gebied van consulaire en juridische aangelegenheden. Daarnaast geldt zowel
voor Algerije als ook voor buurland Tunesië dat de mensenrechtensituatie
voortdurend onderwerp van zorg voor de Unie is, waarop deze landen onder meer
in het kader van de associatie-akkoorden (waarover met Algerije de onderhandelingen
nog niet zijn afgerond) worden aangesproken.De relatie met Libië is na de uitlevering van de twee verdachten
in het Lockerbie-proces in een rustiger vaarwater gekomen. Ook na de uitspraak
van de Schotse rechter begin dit jaar waarbij, tegen de verwachting van Libië
in, voor één van de twee verdachten een schuldigverklaring werd
uitgesproken hebben zich aan Libische zijde geen incidenten voorgedaan. De
EU-sancties tegen Libië zijn, met uitzondering van wapenleveranties,
inmiddels opgeheven.Hulp en duurzame economische groeiDe hulpprogramma's in het Midden-Oosten kunnen niet los worden gezien
van de stabiliteit en veiligheid. De rationale achter het omvangrijke programma
in de Palestijnse Gebieden – zowel uit communautaire middelen als bilateraal –
was er in de periode 1995–1999 hoofdzakelijk op gericht om de bevolking
aan den lijve te laten ondervinden dat vrede niet alleen iets kost, maar ook
het nodige oplevert (het zogenaamde «vredesdividend»). Dat is
onder meer vormgegeven in een aantal basisvoorzieningen, de opbouw van «eigen»
Palestijnse instellingen, en de institutionele ondersteuning van de Palestijnse
Autoriteit. Inmiddels is deze de kinderschoenen ontgroeid, en
is de regering van mening dat zwaardere eisen gesteld mogen worden aan haar
functioneren. Daarom is onlangs besloten om de Nederlandse bilaterale hulp
om te bouwen naar een programma gericht op de ondersteuning van democratie
en goed bestuur, dat momenteel verder wordt uitgewerkt.Naast de Palestijnse Gebieden heeft Nederland ook een bilaterale ontwikkelingsrelatie
met Egypte. Hoewel dit land niet tot de categorie allerarmste landen behoort,
zet Nederland de hulp tijdelijk voort (tot eind 2004). De regering wil daarmee
een bijdrage leveren aan een goed verloop van de transitie naar een meer open
en marktgerichte economie, in het bijzonder met het oog op de nog steeds aanzienlijke
arme bevolkingsgroep in dit land.De EU-hulp aan de mediterrane partners wordt gefinancierd op basis van
de in 2000 vernieuwde MEDA-verordening en richt zich met name op ondersteuning
van de economische hervormingsprocessen die in deze landen in gang zijn gezet.
Met genoemde doelstelling sluit de hulp aan op een belangrijke doel van het
Barcelona-proces in zijn geheel: het creëren van een Euromediterrane
vrijhandelszone rond 2010. Daarom is een belangrijk deel van de associatie-akkoorden1 gewijd aan het liberaliseren van de handel tussen de
Unie en de buurlanden rond de Middellandse Zee. Het realiseren van deze doelstelling
gaat echter minder snel dan was gehoopt. Het associatie-akkoord met Egypte
bijvoorbeeld, waarover reeds in 1999 overeenstemming werd bereikt, is pas
onlangs (juni 2001) ondertekend. Na inwerkingtreding zal het twaalf jaar duren
voordat de handelsliberalisering volledig is gerealiseerd. Ook de intra-regionale
handel tussen de mediterrane partners blijft achter bij de verwachtingen,
en datzelfde geldt voor de buitenlandse investeringen bij de zuiderburen (circa
5 procent van de gemiddelde investeringen). Op deze terreinen zullen ook de
landen aan de Middellandse Zee zelf krachtige maatregelen moeten nemen.Nederland heeft zich tijdens en voorafgaand aan de ministeriële bijeenkomst
van de Barcelona-partners in november 2000 sterk ingezet voor een intensivering
en versnelling van de inspanningen van de 27 partners in het proces. Dat heeft
onder meer geresulteerd in een vernieuwde inspanning van de Commissie om tot
resultaat te komen in de onderhandelingen met de drie partners waarmee nog
geen associatie-akkoord is gesloten. Zorgwekkend blijft de verdeeldheid en
de moeizame onderlinge (handels)relatie rond de Middellandse Zee. Mogelijk
kan een pan-mediterrane cumulatie (waardoor goederen die gedeeltelijk afkomstig
zijn uit verschillende zuidelijke buurstaten gemakkelijker naar de Unie kunnen
worden geëxporteerd) een bijdrage leveren aan de oplossing hiervan. Deze
is echter nog niet gerealiseerd. Verder zal de Commissie zich zoals gezegd
sterker richten op het ondersteunen van de economische hervormingsprocessen,
onder meer door het opzetten van een programma gericht op transport en energie
in de mediterrane regio.Justitie en Binnenlandse ZakenMet betrekking tot het westelijk deel van het mediterrane bekken staan
migratievraagstukken hoog op de agenda. Een grotendeels jonge bevolking met
weinig uitzicht op werk en een vast inkomen kijkt in steeds sterkere mate
naar Europa voor een vluchtweg uit een uitzichtloos bestaan. De Unie is steeds
beter in staat hierop een coherent antwoord te formuleren. De regering is
van mening dat dit uitdrukkelijk niet alleen dient te bestaan
uit het optrekken van de muren en het hermetisch afsluiten van de burcht Europa,
maar uit een in overleg met de partnerlanden geformuleerde aanpak, die zich
zowel op de pull- als op de push-factoren van de migratie richt. Nederland heeft zich derhalve
sterk gemaakt voor de oprichting van de High Level Working
Group (HLWG) voor Asiel en Migratie, waarin deze geïntegreerde
aanpak wordt uitgewerkt, en betaalt ook bilateraal mee aan de uitwerking van
de Actieplannen die in dat kader worden opgesteld (zie de JBZ-raad in hoofdstuk
5.2.10). De regering blijft zich bovendien sterk maken voor het opnemen van
een terug- en overnameclausule in de associatie-akkoorden.De JBZ-problematiek wordt in toenemende mate gereflecteerd in de agenda
van het Barcelona-proces. Allereerst is de afgelopen jaren een meer algemene
dialoog over migratievraagstukken opgestart met alle Euromediterrane partners.
Nederland heeft hieraan in belangrijke mate bijgedragen, onder meer door het
houden van een bijeenkomst over dit onderwerp in 1998 in Den Haag. Daarnaast
wordt met de afzonderlijke partners een speciale dialoog over JBZ-aangelegenheden
opgezet in het kader van de associatie-akkoorden. Met Marokko en Tunesië
zijn deze in 2000/2001 opgestart. Voor Marokko is tevens in HLWG-verband een
Actieplan uitgewerkt, waarover wordt gesproken in het kader van de genoemde
Euromediterrane dialoog. De regering streeft naar een verdere verdieping van
het overleg op dit terrein met de zuidelijke buurlanden.EU-hulp aan de Middellandse Zee (MEDA) 1995–19991.6 SlotHoewel de uitbreiding in de voorziene toekomst de agenda van de Unie zal
blijven domineren en ook na toetreding van de kandidaat-lidstaten nog veel
werk zal moeten worden verricht om de eenheid binnen de uitgebreide Unie te
consolideren, zal de externe dimensie van de Unie de komende tijd ontegenzeggelijk
aan belang winnen. Logischerwijs zal daarbij in eerste instantie de aandacht
uitgaan naar de betrekkingen van de uitgebreide Unie met de haar omringende
landen. De samenwerking is reeds intensief en zal de komende jaren alleen
maar verder verdiepen. Zowel de Unie als haar buren worden immers geconfronteerd
met vraagstukken die slechts gezamenlijk en in een grensoverschrijdende
aanpak tot een oplossing kunnen worden gebracht.De Unie zal zich volgens de regering de komende tien jaar dan ook moeten
richten op het verder bevorderen van stabiliteit en veiligheid aan de buitengrens,
versterking van de rechtsstaat, democratie en goed bestuur alsmede het bevorderen
van een functionerende markteconomie en de kwaliteit van het leven in alle
de Unie omringende landen. Met deze prioritaire thema's behartigt de Unie
het scala aan belangen dat zij bij haar buren heeft liggen, en exporteert
zij de waarden die zij als gemeenschap belichaamt.Het verwezenlijken van deze ambitieuze doelstellingen kan worden bevorderd
door een coherente inzet van het brede instrumentarium waarover de Unie en
haar lidstaten beschikken. De regering meent dat de coherentie de komende
jaren kan worden versterkt, onder meer door te bezien in hoeverre voorwaarden
voor hulp en overige samenwerkingsaspecten verder kunnen worden ontwikkeld.
In samenhang hiermee moet worden nagedacht over de wijze waarop de beschikbare
financiële middelen van de Unie zo optimaal mogelijk kunnen worden ingezet
om de geschetste doelstellingen te bereiken.Tenslotte is het noodzakelijk dat de huidige kandidaat-lidstaten in een
zo vroeg mogelijk stadium worden betrokken bij het verder ontwikkelen van
de relaties met de buren, en dat bestaande vormen van regionale samenwerking
in overleg met hen worden toegepast, aangescherpt en waar mogelijk uitgebreid.De vormgeving van een en ander zal de komende tijd verder moeten worden
uitgewerkt. De regering hoopt in ieder geval met dit hoofdstuk een eerste
aanzet te hebben gegeven tot een debat over een essentieel onderdeel van het
extern optreden van de Unie na de uitbreiding, namelijk een goed nabuurschap
met de landen tussen Marrakech en Moermansk. HOOFDSTUK 2: VAN EEN GEMEENSCHAPPELIJK LANDBOUWBELEID
NAAR EEN GEMEENSCHAPPELIJK BELEID VOOR VOEDSELVEILIGHEID, LANDBOUW EN PLATTELAND 2.1 InleidingDe meer voor de hand liggende titel voor dit hoofdstuk zou zijn geweest
«de hervorming van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid». Die
titel zou echter niet stroken met de visie van de regering op dit belangrijke
onderdeel van de Europese integratie. Het beleid dat Europa nodig heeft voor
voedsel en het rurale gebied laat zich niet meer omschrijven als landbouwbeleid.
Wat eens een landbouwbeleid was, zal een beleid voor voedselveiligheid, landbouw
en platteland moeten worden. Het grootste deel van de Europese wetgeving betreft
wetgeving die verband houdt met landbouw; 45 procent van het Europese budget
wordt eraan besteed. Het beleidsinstrumentarium richt zich al minder op de
landbouwproductie dan voorheen, maar zal nog gerichter moeten worden ingezet
voor de zaken die de burger van Europa vraagt.Er zijn al enkele hervormingen van het landbouwbeleid geweest. Maar de
hoeveelheden publieke middelen die werden ingezet voor producentenondersteuning
bleven op een hoog peil, en – nog relevanter – de doelstellingen
van het beleid werden niet aangepast aan de veranderende maatschappelijke
eisen. Er is veel meer nodig dan prijsverlagingen. Naast het voortzetten van
de afbouw van prijsondersteuning, het stapsgewijs verminderen van de directe
inkomenssteun aan de agrarische sector en de introductie van meer marktwerking,
zijn verdergaande maatregelen nodig, zodat een maatschappelijk verantwoorde
landbouw ontstaat die op eigen benen kan staan.Terwijl «hervormen» tot voor kort min of meer synoniem was
met «liberalisatie» of het realiseren van besparingen, wordt de
laatste maanden hetzelfde woord gebruikt voor «vergroening», of
preciezer: een heroriëntatie van de landbouw waarbij de wensen van maatschappij
en consument centraal komen te staan. Deze twee betekenissen van «hervormen»
vallen niet vanzelfsprekend samen. Zo pleiten sommigen bij «vergroening»
voor meer overheidssteun, of voor minder gerichtheid op internationale handel.
Naar het oordeel van de regering is het de uitdaging oplossingen te vinden
om bij de komende omvorming de verschillende betekenissen van «hervormingen»
(liberalisatie, besparingen, «vergroening») met elkaar te verzoenen.
Een leidend principe is dat bij welke hervorming dan ook marktwerking voorop
moet staan, hoewel de publieke dimensies van voedsel en groen ook in de toekomst
overheidsbemoeienis met het landbouwbeleid noodzakelijk maken.In dit hoofdstuk wordt ingegaan op drie redenen om het Gemeenschappelijke
Landbouwbeleid (GLB) te hervormen:– de hedendaagse eisen van maatschappij en consument ten aanzien
van de voedselproductie en het platteland;– de uitbreiding van de Europese Unie;– de voortschrijdende liberalisatie in het kader van de Wereldhandelsorganisatie
(WTO).Voorts wordt ingegaan op de noodzaak om bij de komende hervormingen de
kansen voor de landbouw in de ontwikkelingslanden te verbeteren.De meest recente brede toekomstvisie van het ministerie van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij (LNV) is verwoord in de regeringsnotitie «Voedsel
en Groen». Centraal daarin staan een veilige, kwalitatief hoogwaardige
en competitieve voedselproductie aan de ene kant en het maatschappelijk verantwoorde
beheer van de groene ruimte aan de andere kant. In het verstedelijkte Nederland
liggen de accenten bij voedsel en groen. De Nederlandse beleidsvisie laat
zich echter nietéén-op-één op Europa projecteren.
Zo zijn er verschillen in opvatting over verantwoord geproduceerd voedsel
en kunnen prioriteiten uiteenlopen, simpelweg door de grote geografische verschillen
tussen de lidstaten. De huidige Unie, maar zeker de toekomstige, uitgebreide
Unie, kent een groot aantal lidstaten waar «groen» geen knelpunt
is door het feit dat daar meer ruimte is. Anderzijds spelen in Nederland thema's
als ontvolking van het platteland en de kloof tussen de stad en platteland
weer geen grote rol. Elders in Europa wel. Een van de gunstige neveneffecten
van het GLB is geweest dat het de uitgebreide niet-stedelijke gebieden betrok
bij de Europese integratie. Dat gold binnen de «oude zes», maar
geldt ook voor bijvoorbeeld delen van Spanje, Portugal en Griekenland. Aan
de vooravond van de uitbreiding met een aantal landen met een grote rurale
bevolking is dit een aspect om scherp in de gaten te houden.In dit licht streeft de regering naar de omvorming van het Europese landbouwbeleid
naar een Europees beleid voor «voedselveiligheid, landbouw en platteland».
Dat beleid moet ruimte bieden voor meerdere beleidsdoelstellingen als: veiliger
voedsel, een meer milieu- en diervriendelijke productie, behoud en verbetering
van de groene ruimte. Een vergrote marktgerichtheid en liberalisatie versterken
de kansen voor de dynamische Nederlandse landbouwsector, die zich meer en
meer zal richten op de afzet van hoogwaardige producten op de Nederlandse
markt, de Europese binnenmarkt en de wereldmarkt. (Overigens kan er wel een
spanningsveld bestaan tussen meer marktgerichtheid en verdergaande liberalisatie,
en een meer milieu- en diervriendelijke productie.) Het nieuwe beleid moet
modern ondernemerschap in de landbouw bevorderen. Diversificatie, innovatie
en een grotere gevoeligheid voor de wensen van de consument zijn daarbij sleutelbegrippen.
Maar tegelijkertijd moet het Europese beleid mogelijkheden bieden voor de
huidige en de toekomstige lidstaten om de sociaal-economische structuur van
het platteland te versterken, waarbij een Europees regelgevend kader noodzakelijk
is om verstoringen van de landbouwmarkten te voorkomen.Het is evident dat een beleid gericht op voedselveiligheid, landbouw en
platteland niet los gezien kan worden van andere beleidsterreinen. Daarom
is een sterke integratie van markt- en prijsbeleid, plattelandsbeleid, natuur-
en milieubeleid en voedselveiligheid van groot belang. In het bijzonder moet
hierbij worden gedacht aan het volgende:– Plattelandsbeleid heeft allerlei raakvlakken met het Europese
structuurbeleid. Een goede afstemming en een weloverwogen «taakverdeling»
is noodzakelijk.– Natuur- en milieumaatregelen in het landbouwbeleid krijgen een
steeds sterker accent. Bij de vormgeving van dergelijke maatregelen dient
het verband met het bredere natuur- en milieubeleid in de gaten gehouden te
worden. Maar ook: bij besluiten in bijvoorbeeld de Milieuraad zal uiteraard
ook aandacht worden besteed aan de uitvoerbaarheid voor onder andere de agrarische
sector.– Voedselveiligheid en volksgezondheid zijn nauw met elkaar verbonden.– Landbouwbeleid en handelspolitiek kunnen niet los van elkaar worden
gezien. – Coherentie van het landbouwbeleid en het Europese ontwikkelingsbeleid
is van groot belang.– Toerisme en recreatie worden steeds belangrijker voor het platteland.Er is dus alle reden om het landbouwbeleid, veel sterker dan nu het geval
is, te bezien in samenhang met andere beleidsvelden. Om dit mogelijk te maken
zijn institutionele en beleidsaanpassingen nodig. Overigens is de regering
al langere tijd voorstander van een volledige medebeslissingsbevoegdheid van
het Europees Parlement op deze terreinen, inclusief volledig budgetrecht.2.2 Verleden en hedenDoelstellingenEen blik op de doelstellingen van het GLB in artikel 33 van het EG-verdrag
toont aan dat deze geen gelijke tred hebben gehouden met de maatschappelijke
wensen ten aanzien van dat beleid. In het Verdrag staat voorop het doel om
de productiviteit van de landbouw te verhogen en de optimale inzet van productiefactoren,
met name arbeid te verzekeren. Op die wijze moet een redelijk inkomen voor
de landbouwbevolking worden gegarandeerd. De markten moeten worden gestabiliseerd
en de voedselvoorziening moet worden veiliggesteld. Pas op de laatste plaats
komt de consument aan bod, en dan uitsluitend in de zin dat er redelijke prijzen
moeten zijn.Toename van de productiviteit door bevordering van de technische vooruitgang
kan in het huidige tijdsgewricht niet meer het enige doel van het landbouwbeleid
zijn. Evenmin is dat het geval bij de veiligstelling van de voedselvoorziening.
Reeds vele jaren geleden overschreed de Unie de zelfvoorzieningsgraad bij
de belangrijke marktordeningsproducten granen, rundvlees en zuivel. Ook bij
veel andere producten is de Unie netto-exporteur. In sommige sectoren ontstonden
overschotten die niet anders dan met directe of indirecte subsidies op de
wereldmarkt konden worden afgezet. Het huidige beleid dient zich niet te richten
op een hogere, doch veeleer op een meer hoogwaardige productie.Het garanderen van redelijke prijzen voor de gebruiker is een doelstelling
die ook al lange tijd zijn betekenis heeft verloren. Het Europese landbouwbeleid
leidt, met name bij suiker en zuivel, nog steeds tot vanuit consumentenperspectief
hoge prijzen. Tegelijkertijd bemoeilijkt het markt- en prijsbeleid in die
sectoren dat consumentenwensen ten aanzien van de kwaliteit van product en
productieproces tot de producenten doordringen.OntwikkelingOndanks het feit dat de doelstellingen voor het landbouwbeleid in het
verdrag nooit werden aangepast, heeft het landbouwbeleid wel een zekere evolutie
gekend. Sinds 1958 zijn grofweg drie vormen van steun te onderscheiden: markt-
en prijssteun, directe inkomenssteun en andere steunmaatregelen, tegenwoordig
gevat onder de noemer plattelandsbeleid. De rode lijn in de ontwikkeling van
het GLB in de afgelopen periode is een afname van de markt- en prijssteun,
een forse toename van de directe inkomenssteun en een beperkte toename van
het plattelandsbeleid. Tot aan de MacSharry-hervormingen1 in 1992
werd verreweg het grootste gedeelte van de GLB-middelen besteed aan het markt-
en prijsbeleid. Voor de belangrijkste producten werden periodiek de prijzen
vastgesteld. De prijzen werden op het gewenste niveau gehouden door interventies
in de markt. Die interventies hadden het karakter van grensbeschermingsmaatregelen
(invoerheffingen), openbare aankoop (interventie) van producten en uitvoersubsidies.
De directe kosten van het beleid werden uit gemeenschappelijke middelen gefinancierd.
Doordat de consument echter de kunstmatig hoog gehouden prijzen betaalde,
droeg deze ook een belangrijk deel van de kosten van het landbouwbeleid.Nadat de Unie eind jaren zestig van een voedselimporteur een voedselexporteur
werd, bleek dit beleid tot steeds hogere lasten te leiden en tot grote, moeilijk
verkoopbare voorraden. Daarmee ontstonden ook grote handelspolitieke problemen.
Lang is nog geprobeerd het systeem draaiende te houden door een intensivering
van de productiebeheersingsmaatregelen. De melkquota en de braaklegging beoogden
de op de wereldmarkt af te zetten overschotten beperkt te houden. In de loop
van de jaren tachtig werd echter steeds duidelijker dat deze oplossingen op
termijn ook problemen oproepen. Door de technische ontwikkeling nam de productiviteit
in de landbouwsector met enkele procenten per jaar toe. De consumptie van
landbouwproducten binnen de Unie kende echter een veel geringere stijging.
Bij een begrensde productie en een stijgende productiviteit daalde de werkgelegenheid
in de landbouwsector. Het stelsel was in economisch opzicht verre van ideaal –
ook voor de landbouwsector zelf niet. Het landbouwbeleid vormde een rem op
de economische aanpassing van de sector. Door de geringe marktwerking werden
de prikkels om efficiënt te produceren afgezwakt. Door quotaregelingen
werden bestaande producenten sterk bevoordeeld ten opzichte van nieuwkomers.Het zou echter tot begin jaren negentig duren totdat definitief werd begonnen
met een afbouw van het markt- en prijsbeleid. De MacSharry-hervormingen van
1992 behelsden een gedeeltelijke verlaging van de landbouwprijzen, waarbij
de producenten voor die prijsverlagingen werden gecompenseerd door middel
van directe steunbetalingen (inkomenstoeslagen). Veelal wordt als hoofdreden
daarvoor de internationale handelspolitiek aangevoerd. Maar zoals uit het
bovenstaande moge blijken waren er ook andere redenen: het markt- en prijsbeleid
voldeed niet bij meer dan 100 procent zelfvoorziening, de productiebeheersingsmaatregelen
hadden tal van economische nadelen en de landbouwsector had afzetmogelijkheden
op de wereldmarkt nodig.De overgang van markt- en prijsbeleid naar een beleid gericht op directe
inkomenssteun impliceerde dat de lasten voor de Gemeenschapsbegroting van
het beleid fors toenamen. Waar de consument in de eerste situatie een belangrijk
deel van de «subsidie» voor zijn rekening nam door hoge prijzen
te betalen voor zijn voedingsmiddelen, wordt de directe inkomenssteun geheel
vanuit de Gemeenschapsbegroting betaald. Hoewel de directe inkomenssteun slechts
een gedeelte van de prijsverlaging compenseert2,
zijn de lasten voor de EU-begroting beduidend groter. De totale kosten voor
de consument zijn echter lager.Eind jaren negentig werd duidelijk dat de beschreven problemen nog steeds
aanwezig waren en dat verdergaande hervormingen nodig waren. Met Agenda 2000,
waartoe in 1999 werd besloten, werd verder gegaan op de met MacSharry ingeslagen
weg. Het markt- en prijsbeleid werd verder afgebouwd en in samenhang
daarmee nam de directe inkomenssteun in omvang toe. Begin jaren negentig werd
van het landbouwbudget ongeveer 70 procent besteed aan het traditionele markt-
en prijsbeleid, 25 procent aan directe inkomenssteun en vijf procent aan het
overige beleid. In 2004, wanneer het grootste deel van de Agenda 2000 hervormingen
zijn beslag zal hebben gekregen, zal 70 procent van het budget aan directe
inkomenssteun worden besteed; 20 procent van het GLB-geld wordt nog besteed
aan markt- en prijsbeleid. Tot slot zal tien procent worden besteed aan plattelandsbeleid,
dat in de Agenda 2000 door de Commissie werd gelanceerd. De Commissie betitelde
dat beleid als de toekomstige«tweede pijler» van het GLB. Zij
introduceerde het instrument van«plattelandsontwikkelingsprogramma's».
Lidstaten stellen dergelijke programma's op en de Commissie beoordeelt of
de voor subsidiëring voorgedragen activiteiten voldoen aan de in de kaderverordening
plattelandsbeleid vastgelegde criteria. Het plattelandsbeleid kent niet alleen
bij de vormgeving en de tenuitvoerlegging een sterke nationale component,
ook de financiering is een gedeelde verantwoordelijkheid. Bij het plattelandsbeleid
wordt standaard het principe van co-financiering toegepast. Lidstaten dragen
al naar gelang regio en programma-onderdeel zelf 25 tot 75 procent van
de lasten. Bij een verschuiving van gelden uit het traditionele GLB is het
daarom mogelijk om het totale EU-budget voor landbouw te verlagen. Het plattelandsbeleid
is echter nog niet overal in de Unie goed toepasbaar. In sommige landen sluit
het goed aan bij het nationale beleid. Het vigerende EU-plattelandsbeleid
is echter niet bij voorbaat toegesneden op de plattelandsproblematiek zoals
die in Nederland wordt ervaren. Nederland dringt daarom aan op een zodanige
vormgeving dat beter tegemoet kan worden gekomen aan de specifieke behoeften
en knelpunten in Nederland.In de Unie wordt het plattelandsbeleid meer en meer gezien als voorwaarde
voor het tot stand komen van fundamentele hervormingen van het EU-landbouwbeleid.
Om die reden kan de regering dan ook in algemene zin instemmen met versterking
van deze «tweede pijler» van het GLB. Na een hervorming van prijssteun
naar inkomenssteun, ligt momenteel een verschuiving van inkomensbeleid naar
plattelandsbeleid in de rede. Het is daarom voor Nederland noodzakelijk op
deze situatie in te spelen en te zorgen dat in dit beleid de Nederlandse beleidsprioriteiten
goed tot hun recht komen en het Nederlandse aandeel uit de fondsen wordt verhoogd.
Dat laat onverlet dat een discussie nodig is over het plattelandsbeleid in
het licht van het subsidiariteitsbeginsel. Ten aanzien van de langere termijn
moet een discussie worden gevoerd over de vraag of voor wat betreft dit beleid
niet meer ruimte voor modaliteiten (en financiering) op nationaal niveau gezocht
zouden kunnen worden. Vanzelfsprekend dient dit binnen duidelijk omschreven
Europese beleidskaders te gebeuren. Hierbij moet sprake zijn van gelijke concurrentieverhoudingen,
teneinde het functioneren van de interne markt te waarborgen.Momenteel wordt op het ministerie van LNV een brief aan de Kamer opgesteld
over het plattelandsbeleid.Overigens moet niet worden vergeten dat in een aantal landen nog wel sterk
wordt gehecht aan de «oude» doelstellingen van het landbouwbeleid.
Om hervormingen mogelijk te maken is het dan ook noodzakelijk alternatieve
vormen van beleid te vinden, die deels aan deze landen tegemoet komen. Daarbij
kan gedacht worden aan extra aandacht voor plattelandsbeleid.Aandeel GLB-uitgaven in de totale EU-begrotingNoot: GLB-uitgaven exclusief uitgaven voor plattelandsontwikkeling; cijfers
voor 2002 op basis van voorontwerp begroting(Bron: Europese Commissie)2.3 Aanpassing van het beleid aan de maatschappelijke
contextDierziekten als BSE en MKZ, maar ook de milieuproblemen die de intensieve
productie in Nederland met zich meebrengt, hebben het landbouwbeleid weer
nadrukkelijk op de politieke agenda geplaatst.Mede op basis van aanbevelingen van het rapport van de Commissie Wijffels
over de toekomst van de veehouderij, wil de regering scherpere randvoorwaarden
stellen ter bevordering van dierenwelzijn, voedselveiligheid en milieu.De maatschappelijke eisen die aan de landbouw worden gesteld zijn sterk
aan verandering onderhevig. Dit geldt in het bijzonder in het dicht bevolkte
Nederland waar moet worden geconcurreerd om het gebruik van schaarse ruimte.
Naast de steeds hogere eisen die gesteld worden aan de kwaliteit en veiligheid
van landbouwproducten, wordt ook steeds meer nadruk gelegd op de wijze waarop
deze tot stand komen. Dat betreft onder meer het rekening houden met de belangen
van milieu, de natuurlijke omgeving en het welzijn van dieren bij de productie.
Dit speelt niet alleen in Nederland, maar ook op Europees niveau. Bij alle
verschillen tussen de lidstaten is het totaalbeeld in veel landen gelijk:
meer vraag naar kwalitatief goede en veilige producten met een «plus»,
gedefinieerd in termen van extra aandacht voor waarden als dierenwelzijn,
natuur, milieu en duidelijkheid over de herkomst van het product.Consumenten en burgers bekritiseren de afhoudende manier waarop in de
landbouwsector met deze relatief «nieuwe» thema's wordt omgegaan.
Veranderende wensen zouden er te vaak worden opgevat als bedreigingen en niet
als een normale ontwikkeling van voorkeuren in een steeds welvarender samenleving.
Omgekeerd menen producenten dat consumenten hun voorkeuren onvoldoende tot
uiting brengen als ze bij de kassa in de supermarkt staan. Het Europees beleid
heeft tot nu toe maar in bescheiden mate op de veranderingen in de maatschappij
ingespeeld. Het is overigens niet terecht de oorzaak van de huidige
problemen in de landbouw geheel aan het gevoerde beleid te wijten. In veel
gevallen is de technische ontwikkeling te eenzijdig gericht geweest op verhoging
van de productie. Ook het toegenomen handelsverkeer in de interne markt is
debet aan sommige problemen, zoals analyse van dierziekte- en dierenwelzijnsproblemen
heeft aangetoond.Algemeen geldt wel dat de tijd momenteel rijp is voor een omslag in het
beleid. De regering is dan ook van mening dat nadrukkelijk zal moeten worden
gestreefd naar een herziening van het huidige GLB waarbij meer aandacht gegeven
wordt aan de zojuist genoemde punten. Deze herziening moet meteen toepasbaar
zijn in de vergrote Unie, zowel inhoudelijk als wat financiële aspecten
betreft. Zeker in een vergrote Unie zullen de nieuwe maatschappelijke behoeften
per land of per regio verschillen. De uitdaging is een beleid te ontwikkelen
dat tegemoet kan komen aan deze verschillen in behoeften. Dat betekent vermoedelijk
een vernieuwd Brussels kader voor het toekomstig beleid met daarbinnen een
sterk nationale inhoudelijke en financiële medeverantwoordelijkheid.Tegen de achtergrond van de huidige discussies over het landbouwbeleid
hanteert de regering een aantal uitgangspunten bij verdere aanpassingen van
het beleid:– Maatschappelijk verantwoord ondernemen als normNog te vaak worden de ongewenste effecten van de productie naar anderen
doorgeschoven. Soms betaalt het milieu de prijs zoals bijvoorbeeld in de landbouw
bij de mestproblematiek lange tijd het geval was. Soms wordt de rekening bij
de overheid neergelegd, zoals bij de kosten van de uitbraak van de varkenspest.
Het is duidelijk dat de landbouwsector – zowel landbouwbedrijven zelf
als de verwerkende en toeleverende industrie – nieuwe wegen moet inslaan.
Uitgangspunt daarvoor moet zijn dat de ondernemer produceert wat de markt
vraagt en in eerste instantie zelf verantwoordelijk is voor zijn producten
en de manier waarop die zijn voortgebracht. De overheid stelt de kaders waarbinnen
dat kan plaatsvinden.– Sector met grote publieke dimensieLandbouw is de sector van «voedsel en groen». Voedsel omdat
dat het belangrijkste product is dat wordt voortgebracht. Groen omdat de productie
veelal in de open groene ruimte plaatsvindt. De publieke aspecten van voedsel
en groen verklaren de nog steeds bestaande intensieve overheidsbemoeienis
met de landbouw. Hoewel de inzet is te komen tot meer marktwerking in de landbouwsector,
maken deze publieke dimensies ook in de toekomst overheidsbemoeienis met het
landbouwbeleid noodzakelijk. Dat beleid zal echter wel steeds meer toegespitst
moeten worden op de specifieke publieke aspecten, met name op de normstellende
kaders waarbinnen de productie dient plaats te vinden.– Meer markt, meer eigen verantwoordelijkheidZonder de – nader te definiëren – publieke aspecten van
voedsel en groen te verwaarlozen, moet marktwerking een leidend principe zijn
bij hervorming van het beleid. Daarbij speelt mee dat de Nederlandse agrarische
sector over het algemeen internationaal een redelijk sterke positie heeft.
Sterkere concurrentie en verlaging van de ondersteuning zal daarom in Nederland
niet direct leiden tot drastische saneringen in de landbouw. Bovendien valt
een belangrijk deel van de Nederlandse landbouw (zeker 50 procent
van de productiewaarde) hoe dan ook niet onder een Europese steunregeling.– IntegratieEen belangrijke uitdaging in het toekomstige beleid wordt de sterkere
integratie van de nu nog veelal afzonderlijk bekeken pijlers markt- en prijsbeleid,
plattelandsbeleid en voedselveiligheidsbeleid. Er is alle reden deze terreinen
veel meer vanuit een geïntegreerde visie te benaderen. Het markt- en
prijsbeleid richt zich tot nu toe vooral op het direct steunen van het inkomen
van de producent. Gezien de maatschappelijke veranderingen die vragen om een
«andere» landbouwproductie, is het nodig dat het beleid veel meer
ingezet wordt om veranderingen te stimuleren – temeer daar de noodzaak
tot verandering niet altijd direct in de vraag van de consument tot uiting
komt. Het beleid zou in de patstelling (burger vraagt veel; consument reageert
nog bescheiden; producent zit gevangen tussen kostprijs en nieuwe eisen) een
belangrijke rol kunnen spelen, door met name die producten en productiewijzen
te bevorderen die wel rekening houden met zaken als duurzaamheid, milieu,
natuur en landschap en dierenwelzijn. Uiteraard dient de consument zich er
meer van bewust te worden dat sommige producten als gevolg van deze nieuwe
maatschappelijke eisen duurder kunnen worden.2.4 De uitbreiding van de Unie en de hervorming van het
GLBEen ongewijzigd landbouwbeleid is niet toegesneden op de huidige problemen
in de landbouw en de regionale verschillen die zullen toenemen bij de uitbreiding
van de Unie. Afgezien van eventuele overgangsmaatregelen is een belangrijk
uitgangspunt voor de regering dat het op lange termijn niet voorstelbaar is
dat voor de ene groep lidstaten een ander landbouwbeleid zou gelden dan voor
de andere groep.Toepassing van het huidige markt- en prijsbeleid in de kandidaat-lidstaten,
met name in de sectoren zuivel en suiker waar de EU-prijzen nog tientallen
procenten boven de wereldmarktprijs liggen, zou leiden tot forse stijgingen
van de kosten van sommige voedingsmiddelen. Het aandeel van voedsel in de
totale gezinsbestedingen ligt in de kandidaat-lidstaten nog veel hoger dan
in bijvoorbeeld Nederland. Een prijsstijging van levensmiddelen lijkt daarmee
extra gevoelig te liggen.Er zijn meerdere argumenten tegen de verstrekking van directe inkomenssteun
aan producenten in de kandidaat-lidstaten. In Agenda 2000 werd terecht aangevoerd
dat de directe inkomenssteun een compensatie is voor de prijsverlagingen in
de afgelopen twee hervormingsrondes. Producenten in nieuwe lidstaten, die
deze prijsverlagingen niet hebben gekend, hebben derhalve geen recht op die
compensaties. Een ander argument is dat de directe inkomenssteun leidt tot
verstoringen in de inkomensverdeling tussen de verschillende economische sectoren
in de nieuwe lidstaten: plotseling zouden de agrarische producenten onevenredig
veel steun krijgen. Bovendien kan worden aangevoerd dat de directe inkomenssteun
leidt tot bevriezing van de huidige verdeling van de agrarische productie
over het grondgebied van de Unie. Het aantal inkomenspremies wordt namelijk
toegekend op basis van historische gegevens en is vervolgens onveranderlijk.
Daarmee wordt een allocatie op basis van comparatieve voordelen bemoeilijkt.
Nederland wil tenslotte hoe dan ook een algemene verlaging van de ondersteuning
in de landbouw. Introductie van de toeslagen in de nieuwe lidstaten
sluit uiteraard niet goed aan bij de algemene Nederlandse doelstelling hoe
dan ook een algemene verlaging van de uitgaven voor het GLB te bereiken.Belangrijker nog in deze discussie zijn echter de specifieke problemen
waarmee de kandidaat-lidstaten te kampen hebben. Volgens een recent LEI-rapport1 missen de meeste kandidaat-lidstaten een gezonde structuur
van de landbouw, kennen zij een lage agrarische productiviteit en grote inefficiënties
in de handel en de verwerkende industrie. De kandidaat-lidstaten moeten nog
veel aanpassingen doorvoeren op veterinair en fytosanitair gebied. Ook voedselveiligheid
dient in dit verband genoemd te worden. Ondersteuning van het structurele
verbeteringsproces is in dat licht een veel betere aanwending van de EU-middelen
dan de verstrekking van directe inkomenssteun aan de primaire producenten.Er zijn ook zwaarwegende budgettaire argumenten om met het vooruitzicht
van de uitbreiding het beleid te wijzigen. In het afgelopen half jaar is een
Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) uitgevoerd naar de financiering
van het landbouwbeleid na de uitbreiding. Uit dat IBO blijkt dat een ongewijzigd
beleid bij uitbreiding hoe dan ook hogere kosten na 2007 met zich mee zou
brengen dan de regering verantwoord acht. Tevens blijkt duidelijk dat een
geleidelijke vermindering van de directe inkomenstoeslagen (degressiviteit)
het meest wenselijke instrument is om vermindering van de ondersteuning aan
de landbouwsector te bereiken, daarmee de Europese uitgaven beheersbaar te
houden en te bereiken dat de Europese landbouw uiteindelijk self-supporting wordt. Doordat de directe inkomenstoeslagen nominaal
zijn vastgesteld vindt thans ook al een geringe afbouw plaats, hand in hand
met de inflatie. Wanneer deze afbouw wordt versneld, wordt hiermee op de middellange
termijn een aanzienlijke besparing gerealiseerd op het grootste deel van de
landbouwbegroting. Vermindering van steun en bescherming zal zich over een
redelijke termijn moeten uitstrekken om het bedrijfsleven de mogelijkheid
te geven zich aan te passen.De regering meent, zoals eerder gesteld, dat het op termijn niet goed
denkbaar is dat binnen de Unie een groep lidstaten anders wordt behandeld
dan de andere lidstaten. Dit betreft juist ook het punt van de directe inkomenstoeslagen.
De beste manier om ongelijkheid op dit vlak te voorkomen lijkt het stapsgewijs
afbouwen van de directe inkomenssteun voor de huidige lidstaten via degressiviteit.2.5 Hervorming van het GLB onder de WTOEen belangrijke reden voor verdere hervorming van het GLB is ook gelegen
in het proces van handelsliberalisatie in de Wereldhandelsorganisatie (WTO).
Met het huidige GLB weet de niet-uitgebreide Unie aan de verplichtingen van
de Uruguayronde te voldoen. Er is zelfs nog enige ruimte voor verdere concessies
in de volgende WTO-ronde. De kandidaat-lidstaten zijn in de Uruguayronde akkoord
gegaan met relatief lage individuele steunplafonds. De reeds genoemde LEI-studie
(zie voetnoot 17) toont evenwel aan dat toepassing van het EU-beleid in de
nieuwe lidstaten met name zal leiden tot overschrijding van de gecumuleerde
plafonds voor exportsteun bij de producten zuivel, granen en varkensvlees.
Nu in de WTO wordt onderhandeld over substantiële reducties van grensbescherming,
exportsteun en interne steun, ontstaat sterke druk op de Unie om verder te
hervormen. Daarnaast bestaat bij het overgrote deel van de WTO-leden de wens
om de positie en handelsmogelijkheden van ontwikkelingslanden
te verbeteren. In concreto betekent dit dat met name ontwikkelde landen, waaronder
de Unie, handelsbelemmerende maatregelen zullen moeten opheffen.Landbouw behoort tot de zogenoemde «ingebouwde agenda» voor
verdere onderhandelingen, die in de Uruguay Ronde is overeengekomen. Op basis
van deze ingebouwde agenda zijn de onderhandelingen over landbouw begin 2000
gestart. Naast de belangrijkste onderdelen markttoegang, exportsubsidies en
interne steun wordt in de onderhandelingen ook gesproken over zogenoemde non-trade concerns, waaronder zaken als bescherming van
het milieu, dierenwelzijn, voedselveiligheid en plattelandsbeleid gevat worden
(overigens vallen in de WTO-context maatregelen in het kader van plattelandsbeleid
binnen de zogenaamde «Groene Box»1.
Dergelijke maatregelen zijn overeenkomstig WTO-regelgeving: het gaat om programma's
die niet of nauwelijks handelsverstorend werken, aangezien ze geen directe
invloed hebben op productie of prijsniveau).De eerste ronde van besprekingen is redelijk voortvarend verlopen. Na
afloop van de eerste fase in maart 2001 hadden circa 125 landen, waaronder
veel ontwikkelingslanden, een onderhandelingsvoorstel ingediend. Voor de tweede
fase, die tot maart 2002 loopt, is afgesproken dat alle onderhandelingsthema's
nogmaals zullen worden besproken. Het klimaat lijkt evenwel niet onverdeeld
gunstig voor een stevige nieuwe fase. De Verenigde Staten wil wel verder liberaliseren,
maar ligt zelf onder vuur doordat bepaalde onderdelen van het Amerikaanse
landbouwbeleid de laatste jaren internationaal zijn bekritiseerd. Sommige
EU-voorstellen leiden duidelijk tot een verbreding van de discussie en roeren
daarbij een aantal onderwerpen aan waarvoor nog niet eenvoudig een oplossing
zal worden gevonden. En ofschoon ontwikkelingslanden in het algemeen baat
hebben bij verdere handelsliberalisatie bestaan er tussen hen nogal wat belangentegenstellingen.
Daarmee zijn het vooral de Cairns-landen2 die
fors druk uitoefenen voor snelle en volledige liberalisatie.Ook worden de WTO-landbouwonderhandelingen negatief beïnvloed door
de onduidelijkheid of tijdens de vierde ministeriële WTO-conferentie,
die in november 2001 te Doha (Qatar) wordt gehouden, een brede onderhandelingsronde
wordt gestart. Het is immers waarschijnlijk dat landbouwonderhandelingen makkelijker
zullen verlopen indien er – in de context van een nieuwe brede handelsronde
in de WTO – mogelijkheden ontstaan voor uitruil en compromissen. Voor
de kans dat in Doha een nieuwe handelsronde wordt gestart wordt verwezen naar
hoofdstuk 3.3.1.Tenslotte is van belang dat per 1 januari 2004 de zogenaamde vredesclausule
in het huidige landbouwakkoord afloopt. Op grond van deze clausule hebben
de WTO-lidstaten zich verplicht geen geschilprocedures te starten op enkele
onderwerpen die in de Uruguayronde onopgelost zijn gebleven. Het gaat hier
vooral over onderwerpen zoals gesubsidieerde productie en de exportsubsidies
door derde landen. Over een eventuele verlenging van deze clausule valt op
voorhand nog niets te zeggen. Van de dreiging dat hij niet wordt verlengd
gaat niettemin druk uit om de gang in het liberalisatieproces te houden.In het geval van succesvolle landbouwonderhandelingen zouden er wellicht
vanaf 2004 nieuwe WTO-afspraken kunnen zijn. Extrapolatie van de tendens
van MacSharry en Agenda 2000 zou tot de verwachting leiden dat de Unie gezien
de uitbreiding de suiker- en zuivelprijzen dan verder afbouwt,
evenals de laatste resten prijsbeleid in de andere marktordeningen. Daarnaast
kan worden verwacht dat de Unie meer geld overbrengt van de «Blauwe
Box» naar de «Groene Box».2.6 Het GLB en de ontwikkelingslandenBij een visie op de hervormingen van het GLB kan de positie van ontwikkelingslanden
niet buiten beschouwing blijven. Een coherent beleid zoals de regering dat
voorstaat betekent dat de doelstellingen en de instrumenten die ter beschikking
staan op de diverse beleidsterreinen – in dit geval landbouw en buitenlands
beleid/ontwikkelingssamenwerking – in overeenstemming met elkaar moeten
zijn en elkaar moeten versterken. Het is derhalve noodzakelijk om bij de komende
landbouwhervormingen de kansen voor de landbouw in ontwikkelingslanden te
verbeteren en bestaande handelsbelemmeringen zoveel mogelijk op te heffen.Ook vanuit het perspectief van ontwikkelingssamenwerking is het einddoel
van de hervormingen een marktconforme landbouwsector, waarin op basis van
comparatieve voordelen geproduceerd wordt, met een minimum aan extern ingrijpen.
Vanuit die optiek is prijssteun (inclusief exportsubsidies en verwerkingssteun)
de minst gewenste benadering: daarmee wordt immers op kunstmatige wijze productie
bevorderd terwijl tegelijkertijd afscherming van de eigen markt noodzakelijk
is. Op die manier krijgen producten uit derde landen geen reële toegang
tot de Europese markt. Directe inkomenssteun vormt in deze optiek een minder
handelsverstorende oplossing. Bij een dergelijke benadering zorgt het marktmechanisme
voor een beter evenwicht tussen vraag en aanbod, waarbij de positie van ontwikkelingslanden
op die markt geleidelijk kan verbeteren. Dit geldt nog in sterkere mate voor
een gericht plattelandsbeleid. Welke optiek ook wordt gehanteerd, ter versterking
van de positie van ontwikkelingslanden op de Europese markt zou uiteindelijk
alle steun die leidt tot concurrentieverstoring geëlimineerd moeten worden.Een noodzakelijke voorwaarde voor een coherent beleid op het gebied van
landbouw en ontwikkelingssamenwerking blijft markttoegang. Het Everything but arms-besluit1 van maart
2001 is in dit kader een stap in de goede richting, hoewel de regering het
initiatief graag had verbreed tot een grotere groep landen. Het doorgaan op
de lijn van openstelling van markten is hoe dan ook van groot belang. Kansen
voor export uit ontwikkelingslanden liggen vooral bij producten met een hoge
toegevoegde waarde, zoals groenten en fruit, bloemen en planten en producten
van biologische landbouw. Dat daarbij een zekere mate van erosie van de preferenties
voor een beperkte groep landen in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille
Oceaan (ACS-landen) zal optreden is een nadelig, maar onvermijdelijk effect.
Ook van die landen mag een zekere solidariteit met andere ontwikkelingslanden
verwacht worden. Daarnaast zijn ook voor deze groep ACS-landen de voordelen
van het bredere liberaliseringsstreven belangrijker dan het deelaspect van
smallere, preferentiële markttoegang.Ruimere markttoegang is dus een noodzakelijke, maar niet voldoende voorwaarde
om de positie van de ontwikkelingslanden op de markt verder te versterken.
Van de ontwikkeling van een landbouwproductie die beter is afgestemd op de
maatschappelijke wensen, kan een beperkend effect op de productie en de export
van Europese agrarische producten uitgaan, hetgeen meer kansen biedt voor
ontwikkelingslanden op lokale enregionale markten in de wereld.
Tegelijkertijd zal een geleidelijke afbouw van het Europese prijsbeleid ook
betekenen dat de instrumenten voor productiebeheersing worden afgebouwd. Indien
bijvoorbeeld de braakregeling of de zuivelquotering worden versoepeld, zal
dat binnen de Unie juist extra productie betekenen. Voor ontwikkelingslanden
is het belangrijk zich te richten op die markten waar ze gezien hun producten
een comparatief voordeel hebben en waarnaar de transportkosten relatief gering
zijn.Ook kan de roep om een landbouwproductie die beter is afgestemd op de
maatschappelijke wensen leiden tot hogere kwaliteitseisen, ketenvorming en labelling. Dit kan nieuwe mogelijkheden bieden voor bio-boeren
die in specifieke sectoren in bepaalde ontwikkelingslanden actief zijn. De
exacte consequenties terzake dienen evenwel nader in kaart gebracht te worden.
Toepassing van het voorzorgsbeginsel en aspecten van voedselveiligheid spelen
hierbij een rol. Uiteraard is de regering van mening dat hogere kwaliteitseisen
WTO-conform dienen te zijn. De druk vanuit Europa om internationale voedselveiligheidsstandaarden
en andere internationale normen op een zo hoog mogelijk niveau vast te stellen
mag echter niet leiden tot verkapt protectionisme.Nederland dient terzake door te gaan met een gerichte twee sporen benadering.
Binnen het eerste spoor dienen de nieuwe standaarden, op basis van een afgewogen
risicoanalyse, gebaseerd te zijn op een hoog beschermingsniveau van de volksgezondheid
en het milieu. Bij het vaststellen van de standaarden dienen de gevolgen voor
producten uit ontwikkelingslanden meegewogen te worden. E.e.a. dient uiteraard
bezien te worden in de bredere context van het totale internationale handelsverkeer.
Een gedifferentieerde, op maat gesneden benadering, transparantie en medebetrokkenheid
van derde landen bij het vaststellen van hogere normen en internationale standaarden,
bij voorkeur in internationale fora, zijn hier sleutelbegrippen.Binnen het tweede spoor dient doorgegaan te worden met het ondersteunen
van ontwikkelingslanden bij het daadwerkelijk realiseren van meer markttoegang.
Het verlenen van technische assistentie blijft in dit geval van groot belang.
Deze handelsgerelateerde technische assistentie, die zal moeten aansluiten
bij de prioriteiten die de ontwikkelingslanden zelf stellen op dit gebied,
zou bijvoorbeeld gericht kunnen zijn op versterking van de exportcapaciteit
van ontwikkelingslanden, op het stimuleren van biologische en milieu- en diervriendelijke
landbouw of bij de verwerking van agrarische grondstoffen.2.7 Het Europese krachtenveldHet besef dat het GLB moet worden hervormd leeft uiteraard al langer bij
meerdere lidstaten. De hierboven genoemde maatschappelijke druk heeft het
draagvlak voor hervormingen daarbij vergroot. De vraag hoe en wat er hervormd
moet worden wordt echter niet in alle lidstaten gelijkelijk beantwoord. Bereidheid
om na te denken over hoe de landbouwmiddelen meer gericht kunnen worden ingezet
voor de zaken die consument en de maatschappij eisen bestaat op zeker hoogte
wel. Maar een versnelde afbouw van het resterende markt- en prijsbeleid en
een vermindering van de bedragen voor directe inkomenssteun voor de landbouwbevolking
stuiten bij een aantal, vooral zuidelijke lidstaten nog op grote bezwaren.
Hervorming is voor hen tot nu toe alleen acceptabel indien dat gepaard gaat
met alternatief beleid dat de economische structuur van het platteland
verbetert. Zij wijzen er verder op dat over de marktordeningen suiker en zuivel
reeds meerjarige afspraken zijn gemaakt, die zich uitstrekken tot 2006, respectievelijk
2008. Ook stellen zij zich op het standpunt dat de agrarische producenten,
gezien de tamelijk lange productiecycli, bepaalde zekerheden moeten hebben.
Daarbij doelen zij vooral op de afspraken van Berlijn inzake de hoogte van
de directe inkomenssteun. Door de naderende uitbreiding zal ook de noodzaak
tot aanpassingen in de financiering van het GLB in meer lidstaten een groter
thema worden.De uitdaging lijkt te zijn om thans zo spoedig mogelijk een discussie
op gang te brengen. De hierboven beschreven aspecten – maatschappelijke
roep om aanpassingen, uitbreiding van de Unie en de voortgaande liberalisatie
in WTO-kader – volgen echter alle een eigen kalender. De kalenders geven
tezamen een complex beeld. De uitbreidingsonderhandelingen moeten al in 2002
moeten worden afgerond, en de Europese Raad van Gotenburg stelde als doel
dat de hiervoor in aanmerking komende kandidaten als lidstaat deelnemen aan
de verkiezingen voor het Europese Parlement in 2004. Voortgang in de landbouwonderhandelingen
in WTO-kader lijkt in grote mate afhankelijk van het begin van een nieuwe
brede handelsronde in Qatar. Los daarvan gaat van het eventuele niet verlengen
van de vredesclausule vanaf 1 januari 2004 druk uit om spoedig tot verdere
liberalisatie te komen.In de traditionele communautaire logica zouden de eerstvolgende GLB-hervormingen
geïmplementeerd kunnen worden vanaf 2007, wanneer ook de volgende
Financiële Perspectieven van kracht gaan worden. De discussies zouden
dan in 2004/2005 beginnen (vergelijk Agenda 2000, waarvoor de discussie in
juli 1997 begon). De Commissie is echter van mening dat dit maal niet zo lang
kan worden gewacht. Zij zet in op een tussentijdse hervormingsronde (mid term review), die wordt gebaseerd op de conclusies
van de Europese Raad van Berlijn. Naar verwacht zal de Commissie medio 2002
met een evaluatie komen, die het startschot zal zijn voor de discussie tussen
de lidstaten.De Commissie is in dit proces dus een uiterst belangrijke speler. Al in
haar Agenda 2000-voorstellen en de in 1999 gepresenteerde uitwerking daarvan
(«The Common Agricultural Policy – 1999 review») bewees zij over een duidelijke toekomstvisie te beschikken. Zij
besteedde toen al veel aandacht aan milieu, voedselveiligheid en plattelandsontwikkeling.
En ten aanzien van het marktbeleid was de Commissie toen al op belangrijke
terreinen bereid om de Unie snel aansluiting te laten zoeken bij de wereldmarkt,
in tegenstelling tot een meerderheid van de lidstaten. Een belangrijke factor
daarbij was dat de Commissie minder oog had voor de noodzaak de landbouwuitgaven
reëel te stabiliseren.2.8 De Nederlandse inzetOp korte termijnIn een vergrote Unie nemen de verschillen tussen de lidstaten toe. Het
beleid zal daar in toenemende mate rekening mee moeten houden. De lidstaten,
en zeker niet in de laatste plaats Nederland, kunnen meer gebruik maken van
de mogelijkheden die het huidige GLB biedt voor een beleid gericht op milieu
en plattelandsontwikkeling. Een instrument als modulatie, het op nationale
basis afromen van de directe inkomenssteun ten behoeve van plattelandsbeleid
en landbouwmilieubeleid, biedt hiertoe gelegenheid. Het bestaande
GLB biedt ook al een aantal mogelijkheden voor een beleid gericht op natuur
en milieu en plattelandsontwikkeling.Daarnaast zal de regering in de besluiten die met grote frequentie in
Brussel worden genomen over nieuwe wetgeving en aanpassingen van bestaande
wetgeving steeds de nieuwe doelstellingen op het gebied van voedselveiligheid,
milieu en dierenwelzijn laten meespelen. Daarbij zal actief aan coalitievorming
moeten worden gedaan met andere lidstaten die veel waarde aan deze thema's
hechten. Het wetgevingsprogramma dat volgt uit het Witboek Voedselveiligheid
speelt hier uiteraard een bijzondere rol. Maar ook zal Nederland een initiërende
rol spelen, bijvoorbeeld bij beleidsaanpassingen op basis van de lessen uit
de MKZ-crisis. Nederland heeft in de Landbouwraad al het beleid ten aanzien
van veetransporten en verzamelplaatsen aan de orde gesteld. Op de najaar 2001
te houden EU-conferentie over lessen uit de MKZ-crisis zal grondig over het
Europese non-vaccinatiebeleid moeten worden gesproken.De regering ondersteunt krachtig de oprichting van een Europese Voedselautoriteit
(EVA) met een betekenisvolle rol. De Nederlandse Voedselautoriteit zal actief
bijdragen aan de werkzaamheden van de EVA. Nederland zal ervoor ijveren dat
de adviezen van de onafhankelijke EVA zwaar worden meegewogen in de besluitvorming
over voedselveiligheid. Het streeft naar een zo groot mogelijke transparantie
van de advisering en van het daarop volgende besluitvormingsproces (zie tevens
de agenda's van de Landbouwraad in hoofdstuk 5.2.4 en van de Interne Marktraad
in hoofdstuk 5.2.11).Om de nieuwe oriëntatie aan het publiek duidelijk te maken zou Nederland
er voorstander van zijn de Landbouwraad een nieuwe naam te geven, bijvoorbeeld
de Raad voor Voedselveiligheid, Landbouw en Plattelandsontwikkeling. In lijn
met het algemene Nederlandse streven naar verbeterde coherentie in de Europese
besluitvorming hecht de regering aan een optimaal geïntegreerde benadering
van de vraagstukken op dit terrein.Daarnaast zal Nederland trachten steun op te bouwen voor het volwaardig
betrekken van het Europees Parlement in de besluitvorming. Het verschil tussen
verplichte en niet-verplichte uitgaven heeft zijn bestaansgrond verloren.
Een volgende Intergouvernementele Conferentie kan er niet omheen de co-decisieprocedure
uit te breiden tot de besluiten op landbouwgebied. Overigens lijkt het in
de rede te liggen in die IGC ook de tekst van artikel 37 EG-verdrag meer in
lijn te brengen met de hedendaagse prioriteiten.Op langere termijn: de mid term review en de onderhandelingen
over de volgende Financiële PerspectievenNederland heeft voor de mid term review een
hoog ambitieniveau. Deze tussentijdse hervormingsronde moet de eerste stappen
voortbrengen voor een meer marktgericht beleid, waarin aan de wensen van consument
en maatschappij een veel zwaarder gewicht wordt toegekend. Het moet de positie
van de Unie in de WTO-landbouwhervormingen versterken. Alleen door een open
opstelling te aanzien van de traditionele handelsonderwerpen en van de zorgen
van de ontwikkelingslanden, zal de Unie in staat zijn vooruitgang te boeken
op het terrein van de non-trade concerns als voedselveiligheid,
milieu en dierenwelzijn. Voor Nederland ligt het markt- en prijsbeleid het verst verwijderd van
het uiteindelijke doel van een marktgerichte benadering van de landbouw. De
in het laatste decennium ingevoerde directe inkomenssteun is weliswaar een
zekere verbetering ten opzichte van het eenzijdige marktbeleid, maar is budgettair
erg kostbaar. Daarom zal de directe inkomenssteun stapsgewijs moeten worden
afgebouwd, terwijl het plattelandsbeleid moet worden verstevigd. Uiteraard
gelden daarbij belangrijke randvoorwaarden. Enkele daarvan zijn:– een houdbaar uitgavenniveau, ook na de uitbreiding;– goede Europese regelgevende kaders teneinde een goede werking
van de interne markt te versterken en verstoring van de handel met derde landen
te voorkomen;– een grotere nationale rol bij implementatie en financiering van
het beleid, conform het subsidiariteitsbeginsel;– een bredere focus die ook mogelijkheden biedt voor verstedelijkte
lidstaten waarin de landbouw met specifieke problemen kampt;– voldoende waarborgen voor een verdere evolutie van het beleid;
het plattelandsbeleid mag geen eindstation zijn.De regering onderkent dat een verschuiving van middelen van de eerste
pijler van het GLB (marktordeningen) naar de tweede pijler (plattelandsbeleid)
een belangrijke rol kan spelen bij verdere aanpassing van het beleid. In de
onderhandelingen van Agenda 2000 zijn op dit terrein interessante voorstellen
gedaan, zoals de invoering van degressiviteit bij de directe inkomenssteun
(zie onder 2.4), waarbij een deel van de besparingen door de lidstaten zouden
kunnen worden aangewend voor plattelandsbeleid. Dergelijke voorstellen verdienen
aandacht in de mid term review.Daarnaast is de regering van mening dat cofinanciering van de directe
inkomenssteun serieus moet worden overwogen. Hierbij gaat het niet zozeer
direct om besparingen maar om een andere wijze van financieren, waarbij de
lidstaten een deel van de kosten voor eigen rekening gaan nemen. Totale kosten
blijven dus gelijk, maar er komt slechts een deel van de uitgaven ten laste
van de EU-begroting en het resterende deel is voor nationale rekening. Dit
heeft een zeker herverdelingseffect tussen de lidstaten tot gevolg. Een dergelijke
beleidslijn betekent voor het marktordeningsbeleid geenszins dat de regering
kiest voor renationalisatie van het Europees landbouwbeleid. De regering meent
dat door de intensieve handel in landbouwproducten in de Unie de economieën
van de lidstaten zo nauw met elkaar zijn verweven dat puur nationale oplossingen
niet effectief zijn en daarom niet gewenst. Veel problemen in de sector zijn
ook grensoverschrijdend. Een terugkeer naar een sterk nationaal landbouwbeleid
houdt bovendien het risico in zich dat het al snel zal leiden tot concurrentieverstoringen
en belemmeringen op de interne markt. Dat is voor de exportgerichte Nederlandse
agrarische sector geen aanlokkelijk perspectief. Cofinanciering van (vooral)
de directe inkomenstoeslagen zal dan ook moeten plaatsvinden in een beleidskader,
waarbij de beleidsbesluiten nog steeds op Europees niveau plaatsvinden.Wanneer de instrumenten degressiviteit en cofinanciering in combinatie
worden toegepast zouden er eerder besparingen op de EU-begroting kunnen ontstaan.
Mogelijk zouden de extra kosten van uitbreiding hiermee kunnen worden opgevangen,
maar ook zou hiermee een heroriëntatie van het Europees landbouwbeleid
naar plattelandsbeleid en/of een beleid gericht op het sturen van productiemethoden
in een maatschappelijk gewenste richting kunnen worden bevorderd. De mid term review zal niet het eindpunt zijn
in het hervormingsproces. Het zal moeilijk zijn op dat moment het overgebleven
prijsbeleid in de suiker en de zuivelsector af te bouwen. Een rol daarbij
speelt dat zonder compenserende besparingen die hervormingen in de eerste
jaren tot een verhoging van de uitgaven zullen leiden, omdat de ondersteuning
van de landbouwsector daarbij verschuift van de consument naar overheidsbudgetten.
Het lijkt wenselijk compenserende besparingen te vinden om tot 2006 binnen
de in Berlijn afgesproken financiële kaders te kunnen blijven.De noodzaak om een duurzaam ongelijke behandeling van «oude»
en «nieuwe» lidstaten te voorkomen en de wens om de suiker- en
zuivelsector te hervormen, maken ingrepen in het financiële instrumentarium
noodzakelijk. Overeenstemming over het landbouwgedeelte van de Financiële
Perspectieven voor de periode 2007–2013 is niet voorstelbaar zonder
dat wordt besloten tot ingrepen als degressiviteit en cofinanciering. In de
komende mid term review moet ook op hoofdlijnen
worden vastgelegd welke aanpassingen van het landbouwbeleid moeten worden
uitgewerkt bij de onderhandelingen over de volgende Financiële Perspectieven. Uitgaven van de EU in vastleggingen,
mrd euro 197019801990199519981999200020012002Totale uitgaven EU16,528,845,668,482,887,293,396,9100,4Idem, in % BBP van EU0,800,930,951,061,111,111,061,071,06GLB-uitgaven11,319,725,634,539,136,940,039,541,6Uitgaven plattelandsbeleid––––––4,084,504,60GLB-uitgaven in % totale uitgaven EU68,668,456,150,447,346,943,040,141,4Noot: GLB-uitgaven exclusief uitgaven voor plattelandsontwikkeling. Data
voor 2002 op basis van voorontwerp begroting (Bron: Europese Commissie) Ontvangsten uit prijs- en inkomenssteun GLB, aandeel
per EU-lidstaat (1999)HOOFDSTUK 3: DE EUROPESE AGENDA OP HOOFDLIJNEN3.1 UitbreidenHet uitbreidingsproces ligt goed op koers. De economische en maatschappelijke
transformatie in de kandidaat-lidstaten begint steeds tastbaarder resultaten
op te leveren. De toetredingsonderhandelingen zijn nader gestructureerd. Ook
de moeilijke punten worden nu aangepakt. Dit neemt niet weg dat het nog een
aanzienlijke krachtsinspanning zal vergen om de onderhandelingen tot een goed
einde te brengen. Politieke wil en een solide publiek draagvlak – zowel
bij de kandidaten (voor voortzetting van de hervormingen) als bij de huidige
lidstaten (voor de uitbreiding als zodanig) – zijn van essentieel belang
voor het welslagen van het uitbreidingsproces.3.1.1 Een nieuwe fase: Nice en de road mapDe Europese Raad van Nice (december 2000) heeft met twee besluiten een
nieuwe fase ingeluid in het uitbreidingsproces:– Allereerst door overeenstemming te bereiken over de noodzakelijke
(interne) institutionele hervorming. Na ratificatie van het Verdrag van Nice –
naar verwachting niet later dan eind 2002 – zal de EU klaar zijn om
nieuwe lidstaten te verwelkomen.– Vervolgens door in te stemmen met een concreet werkschema voor
de afronding van de toetredingsonderhandelingen. Deze door de Commissie opgestelde
road map loopt over drie voorzitterschappen (Zweden, België en Spanje)
en geeft precies aan welke onderhandelingshoofdstukken onder welk voorzitterschap
moeten worden behandeld, teneinde tot een succesvolle afronding van de onderhandelingen
te komen.Deze besluiten van de Europese Raad waren geheel in overeenstemming met
de Nederlandse inzet. Deze was in de aanloop naar Nice uiteengezet in de regeringsnotitie
«Stappen naar Toetreding; Een nieuwe fase in het EU-uitbreidingsproces»
(november 2000). In deze notitie wordt bovendien de regeringsvisie uiteengezet
over de benodigde balans tussen snelheid en kwaliteit in de onderhandelingen
en over prioriteiten en criteria voor de toekenning van eventuele overgangsperiodes.
Ten slotte biedt deze notitie een eerste gedachtevorming over de Nederlandse
inzet bij de hervorming van het landbouwbeleid en de structuurfondsen in het
kader van de uitbreiding.Bij de beoordeling van verzoeken om overgangsperiodes laat Nederland zich
leiden door vier criteria, te weten het positieve dan wel negatieve effect
van een maatregel op:– het functioneren van de interne markt;– de veiligheid van de Europese burger in brede zin;– het bestuur en recht in de nieuwe lidstaat;– de financiën van zowel de Unie als de nieuwe lidstaat.Het Zweedse voorzitterschap heeft zich volop ingezet om de eerste fase
van de road map tot een succes te maken. Het zorgde
voor een duidelijke sturing en reikte waar mogelijk compromissen aan om in
lastige dossiers tot een doorbraak te kunnen komen. Ook de Commissie trad
sturend op door veel duidelijker dan voorheen in de concept gemeenschappelijke standpunten aan te geven welke overgangsregelingen al dan niet acceptabel
geacht werden. Resultaat van deze benadering is dat enerzijds overeenstemming
kon worden bereikt over een aantal overgangsregelingen, en dat anderzijds
de kandidaat-lidstaten een aanzienlijk aantal verzoeken om overgangstermijnen
hebben verkort of zelfs ingetrokken. Het uitbreidingsproces is hiermee daadwerkelijk
in een nieuwe fase gekomen: de onderhandelingen zijn concreter geworden, het
tempo is verhoogd en de wederzijdse toewijding is aanzienlijk versterkt.Deze nieuwe aanpak werkt een grotere politieke betrokkenheid van de lidstaten
in de hand. Niet langer kan worden volstaan met een louter technische behandeling.
Er moeten daadwerkelijk knopen worden doorgehakt, ook waar het politiek gevoelige
dossiers betreft. De road map indiceert immers
dat deze lastige dossiers gefaseerd aan de orde komen en niet worden opgespaard
voor de slotfase.De nieuwe fase in het uitbreidingsproces maakt de onderhandelingen ook
moeilijker en complexer. Alle lidstaten (en kandidaat-lidstaten) hebben immers
hun nationale belangen. De gefaseerde opzet van het onderhandelingsproces
maakt dat de belangen van sommige landen eerder aan bod komen dan die van
andere. Het is dan verleidelijk om – niet inhoudelijk maar uitsluitend
politiek gefundeerde – koppelingen aan te brengen tussen voortgang op
verschillende deelterreinen. Zulke koppelingen verhouden zich niet met de road map. Het feit dat lidstaten nu nadrukkelijk ook hun
nationale belangen markeren, bewijst echter wel dat het eindspel daadwerkelijk
nadert.Overigens betekent de voorlopige afsluiting van de onderhandelingshoofdstukken
niet het einde van het verhaal. Conform de onderhandelingscriteria van de
Unie is immers niets besloten tot alles is besloten. Afsluiting vindt dan
ook altijd «voorlopig» plaats, en in de regel op basis van toezeggingen
van kandidaten om het resterende acquis over te nemen en de noodzakelijke
structuren op te zetten om dit acquis ook te kunnen implementeren en handhaven.
De kandidaat-lidstaten zullen deze toezeggingen moeten waarmaken. Aan hen
wordt hierbij de nodige ondersteuning geboden via onder andere het EU Phare-programma,
waar Nederland actief op inzet. In het jaar 2000 werd de Nederlandse deelname
aan Phare-Twinning projecten met 15 vergroot naar totaal 43 projecten. Daarnaast
is er ook ondersteuning vanuit de bilaterale MATRA- en PSO-programma's. Op
basis van monitoringrapporten van de Commissie zal de Unie zich uiteindelijk
een definitief oordeel moeten vormen over de gemaakte voortgang.3.1.2 Gotenburg en daarnaHet Zweedse voorzitterschap is erin geslaagd om het eerste deel van de road map tot een goed einde te brengen. Met sommige kandidaat-lidstaten
is meer dan tweederde van de onderhandelingshoofdstukken voorlopig afgesloten.
Dit is inclusief gevoelige en complexe kwesties als het vrij verkeer van werknemers,
de aankoop van landbouwgrond en tweede huizen, en milieu. Enkele van de kandidaat-lidstaten
waarmee pas vorig jaar onderhandelingen zijn gestart, hebben bovendien een
inhaalslag kunnen maken.De Europese Raad van Gotenburg (juni 2001) heeft vastgesteld dat het uitbreidingsproces
onomkeerbaar is. Gedurende de Belgische en Spaanse voorzitterschappen zal
op basis van de road map worden doorgewerkt opdat de onderhandelingen eind 2002 kunnen worden afgerond, uiteraard
alleen met die landen die er klaar voor zijn. De doelstelling is dat deze
landen als lidstaten kunnen deelnemen aan de verkiezingen voor het Europees
Parlement in 2004.De road map heeft zijn waarde als ambitieus
en realistisch onderhandelingskader bewezen. Het is zaak om ook tijdens de
komende voorzitterschappen dit schema en tempo vast te houden. Gedurende het
Belgische voorzitterschap (tweede helft 2001) staan onder meer landbouw (met
uitzondering van de financiële aspecten) en voedselveiligheid, belastingen,
mededinging, energie, transport, financieel beheer en samenwerking op het
gebied van justitie en binnenlandse zaken – inclusief buitengrenzen –
op het programma. Tijdens het Spaanse voorzitterschap (eerste helft 2002)
komen tenslotte de financiële aspecten van het gemeenschappelijk landbouwbeleid
en de structuurfondsen aan de orde.In het najaar van 2001 verschijnen twee Interdepartementale Beleidsonderzoeks
(IBO)-rapporten met de kabinetsreacties daarop. Onderwerp van onderzoek was
het in kaart brengen van de gevolgen van de uitbreiding van de Unie op het
terrein van zowel het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) als het structuurbeleid.
Tevens was aan de IBO-werkgroepen gevraagd welke beleidshervormingen mogelijk
zouden zijn, mede in het licht van de gevolgen van de uitbreiding.Beide rapporten, waarin gedetailleerd op de materie wordt ingegaan, worden
separaat aan het Parlement aangeboden. Hier kan worden geconstateerd dat een
uitbreiding met twaalf nieuwe lidstaten zal leiden tot een toename van de
EU-uitgaven. Voor een deel is daarin reeds voorzien in de meerjarige financiële
kaders zoals die ten tijde van de Europese Raad van Berlijn (maart 1999) zijn
overeengekomen. Daarin is een oplopend bedrag voor nieuwe lidstaten voorzien
dat in 2006 zal uitkomen op circa € 17 mrd (prijsniveau 1999) op
jaarbasis. Ten tijde van Berlijn werd nog uitgegaan van een uitbreiding met
zes lidstaten per 2002; inmiddels wordt als werkhypothese uitgegaan van tien
lidstaten per 2004, waarbij wordt aangenomen dat Roemenië en Bulgarije
in 2007 zullen volgen. Op grond van deze werkhypothese wordt verwacht dat
de uitbreiding tot en met 2006 zal kunnen worden opgevangen binnen de genoemde
kaders van Berlijn. Tegelijkertijd is duidelijk dat de totale te verwachten
uitgavenstijging voor twaalf nieuwe lidstaten met ingang van 2007 meer zal
gaan bedragen dan de middelen die in deze kaders voor uitbreiding zijn gereserveerd.
Er zal moeten worden bezien op welke wijze dit verschil moet worden opgevangen.
Daarbij kunnen hetzij de financiële kaders worden opgehoogd, hetzij besparingen
elders in de EU-begroting gerealiseerd worden, hetzij een combinatie van beide.In de IBO-studies wordt met het oog op de uitbreiding een aantal hervormingsvarianten
voor zowel het GLB als het structuurbeleid van de Unie uitgewerkt. Voor een
deel betreft dit hervormingen die ook los van de uitbreiding door de regering
wenselijk geacht worden. In ieder geval is het duidelijk dat het via hervormingen
van het bestaande EU-beleid op deze terreinen mogelijk moet zijn om de uitbreiding
met twaalf nieuwe lidstaten hand in hand te laten gaan met houdbare EU-financiën,
ook op de langere termijn. Daarvoor is het wel noodzakelijk dat binnen de
Unie in haar huidige samenstelling tijdig besluiten worden genomen over de
toekomstige vormgeving van het GLB en het structuurbeleid en de daarbij behorende
financiële kaders. De regering acht een tijdige bespreking binnen de
Unie over de toekomst van het structuurbeleid en verdere hervorming
van het GLB van groot belang. De eerste gesprekken moeten zo spoedig mogelijk
beginnen.De aandacht richt zich gedurende het verdere onderhandelingstraject niet
uitsluitend op de dertig onderhandelingshoofdstukken, die tezamen het acquis beslaan. Ook de monitoring van de politieke en
economische Kopenhagen-criteria blijft van groot belang. Bijzondere aandacht
blijft uitgaan naar de behandeling van minderheden (waaronder de Roma), respect
voor de mensenrechten, rule of law, de strijd
tegen corruptie, de onafhankelijkheid van de rechtsprekende macht en de bestuurlijke
capaciteit en integriteit. Ook de deelname van de nieuwe lidstaten aan het
Europees Veiligheids- en Defensiebeleid verdient extra aandacht.Er zal nadrukkelijk gekeken moeten worden in welke mate de kandidaten
het acquis en de in de onderhandelingen gemaakte
afspraken daadwerkelijk kunnen implementeren. De Commissie zal hiertoe de
voortgang van de kandidaten nauwgezet moeten monitoren. Mocht een kandidaat-lidstaat
tussentijds niet aan de overeengekomen eisen voldoen, dan moet worden bezien
op welke wijze de kandidaat door een extra inspanning zijn achterstand weer
goed kan maken. In het uiterste geval zouden de onderhandelingen op een bepaald
hoofdstuk heropend moeten worden of zou het tijdpad bijgesteld kunnen worden.Beoordeling van de kandidaten op de eigen merites blijft uitgangspunt
voor het onderhandelingsproces. Wanneer en met welke landen zal worden uitgebreid
valt nog niet met zekerheid te zeggen. Naarmate implementatie van de road map vordert, zal vanzelf duidelijk worden wie tot
de eerste toetreders zal behoren. Doelstelling is en blijft afronding van
de onderhandelingen met de meestgevorderde landen in 2002, en hun deelname
als lidstaat aan de Europese verkiezingen in 2004.Met kandidaat-lidstaat Turkije worden nog geen toetredingsonderhandelingen
gevoerd, omdat het land nog niet voldoet aan de politieke Kopenhagen-criteria.
Wel werd een politiek akkoord bereikt over een verordening inzake pre-accessiesteun
voor dit land. Zo gauw deze verordening in werking is getreden, zullen alle
middelen beschikbaar voor Turkije, inclusief die uit MEDA, worden samengebracht
op één begrotingsregel en worden gebruikt ter ondersteuning
van het eveneens overeengekomen Partnerschap voor Toetreding.3.2 Verdere Europese samenwerkingOok aan het interne beleid van de Unie wordt nog steeds gewerkt en het
is de vraag of dit werk ooit af zal zijn. De Europese instellingen en de lidstaten
zijn bezig met een proces van steeds grotere verweving van Europees en nationaal
beleid, van formele en informele samenwerking op steeds meer beleidsterreinen
en van een steeds meer gevarieerde aanpak van gezamenlijk ervaren problemen.Al eerder is geconstateerd dat nationaal beleid alléén niet
altijd een adequaat antwoord kan geven op onze problemen. Europees beleid
kan een antwoord zijn op deze constatering. Dit impliceert dat het interne
beleid van de Unie steeds explicieter rekening houdt met de dagelijkse problemen
van de Europese burgers. En ook het omgekeerde is het geval: het interne EU-beleid
kan, veel meer dan menigeen zich realiseert, gevolgen hebben voor ons dagelijks
leven. Bij het nemen van beslissingen over Europese regelgeving moet steeds
het subsidiariteitsbeginsel in acht worden genomen. Besluiten
moeten zo dicht mogelijk bij de burger worden genomen.Het komende jaar wordt de interne agenda van de Unie bepaald door de volgende
onderwerpen, waarin de verwevenheid tussen nationaal en Europees beleid alsmede
de behoeften van de burger en het Europese antwoord erop, duidelijk naar voren
komen:– de Lissabon-strategie met onder andere onderwerpen als de interne
markt, bestrijding van sociale uitsluiting, milieu en kennis;– voedselveiligheid1;– de ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid, met onder
andere als onderwerpen asiel en migratie, en politie en justitie.Met uitzondering van de interne markt en milieu zijn dit geen onderwerpen
die traditioneel op de Europese agenda stonden. Het zijn echter wel onderwerpen
waarvan is gebleken dat een puur nationaal beleid onvoldoende effectief kan
zijn. Door hun directe raakvlak met het dagelijks leven kunnen deze onderwerpen
anderzijds ook niet alleen op Europees niveau worden aangepakt. Nationale
overheden blijven hierbij een essentiële rol spelen. De Europese aanpak
van deze onderwerpen is vaak een mengeling tussen de communautaire methode
en een meer intergouvernementele aanpak waarbij meten, vergelijken en elkaar
aansporen belangrijk zijn.De Europese Raad heeft een belangrijke rol gespeeld bij de agendering
van deze onderwerpen. Van bijzonder belang waren de vergaderingen in Tampere
in oktober 1999 en in Lissabon in maart 2000. In Tampere besloot de Europese
Raad tot de oprichting van een «ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid».
De ontwikkeling van een gemeenschappelijk beleid voor asiel en migratie en
de intensivering van de samenwerking bij politie en justitie dragen bij tot
de totstandkoming van deze ruimte. In Lissabon kondigde de Europese Raad een
nieuwe strategie af voor het sociaal-economische beleid van de Unie en de
lidstaten. Opeenvolgende Europese Raden (Feira, Nice, Stockholm en Gotenburg)
stelden vervolgens actiepunten vast op gebieden als het behoud van gezonde
economische vooruitzichten, de overgang naar een kenniseconomie en kennismaatschappij,
de modernisering van het sociale model, bestrijding van sociale uitsluiting,
samenwerking bij onderzoek en onderwijs en milieu (waaronder voedselveiligheid).Hiermee is niet gezegd dat met de Lissabon-strategie en de ruimte van
vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid het hele interne beleid van de Europese
Unie is afgedekt. Beide strategieën sturen echter wel de belangrijkste
onderwerpen van het interne beleid voor het komende jaar. Zij zijn in die
zin toonaangevend.3.2.1 De Lissabon-strategieTijdens de Europese Raad van Lissabon in maart 2000 heeft de Europese
Unie zich een nieuw strategisch doel gesteld voor de periode tot 2010: «... de
meest concurrerende en dynamische kenniseconomie van de wereld te worden die
in staat is tot duurzame economische groei met meer en betere banen en een
hechtere sociale samenhang.» In Gotenburg (juni 2001) heeft de Europese
Raad een milieudimensie toegevoegd aan deze Lissabon-strategie: «De
Europese Raad gaat akkoord met de strategie voor duurzame ontwikkeling die
een aanvulling vormt op de politieke inzet van de Unie voor sociale en economische
ontwikkeling, een derde dimensie – de milieudimensie –
toevoegt aan de Lissabon-strategie en nieuwe wegen inslaat op het gebied van
de beleidsvorming.» Er is dus een milieudimensie toegevoegd aan de Lissabon-strategie,
naast de economische en sociale dimensies.De Europese Raden van Lissabon en Stockholm hebben prioriteiten gesteld
voor het economische en sociale beleid. Dit betreft onder andere een stabiel
macro-economisch beleid, de voorbereiding van de overgang naar een concurrerende,
dynamische en op kennis gebaseerde economie, vergroting van de arbeidsparticipatie
en de modernisering van het Europese sociale model. De Europese Raad van Gotenburg
constateerde vervolgens dat duurzame ontwikkeling vier milieuprioriteiten
heeft, te weten: klimaatverandering, vervoer, volksgezondheid en natuurlijke
hulpbronnen. Bij de behandeling van het milieubeleid staan klimaatverandering
en natuurlijke hulpbronnen prominent op de agenda van het komende jaar.Achtereenvolgende Europese Raden hebben de prioriteiten vertaald in een
groot aantal concrete actiepunten. De Europese Raad geeft hiermee sturing
aan de werkzaamheden van de Europese instellingen en de lidstaten. De Raad
speelt ook een controlerende rol door jaarlijks in het voorjaar bijeen te
komen om de balans op te maken.Hierdoor verbetert de coördinatie tussen bestaande processen zoals
de globale richtsnoeren voor het economische beleid en de processen van Luxemburg,
Cardiff en Keulen (zie ook hoofdstuk 6.4.4). Ook is afgesproken de open coördinatiemethode
toe te passen. Dit houdt in dat:– er voor de Unie richtsnoeren worden bepaald met specifieke tijdschema's
voor het bereiken van doelen waar dit opportuun is;– er kwantitatieve en kwalitatieve indicatoren en benchmarks worden
vastgesteld om beste praktijken onderling te vergelijken;– de Europese richtsnoeren in nationaal en regionaal beleid worden
vertaald;– er periodieke monitoring, evaluatie en peer pressure plaatsvindt.Concurrerende en dynamische kenniseconomieHet behoud van gezonde economische vooruitzichten en gunstige groeiperspectieven
door een passende macro-economische beleidsmix toe te passen is een van de
pijlers van de Lissabon-strategie. Dit is de basis voor de totstandkoming
van een concurrerende en dynamische kenniseconomie.De overgang naar de kenniseconomie gebeurt met een beter beleid voor de
informatiemaatschappij, onderwijs, onderzoek en ontwikkeling. Bovendien leidt
versnelling van de structurele hervormingen tot een groter concurrentievermogen
en meer innovatie. Ook de voltooiing van de interne markt speelt een belangrijke
rol.De interne markt is een grote verworvenheid van de Unie. De interne markt
is echter niet af: Europese burgers en bedrijven kunnen nog steeds niet optimaal
profiteren van vrij verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal.
Hierdoor heeft de Europese consument nog onvoldoende keuzemogelijkheden en
betaalt hij vaak nog een te hoge prijs. Dit was reden voor de Europese Raad
van Lissabon van maart 2000 een impuls te geven aan economische hervormingen
voor een voltooide en volledig operationele interne markt. Deze markt is immers
de drijvende kracht achter de economische en structurele hervorming
van de EU. De Europese Raad bouwde daarbij voort op de «Strategie voor
de Interne Markt» van de Commissie uit 1999. Verder merkte de Raad het
belang op van een eerlijke toepassing van de regels voor mededinging en overheidssteun,
zodat bedrijven onder gelijke omstandigheden kunnen opereren op de interne
markt. De Europese Raad van Stockholm van maart 2001 legde de nadruk op de
noodzaak door te gaan met de in Lissabon goedgekeurde hervormingen.De voornaamste werkzaamheden voor de interne markt zijn:– voor het vrije verkeer van goederen: gelijkschakeling van normen
en standaarden en toelating van goederen uit de ene lidstaat in de andere;– voor het vrije verkeer van diensten: een strategie uitwerken voor
het verwijderen van de belemmeringen voor diensten en het bespoedigen van
de liberalisering in sectoren zoals gas, elektriciteit, water, postdiensten
en vervoer;– voor het vrije verkeer van werknemers: erkenning van beroepskwalificaties
en diploma's en coördinatie van sociale zekerheidsregelingen;– voor het vrije verkeer van kapitaal: integratie van de Europese
financiële markten.Deze en andere activiteiten moeten zorgen voor een verbetering van het
ondernemingsklimaat op de interne markt en een vergroting van de keuzemogelijkheden
van de Europese consument.Naast de invoering van nieuwe maatregelen, blijft tijdige en nauwkeurige
omzetting van bestaande interne marktregels van groot belang. Verschillen
in de omzetting in nationale regelgeving leiden immers tot fragmentatie van
de interne markt. In Stockholm hebben de regeringsleiders zich voorgenomen
vóór de Europese Raad van Barcelona in maart 2002 het aantal
niet-omgezette interne marktrichtlijnen te verminderen tot 1,5 procent.Ontwikkeling van de informatiemaatschappijBij de ontwikkeling van de informatiemaatschappij speelt informatie- en
communicatietechnologie (ICT) een cruciale rol. Dit geldt zowel voor de infrastructuur
als voor de diensten die zij levert. ICT is een belangrijke drijfveer achter
de economische groei. Om de ambities van de Lissabon-strategie te kunnen waarmaken,
is de uitvoering van het actieplan eEuropa 2002 van groot belang. Dit actieplan
heeft als belangrijkste doelstellingen:– goedkoper, sneller en veilig internet;– investeren in mensen en vaardigheden;– bevorderen van het gebruik van internet.De regering is over het algemeen tevreden over de voortgang in de implementatie.
Het initiatief van het Belgische voorzitterschap om een conferentie over de
elektronische overheid te organiseren, zal een impuls geven aan de activiteiten
van overheden bij elektronische dienstverlening.De Europese Raad van Barcelona zal de hoofdlijnen van het Europese ICT-beleid
na 2002 bespreken. De Europese sociale agendaDe Europese sociale agenda vult de afspraken in van de Europese Raad van
Lissabon over werkgelegenheid, bestrijding van armoede en sociale uitsluiting
en modernisering van de sociale bescherming. De Europese Raad van Lissabon
constateerde dat menselijk kapitaal het kernpunt van het EU-beleid is. Investeringen
in mensen en de ontwikkeling van een actieve welvaartsstaat zijn cruciaal.
Als onderdeel van de Lissabon-strategie besloot de Europese Raad dat de Unie
haar sociale beleid zou vastleggen in een sociale agenda, die de Europese
Raad van Nice in december 2000 heeft goedgekeurd. De sociale agenda bevat
de volgende elementen:– meer en betere banen;– anticiperen op de verandering op de arbeidsmarkt door een nieuw
evenwicht te ontwikkelen tussen flexibiliteit en zekerheid;– bestrijding van alle vormen van uitsluiting en discriminatie om
de sociale integratie te bevorderen;– modernisering van de sociale bescherming;– bevordering van de gelijkheid tussen mannen en vrouwen;– versterking van de sociale aspecten van de buitenlandse betrekkingen
van de EU;– stimuleren van een leven lang leren.Conform de conclusie van de Europese Raad van Stockholm moet op de voorjaarsvergaderingen
van de Europese Raad de implementatie van de sociale agenda worden beoordeeld.Belangrijk in de strijd tegen sociale uitsluiting is ook het zogeheten
«artikel-13-pakket». Dit pakket maatregelen bevat twee richtlijnen
ter bestrijding van discriminatie. (Zie de Raad voor Werkgelegenheid en Sociaal
beleid in hoofdstuk 5.2.7 voor een beschrijving van het «artikel-13-pakket».)In lijn met de opdrachten van de Europese Raden van Lissabon en Stockholm
zal het Belgische voorzitterschap veel aandacht besteden aan de uitvoering
van de sociale agenda. Dit betreft onder andere:– verbetering van de kwaliteit van arbeid;– bevordering van de arbeidsparticipatie van oudere werknemers;– afstemming van het beleid ter bestrijding van armoede en sociale
uitsluiting;– garanderen van een kwalitatief hoogwaardige en duurzame gezondheidszorg;– bevordering van de kwaliteit en duurzaamheid van pensioenen;– stimuleren van een leven lang leren.Conform de afspraken van de Europese Raad van Stockholm zullen zowel de
globale richtsnoeren voor het economische beleid als de stabiliteits- en convergentieprogramma's
aandacht besteden aan de houdbaarheid van de overheidsfinanciën in het
licht van de vergrijzing. Voor de Europese Raad van Barcelona zal een verslag
worden opgesteld over de kwaliteit en de houdbaarheid van de pensioenstelsels.
Het resultaat daarvan zal in de globale richtsnoeren voor het economische
beleid worden verwerkt.Daarnaast zal de Raad verder werken aan de herziening van de richtlijn
voor gelijke behandeling van mannen en vrouwen bij de toegang tot het arbeidsproces. KennisVoor de totstandkoming van de kennismaatschappij hebben de Europese Raden
van Lissabon en Stockholm een groot aantal actiepunten opgesteld, waaronder:– een sterke jaarlijkse groei van de investeringen in menselijke
hulpbronnen;– de totstandbrenging van een Europese onderzoeksruimte;– de knelpunten voor mobiliteit van studenten, leraren en onderzoekers
uit de weg ruimen;– een halvering van het aantal voortijdige schoolverlaters binnen
tien jaar;– de bevordering van de toegang tot internet in het onderwijs, vergroting
van de ICT-bekwaamheden van leraren en de ontwikkeling van «relevante
inhoud».In lijn hiermee streeft de Commissie in haar voorstel voor een zesde kaderprogramma
naar versterking van de samenwerking met de nationale onderzoeksprogramma's.
Verder is de Raad bezig een gedetailleerde agenda op te stellen voor een versterking
van de onderwijssamenwerking en de uitwisseling van goede praktijken. Daarvan
zijn de belangrijkste thema's: basisvaardigheden, ICT en tekorten in wetenschap
en techniek. De Europese Raad van Barcelona zal hierover verder spreken. De
komende periode zullen de voorstellen van de Commissie aan de orde komen voor
een actieplan voor «een leven lang leren» en voor de vereenvoudiging
van diploma-erkenning en beroepskwalificaties.MilieudimensieDuurzame ontwikkeling – voorzien in de behoeften van de huidige
generatie zonder die van de komende generaties in gevaar te brengen –
is een fundamentele doelstelling van de verdragen. Dat betekent dat economisch
beleid, sociaal beleid en milieubeleid elkaar moeten versterken.Duidelijke en stabiele doelstellingen voor duurzame ontwikkeling bieden
grote economische mogelijkheden. Die kunnen het begin zijn van een nieuwe
golf van technologische innovatie en investeringen die groei en werkgelegenheid
opleveren. De Europese Raad van Gotenburg verzocht dan ook het bedrijfsleven
deel te nemen aan het ontwikkelen en het op bredere schaal gebruiken van nieuwe
technologieën in sectoren als energie en vervoer. In dit verband onderstreepte
de Europese Raad het belang van een loskoppeling van de economische groei
van het gebruik van hulpbronnen.Voortbouwend op de mededeling van de Commisse over duurzame ontwikkeling,
op het zesde Milieu-actieprogramma en op de sectorale strategieën voor
de integratie van milieu, heeft de Europese Raad als eerste stap een reeks
doelstellingen en maatregelen vastgesteld, die als algemeen richtsnoer voor
toekomstig beleid op vier prioritaire gebieden moeten dienen: klimaatverandering,
vervoer, volksgezondheid (waaronder voedselveiligheid) en natuurlijke hulpbronnen,
zulks ter aanvulling op de door de Europese Raden van Lissabon, Feira, Nice
en Stockholm genomen besluiten inzake sociale en economische vraagstukken.
De Europese Raad zal ieder jaar in het voorjaar de implementatie ervan beoordelen.
Voor de milieuactiepunten zal dit voor het eerst gebeuren tijdens de Europese
Raad van Barcelona in maart 2002. Zoals vastgelegd in de conclusies van de Europese Raad van Gotenburg,
krijgt het tegengaan van klimaatverandering hoge prioriteit in het Europese
milieubeleid. De Unie heeft zich de afgelopen periode maximaal ingespannen
om maatregelen te nemen waardoor alle partijen het Kyoto-protocol van het
Klimaatverdrag zouden kunnen ratificeren. Dit werd op 22 juli 2001 bekroond
met de succesvolle afronding van dan de zesde Conferentie van Partijen (CoP6)
die in november 2000 in Den Haag in een situatie van impasse was afgebroken.
Mede onder Europese druk heeft de Amerikaanse regering, voor wie het Kyoto-protocol
onaanvaardbaar is, de onderhandelingen in VN-kader niet gefrustreerd. Nu de
uitvoeringsbesluiten voor het Kyoto-protocol zijn genomen, is het zaak te
bewerkstelligen dat het zo spoedig mogelijk in werking kan treden. Gegeven
het afhaken van de VS, zijn hiervoor de ratificatie door de EU, Japan en de
Russische Federatie van doorslaggevende betekenis (zie tevens de Milieuraad
in hoofdstuk 5.2.5).Nederlandse prioriteitenIn de aanloop naar de Europese Raad van Stockholm van maart 2001 zijn
zes terreinen geïdentificeerd waarop de Unie volgens de regering actie
moet ondernemen om de uitdagingen waar het voor staat aan te pakken:– een informatiemaatschappij voor iedereen;– kennisdynamiek in de moderne samenleving;– vernieuwend ondernemerschap en dynamische markten;– een goed opgeleide, breed inzetbare en actieve beroepsbevolking;– moderniseren van de verzorgingsstaat en bestrijden van sociale
uitsluiting;– uitdagingen van de demografische ontwikkelingen.Deze terreinen zijn nog steeds actueel. Wel zal bij de voorbereidingen
van de Europese Raad van Barcelona (maart 2002) rekening gehouden moeten worden
met de toevoeging van de milieudimensie aan de economische en sociale dimensie
van de Lissabonstrategie en de actuele onderwerpen.In Stockholm is afgesproken dat de Europese Raad tijdens zijn voorjaarbijeenkomst
in 2002 een evaluatie zal verrichten van de vorderingen bij de integratie
van de doelstellingen van duurzame ontwikkeling in de strategie van Lissabon,
alsmede van de bijdrage die de milieutechnologiesector kan leveren aan de
bevordering van groei en werkgelegenheid. In Gotenburg is hieraan toegevoegd
dat er een evaluatie zal plaatsvinden van de vorderingen bij de ontwikkeling
en de uitvoering van de EU duurzaamheidsstrategie. Dit zal onder meer gebeuren
op basis van een aantal algemene indicatoren waarover de Raad tijdig voor
de Europese Raad van voorjaar 2002 overeenstemming moet bereiken.3.2.2 VoedselveiligheidDe Europese Raad van Gotenburg heeft geconcludeerd dat Europese maatregelen
nodig zijn om de bezorgdheid van de burgers over de veiligheid en de kwaliteit
van het voedsel weg te nemen. De afgelopen periode heeft voedselveiligheid
dan ook veel aandacht gekregen. Voor een deel betrof het onderwerpen die volgens
planning op de agenda stonden, zoals het Witboek voedselveiligheid en de daarmee
samenhangende wetgevingsvoorstellen. Belangrijk zijn bijvoorbeeld de verordening
voor een algemene levensmiddelenwet, een Europese Voedselautoriteit (EVA)
en procedures voor voedselveiligheid. Het werk is echter nog niet af. De Commissie spant zich in om de wetgeving
over voedselveiligheid verder te stroomlijnen en intern consistent te maken.
Daarbij hoort ook een geloofwaardige, onafhankelijke EVA. Het streven is de
brede voedselveiligheidsverordening, die de basis zal zijn voor de EVA, tijdens
het tweede halfjaar van 2001 het verdere besluitvormingstraject te laten doorlopen.
De EVA zou vervolgens begin 2002 van start kunnen gaan, conform de wens uitgesproken
door de Europese Raad van Nice (zie de Interne Marktraad in hoofdstuk 5.2.11).3.2.3 De ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheidDe Europese Raad van Tampere (oktober 1999) heeft besloten een ruimte
van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid op te richten in de Unie. Om
de voortgang te meten houdt de Commissie een scorebord bij. De Benelux-landen
hebben afgesproken dat zij samenwerken en hun standpunten coördineren
om de uitvoering van de conclusies van de Europese Raad van Tampere te bespoedigen,
en brachten op 19 maart 2001 een Benelux-memorandum hierover uit. Tijdens
de Europese Raad van Laken (december 2001) zal een tussentijdse evaluatie
plaatsvinden over de totstandkoming van de ruimte van vrijheid, veiligheid
en rechtvaardigheid.De conclusies van de Europese Raad van Tampere roepen nadrukkelijk op
voortgang te boeken bij de samenwerking ter bestrijding van illegale immigratie
en mensenhandel. Ook vanwege de maatschappelijke bezorgdheid is concrete voortgang
vóór de Europese Raad van Laken noodzakelijk. Asiel en migratieDe Europese Raad van Tampere heeft diverse doelstellingen geformuleerd
voor een gemeenschappelijk asielbeleid zoals:– de herziening van het Verdrag van Dublin om het eenvoudiger te
maken te bepalen welk land verantwoordelijk is voor de behandeling van een
asielverzoek;– de oprichting van Eurodac, om vingerafdrukken uit te wisselen
van asielzoekers en andere vreemdelingen;– minimumnormen voor de procedures voor de toekenning of intrekking
van de vluchtelingenstatus en voor de opvang van asielzoekers;– tijdelijke bescherming bij massale toestroom van ontheemden die
internationale bescherming nodig hebben.De Raad heeft sindsdien over een aantal van deze punten besluiten genomen,
met name over Eurodac en de minimumnormen voor tijdelijke bescherming van
ontheemden. Er is evenwel nog veel werk te doen. Deze maatregelen zijn stappen
op weg naar een gemeenschappelijk Europees asielstelsel. Uiteindelijk dient
dit te leiden tot een gemeenschappelijke asielprocedure en een uniforme status
voor de vluchteling.De Commissie heeft eind november 2000 een mededeling over een Europees
immigratiebeleid uitgebracht. Hierin pleit zij voor verruiming van de bestaande
regels van lidstaten voor arbeidsimmigratie, een onderwerp dat de laatste
tijd in meerdere lidstaten aanleiding geeft tot discussie. In de tweede helft
van 2001 zal hierover een conferentie plaatsvinden om de conclusies van de
Europese Raad van Laken voor te bereiden. Politie en justitieDe Europese Raad van Tampere bevestigde de wenselijkheid van een Europese
rechtsruimte. Dit impliceert dat burgers en bedrijven in andere lidstaten
even gemakkelijk toegang hebben tot de rechter als in hun eigen land. Hiervoor
is een betere wederzijdse erkenning van rechterlijke beslissingen en vonnissen
nodig, alsmede onderlinge aanpassing van de wetgeving en samenwerking tussen
lidstaten. De komende periode zal hieraan verder worden gewerkt. De Raad heeft
in december 2000 ambitieuze werkprogramma's op dat terrein aangenomen.De belangrijkste projecten voor justitiële en politiële samenwerking
zijn de volgende:– Voor het einde van 2001 zal de Raad een besluit nemen over de
(definitieve) oprichting van Eurojust. Deze organisatie krijgt tot taak de
vervolging van grensoverschrijdende, georganiseerde criminaliteit te coördineren.
De eenheid zal bestaan uit nationale Officieren van Justitie, magistraten
of politieofficieren met gelijkwaardige bevoegdheid. In maart 2001 is een
voorlopige eenheid van start gegaan.– Vooruitlopend op de inwerkingtreding van de overeenkomst over
wederzijdse rechtshulp in strafzaken, zal worden onderzocht of het mogelijk
is om nu reeds gemeenschappelijke onderzoeksteams op te zetten ter bestrijding
van drugshandel, mensenhandel en terrorisme.– Er zijn inmiddels minimumnormen voor de bescherming van en bijstand
aan slachtoffers van misdrijven. Het betreft onder andere normen voor het
recht op informatie, toegang tot rechtsbijstand en samenwerking tussen lidstaten.
De normen verplichten de lidstaten hun regels onderling aan te passen om slachtoffers
van misdrijven te beschermen, ongeacht in welke lidstaat zij zich bevinden.– Gedacht wordt aan een versterking van Europol. Hierbij gaat het
om de uitbreiding van het mandaat van Europol tot alle vormen van ernstige
georganiseerde, grensoverschrijdende criminaliteit.– De Raad heeft tijdens het eerste semester van 2001 goede voortgang
geboekt bij de bestrijding van mensensmokkel en mensenhandel. De lidstaten
hebben een gemeenschappelijke minimum duur bepaald voor de maximumstraffen.
Bovendien is er op het initiatief van het Verenigd Koninkrijk en Italië
een aanzet gegeven tot operationele samenwerking tussen de lidstaten bij de
bestrijding van mensensmokkel via de Westelijke Balkan.Bovenstaande resultaten nemen niet weg dat volgens de regering de balans
van Tampere nog niet overtuigend naar de positieve kant doorslaat. De regering
hoopt dat het vooruitzicht van de evaluatie van de resultaten tijdens de Europese
Raad van Laken het proces een nieuw elan kan geven. Die politieke wil is broodnodig
om overeenstemming te bereiken over gevoelige onderwerpen als gemeenschappelijke
normen voor gezinshereniging en de herziening van de overeenkomst van Dublin. 3.3 Het externe optreden van de UnieDe verwachtingen van de buitenwereld jegens de Unie zijn hooggespannen.
Het palet aan externe betrekkingen (zowel thematisch als regionaal) is enorm.
Coherentie is een belangrijke voorwaarde om geloofwaardig en slagvaardig te
kunnen optreden.3.3.1 Van handel tot vrede en veiligheidEvenals in 2001 zal ook in 2002 tijdens de Algemene Raad van januari het
externe beleid van de Unie onderwerp van debat zijn. Dit debat zal zich concentreren
op de prioriteiten in het komende jaar en de wijze waarop het externe optreden
doeltreffender kan worden gemaakt. Nederlandse prioriteiten zijn: de Transatlantische
betrekkingen, verdere operationalisering van het Europese Veiligheids- en
Defensiebeleid (EVDB), liberalisering van de wereldhandel, stabiliteit aan
de grenzen van de Unie, armoedebestrijding en het beleid op gebied van justitie
en binnenlandse zaken. Nog meer dan in 2001 zullen de politieke prioriteiten
bepalend moeten zijn voor de besteding van het budget van Categorie IV (externe
betrekkingen) en zal de Commissie bij haar komende begrotingsvoorstellen rekening
dienen te houden met de prioriteiten van de Raad.De regering zal daarbij blijven aandringen op spoedige operationalisering
van het mechanisme voor de vrijmaking van slapende vastleggingen (de «avondrood
clausule») waarover de Algemene Raad van september 2000 overeenstemming
bereikte. Van dit mechanisme moet een scherpe prikkel uitgaan aan de Commissie
en de ontvangende landen om de uitvoering van externe hulpprogramma's te versnellen.
Nederland is van mening dat over de uitwerking van de clausule verdere discussie
zal moeten plaatsvinden in de Ecofinraad en de Begrotingsraad. Adequaat financieel
beheer en duidelijke prioriteitenstelling zijn belangrijke middelen om binnen
de beperkte financiële mogelijkheden de prioriteiten uit te voeren.CoherentieHet jaarlijks prioriteitendebat in de Algemene Raad zal wederom door Nederland
gebruikt worden om aan te dringen op coherentie in het EU-beleid. Coherent
extern beleid betekent dat de beleidsonderdelen van de Unie goed op elkaar
afgestemd zijn voor wat betreft doelstellingen, middelen en resultaten. Coherentie
is om twee redenen van belang. In de eerste plaats moet worden vermeden dat
de Unie beleidsdoelstellingen nastreeft die strijdig met elkaar zijn. Het
is bijvoorbeeld niet uit te leggen dat de Unie aan de ene kant de eigen markt
beschermt tegen goederen uit bepaalde (ontwikkelings-)landen, terwijl zij
tegelijkertijd via andere instrumenten dezelfde landen steunt in de productie
van deze goederen. Om dit te voorkomen is afstemming noodzakelijk tussen verschillende
beleidsterreinen (bijvoorbeeld landbouwbeleid, voedselveiligheidsbeleid en
ontwikkelingssamenwerking – zie o.a. hoofdstuk 2).In de tweede plaats is coherentie van belang om de positie van de Unie
als internationale politieke actor te versterken. Het buitenlands beleid van
de Unie wint aan kracht, indien een beperkt aantal duidelijke prioriteiten
wordt vastgesteld en de middelen van de Unie en de lidstaten zodanig worden
ingezet dat zij elkaar versterken. De Gemeenschappelijke Strategieën
zijn een aanzet daartoe, maar behoeven verbetering. Een ander, meer geslaagd
voorbeeld is het Stabilisatie- en Associatieproces voor de Balkan. Hierbij
zet de Unie haar middelen gecoördineerd in en verbindt er
een aantal politieke voorwaarden aan, zoals democratisering, respect voor
mensenrechten en minderheden en samenwerking met het Joegoslavië tribunaal
(ICTY).Incoherenties kunnen het gevolg zijn van tekortkomingen in de EU-organisatiestructuur,
maar ook van verschillen in nationaal belang. Wat betreft de organisatiestructuur
is het van belang dat de verschillende instellingen van de Unie, met name
de Raad en de Commissie, zich bewust zijn van de mogelijke incoherenties in
het beleid en daar ook naar handelen. Dat vereist ontschotting, een open blik
en goede communicatie.Als het gaat om tegenstellingen in nationaal belang is de discussie gecompliceerder.
De lidstaten blijven ondanks het proces van integratie hun onderlinge verschillen
behouden op diverse terreinen en streven daarbij vaak nationale agenda's na.
Deze agenda's zijn niet altijd in het belang van derde landen en kunnen ook
de totstandkoming van daadwerkelijk «gemeenschappelijk» EU-beleid
verhinderen.De regering zal het coherentiedebat blijven stimuleren via agendering
van coherentiedossiers in meerdere Raden (bijvoorbeeld de Commissiemededeling
over Visserij en Armoede in zowel de Visserijraad als de Ontwikkelingssamenwerkingsraad).
Daarnaast zal de regering blijven aandringen op verdere aanpassing en uitvoering
van de Gemeenschappelijke Strategieën. Zij zal daarbij pleiten voor het
operationaliseren van de Gemeenschappelijke Strategieën door beperking
van het aantal prioriteiten, door jaarlijkse evaluatie en door het aanbrengen
van een rechtstreekse koppeling tussen doelstellingen en financiële middelen.Vrede en veiligheidNaast aanpassing van de Gemeenschappelijke Strategieën zal het Gemeenschappelijk
Buitenlands- en Veiligheidsbeleid (GBVB) het komende jaar vooral in het teken
staan van actieve politieke bemoeienis van de Unie – veelal in de persoon
van de Hoge Vertegenwoordiger Solana – bij de politieke crises op de
Balkan (Macedonië) en in het Midden-Oosten. Daarnaast zal de meeste aandacht
uitgaan naar de verdere ontwikkeling van het Europese Veiligheids- en Defensiebeleid
(EVDB). Het streven is erop gericht het EVDB onder Belgisch voorzitterschap,
tijdens de Europese Raad van Laken, operationeel te verklaren. De regering
meent dat vooral een goede regeling van de relatie tussen de Unie en de NAVO
aandacht verdient (vooral wat betreft de toegang van de Unie tot NAVO-middelen
en capaciteiten). Daarnaast zijn volgens haar van belang: effectieve procedures
voor crisismanagement, verbetering van de militaire capaciteiten voor het
uitvoeren van crisisbeheersingsoperaties, afspraken over billijke financiering
van militaire crisisbeheersingsoperaties en een grotere parlementaire betrokkenheid
bij het EVDB. Een uitgebreid overzicht van de stand van zaken van het EVDB
staat in hoofdstuk 7.OntwikkelingssamenwerkingHet Europees ontwikkelingsbeleid zal het komende jaar effectiever moeten
worden gemaakt. Het afgelopen jaar zijn duidelijke afspraken gemaakt over
de inhoud van het beleid. Zo is in de Algemene Beleidsverklaring van november
2000 afgesproken dat armoedebestrijding de hoofddoelstelling van het Europees
ontwikkelingsbeleid is en dat de Commissie zich zal concentreren
op zes beleidsterreinen waar zij een duidelijk toegevoegde waarde heeft. Het
betreft de onderwerpen:– integratie van ontwikkelingslanden in de wereldeconomie;– regionale integratie;– macro-economische steun met name in de sociale sectoren (onderwijs
en gezondheidszorg);– infrastructuur;– plattelandsontwikkeling en voedselzekerheid;– institutionele capaciteitsopbouw.Om deze doelstellingen te kunnen bereiken is een efficiënt Commissieapparaat
nodig. De volgende hervormingen van het Commissieapparaat zijn noodzakelijk:– radicale veranderingen op het gebied van de programmering van
de hulp;– (her)bundeling van de projectcyclus;– verdere ontwikkeling van het in 2001 opgerichte Europe Aid Cooperation
Office;– delegatie van bevoegdheden naar de EU-delegaties.De regering zal de voortgang op deze terreinen nauwlettend volgen. Monitoring
geschiedt zowel op politiek niveau (in de Raad) als op (hoog) ambtelijk niveau
aan de hand van voortgangsrapportages van de Commissie, waarin meetbare indicatoren
en benchmarks zijn opgenomen.Naast deze hervormingen staat het Europees ontwikkelingsbeleid het komende
jaar voor de uitdaging om de coherentie van de werkzaamheden te vergroten
en om de samenwerking met de Verenigde Naties en de internationale financiële
instellingen (IFI's) verder vorm te geven. De regering zal zich blijven inzetten
om coherentie in al haar facetten op de agenda te krijgen, zowel op die van
de Ontwikkelingssamenwerkingsraad als op die van andere Raden. Deze aanpak
in meerdere raadsformaties is ook nodig om de samenwerking met de VN en de
IFI's (waar Nederland een voorstander van is) verder te ontwikkelen (bijvoorbeeld
door het aanpassen van het Financieel Reglement in de Begrotingsraad en Ecofinraad).Een coherente aanpak in meerdere raadsformaties is ook op andere terreinen
noodzakelijk. Zo dient de toezegging van de Europese Top in Gotenburg om het
VN-streefcijfer van 0,7 procent BNP voor officiële ontwikkelingshulp
te realiseren, te worden nagekomen. Nederland zal in verschillende raden,
waaronder de Ontwikkelingssamenwerkingsraad, de Algemene Raad en de Ecofinraad,
de lidstaten oproepen om aan deze verplichting te voldoen vóór
de Wereldtop over duurzame ontwikkeling in Johannesburg (2002).Handel en WTOOp handelsgebied zullen de werkzaamheden in de Wereldhandelsorganisatie
(WTO) grotendeels worden bepaald door de voorbereiding voor en de uitkomsten
van de vierde ministeriële WTO-Conferentie te Doha (Qatar, november 2001).
De Unie wil tijdens deze conferentie een nieuwe, brede handelsronde van start
laten gaan. Voor de regering staan voor de conferentie te Doha de vier hoofddoelstellingen
die golden in de aanloop naar de derde ministeriële WTO-conferentie (Seattle,
1999) nog steeds overeind: – Versterking van de WTO als organisatie. Dit sluit aan bij de wens
om de wereldhandelsstromen effectief aan spelregels te binden, zodat niet
het recht van de sterkste geldt, maar het recht van internationale verdragen.
Het zijn met name de kleinere en meer kwetsbare landen die bij zo'n versterking
winst boeken.– Voortzetting van de handelsliberalisering. Handelsliberalisering
vormt, onder andere via het bevorderen van een efficiëntere productieverdeling,
een van de belangrijkste motoren van economische groei.– Verdere integratie van de ontwikkelingslanden. Ontwikkelingslanden
hebben in het verleden onvoldoende kunnen profiteren van handelsliberalisering.
Een betere integratie van de ontwikkelingslanden en in het bijzonder van de
Minst Ontwikkelde Landen (MOL's) in de wereldhandel en in het werk van de
WTO is daarom een van de hoofddoelstellingen van de Nederlandse inzet. Met
name voor de MOL's geldt daarbij dat het tempo en de omvang van liberalisering
aan het niveau van hun economische ontwikkeling moet worden aangepast. Zij
hoeven hun markten niet in gelijke mate als de EU open te stellen.– Erkenning en uitwerking van raakvlakken met andere beleidsterreinen
(zoals milieu, voedselveiligheid en fundamentele arbeidsnormen). Hoewel de
handelspolitieke regels doorgaans niet conflicteren met het beleid op deze
andere terreinen, bestaan er situaties waar de WTO-bepalingen effectief beleid
op ander terrein in de weg zouden kunnen staan. Voor zover inderdaad sprake
is van conflicterende belangen dient op basis van een politieke afweging een
oplossing te worden gezocht. Uitgangspunt daarbij moet zijn dat het niveau
van veiligheid en bescherming dat de Unie voor zichzelf noodzakelijk acht,
kan worden gegarandeerd. Hierbij moet worden vermeden dat maatregelen gericht
op bescherming van het milieu, voedselveiligheid of andere niet-handelspolitieke
doelstellingen verkapte instrumenten voor marktafscherming vormen.In de kern gaat het er om de wereldhandelsstromen (en daarmee een belangrijk
deel van het proces van mondialisering) zowel te bevorderen als effectief
en efficiënt te reguleren.Parallel aan de voorbereiding van de vierde ministeriële Conferentie
en het mogelijke startschot aldaar voor een nieuwe handelsronde, loopt het
proces van de «ingebouwde agenda» voor landbouw- en dienstenonderhandelingen.
Voor beide onderhandelingen zijn het komende jaar verschillende bijeenkomsten
voorzien. Met betrekking tot de landbouwonderhandelingen zal de Unie bereid
moeten zijn tot een meer ambitieuze inzet. Verregaande hervormingen van het
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid zijn nodig, niet alleen met het oog op de
WTO-onderhandelingen, maar ook met het oog op de uitbreiding van de EU (zie
hoofdstuk 2). Het ligt voor de hand dat de inbedding van deze onderwerpen
in een brede handelsronde tot verdergaande liberalisering zal leiden.De inzet van de regering in de aanloop naar Qatar – met betrekking
tot het voorbereidingstraject voor de vierde ministeriële WTO-Conferentie –
is verder beschreven in hoofdstuk 5.2.1.3. 3.3.2 Landen en regio'sDe hierboven beschreven verschillende beleidsterreinen, die de bouwstenen
vormen van het externe beleid van de Unie, komen samen in de betrekkingen
van de Unie met andere landen en regio's. In het navolgende worden deze betrekkingen
in grote lijnen beschreven. Daarbij moet worden bedacht dat het buitenlands
beleid van de Unie, als onderdeel van het externe beleid, meer dan de andere
onderdelen bepaald wordt door de actualiteit. Voor die actualiteit wordt verwezen
naar hoofdstuk 5.2.1.2, waarin de onderwerpen aan de orde komen die de agenda
van de Raad het afgelopen jaar hebben gedomineerd en het komende jaar naar
verwachting zullen gaan domineren.BalkanNederland zal zich ten aanzien van de betrekkingen tussen de Unie en de
Balkanlanden (Albanië, Bosnië-Herzegovina, de Federale Republiek
Joegoslavië, Kroatië en Macedonië) blijven inzetten voor verdere
stabilisering en toenadering tot de Unie. Alle vijf landen hebben op termijn
uitzicht op toetreding tot de Unie. De regering wenst in 2002 vaart te houden
in het Stabilisatie- en Associatieproces. In de tweede helft van 2001 zal
de Unie een Stabilisatie- en Associatieovereenkomst met Kroatië tekenen.
De regering streeft ernaar onder Spaans voorzitterschap te starten met de
onderhandelingen over zo'n overeenkomst met Albanië. Ook zouden in 2002
de onderhandelingen met de FR Joegoslavië kunnen worden gestart.De regering zal zich er ook voor inzetten dat in de eerste helft van 2002
voor alle landen in de regio meerjaren CARDS-landenstrategieën (Community Assistance Programme for Reconstruction, Development
and Stabilisation) worden opgesteld, in nauw overleg met de ontvangende
landen. Daarvoor zijn de belangrijkste Nederlandse prioriteiten: economische
wederopbouw, democratisering en bevordering van de inter-etnische samenleving.Naast het Stabilisatie- en Associatieproces alsmede het hulpprogramma
CARDS zullen de betrekkingen tussen de Unie en de Balkan in belangrijke mate
bepaald blijven door actuele politieke ontwikkelingen. De aanstaande verkiezingen
in Kosovo (november 2001) en een eventueel referendum over onafhankelijkheid
van Montenegro in de eerste helft van 2002, maar vooral de zorgwekkende situatie
in Macedonië blijven de meeste aandacht opeisen. De Unie zal, in de persoon
van Hoge Vertegenwoordiger Solana en diens vertegenwoordiger in Skopje, de
Fransman Léotard, intensief betrokken blijven bij de bevordering van
de politieke dialoog die een einde aan de crisis moet maken. Naast diplomatieke
initiatieven zal de Unie bijdragen aan crisisbeheersing door het zenden van
waarnemers (EU Monitoring Mission). De nauwe samenwerking
met de NAVO zal worden voortgezet. Rusland en OekraïneNederland blijft in Europees verband, mede voor de halfjaarlijkse Topontmoetingen
in 2002 met Rusland en Oekraïne en de jaarlijkse ministeriële Samenwerkingsraad
met beide landen, inzetten op een tweesporenbeleid. Enerzijds dient de Unie
Rusland en Oekraïne te blijven assisteren bij de opbouw van een rechtsstaat,
economische hervormingen (inclusief toetreding op termijn tot de WTO) en het
opvangen van de negatieve gevolgen van de transitie. Anderzijds
zal de Unie Rusland en Oekraïne blijven aanspreken op hun verplichtingen
en verantwoordelijkheid op het gebied van mensenrechten en democratie (waaronder
de vrijheid van media). Wil het strategische partnerschap met Rusland en Oekraïne
echt van de grond komen, dan zijn beide elementen van even groot belang. Zo
zal de Unie Rusland moeten blijven aanspreken op het nakomen van zijn verplichtingen
met betrekking tot Tsjetsjenië. Enkele belangrijke onderwerpen waarop
de Unie met Rusland in 2002 voorts zal trachten voortgang te bereiken zijn:
de energiedialoog, EVDB, de discussie over een Common European
Economic Space, Kaliningrad en wellicht het gebruik van de euro door
Rusland. Voor Oekraïne zal de uitkomst van de parlementsverkiezingen
in het voorjaar van 2002 in hoge mate bepalend zijn voor voortzetting van
een hervormingsbeleid. Tegelijkertijd zal de Unie politiek meer in de relatie
met dit land investeren, ondermeer in de context van de Europese Conferentie
(waartoe Oekraïne door de Europese Raad van Gotenburg is uitgenodigd),
alsook op terreinen als grenscontroles, migratievraagstukken, energiedialoog
en het EVDB.Midden-Oosten vredesprocesDe situatie in het Midden-Oosten is – alle inspanningen van de internationale
gemeenschap ten spijt – het afgelopen jaar verslechterd. De Unie speelt
in toenemende mate een belangrijke rol, zoals met name blijkt uit de deelname
van Hoge Vertegenwoordiger Solana in de internationale onderzoekscommissie
die het zogenaamde «Mitchell-rapport» publiceerde. De aanbevelingen
van dit rapport spelen een hoofdrol in de pogingen het geweld te stoppen en
onderhandelingen te hervatten.Het Middellandse-ZeegebiedDe betrekkingen van de Unie met de mediterrane regio worden in belangrijke
mate gedomineerd door het vredesproces in het Midden-Oosten. De ministeriële
Euromed-bijeenkomst in november 2000 in Marseille gaf een belangrijke impuls
aan de Euromediterrane samenwerking. Mede op Nederlands aandringen heeft de
Commissie daar een mededeling gepresenteerd en een vernieuwde rolling agenda, waarmee tijdsindicatoren voor verdere actie zijn
vastgelegd.Dit resulteerde in juni 2001 in het ondertekenen van het Associatie-akkoord
met Egypte, dat nu ter ratificatie voorligt aan de lidstaten, Egypte en het
Europees Parlement. Ook leidde de Euromed-bijeenkomst tot aanzienlijke voortgang
in de onderhandelingen met de drie partners waarmee nog geen associatie-overeenkomst
is ondertekend: Algerije, Libanon en Syrië. Het streven is de onderhandelingen
komend jaar af te ronden. Verder is de Unie met Israël besprekingen aangegaan
over de implementatie van het EU-Israël associatie-akkoord. Israël
is aangesproken op haar optreden in de bezette gebieden alsmede de juiste
implementatie van de oorsprongsregels voor de invoer van producten naar de
Unie.De Raad heeft in november 2000 een nieuwe MEDA-verordening aangenomen,
met een budget van € 5,35 mld voor de periode 2000–2006. De
Commissie is begonnen met het opstellen van de nieuwe Nationale Indicatieve
Programma's voor de MEDA-landen (met uitzondering van Israël, Cyprus
en Malta, die alleen in aanmerking komen voor fondsen voor regionale samenwerking).
De programma's zullen worden voorgelegd aan het MED-comité, dat zich
vooral zal richten op de strategische beleidsformulering en niet meer op het
goedkeuren van individuele projecten. De regering juicht deze
ontwikkeling in beginsel toe, maar stelt wel vast dat een aantal randvoorwaarden
(waaronder onafhankelijke evaluatie van projecten en programma's) op korte
termijn verder moet worden uitgewerkt.Transatlantische betrekkingenBegin 2001 heeft de Commissie een evaluatie uitgevoerd van de transatlantische
betrekkingen in het kader van de New Transatlantic Agenda (NTA). De NTA is sinds 1995 het geïnstitutionaliseerde kader
waarbinnen vele transatlantische activiteiten en contacten plaatsvinden, van
een consumenten- en bedrijfslevendialoog tot expertbijeenkomsten op specifieke
terreinen, met als hoogtepunt de topontmoetingen (EU-VS en EU-Canada). Naar
aanleiding van genoemde evaluatie is tijdens de EU-VS Top van juni 2001 te
Gotenburg besloten om vijf strategische thema's voor samenwerking voor de
komende jaren te kiezen: veiligheidsvraagstukken, bevordering van groei en
het multilaterale handelssysteem, criminaliteitsbestrijding, bescherming van
het milieu, en armoedebestrijding in ontwikkelingslanden. Door beperking van
het aantal thema's kan meer continuïteit in de samenwerking bewerkstelligd
worden. Tijdens de Top in Gotenburg is voor de eerste maal met President Bush
van gedachten gewisseld over bovengenoemde onderwerpen, alsmede over WTO-aangelegenheden.De regering blijft zich inzetten voor hervorming van de transatlantische
betrekkingen. Nederland hecht belang aan het voornemen om met inachtneming
van genoemde prioriteiten de transatlantische agenda te verbreden met onderwerpen,
onder andere van buitenlands politieke aard, die de strategische waarde van
de relatie tussen de Unie en de VS en Canada onderstrepen. Toch valt te verwachten
dat in de relatie EU-VS handelskwesties in het komende jaar een belangrijke
rol blijven spelen, zij het dat met de overeenstemming in april 2001 over
een nieuw invoersysteem van bananen dit slepende handelsconflict vermoedelijk
is opgelost. Daarnaast zal ook klimaatverandering het komende jaar hoog op
de agenda staan.Sub-Sahara AfrikaDe prioriteit die Nederland geeft aan Afrika krijgt ook gestalte in EU-kader.
Het buitenlands beleid van de Unie ten aanzien van Afrika krijgt mede invulling
door de diplomatieke initiatieven van de Speciale Vertegenwoordiger voor de
Grote-Meren-regio, Ajello, en de Speciale Vertegenwoordiger voor Ethiopië
en Eritrea, Serri. Voor West-Afrika is in de eerste helft van 2001 Hans Dahlgren
benoemd tot Speciale Vertegenwoordiger van het voorzitterschap.Naast aandacht voor concrete conflicten (met name de Grote-Meren-regio)
streeft de Unie ernaar een geïntegreerd beleid inzake conflictpreventie
in Afrika te ontwikkelen. Een eerste operationele aanzet is neergelegd in
een Gemeenschappelijk Standpunt. Daarin benadrukt de Unie het belang van versterking
van de Afrikaanse capaciteit voor conflictpreventie, tijdige identificatie
van mogelijke conflicten, de strategische rol van ontwikkelingssamenwerking
en het belang van nazorg in post-conflict situaties.Op het gebied van de schuldenproblematiek heeft de Algemene Raad van mei
2001 besloten in de komende jaren aan de Minst Ontwikkelde ACS-landen
die het HIPC-proces (Highly Indebted Poor Countries)
hebben doorlopen, alle resterende speciale EU-leningen volledig kwijt te schelden.De betrekkingen tussen de Europese Unie en sub-Sahara Afrika voltrekken
zich voorts in het kader van de in juni 2000 te Cotonou (Benin) gesloten Partnerschapsovereenkomst,
die in werking zal treden na ratificatie door de lidstaten en tweederde van
de ACS-staten. Pas na inwerkingtreding kunnen financiële middelen van
het door de overeenkomst ingestelde Negende Europees Ontwikkelingsfonds (EOF)
worden aangewend, maar de programmering van het fonds kan bij ondertekening
aanvangen. Het streven is dat de lidstaten in september 2001 kunnen beginnen
met goedkeuring van de door de Commissie opgestelde Country
Support Strategy Papers en de Regional Support
Strategy Papers om deze daarna uit te werken tot samenwerkingsprogramma's.In de periode tot september 2002 worden daarnaast voorbereidingen getroffen
voor de onderhandelingen tussen de Europese Gemeenschap en de regionale organisaties
van de ACS-landen over Economic Partnership Agreements. Deze beogen geleidelijk de wederzijdse handelsbarrières
tussen partijen te slechten en de integratie van de ACS-landen in de wereldeconomie
te bevorderen. De regering zal erop toezien dat de ACS-landen gedurende de
voorbereidingsperiode de benodigde (technische) hulp ontvangen en dat hun
belangen voldoende tot hun recht komen.Tevens formaliseert de Cotonou-overeenkomst voor het eerst de politieke
dialoog tussen de Unie en de ACS-landen. De regering hecht er zeer aan dat
de Unie de politieke dialoog met alle ACS-landen aangaat en heeft sterk aangedrongen
op deelname van de civil society mede ter voorkoming
van toepassing van de zogenoemde opschortingsclausule. Deze clausule houdt
in dat tegen landen die mensenrechten, democratische beginselen en de rule of law schenden, passende maatregelen kunnen worden
genomen.AziëDe betrekkingen tussen de Unie en Azië worden met name vormgegeven
in twee fora: de Asia-Europe Meeting (het «ASEM-proces»),
en de samenwerkingsovereenkomst met de Association for
South East Asian Nations (ASEAN). ASEM heeft de afgelopen jaren relatief
aan belang gewonnen. De belangrijkste redenen daarvoor zijn dat het economisch
zwaartepunt in Azië na de financieel-economische crisis van 1997 aan
het verschuiven is naar Noordoost-Azië (met name China), en dat de interne
coherentie van ASEAN lijkt af te nemen. Het Birmese lidmaatschap van ASEAN
(sinds 1997) is hierbij een complicerende factor. Met dit proces zal de Unie
ook het komende jaar rekening moeten houden. De Commissie zal in september
een nieuwe Azië-strategie presenteren, waarin een duidelijker rol voor
ASEM is weggelegd.Naast de betrekkingen in het kader van ASEAN en ASEM is de aandacht van
de Unie vooral gericht op Indonesië, China, het Koreaans Schiereiland
en Birma.De Unie heeft begin 2000 reeds een aanvang gemaakt met de versterking
van de relatie met Indonesië. De regering
zal er het komend jaar op blijven toezien dat deze relatie verder vorm en
inhoud krijgt, ondanks de politieke problemen waarmee het land kampt. Bezien
moet worden op welke wijze de Unie een bijdrage kan leveren aan
de politieke stabiliteit, waarbij Nederland speciale aandacht zal blijven
vragen voor de Molukken, Irian Jaya en Aceh.China heeft onlangs een akkoord bereikt met
de Verenigde Staten over WTO-toetreding. Daarmee lijkt een belangrijk obstakel
voor het Chinese lidmaatschap van de wereldhandelsorganisatie uit de weg geruimd.
Ook in China blijft aandacht voor de mensenrechten geboden.Op het Koreaans Schiereiland lijkt de toenadering
tussen Noord- en Zuid-Korea zich enigszins te bestendigen. Om dit proces te
ondersteunen, hebben bijna alle lidstaten het afgelopen jaar diplomatieke
betrekkingen aangeknoopt met Noord-Korea. Desondanks blijft de situatie in
het land zorgelijk wat betreft mensenrechten en institutionele en economische
opbouw.De toestand in Birma blijft uiterst zorgelijk.
Hoewel de Speciaal Afgezant van de VN Razali sinds ruim een jaar het land
kan bezoeken, lijkt vooruitgang nog niet echt aan de orde. De regering blijft
zich in EU-verband verzetten tegen ieder signaal aan Birma dat kan worden
opgevat als stap in de richting van acceptatie van het land door de wereldgemeenschap,
zoals lidmaatschap van ASEM zoals de ASEAN-landen wensen.Latijns-AmerikaWat afzonderlijke landen betreft gaat de aandacht van de Unie vooral uit
naar het vredesproces in Colombia alsmede de (mensenrechten-)situatie in Cuba.De betrekkingen van de Unie met de regio als geheel zijn aangehaald tijdens
de eerste Top-ontmoeting tussen de Unie en de landen van Latijns Amerika en
de Cariben (EU-LAC Top), die in juni 1999 plaatsvond. Tijdens deze eerste
top is een omvangrijk actieplan aangenomen, dat voorziet in versterking van
de samenwerking tussen de beide continenten op een groot aantal terreinen.
Op basis van dit actieplan zijn elf prioriteiten vastgesteld. Nederland heeft
in dit kader een initiatief ontwikkeld binnen het Barbados
Plan of Action, gericht op samenwerking ter bestrijding van de drugsproblematiek
in de Cariben. In mei 2002 zal in Madrid de tweede EU-LAC Top-ontmoeting plaatsvinden.Verder worden de onderhandelingen met Chili en de Mercosur (Brazilië,
Argentinië, Uruguay en Paraguay) over handelsliberalisering voortgezet.
Of deze het komend jaar tot een definitief resultaat zullen leiden, zal onder
meer afhangen van de voortgang op het WTO-dossier en de eventuele start van
een nieuwe ronde WTO-onderhandelingen in Qatar, begin november (zie onder
3.3.1). De landbouwbelangen van de Mercosur-landen Argentinië en Brazilië
zijn van een dusdanige omvang, dat een groot aantal EU-lidstaten van mening
is dat substantiële concessies op dat terrein pas kunnen worden gedaan
in een brede WTO-ronde.3.4 De toekomst van de Europese Unie3.4.1 Het debat over de toekomstHet open debat over de toekomst van de Europese Unie, waartoe de Europese
Raad van Nice in december 2000 opriep, is op 7 maart 2001 officieel
van start gegaan. De regering heeft aan dit debat een bijdrage geleverd door
de notitie over de toekomst van de Unie, die op 8 juni 2001 aan de Tweede
Kamer is gezonden (Kamerstuk 2000–2001, 27 407, nr. 9).Niet alleen over de inhoudelijke thema's voor het debat, maar ook over
het tijdpad en de methode bevat deze regeringsnotitie concrete ideeën
en voorstellen. In de notitie worden veertien inhoudelijke prioriteiten geïdentificeerd,
die op termijn in een Europese Grondwet – een ordenende constitutie –
kunnen worden vastgelegd, te weten:– de grondrechten van de burger ten opzichte van de Europese Unie;– een pragmatische en heldere toedeling van verantwoordelijkheden
en bevoegdheden tussen de Unie en de lidstaten; voor deze toedeling moeten
algemene criteria voor de subsidiariteit worden opgesteld die toegepast kunnen
worden op nieuwe ontwikkelingen en die een kritische heroverweging van bestaand
beleid niet in de weg staan;– een vereenvoudiging van de Europese verdragen en splitsing ervan
in een constitutioneel (inclusief institutionele verankering EMU) en een beleidsdeel;– voortzetting en versterking van de communautaire methode; verdere
communautarisering van de samenwerking op het gebied van justitie en binnenlandse
zaken is in lijn hiermee gewenst;– versterking van de Europese Commissie;– versterking van de rol van het Europees Parlement;– een grotere individuele politieke verantwoordelijkheid van de
Commissarissen voor de eigen portefeuille tegenover het Europees Parlement;– een vergroting van de politiek-democratische legitimiteit van
de Commissie door haar voorzitter rechtstreeks door de burgers te laten kiezen;– verdere parlementaire betrokkenheid bij het GBVB en EVDB;– een krachtiger en coherenter extern optreden van de Unie;– rechtspersoonlijkheid voor de Unie;– aanpassing van de positie van de Raad van Ministers, met behoud
van het onmisbare samenwerkingsverband tussen de regeringen, waarin naar verdere
uitbouw wordt gestreefd van de besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid;– een strategische rol van de Europese Raad;– een constructieve hantering van het instrument van de versterkte
samenwerking.Een aantal van deze ideeën en voorstellen is ook terug te vinden
in het op 21 juni 2001 uitgebrachte Benelux-memorandum. Het memorandum noemde
in concreto de volgende aandachtspunten:– versterking van de communautaire methode;– toekenning van rechtspersoonlijkheid aan de Unie;– de ontwikkeling van het Europees Parlement tot een volwaardig
medewetgevend lichaam;– versterking van de Europese Commissie;– verkiezing van de voorzitter van de Europese Commissie door de
Europese burgers tijdens de Europese verkiezingen;– rationalisering van de werkzaamheden van de Raad, waaronder bijvoorbeeld
een verbeterde coördinatie van de activiteiten van de verschillende Raadsformaties
door de Algemene Raad;– het tot regel maken van besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid;– versteviging van de samenhang en doeltreffendheid van het externe
optreden en de externe vertegenwoordiging van de Unie. In het Benelux-memorandum wordt voorts gesteld dat de Europese Raad van
Laken een concrete en ambitieuze agenda zou moeten vaststellen in verband
met de uitdagingen van de Unie. De agenda zou breder moeten zijn dan de vier
thema's die worden genoemd in de Verklaring van Nice: een nauwkeuriger bevoegdheidsafbakening
tussen de Unie en de lidstaten, de status van het Handvest Grondrechten, vereenvoudiging
van de verdragen en de rol van de nationale parlementen.De Intergouvernementele Conferentie (IGC) in 2004 moet, zo vinden de Benelux-landen,
door een forum worden voorbereid, geleid door een Europees politicus van gewicht.
Het forum moet zijn samengesteld uit vertegenwoordigers van de nationale parlementen,
het Europees Parlement, de Commissie en de nationale regeringen. De Europese
Raad moet dit forum het mandaat verstrekken. De opdracht voor het forum moet
niet zijn om kant-en-klare oplossingen aan te dragen, wel om opties voor verdragsaanpassingen
te ontwikkelen. Deze opties moeten vervolgens in een IGC worden behandeld.
Het forum kan niet in de plaats van de IGC treden. De besluiten over wijzigingen
van de verdragen zijn aan de lidstaten voorbehouden.Het Belgische voorzitterschap heeft in een op 2 mei 2001 gepresenteerde
prioriteitennota aangegeven op welke wijze hij het debat over de toekomst
van de Unie wil behandelen. Het is de bedoeling dat de ministers van Buitenlandse
Zaken over dit thema van gedachten wisselen tijdens hun informele bijeenkomst
in september 2001. De staats- en regeringsleiders krijgen deze gelegenheid
op de informele Europese Raad in oktober in Gent en op de formele Europese
Raad in december in Laken. De kandidaat-lidstaten zullen bij dit debat betrokken
worden tijdens een bijzondere ontmoeting met de ministers van Buitenlandse
Zaken van de Unie. Nadrukkelijk wordt in de Prioriteitennota gesteld dat het
Belgische voorzitterschap geenszins van plan is reeds te pogen antwoorden
te formuleren voor alle onderwerpen. Maar het voorzitterschap hoopt wel dat
tijdens de Europese Raad van Laken een Verklaring kan worden goedgekeurd,
waarin de juiste vragen worden gesteld waardoor de nodige deuren worden geopend
voor het brede, diepgaande debat van de volgende jaren.De regering zal aan dit debat actief blijven deelnemen en het parlement
op de hoogte houden van alle daartoe genomen en nog te nemen initiatieven.3.4.2 Witboek Europees BestuurOp 25 juli 2001 bracht de Europese Commissie het «Witboek Europees
Bestuur» uit (doc. nr. COM (2001) 428). Dit Witboek is gericht op een
grondige hervorming van het Europees bestuur, door de Commissie als één
van haar strategische doelstellingen beschouwd. In het Witboek richt de Commissie
zich op de aanpassingen die plaats kunnen vinden binnen de huidige Verdragen.
Zij zal daarnaast op korte termijn komen met haar (eerste) inbreng in het
toekomstdebat. De regering zal de samenhang tussen beide nauwkeurig volgen.De Commissie heeft in het Witboek de voorstellen voor verbeteringen samengebracht
onder vier thema's en deze als volgt uitgewerkt:a. meer betrokkenheid en meer openheidDe Commissie zal daartoe onder meer:– actuele, on-line informatie verstrekken over haar beleidsvoorbereiding
in alle fasen van de besluitvorming.Zij acht een sterkere interactie met regionale en lokale overheden en
met de burger noodzakelijk. Hoewel de lidstaten de eerste verantwoordelijkheid
dragen om dit te bereiken, zal de Commissie zelf:– een systematischer dialoog aangaan met vertegenwoordigers van
regionale en lokale overheden in een vroege fase van de beleidsvorming;– flexibeler omgaan met de manier waarop gemeenschapswetgeving uitgevoerd
kan worden, rekening houdend met regionale en lokale omstandigheden;– minimum standaarden opstellen en publiceren voor consultatie over
Europees beleid;– op geselecteerde gebieden arrangementen opstellen die verder gaan
dan deze minimum standaarden en die de Commissie binden aan additionele consultatie
tegenover meer openheid en representativiteit van de betrokken organisaties.b. beter beleid en wetgevingOm de kwaliteit van haar beleid te verbeteren, moet de Unie allereerst
beoordelen of actie nodig is en zo ja, of actie genomen moet worden op communautair
niveau. Als actie op het niveau van de Unie nodig is, dan zal vervolgens bekeken
moeten worden welke combinatie van beleidsinstrumenten kan worden ingezet.
Als het gaat om wetgeving, dan moet de Unie naar wegen zoeken om het wetgevingsproces
te versnellen. De Commissie zal daartoe:– het gebruik van verschillende beleidsinstrumenten stimuleren (verordeningen,
kaderrichtlijnen etc.);– bestaande EU-wetgeving verder vereenvoudigen en lidstaten stimuleren
om eveneens nationale regels ter uitvoering van Europese regels te vereenvoudigen;– richtlijnen publiceren over het gebruik van adviezen van deskundigen,
zodat duidelijk is welk advies is gegeven, waar het vandaan komt, hoe het
is gebruikt en welke alternatieve visies er zijn;– criteria definiëren voor het vestigen van nieuwe, regulerende
agentschappen en het kader waarin zij zouden moeten werken.Voorts acht de Commissie een meer effectieve handhaving van gemeenschapsrecht
noodzakelijk. Daartoe zal de Commissie:– criteria ontwikkelen om haar inspanningen, gericht op het onderzoeken
van mogelijke inbreuken op het Europees recht, te vergroten.c. «global governance»Naar mening van de Commissie moet de Unie de beginselen van goed bestuur
ook toepassen wanneer het gaat om haar internationale verantwoordelijkheden.
De Commissie zal daartoe:– de dialoog met regeringen en NGO's van derde landen verbeteren,
wanneer zij beleidsvoorstellen ontwikkelt met een internationale dimensie;– een voorstel doen met betrekking tot de internationale vertegenwoordiging
van de Unie teneinde het spreken met één stem te bevorderen. d. «refocused» instellingenDe EU-instellingen en de lidstaten moeten samenwerken aan een algemene
beleidsstrategie. De Commissie zal daartoe:– trachten beleidscoherentie te verzekeren en lange-termijn-doelstellingen
identificeren;– voorstellen doen aan de komende IGC om de uitvoerende verantwoordelijkheden
van de Commissie te versterken.De Commissie roept in het Witboek de Raad op om zijn besluitvormende capaciteit
te versterken. Door zijn politieke verantwoordelijkheid te nemen, zou de Raad
het de Europese Raad mogelijk moeten maken om zich minder met de dagelijkse
gang van zaken bezig te houden en zich meer te richten op lange-termijn-oriëntaties.
De Raad en het Europees Parlement zouden zich meer moeten richten op het definiëren
van beleid en het controleren van de wijze waarop dit beleid wordt uitgevoerd.
Het Europees Parlement zou daarnaast het politieke debat moeten voeden met
de visies van de kiezers.De regering zal vóór 31 maart 2002, de door de Commissie
aangegeven reactietermijn, op dit Witboek reageren en deze reactie ook ter
informatie aan het Parlement zenden.3.4.3 Hervormingen binnen de CommissieMet betrekking tot de hervormingen binnen de Europese Commissie geldt
dat sinds de toezending van de notitie hierover op 22 februari 2001 (Kamerstuk
26 479 nr. 4, vergaderjaar 2000–2001) voortgang is geboekt op alle
vier in het Witboek Hervorming van de Commissie (voorjaar 2000) behandelde
thema's, zij het op niet alle terreinen in gelijke mate. Het gaat dan om de
thema's:– dienstverlening als cultuur;– prioriteitenstelling, allocatie en doelmatig gebruik van middelen;– menselijk kapitaal;– audit, financieel management en controle.De meeste aandacht is in de afgelopen periode uitgegaan naar de door de
Commissie voorgestelde acties op het terrein van het menselijk kapitaal. Enkele
van de belangrijkste onderwerpen binnen dit thema zijn:– Vergelijkende onderzoeken en werving: de regering steunt de voorliggende
Commissievoorstellen om de wervingsprocedure en de selectiemethoden te verbeteren.
Wel vindt de regering het van groot belang om het geografische evenwicht binnen
de Commissie goed in het oog te houden.– Beoordeling van het personeel en bevordering: de regering steunt
de voorstellen van de Commissie, die erop gericht zijn om bevorderingen meer
te baseren op verdienste.– Loopbaanstructuur: concrete voorstellen voor een toekomstige loopbaanstructuur
zijn nog niet beschikbaar. De Commissie heeft vooralsnog slechts een oriënterend
document voorgelegd.– Bezoldigingen: de lidstaten, waaronder Nederland, zijn voorstander
van vereenvoudiging en versobering van het bezoldigingsstelsel. De Commissie
streeft hier ook naar. Concrete voorstellen, die onderdeel moeten gaan uitmaken
van het statuut, zijn echter nog niet beschikbaar.– Pensioenen: de Commissie heeft de Raad in maart een oriënterende
rapportage voorgelegd over pensioenen, overigens zonder een onderbouwing
over de wijze waarop een actuarieel evenwicht bereikt kan worden. De regering
dringt er bij de Commissie op aan om spoedig een constructief voorstel betreffende
de pensioenen in te dienen dat leidt tot een actuarieel evenwicht waarbij
voorzien is in dekking van de pensioenlasten.Met betrekking tot de plannen van de Commissie over vervroegde uittreding
van Commissieambtenaren wijst Nederland, conform het hierboven vermelde rapport
van de Raadswerkgroep, een verruiming van de communautaire vervroegde uittredingsregels
af, mede in het licht van de afspraken die in Stockholm zijn gemaakt in verband
met de houdbaarheid van pensioenstelsels.Algemeen uitgangspunt voor alle lidstaten is dat de gevolgen van de hervormingen
binnen de grenzen van Categorie V van de financiële vooruitzichten voor
de begroting van de EU moeten blijven. De Commissievoorstellen terzake kunnen
dan ook pas goed worden beoordeeld zodra financiële informatie over uitgaven
en inkomsten beschikbaar is.Vermoedelijk zal in december 2002 het volledige overzichtsverslag over
de resultaten van de hervormingen binnen de Commissie uitkomen. Alsdan zal
de regering hierover een beter oordeel kunnen geven, dat ook aan het Parlement
zal worden gezonden. HOOFDSTUK 4: DE FINANCIËN VAN DE EUROPESE UNIEDoel van dit hoofdstuk is een overzicht te geven van de financiële
aspecten van het EU-beleid. Hierbij wordt eerst ingegaan op de budgettaire
kant van de Unie (systematiek Europese begroting, begroting 2002, de Nederlandse
afdrachten aan de Unie). Vervolgens wordt een overzicht gegeven van de ontwikkelingen
ten aanzien van het beheer van de Europese middelen (financieel beheer, controle
en fraudebestrijding).4.1 De begrotingDe EU-begroting bestaat uit drie schillen (zie schema). De buitenste schil
wordt gevormd door het Eigen Middelen Plafond. Dit geeft het maximum aan van
de inkomsten die de Unie ter beschikking heeft om haar uitgaven te financieren.
Dit wordt uitgedrukt als percentage van het EU-BNP en is vastgesteld op 1,27
procent.De volgende schil wordt gevormd door de Financiële Perspectieven
(FP's). De FP's zijn tijdens de Europese Raad van Berlijn (maart 1999) voor
de periode 2000–2006 vastgesteld. In het interinstitutioneel akkoord
tussen de Raad en het Europees Parlement van mei 1999 zijn de uitgavenmaxima
overeengekomen, waarbinnen de jaarlijkse begroting moet worden vastgesteld.
De binnenste schil wordt gevormd door de jaarlijkse begroting.Tussen het plafond van de Eigen Middelen en de FP's zit een marge voor
onvoorziene uitgaven (momenteel geraamd op 0,19 procent voor 2002). Deze heeft
twee functies: zij dient als veiligheidsklep om de gevolgen van een eventuele
lagere economische groei op te vangen waardoor het maximum aan middelen voor
de Unie zou worden verminderd. Bovendien moet zij het mogelijk maken de verschillende
maxima («plafonds») van de FP's te herzien in het geval zich onvoorziene
uitgaven voordoen die niet binnen de FP's kunnen worden opgevangen. 4.1.1 Besluit Eigen MiddelenHet Besluit Eigen Middelen bepaalt de omvang van de afdrachten aan de
Unie van de lidstaten en de verdeling hiervan over de vier eigen middelen.
Bovendien legt het besluit het maximum aan middelen dat de Unie mag opvragen
vast (1,27 procent van het EU-BNP). De vier eigen middelen zijn de landbouwheffingen,
de douanerechten, de BTW-afdrachten en de BNP-afdrachten.Per 1 januari 2002 zal, nadat het besluit door de lidstaten in 2001 is
geratificeerd, het nieuwe Besluit Eigen Middelen in werking moeten treden.
De wijzigingen van het Besluit Eigen Middelen zijn verantwoordelijk voor ruim
de helft van de geprojecteerde besparingen op de Nederlandse afdrachten in
2002. Genoemde besparingen worden onder andere gerealiseerd door de hogere
inningkosten bij landbouwheffingen en douanerechten die Nederland mag inhouden,
de verlaging van de BTW-grondslag en de daaraan gekoppelde extra korting voor
Nederland bij de financiering van de Britse compensatie. Het Besluit Eigen
Middelen is op 17 juli 2001 door de Commissie voor Financiën van de Eerste
Kamer goedgekeurd.4.1.2 Financiële Perspectieven Tabel 1. De Financiële Perspectieven
2000–2006, in miljoenen euro, in prijzen 2002Vastleggingskredieten20002001200220032004200520061. Landbouw41,73844 53046,58746,44945,37744,49744,2092. Structuur maatregelen132,67832,72033,63833,30832,99832,73531,9553. Intern beleid6,0316,2726,5586,6766,7936,9107,0384. Extern beleid24,6274,7354,8734,8844,8954,9054,9165. Administratieve uitgaven4,6384,7765,1795,1195,2255,3325,4396. Reserves9069166764264264264267. Pretoetredingssteun3,1743,2403,3283,3283,3283,3283,328Totaal vastleggingskredieten393,79297,189100,839100,19099,04298,13397,311Totaal betalingskredieten91,32294,730100,839100,79597,64595,78995,217 Betalingskredieten in % van het EU-BNP1,10%1,09%1,10%1,08%1,02%0,97%0,95%Beschikbaar voor toetreding (betalingskredieten)  4,3977,1259,44012,14615,097Betalingskredieten incl. toetreding91,32294,730104,475107,92107,085107,935110,314Idem in % EU-BNP1,10%1,09%1,10%1,11%1,07%1,05%1,05%1 Op basis van punten 16 en 18 van het interinstitutioneel
akkoord zijn de vastleggingskredieten voor structuurbeleid aangepast opdat
de totale onderuitputting (6,153 miljoen euro) in 2000 is herverdeeld over
de jaren 2002–2006.2 In 2000 en 2001 is het flexibiliteitsinstrument ingezet voor
de Balkan; bedragen voor die twee jaar moeten met een bedrag van ong. 200
mln euro worden verhoogd.3 Vastleggingskredieten geven de bovengrens aan voor de uitgaven
waartoe de EU zich in de loop der jaren kan verplichten. Betalingskredieten
maken het mogelijk verplichtingen uit het lopend en eerdere begrotingsjaren
na te komen.4.1.3 Begroting 2002Op 8 mei 2001 heeft de Commissie een voorstel gedaan voor het Voorontwerp
van de Begroting 2002. Daarmee is de reguliere begrotingsprocedure van start
gegaan, met als mijlpalen:– eerste lezing door de Raad tijdens de Begrotingsraad van 20 juli
2001;– eerste lezing door het Europees Parlement in oktober 2001;– tweede lezing door de Raad tijdens de Begrotingsraad van 21 en
22 november 2001; – tweede lezing door het Europees Parlement in december 2001 en
de vaststelling van de begroting in het Europees Parlement.De Commissie heeft op basis van een intern proces van prioriteitenstelling
voor het jaar 2002 voor een zestal prioriteiten gekozen. Voor een deel is
dit ook terug te zien in het Voorontwerp van de Begroting. Deze zes prioriteiten
zijn: goed bestuur, duurzame ontwikkeling, armoedebestrijding, de introductie
van de euro, de uitbreiding en het Middellandse-Zeegebied. Evenals vorig jaar
heeft de Commissie ook dit jaar weer het voorontwerp gepresenteerd op basis
van het activity based budgetting-principe alwaar
het beoogde beleid en de middelen worden bijeengebracht en onder een aantal
breed gedefinieerde beleidsartikelen gegroepeerd.De Commissie stelt voor om in 2002 de vastleggingskredieten ten opzichte
van de begroting 2001 te laten stijgen met 3,5 procent en de betalingskredieten
met 4,8 procent. Deze stijgingen worden vooral veroorzaakt door de stijging
van de vastleggings- en betalingskredieten voor het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
(GLB) en het Interne Beleid.De stijging in Categorie Ia (marktmaatregelen landbouw) vloeit voort uit
de afspraken die gemaakt zijn in Berlijn. In de periode 2000 tot en met 2002
is sprake van oplopende uitgaven vanwege de overgang van prijssteun naar inkomenssteun.
Vanaf 2003 is sprake van een geringe daling van het financiële plafond
voor het GLB (zie ook hoofdstuk 2).In het Voorontwerp van de Begroting 2002 heeft de Commissie verder een
voorstel opgenomen voor een reserve van € 1 mld voor de opvang van
onverwachte uitgaven als gevolg van de BSE- en MKZ-crises. Dit komt bovenop
de € 1,1 mld die al in het kader van het zeven-puntenplan van Commissaris
Fischler voor de BSE-crisis was voorzien en de € 250 mln voor compensatiemaatregelen
in het kader van de MKZ-crisis. Zoals gebruikelijk zal de Commissie in het
najaar met een nota van wijzigingen 2002 komen om de landbouwramingen te actualiseren.
Op dat moment kan ook preciezer worden vastgesteld wat er in de begroting
2002 moet worden ingeschreven om het communautaire deel van de kosten van
de BSE- en MKZ-crises op te vangen.De stijging in Categorie III (intern beleid) bedraagt 4,1 procent. Deze
stijging is te verklaren door het feit dat in 2002 rekening moet worden gehouden
met de oprichting van de Europese Voedselautoriteit, de laatste tranche van
het vijfde Kaderprogramma Onderzoek, een intensieve voorlichtingscampagne
inzake de euro, het toekomstdebat en de uitbreiding, alsmede een additionele
inspanning inzake duurzame groei.Bij de meeste overige categorieën zijn de stijgingen geringer, waarbij
opvalt dat bij het extern beleid van de Unie er sprake is van een krimp van –2,1
procent. Dit komt doordat in 2001 het budget voor het extern beleid eenmalig
is opgehoogd door de inzet van het flexibiliteitinstrument voor FRJ/Servië.
Tenslotte is bij Categorie V (administratieve uitgaven) sprake van een stijging
met 5 procent, hetgeen voornamelijk te verklaren valt door de toename in pensioenkosten
(+11,3 procent).De totale door de Commissie voorgestelde vastleggingskredieten bedragen € 100,3
mld (+3,5 procent ten opzichte van 2001) en de totale betalingskredieten komen
hiermee op € 97,7 mld (+4,8 procent ten opzichten van 2001). De
EG-begroting komt daarmee uit op 1,06 procent van het EU-BNP (in betalingskredieten).
Ten opzichte van de Financiële Perspectieven zoals vastgesteld
in Berlijn bestaat er bij de vastleggingen een marge van € 510 mln
en bij de betalingen een marge van € 2,48 mld. Tabel 2 – Voorontwerp van de Begroting
2002 – in lopende prijzen, miljoenen euro's, vastleggingen Begroting 2001 (1)Financiële Perspectieven 2002(2)Voorontwerp begroting 2002 (3)Verschil in % ((1)/(3) (4)Marge (2)–(3) (5)1. Landbouw44 023.746 587.046 221,805.0%365.02. Structuurbeleid32 720.033 638.033 638,002.8%0.03. Intern Beleid6 232.26 558.06 490,004.1%68,04. Extern Beleid*4 928.74 873.04 825,80– 2.1%47,25. Administratieve Uitgaven4 904.35 179.05 148,705.0%30.36. Reserves0 916.00 676.00 676,0– 26,2%0,007. Pre-toetredingssteun3 240.03 328.03 328,002.7%0,00Vastleggingskredieten     Totaal96 979.2100 839.0100 328,203.5%510.7Betalingskredieten     Totaal93 307.9100 245.097 770.94.8%2 474.0* Het bedrag dat in 2001 voor Categorie IV beschikbaar was, is met 200
mln verhoogd vanwege de inzet van het flexibiliteitinstrument voor Servië.De regering is ingenomen met het feit dat er ondanks de BSE- en MKZ-crises
sprake is van een Voorontwerp van de Begroting dat binnen de financiële
kaders van Berlijn past. In tegenstelling tot voorgaande jaren, toen in het
kader van de ontwikkelingen in de Balkan duidelijke budgettaire grenzen moesten
worden gesteld om binnen genoemde kaders te blijven, ziet het er naar uit
dat er dit jaar op dit punt rust is. De regering zal zich bij de verschillende
categorieën inzetten voor een beperkte verhoging van de marges, opdat
onverwachte ontwikkelingen kunnen worden opgevangen. Ook wil de regering zekerstellen
dat er voldoende middelen aanwezig zullen zijn voor de oprichting van de Europese
Voedselautoriteit (zie tevens de Landbouwraad onder 5.2.4) en de activiteiten
die worden ontwikkeld in het kader van de samenwerking op het gebied van justitie
en binnenlandse zaken.Het Europees Parlement zal tijdens de begrotingsprocedure naar verwachting
vooral inzetten op een aantal specifieke wensen in Categorie III (intern beleid)
en IV (extern beleid). Voor Categorie V (administratieve uitgaven) zal het
Europees Parlement aandringen op het oprichten van een inter-institutionele
werkgroep die de meerjarige uitgavenontwikkeling in deze Categorie zal gaan
onderzoeken. Specifieke aandachtspunten daarbij zijn de voorbereidingskosten
voor de uitbreiding (gebouwen, vertalingen etc.). In tegenstelling tot voorgaande
jaren lijkt er geen discussie met het Europees Parlement te verwachten over
het al dan niet ophogen van een van de subplafonds behorende bij de Financiële
Perspectieven. Tenslotte zal met het Europees Parlement gediscussieerd worden
over de manier waarop een adequate financiering kan worden gevonden voor de
bestrijding van de BSE- en MKZ-crises. 4.1.4 De Nederlandse afdrachten op de Rijksbegroting1Deze paragraaf geeft een overzicht van de Nederlandse afdrachten aan de
Unie op Rijksniveau. Tabel 3 geeft de verwachte ontwikkeling weer van de Nederlandse
afdrachten aan de Unie tot en met 2005. De netto afdrachten laten vanaf 2001
een gestage groei zien, voornamelijk het gevolg van een ten opzichte van de
overige lidstaten hoge Nederlandse economische groei. Het jaar 2002 zal een
terugval laten zien in de Nederlandse afdrachten. Volgens de huidige inzichten
zal namelijk in 2002 de verhoging van de perceptiekostenvergoeding van 10
procent naar 25 procent per 2001 (volgens het Besluit Eigen Middelen 2000)
zijn beslag krijgen en met terugwerkende kracht met de Nederlandse afdrachten
verrekend worden. Tabel 3. De voorlopige Nederlandse netto
afdrachten aan de EU; in miljoenen guldens 200120022003200420052006Miljoenennota 2002 (bruto)13 14814 11514 54015 03715 38515 792Perceptiekostenvergoedingen– 456– 1 828– 1 183– 1 2091 2 37– 1 237 Miljoenennota 2002 (netto)12 69112 28713 35713 82814 14914 555[EUR] (5 759) (5 576) (6 061) (6 275)(6 420) (6 605)Waarvan:      Landbouwheffingen600360450450450450Invoerrechten3 5072 4243 0993 1783 2603 260BTW-afdracht4 8272 9412 9921 8861 9421 990BNP-afdracht3 7576 5616 8158 3148 4968 8554.2 Beheer en controle4.2.1 Begroting 1999Uit het jaarverslag van de Europese Rekenkamer over de uitvoering van
de begroting 1999 – het laatste jaar van de Commissie Santer –
blijkt dat er over dat jaar nog steeds sprake was van een onaanvaardbaar hoog
foutenpercentage. De Europese Rekenkamer noemt geen expliciet foutenpercentage,
maar geeft wel aan dat de totale uitvoering van de begroting onvoldoende is
verbeterd. Wel is er op deelgebieden sprake van vooruitgang. De Europese Rekenkamer
stelt dat de Commissie veel van zijn aanbevelingen van vorig jaar heeft overgenomen
en dat de ingezette hervormingen binnen de Commissie, onder andere op het
gebied van financieel beheer, zullen leiden tot verbeteringen. Voor het geheel
kan de Europese Rekenkamer over 1999 echter wederom geen positieve verklaring
van betrouwbaarheid afgeven.De Ecofinraad van maart 2001 besloot om een positief advies te geven aan
het Europees Parlement inzake de kwijtingverlening aan de Commissie over de
uitvoering van de begroting 1999. Nederland heeft dit positieve advies gesteund.
De inspanningen van de nieuwe Commissie om het financieel beheer te verbeteren
waren reden om haar het voordeel van de twijfel te geven. In het advies van
de Raad is aangegeven dat de lidstaten verontrust zijn over het uitblijven
van significante verbeteringen in het beheer van de gemeenschapsmiddelen.
Ook is de Commissie opgeroepen om met een concreet stappenplan te komen om
het foutenpercentage te verminderen om zodoende binnen een redelijke termijn
een positieve betrouwbaarheidsverklaring te verkrijgen. In dit verband
wordt de Europese Rekenkamer opgeroepen om kwantitatieve gegevens te presenteren,
opdat de Raad en het Europees Parlement de voortgang van de verbeteringen
in het financieel beheer bij de Commissie en de lidstaten op een objectieve
en verifieerbare manier kunnen meten.Beide punten zijn voor de regering van wezenlijk belang. Immers, alleen
wanneer er sprake is van nauwkeurige gedefinieerde verbeteringsdoelstellingen
met bijbehorend tijdpad voor de Commissie, en alleen wanneer de Europese Rekenkamer
heldere foutenpercentages hanteert, is er sprake van een objectief en in de
tijd vergelijkbaar proces.Ook het komend jaar is de inzet van de regering om aan de ene kant de
Commissie te houden aan (en te controleren op) gedane beloften en aan de andere
kant de Europese Rekenkamer aan te sporen om haar verslagen zo objectief mogelijk
met cijfers en foutenpercentages te onderbouwen. Op deze manier wordt ook
gestreefd naar een duidelijker verantwoordelijkheidsbesef bij de lidstaten
die een groot deel van de middelen van de Gemeenschappen uitgeven. De Nederlandse
inspanningen op dit gebied worden in paragraaf 4.2.5 besproken.Tenslotte kan worden vermeld dat ook het Europese Parlement van mening
was dat de ingeslagen weg met verbeteringen van het financiële beheer
voldoende was om de Commissie over het jaar 1999 decharge te verlenen.4.2.2 Hervormingen financieel managementDe Commissie heeft met de volledige steun van Nederland belangrijke stappen
gezet in het hervormen van het financieel management, de interne controle
en het accountantsonderzoek. De Commissie heeft de taken van de financiële
functie gedecentraliseerd naar de verantwoordelijke directeuren-generaal en
diensten. De controles vooraf (ex ante) worden
voortaan onder de verantwoordelijkheid van de integraal manager (de desbetreffende
directeur-generaal) verricht. De systeemcontroles achteraf (ex post) en beoordeling van het toegepaste managementsysteem worden
nu door een nieuw opgerichte centrale Interne Audit Dienst verricht. De Nederlander
A. Muis is daar benoemd tot plaatsvervangend Directeur-Generaal.Deze hervormingen sluiten goed aan bij het systeem van activiteitengestuurd
management dat de Commissie momenteel invoert. Ook het komende jaar staan
veel van de veranderingen op het terrein van financieel beheer in het teken
van de verdere invoering van activiteitengestuurd management. Centrale elementen
hierbij zijn strategische planning en budgettering, operationele programmering
en management, monitoring en verslaglegging, evaluatie en jaarlijkse interne
audits. Een deel van deze hervormingen moet via een wijziging van het Financieel
Reglement tot stand komen. De regering zet in op een zo snel mogelijke afronding
daarvan.4.2.3 Herziening Financieel ReglementOp voorstel van de Commissie is in een spoedprocedure een nieuw artikel
van het Financieel Reglement door de Ecofinraad van maart 2001 bekrachtigd.
In dit artikel (24) wordt de scheiding tussen ex ante
controles en ex post audits vormgegeven. Hiermee
werd de decentralisatie van de interne controle, zoals hierboven beschreven,
mogelijk. De regering heeft de snelle aanname hiervan actief
gesteund en is ingenomen met het feit dat deze voor de verbetering van het
financieel beheer zo belangrijke scheiding van audit-functies gerealiseerd
is.De integrale herziening van het Financiële Reglement zal in het komend
jaar in een versnelling komen. De Ecofinraad van juni 2001 heeft de Commissie
opgeroepen om zo snel mogelijk, bij voorkeur in september, met een herzien
voorstel te komen, waarna de onderhandelingen in Raadskader zullen aanvangen.
Het herziene voorstel zal rekening houden met de adviezen van het Europees
Parlement en de Europese Rekenkamer, alsmede met de algemene richtlijnen die
de Ecofinraad in zijn conclusies van juni 2001 heeft geformuleerd. Tijdens
de onderhandelingen over het Financieel Reglement, die hopelijk in het laatste
kwartaal van dit jaar van start gaan, zal de Nederlandse regering zich inzetten
voor een heldere en transparante set regels waarmee het financiële beheer
en de aanwending van gemeenschapsmiddelen zo doelmatig mogelijk wordt. De
regering zet zich in voor een heldere definitie en afbakening van functies,
adequate en transparante definities en regels voor aanwending van middelen,
aanbestedingen en consequente monitoring en evaluatie van programma's. Een
herzien Financieel Reglement kan de Commissie ondersteunen in haar proces
om een positieve betrouwbaarheidsverklaring van de Europese Rekenkamer te
verkrijgen over de uitvoering van toekomstige begrotingen.4.2.4 EU-fraudebestrijdingIn het verslag over het jaar 2000 over de financiële belangen van
de Gemeenschap en de bestrijding van fraude valt op dat er sprake is van een
toenemend aantal aangemelde onregelmatigheden en fraudegevallen in de lidstaten.
Bij de drie belangrijkste begrotingscategorieën (eigen middelen, landbouw
en structuurfondsen) is sprake van een totale omvang van € 1,1 mld
aan door lidstaten aangemelde gevallen. Bij de uitgaven die direct door de
Commissie worden geëffectueerd is eveneens sprake van een hoger bedrag: € 170,37
mln ten opzichte van € 73,30 mln in het vorige jaar. Belangrijke
verklaring voor de toename is de grotere intensiteit van fraude-opsporing
in de lidstaten en de sturende rol daarin van OLAF, het Europees bureau voor
fraude-onderzoek. Daarnaast is sprake van een klein aantal in financiële
omvang grote onregelmatigheden die aan het licht zijn gekomen. Bij de structuurfondsen
is in Nederland ten gevolge van de problemen rond het Europees Sociaal Fonds
mogelijk sprake van onregelmatigheden.De Commissie heeft gelijktijdig met het uitbrengen van het verslag over
2000 een actieplan voor de verdere versterking en operationalisering van OLAF
voor de periode 2001–2003 uitgebracht. De regering onderschrijft het
belang dat de Commissie hecht aan preventie, vergemakkelijking van informatie-uitwisseling
en bevordering van samenwerking tussen Commissie en lidstaten. Verbetering
van samenwerking tussen OLAF en de instellingen, organen en diensten van de
Unie heeft eveneens Nederlandse steun.In het actieplan kondigt de Commissie een Groenboek aan over de instelling
van een Europese openbare aanklager (Europees Openbaar Ministerie). Over de
inhoud van dit Groenboek, dat de Commissie komend najaar wil presenteren,
kan nog weinig worden gezegd. De instelling van een Europese openbare aanklager
kan grote gevolgen hebben voor het Nederlandse strafrechtelijke systeem. Dit
aspect zal in de beoordeling meegenomen worden. Overigens staat
de instelling van een Europese openbare aanklager los van de plannen rond
Eurojust (zie de JBZ-Raad onder 5.2.10).De Commissie kondigt in het actieplan verder aan met een richtlijn te
zullen komen inzake de bescherming van de financiële EU-belangen. De
reden hiervoor is dat het fraudeverdrag (daterend van juli 1995) en de daarbij
behorende protocollen ondanks herhaalde oproepen van de Raad nog steeds niet
door alle lidstaten zijn geratificeerd (België, Ierland en Luxemburg
blijven achter). Met de nieuwe richtlijn zou alvast een aantal van de beoogde
maatregelen geëffectueerd moeten worden. De regering is van oordeel dat
de richtlijn géén bepalingen mag bevatten die behoren tot de
bevoegdheden van de «derde pijler», die immers tot de uitsluitende
bevoegdheid van de lidstaten (het nationale strafrecht en de nationale rechtsbedeling)
behoren. In deze zin zal dan ook de behandeling in de Raad van de richtlijn
in Brussel door Nederland worden ingezet.In zijn reactie op het actieplan heeft de Ecofinraad van juni 2001 het
belang van een goede bescherming van de financiële belangen, zowel op
het niveau van de Commissie als binnen de lidstaten onderstreept. De Raad
constateert dat daartoe belangrijk werk is verricht, onder meer op het terrein
van de samenwerking. De Raad roept OLAF op om meer prioriteit te geven aan
onderzoek binnen de instellingen, organen en diensten van de Gemeenschappen
zelf. De Raad onderstreepte voorts het belang van spoedige herziening van
het Financieel Reglement, waarmee immers onder meer versterking van fraudepreventie
wordt beoogd. De Raad vraagt de Commissie in de toekomst in het jaarverslag
de balans op te maken van de bereikte resultaten bij de tenuitvoerlegging
van het actieplan.Nederland zal zich blijven inzetten voor een volledige toegang voor OLAF
tot alle instellingen van de Unie. In deze zin is Nederland dan ook tegen
uitzonderingen zoals bepleit door de Europese Centrale Bank (ECB) en de Europese
Investeringsbank (EIB). Nederland heeft dan ook besloten om de Commissie te
steunen bij een rechtszaak die over deze kwestie aanhangig is gemaakt bij
het Europese Hof.4.2.5 Financieel beheer op Europees en nationaal niveauDe regering is van mening dat voor de nieuwe programmeringsperiode niet
alleen op Europees niveau, maar ook op nationaal niveau ruimte is voor verbetering
van financieel beheer, controle en toezicht. De regering blijft zich ervoor
inzetten dat enerzijds wordt gewerkt aan goede regelgeving op zowel Europees
als nationaal niveau en dat anderzijds vanuit de betrokken vakministeries –
waar nodig – de vereiste maatregelen worden getroffen om gebleken tekortkomingen
weg te nemen. Zeker nu er voor de structuurfondsen een nieuwe programmeringsperiode
(2000–2006) is begonnen, is het zaak voor de regering om van de tekortkomingen
uit het verleden te leren en voor de nieuwe periode een verbeterde beheer-
en controlestructuur neer te zetten.Europees niveauVoor de nieuwe periode 2000–2006 gelden verscherpte eisen op het
gebied van beheer en controle. Deze eisen zijn opgenomen in de nieuwe structuurfondsenverordening
1260/99 en betreffen onder meer een accountantsverklaring bij de einddeclaratie,
het opleggen van correcties en het vervallen van committeringen
(automatisch decommitteren). De eerste twee aspecten zijn in 2000 door de
Commissie nader uitgewerkt in uitvoeringsverordeningen. Deze betreffen enerzijds
de voorschriften voor financieel beheer, controle en verantwoording door de
lidstaten (verordening 438/2001) en anderzijds het opleggen van financiële
correcties door de Commissie. Wat dit laatste betreft kan er, afhankelijk
van de aard van de overtreding, sprake zijn van terugvordering of boetes (verordening
448/2001) door de Commissie. De uitvoeringsverordeningen zijn mede opgesteld
op grond van de positieve ervaringen die met soortgelijke bepalingen zijn
opgedaan op het terrein van de landbouwgarantie-uitgaven.Eén van de uitgangspunten van de eerste verordening (financieel
beheer, controle en verantwoording) is de scheiding van de in verordening
1260/1999 omschreven functies van beheer- en betaalautoriteit. De tweede verordening
(financiële correcties) is eveneens van belang, te meer omdat de Commissie
heeft aangegeven meer gebruik te willen gaan maken van de mogelijkheid die
zij heeft om een lidstaat een financiële correctie op te leggen als de
nationale beheer- en controlesystemen niet blijken te deugen.Nationaal niveauDe regering besloot in 1999, mede naar aanleiding van de geconstateerde
onregelmatigheden bij het Europees Sociaal Fonds in Nederland, om rijksbreed
te onderzoeken in hoeverre ook ten aanzien van de andere structuurfondsen
verbeteringen nodig zijn in beheer, controle en toezicht. De ministeries van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksaangelegenheden, Economische Zaken, Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij en Sociale Zaken en Werkgelegenheid zijn nagegaan
of dat voor de hen regarderende structuurfondsen het geval was. De regering
heeft de Kamer op 20 december 2000 een rapportage gezonden waarin zij een
beeld geeft van reeds gerealiseerde en in gang gezette verbeteringen bij de
betrokken ministeries. In deze brief wordt eveneens ingegaan op de relatie
tussen de ministeries en de uitvoerende organen (Kamerstuk 26 264 no.
3, 2000/2001).Bij een goed beheer- en controlestelsel hoort ook een heldere taakverdeling,
niet alleen tussen de ministeries onderling, maar ook tussen een betrokken
ministerie en de organisaties die de projecten uitvoeren. Met het oog op de
uitvoering van structuurfondsacties in de periode 2000–2006 heeft de
regering de Tweede Kamer op 8 juni 2001 een brief gestuurd waarin de verdeling
van de verantwoordelijkheden tussen de betrokken ministeries is beschreven
voor wat betreft beheer, controle en toezicht ten aanzien van structuurfondsgelden
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2000–2001, 27 813, nr. 1). Daarnaast
zal tevens een brief worden gezonden aan de Tweede Kamer waarin wordt ingegaan
op de wijze waarop het kabinet in de nieuwe periode van de structuurfondsen
de Tweede Kamer zal informeren over de financiële voortgang en prestatiegegevens.Voor een actieve betrokkenheid bij het deel van het EU-structuurbeleid
dat regionaal wordt uitgevoerd, is het nodig dat de ministers over adequate
bevoegdheden beschikken. In dit verband is het voorstel van Wet toezicht Europese subsidies van groot belang. Dit wetsvoorstel is samen met
het voorstel tot de achtste wijzing van de Comptabiliteitswet op 2 januari
2001 aan de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstukken 2000/2001, 27 572 en
27 571). HOOFDSTUK 5: DE RAADSAGENDA'S5.1 Europese RaadVergaderdata Informele Europese Raad (Gent)19 oktober 2001 Europese Raad (Brussel/Laken)14–15 december 2001Europese Raad (Barcelona)15–16 maart 2002 Europese Raad (Sevilla)21–22 juni 2002OntwikkelingDe Europese Raad, samengesteld uit staatshoofden, regeringsleiders en
de voorzitter van de Commissie, heeft de afgelopen periode bevestigd een stimulerende
en richtinggevende rol in het Europese integratieproces te kunnen spelen.
Volgens artikel 4 van het EU-Verdrag geeft de Europese Raad «de nodige
impulsen voor de ontwikkeling van de Unie en stelt [hij] de algemene politieke
beleidslijnen vast.» De regering erkent de strategische functie van
de Europese Raad bij het initiëren en bevorderen van het beleid. Ofschoon
de Europese Raad formeel zelf geen besluiten neemt, is het onmiskenbaar dat
hij materieel een steeds belangrijker plaats in het besluitvormingsproces
inneemt. Daarnaast is gebleken dat de Europese Raad een geschikt forum is
voor het «lostrekken van vastgeraakte dossiers».De regering is echter van mening dat er meer aandacht moet uitgaan naar
de wijze waarop de Europese Raad in het Europese besluitvormingsproces past.
Mogelijkheden om de Europese Raad beter in te passen zijn een meer gestructureerde
en toegankelijke agendabepaling en een beter gecoördineerde voorbereiding
en follow-up van de bijeenkomsten van de Europese Raad door de Raad van de
Europese Unie.De bijeenkomsten van de Europese Raad onder Frans en Zweeds
voorzitterschap (Biarritz, Nice, Stockholm en Gotenburg)De bijeenkomsten van de Europese Raad onder Frans voorzitterschap waren
grotendeels gericht op de afronding van de intergouvernementele conferentie
in Nice. Deze intergouvernementele conferentie bleef niet beperkt tot de vraagstukken
die in Amsterdam waren blijven liggen. Mede dankzij Nederlandse druk werd
de agenda verbreed, zodat uiteindelijk voor alle instellingen en raadgevende
comités belangrijke hervormingen zijn bereikt met het oog op de aanstaande
uitbreiding van de Unie. Ook met het Europees Veiligheids- en Defensiebeleid
werden concrete resultaten geboekt (zie hoofdstuk 7 van de Staat).De prioriteiten van het Zweedse voorzitterschap (werkgelegenheid, uitbreiding
en duurzaamheid) werden weerspiegeld in de agenda van de Europese Raden van
Stockholm en Gotenburg. De «voorjaarsraad» in Stockholm stond
in het teken van de Lissabon-strategie, die een jaar tevoren in Lissabon was
begonnen. Met deze strategie streeft de Unie ernaar de meest concurrerende
en dynamische kenniseconomie van de wereld te worden die in staat is tot duurzame
economische groei met meer en betere banen en een hechtere sociale samenhang.
Ruim een jaar na de Europese Raad van Lissabon is de balans over het algemeen
positief. De Europese Raad van Stockholm constateerde dat de meeste van de
gestelde termijnen voor implementatie zijn gehaald. De Commissie heeft
alles gedaan wat haar was gevraagd te doen. De uitvoering van de actiepunten
in de lidstaten loopt goed. Daarentegen is de voortgang in de Raad wat zorgwekkend.
De Europese Raad van Stockholm heeft daarom vooral aandacht gegeven aan de
problemen die de Raad snel moet oplossen om de gestelde termijnen niet in
gevaar te brengen. Verder boekte de Europese Raad van Stockholm voortgang
bij enkele belangrijke dossiers, zoals de totstandkoming van een interne markt
voor financiële diensten.Op initiatief van onder meer Nederland sprak de Europese Raad van Stockholm
uitgebreid over de demografische ontwikkelingen in Europa. De snelle vergrijzing
van Europa vereist vergroting van de arbeidsparticipatie, vermindering van
de staatsschuld en modernisering van sociale zekerheidsstelsels (waaronder
pensioenstelsels). De Europese Raad nam het belangrijke besluit dat lidstaten
voortaan in hun stabiliteits- of convergentieprogramma's expliciet aandacht
moeten geven aan de begrotingsgevolgen van de vergrijzing.In Gotenburg werd de discussie gedomineerd door uitbreiding en de duurzaamheidsstrategie
(zie de desbetreffende raadsagenda's in dit hoofdstuk). Met de conclusies
over de duurzaamheidsstrategie gaf de Europese Raad concrete invulling aan
zijn conclusie uit Stockholm: «In Lissabon is men erin geslaagd economische
en sociale aangelegenheden te integreren. De [...] strategie voor duurzame
ontwikkeling, met inbegrip van de milieudimensie, zal het politieke engagement
van de strategie van Lissabon aanvullen en daarop voortbouwen. Alle dimensies
van duurzame ontwikkeling moeten in de context van de jaarlijkse voorjaarsbijeenkomst
van de Europese Raad getoetst worden.»De Europese Raad van Gotenburg kwam ook in het nieuws door de ernstige
rellen die tijdens de bijeenkomst plaatsvonden. Naar aanleiding hiervan heeft
het inkomende Belgische voorzitterschap het onderwerp dialoog met de burger
toegevoegd aan zijn agenda. Zo had het openbare debat van de eerste Algemene
Raad onder Belgische voorzitterschap dit onderwerp als thema. Tevens is na
Gotenburg een extra JBZ-Raad ingelast teneinde het probleem van openbare orde
rond topbijeenkomsten te bespreken. De Raad besloot de bestaande samenwerking
op het gebied van veiligheid rond grootschalige evenementen te intensiveren.
Hierbij kan worden geacht aan informatie-uitwisseling over potentiële
relschoppers en mogelijke bedreigingen van de openbare orde. Dit thema zal
de komende tijd helaas actueel blijven.De Europese Raden van Gent (19 oktober 2001) en Laken
(14 en 15 december 2001)De Europese Raad van Laken (die zal worden voorbereid door de informele
Europese Raad te Gent) heeft een aantal belangrijke opdrachten gekregen.In de eerste plaats zal hij de balans moeten opmaken van de voortgang
bij de creatie van een gemeenschappelijke ruimte van vrijheid, veiligheid
en rechtvaardigheid, zoals de Europese Raad van Tampere (oktober 1999) heeft
afgesproken. Het Belgisch voorzitterschap heeft aangekondigd hierbij prioriteit
te geven aan het totstandkomen van een gemeenschappelijk asiel- en migratiebeleid
(zie de JBZ-Raad in hoofdstuk 5.2.10). Ten tweede is het de bedoeling dat de Europese Raad de Europese Unie operationeel
verklaart op het vlak van veiligheids- en defensiebeleid (EVDB). Op dat moment
moeten de structuren permanent zijn verklaard en de procedures zijn goedgekeurd
(zie hoofdstuk 7).In Laken dient voorts een blauwdruk klaar te liggen van de organisatie
van het debat over de toekomst van de Europese Unie. Dit debat zal uiteindelijk
uitmonden in een intergouvernementele conferentie in 2004 (zie hoofdstuk 3.4)Ten slotte is voor Laken een voortgangsrapportage over de uitbreiding
van de Unie geagendeerd, alsmede een discussie over conflictpreventie in Afrika.De Europese Raden van Barcelona (15 en 16 maart) en Sevilla
(21 en 22 juni 2002)Precieze agenda's van de Europese Raden onder Spaans voorzitterschap zijn
nog niet voorhanden. Duidelijk is wel al dat de «voorjaarsraad»
(in Barcelona) een belangrijke etappe zal worden in de Lissabon-strategie
(zie hierboven). Een aantal afspraken gemaakt tijdens de twee voorgaande voorjaarsvergaderingen
moet in Barcelona zijn afgerond. In Lissabon en Stockholm heeft de Europese
Raad besloten dat hij in Barcelona in ieder geval wil spreken over:– verhoging van de arbeidsparticipatie;– onderwijs, opleiding en vaardigheden;– arbeidsmobiliteit;– de situatie in de elektriciteits- en gasmarkten.In Gotenburg is daar de strategie voor duurzame ontwikkeling aan toegevoegd.De Europese Raad van Barcelona belooft een interessante voorjaarstop te
worden. De Commissie zal er waarschijnlijk cijfermateriaal hebben over de
periode na Lissabon, waardoor de Raad een begin kan maken met benchmarking. De Europese Raad zal in Barcelona wellicht ook enkele
ingewikkelde knopen moeten doorhakken om de tijdschema's van Lissabon en Stockholm
niet in gevaar te brengen.Met het naderen van het Deense voorzitterschap komt de uitbreiding van
de EU steeds prominenter op de agenda van de Europese Raad te staan. Mogelijk
zal tijdens de Europese Raad van Sevilla duidelijkheid ontstaan over de kandidaat-lidstaten
die op korte termijn zullen kunnen toetreden (zie verder hoofdstuk 3.1).Referenties• Verslag van de bijeenkomst van de Europese Raad te Gotenburg (Kamerstuk
2000/2001, 21 501–20, nr.161)Websites:http://www.ue.eu.int/newsroom (Europese Raad)http://www.eu2001.be (Belgisch voorzitterschap) 5.2 Raadsformaties5.2.1 Algemene RaadVergaderdata Algemene Raad16–17
juli 2001Informeel overleg Ministers van Buitenlandse Zaken
(«Gymnich»)8–9 september 2001 Algemene Raad8–9
oktober 2001 Algemene Raad29–30
oktober 2001 Algemene Raad19–20
november 2001 Algemene Raad10–11
december 2001Algemene Raad28–29
januari 2002 Informeel overleg Ministers van Buitenlandse Zaken
(«Gymnich»)9–10 februari 2002Algemene Raad18–19
februari 2002 Algemene Raad11–12
maart 2002 Algemene Raad15–16
april 2002 Algemene Raad + Ministers van Defensie13 mei 2002 Algemene Raad10–11
juni 2002 Algemene Raad17–18
juni 2002 Algemene Raad24 juni
2002 (eventueel)Naast de specifieke onderwerpen van de Algemene Raad (zie hieronder) vervult
de Raad ook een meer coördinerende en institutionele («horizontale»)
rol met betrekking tot het gehele beleid van de Unie. Vraagstukken die niet
binnen de bevoegdheid van een andere vakraad vallen, komen voor rekening van
de ministers van Buitenlandse Zaken. Een voorbeeld is het onderwerp coherentie,
dat vanwege de samenhang met andere beleidsterreinen is behandeld in hoofdstuk
3.3.1.OpenbaarheidEen ander dossier op dit terrein dat voor Nederland van groot belang was,
betrof de verordening inzake de toegang van het publiek tot documenten van
het Europees Parlement, de Raad en de Commissie (gebaseerd op art. 255 van
het EG-Verdrag). De regering heeft gestreefd naar een gebruiksvriendelijke
regeling die op heldere, efficiënte en snelle wijze toegang kan bieden
tot documenten. In mei 2001 is onder Zweeds voorzitterschap deze zogenaamde
«Euro-Wob» tot stand gekomen. Iedere burger en rechtspersoon in
de Unie kan een verzoek om toegang tot de documenten die berusten bij de Raad,
de Commissie en het Europees Parlement. De Euro-Wob is opgezet als een documentstelsel.
Dat houdt in dat een verzoeker om toegang tot bepaalde documenten moet vragen.
Om de verzoeker daarbij behulpzaam te zijn, wordt een register bijgehouden.
Bovendien is de betrokken instelling gehouden een verzoeker te ondersteunen
die niet precies weet welke documenten er zijn over het onderwerp dat zijn
interesse heeft. Het begrip «document» is zeer ruim geformuleerd:
het omvat alle gegevensdragers. De Euro-Wob komt in belangrijke opzichten
tegemoet aan de wensen van Nederland. De totstandkoming van de Euro-Wob betekent
niet dat Nederland de aandacht voor dit onderwerp nu zal laten rusten. De
toepassing van de verordening zal de aandacht van de regering blijven houden.
Een belangrijk moment daarbij is de evaluatie van toepassing van de Euro-Wob
die volgens de verordening voor 31 januari 2004 zal moeten plaatsvinden.Voorstel voor een verordening van de Raad betreffende
het statuut en de financiering van Europese politieke partijenOnder Zweeds voorzitterschap heeft de Commissie een voorstel gedaan dat
voorziet in de financiering van Europese politieke partijen. Het voorstel
heeft een tijdelijk karakter en anticipeert op het Verdrag van Nice. De communautaire
financiering wordt volgens het voorstel toegekend aan politieke partijen die
hun statuut hebben neergelegd bij het Europees Parlement en aan bepaalde voorwaarden
van representativiteit voldoen. Tevens moeten de partijen in hun programma
en activiteiten de in het EU-Verdrag neergelegde fundamentele grondrechtelijke
beginselen in acht nemen. Elke partij ontvangt een subsidie die niet meer
dan 75% van haar totale budget mag bedragen. Het voorstel omvat een regeling
omtrent het ontvangen van donaties. Nederland steunt de gedachte om specifieke
Europese politieke partijen te erkennen en deze met publieke middelen te ondersteunen.
Gezien de huidige niet-gereguleerde werkwijze van financiering van politieke
partijen is Nederland van mening dat het goed is om een duidelijke regeling
op te stellen die de controle op de financiering van Europese politieke partijen
zal verbeteren. Algemeen uitgangspunt bij de besteding van publieke middelen
is dat er goede, transparante regels worden opgesteld voor de toekenning van
de subsidies en tevens dat er een controle plaatsvindt van de wijze waarop
deze subsidies worden besteed. De Nederlandse inzet is er dan ook op gericht
meer duidelijkheid te verkrijgen over de regels en deze waar nodig aan te
passen.Statuut leden Europees ParlementReeds geruime tijd wordt door vertegenwoordigers van de Raad en het Europees
Parlement beraadslaagd over een ontwerpstatuut voor leden van het Europees
Parlement. Overeenstemming over een aantal regelingen van financiële
aard, te weten de schadeloosstelling voor de Europarlementariërs, het
belastingregime, de pensioenen en de onkostenvergoedingen bleek tot dusverre
moeilijk te bereiken. Onder Frans en Zweeds voorzitterschap is langzaam maar
zeker voortgang geboekt in dit dossier. Met name het belastingregime vormt
nog onderwerp van discussie.5.2.1.1 UitbreidingStand van zakenZoals uitvoerig beschreven in hoofdstuk 3, heeft de Europese Raad van
Nice een nieuwe fase ingeluid in het uitbreidingsproces. Op basis van het
in Nice geaccordeerde werkprogramma voor de onderhandelingen (road map) is onder het Zweedse voorzitterschap aanzienlijke voortgang
geboekt. Met de meest gevorderde landen werd meer dan tweederde van de onderhandelingshoofdstukken
afgesloten. Met een aantal landen dat pas twee jaar later met onderhandelen
is begonnen, werden inmiddels alle onderhandelingshoofdstukken geopend. Voor
deze landen is de inhaalslag derhalve een feit.Aan het einde van het Zweedse voorzitterschap hadden Hongarije en Cyprus
beide 22 van de 31 hoofdstukken voorlopig afgesloten, gevolgd door
Slovenië met twintig, Tsjechië, Slowakije en Estland met negentien,
Litouwen met achttien, Malta met zeventien en Letland en Polen met zestien.
Bulgarije en Roemenië sluiten de rij met respectievelijk tien en zeven
voorlopig gesloten hoofdstukken. Puur op basis van aantallen gesloten hoofdstukken
is Polen dus door vier kleinere landen van de tweede groep ingehaald. Dit
is evenwel een momentopname. Het beeld kan weer veranderen.Belangrijker dan het aantal afgesloten hoofdstukken is de inhoud. Zo is
het van groot belang dat een overgangsregeling voor vrij werknemersverkeer
kon worden overeengekomen met Hongarije, Letland en Slowakije. Ook kon met
acht toetreders, waaronder Hongarije, Tsjechië en Slowakije, overeenstemming
worden bereikt over het hoofdstuk vrij kapitaalverkeer – inclusief een
overgangsregeling voor de aankoop van onroerend goed (landbouwgrond en tweede
huizen). Tenslotte is van groot belang dat met vijf toetreders ook het milieuhoofdstuk
kon worden afgesloten.Vrij personenverkeer kent binnen de Unie bijzondere
gevoeligheden. Duitsland en Oostenrijk hebben geïnsisteerd op een overgangstermijn
van tenminste zeven jaar na toetreding waarin geen volledig vrij werknemersverkeer
zal bestaan. Werknemers uit de nieuwe lidstaten zouden in deze periode dus
nog niet vrij werk mogen zoeken op de arbeidsmarkten in de huidige lidstaten,
terwijl dat juist een van de kernvrijheden is van de interne markt. De regering
heeft dan ook het standpunt uitgedragen dat met de huidige inzichten geen
aanleiding is voor een dergelijke overgangstermijn. Gecontroleerde arbeidsmigratiestromen
zouden juist kunnen bijdragen aan het verhelpen van bepaalde vacatureknelpunten
op de Nederlandse markt, die gezien de vergrijzing een meer structureel karakter
kunnen krijgen. Dit standpunt is uitvoerig uiteengezet in een separate regeringsnotitie
die op 17 mei 2001 aan de Kamer werd toegezonden (Kamerstuk 23 987 nr.
5, vergaderjaar 2000–2001).Het uitvoerige overleg over deze netelige kwestie werd duidelijk politiek
aangestuurd. Complicerende factor daarbij waren Spaanse wensen over (het Spaanse
aandeel in de) structuurfondsen, die Spanje gehonoreerd wilde zien alvorens
in te stemmen met een compromisvoorstel. Uiteindelijk heeft Spanje deze koppeling
weer ingetrokken en is overeenstemming bereikt over een flexibele regeling
voor het vrije werknemersverkeer. De eerste twee jaar na toetreding geldt
een overgangstermijn en blijven de arbeidsmarkten net zo open of dicht als
ze nu zijn (wel mogen individuele lidstaten door nationale wetgeving reeds
verder liberaliseren). Na die twee jaar gaan de arbeidsmarkten automatisch
open, tenzij individuele lidstaten door middel van notificatie aangeven dat
zij de overgangstermijn met maximaal nog eens drie jaar willen verlengen.
In geval van ernstige verstoringen van de arbeidsmarkt is daarna nog een laatste
verlenging met twee jaar mogelijk. De toetreders die met deze regeling hebben
ingestemd, hebben daarbij wederkerigheid bedongen: werknemers uit de huidige
lidstaten zullen dus gedurende de overgangsregeling exact dezelfde werkmogelijkheden
hebben in bijvoorbeeld Hongarije, als Hongaren op dat moment hebben in de
betreffende lidstaat. Bij het bereiken van overeenstemming over deze kwestie
hebben Zweden en Denemarken verklaard dat zij op nationale basis hun arbeidsmarkten
volledig zullen openen vanaf het moment van toetreding. Nederland heeft terzake
aangegeven dat werknemers uit kandidaat-lidstaten spoedig – reeds voor
toetreding – voorrang zullen krijgen boven werknemers uit derde
landen. Nederland is positief over de mogelijkheid om na toetreding de arbeidsmarkten
volledig te openen.Bij het hoofdstuk vrij verkeer van kapitaal speelde
vooral de gevoelige kwestie van aankoop van grond en onroerend goed door niet-ingezetenen.
Verschillende toetreders vroegen hiervoor overgangstermijnen, uit angst voor
speculatie en prijsopdrijving. Inmiddels werd met het merendeel van de toetreders
overeenstemming bereikt over een overgangsregeling van zeven jaar voor landbouwgrond
en vijf jaar voor tweede huizen. Voor zelfstandige boeren die de grond zelf
zullen gaan exploiteren (alsmede voor de aankoop van bedrijfsonroerend goed)
zijn aanzienlijke versoepelingen in de regeling opgenomen.In het hoofdstuk milieu bleek de aanvankelijke
vrees voor grote hoeveelheden overgangsregelingen onterecht. Kandidaten lieten
verschillende verzoeken vallen, waaronder bijvoorbeeld die voor de habitat-
en vogelrichtlijn. Zodoende bleef een relatief beperkt aantal acceptabele
overgangstermijnen over. Het gaat hierbij vooral om richtlijnen waarvan de
implementatie aanzienlijke investeringen vergt, en waarbij gefaseerde implementatie
de interne markt niet wezenlijk verstoort. Zo verkreeg Slovenië bijvoorbeeld
overgangstermijnen voor de richtlijnen verpakkingsafval (tot 2007), industriële
vervuiling (IPPC; tot 2011), en stedelijk afvalwater (tot 2015).Gedurende het Zweedse voorzitterschap werden – overeenkomstig het
werkschema van de road map – tenslotte beslissende
stappen gezet in de hoofdstukken vrij verkeer van diensten, vrij verkeer van
goederen, ondernemingsrecht, sociaal beleid, cultuur en audiovisueel beleid
en externe betrekkingen. Een uitvoerig overzicht kan worden gevonden in de
Voortgangsnotitie EU-Uitbreiding, die op 5 juni 2001 aan de Kamer werd gezonden
(Kamerstuk 23 987 nr. 6, vergaderjaar 2000–2001).Beleid in voorbereidingGedurende het Belgische voorzitterschap zal bijzondere aandacht uitgaan
naar hoofdstukken justitie- en binnenlandse zaken, landbouw (in het bijzonder
voedselveiligheid), transport en energie. Daarnaast zullen hoofdstukken als
mededinging, douane-unie, financieel beheer en fiscaal beleid worden behandeld.Het hoofdstuk justitie- en binnenlandse zaken
omvat grensbewaking en buitengrenzen (Schengen), asiel, visa en migratie,
politie- en douanesamenwerking en justitiële samenwerking. Meer dan bij
andere hoofdstukken ligt het accent hier niet uitsluitend op overname en implementatie
van EU-regelgeving, maar vooral ook op beoordeling van de capaciteit en integriteit
van de overheidsinstanties en concrete uitvoeringsresultaten. Effectieve JBZ-samenwerking
is gebaat bij doelmatige implementatie van het acquis en de rule of law. Versterking van overheidsdiensten
en de rechterlijke macht is in het algemeen van groot belang bij een effectieve
toepassing en handhaving van het acquis. Bijzondere aandacht zal uitgaan naar
versterking van de toekomstige EU-buitengrenzen, overigens in het besef dat
interne grenscontroles met de nieuwe lidstaten pas worden opgeheven wanneer
aan alle eisen wordt voldaan.Binnen het hoofdstuk landbouw zal de nadruk
liggen op de niet-financiële, technische aspecten van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid. De financiële aspecten zijn geagendeerd voor het Spaanse
voorzitterschap. Bijzondere aandacht zal uitgaan naar het veterinair
en fytosanitair acquis (voedselveiligheid). Op
8 mei 2001 heeft de Commissie over dit laatste onderwerp een verkennend werkdocument
uitgebracht. Conclusie kan zijn dat de uitbreiding op geen manier mag leiden
tot verlaging van het huidige niveau van voedselveiligheid. Naast de technische
EU-vereisten is ook de ketenbenadering van groot belang, zodat de traceerbaarheid
van producten gewaarborgd is. Dit geldt temeer nu de regelgeving op dit terrein
bijvoorbeeld op het gebied van BSE in een stroomversnelling is gekomen. De
regering zal insisteren op eenduidige en controleerbare garanties op het gebied
van voedselveiligheid.Het hoofdstuk mededinging richt zich zowel
op het mededingingsbeleid als het staatssteunbeleid. Een effectieve handhaving
hiervan in de nieuwe lidstaten is van groot belang voor het functioneren van
de interne markt. In dit licht is het zaak dat de mededingingsautoriteiten
in kandidaat-lidstaten tijdig een overtuigend track record tonen op gebied van handhaving van het acquis. Dit zal in belangrijke mate bepalend zijn voor de vraag of het
hoofdstuk met een bepaalde kandidaat-lidstaat voorlopig kan worden afgesloten.Het hoofdstuk transport richt zich vooral
op liberalisering van het wegtransport (Midden- en Oost-Europa) en maritieme
veiligheid (Cyprus, Malta, Balticum). Duitsland en Oostenrijk hebben gepleit
voor stapsgewijze liberalisering van de wegtransportsector. De regering ziet
op basis van de huidige inzichten geen aanleiding te pleiten voor overgangstermijnen
voor internationaal wegtransport. Lidstaten zouden reeds voor toetreding tot
stapsgewijze opening van hun markten kunnen komen op basis van bilaterale
verdragen. De wenselijkheid van een wederzijdse overgangsperiode voor cabotage
(binnenlands vervoer in een andere lidstaat) zal nader bekeken moeten worden.In het hoofdstuk energie gaat de aandacht,
naast liberalisering van de energie- en gasmarkten en aanleg van een minimumolievoorraad,
vooral ook uit naar nucleaire veiligheid. Nucleaire veiligheid maakt weliswaar
formeel geen onderdeel uit van het acquis, maar
heeft politiek hoge prioriteit in het uitbreidingsproces. Het gaat daarbij
om het definiëren van het gewenste «hoge niveau van nucleaire veiligheid»
en om de voorgenomen sluiting van onveilige kernreactoren in Bulgarije, Litouwen
en Slowakije. In een ad hoc werkgroep inzake nucleaire veiligheid werden aanbevelingen
opgesteld over nucleaire veiligheid in specifieke installaties in de kandidaat-lidstaten.
Deze zullen een belangrijke inbreng vormen voor de toetredingsonderhandelingen.
Daarnaast wordt verder gewerkt aan (financiering van) de sluiting en ontmanteling
van genoemde onveilige reactoren. De Oost-Europabank (EBRD) beheert hiertoe
speciale fondsen, waarin de Commissie en ook Nederland participeren. Ook kan
gebruik worden gemaakt van de Euratom-leningfaciliteit. Een uitvoerig overzicht
van Nederlandse hulpinspanningen op dit gebied is op 12 februari 2001 aan
de Kamer gezonden (Kamerstuk 22 112 nr. 183, vergaderjaar 2000–2001).Teneinde het proces van liberaliseren van de gas- en elektriciteitsmarkt
in het kader van het Lissabon-proces niet in gevaar te brengen, en met het
oog op de lange traditie van staatsbetrokkenheid, exclusieve rechten en monopolies
in een aantal kandidaat-lidstaten, acht de regering het zaak dat erop aangedrongen
wordt dat de kandidaat-lidstaten vanaf moment van toetreding het acquis op dit punt volledig hebben overgenomen. Dit is ook
uit oogpunt van de Nederlandse concurrentiepositie (level
playing field) van belang.Tijdens het Spaanse voorzitterschap zullen – naast mogelijke left-overs – tenslotte de laatst overgebleven hoofdstukken
aan de orde komen. Volgens de road map gaat het
hierbij vooral om de hoofdstukken regionaal- en structuurbeleid, budgettaire
vraagstukken, institutionalia, en de financiële aspecten van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid. Het betreft hier dus vooral de financiële kant van de
uitbreiding. De regering is van mening dat zo spoedig mogelijk een eerste
aanzet moet worden gedaan om tot een oplossing van deze complexe en politiek
gevoelige hoofdstukken te komen. Hiermee moet niet tot het Spaanse voorzitterschap
worden gewacht. Als basis voor verdere nationale standpuntbepaling heeft de
regering twee interdepartementale beleidsonderzoeken (IBO's) laten uitvoeren
onder onafhankelijke wetenschappelijke leiding. In deze IBO's worden verschillende
scenario's doorgerekend voor de gevolgen van de uitbreiding voor voor het
landbouwbeleid en de structuurfondsen (op deze problematiek werd nader ingegaan
in hoofdstuk 2 en 3).Wanneer gedurende de Belgische en Spaanse voorzitterschappen kan worden
doorgewerkt op basis van de road map, kunnen de
onderhandelingen eind 2002 worden afgerond; uiteraard alleen met die landen
die er klaar voor zijn. De doelstelling zoals geformuleerd door de Europese
Raad van Gotenburg is dat deze landen als lidstaten kunnen deelnemen aan de
verkiezingen voor het Europees Parlement in 2004.Referenties• Enlargement Strategy Paper; Report on progress towards accession
by each of the candidate countries (Europese Commissie, ELARG DS 912/00, 8
november 2000)• Stappen naar toetreding; een nieuwe fase in het EU-uitbreidingsproces
(Kamerstuk 2000/2001, 23 987 nr. 3)• Notitie inzake Vrij Verkeer van Personen in het EU-uitbreidingsproces
(Kamerstuk 2000/2001, 23 987, nr. 5)• Voortgangsnotitie EU-Uitbreiding (Kamerstuk 23 987, nr. 6)• Naar een Europabrede Unie; rapport aan de Regering (WRR, 4 september
2001)5.2.1.2 Buitenlands BeleidStand van zakenThemataDe in oktober 1999 aangetreden Hoge Vertegenwoordiger voor het Gemeenschappelijke
Buitenlands en Veiligheidsbeleid (GBVB) Solana is het afgelopen jaar steeds
meer het gezicht van de Unie geworden. Ook onder het Franse en Zweedse voorzitterschap
heeft hij daarvoor alle ruimte gekregen. In de afgelopen periode heeft de
Hoge Vertegenwoordiger, ondersteund door zijn Policy Unit, met name op de Balkan en in het Midden-Oosten een prominente rol
kunnen vervullen. Maar ook voor andere dossiers (zoals bijvoorbeeld het Europees
Veiligheids- en Defensiebeleid, Rusland en de Kaukasus) heeft hij zich actief
ingezet. De permanente instelling van het Politiek en Veiligheidscomité,
waartoe de Algemene Raad van januari 2001 besloot, betekende een nieuwe impuls
voor het GBVB. Omdat dit comité, samengesteld uit nationale vertegenwoordigers
op hoog niveau, permanent aanwezig is in Brussel, is de Unie meer dan voorheen
in staat alert te reageren op actuele ontwikkelingen. De buitenlands-politieke
stem van de Unie kan daardoor duidelijker klinken.Een belangrijke vernieuwing was voorts dat de Raad van januari 2001 voor
de eerste keer een oriënterend debat hield over de prioriteiten in het
externe optreden van de Unie. De ministers van Buitenlandse Zaken hadden hiertoe
besloten tijdens het informeel overleg («Gymnich-bijeenkomst»)
van september 2000 te Evian, in het besef dat het externe politieke optreden
van de Unie nog onvoldoende in verhouding stond tot haar economische gewicht
en haar hulpinspanning. In het debat bevestigden de ministers het cruciale
belang van coherentie in het externe optreden en van goede samenwerking tussen
aan de ene kant de Raad en de Hoge Vertegenwoordiger en aan de andere kant
de Commissie. De Raad bevestigde dat de prioriteiten (uitbreiding en stabilisatie
aan de grenzen van de Unie, armoedebestrijding, crisisbeheersing) bepalend
moeten zijn voor de budgettaire keuzes van de Unie. Besloten werd dat de Raad
jaarlijks in januari een prioriteitendebat zal houden.In het debat stond de Raad ook stil bij het functioneren van de Gemeenschappelijke
Strategieën, mede aan de hand van een kritisch rapport van de Hoge Vertegenwoordiger.
Het rapport stelde dat de drie bestaande Gemeenschappelijke Strategieën
(over Rusland, Oekraïne en het Middellandse-Zeegebied) operationele waarde
ontberen, omdat de doelstellingen te ruim zijn geformuleerd en keuzes uit
de weg worden gegaan. De Raad van februari 2001 nam vervolgens aanbevelingen
over om het instrument te verbeteren. Bedoeling is door beperking van de gekozen
prioriteiten de operationele waarde van de strategieën te vergroten.
De strategieën zullen elk jaar worden getoetst.Een onderwerp dat tijdens het Franse en Zweedse voorzitterschap prominent
op de agenda van de Raad prijkte was de verdere uitwerking van het Europees
Veiligheids- en Defensiebeleid (EVDB). Na de Capabilities
Commitment Conference van november 2000, kon tijdens de Europese
Raad van Nice belangrijke vooruitgang worden geboekt op gebied van de vormgeving
van de permanente structuren en van de relatie van de Unie met de NAVO en
met derde landen (zie ook hoofdstuk 7). Op Nederlands initiatief stemde de
Europese Raad in met een EVDB-verdragswijziging. Begin 2001 werden de opgezette
structuren (Politiek en Veiligheidscomité, Militair Comité en
Militaire Staf) permanent verklaard.Onder het Zweedse voorzitterschap heeft de Unie zich gewijd aan de uitwerking
van de civiele aspecten van crisisbeheersing. Daarbij ging de aandacht vooral
uit naar de rol van de politie. Doel is om in het jaar 2003 5 000 politiefunctionarissen
beschikbaar te hebben voor vredesmissies. Op 10 mei 2001 vond een politieconferentie
plaats, waar geconstateerd werd dat de Unie goed vordert bij het realiseren
van deze doelstelling. Ook ten aanzien van de andere aspecten van civiele
crisisbeheersing die door de Europese Raad van Feira prioritair zijn verklaard,
te weten rule of law, civiele administratie en
civiele bescherming, is in de eerste helft van 2001 voortgang geboekt (zie
hoofdstuk 7). Naast civiele crisisbeheersing besteedde het Zweedse voorzitterschap veel
aandacht aan conflictpreventie. In de Raad van januari werd hieraan een openbaar
debat gewijd. De Europese Raad van Gotenburg heeft een EU-programma inzake
conflictpreventie goedgekeurd. Dit programma heeft tot doel duidelijke politieke
prioriteiten voor preventief optreden van de Unie vast te stellen en te zorgen
voor accurate informatie, analyse van en inzicht in de verschillende mogelijkheden
van preventief optreden, een meer gerichte en effectieve inzet van de instrumenten
waarover de Unie beschikt en versterking en verbetering van de samenwerking
met de VN, de OVSE en andere internationale en regionale organisaties en civil society.Landen en regio'sWat betreft de relaties van de Unie met de verschillende regio's beheerste
de Westelijke Balkan ook tijdens het Franse en Zweedse voorzitterschap de
agenda van de Raad. De democratische omwenteling in de Federale Republiek
Joegoslavië, die het gevolg was van de verkiezingen van 24 september
2000, leidde tot een drastische wijziging van het EU-beleid ten aanzien van
dat land. Na Kostunica's overwinning besloot de Raad van oktober 2000 de tegen
Servië gerichte sancties op te heffen (met uitzondering van de specifiek
tegen Milosevic c.s. gerichte maatregelen). Ook toonde de Raad zich bereid
de FR Joegoslavië snel op te nemen in het Stabilisatie- en Associatieproces
met de landen in de regio. Tijdens de EU-Balkan Top, die op 24 november 2000
in Zagreb plaatsvond, bevestigden de EU-regeringsleiders de blijvende betrokkenheid
van de Unie bij de regio via het Stabilisatie- en Associatieproces. Het uiteindelijke
doel van die betrokkenheid is de volledige integratie van de Balkanlanden
in de Europese structuren. Daarbij werd benadrukt dat de betrokken landen
in de eerste plaats zelf hun verantwoordelijkheid moeten nemen door te voldoen
aan de bekende voorwaarden (democratisering, samenwerking met het Joegoslavië
Tribunaal en een gezond macro-economisch beleid) en door onderling nauw samen
te werken.Naast de genoemde positieve ontwikkelingen vroegen in het voorjaar van
2001 twee problemen in het bijzonder de aandacht van de Raad: de spanningen
in de Presevo-vallei (zuid-Servië) en de ontwikkelingen in Macedonië.
In beide gevallen vervulde Hoge Vertegenwoordiger Solana samen met de Secretaris-Generaal
van de NAVO een bemiddelende rol. In Macedonië werd ook nauw samengewerkt
met de Amerikaanse bemiddelaar.Het Midden-Oosten vroeg eveneens aandacht van de Raad. Na het uitbreken
van de intifada op 28 september 2000 heeft de Unie de partijen herhaaldelijk
opgeroepen de geweldsspiraal te doorbreken en concessies te doen in onderhandelingen
die onder leiding van de VS plaatsvonden. De onderhandelingen (in Camp David,
Sharm-el-Sheikh en Taba) leidden uiteindelijk niet tot een voor beide partijen
aanvaardbaar resultaat. Met het aantreden van president Bush van de VS en
de nieuwe Israëlische regering van premier Sharon ontstond begin dit
jaar een nieuwe situatie. De inspanningen van de Unie zijn er sindsdien in
de eerste plaats op gericht de geweldsspiraal in het Midden-Oosten te doorbreken
en de voorwaarden te scheppen voor het hervatten van de vredesonderhandelingen.
De Unie oefende druk uit op beide partijen: op president Arafat om het geweld
van Palestijnse zijde te beëindigen, op de Israëlische regering
om de blokkade van de Palestijnse gebieden op te heffen, om de verplichte
belastingafdrachten aan de Palestijnse autoriteit te hervatten en om
een einde te maken aan het nederzettingenbeleid. Hoge Vertegenwoordiger Solana
speelde, op verzoek van de Raad, een actieve rol bij het zoeken naar oplossingen.
Hij was aanwezig bij de onderhandelingen in Sharm-el-Sheikh en maakte deel
uit van de zogenaamde Mitchell-commissie, die tijdens deze top werd ingesteld
om onderzoek te doen naar de oorzaken van het uitbreken van geweld in september
2000 en aanbevelingen te doen om herhaling te voorkomen. De Raad van mei 2001
omarmde het rapport van de Mitchell-commissie, naast een Jordaans-Egyptisch
initiatief, als basis voor een uitweg uit de crisis.Ten aanzien van Rusland zette de Unie het afgelopen jaar haar tweesporenbeleid
voort: invulling geven aan de strategische relatie op de lange termijn, maar
tevens Moskou blijven aanspreken op nakoming van eerder gedane toezeggingen
ten aanzien van de Tsjetsjeense crisis (toegang voor internationale organisaties,
een onafhankelijk onderzoek naar schendingen van mensenrechten en het nastreven
van een politieke oplossing). Terwijl binnen de Unie het accent geleidelijk
meer kwam te liggen op de lange-termijn-relatie, bepleitte met name Nederland
ook blijvende aandacht voor het tweede spoor. Tijdens de Topbijeenkomst van
30 oktober 2000 in Parijs kwamen de Unie en Rusland overeen de samenwerking
te intensiveren. Zij namen een gezamenlijke verklaring aan over de versterking
van de dialoog over politieke en veiligheidszaken en besloten tot een dialoog
over energie. President Poetin herhaalde zijn eerdere toezegging te streven
naar een politieke oplossing van het Tsjetsjeense probleem. Tijdens de Europese
Raad van Stockholm werden in aanwezigheid van president Poetin nadere afspraken
gemaakt over de bevordering van de samenwerking. De Europese Raad herhaalde
bij die gelegenheid zijn bezorgdheid over de situatie in Tsjetsjenië.Wat betreft de relatie van de Unie met Azië kreeg een aantal onderwerpen
nadrukkelijk aandacht. Zo uitte de Raad herhaaldelijk haar bezorgdheid over
de ontwikkelingen in Indonesië. Op initiatief van Nederland zond de Unie
in oktober 2000 en februari 2001 een missie naar de Molukken. De Raad van
mei 2001 spoorde de Indonesische regering aan de ingeslagen weg van politieke
en economische hervormingen te vervolgen en zich voortvarend in te zetten
voor de oplossing van de problemen in de Molukken, Aceh, Irian Jaya en Kalimantan.De Raad sprak bovendien steun uit voor het verzoeningsproces tussen de
beide Korea's. Tijdens de derde Topontmoeting in het kader van de Asia-Europe Meeting (ASEM) in Seoul in oktober 2000, verwelkomden
regeringsleiders de historische ontmoeting tussen de beide Koreaanse presidenten
eerder dat jaar. Diverse lidstaten en de Unie knoopten diplomatieke betrekkingen
aan met Noord-Korea. Verder bracht een trojka op hoog niveau (onder leiding
van de Zweedse premier Persson) een bezoek aan dat land in mei 2001, waarbij
met name over mensenrechten en non-proliferatie werd gesproken.Nadat de aanscherping van de sancties tegen Birma in april 2000 de weg
had vrijgemaakt naar hervatting van de dialoog met de Association of South East Asian Nations (ASEAN), vond in december
2000 in Laos de eerste ministeriële EU-ASEAN bijeenkomst sinds drie jaar
plaats. De ASEAN-leden toonden zich daar bereid enige druk op Birma uit te
oefenen. De situatie in dat land blijft uiterst zorgwekkend ondanks bezoeken
van de speciaal afgezant van de VN Razali, en enkele contacten tussen het
regime en oppositieleidster Aung San Suu Kyi. De Raad besteedde ook regelmatig aandacht aan de ontwikkelingen in Afrika.
Speciaal Vertegenwoordiger voor de Grote-Merenregio, Ajello, bracht bij diverse
gelegenheden verslag uit van zijn werkzaamheden. In februari 2001, vlak na
de dood van president Laurent Kabila en het eerste optreden van zijn zoon
Joseph, besloot de Raad tot een aantal maatregelen om de Democratische Republiek
Congo te ondersteunen in het vredesproces. In mei 2001 sprak de Raad op basis
van een notitie van Hoge Vertegenwoordiger Solana over de wijze waarop de
Unie een bijdrage kan leveren aan de oplossing van het conflict.Naar aanleiding van de zorgwekkende ontwikkelingen in Zimbabwe –
een politieke en economische crisis waarbij de rule of
law, de onafhankelijke rechtspraak en de media worden bedreigd –
besloot de Raad in februari 2001 tot een kritische dialoog met dat land onder
artikel 8 (politieke dialoog) van het Cotonou Verdrag. Verdergaande (sanctie)maatregelen
werden niet uitgesloten.Ten aanzien van het conflict in Ethiopië en Eritrea riep de Raad
in mei 2001 bij het verstrijken van het EU-wapenembargo op Nederlands initiatief
op tot terughoudendheid bij wapenleveranties aan beide landen. Nederland heeft
zich in de Raad ook sterk gemaakt voor een actieve rol van de Unie in de post-conflict
fase.Tijdens de Raad van mei 2001 werd ook een Gemeenschappelijk Standpunt
inzake Conflictpreventie in Afrika aangenomen. Het betrof een herziening van
een reeds bestaand Gemeenschappelijk Standpunt met een operationeler accent.
Dit past in het streven van de Unie om een alomvattend beleid op het gebied
van conflictpreventie te ontwikkelen.Beleid in voorbereidingThemataHet Belgische voorzitterschap heeft aangegeven zich te zullen inspannen
om de efficiëntie en coherentie van het externe optreden van de Unie
en de lidstaten te verbeteren. Dit impliceert, aldus Brussel, een meer prominente
rol voor Hoge Vertegenwoordiger Solana en een intensivering van het overleg
tussen hem en de Commissie. De regering ondersteunt dit streven. Datzelfde
geldt voor het voornemen van België om tijdens zijn voorzitterschap het
respect voor mensenrechten een prominente plaats te geven in het GBVB.Andere prioriteit van het Belgische voorzitterschap zal de verdere uitwerking
van het EVDB zijn. Bedoeling is om het EVDB tijdens de Europese Raad van Laken
in december 2001 operationeel te verklaren. Tijdens het Belgische voorzitterschap
zal een Capabilities Improvement Conference plaatsvinden
om te inventariseren wat lidstaten nog moeten bijdragen aan de realisatie
van de headline goal in 2003. Daarnaast zal nader
overleg met Turkije nodig zijn om een definitief akkoord te bereiken over
de samenwerking tussen de Unie en de NAVO. Evenals het Zweedse voorzitterschap
wenst ook België ruime aandacht te besteden aan civiele crisisbeheersing
en conflictpreventie (zie hoofdstuk 7).Landen en regio'sHet is niet gemakkelijk aan te geven welke regio's in de komende periode
bijzondere aandacht van de Raad zullen vragen. Dat wordt immers voor een niet onbelangrijk deel door de actualiteit bepaald. Het Belgische
voorzitterschap noemt in dit verband toch een viertal prioriteiten, die ook
in het komende jaar ongetwijfeld regelmatig onderwerp van gesprek in de Raad
zullen zijn: de Balkan, Rusland, Centraal-Afrika en het vredesproces in het
Midden-Oosten.Wat de Balkan betreft zal de Unie zich inspanningen moeten blijven getroosten
om vrede en veiligheid te bewaren. Naast het inspelen op actuele politieke
ontwikkelingen en (acute) crisisbeheersing zal daarbij de aandacht met name
uitgaan naar het Stabilisatie- en Associatieproces. Met betrekking tot Rusland
zal de Topbijeenkomst van oktober 2001 bij uitstek de gelegenheid zijn om
verder inhoud te geven aan de strategische langetermijnrelatie.De bijzondere aandacht voor Centraal-Afrika sluit goed aan bij de initiatieven
die Nederland de afgelopen jaren op dat terrein heeft genomen. Het Belgische
voorzitterschap is voornemens een actieplan op te stellen met het oog op vrede
en ontwikkeling in Centraal-Afrika.Wat het Midden-Oosten betreft zal het Belgische voorzitterschap, bijgestaan
door Hoge Vertegenwoordiger Solana, de inspanningen voortzetten om de geweldsspiraal
te doorbreken en de partijen terug te brengen naar de onderhandelingstafel.Daarnaast zal ook de dialoog met de Verenigde Staten het komende jaar
de nodige aandacht van het EU-voorzitterschap vergen.Over de voornemens van het Spaanse voorzitterschap is nog niet veel bekend.
In ieder geval zal in mei 2002 de tweede Topontmoeting tussen de Unie en de
landen van Latijns Amerika en de Cariben (LAC) te Madrid worden gehouden.TopconferentiesKomend najaar zijn de volgende Topconferenties voorzien op het niveau
van staatshoofden/regeringsleiders: 5 september 2001BrusselEU-China11 september 2001KievEU-Oekraïne 3 oktober 2001BrusselEU-Rusland 23 november 2001New DelhiEU-India 18 december 2001OttawaEU-CanadaAls gevolg van de reductie van het aantal Toppen per jaar op aandringen
van de VS zal onder het Belgische voorzitterschap geen EU-VS Top plaatsvinden.
Wel zal er aan het eind van het voorzitterschap een ministeriële bijeenkomst
georganiseerd worden. Onder Spaans voorzitterschap zal wel weer een EU-VS
Top plaatsvinden.ReferentiesWebsites:http://www.eu2001.be (Belgisch voorzitterschap)http://www.ue.eu.int/pesc (website van Hoge
Vertegenwoordiger Solana)http://www.europe.eu.int/comm/dgs/externalrelations (DG Buitenlandse Betrekkingen) 5.2.1.3 HandelsbetrekkingenStand van zakenHet afgelopen jaar hebben verschillende handelspolitieke zaken de aandacht
gevraagd van de Algemene Raad.Betrekkingen met de Verenigde StatenOp bilateraal terrein waren met name de betrekkingen tussen de Unie en
de VS onderwerp van gesprek. Na de top van december 2000, die geen doorbraak
in de bilaterale handelsgeschillen opleverde, presenteerde de Commissie in
februari een evaluatie van de opzet van de New Transatlantic
Agenda en kwam zij met aanbevelingen om dit raamwerk van betrekkingen
tussen de Unie en de VS efficiënter en daadkrachtiger te maken. Naar
aanleiding van de EU-VS Toppen zal de Raad ook in de toekomst regelmatig de
transatlantische betrekkingen bespreken.In het handelsgeschil met de VS over bananen, een van de meest slepende
geschillen, kwam het afgelopen jaar wel verbetering. De Commissie presenteerde
in oktober 2000 aan de Raad een nieuwe methode om de licenties voor de invoer
van bananen te verdelen tot 2006, waarna een zuiver tariefsysteem in werking
zal treden. De Raad aanvaardde de methode als een mogelijke oplossing, maar
vroeg de Commissie verder te zoeken naar een oplossing die voor alle betrokkenen
acceptabel is. Eind april kwam de Commissie met de VS uiteindelijk tot overeenstemming
over de methodiek (waarna ook met Ecuador, de grootste derde partij, een akkoord
werd bereikt). Het nieuwe bananeninvoersysteem, waarbij de licentieverdeling
gebaseerd is op historische invoercijfers, is per 1 juli voorlopig in werking
getreden. De Raad zal het komende jaar nog wel zijn goedkeuring moeten geven
aan enkele wijzigingen.Het is niet uit te sluiten dat de Raad zich het komende jaar weer over
een aantal handelsgeschillen met de VS zal buigen.Landen en Gebieden Overzee (LGO)Van direct belang voor Nederland was de presentatie van het nieuwe Commissievoorstel
voor het LGO-Besluit, in november 2000. Het besluit geeft invulling aan de
associatie tussen de Unie enerzijds en de landen en gebieden overzee (LGO)
van vier lidstaten (Nederland, Frankrijk, Verenigd Koninkrijk en Denemarken)
anderzijds en heeft tot doel het bevorderen van de economische ontwikkeling
van de LGO. Het besluit heeft voor Nederland betrekking op de Nederlandse
Antillen en Aruba.Het Commissievoorstel was, voor wat betreft de implicaties voor de Nederlandse
LGO, niet conform de doelstellingen van de LGO-associatie zoals vermeld onder
artikel 182 EG (economische, sociale en culturele ontwikkeling). Het was als
geheel aanmerkelijk minder gunstig voor de Nederlandse LGO dan het huidige.
Aangezien er geen overeenstemming kon worden bereikt voordat het oude besluit
eind februari 2001 afliep, besloot de Raad in februari het oude LGO-Besluit
te verlengen tot december 2001. De onderhandelingen over het nieuwe Besluit
zijn nog niet afgerond. De regering wenst op handelsgebied een duurzame en
transparante regeling en is voorstander van een realistische en coherente
aanpak van de relatie tussen de Gemeenschap en de LGO. Een nieuw LGO-Besluit
mag geen afbreuk doen aan een duurzame ontwikkeling van de Nederlandse LGO.
De verwachting is dat de Raad voor afloop van de verlenging van het oude besluit
nog ten minste een keer zal spreken over het voorstel voor een nieuw LGO-Besluit.Markttoegang voor MOL'sIn oktober presenteerde de Commissie een voorstel om over te gaan tot
tarief- en quotavrije invoer van alle goederen, met uitzondering van wapens
en munitie, uit de minst ontwikkelde landen (MOL's) door aanpassing van het
autonome Algemene Preferentiële Stelsel (APS). Het initiatief van de
Commissie was een belangrijke politieke stap en een signaal naar derde landen.
De economische positie van de MOL's kan met het voorstel worden versterkt.
Ook levert het een bijdrage aan het proces dat moet leiden tot de start van
een nieuwe WTO-handelsronde. Sommige lidstaten waren echter beducht voor de
invloed van het voorstel op de interne markt. De Raad is uiteindelijk in februari
2001 met gekwalificeerde meerderheid akkoord gegaan met een compromisvoorstel,
dat de Commissie samen met het Zweedse voorzitterschap had uitgewerkt. Frankrijk
en Spanje hebben als enige lidstaten niet ingestemd.Het compromis heeft ertoe geleid dat vanaf 5 maart 2001 rechten-
en quotavrije markttoegang voor alle producten afkomstig uit de MOL's is ingesteld,
met uitzondering van wapens en munitie en met een overgangsperiode voor bananen,
suiker en rijst.Beleid in voorbereidingWTOOp multilateraal gebied staat het komende jaar de voorbereiding en opvolging
van de Vierde Ministeriële Conferentie van de WTO centraal, die van 9–13
november 2001 in Doha, Qatar zal plaatsvinden. Nederland beoogt, net als de
Unie, tijdens de conferentie een nieuwe brede handelsronde van start te laten
gaan. Voor de regering staan voor de conferentie in Doha de vier hoofddoelstellingen
die golden in de aanloop naar de derde ministeriële WTO-conferentie (Seattle,
1999) nog steeds overeind. Deze doelstellingen zijn beschreven in hoofdstuk
3.3.Gegeven het verloop van de Seattle-Conferentie en de WTO-onderhandelingen
in 2001 over landbouw en diensten, bestaat er binnen de Unie consensus over
de noodzaak om de belangen van ontwikkelingslanden in WTO-verband zo goed
mogelijk te waarborgen. De Unie zet zich onder meer in voor de bevordering
van de toetreding van ontwikkelingslanden tot de WTO, en een overzichtelijk
vergaderschema in combinatie met een adequate stukkenstroom ter ontlasting
van de druk op lidstaten die geen vertegenwoordiging in Genève hebben.
Ook pleit de Unie voor een oplossing van de problemen die ontwikkelingslanden
hebben bij de invoering van bestaande en toekomstige WTO-akkoorden. Bij deze
zgn. «implementatiediscussie» gaat het – naast al aangekondigde
maatregelen voor technische assistentie en capaciteitsopbouw – om een
beslissing om bepaalde overgangstermijnen voor ontwikkelingslanden te verlengen,
alsmede om de oplossing van enkele bestaande vraagstukken.Daarnaast ijvert de regering binnen de Unie voor consolidatie, uitbreiding
en verbetering van autonome handelsmaatregelen ter verbetering van de positie
van ontwikkelingslanden, en voor tijdelijke a-symmetrische handelsconcessies,
zoals die ook in het verleden bestonden. Ook vraagt zij aandacht voor liberalisering
van de handel in producten en diensten die van bijzonder exportbelang zijn
voor ontwikkelingslanden (onder meer landbouw, textiel, maritieme diensten
en toerisme) en het wegnemen van piektarieven en tariefescalatie.In het voorbereidingstraject tot Qatar zal de inzet van de regering hoofdzakelijk
gericht zijn op drie aspecten. Ten eerste gaat het om voldoende flexibiliteit
in de EU-positie voor een nieuwe ronde, met name op onderwerpen als handel
en investeringen en mededinging. Daarnaast zal de EU ook bereid moeten zijn
tot een meer ambitieuze inzet voor de verdere landbouwonderhandelingen. Verregaande
hervormingen van het GLB zijn niet alleen noodzakelijk voor de WTO-landbouwonderhandelingen,
maar ook gezien de uitbreiding van de Unie en de recente discussies over voedselveiligheid
(zie hoofdstuk 2).Een tweede aspect is de implementatiediscussie (zie hierboven). In weerwil
van het belang dat ontwikkelingslanden hieraan hechten is er nog weinig voortgang
geboekt. Gelet op de situatie in Washington zal de Unie hier het initiatief
moeten nemen en druk op de VS moeten uitoefenen om te volgen. Duidelijk is
dat voor een nieuwe ronde een tegemoetkoming nodig is bij de implementatiekwesties.
Nederland heeft op de Europese Raad in Gotenburg (zowel binnen de vijftien
als tegenover de VS) gewezen op de noodzaak een verdere stap in de richting
van de ontwikkelingslanden te maken. Daarnaast streeft de regering er ook
naar dat serieus aandacht wordt besteed aan de zorgen die ontwikkelingslanden
hebben geuit over de relatie tussen het TRIPs-Verdrag (Trade Related Intellectual Property Rights) en biodiversiteit alsmede
over de relatie tussen dit verdrag en hun toegang tot essentiële medicijnen.Het derde aspect betreft de relatie met de VS. De kansen op een nieuwe
WTO-ronde worden aanzienlijk groter indien de VS in Genève samen met
de Unie het voortouw wil nemen. Het belangrijkste mechanisme in de verbetering
van de relatie met de VS vormt de deëscalatie van de bilaterale handelsgeschillen.
De recente overeenstemming over een oplossing van het bananenconflict (zie
hiervoor) is een wezenlijke stap in dit proces.Referenties• Raadsconclusies 2294e zitting d.d. 9 oktober 2000, doc. nr. 12012/00
(bananen)• Raadsconclusies 2308e zitting d.d. 20 november 2000, doc. nr. 13430/00
(LGO)• Raadsconclusies 2331e zitting d.d. 26/27 februari 2001, doc. nr.
6506/01 (EBA)• Kamerstuk 25 074, nummer 31, 12 november 1999: Ambities voor
de Nieuwe Ronde• Kamerstuk 25 074, nummer 39, 18 mei 2001: Voortgangsrapportage
en vooruitblik op Qatar• Kamerstuk 25 074, nummer 40, 9 juli 2001: Verslag Algemeen
Overleg over WTO-rapportage• Kamerstuk 21 501–20, nummer 161,19 juni 2001: verslag
ER Gotenburg, 15/16 mei 2001Websites:http://www.europa.int/comm/tradehttp://www.europa.int/comm/externalrelationshttp://www.wto.orghttp://www.ustr.org5.2.2 Raad OntwikkelingssamenwerkingVergaderdata OS Raad8 november 2001 OS Raad30 mei 2002Stand van zakenHet afgelopen jaar kan vooral gekenschetst worden door de nieuwe koers
die de Commissie, met instemming van de Raad, is gaan varen. De belangrijkste
ontwikkelingen worden in hoofdstuk 3 van deze Staat beschreven: de in november
2000 aangenomen beleidsstrategie die armoedebestrijding als hoofddoel aanhoudt
en zes sectoren aanwijst waar de Commissie zich in haar beleid op zal richten,
en het reorganisatieproces van de Commissie.Samenwerking EU-VNOnder Zweeds Voorzitterschap is de samenwerking tussen de Unie en de Verenigde
Naties verder uitgewerkt. De regering streeft al jaren naar een betere en
effectieve samenwerking tussen de Unie en de VN. Het belang van de VN als
organisatie met speciale mandaten en met een coördinerende rol is steeds
benadrukt. De regering is dan ook verheugd dat de Commissie een mededeling
heeft uitgebracht die deze samenwerking vorm geeft. De realisatie hiervan
zal echter grote stappen van de Commissie en de Raad vergen. Een belangrijke
stap zal de hervorming van het Financieel Reglement zijn, wat door alle lidstaten
in andere fora (Ecofinraad) moet worden gesteund. Daarnaast dient de Commissie
zich in te spannen om ook de praktische samenwerking met de VN en hun instellingen
in goede banen te leiden.Milieu en ontwikkelingDe Europese Raad van Cardiff (juni 1998) heeft alle vakraden uitgenodigd
een strategie op te stellen voor de integratie van milieudoelstellingen in
hun beleidsterreinen. Dit was het begin van het zogenaamde externe integratieproces,
ook wel het Cardiff-proces genoemd (te onderscheiden van het financieel-economische
Cardiff-proces, zie hoofdstuk 6). Inmiddels hebben negen vakraden tijdens
de Europese Raad in Gotenburg (juni 2001) de bedoelde strategieën gepresenteerd
en over de voortgang gerapporteerd. De Commissie heeft een strategie uitgezet
voor de Raad, waarbij milieuoverwegingen systematisch worden opgenomen in
de voorbereidingen van alle strategische plannen en programma's voor het EU-ontwikkelingsbeleid,
in het bijzonder de landenbeleidsdocumenten en de indicatieve programma's.In de Raad is Nederland altijd één van de voorvechters om
milieu en duurzame ontwikkeling te laten doorklinken in het EU-instrumentarium
voor het externe beleid. Milieu is bij uitstek een terrein waar coherent beleid
geboden is. Bij implementatie van het voorgenomen beleid staat het ownership aspect voorop; slechts dan hebben goede beleidsintenties
kans van slagen. Operationele coördinatieOnder Zweeds voorzitterschap zijn tijdens de Algemene Raad van januari
2001 richtlijnen voor coördinatie ter plaatse aangenomen. De richtlijnen
uit 1998 moesten worden vervangen, omdat deze niet op alle externe hulpprogramma's
van toepassing waren. Het document geeft inhoud aan het voornemen van de Algemene
Raad van oktober 2000, om de externe hulpprogramma's van de Unie te verbeteren.
Het standpunt van de regering is dat EU-coördinatie altijd in breder
donorverband moet worden geplaatst, waarbij met name gekeken moet worden naar
gelijkgestemde lidstaten en internationale organisaties en instellingen. Bovendien
dient het initiatief tot coördinatie vanuit het partnerland te komen.
Afstemming tussen lidstaten onderling mag niet tot creatie van een extra ambtelijke
laag leiden. Daarnaast wordt, geheel in lijn met de visie van de regering,
in deze richtlijnen bedongen dat overeengekomen strategieën altijd in
de context van de Poverty Reduction Strategy Papers
worden geplaatst.CoherentieDe samenhang tussen beleid voor ontwikkelingssamenwerking en andere beleidsterreinen
is regelmatig onderwerp van overleg in diverse nationale en internationale
fora. Onder Frans voorzitterschap heeft de Raad van november 2000 het Nederlands
initiatief aangenomen om het onderwerp «coherentie» als vast punt
op de agenda te plaatsen. Met enkele voorbeelden heeft Nederland duidelijk
de noodzaak van een coherent beleid geschetst, en daarbij specifiek aandacht
gevraagd voor coherentie tussen visserij en armoedebestrijding aan de hand
van de mededeling «Visserij en Armoedebestrijding» van de Commissie.
Het Belgisch voorzitterschap heeft gezegd zich in te zullen spannen voor agendering
van de mededeling op de Ontwikkelingssamenwerkingsraad en de Visserijraad.De inbedding van coherentie binnen de Commissie laat nog te wensen over.
Het in 2000 opgerichte «aandachtspunt voor coherentie» bestaat
uit één arbeidsplaats, die momenteel onbezet is. De Commissie
tracht hierin verbetering te brengen. Het coherente denken binnen de Commissie,
dat resulteert in interne toetsing van Commissievoorstellen op coherentieaspecten,
komt wel van de grond.De regering zal onder Belgisch en Spaans voorzitterschap aandacht blijven
vragen voor coherentie, zowel in de Raad als daarbuiten.Relatie tussen noodhulp, rehabilitatie en ontwikkelingshulpOnder Frans voorzitterschap is gesproken over de problematiek rondom het
grijze gebied dat bestaat tussen noodhulp, rehabilitatie en het op gang komen
van structurele hulp. Onder Zweeds voorzitterschap heeft de Commissie een
mededeling uitgebracht die ingaat op deze problematiek. In zijn conclusies
wees de Raad de Commissie op het belang van vroegtijdige opname van conflictindicatoren
in de landenbeleidsdocumenten. Bovendien vroeg de Raad de Commissie deel te
nemen aan reeds bestaande overleg- en coördinatiestructuren. Commissaris
Nielson wees erop dat de Commissie en de lidstaten in dit grijze gebied in
sommige gevallen bereid moeten zijn risico's te nemen en eerder over te gaan
op structurele hulp. Dit vereist politieke wil. Actieprogramma voor HIV/Aids, malaria en tuberculoseDe Commissie heeft op verzoek van de Raad begin 2001 een Actieplan uitgebracht
ter bestrijding van HIV/Aids, malaria en tuberculose. Het Actieplan identificeert
drie terreinen voor actie:– streven naar een optimale impact van de bestaande interventies,
gericht op het bereiken van de arme bevolkingsgroepen;– vergroten van de toegankelijkheid van farmaceutica (vaccins en
geneesmiddelen);– vergroten van de investeringen in onderzoek en ontwikkeling van
medicijnen en vaccins tegen de drie belangrijkste infectieziekten.De regering heeft steeds benadrukt dat de toegevoegde waarde van een Commissie-initiatief
vooral ligt bij de coherentie met het handelsbeleid.Beleid in voorbereidingOnder het Belgisch en het Spaans voorzitterschap zal de Raad vooral de
implementatie van het beleid en de uitwerking van de reorganisatie van de
Commissie kritisch volgen. Het wordt tijd de eerste resultaten te tonen.Streefcijfer officiële ontwikkelingshulpIn het kader van duurzame ontwikkeling heeft de Unie tijdens de Europese
Top van Gotenbrug de toezegging gedaan het VN-streefcijfer van 0,7 procent
BNP voor officiële ontwikkelingshulp zo spoedig mogelijk te realiseren
en concrete stappen te ondernemen om dit doel vóór de Wereldtop
over duurzame ontwikkeling in Johannesburg (2002) te bereiken. Nederland zal
dit ook in de Raad onder Belgisch voorzitterschap aan de orde stellen en lidstaten
op hun verantwoordelijkheid aanspreken.Mensenrechten en democratieHet Belgisch voorzitterschap ziet respect voor mensenrechten als een van
de uitgangspunten bij de bepaling van het buitenlands beleid. Het wenst dit
in het GBVB een prominente plaats te geven. De regering steunt het voorzitterschap
hierin. De Raad zal waarschijnlijk onder Belgisch voorzitterschap conclusies
aannemen naar aanleiding van de Commissiemededeling «Mensenrechten en
Democratie».Visserij en armoedebestrijdingOp verzoek van Nederland heeft België toegezegd zich ervoor te zullen
inspannen dat de mededeling «Visserij en Armoedebestrijding» zowel
op de agenda van de Ontwikkelingssamenwerkingsraad als van de Visserijraad
komt. De regering heeft haar waardering voor de mededeling uitgesproken. Het
coherentieprobleem wordt scherp gedefinieerd en er is een balans tussen de
economische belangen van de ontwikkelingslanden en de mondiale belangen van
duurzaamheid enerzijds en de commerciële en sociale belangen van Europese
vissers en consumenten anderzijds.Van belang bij de mededeling is echter de uitwerking van de coherentieprincipes.
Zo blijft het onduidelijk of de Unie zelf regels moet opstellen voor de eigen
vloot die in wateren van derde landen vist (bijvoorbeeld voor duurzaamheid
van de visbestanden of voor de lokale visserijvloot), indien derde landen
dat onvoldoende doen. Daarnaast verwijst de mededeling voor de implicaties
voor het Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB) naar het inmiddels verschenen
Groenboek, dat moet leiden tot een herziening van het GVB in
2002. Tenslotte zou de meer principiële vraag kunnen worden gesteld naar
de mate waarin de Unie de visserijakkoorden als sturingsinstrument voor de
eigen visserijsector en voor milieu- en ontwikkelingsdoelstellingen wil behouden.
Daarbij zou ook naar de prijs en de effectiviteit van het instrument in vergelijking
met alternatieven moeten worden gekeken en zou de hoogte van de subsidie aan
de reders ter discussie moeten worden gesteld.De regering zal erop aandringen dat in de uitwerking van het Groenboek
deze fundamentele beleidselementen adequaat zullen worden behandeld.Duurzame ontwikkelingDe uitvoering van de strategie voor duurzame ontwikkeling, die de Europese
Raad van Gotenburg heeft goedgekeurd, staat hoog op de agenda van het Belgisch
voorzitterschap. Wat betreft de strategie voor de integratie van milieuaspecten
in de ontwikkelingssamenwerking zal de Raad zich naast de implementatie richten
op de vaststelling van indicatoren. Voor de regering is het vaststellen van
indicatoren voor duurzame ontwikkeling van groot belang. Alleen op deze wijze
kan de voortgang zichtbaar worden gemaakt.Als onderdeel van duurzame ontwikkeling zal naar alle waarschijnlijkheid
de Raad van november 2001 het biodiversiteit Actieplan voor economische samenwerking
en ontwikkeling behandelen dat de Commissie in mei 2001 heeft uitgebracht.Centraal-AfrikaHet Belgisch voorzitterschap wenst een grotere betrokkenheid van de Unie
bij het vredesproces in Centraal-Afrika. Het voorzitterschap zal, in samenwerking
met de bevoegde internationale organisaties, een inventaris opstellen van
de humanitaire noden en van de rehabilitatiebehoeften in cruciale sectoren.
Op basis van die inventaris zal een Actieplan worden voorgesteld voor vrede
en ontwikkeling in Centraal-Afrika. De regering steunt het voorzitterschap
hierin. Nederland zal met name het belang onderstrepen van de Demobilisation, Disarmament, Rehabilitation and Repatriation programma's.
Ook zal Nederland een bijdrage blijven leveren aan humanitaire hulp.Referenties• Mededeling van de Commissie inzake samenwerking met de VN, COM(2001)
231• Mededeling van de Commissie inzake Mensenrechten en Democratie,
COM(2001) 251• Mededeling van de Commissie inzake Visserij en Armoedebestrijding,
COM(2000) 724• Mededeling van de Commissie inzake noodhulp, rehabilitatie en ontwikkelingshulp,
COM(2001) 153• Commissiestrategie inzake duurzame ontwikkeling, COM(2001) 264
definitief/2• Actieplan van de Commissie inzake bestrijding HIV/Aids, malaria
en tuberculose, COM(2001) 96• Actieplan van de Commissie inzake biodiversiteit, COM(2001) 162(01)• Raadsconclusies 2327e zitting d.d. 22–23 januari 2001, nummer
5279/01 (operationele coördinatie) • Raadsconclusies 2352e zitting d.d. 31 mei 2001, doc nr 8855/01
(noodhulp/rehabilitatie en ontwikkelingshulp)• Conclusies van het Voorzitterschap, ER Gotenburg, 15/16 mei 2001,
nummer SN200/01• Kamerstukken 21 501–04, nummer 74 en 76, resp. 1 december
2000 en 11 juni 2001: AO inzake de OntwikkelingsraadWebsites:http://www.europa.int/comm/devgen5.2.3 EcofinraadVergaderdata Ecofinraad10 juli 2001 Informele Ecofinraad22–23 september 2001 Ecofinraad16 oktober
2001Ecofinraad6 november
2001 Ecofinraad4 december
2001Ecofinraad22 januari
2002 Ecofinraad12 februari
2002Ecofinraad5 maart 2002 Informele Ecofinraad12–14 april 2002 Ecofinraad7 mei 2002 Ecofinraad4 juni 2002Ecofinraad (eventueel)25 juni 2002In de regel komen de twaalf lidstaten die op 1 januari 1999 de euro hebben
ingevoerd als «Eurogroep» bijeen op de avond voorafgaand aan de
Ecofinraad (voor een beschrijving van de Eurogroep zie hoofdstuk 6).Stand van zakenTijdens de Franse en Zweedse voorzitterschappen heeft de Ecofinraad zich
geconcentreerd op de volgende hoofdthema's:– verbreding van de economische beleidscoördinatie;– belastingen;– interne markt voor financiële diensten en regulering van
effectenmarkten;– uitbreiding van de Unie.Verbreding van de economische beleidscoördinatieMet de totstandkoming van de Economische en Monetaire Unie (EMU) is de
reikwijdte van economische beleidscoördinatie toegenomen. Voor de regering
staat de in 1999 afgesproken beleidslijn voorop: beleidsconcurrentie waar
het kan en beleidscoördinatie waar het moet of nuttig is. Economische
beleidscoördinatie is erop gericht stabiele en duurzame economische groei
te garanderen en te voorkomen dat lidstaten maatregelen nemen die schadelijk
zijn voor het functioneren van de EMU.De Unie kent verschillende coördinatieprocedures. Dit zijn:– de globale richtsnoeren voor het economisch beleid;– het Stabiliteits- en Groeipact betreffende het begrotingsbeleid;– de werkgelegenheidsrichtsnoeren;– de structurele hervormingen van product- en kapitaalmarkt (Cardiff-procedure); – de macro-economische dialoog.De verschillende procedures beïnvloeden elkaar. De werkgelegenheidsrichtsnoeren,
het stabiliteits- en groeipact en de Cardiff-procedure leveren input voor de globale richtsnoeren, die de kern van het coördinatieraamwerk
vormen (zie voor een gedetailleerde beschrijving hoofdstuk 6 van de Staat).De belangrijkste rapportage van de lidstaten binnen de economische beleidscoördinatie
is het jaarlijks op te stellen (dan wel bij te stellen) stabiliteitsprogramma
(of convergentieprogramma, wanneer de desbetreffende lidstaat nog niet aan
de euro deelneemt) binnen het Stabiliteits- en Groeipact. De lidstaten dienen
deze rapportages tussen half oktober en 1 december in en de Ecofinraad bespreekt
deze binnen twee maanden. In het stabiliteitsprogramma vermelden lidstaten
hoe zij in de komende periode zullen voldoen aan de doelstelling van het pact,
namelijk een nationaal begrotingssaldo dat nabij evenwicht is of een overschot
vertoont. Wanneer een lidstaat zich niet houdt aan de afspraken van het pact
en een buitensporig tekort aanhoudt, kan de Ecofinraad hem in het uiterste
geval financiële sancties opleggen.Economische beleidscoördinatie heeft onder de Franse en Zweedse voorzitterschappen
de nodige aandacht gekregen. Het Franse voorzitterschap legde hierbij de nadruk
op een versterking van de rol van de Eurogroep (zie onder). Onder Zweeds voorzitterschap
kreeg de duurzaamheid van de overheidsfinanciën op de lange termijn extra
aandacht. Zo werd mede op Nederlands initiatief tijdens de Europese Raad van
Stockholm (maart 2001) besloten dat de lidstaten voortaan de budgettaire gevolgen
van de vergrijzing zullen meenemen in hun stabiliteits- of convergentieprogramma's.
Voor arbeidsparticipatie werden de streefcijfers nader ingevuld.BelastingenOnder het Franse en Zweedse voorzitterschap is voortgang geboekt met het
belastingpakket. Doel van dit pakket is schadelijke belastingconcurrentie
te vermijden en de werking van de interne markt te bevorderen. Het belastingpakket
bestaat uit drie onderdelen:– een richtlijnvoorstel voor de fiscale behandeling van rente op
spaargeld;– de gedragscode ter voorkoming van schadelijke belastingconcurrentie;– een richtlijnvoorstel voor de afschaffing van bronheffing op interest
en royalty-betalingen tussen verbonden ondernemingen.De Europese Raad van Feira (juni 2000) sprak af dat zou worden bevorderd
dat ook bepaalde derde landen en afhankelijke en geassocieerde gebieden de
spaartegoedenrichtlijn zouden aannemen. De besprekingen hierover konden pas
beginnen nadat de «wezenlijke inhoud» van de richtlijn vaststond.
De Ecofinraad van november 2000 bereikte hierover overeenstemming. Na het
akkoord zijn het voorzitterschap en de Commissie besprekingen met derde landen
gestart. De betrokken lidstaten voeren soortgelijke besprekingen met afhankelijke
en geassocieerde gebieden. Parallel zet de Gedragscodegroep haar besprekingen
voort over standstill en terugdraaiing van schadelijke
belastingmaatregelen. Het ligt in de bedoeling het complete pakket voor eind 2002 aan te nemen.
Een ambtelijke Groep op Hoog Niveau is ingesteld om de coördinatie van
de werkzaamheden en een gelijkmatige voortgang op de drie onderdelen van het
belastingpakket te verzekeren.Wat betreft overige belastingonderwerpen, kon geen akkoord worden bereikt
over het richtlijnvoorstel voor een communautaire regeling voor de BTW-heffing
op elektronische diensten. Eén lidstaat achtte de maatregel onuitvoerbaar.
Naar verwachting zal het Belgische voorzitterschap het onderwerp weer agenderen.
Wel is door het Zweedse voorzitterschap voortgang geboekt met een richtlijnvoorstel
over vereisten aan BTW-facturen en de mogelijkheid van elektronisch factureren.
Positief nieuws is ook dat het Zweedse voorzitterschap het richtlijnvoorstel
voor een belasting op energieproducten opnieuw op de agenda heeft geplaatst.
Onder het Belgische voorzitterschap zullen de onderhandelingen over een Europese
energiebelastingrichtlijn worden voortgezet.Interne markt voor financiële diensten en regulering
van effectenmarktenDe kapitaalmarkt van de Unie is sterk gefragmenteerd. Er bestaan vijftien
afzonderlijke financiële markten, met afzonderlijke financiële diensten,
administratieve regels, belastingen en toezichthouders. Hierdoor zijn de vijftien
deelmarkten vrij ontoegankelijk, de toetredingskosten relatief hoog en de
rendementen relatief laag. De maatregelen uit het Actieplan financiële
diensten moeten deze situatie veranderen. Het actieplan is erop gericht voor
2005 met maar liefst 42 maatregelen een geïntegreerde markt voor financiële
diensten te bereiken. De Commissie rapporteert tweemaal per jaar over de voortgang.
In juni 2001 heeft zij haar vierde voortgangsrapport gepubliceerd.Gedurende de Franse en Zweedse voorzitterschappen is verder gewerkt aan
een aantal richtlijnen die deel uitmaken van het Actieplan financiële
diensten. De Ecofinraad bereikte onder meer een gemeenschappelijk standpunt
over de richtlijn «witwassen van geld». Het Europees Parlement
heeft echter in tweede lezing een aantal amendementen voorgesteld. De Raad
onderhandelt momenteel over deze amendementen. In oktober 2000 vond een gezamenlijke
Raad Ecofin Justitie en Binnenlandse Zaken plaats, die geheel aan dit thema
was gewijd. Deze Raad sprak af dat de Unie zal optreden tegen landen die geen
maatregelen nemen tegen witwaspraktijken en gebieden die de Financial Action Task Force (FATF) van de OESO heeft geïdentificeerd.Resultaten werden geboekt op de volgende terreinen:– het bereiken van een politiek akkoord over het Statuut van de
Europese vennootschap;– het aannemen van de richtlijnen over de liquidatie van banken
en verzekeringsondernemingen;– het vaststellen van een gemeenschappelijk standpunt over de beide
richtlijnen betreffende instellingen voor collectieve beleggingen in effecten
(ICBE's).Het conciliatiecomité bereikte een akkoord over de dertiende richtlijn
vennootschapsrecht inzake overnamebiedingen, dat het Europees Parlement vervolgens
echter verwierp. De Commissie beziet momenteel hoe verder moet worden gewerkt
aan dit ontwerp. Naast het Actieplan voor financiële diensten is ook het rapport van
het comité van wijzen onder leiding van de Belg Lamfalussy van belang
voor een geïntegreerde financiële markt voor 2005. Dit rapport gaat
over de regulering van de effectenmarkten. Het bevat voorstellen voor een
versnelling van de Europese regelgeving voor effectenmarkten, en voor betere
samenwerking tussen de nationale toezichthouders op effectenterrein. Volgens
het Lamfalussy-rapport verloopt het Europese wetgevingsproces te traag om
de snelle ontwikkelingen op het effectenterrein bij te houden. Lamfalussy
stelt daarom voor dat de Raad en het Parlement zich bij toekomstige effectenwetgeving
beperken tot de hoofdlijnen. Daarnaast moeten zij de ruimte bepalen waarbinnen
de Commissie tot nadere regelgeving over kan gaan. De Commissie zal daarbij
via de gebruikelijke comitologieprocedures moeten samenwerken met de lidstaten.
Op de Europese Raad van Stockholm bereikten Raad en Commissie overeenstemming
over de nieuwe aanpak. Met het Europees Parlement kon tot nu toe echter nog
geen overeenstemming worden bereikt. De onderhandelingen worden voortgezet,
mede aan de hand van twee recente Commissievoorstellen (inzake prospectus
en machtsmisbruik), die geënt zijn op het door Lamfalussy voorgestelde
nieuwe wetgevingskader.Uitbreiding van de UnieDe Ecofinraad heeft onder het Franse en het Zweedse voorzitterschap een
aantal initiatieven genomen voor de uitbreiding. Zo heeft de Ecofinraad aan
de Europese Raad van Nice (december 2000) verslag uitgebracht over de economische
en financiële stabiliteit op de middellange termijn van de kandidaat-lidstaten.Tijdens de informele Ecofinraad in Malmö (april 2001), waarbij ook
de ministers van Financiën en de presidenten van de centrale banken van
de kandidaat-lidstaten aanwezig waren, is een economische beleidsdialoog met
de kandidaat-lidstaten gestart. De dialoog gaat over de macro-economische
en financiële stabiliteit van de kandidaten, en heeft als doel de kandidaat-lidstaten
te adviseren over hun voorbereiding op de toetreding tot de Unie. De kandidaat-lidstaten
presenteren jaarlijks afzonderlijk een pre-accession economic
programme (PEP), dat zich laat vergelijken met een convergentieprogramma.
Hierin zetten de kandidaat-lidstaten uiteen hoe zij op economisch-financieel
terrein voorbereidingen treffen voor het lidmaatschap van de Unie. De Commissie
publiceert jaarlijks voortgangsverslagen over alle kandidaten en zal daarnaast
ook een rapport opstellen over de macro-economische en financiële stabiliteit
in de kandidaat-lidstaten. Aan de hand van deze informatie, de pre-accessie
economische programma's en de dialoog kan de Ecofinraad beoordelen in hoeverre
de kandidaat-lidstaten voldoen aan de toetredingscriteria.Overigens strekt de betrokkenheid van de Ecofinraad bij de uitbreiding
zich, vanuit zijn verantwoordelijkheid voor beheersbare EU-financiën,
ook uit tot de kosten van de uitbreiding.EurogroepDe Eurogroep besprak als vaste agendapunten de economische situatie in
de eurozone en praktische aspecten van de introductie van de euro. Verder
besteedde zij aandacht aan de financiële consequenties van vergrijzing
en aan structurele economische hervormingen. Ook besprak zij de Commissievoorstellen
voor versterkte economische beleidscoördinatie in de eurozone.
Deze kregen overigens weinig steun. Ten slotte besprak de Eurogroep onderwerpen
die voor haar functioneren van belang zijn, zoals het verbeteren van de statistieken
van de eurozone.Onder Frans voorzitterschap is de rol van de Eurogroep versterkt. De verbetering
van het functioneren werd vooral gezocht in organisatorische kwesties. Het
profiel en de zichtbaarheid werden vergroot door een naamswijziging (Eurogroep
in plaats van Euro-11), het houden van de vergadering op een andere dag dan
de Ecofinraad, het bespreken van structurele hervormingen tijdens de Eurogroep
en het houden van een persconferentie na afloop van de vergadering. De vergaderingen
bleven echter informeel van aard.België, dat gedurende geheel 2001 het voorzitterschap van de Eurogroep
bekleedt – aangezien Zweden nog niet aan de euro deelneemt – ambieert
een verdere versterking van de Eurogroep. Tijdens het Belgische voorzitterschap
werden de Commissievoorstellen voor versterkte economische beleidscoördinatie
in de eurozone besproken (zie verder hoofdstuk 6).De regering meent dat het huidige coördinatieraamwerk van het financieel-economisch
beleid in Europa naar wens functioneert. Zij wenst dan ook de huidige praktijk
van een goed functionerende (informele) Eurogroep te bestendigen. Hierbij
horen een goede inhoudelijke voorbereiding, betere eurozone-statistieken en
het in een vroeg stadium uitwisselen van informatie over belangrijke begrotingsvoorstellen
van individuele lidstaten. Nederland is verder voorstander van een grotere
aandacht voor structurele onderwerpen, zoals vergrijzing en structuurversterking,
in de Eurogroep.Beleid in voorbereidingDe Ecofinraad zal zich de komende periode concentreren op de volgende
hoofdthema's.Geslaagde overgang naar de euroIn elke vergadering van de Eurogroep staat dit onderwerp op de agenda.
Aan de hand van maandelijkse rapportage van de Commissie over de voortgang
van de introductie van de euro, kan de Eurogroep eventuele aandachtspunten
bespreken. Over de uitkomst van deze consultaties wordt rechtstreeks aan de
Ecofinraad gerapporteerd. De organisatie van een gemeenschappelijke activiteit
op 31 december 2001 ter markering van de invoering van de chartale euro zal
in de komende maanden veel aandacht krijgen.Gevolgen vergrijzingBinnen de economische beleidscoördinatie zal de vergrijzing en de
daaraan gerelateerde financiële houdbaarheid van pensioenen een belangrijke
rol spelen op de agenda's van het Belgische en Spaanse voorzitterschap. Dit
onderwerp is een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid van de Ecofinraad
en de Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid. Zie hoofdstuk 5.2.7 voor de
betrokkenheid van deze laatste raadsformatie.De Ecofinraad zal zich vooral buigen over de gevolgen van de vergrijzing
voor de overheidsfinanciën. De meeste lidstaten financieren oudedags-voorzieningen uit een omslagstelsel en niet uit een kapitaaldekkingssysteem
zoals in Nederland. Op termijn zal de groei van de pensioenlasten steeds zwaarder
drukken op de begrotingen van de lidstaten. De Europese Raad was het er in
Stockholm al over eens dat de financiering van pensioenen extra aandacht vergt.
De financiële houdbaarheid van pensioenen zal daarom worden betrokken
in de afzonderlijke stabiliteits- en convergentieprogramma's van de lidstaten
(zie hoofdstuk 6).Belastingbeleid van de Europese UnieOver het belastingpakket (zie onder stand van zaken) moet uiterlijk eind
2002 een volledig akkoord zijn bereikt in de Ecofinraad, waarbij unanimiteit
vereist is. Er wordt slechts langzaam voortgang geboekt. Nederland dringt
er bij het Belgische en het Spaanse voorzitterschap op aan dit dossier met
prioriteit te behandelen.Geïntegreerde markt van financiële dienstenOnder de Belgische en Spaanse voorzitterschappen zal verder worden gewerkt
aan de voorstellen die deel uitmaken van het Actieplan financiële diensten.
De regering staat een kordaat optreden voor om de gestelde deadlines te halen
teneinde te komen tot een geïntegreerde kapitaalmarkt.Uitbreiding van de Europese UnieDe economische beleidsdialoog tussen de Ecofinraad en de kandidaat-lidstaten
zal ook onder het Belgische en Spaanse voorzitterschap worden voortgezet.
Omdat er een reële kans is dat de toetredingsonderhandelingen met enkele
kandidaat-lidstaten eind 2002 zullen worden afgerond, is het belangrijk zicht
te houden op de economisch-financiële voorbereidingen van deze staten.
Dit kan door de reeds genoemde PEPs, de economische dialoog, de jaarlijkse
voortgangsverslagen en het rapport over macro-economische en financiële
stabiliteit van de Commissie.Daarnaast zal de Ecofinraad zich de komende tijd ook buigen over de budgettaire
aspecten van de uitbreiding. Een aantal lidstaten, waaronder Nederland, heeft
dit tijdens de eerste Ecofinraad onder Belgisch voorzitterschap reeds aan
de orde gesteld. Zowel tijdens het Belgische als het Spaanse voorzitterschap
zal dit onderwerp naar verwachting regelmatig terugkeren. Daarbij zal voor
Nederland voorop staan dat de uitbreiding hand in hand zal moeten gaan met
houdbaarheid van de EU-financiën.EurotaxOp voorstel van het Belgische voorzitterschap heeft de Ecofinraad van
juli 2001 van gedachten gewisseld over mogelijke directe financiering van
een gedeelte van de EU-begroting, de zogenaamde eurotax. De regering heeft
het standpunt ingenomen dat Nederland een gedachtewisseling over een eurotax
niet uit de weg zal gaan, maar daar zeer kritisch tegenover zal staan. In
genoemde Ecofinraad concludeerde de voorzitter dat het idee van een eurotax
niet veel enthousiaste reacties heeft opgeroepen.Referenties• Aanbeveling van de Raad inzake de Globale Richtsnoeren voor het
economisch beleid 2001, nr. 9326/01 UEM 65 ECOFIN 152 SOC 218 MI 99 • Vierde voortgangsrapportage Actieplan Financiële Diensten,
COM(2001) 286 def.• Eindrapport Comité van wijzen over de regulering van de
Europese effectenmarkten, 15 feb. 2001• Mededeling van de Commissie over de verbetering van de coördinatie
van het economisch beleid in het eurogebied, COM(2000) 82 def.Websites:http://www.minfin.nl (Ministerie van Financiën)http://www.dnb.nl (De Nederlandsche Bank)http://www.europe.eu.int/comm/index (de Europese
Commissie)5.2.4 LandbouwraadVergaderdata Landbouwraad23–24
juli 2001Informele Landbouwraad17–18 september 2001Landbouwraad24–25
september 2001 Landbouwraad22–23
oktober 2001 Landbouwraad19–20
november 2001Landbouwraad17–18
december 2001 Landbouwraad21–22
januari 2002 Landbouwraad18–19
februari 2002Landbouwraad18–19
maart 2002 Landbouwraad22–23
april 2002 Informele Landbouwraad27–30 april 2002Landbouwraad27–28
mei 2002 Landbouwraad10–11
juni 2002Stand van zakenTijdens het Franse en het Zweedse voorzitterschap kregen onderwerpen die
samenhangen met de voedselveiligheid veel aandacht in de Landbouwraad. Voor
een deel betrof het onderwerpen die volgens de planning op de agenda stonden,
zoals het Witboek voedselveiligheid en de daarmee samenhangende wetgevingsvoorstellen.
Belangrijk zijn bijvoorbeeld de verordening voor een algemene levensmiddelenwet,
een Europese Voedselautoriteit en procedures voor voedselveiligheid. De regering
verwelkomt de inspanningen van de Commissie om de wetgeving over voedselveiligheid
verder te stroomlijnen en intern consistent te maken. Ook steunt de regering
de oprichting van een geloofwaardige, onafhankelijke Europese Voedselautoriteit
(EVA). Het streven is om deze brede voedselveiligheidsverordening tijdens
het Belgisch voorzitterschap het verdere besluitvormingstraject te laten doorlopen
(tweede lezing Europees Parlement en Raad), zodat de EVA begin 2002 van start
kan gaan (zie ook de Interne Marktraad in hoofdstuk 5.2.11).Maar ook vroegen onvoorziene onderwerpen de aandacht. Het oplaaien van
de BSE-crisis na de ontdekking van een aantal nieuwe gevallen in Frankrijk,
en vervolgens ook in andere lidstaten, waaronder Duitsland en Spanje, speelde
vanaf november 2000 in de Raad. De Raad besloot tot aanscherping van de regelgeving.
Zo werd een uitgebreid testprogramma ingesteld en werd het gebruik van diermeel
in veevoeders geheel verboden. Daarnaast werden twee opkoopregelingen voor
runderen ouder dan dertig maanden goedgekeurd. Deze regelingen moesten niet alleen tot een herstel van het vertrouwen van de consumenten in Europees
rundvlees leiden, maar hadden ook tot doel de instorting van de rundvleesmarkt
op te vangen. De regering heeft tegen deze opkoopregelingen gestemd, maar
was niet bij machte de besluitvorming te keren. Tot slot besloot de Raad in
het voorjaar van 2001 tot een aantal ingrepen in de marktordening rundvlees,
die tot doel hebben om op termijn het aanbod van rundvlees enigszins te beperken.
De regering verwelkomt deze maatregelen, maar heeft gepleit voor verdergaande
maatregelen om de stimulering van de productie te verminderen. De door de
Commissie voorgestelde verruiming van de openbare inkoop (interventie) van
rundvlees, acht de regering een verkeerde weg om tot een gezonde rundvleessector –
ook op termijn – te komen.Uiteraard werd de Raad ook in beslag genomen door de uitbraak van mond-
en klauwzeer (MKZ) in het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Nederland en Ierland.
Nederland heeft er in de Raad verschillende malen voor gepleit om, na afloop
van de crisis, grondig te discussiëren over het Europese non-vaccinatiebeleid.
Uiteindelijk besloot de Raad om na afloop van de huidige uitbraak een conferentie
te organiseren over de lessen die uit de MKZ-crisis kunnen worden getrokken.
In die conferentie zullen, naast het non-vaccinatiebeleid, onder andere diertransporten
en de intensiteit van de veehouderij aan de orde komen. Zweden organiseerde
in de Landbouwraad van mei 2001 een openbaar debat over de ethische aspecten
van de veehouderij.Meer in het algemeen droegen de recente crises in de landbouw bij aan
het idee dat verdere aanpassingen van het Europese landbouwbeleid noodzakelijk
zijn. Hierop wordt ingegaan in hoofdstuk 2.De standpuntbepaling over de EU-inzet bij de landbouwpunten in de WTO-onderhandelingen
verliep weinig spectaculair. De Raad bereidde een document voor ten behoeve
van de Algemene Raad waarin hoofdzakelijk reeds overeengekomen uitgangspunten
nog eens werden opgesomd (met name ontleend aan Agenda 2000). Het mislukken
van de WTO-onderhandelingen in Seattle maakte dat ook nadien geen scherpe
discussies over handelspolitiek plaatsvonden.De Raad nam voorts een aantal besluiten over de marktordeningen. Herzieningen
werden goedgekeurd van de marktordeningen voor vlas en hennep, groenten en
fruit, katoen, olijfolie, bananen en suiker. Bij de eerste drie van deze marktordeningen
waren het beperkte bijstellingen, grotendeels in lijn met de recente hervormingen
van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB), waarbij de budgetneutraliteit
werd gerespecteerd.Bij de marktordening bananen werd uiteindelijk een compromis bereikt dat
de WTO-toets zal kunnen doorstaan. De regering is verheugd over het feit dat
in het compromis is vastgelegd dat uiteindelijk een tariff
only stelsel toegepast zal worden. Bij de marktordening suiker deed
de Commissie oorspronkelijk het voorstel de marktordening te verlengen tot
2003 met een aantal beperkte bijstellingen gericht op budgettaire besparingen.
Oogmerk van de Commissie was om de marktordening daarmee op te nemen in de
tussentijdse beleidsevaluatie (mid term review)
die zij voor 2002/2003 heeft gepland. Een grote groep lidstaten onder aanvoering
van Frankrijk voelt hier echter niets voor. Zij wensen een verlenging van
de marktordening tot en met 2006. Als compromis is uiteindelijk uit de bus
gekomen uiterlijk 2003 een verslag over het functioneren van
de marktordening uit te brengen. Een voorstel om de marktordening rijst aan
te passen werd in het najaar van 2000 besproken, maar werd bij gebrek aan
steun in de Raad door de Commissie weer in de wachtkamer gezet.De Raad zag af van het treffen van regelingen voor stabilisatiefondsen
voor de varkenshouderij, een onderwerp waar vooral Frankrijk op aandrong.Beleid in voorbereidingIn het komende jaar zal veel aandacht worden besteed aan de discussies
over de toekomstige oriëntatie van de Europese landbouw. Waarschijnlijk
zal de Commissie medio 2002 komen met concrete ideeën voor de mid term review van het landbouwbeleid (zie hoofdstuk
2).Tijdens het Belgische voorzitterschap zal in het kader van de uitbreidingsdiscussie
het hoofdstuk landbouw worden behandeld, exclusief de directe inkomenstoeslagen
in het GLB. Dit houdt in behandeling van het markt- en prijsbeleid van het
GLB (exclusief het vraagstuk van de directe inkomenstoeslagen) en de interne-markt
zijde ervan (veterinaire en fytosanitaire aangelegenheden, diervoeders, dierlijk
en plantaardig uitgangsmateriaal en dergelijke) alsmede voedselveiligheid.
Tijdens het Spaanse voorzitterschap staan in het kader van de uitbreidingsdiscussie
de directe inkomenstoeslagen in het kader van het GLB op de agenda.Daarnaast zal naar verwachting de discussie over de regels voor het transport
van dieren over lange afstand worden hervat. De Raad stelde hiervoor reeds
regels vast, maar op een veel lager niveau dan Nederland en een aantal andere
landen wensen. Op dit moment lijkt meer draagvlak te bestaan voor strengere
regelgeving.Op veterinair terrein zal de Raad moeten besluiten of het totaalverbod
op diermeel in veevoer zal worden verlengd, of dat men het gebruik van diermeel
voor varkens en kippen onder strikte condities weer wil toestaan. De regering
is van opvatting dat de tweede optie serieus moet worden overwogen, vooral
ook vanwege de milieuproblemen die ontstaan wanneer diermeel niet meer verwerkt
mag worden.Het is nog onduidelijk hoe de budgettaire situatie zich zal ontwikkelen.
In de begroting 2001 zijn na het uittrekken van extra middelen in verband
met BSE en MKZ – voor zover nu te overzien – geen grote problemen
te verwachten. Indien de markt voor rundvlees zich negatiever ontwikkelt dan
door de Commissie voorzien, dan zullen elders in het landbouwbudget bezuinigingen
noodzakelijk worden om de extra uitgaven voor rundvlees te compenseren.De Raad zal zich in de komende periode tevens bezighouden met de hervorming
van de marktordening schapen- en geitenvlees. Bij deze marktordening zal de
uitdaging eruit bestaan om vereenvoudiging aan te brengen in de complexe uitvoering
van deze marktordening en om het budget beheersbaar te houden. De belangrijkste
producerende landen zullen de nadruk leggen op het belang van EU-steun in
deze sector voor de sociaal-economische ontwikkeling van de betrokken regio's.Waarschijnlijk zal de hervorming van de marktordening rijst opnieuw aan
de orde komen. Bij deze marktordening – en bij andere besluiten met belangrijke externe consequenties – acht de regering het essentieel
dat de Unie een coherent beleid voert. Dit houdt onder andere in dat ook bij
de vormgeving van het landbouwbeleid terdege rekening wordt gehouden met de
belangen van de ontwikkelingslanden.Referenties• Gewijzigd voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement
en de Raad tot vaststelling van de algemene beginselen en voorschriften van
de levensmiddelenwetgeving, tot oprichting van een Europese Voedselautoriteit
en tot vaststelling van procedures voor voedselveiligheidsaangelegenheden,
COM(2001) 475 def.Websites:http://www.europa.eu.int/comm/food/fs/intro/efapropnl.pdf5.2.5 MilieuraadVergaderdata Informele Milieu- en Transportraad14–16 september 2001 Milieuraad29 oktober
2001 Milieuraad12–13
december 2001 Milieuraad21 maart 2002 Informele Milieuraad24–26 mei 2002Milieuraad24–25
juni 2002Stand van zakenOnder het Franse en Zweedse voorzitterschap werd een aantal belangrijke
dossiers afgerond, waaronder de kaderrichtlijn water, de richtlijn verbranding
afvalstoffen, de richtlijn genetisch gemodificeerde organismen, de richtlijn
inzake strategische milieueffectrapportage en de richtlijnen inzake nationale
emissieplafonds en grote stookinstallaties. Overleg over de richtlijn inzake
ozon in de lucht – van grote betekenis voor de verbetering van de luchtkwaliteit –
duurt nog voort. Voorts bereikte het Franse voorzitterschap in de tweede helft
van 2000 een Gemeenschappelijke Standpunt over de kaderrichtlijn inzake de
evaluatie en beheersing van omgevingslawaai en is een aanbeveling over minimumcriteria
voor milieu-inspecties vastgesteld.Het Zweedse voorzitterschap heeft de afgelopen maanden veel tijd gestoken
in het voorstel voor het Zesde Milieu-actieprogramma, waarover in juni een
Gemeenschappelijk Standpunt is bereikt. Het Zweedse voorzitterschap heeft
tevens Gemeenschappelijke Standpunten bereikt over de richtlijnen inzake elektronisch
afval, toegang tot milieu-informatie, en het Besluit over de lijst prioritaire
stoffen waterbeleid (voortvloeiend uit de kaderrichtlijn Water). Over de richtlijn
inzake auto-emissies bij lage temperaturen is in eerste lezing al een akkoord
bereikt. Tenslotte is tijdens het Zweedse voorzitterschap het voorstel voor
een aanbeveling over een geïntegreerd beheer van kustgebieden in Europa
in behandeling genomen.Beide voorzitterschappen hebben veel energie gestoken in de klimaatonderhandelingen.
Het Franse voorzitterschap heeft eind 2000 een belangrijke rol gespeeld bij
het succesvol afronden van de onderhande-lingen over een nieuw
mondiaal verdrag over persistente organische verontreinigende stoffen (POP's
Verdrag).VoorzorgsbeginselDe Europese Raad van Nice heeft een resolutie aangenomen over de toepassing
van het voorzorgsbeginsel. Dit beginsel is een instrument voor risicobeheersing
in gevallen waar, na een voorlopige wetenschappelijke risicoanalyse, een redelijk
vermoeden bestaat over schadelijke effecten op milieu en gezondheid van mensen,
dieren en planten die niet in overeenstemming zijn met het niveau van bescherming
in de Gemeenschap. Nederland is van mening dat dit beginsel een van de belangrijkste
uitgangspunten voor het communautaire (en nationale) milieubeleid is. De toepassing
van dit beginsel zal van grote betekenis zijn voor de wijze waarop het milieubeleid
gestalte krijgt. In de resolutie wordt het belang onderstreept van een eenduidige
«internationale» toepassing van het beginsel.KlimaatveranderingDe Unie heeft zich tijdens het Franse en Zweedse voorzitterschap maximaal
ingespannen om in het kader van het Klimaatverdrag tot besluiten te komen
die het Kyoto-protocol voor alle partijen bij het verdrag ratificeerbaar maken.
Het was voorzien dat deze besluiten zouden worden genomen tijdens de zesde
Conferentie van Partijen (CoP6), die in november 2000 in Den Haag bijeenkwam.
Hier raakten de onderhandelingen in een impasse, doch deze kon tijdens de
hervatte zitting in Bonn in juli 2001 weer worden doorbroken.In de tussentijd had de nieuwe Amerikaanse regering de boodschap afgegeven
dat voor haar het Kyoto-protocol onaanvaardbaar is. Dat deed de vraag rijzen
of het realiseerbaar was om het Kyoto-protocol te ratificeren zonder de VS.
De Unie was deze mening toegedaan en probeerde hiervoor steun te krijgen van
andere partijen. De succesvolle uitkomst van CoP6-bis in Bonn biedt hiervoor
een belangrijke steun in de rug. Deze zitting kon bij consensus de besluiten
nemen die partijen bij het Klimaatverdrag in staat stellen het Kyoto-protocol
te ratificeren. Het lukte evenwel niet het bereikte politieke akkoord verder
uit te werken in juridische teksten. Dit zal moeten gebeuren tijdens CoP7,
die in november 2001 in Marrakech zal worden gehouden.Zesde Milieu-actieprogrammaBegin 2001 heeft de Commissie een voorstel voor het zesde Milieu-actieprogramma
(MAP) gepresenteerd. Het MAP legt het kader voor het EU-milieubeleid vast
voor de komende vijf tot tien jaar, inclusief de globale maatregelen die moeten
worden genomen. Het is een strategisch document dat in een latere fase wordt
gevolgd door thematische actieplannen. Het Zweedse voorzitterschap heeft in
juni 2001 een Gemeenschappelijk Standpunt bereikt over dit besluit.Er is gekozen voor een strategische benadering om milieudoelstellingen
te verwezenlijken door implementatie van bestaande regelgeving, integratie
van milieu in andere beleidsterreinen, samenwerking met de markt en de burgers,
en beslissingen over planning en beheer op het gebied van ruimtelijke ordening.
Er zijn vier prioriteitsgebieden aange-wezen: klimaatverandering,
natuur en biodiversiteit, milieu en gezondheid en het duurzaam gebruik van
natuurlijke hulpbronnen en afvalbeheer.De regering kan zich vinden in de gekozen strategische benadering en prioriteitsgebieden.
Nadere concretisering zal plaatsvinden in de te volgen thematische actieplannen.
Nederland is van mening dat kwantitatieve doelstellingen moeten worden opgenomen
voor zover die haalbaar en handhaafbaar zijn. Daarnaast heeft Nederland voorkeur
voor meer kwalitatieve doelstellingen met een indicatief karakter.Externe integratie en duurzame ontwikkelingTijdens de Europese Raad van Cardiff (juni 1998) zijn alle vakraden uitgenodigd
een strategie op te stellen voor de integratie van milieudoelstellingen op
hun beleidsterreinen. Dit was het begin van het zogenaamde externe integratie
proces, ook wel het Cardiff-proces genoemd. Het Zweedse voorzitterschap heeft
dit onderwerp hoog op de agenda gezet. Tijdens de Europese Raad in Gotenburg
hebben negen vakraden de bedoelde strategieën gepresenteerd. De komende
maanden zal de nadruk liggen op de totstandkoming van instrumenten voor externe
integratie, zoals de milieutoets voor nieuwe commissievoorstellen en milieu-
en integratie-indicatoren. Daarnaast vindt de regering het van belang dat
een aantal strategieën nader voltooid en uitgewerkt worden en dat de
vakraden die nog niet bezig zijn om een integratiestrategie te ontwikkelen
daartoe worden uitgenodigd.Ook de Europese duurzaamheidsstrategie, die tijdens de Top van Gotenburg
is aangenomen, onderstreept het belang van integratie. De strategie bevat
doelstellingen gericht op de drie pijlers waarop duurzame ontwikkeling is
gestoeld: economische ontwikkeling, sociaal beleid en milieubescherming. Tijdens
de Europese Raad van Stockholm is geconcludeerd dat «alle dimensies
van duurzame ontwikkeling in de context van de jaarlijkse voorjaarsbijeenkomst
van de Europese Raad getoetst moeten worden». Daarmee wordt de milieupijler
geïntegreerd in het zogenaamde Lissabon-proces dat de andere twee pijlers
van duurzame ontwikkeling (economisch en sociaal) volgt. Het zesde MAP zal
het uitgangspunt zijn voor de milieucomponent van de EU-duurzaamheidsstrategie.UitbreidingTijdens het Zweedse voorzitterschap kon behoorlijke vooruitgang worden
geboekt ten aanzien van het milieuhoofdstuk. Het gaat hier om verzoeken om
relatief lange overgangsperioden in verband met kostbare richtlijnen zoals
stedelijk afvalwater, industriële vervuiling en de richtlijn verpakkingen
(zie voor dit onderwerp verder de Algemene Raad: uitbreiding in hoofdstuk
5.2.1.1).Beleid in voorbereidingVoor de komende voorzitterschappen blijven de overstijgende thema's uitbreiding
van de EU en integratie van milieudoelstellingen in andere beleidsterreinen
op de agenda staan.Daarnaast zal het Belgische voorzitterschap zich concentreren op het thema
duurzame ontwikkeling en kwaliteit van leven, waarvan het milieuonderdeel
zich met name zal richten op duurzame consumptie- en productiepatronen. Centraal
daarbij zal de uitvoering staan van de Europese strategie voor
duurzame ontwikkeling, die tijdens de Europese Raad van Gotenburg in juni
2001 is aangenomen.Etikettering en traceerbaarheid genetisch gemodificeerde
organismen (GGO's)Verder zal het Belgisch voorzitterschap onder meer aandacht besteden aan
de richtlijn milieuaansprakelijkheid en de Verordening betreffende etikettering
en traceerbaarheid van genetisch gemodificeerde organismen (GGO's). De Commissie
heeft een voorstel gepresenteerd voor een verordening inzake etikettering
en traceerbaarheid van GGO's. Het voorstel beoogt zowel het traceren van GGO's
door de gehele keten te regelen, als door adequate etikettering een keuzemogelijkheid
te bieden aan de consument om al dan niet producten te kopen waarin GGO's
verwerkt zijn. De regering hecht aan een voor de consument transparant systeem
van traceerbaarheid en etikettering. De regering pleit voor spoedige etikettering
van alle voedingsmiddelen en voedingsingrediënten die bestaan uit of
rechtstreeks zijn afgeleid van GGO's (zie ook de Interne Marktraad in hoofdstuk
5.2.11).De internationale agenda van het Belgische voorzitterschap zal zich in
de eerste plaats op een zo breed mogelijke ratificatie van het Kyoto-protocol
richten (zie hiervoor). Andere prioriteiten zijn de voorbereidingen van de
Top van Johannesburg («Rio+10»), alsmede de verdere uitwerking
van het Cartagena Protocol (bioveiligheid) en de wijziging van het Montreal
Protocol (ozonlaag afbrekende stoffen).Referenties• Mededeling Voorzorgsbeginsel, COM(2000) 1 def.• Commissiemededeling inzake het 6de Milieuactieprogramma, COM(2001)
31 def.• Kaderrichtlijn Geluid, COM(2000) 468 def.• Richtlijnen Elektrisch en Elektronisch Afval, COM(2000) 347 def.• Richtlijn Toegang tot Milieu-Informatie, COM(2000) 402 def.5.2.6 Transport- en TelecommunicatieraadVergaderdata Informele Milieu- en Transportraad14–16 september 2001 Transport- en Telecomraad15–16 oktober 2001 Transport- en Telecomraad6–7 december 2001 Informele Raad Telecom en Informatiemaatschappij22–23 februari 2002 Transport- en Telecomraad25–26 maart 2002 Informele Transportraad31 mei–1 juni 2002 Transport- en Telecomraad17–18 juni 2002Stand van zakenTransportNaar aanleiding van de ramp met de olietanker Erika voor de Franse kust
(december 1999) presenteerde de Commissie twee pakketten met maatregelen ter
vergroting van de maritieme veiligheid. Tijdens het Franse voorzitterschap
werd een politiek akkoord bereikt over het«Erika I-pakket». Dit
eerste pakket bestond uit de volgende maatregelen: verscherping van het toezicht
op klassebureaus (de met inspectie van schepen belaste organisaties), uitfasering
van enkelwandige tankers en aanscherping van havenstaatcontroles. Over de
uitfasering van de enkelwandige tankers werd een gemeenschappelijke benadering
van de Unie in de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) vastgesteld.
Door de inspanningen van onder andere Nederland werd in de IMO een resultaat
bereikt dat zeer dicht tegen het EU-standpunt aanligt. Dit is vervolgens verwerkt
in de richtlijn waarover de Raad onder het Zweedse voorzitterschap een gemeenschappelijk
standpunt bereikte.Over het «Erika II-pakket» vonden tijdens het Zweedse voorzitterschap
oriënterende debatten plaats. Het bestaat uit de volgende onderdelen:
een gemeenschappelijk volg- en informatiesysteem (richtlijn), een schadevergoedingsfonds
bij olievervuiling (verordening) en de oprichting van een Europees agentschap
voor maritieme veiligheid (richtlijn). Over het eerste voorstel is tijdens
het Zweedse voorzitterschap een politiek akkoord bereikt. Met het tweede voorstel
wordt beoogd slachtoffers van olierampen hogere vergoedingen te kunnen geven.
De Raad heeft, naar het voorbeeld van de aanpak met de uitfasering van de
enkelwandige tankers, ervoor gekozen te trachten dit allereerst in mondiaal
verband (IMO) te realiseren. Hiertoe is onder het Zweedse voorzitterschap
een gemeenschappelijke benadering vastgesteld. Hetzelfde geldt voor de verplichting
zwarte dozen te installeren op bestaande vrachtschepen. Ook daarvoor wordt
ingezet op besluitvorming in IMO, met een EU-richtlijn achter de hand.Onder Frans voorzitterschap konden de onderhandelingen met het Europese
Parlement over het maatregelenpakket voor het vervoer per spoor (marktopening
internationaal goederenvervoer, scheiding van functies, regels ten aanzien
van gebruiksvergoeding) op bevredigende wijze worden afgerond. De wensen van
het Parlement over een verdergaande marktopening dan in het politiek akkoord
van de Raad was opgenomen, hebben geleid tot aanpassing in een ook door Nederland
gewenste richting: in 2008 moeten, naast het al eerder te openen hoofdvrachtnetwerk,
alle andere verbindingen zijn opengesteld voor het internationale goederenvervoer
over het spoor.Tijdens het Franse voorzitterschap is geen overeenstemming bereikt om
over te gaan naar de ontwikkelingsfase van het project Galileo (Europees satelliet
plaatsbepalings- en navigatiesysteem; een tegenhanger van het Amerikaanse Global Positioning System of GPS). De Europese Raad van
Stockholm riep de Raad op de regelingen vast te stellen die nodig zijn voor
een zorgvuldige besluitvorming over het al dan niet ingaan van de ontwikkelingsfase.
Onder het Zweedse voorzitterschap is vastgelegd welke beslissingen in de komende
Raden moeten worden genomen en aan welke specifieke voorwaarden moet zijn
voldaan, voordat kan worden besloten tot de start van de ontwikkelingsfase
van dit navigatiesysteem. Deze beslissingen hebben met name betrekking op
het plafond in de publieke financiering, zekerheid over de participatie van
het bedrijfsleven, de definitie van de diensten en de managementstructuur.Het Zweedse voorzitterschap was vooral gericht op de voltooiing van een
efficiënte interne markt voor de transportsector, waarbij bestaande wetgeving
beter moet worden toegepast en gehandhaafd. Daarom heeft het Zweedse voorzitterschap
veel energie gestoken in de herziening van Verordening 1191/61.
Deze herziening beoogt dat voor alle openbare dienstcontracten en concessies
voor het openbaar personenvervoer over het spoor, de weg en het water, een
openbare Europese aanbestedingsverplichting geldt. De benaderingen en standpunten
van de lidstaten, met name over de verplichting tot openbaar aanbesteden van
alle openbaar vervoer, lopen sterk uiteen. Van besluitvorming aan het einde
van het Zweeds voorzitterschap kon dan ook geen sprake zijn.Andere onderwerpen, zoals de totstandkoming van een Europese luchtvaartveiligheidsorganisatie
(European Aviation Safety Agency ofwel EASA),
een gemeenschappelijk Europees luchtruim, en maatregelen op het terrein van
sociale harmonisatie in het wegvervoer, werden onder Frans en Zweeds voorzitterschap
uitvoerig ter discussie gesteld, maar hebben vooralsnog niet geleid tot besluitvorming.Telecommunicatie en postSinds 1998 is de Europese telecommunicatiemarkt volledig geliberaliseerd.
De ervaringen met de telecomsector worden frequent aangehaald als hèt
succesverhaal van gereguleerde liberalisering. Telefoonkosten zijn substantieel
verlaagd. De ontwikkeling van de mobiele telefonie verloopt stormachtig. Het
aanbod van telecommunicatiediensten is breder en gevarieerder dan ooit. Tegelijkertijd
hebben Europese en nationale regelgeving ervoor gezorgd dat de liberalisering
niet heeft geleid tot erosie van de universele dienstverlening: de Europese
consument heeft een wettelijk gegarandeerde toegang tot vaste telefoondiensten
tegen redelijke tarieven en een redelijk niveau van dienstverlening.Niettemin is er in de telecomsector nog veel werk aan de winkel. Het uiteindelijke
streven is dat de specifieke regels voor de telecomsector geleidelijk worden
vervangen door algemene mededingingsregels. Met de huidige herziening van
de Europese telecomregels, de Open Network Provision Review (zie hieronder) wordt daartoe een volgende stap gezet. Een andere
uitdaging is de inhaalslag die Europa ten opzichte van de Verenigde Staten
en Japan moet maken op gebied van informatie- en communicatietechnologie (ICT).
Het actieplan eEuropa 2002 vormt hiervoor het communautaire raamwerk.Een ander belangrijk onderwerp is de verdere liberalisering van de Europese
markt voor postdiensten.Open Network Provision ReviewIn juli 2000 heeft de Commissie haar voorstellen gepresenteerd over de
herziening van de regels voor elektronische communicatie (telefonie en communicatie
via elektronische netwerken, zoals gegevensuitwisseling en internet).Dit «ONP-pakket» bestaat uit een aantal samenhangende richtlijnen,
namelijk:– een kaderrichtlijn waarin richtsnoeren zijn neergelegd om effectieve
concurrentie te waarborgen;– de toegangs- en interconnectierichtlijn die regels geeft voor
toegang tot en koppeling van netwerken;– de vergunningenrichtlijn die verlening van vergunningen voor aanbieders
van telecomdiensten regelt;– een richtlijn voor de universele dienst die een basispakket van telecomdiensten tegen redelijke prijzen en een voldoende niveau van
dienstverlening beoogt te garanderen;– een privacy richtlijn die additionele, telecomspecifieke, regels
geeft in aanvulling op de bestaande richtlijn voor de bescherming van persoonsgegevens
en privacy uit 1997.Met uitzondering van de privacy richtlijn, heeft de Raad tijdens het Zweedse
voorzitterschap een politiek akkoord kunnen bereiken over alle onderdelen
van het ONP-pakket.Herziening postrichtlijnDe herziening van de bestaande postrichtlijn was, zoals verwacht, onderwerp
van verhit debat in zowel het Europees Parlement als de Raad. Kern van het
oorspronkelijke Commissievoorstel is:– verlaging van het gereserveerde domein (het monopolie) voor brievenpost
van 350 gram naar 50 gram;– openstelling van de markt voor speciale diensten (waaronder exprespost)
en uitgaande grensoverschrijdende post;– vaststelling van een datum voor verdere openstelling van de postsector,
waarbij de Commissie uiterlijk 2007 voor ogen staat.In december 2000 heeft het Europees Parlement dit voorstel aanzienlijk
verwaterd. Zo wil het Europees Parlement het gereserveerde domein vaststellen
op 150 gram en wil het zich niet vastleggen op een einddatum voor volledige
liberalisering. In december 2000 boog de Raad zich voor het eerst over het
voorstel zonder dat er politiek akkoord werd bereikt. De regering wenst in
beginsel de post zo spoedig mogelijk te liberaliseren en streeft naar de vaststelling
van een einddatum voor volledige liberalisering van de postmarkt. In de tussentijd
zou het monopolie voor de briefpost zo beperkt mogelijk moeten zijn. De Europese
Raden van Lissabon en Stockholm hebben de Raad en het Europees Parlement opgeroepen
voor het einde van dit jaar (2001) een besluit te nemen. Het Zweedse voorzitterschap
heeft geen enkele voortgang op dit dossier kunnen boeken en heeft het doorgeschoven
naar het Belgische voorzitterschap op wiens schouders nu de zware taak rust
dit dossier voor het einde van dit jaar af te ronden.Internet-gerelateerde dossiers: actieplan eEuropa 2002In juni 2000 heeft de Europese Raad van Feira het Actieplan eEuropa 2002
goedgekeurd. Het actieplan heeft als hoofdoelstellingen:– goedkoper, sneller en veilig internet;– investeren in mensen en vaardigheden;– bevorderen van het gebruik van internet.De ONP-review is onderdeel van het actieplan. Verder voorziet het onder
andere in:– de invoering van een «dot.eu»-domeinnaam. Hierover
heeft de Raad tijdens de Raad van eind juni een politiek akkoord bereikt,– bevordering van de veiligheid op het internet en de bestrijding
van cybercrime.Ook het meerjarenprogramma «e-Content» is deel van het actieplan. Dit programma heeft ten doel het Europese
aandeel in het aanbod van websites op het internet te vergroten met gebruik
van de Europese talen. In december heeft de Raad hiervoor 100 miljoen gulden
uitgetrokken. Voor de kandidaat-lidstaten is het actieplan «eEuropa+» aan de Europese Raad van Gotenburg
gepresenteerd. Het heeft als doel de kandidaat-lidstaten te assisteren bij
deelname aan de informatiemaatschappij.Beleid in voorbereidingTransportHet Belgische voorzitterschap geeft prioriteit aan de volgende transportonderwerpen:
maritieme veiligheid, Galileo, het Witboek Gemeenschappelijk Transportbeleid,
verkeersveiligheid, luchtvaart en EASA. Het tijdens het Zweedse voorzitterschap
uitgekomen havenpakket van de Commissie – met als kern een concept-richtlijn
inzake dienstverlening in havens – wordt naar verwachting door het Spaanse
voorzitterschap op de agenda gezet.Maritieme veiligheidDe nadruk onder het Belgische voorzitterschap ligt op afronding van het
«Erika II-pakket». Hierin moet vooral overeenstemming worden bereikt
over de reikwijdte van het volgsysteem en de verplichte installatie van zwarte
dozen op bestaande vrachtschepen, evenals de wijze waarop het schadevergoedingsfonds
wordt ingebed in de IMO-regeling. Een informele dialoog tussen het Europees
Parlement en het voorzitterschap kan wellicht een conciliatie voorkomen. Ook
wordt in IMO kader gestreefd naar een mondiale verplichting voor de installatie
van zwarte dozen op bestaande vrachtschepen. De regering zal blijven werken
aan het realiseren van gelijkluidende regels op mondiaal en Europees niveau.GalileoHet is nu aan het Belgische voorzitterschap om ervoor te zorgen dat de
Raad in december 2001 een gefundeerd besluit kan nemen of overgegaan wordt
tot de ontwikkelingsfase van Galileo. Daarvoor moet overeenstemming worden
bereikt over essentiële zaken als het plafond in de publieke financiering,
zekerheid over de financiële participatie van het bedrijfsleven, de definitie
van de diensten en de managementstructuur.Witboek Gemeenschappelijk TransportbeleidHet was de bedoeling van de Commissie om het Witboek Gemeenschappelijk
Transportbeleid tijdens het Zweedse voorzitterschap te presenteren. De werkzaamheden
binnen de Commissie waren echter niet op tijd afgerond, waardoor de behandeling
van het Witboek werd doorgeschoven naar het Belgische voorzitterschap. Verschillende
bekende elementen zullen in het Witboek behandeld worden, zoals:– een tweede spoorwegpakket;– modernisering van het openbaar vervoer;– stimulering van schoon stedelijk vervoer;– prijsbeleid en modal shift (verschuiving in het gebruik van wegvervoer
ten gunste van spoor, binnenvaart en kustvaart).Als belangrijke thema's voor de komende tien jaar ziet de Commissie onder
andere het terugdringen van congestie, vermindering van de milieuconsequenties
van transport (in het bijzonder de CO2-problematiek; zie tevens
de strategie van duurzame ontwikkeling onder de Milieuraad in hoofdstuk 5.2.5)
en de gevolgen van de uitbreiding. In samenhang met het Witboek
zal ook een voorstel worden ingediend over de herziening van de TEN-richtsnoeren
(Trans-Europese Telecommunicatienetwerken), die richting geven aan de uitgaven
aan de grote infrastructurele projecten in Europa en de bottlenecks in de verbindingen. Onder Belgisch voorzitterschap zal
een nadere bespreking van het Witboek plaatsvinden. De regering zal aandringen
op het geven van een vervolg aan het eerdere Witboek over de doorberekening
van infrastructuurkosten. Het prijsinstrument kan immers een belangrijke bijdrage
leveren aan het realiseren van de beleidsdoelen van de Unie. Dat geldt ook
voor de ontwikkeling en toepassing van nieuwe technologieën.VerkeersveiligheidOnder Belgisch voorzitterschap zal het derde Europese actieprogramma voor
de verkeersveiligheid worden behandeld. Het betreft de zichthoekproblematiek
van vrachtwagens, waarbij Nederland en België samen zullen pleiten voor
een snelle aanpassing van de betreffende richtlijnen. Dit geldt ook voor de
zijafscherming bij vrachtauto's. Ook zullen de Belgen whiplash-preventie aan de orde stellen. Nu het onder Zweeds voorzitterschap
niet is gelukt besluitvorming te bereiken over de herziening van de richtlijn
over het verplicht gebruik van veiligheidsgordels, zal dit dossier onder Belgisch
voorzitterschap moeten worden afgerond. Verder werkt de Commissie momenteel
aan een voorstel voor verhoging van het aantal wegcontroles (digitale tachograaf)
en de richtlijnwijziging voor snelheidsbegrenzers. Ook is een herzieningsvoorstel
te verwachten van de verordening voor rij- en rusttijden van bestuurders.LuchtvaartDe Commissie heeft een actieplan opgesteld over een gemeenschappelijk
Europees luchtruim (Single European Sky). Hiermee
zouden vertragingen in het Europese luchtruim sterk verminderd kunnen worden.
Dit is vanuit zowel economisch als milieuoogpunt wenselijk (rondcirkelen in
de lucht is milieuvervuilend). Voortgang tijdens het Franse en Zweedse voorzitterschap
in dit dossier kon echter niet worden bereikt in verband met het geschil tussen
het VK en Spanje over het luchtruim boven Gibraltar en met name boven de luchthaven
van Gibraltar. Presentatie van het actieplan en verdere uitwerking zal plaatsvinden
tijdens het Belgische en Spaanse voorzitterschap.Het afgelopen jaar is nog geen oplossing gevonden voor het conflict met
de VS over de EU-verordening inzake het weren van vliegtuigen die met een hushkit (geluiddemper) slechts marginaal aan de geluidseisen
van de International Civil Aviation Organisation
(ICAO) voldoen. De VS heeft hierover een klacht ingediend bij ICAO. Tot nu
toe is over deze zaak nog geen uitspraak gedaan. Thans worden de mogelijkheden
bezien voor een alternatieve EU-regeling die de «hushkit-verordening» kan vervangen en gedeeltelijk tegemoet
zal komen aan de bezwaren van de VS. In dat verband zal ook de komende ICAO Assembly (september 2001) van belang zijn, die mede het
kader zal bepalen voor een nieuwe EU-regeling.In 1998 heeft de Commissie van de Transportraad het mandaat gekregen voor
het opzetten van een internationale organisatie voor de veiligheid in de burgerluchtvaart
(European Aviation Safety Agency of EASA). EASA
wordt de opvolger van de informele samenwerking tussen de luchtvaartautoriteiten,
JAA (Joint Aviation Authorities). Onder het Franse
voorzitterschap heeft de Raad het voorstel tot oprichting van EASA als een EU-agentschap positief ontvangen. Vervolgens werd tijdens het Zweedse
voorzitterschap in juni 2001 de oprichtingsverordening aangenomen. Binnen
een half jaar na dit akkoord – dus tijdens het Belgische voorzitterschap –
moet een beslissing worden genomen over de zetel van het agentschap. Nederland
(Hoofddorp, waar JAA thans gevestigd is) en Duitsland (Keulen) hebben te kennen
gegeven zich te kandideren voor de vestiging van EASA. Mogelijk melden zich
nog andere landen.Telecommunicatie en postDe werkzaamheden in de Telecomraad zullen onder Belgisch – en naar
verwachting ook Spaans – voorzitterschap gedomineerd worden door het
ONP-pakket, internet-gerelateerde dossiers en de liberalisering van de postsector.Nu de Raad, met uitzondering van de privacy richtlijn, een politiek akkoord
heeft bereikt over het ONP-pakket, zullen Raad en Europees Parlement het komende
half jaar met elkaar aan de onderhandelingstafel moeten gaan zitten om overeenstemming
te bereiken over de definitieve inhoud van de wetsteksten. Het Europees Parlement
is bij de besluitvorming betrokken op basis van de co-decisieprocedure. Gezien
de complexiteit van de materie is het goed mogelijk dat de onderhandelingen
zullen uitlopen tot onder Spaans voorzitterschap. De regering is tevreden
over de vorderingen tot nu toe met betrekking tot de onderhandelingen over
het ONP pakket.Verwacht wordt dat de Raad onder Belgisch voorzitterschap zal komen tot
besluitvorming over het postdossier. Het Belgisch voorzitterschap heeft inmiddels
2009 voorgesteld als datum voor de volledige liberalisering van de postmarkt.eEuropaHet Actieplan eEuropa zal zowel tijdens het Belgische als Spaanse voorzitterschap
een belangrijk dossier zijn en een ijkpunt bieden voor het ICT beleid van
de lidstaten. De actielijnen uit het actieplan dienen ultimo 2002 uitgevoerd
te zijn. De komende voorzitterschappen zullen met name aandacht schenken aan
het onderdeel «veiligheid van de informatiemaatschappij», met
inbegrip van «netwerkveiligheid», dat ook al door de Zweden als
prioriteit is aangemerkt. Naar verwachting zullen tijdens het Spaanse voorzitterschap
de Commissievoorstellen hierover worden geagendeerd. Ook zal de Commissie
het komende half jaar beleidsvoorstellen presenteren over de bevordering van
de toegang tot het internet, de toegang tot publieke informatie via het internet
en de bevordering van buiten-gerechtelijke geschillenbeslechting via het internet.
In Barcelona zal de Europese Raad op hoofdlijnen het ambitieniveau voor de
periode na 2002 moeten vastleggen.Trans-Europese Telecommunicatienetwerken (TEN)In 2001 zullen onderhandelingen worden gestart over de herziening van
het programma TEN Telecom, waarmee in de periode 1997–2001 met een jaarlijks
budget van € 43 mln grensoverschrijdende telecomprojecten worden
gesteund. De regering zal zich inzetten voor ondersteuning van meer geavanceerde
toepassingen en op het publiek gerichte toepassingen. Informatiemaatschappij en ICT-technologie vormen twee van de zeven prioriteiten
in het nog vast te stellen Zesde Kaderprogramma voor Onderzoek en Onderwijs
(zie de Onderzoeksraad in hoofdstuk 5.2.12). In 2001 zal wellicht een nieuwe
WTO-onderhandelingsronde van start gaan, waar eventueel wordt gesproken over
verdere liberalisering van de telecomsector en postdiensten (zie hoofdstuk
3.3.1).ReferentiesTransport• Erika I-pakket, COM(2000)142 def. en Erika II-pakket, COM(2000)802
def.• Beleidsrapportage Galileo «Een Europees systeem voor satellietnavigatie
en plaatsbepaling», juli 2000• Het Gemeenschappelijk Vervoerbeleid tot 2010: tijd voor keuzes»,
COM (2001) 370, vooruitlopend op het verschijnen van het Witboek (september
2001 verwachtbaar)Websites:http://www.easa.nlTelecommunicatieWebsites:eEuropa:http://www.europa.eu.int/informationsociety/eeur ope/actionpla
n/indexen.htmeEuropa+:http://europe.eu.int/informationsociety/internat ional/candidat
ecountries/policy/indexen.htmONP-pakket:http://europe.eu.int/informationsociety/topics/t elecoms/regula
tory/newrf/indexen.htmHerziening postrichtlijn:http://europa.eu.int/comm/internalmarket/en/post al/evolframe/i
ndex.htme-Content:http://www.cordis.lu/econtent/TEN:http://europa.eu.int/informationsociety/programm es/tentelecom/
indexen.htmNetwerkveiligheid:http://europa.eu.int/ISPO/iap/index.html5.2.7 Raad Werkgelegenheid en Sociaal BeleidVergaderdata Informele Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid6–7 juli 2001 Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid8 oktober
2001 Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid12 november
2001 Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid3 december
2001 Informele Raad Werkgelegenheid25–26 januari
2002 Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid7 maart 2002Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid3 juni 2002Stand van zakenDe Raad voor Werkgelegenheid en Sociaal Beleid heeft onder Frans voorzitterschap
een periode van grote activiteit gehad maar is daarna, onder Zweeds voorzitterschap,
enigszins in de luwte gekomen. Het Belgische voorzitterschap heeft aangekondigd
een nieuwe impuls te willen geven aan het sociale en werkgelegenheidsbeleid.De Lissabon-strategie bepaalt een groot deel van het werk van deze Raadsformatie.
Met deze strategie streeft de Unie ernaar «de meest concurrerende en
dynamische kenniseconomie van de wereld te worden die in staat is tot duurzame
economische groei met meer en betere banen en een hechtere sociale samenhang.»
Een belangrijk streven uit de strategie is de algehele arbeidsparticipatie
in de Unie te verhogen tot 70 procent in 2010. De arbeidsparticipatie voor
vrouwen moet in 2010 tenminste 60 procent zijn, de arbeidsparticipatie van
ouderen tenminste 50 procent. De Lissabon-strategie beoogt verder moderniseringen
door te voeren als:– de verbetering van de economische structuur;– een gezond begrotingsbeleid van de lidstaten;– liberalisering van goederen-, diensten-, kapitaalen arbeidsmarkten;– investeringen in kennis en mensen;– een activerende welvaartsstaat.In dit kader hebben de Europese Raden van Lissabon en Stockholm de Raad
opdracht gegeven actiepunten uit te voeren op terreinen als werkgelegenheid,
sociale insluiting en modernisering van pensioen- en sociale zekerheidsstelsels.De Raad heeft onder Frans voorzitterschap belangrijke vooruitgang geboekt
bij de volgende dossiers:– de Europese Sociale Agenda;– de werkgelegenheidsstrategie 2001;– de Europese vennootschap;– anti-discriminatie.Sociale AgendaBijzondere aandacht verdient de opdracht van de Europese Raad van Lissabon om voor de Europese Raad van Nice een Europese Sociale Agenda
op te stellen die de hoofdlijnen schetst voor het sociale beleid in de Unie
en de lidstaten als integraal onderdeel van de Lissabon-strategie. Hoofddoelen
zijn bestrijding van armoede en bevordering van sociale integratie. Er zijn
in Europa nog te veel mensen die onder de armoedegrens leven. Het beleid is
erop gericht mensen de benodigde kennis, vaardigheden en kansen te geven om
deel te kunnen nemen aan de kennismaatschappij. Het eerste doel hierbij is
activering van mensen, vooral door een zo groot mogelijke deelname aan de
arbeidsmarkt. Een van de belangrijkste instrumenten daarbij is onderwijs.De Raad heeft overeenstemming bereikt over een Europese Sociale Agenda,
die vervolgens door de Europese Raad van Nice is goedgekeurd. De sociale agenda
geeft richting aan het sociale beleid van de Unie voor de komende vijf jaar.
Zij bevat de volgende elementen:– meer en betere banen;– anticiperen op de verandering op de arbeidsmarkt door een nieuw
evenwicht te ontwikkelen tussen flexibiliteit en zekerheid;– bestrijding van alle vormen van uitsluiting en discriminatie om
de sociale integratie te bevorderen;– modernisering van de sociale bescherming;– bevordering van de gelijkheid tussen mannen en vrouwen;– versterking van de sociale aspecten van de buitenlandse betrekkingen
van de Unie;– stimuleren van een leven lang leren.De activerende werking van het sociale beleid staat hierbij centraal,
in de eerste plaats via betaalde arbeid maar ook via sociale activering.Ter bestrijding van armoede en sociale uitsluiting heeft de sociale agenda
enkele uitgangspunten vastgesteld. De lidstaten werken deze uitgangspunten
uit in nationale actieplannen. De doelstellingen zijn:– bevordering van de deelname aan het arbeidsproces en toegang voor
iedereen tot hulpmiddelen, rechten, goederen en diensten;– voorkoming van uitsluitingsrisico's;– optreden voor de meest kwetsbaren;– mobilisatie van alle actoren.Op basis van de nationale actieplannen wordt gewerkt aan gezamenlijke
indicatoren om de voortgang te kunnen meten.De regering is tevreden over de inhoud van de sociale agenda. Zij vindt
het belangrijk dat de lidstaten intensief samenwerken bij de bestrijding van
sociale uitsluiting. Hiertoe is een verbetering van de activerende werking
van sociale zekerheids- en arbeidsmarktregelgeving noodzakelijk. Dit moet
gebeuren binnen de Lissabon-strategie. Conform de conclusie van de Europese
Raad van Stockholm moeten de voorjaarsvergaderingen van de Europese Raad de
implementatie van de sociale agenda beoordelen.Werkgelegenheidsstrategie 2001Een kernactiviteit van de Raad blijft de werkgelegenheidsstrategie. De
Europese Raad van Luxemburg in november 1997 heeft de aanzet gegeven tot dit
zgn. «Luxemburg-proces». Dit proces behelst een open coördinatie
van het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten. In alle lidstaten heeft het
Luxemburg-proces gezorgd voor grotere aandacht voor het werkgelegenheidsbeleid.
Het heeft de activerende werking van de sociale zekerheidsstelsels centraal
gesteld (zie ook hoofdstuk 6).De Raad bereikte eind 2000 overeenstemming over de nieuwe richtsnoeren
voor het werkgelegenheidsbeleid voor het jaar 2001. De Europese Raad van Nice
heeft deze werkgelegenheidsrichtsnoeren bekrachtigd. De richtsnoeren 2001
zijn uitgebreid met enkele horizontale doelstellingen. Belangrijkste daarvan
zijn:– de vaststelling van nationale doelstellingen voor de verhoging
van de arbeidsparticipatie (dat wil zeggen een uitwerking per lidstaat van
de Lissabon-doelstelling voor de hele Unie);– de ontwikkeling van een brede samenwerking met sociale partners
op nationaal en op Europees niveau.Europese vennootschap en de richtlijn over informatie
en raadplegingIn Nice bereikte de Europese Raad ook een politiek akkoord over het statuut
van de Europese Vennootschap en de bijbehorende richtlijn over de betrokkenheid
van werknemers. Het akkoord is voor advies voorgelegd aan het Europees Parlement.
Daarna zal het ter beslissing worden voorgelegd aan de Raad.De Raad bereikte overeenstemming over een gemeenschappelijk standpunt
over informatie en raadpleging van werknemers. Dit standpunt is voorgelegd
aan het Europees Parlement.Anti-discriminatieTevens rondde de Raad onder Frans voorzitterschap pakket maatregelen ter
bestrijding van discriminatie af. Dit zogeheten «artikel-13-pakket»
omvat twee richtlijnen ter bestrijding van discriminatie op grond van ras,
etnische afstamming, godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd en seksuele
geaardheid. De Raad stelde in 2000 verder een nieuwe raamstrategie voor gelijkheid
van mannen en vrouwen vast voor de periode 2001–2005. Op basis van een
voorstel van de Commissie zijn de voorbereidingen gestart voor een herziening
van de richtlijn over gelijke behandeling van mannen en vrouwen bij de toegang
tot het arbeidsproces (richtlijn 76/207). De Raad bereikte in juni een gemeenschappelijk
standpunt dat is voorgelegd aan het Europese Parlement.PensioenenDe Europese Raad van Stockholm heeft gekeken naar de gevolgen van de demografische
ontwikkelingen voor het sociale en economische beleid van de Unie en de lidstaten.
Hieruit vloeien nieuwe opdrachten voort op gebieden van bevordering van de
arbeidsmobiliteit, de verbetering van de kwaliteit van werk, de bevordering
van sociale insluiting en de modernisering van sociale zekerheidsstelsels.
De Europese Raad concludeerde dat de toetsing van overheidsfinanciën
op hun houdbaarheid op lange termijn – onder meer op de spanningen die
op grond van de komende demografische veranderingen te verwachten zijn –
zowel in de context van de globale richtsnoeren als in de context van de Stabiliteits-
en Convergentieprogramma's dient te geschieden.OverigDe belangrijkste activiteiten van de Raad onder Zweeds voorzitterschap waren twee informele bijeenkomsten. In Norrköping vond een informele
bijeenkomst plaats met als thema gelijke kansen en sociale zekerheid. De Raad
trok hier onder meer de conclusie dat een effectieve structuur nodig is om
het gelijke kansenbeleid te laten doordringen tot alle aspecten van het beleid
van de Raad (mainstreaming).In Luleå was er een informele jumboraad van de ministers voor telecommunicatie
en werkgelegenheid over ICT en werkgelegenheid. In deze vergadering besprak
de Raad de wenselijkheid van de oprichting van een task
force op hoog niveau ter bevordering van de mobiliteit en het opleidingsniveau
van de beroepsbevolking. De Europese Raad van Stockholm heeft de instelling
van deze task force bekrachtigd. De task force is inmiddels ingesteld en kreeg de opdracht mee om voorstellen
te doen ter verbetering van het vaardighedenniveau van de beroepsbevolking,
met name op ICT-gebied. Tevens zal de task force
onderzoeken hoe de mobiliteit kan worden versterkt, onder meer door te leren
van goede ervaringen elders (met name in de VS) opgedaan. Deze task force zal waarschijnlijk in januari 2002 met een rapport komen.Beleid in voorbereidingDe prioriteitennota van het Belgische voorzitterschap legt veel nadruk
op sociaal beleid. Voor de Raad betekent dit de volgende activiteiten:– uitbouw van het Europese sociale model, onder meer door de ontwikkeling
van indicatoren voor de kwaliteit van arbeid en ter bestrijding van armoede
en sociale uitsluiting;– modernisering van de sociale zekerheid en de duurzaamheid van
pensioenen.Evenals in de voorgaande jaren zal de Raad in het najaar van 2001 de werkgelegenheidsstrategie
voor 2002 opstellen. Dit zal waarschijnlijk leiden tot een heroriëntatie
van de werkgelegenheidsrichtsnoeren in het licht van de vergrijzing en het
ontstaan van kraptes op de arbeidsmarkt. Natuurlijk zullen ook de horizontale
doelstellingen aandacht vragen, zoals de vaststelling van nationale doelstellingen
voor de arbeidsparticipatie en het concreter aanspreken van de sociale partners
op hun bijdrage. Specifieke aandachtspunten zijn:– vergroting van de effectiviteit van het arbeidsmarktinstrumentarium;– vergroting van de kwantiteit en de kwaliteit van het arbeidsaanbod;– verbetering van de werking van de Europese arbeidsmarkt(en);– versterking van het aanpassingsvermogen van de Europese werknemers.De bevordering van de arbeidsparticipatie gaat hand in hand met de verbetering
van de kwaliteit van werk. In lijn met de opdracht van de Europese Raad van
Stockholm zal de Raad onder Belgisch voorzitterschap hiervoor kwalitatieve
en kwantitatieve indicatoren vastleggen en verfijnen. Hierbij zal hij ook
aandacht besteden aan kinderopvang en loongelijkheid tussen mannen en vrouwen.
De regering ondersteunt deze acties, en zal er hierbij op toezien dat deeltijdwerk
als een volwaardige vorm van arbeid wordt erkend.In 2001 zullen de voorbereidingen plaatsvinden van de evaluatie van de
werkgelegenheidsstrategie. Deze evaluatie is overeengekomen bij de start van
het Luxemburg-proces in 1997. De evaluatie zal bestaan uit een nationaal deel,
uit te voeren door iedere lidstaat, en een Europees deel, uit te voeren onder
auspiciën van de Commissie en het Comité voor de Werkgelegenheid
(EMCO), in samenwerking met het EPC. De resultaten van de evaluatie zullen
eind 2002 worden aangeboden aan de Europese Raad.Alle lidstaten worden geconfronteerd met uitdagingen voor hun sociale
zekerheidsstelsels zoals vergrijzing en stijgende kosten van gezondheidszorg.
Het Belgische voorzitterschap streeft ernaar dat de Raad voor het einde van
2001 overeenstemming bereikt over een aantal gemeenschappelijke doelstellingen
die blijvende bescherming waarborgen en tegelijkertijd de openbare financiën
gezond houden. De regering beschouwt dit als een gezamenlijke verantwoordelijkheid
voor de Raad voor Werkgelegenheid en Sociaal Beleid en de Ecofinraad, waarbij
het waarborgen van gezonde overheidsfinanciën en van de kwaliteit van
de pensioenen, alsmede bevordering van de arbeidsparticipatie (onder meer
van ouderen) hand in hand dienen te gaan (zie ook hoofdstuk 5.2.3.). Nederland
streeft naar een periodieke evaluatie van de pensioenstelsels, uitmondend
in aanbevelingen die worden opgenomen in de globale economische richtsnoeren.Conform de opdracht van de Europese Raad van Stockholm moet de Raad de
modernisering van de verordening 1408/71 over de coördinatie van sociale
zekerheidsstelsels vlot trekken. Voor eind 2001 dient de Raad het eens te
worden over een aantal richtlijnen die het mogelijk maken voor Raad en Parlement
om tot een besluit te komen.De voorbereidingen van de voorjaarsvergadering van de Europese Raad in
Barcelona zullen nog voor veel activiteit in de Raad zorgen. Voorafgaand aan
de Europese Raad zal de Raad de volgende actiepunten moeten hebben afgerond:– een rapport van de Raad en de Commissie over de verhoging van
arbeidsparticipatie en stimulering van actief ouder worden;– een oordeel over het actieplan van de Commissie over de ontwikkeling
van nieuwe Europese arbeidsmarkten, dat zal worden opgesteld op basis van
een verslag van de task force mobiliteit en vaardigheden;– een rapport van het Comité voor Sociale Bescherming en
het Economisch Beleidscomité over de kwaliteit en de houdbaarheid van
pensioenen in het licht van de demografische ontwikkelingen.Daarnaast zal de Raad zijn input geven aan het key
issues paper dat de Ecofinraad opstelt ter ondersteuning van de politieke
discussie tijdens de Europese Raad van Barcelona over de richting van de globale
richtsnoeren voor het economische beleid 2002.Referenties• De Europese Sociale Agenda, Bijlage I bij de Conclusies van de
Europese Raad van Nice, 7,8,9 december 2000• Gezamenlijk Verslag voor de Werkgelegenheid COM (2000) 551 vol
I en Vol II• Werkgelegenheidsrichtsnoeren 2001 COM (2000) 735 def.• Artikel-13-richtlijnen:-Richtlijn 2000/43/EG, 29 juni 2000 houdende toepassing van het beginsel
van gelijke behandeling van personen ongeacht ras of etnische afstamming;
Pb L 180/22-Richtlijn 2000/78/EG, 27 november 2000 tot instelling van een algemeen
kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep; Pb L 3003/16 • Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement
en het Economisch en Sociaal Comité, Ondersteuning van de nationale
strategieën ten behoeve van veilige en betaalbare pensioenen door middel
van een geïntegreerde benadering; 3 juli 2001, COM (2001) 362 def.• Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement
en het Economisch en Sociaal Comité, De ontwikkelingen van de sociale
bescherming op de lange termijn: veilige en houdbare pensioenen; 11 oktober
2000, COM (2000) 622 def.• Nationaal actieplan werkgelegenheid 2000, uitgave van het Ministerie
van SZW5.2.8 VisserijraadVergaderdata Visserijraad25 oktober
2001Visserijraad27 november 2001 (eventueel)Visserijraad19–20 december 2001 Visserijraad10 januari 2002 (eventueel) Visserijraad8 april 2002Visserijraad11 juni 2002Stand van zakenDe Visserijraad nam de eerste stappen in de discussie over de herziening
van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid. De Commissie heeft in maart 2001
het Groenboek inzake het toekomstige visserijbeleid gepubliceerd. De Raad
van juni 2001 heeft een oriënterend debat hieraan gewijd (zie «beleid
in voorbereiding»).De traditionele discussie over total allowable catches (TAC's) en quota in december 2000 spitste zich toe op de alarmerende
situatie van de hoeveelheid kabeljauw en heek. Over kabeljauw werd besloten
dat de Commissie in de loop van 2001 zou komen met een meerjarig herstelplan
voor kabeljauw in de Noordzee. Vooruitlopend op dat plan werd de Commissie
door de Raad gemandateerd om in januari 2001 een aantal noodmaatregelen te
nemen. Belangrijke gedeelten van de Noordzee werden gedurende tien weken gesloten
voor de visserij. Hierdoor werd de Nederlandse platvisvloot, die kabeljauw
slechts vangt als bijvangst, getroffen. In aansluiting op de noodmaatregelen
is met Noorwegen afgesproken om in het stelsel van technische maatregelen
de maaswijdten te vergroten. De regering zal zich bij de bespreking van het
meerjarige herstelplan inzetten voor een benadering die niet alleen de lasten
evenrediger over de lidstaten verdeelt, maar die bovendien effectiever is.In de discussie over de controleaspecten van de deelname van de Europese
Unie aan regionale visserijorganisaties werd duidelijk dat de Unie zich zal
moeten beraden over de principiële vraag wie verantwoordelijk is voor
de kosten van de controle op de activiteiten van Europese vissers in internationale
wateren. Voor de regering is het uitgangspunt dat deze moeten worden gefinancierd
door de lidstaten die gebruikmaken van de vangstmogelijkheden in de wateren
van de betrokken regionale organisaties. Ondanks uitgebreide onderhandelingen is de Commissie er niet in geslaagd
de visserijovereenkomst met Marokko te vernieuwen. Deze overeenkomst was met
een budgettair beslag van € 125 mln per jaar de belangrijkste externe
visserijovereenkomst van de Unie. De overeenkomst is van groot belang voor
de Spaanse en Portugese vissers die traditioneel in Marokkaanse wateren actief
zijn. Indien een doorbraak uitblijft, dan zal de Commissie komen met een actieplan
voor de herstructurering van de getroffen vissersvloot. Over de financiering
van die herstructurering zal waarschijnlijk een grondige discussie volgen.
Volgens Spanje zou daarvoor gebruik moeten kunnen worden gemaakt van het geld
dat was uitgetrokken voor de visserijovereenkomst met Marokko. Het is echter
niet mogelijk om geld over te hevelen van Categorie IV (extern beleid) naar
Categorie II (structuurbeleid).Tijdens de discussie in de Raad over vangstrechten voor ontwikkelingslanden
in het kader van de International Council for the Conservation
of Atlantic Tuna (ICCAT) hebben coherentie-aspecten van het visserijbeleid
aandacht gekregen. De Commissie stelde namelijk voor dat de Unie zich in de
onderhandelingen open zou opstellen ten aanzien van vangstrechten voor kuststaten
die nog niet in de tonijnvisserij actief zijn. De lidstaten met grote belangen
in de Atlantische tonijnvisserij waren hier echter op tegen. Uiteindelijk
werd een compromis bereikt dat enige ruimte biedt voor een gebaar van de Unie
naar de ontwikkelingslanden.Beleid in voorbereidingDe discussie over het Groenboek zal in 2002 uitmonden in een aantal Commissievoorstellen.
De regering steunt de hoofdrichting van het Groenboek: een groter accent op
duurzaamheid van de visserij, de ecosysteembenadering, de toepassing van het
voorzorgsbeginsel en de meerjarenbenadering. Dit geldt ook voor een meer marktgerichte
benadering in het beleid, de handhaving van de relatieve stabiliteit (verdeling
van de quota op historische basis), alsmede het beleid voor de twaalfmijlszone.
De regering is evenwel van mening dat de steunverlening aan de visserijsector
zowel nationaal als op EU-niveau verder moet worden afgebouwd.Ook op enkele andere onderdelen staat de regering een andere benadering
voor. Dit betreft met name het vraagstuk van de beheersing van de visserij.
De regering is van opvatting dat de maximale toegestane vangsthoeveelheden
het centrale element van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid moeten zijn,
waarbij het vlootbeleid aanvullend is. Het communautair vlootbeleid dient
zowel het element van de vlootomvang als van de vlootactiviteit (zeedagen)
te bevatten. De Commissie daarentegen ziet meer in een loutere verkleining
van de visserijvloot. De benadering van de Commissie voor het externe visserijbeleid
is weinig ambitieus. Een duidelijke visie van de Commissie over externe visserij-overeenkomsten
ontbreekt.Voor Nederland zijn leidende beginselen: een duurzame exploitatie van
de visbestanden, aandacht voor de belangen van de visserijsector in de ontwikkelingslanden,
en een grotere financiële betrokkenheid van de reders die van de akkoorden
profiteren. Daarnaast is ook een transparante berekening van de financiële
compensatie een belangrijk aandachtspunt.In het komende jaar zullen de onderhandelingen over de visserijovereenkomsten
met Senegal en Mauretanië worden afgerond. Nederland, dat
grote belangen heeft in de visserij in met name de verder van de kust gelegen
gedeelten van de Mauretaanse wateren, zal hierbij pleiten voor een benadering
die rekening houdt met de belangen van de lokale visserijsector en de verwerkende
industrie.Het Belgische voorzitterschap zal in het kader van de discussie over de
uitbreiding van de Unie het hoofdstuk visserij voor zijn rekening nemen.Referenties• Groenboek toekomst van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid, COM(2001)135,
d.d. 20 maart 2001Websites:http://www.minlnv.nl/infomart/parlemnt (voor
brieven aan de Tweede Kamer)http://www.europa.eu.int/comm/dgs/fisheries5.2.9 Industrie- en EnergieraadVergaderdata Energieraad4 december 2001 Industrieraad5 december 2001Industrie- en Energieraad6–7 juni 2002Een van de belangrijkste doelstellingen van de Industrieraad is het bevorderen
van de concurrentiekracht van het Europese bedrijfsleven en industrie. De
energiesector is van groot strategisch belang voor de concurrentiekracht van
de industrie en mede daarom is vorig jaar besloten de twee raden te combineren.
De Industrie- en Energieraad heeft tot nu toe twee keer in gecombineerde vorm
vergaderd (weliswaar in aparte sessies), in december 2000 en in mei 2001.Stand van zakenDe twee belangrijkste onderwerpen die de afgelopen periode de agenda van
de Raad hebben gedomineerd – en dat waarschijnlijk ook het komende jaar
zullen blijven doen – zijn de situatie in de mondiale scheepsbouwindustrie
en de hervorming van het communautaire mededingingsbeleid. Daarnaast is concurrentiekracht
een terugkerend onderwerp. Het is inmiddels gebruik geworden dat er en marge
van de Raad een werkdiner plaatsvindt waar naast de ministers ook vertegenwoordigers
van het bedrijfsleven aanzitten. Hierbij wordt gesproken over concurrentiekracht
in relatie tot doelstellingen als het bevorderen van ondernemerschap en innovatie
in de Unie.OndernemerschapTijdens de Raad van december 2000 zijn conclusies aangenomen over de bevordering
van een effectief Europees innovatiesysteem. Verder werd besloten tot effectieve
ondersteuning van een cultuur van ondernemerschap, met duidelijke kwalitatieve
en kwantitatieve doelen. De Raad van mei 2001 nam conclusies aan over het
thema ondernemersschap, ICT en elektronische handel als factoren van concurrentievermogen.
Deze conclusies kunnen worden beschouwd als follow-up van de Lissabon-strategie en de Europese Raad van Stockholm. De conclusies
waren voornamelijk gebaseerd op de «GoDigital» mededeling van de Commissie van maart 2001 die het midden- en kleinbedrijf
moet helpen te «digitaliseren». De regering onderkent specifieke
problemen bij de «digitalisering» van het MKB en ondersteunt daarom
de campagne «Nederland gaat digitaal» van het MKB (april 2000).
Maatregelen in Nederland variëren van bewustwording tot concrete hulp
bij introductie van ICT.Het thema ondernemerschap, in combinatie met de kenniseconomie, stond
ook centraal tijdens de door het Zweedse voorzitterschap en het Verenigd Koninkrijk
georganiseerde conferentie op 20 februari 2001 in Manchester «Prosperity through Entrepreneurship and Enterprise: Building the Knowledge-based
Economy». Hieraan namen deel de EU-ministers van Economie en
Industrie, de Europese Commissarissen Bolkestein, Busquin en Liikanen en kleine
groep Europese ondernemers. De doelstelling van de conferentie was om vanuit
een economische invalshoek de voortgang sinds Lissabon te bespreken. De concurrentiepositie
van de Unie ten opzichte van de VS verslechtert nog steeds, wat kan worden
toegeschreven aan:– te weinig dynamiek en aanpassingsvermogen van overheden en bedrijven;– te weinig commercialiseren van innovatieve ideeën en technologieën;– te weinig aanpassing aan de kenniseconomie (lage investeringen
en benutting ICT).Als oplossingen werden de belangrijkste conclusies van Lissabon herhaald.
Het voorzitterschap legde het accent op de programma's voor het MKB, de kwaliteit
van de Europese regelgeving, het actieplan risicokapitaal, innovatie (waaronder
het gemeenschapsoctrooi), ICT en e-business en
het bevorderen van duurzame groei.De Raad van december 2000 keurde het financiële raamwerk goed van
het Meerjarenprogramma Ondernemingen 2001–2005. Dit is een belangrijk
instrument van de Commissie met als doelstellingen: het bevorderen van ondernemerschap
als levensstijl, het verbeteren van het regelgevend en commercieel kader voor
innovatie en ondernemerschap, de verbetering van het financieel klimaat, versterking
van de concurrentiepositie van kleine ondernemingen in de kenniseconomie en
coördinatie van dienstverlening aan bedrijven via een business supportnetwerk.EGKSOp 23 juli 2002 loopt het Verdrag voor de Europese Gemeenschap voor Kolen
en Staal af, na een looptijd van vijftig jaar. In die periode is een groot
aantal regels over statistieken, quota, omschakeling, staatssteun en dergelijke
vastgelegd en is een fors vermogen, voortvloeiend uit opbrengsten van heffingen
(€ 1,6 mld), tot stand gebracht. Alle lidstaten wensen dat vermogen
in stand te houden en te blijven aanwenden voor regelingen die nuttig zijn
voor de kolen- en staalindustrie. Een Protocol bij het Verdrag van Nice legt
vast hetgeen na 23 juli 2002 zal gebeuren: het vermogen wordt overgedragen
aan de EU en de opbrengsten daarvan komen in een fonds voor onderzoek en ontwikkeling
in de kolen- en staalindustrie en daaraan verwante sectoren. Voor het financiële
beheer worden richtsnoeren opgesteld. De Raad van mei 2001 heeft een drietal
voorstellen aangenomen waarmee het bovenstaande wordt geregeld. ScheepsbouwHet meest spraakmakende onderwerp blijft echter de scheepsbouw. Tijdens
de Raad van december 2000 werd een akkoord bereikt over de beëindiging
van de ordersteun in de scheepsbouw vanaf 1 januari 2001. Het was niet
makkelijk hierover een akkoord te bereiken omdat de twee laatste onderzoeksrapporten
van de Commissie over de mondiale situatie in de scheepsbouw het beeld bevestigen
dat de Europese scheepsbouwers in een nadelige concurrentiepositie verkeren
door oneerlijke handelspraktijken van landen uit Oost-Azië, met name
Zuid-Korea. Zuid-Korea blijft met een wereldmarktaandeel van 35 procent en
een stijgende orderportefeuille de grootste scheepsbouwer ter wereld. Het
EU-marktaandeel bleef stabiel op 18 procent, hetgeen voornamelijk te danken
is aan een stijging van de orderportefeuille van cruiseschepen. In dit marktsegment
is er geen concurrentie van Zuid-Korea.Ondanks de gestegen vraag vindt in Zuid-Korea geen herstel van prijzen
plaats, omdat overcapaciteit de Koreaanse werven dwingt lage prijzen te hanteren.
Onderzoek van de Commissie heeft wederom bevestigd dat de door Zuid-Korea
gehanteerde prijzen gemiddeld veertien procent onder een economisch aanvaardbaar
niveau lagen (het niveau dat nodig is ter dekking van operationele kosten,
winsten en schuldaflossing). Omdat de onderhandelingen met Korea tot dusver
geen resultaat hebben opgeleverd heeft de Commissie voorgesteld om een WTO-procedure
tegen Korea in te leiden. De Commissie wil het doorgeleiden van de klacht
naar de WTO laten samenvallen met een tijdelijk mechanisme voor steun voor
bepaalde scheepstypen (containerschepen, chemische transportschepen en tankers).
De regering is van mening dat het indienen van een WTO-klacht een logisch
vervolg is op het mislukken van de besprekingen met Korea. Zij is tegen het
instellen van een (tijdelijk) steunmechanisme omdat Nederland ten principale
tegen het verlenen van steun aan de Europese scheepsbouw is. De indiening
van de WTO-klacht zou in een apart daglicht komen te staan indien de Unie
zelf een mechanisme in het leven zou roepen om toch opnieuw staatssteun mogelijk
te maken. Het valt te betwijfelen of een dergelijke unilaterale retaliatiemaatregel
tegen Korea WTO-conform is en het zou Korea een handvat bieden om mogelijk
zelf een WTO-actie te beginnen. Tijdens de Algemene Raad van juli 2001 bleek
dat de indiening van een WTO-klacht breed gesteund wordt. Nederland, gesteund
door het VK en de Scandinavische landen heeft zich echter verzet tegen de
koppeling met het instellen van een tijdelijk steunmechanisme. Hierover zal
in de Raad van december 2001 een beslissing moeten worden genomen.Duurzame ontwikkelingDe Raad behandelde ook de integratie van duurzame ontwikkeling in het
ondernemingenbeleid. Dit onderwerp staat geagendeerd op een aantal vakraden,
die vervolgens hun conclusies rapporteren aan de Europese Raad. De Raad heeft
aangegeven dat bij een strategie voor duurzame groei de nadruk niet alleen
dient te liggen op een regelgevend kader, maar dat een en ander ook via vrijwillige
afspraken tot stand moet komen. Verder moeten begeleidende maatregelen kosteneffectief
zijn en er moet een goede consultatie met belanghebbenden plaatsvinden. Besluiten
moeten worden genomen op basis van de beste wetenschappelijke informatie en
kennis. Ten slotte bepleit de Raad dat bij de integratie van duurzame ontwikkeling
in het ondernemingenbeleid Europese beleids-makers als katalysator
moeten fungeren ten opzichte van de industrie en andere betrokkenen.Liberalisering energiemarktenDe in gang gezette liberalisering van de energiemarkten (elektriciteit
en gas) blijft veel aandacht vragen. De fora «Elektriciteitsregulering»
(Florence, mei 2001) en «Gasregulering» (Madrid, juni 2001) droegen
in belangrijke mate bij aan de voortgang van de liberalisering door zich vooral
bezig te houden met het oplossen van de problemen die in de praktijk zijn
gerezen bij de liberalisering. Over de definitieve datum waarop de volledige
elektriciteits- en gasmarkt in de Unie geliberaliseerd moet zijn, heeft de
Europese Top van Stockholm begin 2001 nog geen besluit genomen. De reden daarvoor
is dat Frankrijk zich nog niet wil binden. Wel heeft de Commissie op de Raad
van mei 2001 wijzigingsvoorstellen gepresenteerd voor de Richtlijnen voor
liberalisering van de elektriciteits- en gasmarkt. Deze wijzigingsvoorstellen
bevatten data voor volledige liberalisering van de energiemarkten in de Unie,
alsmede een aantal voorstellen om de werking van de interne markt te verbeteren.Duurzame energievoorzieningEind 2000 publiceerde de Commissie het Groenboek «Op weg naar een
Europese strategie voor een continue energievoorziening». Met dit Groenboek
hoopt de Commissie in 2001 een debat met de lidstaten te starten over de zekerheid
van energievoorziening. Dit Groenboek zal op minimaal twee Raden worden besproken.
Een eerste discussie op hoofdlijnen heeft plaatsgevonden tijdens de Raad van
mei 2001.Tijdens de Raad van december 2000 werd een gemeenschappelijk standpunt
bereikt over de Richtlijn duurzame energie. Het belang daarvan is dat er nu
een definitie is voor duurzame energie waarin alle lidstaten zich kunnen vinden.
Dit betekent dat nu ook het gebruik van biomassa uit huishoudelijk afval duidelijk
is omschreven. Verder stelt het gemeenschappelijk standpunt het voeren van
certificaten van oorsprong verplicht. Ook moeten de lidstaten streefcijfers
formuleren voor hun doelstellingen voor duurzame energie. Vooralsnog blijven
lidstaten vrij om zelf hun manier van ondersteuning van duurzame energie te
kiezen.Beleid in voorbereidingModernisering mededingingsbeleidHet belangrijkste beleidsinitiatief waar de Raad zich het komende jaar
over zal buigen is de modernisering van het communautaire mededingingsbeleid.
De Commissie heeft op 27 september 2000 een conceptverordening aangenomen
waarbij een nieuw stelsel voor de handhaving van de communautaire mededingingsregels
wordt geïntroduceerd. Tijdens een eerste oriënterend debat in de
Raad van mei 2001 bleek dat een grote meerderheid van de lidstaten de basisbeginselen
van de hervorming steunt, maar dat er nog veel vragen zijn en dat het voorstel
op onderdelen meer in detail uitgewerkt moet worden.Een belangrijk element van het voorstel is dat de Commissie afstapt van
het notificatiesysteem. In dit systeem moesten bedrijfsafspraken centraal
worden aangemeld waarop de Commissie per geval besliste wel of geen vrijstellingsmachtiging
te verlenen. Het nieuwe systeem wordt een systeem van «wettelijke
uitzondering» waarbij de toepassing van de EU-mededingingsregels wordt
gedecentraliseerd naar de nationale mededingingsautoriteiten en de nationale
rechterlijke instanties. De mededingingsautoriteiten en de Commissie zullen
binnen een netwerk zo efficiënt mogelijk samenwerken om inbreuken op
de communautaire mededingingsvoorschriften aan te pakken. Bedrijven worden
in de nieuwe systematiek geacht zelf na te gaan of zij voldoen aan de uitzonderingsvoorwaarden.
Door rechtstreekse decentrale toepassing van de mededingingsregels en de invoering
van een stelsel van wettelijke uitzondering krijgt de Commissie meer ruimte
om de ex post controle op illegale bedrijfsafspraken
te versterken (najagen van schadelijke hard core
kartels).De regering steunt het moderniseringsproces omdat dit leidt tot een effectievere
handhaving van de mededingingsregels tegen lagere administratieve lasten.
Wel heeft zij een aantal voorwaarden gesteld gezien de grote risico's op terreinen
als effectiviteit, rechtszekerheid en uniformiteit van de handhaving. Een
aantal belangrijke deelterreinen van het moderniseringsproces moet in de komende
periode beter worden uitgewerkt. De Nederlandse kanttekeningen bij de conceptverordening
zijn de volgende:– Er dient meer aandacht te komen voor de gevolgen van de moderniseringsexercitie
voor de rol van de nationale rechter(s). De nationale rechters zullen voldoende
expertise van het Europese mededingingsrecht moeten opbouwen. De onafhankelijke
positie van de rechters moet worden beschermd, zeker nu de Commissie het recht
krijgt zich te mengen in nationale rechtszaken.– Europese leniency programma's en de onderlinge aansluiting van
nationale programma's dienen te worden versterkt (leniency staat voor het
stimuleren van deelnemers aan een kartel om zich te melden bij de Commissie
of nationale mededingingsautoriteit in ruil voor strafvermindering). Tevens
is het belangrijk om op Europees niveau na te denken over adequate bescherming
van informanten en de wenselijkheid van beloning van informanten (inclusief
klokkenluidersregeling). Hier is een taak weggelegd voor de Commissie.– Door de toenemende verantwoordelijkheid van de nationale autoriteiten
wordt een goede coördinatie en samenwerking tussen de verschillende nationale
mededingingsautoriteiten in een «mededingingsnetwerk» van groot
belang. Nederland heeft daarom gepleit voor een nieuw instrument: een netwerkdocument
of network notice. Dit document is bedoeld als een soort gebruiksaanwijzing
en dient in te gaan op de procedurele zaken van het mededingingsnetwerk zoals
prioriteitsstelling, verdeling van de werklast, enzovoorts. Tijdens de raadswerkgroepen
bleken verschillende lidstaten wel voor een dergelijk document te voelen.– Het is van belang dat er een goede balans wordt gevonden tussen
grotere bevoegdheden voor de mededingingsautoriteiten en rechtsbescherming
van het bedrijfsleven. De Raad heeft de Commissie verzocht de rechtsbescherming
en de rechtszekerheid van het bedrijfsleven te versterken, met name in gevallen
waarin wetsteksten, richtsnoeren en jurisprudentie niet voldoende duidelijkheid
verschaffen. De Commissie heeft verzekerd hier de nodige aandacht aan te zullen
schenken.StaatssteunTijdens de Europese Raad van Stockholm is afgesproken dat de lidstaten
tegen 2003 een neerwaartse trend in hun overheidssteun ten opzichte van het BBP moeten kunnen aantonen. Hierbij moet rekening worden gehouden
met de noodzaak de steun om te buigen naar horizontale doelstellingen van
gemeenschappelijk belang (onderzoek en ontwikkeling, milieu en regionale ontwikkeling).
Volgens het negende staatssteunrapport dat op 17 juli 2001 door de Commissie
is aangenomen is er reeds sprake van een dalende trend. Over de periode 1997–1999
bedroeg het totaal aan overheidssteun in de EU zo'n € 90 mld op
jaarbasis ten opzichte van€ 102 mld op jaarbasis over de periode
1995–1997. De Commissie heeft twee nieuwe instrumenten ontwikkeld om
het staatssteunbeleid transparanter te maken: een register voor overheidssteun
(reeds beschikbaar op de website van de Commissie) en een scorebord voor overheidssteun
dat in juli 2001 openbaar is gemaakt. Dit scorebord biedt een overzicht van
zowel de algemene situatie op het gebied van overheidssteun in de Unie als
van het lopende toezicht door de Commissie. De eerste uitgave van het scorebord
bevat verder een forum voor de lidstaten met informatie over hun initiatieven
om het steunbeleid transparanter te maken. Er wordt tevens gekeken naar de
naleving door de lidstaten van de regels inzake overheidssteun, het huidige
beleid inzake staatssteun van de lidstaten en de gevolgen voor de interne
markt.Liberalisering energiemarktenDe komende periode gaat de aandacht vooral uit naar de behandeling van
de wijzigingsvoorstellen voor verdergaande liberalisering van de energiemarkten.
De doelstelling is het tot stand brengen van één interne markt
voor energie, waardoor de onderlinge handel in gas en elektriciteit wordt
bevorderd, efficiënter wordt gewerkt en de tarieven meer concurreren.
De regering streeft naar een volledig vrije markt voor elektriciteit en gas
in 2004. Dit loopt vooruit op de data voor volledige liberalisering van de
energiemarkten die genoemd worden in de voorstellen van de Commissie.De regering blijft bij de Commissie aandringen om bij de bestaande richtlijnen
de noodzakelijke reciprociteit te bewaken en zo nodig procedures bij het Europese
Hof van Justitie te starten. Zij wil voorkomen dat bepaalde producenten bevoorrechte
posities kunnen innemen in landen waar de energiemarkt in een lager tempo
wordt geliberaliseerd (zie de motie Voûte, Droste, Timmermans en Hoekema
(21 501–20, nr 118).Duurzame energievoorzieningTijdens de Raad van december 2001 zal de discussie over het Groenboek
«Op weg naar een Europese strategie voor een continue energievoorziening»
worden vervolgd. Voor de regering staat hierbij de relatie tussen milieu,
voorzieningszekerheid en interne markt centraal. Hiervoor heeft zij een drietal
uitgangspunten geformuleerd:– de zekerheid van energievoorziening is het meest gebaat bij marktconforme
maatregelen die passen in de vrije interne energiemarkt;– er moet een zorgvuldige afweging plaatsvinden tussen het milieu
en de voorzieningszekerheid;– de creatie van één interne energiemarkt vraagt weliswaar
om communautair beleid, maar voor de afzonderlijke voorgestelde maatregelen
moeten subsidiariteit en proportionaliteit uitgangspunt blijven.Dit najaar zal Nederland een officiële reactie op het Groenboek naar
de Commissie sturen. Eind 2001 zal de Commissie een overzicht uitbrengen van ingekomen reacties, met daaraan gekoppeld een visie voor toekomstig
beleid.EnergiebesparingHet belang om zo efficiënt mogelijk met energie om te gaan, wordt
breed onderschreven. De Unie wordt steeds afhankelijker van energiebronnen
buiten de EU en is dus niet goed in staat is het energieaanbod te beïnvloeden.
Daarbij wenst de Unie de uitstoot van CO2 zoveel mogelijk te beperken.Tijdens de Raad van mei 2001 heeft de Commissie een ontwerprichtlijn gepresenteerd
voor energiebesparing in gebouwen, nu een groot deel van de energie daar wordt
gebruikt. De Commissie wenst een gelijke berekening van energieprestatienormen,
minimumstandaarden waaraan nieuwe gebouwen moeten voldoen, een certificatiesysteem
voor nieuwe en bestaande gebouwen, regels voor klimaatgegevens (zoals de binnentemperatuur)
en een certificatiesysteem voor boilers en verwarmingssystemen. In de raadswerkgroep
zullen deze voorstellen verder worden besproken.ReferentiesIndustrieIndustrie:• Mededeling van de Commissie: «het MKB helpen Digitaal te
gaan», COM (2001)136, 13 maart 2001.• Mededeling van de Commissie betreffende innovatie in een kenniseconomie,
COM (2000) 567.• Beslissing van de Raad (2000/819/EC) van 20 december 2000 betreffende
een meerjarenprogramma voor ondernemingen en ondernemerschap, met name voor
het MKB (2001–2005).• Interim-rapport van de Commissie aan de Europese Raad van Stockholm:
verbeteren en vereenvoudigen van de regelgeving, COM (2001)130, 7 maart 2001.• Vierde rapport van de Commissie betreffende de situatie in de mondiale
scheepsbouw, COM(2001)219, 2 mei 2001.Mededinging:• Voorstel voor een Verordening betreffende de uitvoering van de
mededingingsregels van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag, COM (2000)582,
27 september 2000.Staatssteun:• Negende overzicht van staatssteun in de Europese Unie, COM (2001)403,
18 juli 2001.• Scoreboard Staatssteun 2001, COM (2001)412, 18 juli 2001.• Mededeling van de Commissie betreffende staatssteun en risicokapitaal,
COM (2001)235, 21 augustus 2001.Energie• Nederlandse elektriciteitswet, Stb 98–427• Nederlandse gaswet, Stb 2000–305• Europese richtlijn elektriciteit, 96/92/EG• Europese richtlijn gas, 98/30/EG • Voorstel voor een richtlijn tot wijziging van de richtlijnen voor
elektriciteit (96/92/EG) en gas (98/30/EG), COM (2001) 125 def.• Groenboek «Op weg naar een Europese strategie voor een continue
energievoorziening», COM (2000) 769 def.• Europese richtlijn duurzame energie, COM(2000) 279 def.5.2.10 Justitie en Binnenlandse Zaken RaadVergaderdata JBZ-Raad27–28 september
2001JBZ-Raad16 november 2001 JBZ-Raad6–7 december 2001Informele JBZ-Raad14–15 februari 2002 JBZ-Raad28 februari–1 maart 2002 JBZ-Raad25–26 april 2002JBZ-Raad13–14 juni 2002Stand van zakenDe werkzaamheden van de Justitie en Binnenlandse Zaken Raad (JBZ-Raad)
worden in hoofdzaak bepaald door het Verdrag van Amsterdam en de conclusies
van de Europese Raad van Tampere, die zich richten op het tot stand brengen
van een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid. De Commissie
houdt een scorebord bij waarin de voorstellen voor concrete uitwerking van
de conclusies van Tampere zijn opgenomen, met het daarbij behorende tijdpad.In de periode 2000–2001 is vooruitgang geboekt op enkele onderdelen.
Zo is in 2000 een akkoord bereikt over de oprichting van het Europese Vluchtelingenfonds,
dat per 2001 voor een periode van vijf jaar in werking is getreden. Het doel
is het bevorderen van een meer gelijke lastenverdeling tussen de lidstaten.
Hiertoe vindt de verdeling van de middelen enerzijds plaats naar rato van
het aantal vluchtelingen, asielzoekers en ontheemden die op andere gronden
dan het Verdrag van Genève (tijdelijke) bescherming genieten in de
lidstaten en anderzijds via een gelijke toekenning van de restmiddelen over
de vijftien lidstaten. Dit laatste deel neemt in de loop van de tijd af.Eind 2000 heeft de Commissie mededelingen inzake asiel respectievelijk
immigratie gepubliceerd. Beide mededelingen zijn voor het eerst onder het
Zweedse voorzitterschap besproken.Eind 2000 is tevens het besluit genomen tot oprichting van Eurodac, waardoor
het mogelijk wordt om tussen lidstaten vingerafdrukken uit te wisselen van
asielzoekers en bepaalde andere vreemdelingen.Tijdens het Zweedse voorzitterschap is de behandeling van het voorstel
over tijdelijke bescherming bij massale toestroom van ontheemde vreemdelingen
die internationale bescherming behoeven, afgerond. Daarmee is de basis gelegd
voor een meer gelijk rechtsniveau voor deze groep ontheemden in alle lidstaten.
Al deze maatregelen kunnen een bijdrage leveren aan meer onderlinge solidariteit
tussen de lidstaten bij het verdelen van de lasten van de opvang van vluchtelingen
en ontheemden. Op 1 maart 2001 is de voorlopige eenheid Eurojust opgericht. Deze eenheid
legt zich toe op een verbetering van de coördinatie van grensoverschrijdende
strafrechtelijke onderzoeken tussen de lidstaten, vooruitlopend op de voorbereiding
van de definitieve oprichting van Eurojust (voorzien voor eind 2001), waarbij
de taken, de verantwoordelijkheden en eventuele vestigingsplaats van Eurojust
aan de orde komen. Eurojust is een eenheid bestaande uit nationale Officieren
van Justitie, magistraten of politieofficieren met gelijkwaardige bevoegdheid.
Eurojust zal (in overeenstemming met de conclusies van de Europese Raad van
Tampere en op basis van het Verdrag van Nice) tot taak krijgen de vervolging
door nationale justitiële autoriteiten van grensoverschrijdende, georganiseerde
criminaliteit te coördineren.De Raad heeft inmiddels minimumnormen opgesteld voor de bescherming van
rechten van slachtoffers van misdrijven en het verstrekken van bijstand aan
deze groep. De lidstaten worden hierdoor verplicht hun wettelijke en bestuursrechtelijke
bepalingen onderling aan te passen teneinde de slachtoffers van misdrijven
een minimaal beschermingsniveau te bieden, ongeacht in welke lidstaat zij
zich bevinden. Hierbij zijn onder meer normen opgesteld over het recht op
informatie, de toegang tot rechtsbijstand en de samenwerking tussen lidstaten.Tevens opgenomen in het scorebord is de voortgang op het gebied van de
drugsbestrijding. Basis voor de samenwerking op dit gebied is het EU-Actieplan
2000–2004 dat door de Europese Raad van Feira is aangenomen.Op 25 maart 2001 is de Schengen Overeenkomst in werking gesteld voor de
Noordse Staten, waardoor het gebied waar de binnengrenscontroles zijn vervallen,
is uitgebreid. Ook is de lijst met landen waarvan de onderdanen niet meer
visumplichtig zijn voor de Unie uitgebreid met Bulgarije (volledige visumvrijheid
per 10 april 2001) en Roemenië (visumvrijheid zal pas in werking treden
nadat aan een aantal voorwaarden is voldaan).Beleid in voorbereidingDe Raad zal zich in het komende jaar verder richten op de uitwerking van
het Verdrag van Amsterdam en de conclusies van Tampere. De belangrijkste onderdelen
daarvan zijn asiel en migratie, justitiële samenwerking en criminaliteitsbestrijding.Tijdens de Europese Raad van Laken in december 2001 zal een mid term evaluatie plaatsvinden over de uitvoering van de conclusies
en van het tijdpad van Tampere. Met het oog hierop hebben de Benelux-landen
in maart 2001 afgesproken dat zij nauwer zullen samenwerken om de uitvoering
van de conclusies van Tampere te versnellen en dat zij zullen ijveren voor
een betere coördinatie van hun standpunten.Asiel en migratieDe Europese Raad van Tampere heeft in het kader van de ontwikkeling van
een gemeenschappelijk asielbeleid doelstellingen op korte en langere termijn
geformuleerd. De maatregelen die op korte termijn moeten worden uitgevoerd
richten zich over het algemeen op de uitvoering van de afspraken zoals neergelegd
in het Verdrag van Amsterdam en dienen binnen een maximumtermijn van vijf
jaar na inwerkingtreding van het Verdrag van Amsterdam (te weten
in 2004) tot stand te zijn gebracht. Nederland hecht aan al deze punten groot
belang.Een van de maatregelen in de komende tijd is de herziening van het Verdrag
van Dublin. Tijdens het Belgisch voorzitterschap zal de Commissie met een
voorstel komen ter herziening van dit verdrag, met name met criteria en mechanismen
voor het bepalen van de staat die verantwoordelijk is voor de behandeling
van een asielverzoek. In dit kader is het van belang dat Eurodac zo spoedig
mogelijk operationeel wordt (zie hiervoor).De voorstellen van de Commissie voor een communautair rechtsinstrument
over de minimumnormen voor de procedures voor de toekenning of intrekking
van de vluchtelingenstatus en over de minimumnormen voor de opvang van asielzoekers
zijn inmiddels in behandeling. De regering streeft ernaar voor het eind van
2001 een akkoord over de minimumnormen voor de opvang van asielzoekers tot
stand te brengen.Bovengenoemde maatregelen vormen stappen op weg naar een werkelijk gemeenschappelijk
Europees asielstelsel. In dat kader zou zowel een gemeenschappelijke asielprocedure
als een uniforme status voor de vluchteling tot stand moeten komen. De Commissie
heeft hierover in november 2000 een mededeling uitgebracht. Tijdens de informele
Raad in Stockholm is hierover een eerste, zeer globale discussieronde gehouden.
In dit verband is ook een partnerschap met landen van herkomst van belang.
Dit partnership krijgt voor zes landen van herkomst vorm binnen de High Level Working Group (HLWG) Asiel en Migratie. Nederland
speelde een belangrijke rol in het geven van een nieuwe impuls aan de groep
eind 2000. Dit jaar dienen concrete vorderingen te worden gemaakt met de uitvoering
van de actieplannen. In ruimer verband is van belang het tot stand brengen
van terug- en overnameovereenkomsten met landen van herkomst. De Commissie
heeft thans een mandaat voor onderhandelingen met Marokko, Pakistan, Sri Lanka
en de Russische Federatie.De Commissie heeft eind november 2000 een mededeling over een Europees
immigratiebeleid uitgebracht, waarin zij pleit voor verruiming van de bestaande
mogelijkheden in de lidstaten voor arbeidsimmigratie. Tijdens het Belgisch
voorzitterschap zal over dit actuele en complexe vraagstuk een conferentie
plaatsvinden, die als opdracht heeft conclusies over dit onderwerp voor te
bereiden voor de Europese Raad van Laken. De discussie in de lidstaten is
afgelopen jaar op gang gekomen. Ook de regering beraadt zich op de vraagstukken
die in de Commissiemededeling worden opgeworpen. Op korte termijn zal hierover
een notitie naar de Tweede Kamer worden gestuurd.Het Zweedse voorzitterschap heeft tevergeefs getracht een politiek akkoord
over de richtlijn inzake familiehereniging tot stand te brengen. Het Belgische
voorzitterschap heeft een gewijzigd voorstel voor gezinshereniging gedaan
om de impasse te doorbreken. De materie van deze richtlijn is gevoelig omdat
gezinshereniging en gezinsvorming voor veel lidstaten de belangrijkste bronnen
van immigratie zijn. De Commissie heeft in maart 2001 een voorstel gedaan
voor een richtlijn over de status van legaal verblijvende derdelanders. Dit
voorstel gaat onder andere over de voorwaarden voor verblijf in andere lidstaten.
Ook heeft de Commissie in juli 2001 een voorstel gedaan inzake toelating met
het oog op arbeid. De bestrijding van mensensmokkel en mensenhandel krijgt de laatste jaren
steeds meer prioriteit. De uitwassen van mensensmokkel staan sinds het Dover-incident
in de belangstelling. Op Frans initiatief heeft de Raad maatregelen aangenomen
voor een zekere harmonisatie van de strafbaarstelling van mensensmokkel (hulp
bij illegale binnenkomst, illegaal verkeer en illegaal verblijf). Recent zijn
zowel door de Commissie als door het Verenigd Koninkrijk en Italië initiatieven
genomen voor meer praktische samenwerking gericht op de Westelijke Balkan.
Doel is een slagvaardiger antwoord te bieden op de illegale immigratie via
dat gebied, onder andere door betere afstemming van bestaande initiatieven
in bilateraal en multilateraal verband.Op het gebied van bestrijding van de mensenhandel en kinderporno is de
Commissie begin 2001 gekomen met een mededeling en twee voorstellen voor kaderbesluiten
gericht op harmonisatie van wetgeving. De conclusies van de Europese Raad
van Tampere spreken nadrukkelijk over de noodzaak van voortgang op deze terreinen,
met betrekking tot wetgeving en praktische samenwerking. Mede in het licht
van de maatschappelijke bezorgdheid over deze thema's is concrete voortgang
op dit terrein vóór de Europese Raad van Laken van belang.Justitiële samenwerkingDe Europese Raad van Tampere stelde dat een versterkte wederzijdse erkenning
van rechterlijke beslissingen en vonnissen en de onderlinge aanpassing van
de wetgeving ten goede zouden komen aan samenwerking tussen de autoriteiten
en de justitiële bescherming van de rechten van het individu. Een ware
Europese rechtsruimte impliceert dat burgers en bedrijven in alle lidstaten
even gemakkelijk als in hun eigen land, toegang kunnen hebben tot de rechter.Eind 2000 heeft de Raad een programma van wederzijdse erkenning goedgekeurd.
In dit kader presenteert de Commissie maatregelen tegen belemmeringen voor
wederzijdse erkenning op civielrechtelijk gebied. De Raad brengt in 2001 verslag
uit over een alomvattende studie naar de belemmeringen voor een goede rechtsgang
in burgerlijke zaken. Ter bevordering van de samenwerking tussen de gerechten
van de lidstaten op het gebied van bewijsverkrijging in burgerlijke en handelszaken
is in mei 2001 een voorstel goedgekeurd.Op strafrechtelijk gebied heeft de Raad in 2001 een programma van maatregelen
over de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning van rechterlijke
beslissingen behandeld. De regering geeft er de voorkeur aan, wat betreft
de wederzijdse erkenning in strafzaken, dat enige rechterlijke toets door
de nationale rechter mogelijk blijft. Bovendien heeft de regering een sterke
voorkeur voor een geïntegreerde benadering bij het verbeteren van de
justitiële samenwerking. Dit houdt in dat niet alleen gekozen wordt voor
nieuwe instrumenten inzake wederzijdse erkenning, maar dat ook gekeken wordt
naar mogelijkheden tot verbetering van de samenwerking op grond van de reeds
bestaande verdragen.De Commissie legt eind 2001 een voorstel aan de Raad voor over de invoering
van snelle procedures voor uitlevering. Drugsbestrijding en preventieDe samenwerking op het gebied van drugsbestrijding staat in het teken
van de uitvoering van het EU-Actieplan Drugs 2000–2004. Dit actieplan
vormt de concrete uitwerking van de drugsstrategie van de Europese Unie (2000–2004)
die de Europese Raad in Helsinki als richtsnoer voor de samenwerking op het
gebied van drugs had aangenomen. Het plan omvat alle aspecten van het drugsbeleid,
zowel vraagvermindering als rechtshandhaving, en richt zich niet alleen op
samenwerking binnen de Unie maar ook op samenwerking met derde landen, met
name de kandidaat-lidstaten. Tijdens de Raad in maart 2001 is een openbaar
debat gevoerd over de bestrijding van drugsgerelateerde criminaliteit, waarbij
Nederland heeft aangegeven dat de in het Actieplan vermelde actiepunten moeten
worden uitgevoerd, alvorens nieuwe actiepunten te formuleren.Van belang voor Nederland is de uitkomst van de vergelijkende studie die
door de Europese Commissie is uitgevoerd naar strafrechtbepalingen (definities
en strafmaat) en de praktische toepassing daarvan voor illegale drugshandel.
Op basis van deze studie heeft de Commissie een voorstel voor een kaderbesluit
van de Raad ingebracht betreffende «de vaststelling van minimumvoorschriften
met betrekking tot de bestanddelen van strafbare feiten en met betrekking
tot straffen op het gebied van illegale drugshandel» zoals overeengekomen
in het Verdrag van Amsterdam (artikel 31e) en bevestigd door de Europese Raad
in Tampere. Overigens heeft Nederland bij dit artikel een voorbehoud gemaakt
dat landen die geen minimumstraffen kennen niet verplicht kunnen worden deze
in te voeren. De regering beraadt zich op dit moment op de beleidsmatige consequenties
(en politieke wenselijkheid) van dit voorstel voor wat betreft het nationale
drugsbeleid. Zij stelt zich op het standpunt dat ook in EU-verband dit aspect
van het voorstel moet worden besproken voordat hierover een juridisch inhoudelijke
discussie kan plaatsvinden. Nederland zal langs deze lijn actief deelnemen
aan de besprekingen.De regering hecht tevens grote waarde aan de bestrijding van productie
en handel in synthetische drugs, met name wat betreft het verbeteren van de
onderlinge samenwerking door middel van het oprichten van gemengde teams.
Tenslotte is het van belang, gezien de positie en de rol van sommige kandidaat-lidstaten
met betrekking tot de productie en handel van verdovende middelen, hen te
helpen bij het bestrijden hiervan. In dit kader coördineert Nederland
reeds het Project Synthetische Drugs in het Phare programma, waarbij alle
kandidaat-lidstaten betrokken zijn, en waarbij ook wordt samengewerkt met
het Europees Waarnemingscentrum voor Drugs en Drugsverslaving in Lissabon
en met Europol.CriminaliteitsbestrijdingDe Raad dient voor het eind van 2001 een besluit te nemen over de oprichting
van Eurojust (zie hiervoor). In Nederlandse optiek moet Eurojust beginnen
met een aandachtsgebied, dat zo nauw mogelijk aansluit bij de taken van Europol.In de komende periode zal de task force van
Europese politiechefs zich verder ontwikkelen. In de Nederlandse optiek dient
deze task force een informeel, consultatief karakter
te hebben. Status en mandaat ervan behoeven nog nadere regeling. Tijdens de
Raad in november 2000 is besloten tot oprichting van een Europese Politieacademie
(EPA). Dat besluit is in werking getreden per 1 januari 2001. Mede op aandringen
van Nederland voorziet dit besluit erin dat de JBZ-ministers,
bijeen in het kader van de Raad, besluiten over het jaarprogramma en de begroting
van de EPA. Besluitvorming over de zetel van het permanent secretariaat van
de EPA moet nog plaatsvinden.Op een aantal punten wordt, mede ter uitvoering van het Verdrag van Amsterdam,
bezien hoe de rol van Europol versterkt kan worden. Zo is onder meer de wijziging
van de Europol Overeenkomst wat betreft deelname van Europol aan gezamenlijke
onderzoeksteams aan de orde. Ook wordt bezien of het niet de voorkeur zou
verdienen om Europol met de bestrijding van georganiseerde criminaliteit als
zodanig te belasten en niet langer, zoals thans het geval is, met bepaalde
vormen daarvan.Inmiddels heeft de Raad overeenstemming bereikt over de oprichting van
een Europees netwerk voor criminaliteitspreventie. Het secretariaat hiervan
ligt bij de Commissie. Dit netwerk heeft onder meer tot doel het uitwisselen
van «goede praktijken», het opzetten van onderzoek en het organiseren
van seminars en dergelijke over criminaliteitspreventie. De regering streeft
naar een multidisciplinaire en probleemgerichte aanpak, waarbij de betrokkenheid
van maatschappelijke instanties, overheden en wetenschappers van wezenlijk
belang wordt geacht.Referenties• Scoreboard: versie 1e halfjaar 2001 (documentgegevens nog niet
bekend)• Conclusies van het Voorzitterschap Europese Raad van Tampere, SN/200/99• EU Actieplan Drugs 2000–2004, CORDROGUE 28, 32, 32 C.1Websites:http://www.europa.eu.int/comm/dgs/justicehome/indeznl.htmhttp://www.europol.eu.int5.2.11 Interne Markt-, Consumenten- en ToerismeraadVergaderdata IMC&T-Raad27 september
2001IMC&T-Raad26 november 2001 IMC&T-Raad1 maart 2002Informele Toerismeraad3–4 mei 2002 IMC&T-Raad21 mei 2002Onder Frans voorzitterschap kwam de Raad in september 2000 voor het eerst
bijeen als gefuseerde Interne Markt-, Consumenten- en Toerismeraad (IMC&T-Raad).
Zowel het Franse als het Zweedse voorzitterschap hebben ernaar gestreefd interne
markt- en consumentenonderwerpen gegroepeerd te behandelen. Vooralsnog is
slechts éénmaal, tijdens de Raadsbijeenkomst van oktober 2000,
aandacht besteed aan het onderwerp toerisme.Stand van zakenDe interne markt is een essentiële verworvenheid van de Unie. Dit
betekent echter geenszins dat de interne markt «af» is. In de
praktijk kunnen Europese burgers en bedrijven nog niet optimaal profiteren
van de vier fundamentele vrijheden van de interne markt (vrij
verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal). Divergerende technische
normen en standaarden (bijvoorbeeld voor bouwmaterialen) en de gebrekkige
toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning door de lidstaten vormen
belangrijke belemmeringen voor het vrije verkeer van goederen.De problemen bij de erkenning van beroepskwalificaties en diploma's in
andere lidstaten en de moeizame coördinatie van sociale zekerheidsregelingen
belemmeren het vrije verkeer van werknemers. Hierdoor komt een Europese arbeidsmarkt
nauwelijks van de grond.De invoering van de eenheidsmunt heeft nog niet geleid tot een integratie
van de Europese financiële markten. Hierdoor moet het Europese bedrijfsleven
meer kosten maken in vergelijking met bijvoorbeeld Amerikaanse bedrijven bij
het aanboren van de benodigde kapitaalbronnen en is het moeilijker om zich
staande te houden in de wereldeconomie. Vooral bedrijven die actief zijn in
«speerpunttechnologieën», zoals biotechnologie, hebben hieronder
te lijden. Deze en andere factoren maken dat het ondernemingsklimaat op de
interne markt nog lang niet optimaal is. Ook de Europese consument heeft door
de fragmentatie van Europese financiële markten nog onvoldoende keuze
uit hoogwaardige financiële producten. Op al deze terreinen heeft de
Raad in de achterliggende periode werkzaamheden verricht.In 1999 heeft de Commissie een nieuwe impuls gegeven aan het integratieproces
met de publicatie van haar Strategie voor de Interne Markt. Voor de periode tot 2005 is hierin een aantal concrete voornemens
neergelegd, gegroepeerd onder vier strategische beleidsdoelstellingen:– verbetering van de efficiëntie van product- en kapitaalmarkten;– verbetering van het ondernemingsklimaat;– verbetering van de levenskwaliteit van burgers;– gebruikmaken van de verworvenheden van de interne markt in een
veranderende wereld (zie hiervoor de Algemene Raad: Handel in hoofdstuk 5.2.1.3).Deze strategische doelstellingen worden gecombineerd met operationele
doelstellingen en gerichte acties voor de kortere termijn (18 maanden), die
ieder jaar worden herzien en bijgewerkt. De keuze van prioritaire acties is
eind mei 2001 door de Raad bekrachtigd en mede gebaseerd op de conclusies
van de Europese Raad van Stockholm. Hierin werd onder meer de nadruk gelegd
op de noodzaak door te gaan met de in Lissabon goedgekeurde hervormings- en
liberaliseringagenda, alsook op het belang van de interne markt als drijvende
kracht achter de economische en structurele hervorming van de Unie.De lijst van prioriteiten is tevens tot stand gekomen op basis van de
Cardiff-procedure (als onderdeel van de Europese economische beleidscoördinatie;
zie ook hoofdstuk 6), de globale richtsnoeren voor het economische beleid,
het scorebord van de interne markt van de Commissie (mei 2001) en de uitkomsten
van de dialoog met burgers en bedrijfsleven (bijvoorbeeld via de nationale Contact points for business and for citizens).De Commissie acht tijdige en nauwkeurige omzetting van de interne marktwetgeving
van het grootste belang. Zolang er een verschil bestaat tussen de lidstaten
op gebied van de kwaliteit en tijdigheid van implemen-tatie
van Europese wetgeving blijft de interne markt gefragmenteerd. In Stockholm
hebben de regeringsleiders zich voorgenomen het «interim» omzettingsdeficit
voor interne marktrichtlijnen vóór de Voorjaarstop van Barcelona
in 2002 terug te dringen tot 1,5 procent. Voor Nederland bedraagt het deficit
momenteel 2 procent, waarmee Nederland tot de vijf best presterende lidstaten
behoort (zie tevens de bijlage: stand implementatie Europese regelgeving).Verbetering van de efficiëntie van product- en kapitaalmarktenIn 2000 hebben de lidstaten voor de derde maal hun jaarrapportages voor
de Cardiff-procedure opgesteld. Hierin wordt verslag gedaan van de voortgang
die de staten hebben geboekt bij de structurele hervorming van product- en
kapitaalmarkten. De jaarlijkse herhaling van deze exercitie dwingt lidstaten
ertoe hun eigen verrichtingen op dit gebied, maar ook die van andere lidstaten,
met een kritisch oog te blijven volgen. Naast de landenrapporten hebben de
lidstaten in teams van twee gewerkt aan themarapporten. Nederland heeft in
samenwerking met Oostenrijk een themarapport uitgebracht over technische handelsbelemmeringen,
het principe van wederzijdse erkenning en overheidsaanbestedingen. Tezamen
geven de landen- en themarapporten een goed beeld van het functioneren van
de interne markt.Een aantal van de conclusies die de Raad heeft getrokken over de Cardiff-procedure
is als input gebruikt voor de voorbereiding van
de Europese Raad van Stockholm en voor de opstelling van de globale richtsnoeren
voor het economisch beleid. De regering heeft bij het bepalen van deze conclusies
vooral aangedrongen op het belang van tijdige en verdergaande liberalisering
van de energiesector (gas en elektriciteit), het spoorvervoer, de postsector
en de totstandkoming van een gemeenschappelijk Europees luchtruim.De Raad heeft het afgelopen jaar ook een aantal malen gesproken over de
«diensten van algemeen economisch belang». Hieronder worden verstaan
diensten die essentieel zijn voor het dagelijks leven, zoals water, elektriciteit,
post-, vervoer-, en telecommunicatiediensten. Het gros van deze diensten werd
voorheen of wordt nog steeds van overheidswege verstrekt. Discussiepunt is
hier de relatie tussen enerzijds de liberalisering van deze sectoren en anderzijds
de (laagdrempelige) toegang van de consument tot een basispakket aan diensten,
waarbij het prijsniveau en het niveau van dienstverlening aan een bepaalde
minimumstandaard dienen te voldoen.De Commissie heeft in 2000 een mededeling gepubliceerd waarin zij haar
beleid inzake de toepassing van staatssteun- en mededingingsregels op bedrijven
die diensten van algemeen economisch belang uitvoeren, nader uitlegt. Deze
mededeling werd door de Raad van september 2000 besproken. Uitgangspunt is
dat de lidstaten de vrijheid hebben om te bepalen wat wordt verstaan onder
een dienst van algemeen economisch belang en hoe deze zal worden beheerd,
terwijl de Commissie erop toeziet dat de regels van de interne markt en de
mededelingsregels worden geëerbiedigd. De Europese Raad van Nice heeft
een verklaring van deze strekking aangenomen. In deze verklaring werd ook
de noodzaak van voorspelbaarheid en rechtszekerheid benadrukt bij de toepassing
van de regels van de interne markt en de mededingingsregels. De Europese Raad
van Nice verzocht de Commissie om, in nauwe samenwerking met de lidstaten,
te bezien hoe bedoelde voorspelbaarheid en rechtszekerheid kunnen
worden gewaarborgd vóór de Europese Raad in december 2001. Het
Belgische voorzitterschap heeft dit prominent op zijn agenda gezet. Verbetering van het ondernemingsklimaatHet Europese ondernemingsklimaat is gebaat bij eenvoudige en efficiënte
wetgeving met een minimum aan administratieve lasten. Nationale en communautaire
regels leggen echter nog steeds een zware last op de schouders van het Europese
bedrijfsleven. Commissie en lidstaten hebben binnen de BEST en SLIM-initiatieven (Business Environment Simplification Task force en Simplified Legislation for the Internal Market) structuren
opgezet om de administratieve lastendruk en bijbehorende kosten naar beneden
te brengen. Reeds bestaande wetgeving wordt hierbij onder de loep gelegd.Onder Zweeds voorzitterschap heeft de Commissie een mededeling over vereenvoudiging
van regelgeving aan de Raad gepresenteerd. Kernconcepten hierin zijn effectieve
impact assessment studies (effect beoordeling) voor voorgenomen regelgeving,
richtsnoeren voor het gebruik van andere instrumenten dan wetgeving, betere
consultatie en verbreding van de reikwijdte van het bestaande SLIM-programma.
In het Witboek over Europees Bestuur dat in juli werd uitgebracht, is de Commissie
uitgebreider ingegaan op de kwestie van regelgeving (zie hoofdstuk 3.4.3).De regering ondersteunt de Commissie-inspanningen om de Europese regels
zo eenvoudig, efficiënt en transparant mogelijk te maken. De MDW-excercitie
(Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit) die Nederland momenteel
in eigen land uitvoert, kan daarbij als voorbeeld dienen. Daarnaast is Nederland
voorstander van de ontwikkeling van vormen van zelf- en co-regulering op Europees
niveau, waarbij de (Europese) overheid kaders stelt die ingevuld moeten worden
door het bedrijfsleven zelf, in partnerschap met maatschappelijke belangengroepen.In Nice hebben de regeringsleiders een doorbraak bereikt met het al dertig
jaar slepende dossier van de Europese vennootschap. Direct na de Europese
Raad in Nice eind december heeft de Raad met unanimiteit de verordening voor
het statuut voor de Europese vennootschap aangenomen, evenals de daarmee samenhangende
richtlijn voor medezeggenschap van werknemers. Daarmee is eindelijk de weg
vrij gemaakt voor de oprichting van een Europees bedrijf, zonder de verplichting
dat in elke lidstaat een separate rechtspersoon moet worden opgericht. Het
bereikte akkoord is voor advies voorgelegd aan het Europees Parlement. Daarna
zal het ter beslissing worden voorgelegd aan de Raad.De investeringsbereidheid van bedrijven in kennisintensieve sectoren is
mede afhankelijk van de wettelijke bescherming van uitvindingen en productinnovatie.
Met het oog hierop heeft de Raad het afgelopen jaar veel arbeid verricht voor
het intellectuele eigendom. Zo is de richtlijn auteursrechten in de informatiemaatschappij
in de eerste helft van 2001 door Raad en Parlement aangenomen. De richtlijn
schept een goed evenwicht tussen de belangen van de auteursrechthebbenden
enerzijds en consumenten anderzijds. Samen met de richtlijn elektronische
handel die eind 2000 is aangenomen, vormt de richtlijn auteursrechten het
wettelijke fundament voor de ontwikkeling van elektronische handel in Europa. Niettemin blijft er voor het intellectuele en industriële
eigendom ook het komende jaar nog veel werk aan de winkel.Actieplan eEuropaDe Raad heeft zich onder Zweeds voorzitterschap gebogen over de voortgangsrapportage
van de Commissie over het actieplan eEuropa. Deze rapportage is voorgelegd
aan de Europese Raad van Stockholm en bevat een aantal prioriteiten op ICT-gebied
waaraan de Raad zich in verschillende samenstellingen de komende periode zal
wijden. Het betreft bijvoorbeeld consolidering van het juridische raamwerk
voor elektronische communicatie (ONP-review, zie de Transport en Telecommunicatie
Raad in hoofdstuk 5.2.6), bevordering van e-commerce,
het dichten van de digitale kloof en bevordering van e-government.Verbetering van de levenskwaliteit van burgersIn de publieke perceptie is het interne marktbeleid sterk gericht op het
bedrijfsleven. Deze perceptie is begrijpelijk als gekeken wordt naar de aard
van de onderwerpen die veelal in de Raad worden behandeld, zoals harmonisatie,
productstandaarden, bescherming van intellectueel eigendom. Veelal komt in
de publiciteit onvoldoende uit de verf dat het uiteindelijk de consument is
die de vruchten plukt van de interne markt in termen van prijs, kwaliteit,
basisbescherming en productaanbod. Het voordeel dat de interne markt voor
de burger oplevert is een belangrijke graadmeter voor het functioneren van
de interne markt zelf. Daarom besteedt de Raad meer aandacht aan de rol van
de consument op de interne markt. Behulpzaam hierbij is dat de Interne Marktraad
en de Consumentenraad zijn gefuseerd. Onder het Franse voorzitterschap hebben
de Commissie en het Europees Parlement een «interne markt forum»
georganiseerd, waarvoor onder meer NGO's waren uitgenodigd, die met vertegenwoordigers
van het Europees Parlement en de Commissie van gedachten wisselden over de
ervaringen van de consument met de interne markt.Op zijn beurt heeft het Zweedse voorzitterschap een informele Raad georganiseerd
met als hoofdthema de rol van de consument op de interne markt. Specifiek
onderwerp betrof het uitputtingsregime voor het merkenrecht. («Uitputting
van merkenrecht» houdt in dat wanneer een product door of met toestemming
van de merkrechthebbende op de markt is gebracht, de rechthebbende zijn rechten
ten aanzien van dat product niet langer kan laten gelden. Hij kan zich onder
andere niet meer verzetten tegen het doorverkopen van dat product, omdat zijn
recht is «uitgeput».) Op dit moment is in de Unie een communautair
uitputtingsregime van toepassing. Hierdoor is het niet mogelijk om goedkopere
(merk)producten vanuit derde landen naar de Unie te importeren. Bij een internationaal
uitputtingsregime mogen zulke (merk)producten wel vanuit derde landen worden
geïmporteerd en tegen lagere prijzen aan de man worden gebracht (voorbeeld:
Levi's spijkerbroeken). Samen met een achttal andere lidstaten is Nederland
voorstander van een internationaal uitputtingsregime.De Commissie en lidstaten werken sinds enkele jaren samen in een netwerk
van contactpunten voor burgers en bedrijven. Burgers en bedrijven kunnen zich
tot deze contactpunten bij hun nationale overheden wenden wanneer zij vragen
hebben of problemen ondervinden die verband houden met het in de praktijk
verkrijgen van hun interne marktrechten. Het gaat hier bijvoorbeeld
om zaken als het recht om te leven, te werken en te studeren in het buitenland
(erkenning van diploma's) alsook om het recht binnen de interne markt goederen
vrijelijk in- of uit te voeren.De Raad heeft zich het afgelopen jaar intensief bezig gehouden met een
aantal belangrijke consumentenonderwerpen. Voorbeelden hiervan zijn: financiële
dienstverlening op afstand, algemene productveiligheid, de Europese Levensmiddelenwet
en, als onderdeel daarvan, de oprichting van de Europese Voedselautoriteit
(zie hieronder). Tevens heeft de Raad in november 2000 regels vastgesteld
voor bescherming van persoonsgegevens waarover de instellingen van de Unie
beschikken. Daartoe wordt onder andere een registratiekamer op Europees niveau
opgericht.Beleid in voorbereidingOnder het Belgisch voorzitterschap zal de vierde jaargang van de Cardiff-procedure
van start gaan (zie hiervoor).GemeenschapsoctrooiEen van de belangrijkste dossiers die op dit moment aan de Raad is voorgelegd,
is het voorstel voor een gemeenschapsoctrooi. De Europese Raad van Lissabon
heeft bepaald dat ultimo 2001 een gemeenschapsoctrooiverordening van kracht
zou moeten worden. Het gemeenschapsoctrooi moet de kosten van octrooien in
de Unie goedkoper maken, omdat met één enkele aanvraag octrooi
verleend kan worden voor het hele gebied van de EU. Op dit moment loopt een
Europese octrooi-aanvraag wel centraal via het Europees Octrooi Bureau in
München (de deelnemende landen zijn de vijftien lidstaten aangevuld met
Cyprus, Turkije, Zwitserland, Liechtenstein en Monaco), maar moet voor elk
deelnemend land afzonderlijk octrooi worden aangevraagd en betaald. Dit maakt
een Europees octrooi drie tot vijf maal duurder dan een octrooi in de VS of
Japan.Door het gemeenschapsoctrooi zou het verschil in kosten en de bewerkelijkheid
van octrooi-aanvraagprocedures aanzienlijk kleiner worden. Eind mei heeft
de Raad een «gemeenschappelijke aanpak» voor het gemeenschapsoctrooi
geformuleerd. Er zijn twee onderwerpen waarover de meningen van de lidstaten
nog sterk uiteenlopen: de rol van de nationale octrooibureaus alsook hun aandeel
in de opbrengsten, en de bepalingen over het gebruik van talen. De zuidelijke
lidstaten vrezen dat de rol van de nationale octrooibureaus zal worden uitgehold
met als gevolg verlies aan werkgelegenheid en inkomsten.Het talenregime is nog niet uitputtend in de Raad besproken. Duidelijk
is wel dat veel lidstaten hechten aan het gebruik van hun eigen taal bij de
octrooiaanvraag. Nederland vindt het beperken van de vertaalkosten belangrijker.
Hoe meer vertalingen, hoe duurder het octrooi wordt. Engels is in de octrooipraktijk
het meest gangbaar. De regering is voorstander van een systematiek die het
Engels verplicht stelt en desgewenst een andere taal naar keuze van de octrooiaanvrager
toelaat, voor zover dat één van de Gemeenschapstalen is.Complicerende factor is dat Spanje een koppeling legt tussen het gemeenschapsoctrooi
en het gebruiksmodel. Een gebruiksmodel is een «licht» octrooi
voor simpele, veelal mechanische uitvindingen. Spanje verwijst
naar de conclusies van de Europese Raden van Lissabon en Stockholm. Hierin
wordt op voet van gelijkheid gesproken over het gemeenschapsoctrooi en het
gebruiksmodel. De regering wijst de koppeling tussen het gemeenschapsoctrooi
en het gebruiksmodel van de hand voor zover deze de onderhandelingen over
het gemeenschapsoctrooi vertraagt en daardoor de doelstelling om deze vóór
eind 2001 af te ronden, in gevaar brengt.GemeenschapsmodellenHet dossier gemeenschapsmodellen heeft sterke raakvlakken met het gemeenschapsoctrooi.
Met dit voorstel wordt beoogd een recht op een tekening of model te creëren,
dat uniform voor de hele EU wordt verleend. Het tekeningen- of modellenrecht
is een onderdeel van het industriële eigendom en heeft betrekking op
de bescherming van nieuwe vormgeving van industriële producten (variërend
van textielprints tot koffiezetapparaten). Tot nu toe wordt het recht alleen
nationaal toegekend. Over het dossier gemeenschapsmodellen is reeds in november
2000 een gedeeltelijk politiek akkoord bereikt, maar een definitief akkoord
laat op zich wachten omdat België niet akkoord kan gaan met het talenregime.
België wil het Nederlands als officiële taal van het merkenbureau
in Alicante (verantwoordelijk voor de uitvoering van de richtlijn) erkend
zien. De huidige vijf officiële talen van «Alicante» zijn
het Engels, Duits, Frans, Italiaans en Spaans. Nederland is voorstander van
een praktische benadering van het talenregime. Nederland heeft begrip voor
het Belgische standpunt, maar hecht meer waarde aan spoedige besluitvorming
onder handhaving van het bestaande talenregime dat bewezen heeft in de praktijk
goed te functioneren. Het wijzigen ervan zal in termen van kosten en efficiëntie
contraproductief werken.Labelling en traceerbaarheid GGO'sIn juli 2001 heeft de Commissie haar plannen gepresenteerd voor een richtlijn
inzake de etikettering en traceerbaarheid van Genetisch Gemodificeerde Organismen
(GGO's). Dit voorstel dient ter aanvulling op de communautaire voorschriften
over het op de markt brengen van GGO's en daarvan afgeleide producten. De
meerderheid van de lidstaten wil in ieder geval etikettering van GGO's en
van producten waarin GGO's zijn verwerkt. De regering hecht aan een ook voor
de consument transparant systeem van traceerbaarheid en etikettering en pleit
voor een spoedige etikettering van alle voedselingrediënten en voedingsmiddelen
die bestaan uit of zijn afgeleid van GGO's, in overeenstemming met de Nederlandse
beleidsvoornemens (zo volledig mogelijke etikettering). Deze voorstellen zijn
van belang om het vertrouwen van de burger in de voedingssector te waarborgen
(zie ook de Milieuraad in hoofdstuk 5.2.5).Financiële dienstverlening op afstandDit richtlijnvoorstel is onderdeel van het plan van de Commissie om de
Interne Markt voor Diensten in 2005 te voltooien. Het beoogt harmonisatie
van de nationale regels voor de verkoop op afstand van financiële diensten
als verzekeringen, bancaire diensten en hypotheken, namelijk via internet,
per post, fax of telefoon. Het belangrijkste punt waarover de lidstaten nog
van mening verschillen, betreft een Frans voorstel voor een overgangsperiode.
Tot 1 januari 2004 zouden lidstaten nationale regels aan aanbieders van financiële
diensten uit andere lidstaten mogen opleggen, additioneel aan de regels uit
de richtlijn. Frankrijk, maar ook België, Portugal, Italië
en Spanje, achten een dergelijke overgangsperiode noodzakelijk met het oog
op een adequate consumentenbescherming.Hierdoor zou tot begin 2004 het host country controlprincipe (toezicht door het land van bestemming) prevaleren boven
het beginsel van home country control (toezicht
door het oorsprongsland). Het oorsprongslandbeginsel vormt echter de hoeksteen
van de gerelateerde richtlijn Elektronische Handel, die in januari 2002 voor
de lidstaten van kracht wordt. Volgens een aantal lidstaten, waaronder Nederland,
Duitsland, Denemarken, het Verenigd Koninkrijk en ook de Commissie ontstaat
hierdoor tot het verstrijken van de overgangsperiode onduidelijkheid over
welk principe voorrang geniet, met de daarmee gepaard gaande rechtsonzekerheid
voor bedrijfsleven en consument. Het zal op het Belgische voorzitterschap
neerkomen om dit dossier nog dit jaar af te ronden.Algemene productveiligheidsrichtlijnDe Raad van maart 2001 heeft een gemeenschappelijk standpunt bereikt over
de herziening van de algemene productveiligheidsrichtlijn. In juni 2001 hebben
de Raad en het Europees Parlement overeenstemming bereikt over het voorstel.
De kern hiervan is een verbod op het in de handel brengen van onveilige producten.
De richtlijn vormt daarmee een vangnet voor die productcategorieën waarvoor
(nog) geen specifieke productveiligheidsrichtlijnen bestaan. Verder wordt
de reikwijdte van de bestaande richtlijn uitgebreid en een aantal nieuwe instrumenten
toegevoegd. Het nieuwe voorstel kent aan overheden de bevoegdheid toe een product recall te gelasten. Op basis van deze bevoegdheid
kan de overheid producenten opdragen reeds in de handel gebrachte onveilige
producten terug te nemen. Andere uitbreidingen betreffen een meldingsplicht
voor het bedrijfsleven, waarbij bedrijven zelf verantwoordelijk worden voor
het aanmelden van onveilige producten waarmee ze werken, alsook het geven
van een wettelijke status aan nu nog vrijwillige Europese normen. De regering
verwacht dat deze verduidelijkingen en uitbreidingen zullen bijdragen aan
een interne markt waarin de consument nog beter dan voorheen zal kunnen worden
beschermd tegen onveilige producten.Europese Levensmiddelenwet/Europese VoedselautoriteitIn de Raad wordt gewerkt aan de totstandkoming van de Europese Voedselautoriteit
(EVA; zie ook de Landbouwraad in hoofdstuk 5.2.4). In juni 2001 is op ambtelijk
niveau een politiek akkoord bereikt over het voorstel, zodat het tijdens de
eerstvolgende Raad zal kunnen worden aangenomen. De EVA is onderdeel van de
overkoepelende Europese Levensmiddelenwet die het vertrouwen van de Europese
consument in zijn voedsel moet herstellen. De Raad heeft spoed gezet achter
de behandeling van de ontwerpverordening, mede omdat de Europese Raad van
Nice de oproep heeft gedaan dat de EVA begin 2002 operationeel moet zijn.Over missie en taken is afgesproken dat de EVA zich vooral zal bezighouden
met voedselveiligheid en dat slechts een zeer beperkt deel van de werkzaamheden
gericht zal zijn op andere onderwerpen. Het zogenaamde Rapid Alert System (RAS) is ondergebracht bij de Commissie omdat
het, als onderdeel van crisismanagement, politieke besluiten vergt die tot
de bevoegdheden van Commissie en lidstaten behoren. De regering heeft hiermee
ingestemd, op voorwaarde dat de EVA adequate toegang krijgt tot de informatie
die via het RAS tussen de lidstaten wordt uitgewisseld. Over
de taak van de EVA om wetenschappelijke adviezen uit te brengen is bepaald
dat zowel de lidstaten als het Europees Parlement het recht hebben om wetenschappelijk
advies te vragen. De EVA kan zulke adviesaanvragen – gemotiveerd –
afwijzen of wijzigen.Het meest heikele punt was de samenstelling van de Raad van Bestuur van
de EVA. Een aantal lidstaten was van mening dat alle lidstaten in de Raad
van Bestuur vertegenwoordigd dienen te zijn, om daarmede de herkenbaarheid
van de EVA voor de burger te waarborgen. Andere lidstaten, waaronder Nederland,
en de Commissie meenden daarentegen dat de Raad van Bestuur slagvaardig dient
te zijn en derhalve niet te veel leden moet hebben. Ook waren deze lidstaten
van mening dat leden van de Raad van Bestuur moeten worden aangesteld op basis
van hun bekwaamheid en niet hun nationaliteit. Uiteindelijk is afgesproken
dat de Raad van Bestuur zeventien leden zal tellen, waaronder leden van de
Raad van Ministers, de Commissie en het Europees Parlement alsmede consumenten-
en industrievertegenwoordigers.Het is het Zweedse voorzitterschap niet gelukt om overeenstemming te bereiken
over de plaats van vestiging van de EVA. Deze taak rust nu op de schouders
van België. De regering is er om operationele redenen voorstander van
de EVA in geografisch opzicht op niet te grote afstand van de desbetreffende
Commissiediensten te plaatsen.Weekmakers in speelgoedOp basis van een Deens onderzoek is in 1999 ophef ontstaan over weekmakers
(ftalaten) in kinderspeelgoed, die een gevaar voor de gezondheid zouden kunnen
vormen. Op basis van deze berichten heeft de Commissie vorig jaar een zestal
weekmakers in kinderspeelgoed tijdelijk verboden. Nu ligt er een Commissievoorstel
voor een definitief verbod op deze zes ftalaten. De lidstaten zijn het nog
niet eens over de te nemen maatregelen. Er is momenteel nog discussie over
een aantal amendementen van het Europees Parlement. De discussie spitst zich
toe op de vraag of er een verbod moet komen op de zes specifieke ftalaten
of een algeheel verbod op het gebruik van ftalaten. Verder wordt er nog gesproken
over de noodzaak van etikettering op speelgoed bestemd voor kinderen tussen
de drie en zes jaar, waarin ftalaten zijn verwerkt. Besluitvorming zal pas
plaatshebben, nadat de resultaten zijn verschenen van nieuw wetenschappelijk
onderzoek dat thans door het Gezamenlijk Onderzoekscentrum van de Commissie
wordt uitgevoerd.OverheidsopdrachtenDe Raad werkt al langere tijd aan een nieuw regelgevend kader voor overheidsaanbestedingen.
Het betreft een tweetal ontwerprichtlijnen respectievelijk voor leveringen,
diensten en werken (de zogenoemde «klassieke» aanbestedingen)
en voor het plaatsen van opdrachten in de nutssector (water, energie en vervoer).
Hoewel geleidelijke voortgang wordt geboekt, zal het Belgische voorzitterschap
een zware inspanning moeten leveren om te voldoen aan de termijn gesteld door
de Europese Raad als onderdeel van de Lissabon-strategie (afronding voor einde
2001).Commissiemededeling «goed marktgedrag»Het onderwerp «nieuwe vormen van regelgeving en goed marktgedrag»
is voor het eerst aan de orde geweest tijdens de informele Raad te Lund van april 2001. Commissaris Byrne heeft tijdens deze bijeenkomst
zijn ideeën over nieuwe vormen van regelgeving voor consumentenbeleid
gepresenteerd. Hij stelt voor om een algemeen regelgevend kader inzake (on)behoorlijke
handelspraktijken te ontwikkelen; kern van dit kader zou een algemene bepaling
zijn die de ondernemer verplicht slechts«eerlijke handelspraktijken»
te gebruiken in zijn relatie met de consument. Dit regelgevend kader dient
te worden aangevuld met co-regulering (bijvoorbeeld een brancheorganisatie
stelt samen met een consumentenorganisatie de algemene leverings- en betalingsvoorwaarden
op) en zelfregulering (bijvoorbeeld een branche stelt een gedragscode op).
De administratieve samenwerking tussen de handhavende instanties in de lidstaten
zou eveneens (wettelijk) geregeld moeten worden.Commissaris Byrne kondigde aan dat binnenkort een Groenboek zou worden
gepubliceerd waarin de ideeën over nieuwe vormen van regelgeving en alternatieven
(zoals zelfregulering) verder zullen worden uitgewerkt. De regering is voorstander
van zelfregulering ter aanvulling of vervanging van bestaande regelgeving,
maar heeft twijfels over het nut van een algemene regeling inzake (on)behoorlijke
handelspraktijken. Een dergelijke bepaling zou kunnen leiden tot rechtsonzekerheid
als gevolg van een verschillende invulling van het begrip door de lidstaten.
Dit kan weer tot gevolg hebben dat handelsbelemmeringen ontstaan en de administratieve
lasten voor bedrijven toenemen, terwijl de consument slechts een schijnzekerheid
wordt geboden. Het Groenboek zal dan ook overtuigende argumenten moeten bevatten.ReferentiesWebsites:Herziening Strategie Interne Markt 2001:http://www.europa.eu.int/comm/internal_market/en/ update/strategy/strat2nl.pdf8e Scoreboard Interne Markt:http://www.europa.eu.int/comm/internal_market/en/ update/score/score8en.pdfActieplan Financiële Diensten, 4e voortgangsrapport:http://www.europa.eu.int/comm/internal_market/en/ finances/actionplan/progress4
en.pdfVolledige tekst Actieplan Financiële Diensten, mei 1999:http://www.europa.eu.int/comm/internal_market/en/ finances/general/actionnl.pdfRichtlijnvoorstel Verkoop op Afstand van Financiële Diensten:http://www.europa.eu.int/comm/internal_market/en/ finances/consumer/disselnl.pdfCardiff economische hervormingen: Verslag 2000 over de werking van product-
en kapitaalmarkten:http://www.europa.eu.int/comm/internal_market/en/ update/economicreform/cardiff 01nl.pdfRichtlijnvoorstellen Overheidsopdrachten:http://www.europa.eu.int/comm/internal_market/en/ publproc/general/com275nl.pdfhttp://www.europa.eu.int/comm/internal_market/en/ publproc/general/com276nl.pdfVoorstel Verordening Gemeenschapsoctrooi:http://www.europa.eu.int/comm/internal_market/en/ indprop/412nl.pdfVoorstel Algemene Voedselwet en EVA:http://www.europa.eu.int/comm/food/fs/intro/efaprop_nl.pdf5.2.12 OnderzoeksraadVergaderdata Onderzoeksraad1 oktober
2001Onderzoeksraad10 december
2001 Onderzoeksraad11 maart
2002Stand van zakenDe belangrijkste onderwerpen die de Onderzoeksraad besprak tijdens de
Franse en Zweedse voorzitterschappen waren:– de Europese Onderzoeksruimte;– het Europese Ruimtevaartbeleid;– de Internationale Thermonucleaire Experimentele Reactor (ITER).De Europese onderzoeksruimteDe Raad van november 2000 behandelde de mededeling «De totstandkoming
van de Europese Ruimte van onderzoek en innovatie: oriëntaties voor de
activiteiten van de Unie op het gebied van onderzoek (2002–2006)».
Deze mededeling moet worden gezien in de context van de Lissabon-strategie
(zie hoofdstuk 3.2). Het document was tevens een opmaat voor het voorstel
voor het Zesde Kaderprogramma (hieronder), gepresenteerd door de Commissie
tijdens de informele Raad in Uppsala van maart 2001.De Europese ruimtestrategieDe Raad van november 2000 nam tevens een ruimtevaartresolutie aan. Dezelfde
resolutie is door de European Space Agency (ESA)
aangenomen. De in de resolutie verwoorde gezamenlijke ruimtevaartstrategie
van de Unie en ESA bevat diverse doelstellingen waaronder het bevorderen van
de ruimtevaart, van kennis op ruimtevaartgebied, en van commerciële en
maatschappelijke spin-off.Overeenkomstig de resolutie is een joint task force opgericht waarin de Commissie en de ESA vertegenwoordigd zijn. De task force heeft als belangrijkste doelstelling voorstellen
te produceren ter implementatie van de ruimtevaartstrategie.Internationale Thermonucleaire Experimentele ReactorDe Internationale Thermonucleaire Experimentele Reactor (ITER) is een
project dat de haalbaarheid van kernfusie als energiebron moet aantonen. Het
project is in 1992 gestart na ondertekening van de overeenkomst door de Verenigde
Staten, de Russische Federatie, de Europese Unie en Japan. Vanwege een gewijzigd
energiebeleid en de hoge kosten trok de VS zich terug uit het
project in 1999. De Raad van november 2001 keurde de onderhandelingsrichtsnoeren
van de juridische entiteit voor ITER goed. Hierin worden regelingen getroffen
over de bouw en exploitatie van de reactor. De eventuele goedkeuring voor
de bouw zal pas gegeven kunnen worden na het afronden van de ontwerpfase medio
2001. De Commissie heeft in januari 2001 een informele bijeenkomst op ministerieel
niveau georganiseerd om te praten over de rol van kernfusie en in het bijzonder
het ITER-project in de onderzoeksactiviteiten van de Unie. Ter voorbereiding
van de vergadering zijn vier opties geschetst voor de toekomstige rol van
fusie in de Unie. Deze opties variëren van uitsluiting van fusie tot
een leidende rol van de Unie in het ITER-project. De uitkomst van de vergadering
is dat de lidstaten belang hechten aan fusie en een leidende rol niet uitsluiten.
Tijdens de Raad van juni 2001 lieten veel lidstaten zich positief uit over
de continuering van het ITER-project. Verdere uitwerking is voorzien in het
Zesde Kaderprogramma.Beleid in voorbereidingDe Raad van oktober 2001 zal trachten tot politieke overeenstemming te
komen over het Zesde Kaderprogramma.Zesde KaderprogrammaDe Europese Onderzoeksruimte, waarnaar verwezen wordt in de conclusies
van achtereenvolgende Europese Raden is een centraal onderdeel van het ontwikkelingsproces
om de strategische doelstelling van Lissabon te realiseren (zie hoofdstuk
3.2). Het financiële instrument om deze onderzoeksruimte tot stand te
brengen is het Zesde Kaderprogramma. De Commissie heeft een begrotingsvoorstel
van € 17,5 mld gedaan. De regering zet in op een bedrag dat reëel
constant is ten opzichte van de totale begroting van het Vijfde Kaderprogramma,
namelijk maximaal € 16,2 mld.De Commissie heeft tijdens de informele Raad van maart in Uppsala het
voorstel voor het Zesde Kaderprogramma gepresenteerd. De belangrijkste uitgangspunten
van het nieuwe kaderprogramma zijn:– concentratie op een aantal geselecteerde prioriteitsgebieden;– het structureren van onderzoeksactiviteiten in Europa;– het versterken van de basis van de Europese Onderzoeksruimte;– vereenvoudiging en versoepeling van de uitvoeringsvoorwaarden.De Commissie heeft in het voorstel zeven prioriteitsgebieden geselecteerd:– genomics en biotechnologie voor de gezondheid;– technologie voor de informatiemaatschappij;– nanotechnologieën, intelligente materialen (materialen met
een informatiecomponent), nieuwe productieprocedés;– lucht- en ruimtevaart;– voedselveiligheid en gezondheidsrisico's;– duurzame ontwikkeling en veranderingen in het aardsysteem;– burgers en bestuur in de Europese kennismaatschappij.Deze onderzoeksprioriteiten sluiten aan bij het Nederlandse wetenschapsbeleid
zoals bijvoorbeeld uiteengezet in de Kamernotitie Wetenschapsbudget 2000 (juli
1999). Teneinde doublures te voorkomen zal moeten worden bezien welke consequenties
de beleidsprioriteiten van het Zesde Kaderprogramma hebben voor
de in Nederland beschikbare middelen voor deze prioriteitsgebieden.De Commissie hanteert een achtste restcategorie waarmee het kan anticiperen
op wetenschappelijke en technologische behoeften van de Unie. De regering
is van mening dat de flexibiliteit die deze restcategorie met zich meebrengt
positief is maar heeft een voorkeur voor het (grotendeels) inbouwen van die
flexibiliteit in de zeven prioriteitsgebieden. De regering zal daarbij aandacht
vragen voor een aantal onderbelichte onderwerpen, zoals transport en landbouw.
Inzake transport hecht zij veel belang aan onderzoek op het gebied van verkeer-
en vervoerssystemen en tevens het gebied van energie-efficiëntie en uitstoot
(schone motoren). Inzake landbouw moet onderzoek aansluiten op de komende
landbouwhervormingen met bijzondere nadruk op plattelandsontwikkeling, voedselveiligheid
en ecologisch verantwoorde productiesystemen (zie hoofdstuk 2).In het algemeen dient de koppeling tussen wetenschap, technologische ontwikkeling
en beleidsonderzoek in stand te worden gehouden. Ook duurzame ontwikkeling
moet een hoofdthema zijn. Belangrijk is tenslotte dat de door de Commissie
voorgestelde grootschalige aanpak ruimte moet laten voor participatie vanuit
kleinere en armere lidstaten en door het MKB.Referenties• Voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad
betreffende het Meerjarenkaderprogramma 2002–2006 van de Europese Gemeenschap
voor activiteiten op het gebied van onderzoek, technologische ontwikkeling
en demonstratie ter bevordering van de totstandbrenging van de Europese Onderzoeksruimte• Besluit van de Raad betreffende het Meerjarenkaderprogramma 2002–2006
van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (EURATOM) voor activiteiten
op het gebied van onderzoek en opleiding ter bevorderen van de totstandbrenging
van de Europese Onderzoeksruimte, (COM (2001) 94 def.• Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement,
het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's:
Totstandbrenging van de «Europese onderzoekruimte»: oriëntaties
voor de activiteiten van de Unie op het gebied van onderzoek (2002–2006),
12214/005.2.13 BegrotingZie ook hoofdstuk 4: De financiën van de Unie.Vergaderdata Begrotingsraad20 juli
2001Begrotingsraad21–22
november 2001 Begrotingsraad17 januari
2002 (eventueel)Stand van zakenDe behandeling van de EU-begroting 2002 verloopt volgens het volgende
stramien: – eerste lezing van het voorontwerp van de begroting voor 2002 tijdens
de Begrotingsraad van 20 juli 2001;– eerste lezing van het voorontwerp van de begroting door het Europees
Parlement in oktober 2001;– tweede lezing van de ontwerpbegroting tijdens de Begrotingsraad
van 21 en 22 november 2001;– tweede lezing door het Europees Parlement in december 2001 en
de vaststelling van de begroting in het Europees Parlement.In 2002 verloopt de voorbereiding van de begroting 2003 langs dezelfde
lijnen.De Begrotingsraad heeft in juli in eerste lezing de ontwerpbegroting voor
2002 vastgesteld. Voorafgaand aan de eerste lezing heeft de traditionele concertatie
met het Europees Parlement plaatsgevonden. Doel van dit overleg is om overeenstemming
te bereiken over een aantal centrale onderwerpen die politiek of begrotingstechnisch
gezien de aandacht vragen van de twee armen van de begrotingsautoriteit.Specifiek is tussen Raad en Europees Parlement overeenstemming bereikt
over een gezamenlijke aanpak van de financiële gevolgen van de BSE- en
MKZ-crises. Inzet hierbij is een voldoende financiële marge om deze uitgaven
te kunnen opvangen, terwijl de Commissie is opgeroepen om in het najaar te
komen met een onderbouwd voorstel ten aanzien van de precieze bedragen die
in 2002 nodig zullen zijn – binnen het geldende plafond van de Financiële
Perspectieven voor de landbouwuitgaven. Ook is met het Europees Parlement
afgesproken dat er een gezamenlijk verzoek zal worden gericht aan de Secretarissen-Generaal
van de EU-instellingen om een analyse te presenteren van de te verwachten
meerjaren uitgavenontwikkelingen bij de administratieve uitgaven van de instellingen.
Dit verzoek is gebaseerd op het feit dat er sprake is van krapte binnen jaarlijkse
beschikbare middelen (Categorie 5 van de Financiële Perspectieven) voor
genoemde uitgaven en dat de verwachtingen zijn dat er in de komende twee jaar
als gevolg van de naderende uitbreiding van Unie nog meer druk op deze financiële
kaders verwacht mag worden. In het verzoek wordt tevens gevraagd om in het
kader van samenwerking tussen de instituties mogelijke schaalvoordelen te
identificeren opdat besparingen mogelijk worden. Uiteraard blijft het respecteren
van de financiële kaders het uitgangspunt voor de regering. Tenslotte
is met het Europees Parlement gesproken over de te verwachten uitgaven op
het gebied van het Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid en te
verwachten kosten voor de herstructurering van de Spaanse en Portugese visserijvloten.Als gevolg van de eerste lezing van de Raad bedragen de totale vastleggingskredieten € 99,0
mld en de totale betalingskredieten € 95,6 mld. Ten opzichte van
de begroting 2001 is er bij de vastleggingskredieten sprake van een stijging
van 2,1 procent en bij de betalingskredieten een stijging van 2,0 procent.
De totale marge, zijnde het verschil tussen de door de Raad vastgestelde ontwerpbegroting
en de voor 2002 geldende Financiële Perspectieven, bedraagt € 1,8
mld (vastleggingen). Het totaal aan betalingskredieten komt overeen met 1,04
procent van het EU-BNP. Beleid in voorbereidingDe Commissie komt in het najaar van 2001 met een nota van wijziging op
het voorontwerp van de begroting 2002. In deze nota worden de mogelijke extra
kredietbehoeften voor de financiering van de kosten van de BSE- en MKZ-crisies
in 2002 bekend. Ook zal de Commissie met deze nota de ramingen voor de overige
landbouwuitgaven actualiseren naar de meest recente inzichten ten aanzien
van de markt- en prijsontwikkelingen.Tijdens de Raad van november 2001 zal ook een besluit moeten worden genomen
ten aanzien van de financiering van de herstructureringskosten van de Spaanse
en Portugese visserijvloot. Deze financiering is actueel geworden doordat
het voorziene visserij-akkoord met Marokko niet doorgaat. Hierdoor valt een
belangrijke inkomstenbron – vissen in de Marokkaanse wateren –
weg voor genoemde visserijvloten. Daarom heeft de Europese Raad van Nice aan
de Commissie verzocht om, met inachtneming van de financiële vooruitzichten,
een specifiek actieprogramma voor te stellen voor de herstructurering van
de desbetreffende communautaire vloot en de huidige steunregeling te verlengen
(zie tevens de Visserijraad in hoofdstuk 5.2.8).Referenties• Voorontwerp voor de begroting 2002 (COM 2001/285 d.d. 1 juni 2001)• Mededeling van de Commissie over de Financiële Programmering
2002–2206 voor rubrieken 3 en 4 van de Financiële Perspectieven
(SEC 2001/1013 def. d.d. 27 juni 2001)• Inter-institutioneel accoord van 6 mei 1999 over de begrotingsdiscipline
en de verbetering van de begrotingsprocedure (Publicatieblad van de EG, C
172 d.d. 18 juni 1999)Websites:http://europa.eu.int/comm/dgs/budget/indexnl.htm5.2.14 Cultuur/Audiovisuele RaadVergaderdata Cultuur/Audiovisuele Raad5 november 2001 Informele Cultuur/Audiovisuele Raad4–5 december 2001Cultuur/Audiovisuele Raad23 mei 2002Stand van zakenAfronding besluitvorming MEDIA Plus en MEDIA opleidingDe Cultuur/Audiovisuele Raad heeft in november 2000 de programma's MEDIA
Plus en MEDIA opleiding (2001–2005) goedgekeurd. Het gezamenlijk budget
voor beide programma's werd vastgesteld op € 400 mln. De programma's
traden op 1 januari 2001 in werking en beogen de ontwikkeling, distributie
en promotie van Europese audiovisuele werken en de bijscholing van vakmensen
in de audiovisuele sector te bevorderen.Mededingings- en staatssteunkwestiesMet grote regelmaat agendeert de Raad kwesties van staatssteun. In de eerste plaats is er behoefte aan duidelijkheid over de wijze waarop
de Commissie de financiering van de publieke omroep beoordeelt tegen de achtergrond
van de staatssteunbepalingen in het Verdrag. Medio juni 2001 publiceerde de
Commissie hierover de eerste versie van een positiedocument. Een eerste beoordeling
hiervan wijst uit dat de Commissie, veel meer dan in het verleden, de bijzondere
betekenis van de publieke omroep erkent voor de democratische, sociale en
culturele behoeften van de lidstaten. De Commissie zal publieke omroepstelsels
op eenzelfde wijze beoordelen als zij eerder heeft aangekondigd in een mededeling
over diensten van algemeen economisch belang. Nederland heeft aangedrongen
op enkele verhelderingen, maar ziet de aangekondigde case-by-case benadering met vertrouwen tegemoet.Ten tweede zal de Commissie in de tweede helft van 2001 een mededeling
laten verschijnen over juridische aspecten van de filmsector en andere audiovisuele
producties. Daarin zal ook worden ingegaan op de steunaspecten van filmproductie.
Bij de lidstaten bestaat zorg over een eventueel door de Commissie in te stellen
maximum aan nationale steun van 50 procent per productie. Lidstaten vrezen
dat dan het voortbestaan van filmproducties in de eigen taal in gevaar komt.
Deze zorg werd verwoord in een onder Frans voorzitterschap aangenomen resolutie.
Hierin wordt de Commissie opgeroepen tot flexibiliteit wanneer zij nationale
steunstelsels onderzoekt op het terrein van de audiovisuele sector.Bescherming van minderjarigen en de menselijke waardigheidOver dit onderwerp deed de Raad eerder een aanbeveling, die de lidstaten
verzoekt om ter aanvulling op bestaande regelgevingskaders nationale zelfreguleringskaders
op te richten. Het doel hiervan is in de omroep- en de internetsector een
betere bescherming te verzekeren van minderjarige gebruikers tegen schadelijke
inhoud en van de menselijke waardigheid in het algemeen. Voor wat betreft
internet moet vooral gedacht worden aan zelfregulering door internetproviders,
door middel van hotlines, gedragsregels, classificatie en filteringsystemen
en het vergroten van bewustzijn. De resultaten van deze aanbeveling werden
door de Commissie positief geëvalueerd, waarbij het Nederlandse Instituut
voor Classificatie van Audiovisuele Media als voorbeeld werd gesteld.De Raad nam conclusies over deze evaluatie aan, die de lidstaten en de
Commissie aansporen hun werk op dit gebied voort te zetten en de resultaten
bekend te maken.Dialoog met de kandidaat-lidstatenMet het oog op de uitbreiding van de Unie heeft de Raad twee resoluties
opgesteld die een versterkte uitwisseling van informatie en ervaringen over
audiovisueel beleid en de positie van de kunstenaar ten doel hebben.Illegale export van cultuurgoederenNaar aanleiding van een evaluatierapport van de verordening en richtlijn
over de onrechtmatige uitvoer van cultuurgoederen is op verzoek van Nederland
de werking van deze instrumenten besproken. De huidige verordening schept
een regime van uitvoervergunningen voor bepaalde cultuurgoederen naar bestemmingen
buiten de Unie. De richtlijn van maart 1993 betreft de teruggave
van cultuurgoederen, die op onrechtmatige wijze buiten het grondgebied van
een lidstaat zijn gebracht.De conclusie is dat er met name op het terrein van samenwerking en communicatie
tussen uitvoeringsinstanties nog veel te verbeteren valt. De Commissie werkt
momenteel aan richtsnoeren voor de samenwerking tussen lidstaten over dit
onderwerp. Ook voor het Belgische voorzitterschap is dit een belangrijke kwestie.Vaste boekenprijsDe Raad vroeg in een resolutie speciale aandacht voor de problemen die
spelen bij het toepassen en handhaven van nationale stelsels van een vaste
boekenprijs. Het gaat hier in het bijzonder om U-bocht constructies die zijn
gericht op ontduiking van nationale stelsels van prijsbinding. Ook Nederland
heeft, in ieder geval tot 2005, een vaste boekenprijs. Nederland ondersteunt
dan ook de aandacht die de resolutie vraagt voor de bestaande problemen.Kwaliteit van architectuur in landelijke en stedelijke
omgevingIn een resolutie riep de Raad de lidstaten en de Commissie op waar mogelijk
een bijdrage te geven aan de kwaliteit van de architectuur. De lidstaten worden
opgeroepen het goede voorbeeld te geven en bij aanbesteding van overheidsgebouwen
architectuur te bevorderen en mee te werken aan uitwisseling van kennis en
ervaring. Aan de Commissie wordt gevraagd eender te handelen en te bezien
of communautaire fondsen niet breder kunnen worden gebruikt voor het bevorderen
van architectonische kwaliteit.Bezinning op het gebruik van resoluties door de RaadNederland heeft tijdens de Raad van juni 2001 gevraagd om een bezinning
op het doel en de effectiviteit van de vele resoluties die door de Raad worden
aangenomen.Beleid in voorbereidingHet beleid van de Commissie ten aanzien van de financiering van de publieke
omroep zal naar aanleiding van het verschenen positiedocument verder worden
besproken met ondermeer de belanghebbende omroeporganisaties. De Commissie
zal een definitieve positie innemen in december 2001. Het Belgisch voorzitterschap
heeft dit onderwerp tot één van de prioriteiten gemaakt, als
onderdeel van het bredere thema «ontwikkeling van de audiovisuele industrie»
waarover een resolutie in voorbereiding is.Verder zal de Commissie mede op basis van inbreng van de lidstaten in
de tweede helft van 2001 met een mededeling komen over het beleid ten aanzien
van de film. Ter voorbereiding hiervan publiceerde de Commissie in het voorjaar
van 2001 een werkdocument. In de reactie van de regering is terughoudend gereageerd
met betrekking tot de gesuggereerde noodzaak van Europese overheidsmaatregelen.Er bestaat nog onduidelijkheid over hoe bovenstaande onderwerpen zich
zullen gaan verhouden tot de herziening van de richtlijn «Televisie
zonder grenzen». Deze richtlijn ziet toe op een vrij verkeer van televisiediensten,
maar bevat ook wettelijke programmaquota voor Europese (onafhanke-lijke)
producties die inhoudelijk samenhangen met de onderwerpen die de Commissie
in het hiervoor genoemde positiedocument aan de orde stelt. De herziening
van de richtlijn zal in 2002 moeten plaatsvinden.Een bezinning ten principale op de plaats van cultuur in het Europese
bestel zal een agendapunt van zowel het Belgische als het Spaanse voorzitterschap
zijn. Het Belgische voorzitterschap is van plan dit onderwerp ook te agenderen
op de Europese Raad van Laken. De Raad zal hiervoor het nodige voorwerk moeten
verrichten.Een enigszins vergelijkbaar vraagstuk betreft de relatie tussen culturele
verscheidenheid en vrijmaking van de handel in diensten. Het Belgisch voorzitterschap
heeft een gedachtewisseling in de Raad aangekondigd over de analyse en gevolgen
van de dienstenonderhandelingen in WTO-verband. De inzet van Nederland en
de Unie tijdens de WTO-onderhandelingen dient te zijn gericht op de totstandbrenging
van (meer) gebonden markttoegang, zulks met inachtneming van de specifieke
belangen op cultureel en audiovisueel gebied, de cultuurpolitieke uitgangspunten
en nationale en communautaire beleidsdoeleinden. Daarbij is voor de regering
essentieel dat een beleidsinstrumentarium gericht op stimulering, co-financiering
en subsidiëring van de culturele en audiovisuele sector (met inbegrip
van de instandhouding van een publiek omroepbestel en daaraan toegewezen voorrechten)
kan worden gehandhaafd, zowel op nationaal als op Europees niveau.Het Belgisch voorzitterschap bereidt verder een resolutie voor over de
plaats van cultuur in de (digitale) kennismaatschappij.Tot slot zal het beleid van de Commissie ter verbetering van de werking
van de verordening en de richtlijn over de illegale export van cultuurgoederen
opnieuw in de Raad worden geagendeerd (zie hierboven).Referenties• Media Plus Besluit 2000D0821/EG, PbEG L336, 20 december 2000• Richtlijn Televisie Zonder Grenzen, 89/552/EEG, gewijzigd 97/36/EG• Evaluatieverslag van de Commissie voor de raad en het EP over de
toepassing van de aanbeveling van de Raad van 24 september 1998 over de bescherming
van minderjarigen en menselijke waardigheid, COM (2001) 106 def.5.2.15 Onderwijs/JeugdraadVergaderdata Onderwijs/Jeugdraad29
november 2001Onderwijs/Jeugdraad14
februari 2002Onderwijs/Jeugdraad30
mei 2002De Jeugdraad is in november 2000 voor het eerst tezamen met de Onderwijsraad
bijeengekomen, in navolging van de in Helsinki (december 1999) besloten herindeling
van de verschillende Raadsformaties. Stand van zakenConcrete toekomstige doelstellingen van het onderwijsNaar aanleiding van de in Lissabon verwoorde doelstelling voor de Unie
om «de meest concurrerende en dynamische op kennis gebaseerde economie
van de wereld» te worden, hebben de regeringsleiders de Raad verzocht
een algemene gedachtewisseling te houden over de concrete doelstellingen die
de onderwijsstelsels in de toekomst zouden moeten nastreven met het oog op
een te leveren bijdrage aan het Luxemburg-proces (werkgelegenheidsrichtsnoeren)
en het Cardiff-proces (macro-economische richtsnoeren). Hiermee heeft de Raad
voor het eerst een serieuze rol toebedeeld gekregen bij de formulering van
het sociaal-economische beleid van de Unie. Deze uitdaging heeft hij actief
ter hand genomen, wat heeft geresulteerd in een rapport over de concrete toekomstige
doelstellingen van de onderwijsstelsels in de Unie, dat aan de regeringsleiders
op de voorjaarstop te Stockholm is voorgelegd.De in het rapport verwoorde strategische doelstellingen van de onderwijssystemen
voor de komende tien jaar zijn gegroepeerd rondom drie centrale thema's:– verhogen van de kwaliteit van het onderwijs en de opleiding in
de Unie;– vergemakkelijken van de toegang van eenieder tot onderwijs en
opleiding;– het openstellen van onderwijssystemen naar de lokale omgeving,
Europa en de wereld.In het kader van de Lissabon-strategie zal de Raad een verslag voorleggen
aan de voorjaarsbijeenkomst van de Europese Raad in Barcelona. Hierin moet
zijn opgenomen een gedetailleerd werkprogramma over de follow-up van deze doelstellingen en een beoordeling van de verwezenlijking
daarvan. Bovendien zal bijzondere aandacht moeten worden besteed aan de wijze
waarop jongeren, met name jonge vrouwen, tot wetenschappelijke studies kunnen
worden aangespoord en hoe de beschikbaarheid van leerkrachten op deze terreinen
op termijn kan worden gegarandeerd.De Raad heeft in mei 2001 conclusies aangenomen over de follow-up van het doelstellingenrapport, waarin is voorgesteld met
voorrang te werken aan drie onderwerpen: basisvaardigheden, ICT en tekorten
in de opleiding van exacte vakken en technologie. Ter ondersteuning van de
start van de werkzaamheden op deze gebieden heeft Frankrijk in samenwerking
met het Zweedse voorzitterschap in mei 2001 een seminar georganiseerd. Dit
seminar is een vervolg op het door Nederland in september 2000 georganiseerde
seminar over indicatoren en benchmarking.Onderwijs en werkgelegenheidSinds de Europese Raad in Luxemburg in 1997 is het belang van onderwijs
en opleiding in het Europese werkgelegenheidsbeleid toegenomen. Het nieuwe
«Werkgelegenheidspakket», zoals vastgesteld op de Europese Raad
van Nice, bevestigt deze relatie. In antwoord op het mandaat van Lissabon
zullen de Onderwijsministers hun rol in het Luxemburg-proces op nationaal
en Europees niveau moeten versterken. De noodzaak van het vinden van een methode
om de bijdrage aan dit proces te verbeteren is tevens onderstreept
door de Europese Raad van Santa Maria da Feira (juni 2000).Memorandum Leven lang LerenOp de Raad van november 2000 heeft de Commissie een presentatie gegeven
van het door haar opgestelde Memorandum «Leven Lang Leren», een
van de horizontale doelen van de werkgelegenheidsrichtsnoeren voor 2001. Het
Memorandum omvat zes zwaartepunten voor een Europese discussie over de invulling
van het thema «Leven Lang Leren»:– nieuwe basisvaardigheden voor een ieder;– meer investeringen in menselijk kapitaal;– vernieuwing van lesgeven en leren;– «Valuing Learning»;– herformulering van beroepsvoorlichting en loopbaanbegeleiding;– leermogelijkheden dichter bij huis brengen.Doel van het Memorandum is een coherente strategie te ontwikkelen via
een breed consultatieproces op nationaal en Europees niveau. De uitkomst hiervan
zal in het laatste kwartaal van 2001 resulteren in een Commissiemededeling,
die meer concrete doelstellingen en een actieplan zal omvatten.MobiliteitMobiliteit in het onderwijs staat al sinds 1996 op de Europese agenda.
In november 2000 heeft de Commissie een voorstel gedaan voor een ontwerpaanbeveling
van de Raad en het Europees Parlement over de mobiliteit binnen de gemeenschap
van studenten, personen in opleiding, jonge vrijwilligers, leerkrachten en
opleiders. De aanbeveling richt zich met name op het wegnemen van bestaande
belemmeringen van hun mobiliteit. Gedacht kan worden aan maatregelen op het
gebied van ziektekostenverzekeringen voor studenten in het buitenland en maatregelen
gericht op het tot stand brengen van een Europese ruimte van onderwijskwalificaties.
Het Franse Voorzitterschap heeft in aansluiting op deze ontwerpaanbeveling
een actieplan mobiliteit opgesteld, dat in de vorm van een resolutie op de
Raad van november 2000 is aangenomen waarna het aan de Europese Raad van Nice
is voorgelegd. Dit actieplan beoogt een discussie op gang te brengen over
de instrumenten waarmee de mobiliteit kan worden vergroot. De resolutie gaat
vergezeld van een bijlage waarin ongeveer veertig mogelijke instrumenten worden
genoemd die de mobiliteit bevorderen.De Europese Raad van Stockholm concludeerde dat de aanbeveling mobiliteit
vóór juni 2001 dient te worden aangenomen en dat de lidstaten
het actieplan mobiliteit dienen uit te voeren. Na aanvaarding door het Europees
Parlement is de tekst in juni 2001 door de Raad aangenomen.Jaar van de Talen 2001Medio 1999 werd besloten van 2001 het Europese Jaar van de Talen te maken
met als slogan «Talen openen Deuren». Zowel op Europees als op
nationaal niveau worden in het kader van het Jaar van de Talen allerlei activiteiten
georganiseerd. De openingsconferentie vond in februari 2001 in Lund (Zweden)
plaats. Ieder deelnemend land heeft een nationaal coördinatieorgaan benoemd
waarbij aanvragen voor activiteiten met medefinanciering door
de Commissie kunnen worden ingediend. Tijdens het Belgische voorzitterschap
zal de slotmanifestatie plaatsvinden.e-Learning: het onderwijs van morgenHet initiatief e-learning van mei 2000 maakt
onderdeel uit van het algemene eEuropa actieplan en streeft ernaar de kwaliteit
van het leren te verbeteren door een doeltreffend gebruik van ICT in leerprocessen. e-Learning groepeert alle resultaten en afspraken terzake
in één document om samenhang in alle bestaande acties te brengen.
Tevens wordt hiermee concreet vorm gegeven aan de conclusies van de Europese
Raad van Lissabon, waar het belang van onderwijs in de kennis-economie werd
benadrukt. Het initiatief heeft vier prioriteiten geïdentificeerd: infrastructuur,
opleiding, kwalitatief hoogwaardige multimediadiensten en dialoog en samenwerking
op alle niveaus.In aansluiting op het e-learning initiatief
heeft de Commissie in maart 2001 het Actieplan e-learninggepresenteerd, dat op de periode 2001–2004 betrekking heeft.
In dit actieplan worden de prioriteiten en de daarbij behorende concrete acties
vastgesteld. Coördinatie, follow-up, aanpassing
aan de onderwijswereld en valorisatie gebeuren in nauwe samenwerking met de
lidstaten. De Raad van mei 2001 heeft een resolutie over e-learning aangenomen, die de reeds bestaande initiatieven op het
gebied van ICT in het onderwijs bundelt en het belang ervan onderstreept.Evaluatie van de kwaliteit van het schoolonderwijsDe door de Commissie januari 2000 voorgestelde aanbeveling van het Europese
Parlement en de Raad over samenwerking bij de kwaliteitsevaluatie van het
schoolonderwijs, is in februari 2001 aangenomen.Witboek JeugdDe Commissie werkt sinds eind 1999 aan de totstandkoming van het Witboek
Jeugd en betrekt daarbij een groot aantal actoren, waaronder de jeugd uit
de lidstaten, NGO's en specialisten op het gebied van jeugdbeleid. In de eerste
helft van 2000 zijn nationale conferenties georganiseerd waarbij jeugddelegaties
zijn gevormd. Dit heeft geresulteerd in de jongerentop «La Rencontre» te Parijs in oktober 2000. Op deze conferentie
waren 450 nationale jeugdafgevaardigden aanwezig. Tijdens de Raad van november
2000 hebben 18 nationale jeugddelegaties (uit de lidstaten en drie geassocieerde
landen) hun conclusies aan de Europese Commissaris voor onderwijs en jeugdzaken,
mevrouw Reding, aangeboden. De laatste fase in dit brede consultatieproces
was de in maart 2001 in Umeå gehouden conferentie over de situatie van
jongeren in Europa. Tijdens de Raad in mei 2001 bevestigden de lidstaten hun
steun voor het Witboek-proces. Het Witboek Jeugd zal in het najaar 2001 door
de Commissie gepresenteerd worden.Resolutie Sociale Integratie van JongerenOp de Raad van november 2000 is een resolutie aangenomen over de sociale
integratie van jongeren. Deze resolutie beoogt een bijdrage te leveren aan
het vaststellen van een beleid op het gebied van jeugdzaken. Zaken die in
de resolutie aan de orde komen zijn onder andere bestrijding van racisme,
uitsluiting en werkloosheid onder de jeugd. «Van uitsluiting naar empowerment»De Raad heeft in mei 2001 de resolutie «Van uitsluiting naar empowerment: het initiatief, de ondernemingszin en de
creativiteit van jongeren stimuleren» aangenomen. Deze resolutie is
gebaseerd op de uitgangspunten van het nationale jeugdbeleid van het Zweedse
voorzitterschap: eigen kracht en creativiteit van de jeugd. De resolutie gaat
in op thema's als levenslang leren en actief burgerschap, en haakt aan bij
bestaande initiatieven zoals het actieplan mobiliteit.Bestrijding racisme en vreemdelingenhaat op internetIn navolging van het Duitse initiatief om de bestrijding van racisme en
vreemdelingenhaat op de agenda te zetten, heeft de Raad op haar bijeenkomst
van mei 2001 een verklaring aangenomen over de bestrijding van racisme en
vreemdelingenhaat op internet.Beleid in voorbereidingOnderwijsOp de Raad in mei 2001 zijn ten aanzien van de follow-up van Stockholm conclusies aangenomen over de vervolgstappen tot de
Europese Raad van Barcelona. Deze vervolgstappen hebben betrekking op de Raad
van november 2001 die een concept werkprogramma zal bespreken en de Raad van
februari 2002 waar een gezamenlijk verslag van de Commissie en de Raad met
een gedetailleerd werkprogramma zal voorliggen. Dit werkprogramma beslaat
de periode tot 2004, met globale lijnen voor de periode tot 2010. Een definitief
verslag kan hierna aan de regeringsleiders op de voorjaarstop te Barcelona
worden voorgelegd.In de komende raden zal tevens besproken worden welke methodologie gebruikt
zal worden voor het meten van vooruitgang op de verschillende terreinen, ter
invulling van de open coördinatiemethode. Hierbij kan gekozen worden
uit indicatoren en het uitwisselen van goede praktijken.Voor het Memorandum Leven Lang Leren zie hiervoor. Overige aandachtspunten
van de Raad zijn het voorstel van de Commissie voor een aanbeveling over een
gemeenschappelijke Europese opmaak voor curricula vitae, de samenwerking met
derde landen bij onderwijs en beroepsopleiding, werkgelegenheidsrichtsnoeren
2002 en een resolutie over het bevorderen van taaldiversiteit en het aanleren
van talen.JeugdDe komende tijd zal de Raad zich bezighouden met het voltooien van het
Witboek Jeugd, waartoe zij in de afgelopen jaren nationale en Europese consultaties
heeft gehouden met diverse belangengroepen. Dit Witboek zal naar verwachting
in het najaar van 2001 door de Commissie gepresenteerd worden en zal een belangrijk
middel moeten gaan vormen voor een steviger positionering van het jeugdbeleid
in de Unie.Referenties• Verslag van de Onderwijsraad aan de Europese Raad over de Concrete
Doelstellingen van de Onderwijs- en Opleidingstelsels, SEC (2000) 1832 • Voorstel voor een aanbeveling inzake mobiliteit binnen de Gemeenschap
van studenten, personen in opleiding, jonge vrijwilligers, leerkrachten en
opleiders, COM (1999) 708• Memorandum Leven Lang Leren, SEC (2000) 1832• Onderwijs, opleiding en nieuwe technologieën: eLearning initiatief
en actieplan 2001–2004, COM (2000) 172• Aanbeveling over Europese samenwerking op het gebied van kwaliteitsevaluatie
van het schoolonderwijs, Besluit 2001H0166/EG, PbEG L060, 1 maart 20015.2.16 GezondheidsraadVergaderdata Gezondheidsraad15 november
2001Gezondheidsraad26 juni
2002Stand van zakenTabakDe Gezondheidsraad heeft zich beziggehouden met de aanpassing van de regelgeving
voor tabaksproducten. Ook hebben de ministers van Volksgezondheid van de Unie
deelgenomen aan de tweede onderhandelingsronde voor de WHO-kaderovereenkomst
inzake tabakscontrole.Richtlijn productie, presentatie en verkoop van tabaksproductenDe Commissie heeft in 1999 een voorstel gedaan voor een richtlijn tot
onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen
van de lidstaten over de productie, presentatie en verkoop van tabaksproducten.
Doel van dit richtlijnvoorstel is de drie bestaande interne marktrichtlijnen
over de maximering van het teergehalte van sigaretten, het verbod op zuigtabak
en de etikettering van tabaksproducten te herzien en de bepalingen van deze
richtlijnen te vervolledigen in het licht van nieuwe wetenschappelijke inzichten.Richtlijn reclame en sponsoringDe Commissie heeft op de Raad in juni 2001 haar nieuwe voorstel voor een
richtlijn reclame en sponsoring van tabaksproducten gepresenteerd. Een eerder
richtlijnvoorstel was op basis van onvoldoende rechtsgrondslag door het Hof
van Justitie nietig verklaard. De richtlijn streeft naar een onderlinge aanpassing
van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten op het
gebied van reclame en sponsoring voor tabaksproducten. Daarnaast moet de richtlijn
bijdragen aan het beter functioneren van de interne markt op het gebied van
vrij verkeer van producten en diensten.WHO-kaderovereenkomst inzake tabakscontroleOnder de vlag van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) wordt gewerkt
aan de totstandkoming van een wereldwijde Framework Convention
on Tobacco Control, inclusief daarbij behorende protocollen. Tijdens
de World Health Assembly in mei 2000 te Genève
is het groene licht gegeven voor de start van de onderhandelingen. De in oktober
gestarte onderhandelingen zullen wellicht pas in 2003 worden afgerond. Voor zover deze onderhandelingen betrekking hebben op elementen van
het tabakspreventiebeleid die onder de communautaire bevoegdheid vallen, zullen
de Commissie en het voorzitterschap het voortouw nemen; daar waar het gaat
om beleidselementen die onder de nationale bevoegdheid van de lidstaten vallen,
ligt het primaat voor de WHO-onderhandelingen bij de landen zelf.Tijdens de tweede onderhandelingsronde in mei 2001 heeft de Unie eendrachtig
kunnen opereren. Voor enkele van haar standpunten, zoals de etikettering en
productregulering, bestond steun. De Unie maakte zich echter kwetsbaar voor
verwijten van inconsistentie ten aanzien van haar tabaksontmoedigingsbeleid
door haar jaarlijkse subsidie van € 1 mld aan tabaksboeren. De derde
onderhandelingsronde zal plaatsvinden in november 2001.In aansluiting op de tweede onderhandelingsronde heeft de Raad in juni
2001 enige conclusies aangenomen over de WHO-kaderovereenkomst. Hierin herhaalt
hij dat de bescherming van de volksgezondheid het hoofddoel is van het kaderverdrag
ter bestrijding van tabaksgebruik en bevestigt opnieuw zijn steun voor de
onderhandelingen over dit verdrag. AlcoholDe Raad heeft zich intensief beziggehouden met de formulering van een
Europees alcoholbeleid. Ten eerste heeft de Commissie op de Raad van december
2000 haar voorstel gepresenteerd voor een aanbeveling van de Raad over de
relatie tussen gezondheid van kinderen en adolescenten en alcohol. Met de
aanbeveling wordt beoogd de schade door alcohol voor de geestelijke en lichamelijke
gezondheid alsmede de maatschappelijke problemen (geweld, alcohol in het verkeer)
voor en door kinderen en adolescenten te verminderen. De aanbeveling is op
de Raad in juni 2001 aangenomen. Ten tweede heeft in februari 2001 een informele
ministersbijeenkomst over alcohol plaatsgevonden, waar het Zweedse voorzitterschap
zijn voornemen kenbaar maakte voor een Uniebrede alcoholstrategie. Hiervoor
was veel steun van de lidstaten. Dit initiatief richt zich op het verzamelen
van gegevens over alcoholgebruik en misbruik en op het monitoren van effecten
van alcoholbeleid. Daarnaast wordt voorgesteld Europese maatregelen en activiteiten
te ontwikkelen, vooral op het terrein van accijns, consumentenbescherming,
verkeer, reclame, sponsoring en marketing. In dit kader heeft de Raad van
juni 2001 conclusies inzake de alcoholstrategie aangenomen.Actieprogramma VolksgezondheidIn juni 2001 heeft de Raad een gemeenschappelijk standpunt bereikt over
het Actieprogramma Volksgezondheid. De doelstellingen en acties van het programma
worden langs drie hoofdlijnen voorgesteld:– verbetering van de informatie en kennis door middel van een Europees
gezondheidsmonitoringssysteem, alsmede een Europees netwerk om analyses, rapporten,
informatie en adviezen uit te wisselen;– snelle reactie op gezondheidsbedreigingen door middel van het
verbeteren van het Europees netwerk over overdraagbare ziekten, het ontwikkelen
van mechanismen om niet-overdraagbare gezondheidsbedreigingen (waaronder elektromagnetische
velden) aan te pakken, alsmede het opstellen van normen voor de veiligheid
en kwaliteit van bloed, organen en weefsels;– de aanpak van gezondheidsdeterminanten (levensstijl, sociaal-economische omstandigheden, milieu) door middel van acties gericht
op gezondheidsbevordering en ziektepreventie.Op de Raad van juni 2001 is een Gemeenschappelijk Standpunt over een communautair
zesjarig Actieprogramma Volksgezondheid bereikt, inclusief een budget van € 280
mln. Het Europees Parlement stelt op zijn beurt een budget van € 380
mln voor. De onderhandelingen hieromtrent moeten nog aanvangen.Resolutie gezondheid en voedingDe Raad van december 2000 heeft een resolutie aangenomen over gezondheid
en voeding. De resolutie onderstreept het belang van voeding als een van de
doorslaggevende factoren (determinanten) voor de menselijke gezondheid en
stelt vast dat de gezondheidstoestand van de bevolking derhalve beschermd
en verbeterd kan worden met behulp van voeding. De resolutie behandelt vooral
voedingspatronen, -gedrag en -gewoonten en niet zozeer de voedselveiligheid.Resolutie geneesmiddelen voor kinderenDe Raad van december 2000 heeft tevens een resolutie aangenomen over geneesmiddelen
voor kinderen. De resolutie verzoekt de Commissie zo spoedig mogelijk passende
voorstellen te doen in de vorm van aansporingen, regelgevende maatregelen
of andere ondersteunde maatregelen voor klinisch onderzoek en ontwikkeling,
zodat zowel nieuwe als reeds in de handel gebrachte geneesmiddelen voor kinderen
volledig worden aangepast aan hun specifieke behoeften. Daarbij dient de Commissie
rekening te houden met de ethische aspecten van klinisch onderzoek bij kinderen.Richtlijn goede klinische praktijkenDe Raad heeft ook een politiek akkoord bereikt over een al in 1997 voorgestelde
richtlijn over de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke
bepalingen van de lidstaten over de toepassing van goede klinische praktijken
bij de uitvoering van klinische proeven met geneesmiddelen voor menselijk
gebruik. De richtlijn beoogt harmonisatie van regels ter bescherming van de
proefpersoon en diens rechten ten aanzien van beoordelingsprocedures. Daarnaast
dient de harmonisatie potentiële handelsbelemmeringen voor geneesmiddelen
in de interne markt weg te nemen.Beleid in voorbereidingDe Raad zal de activiteiten op het gebied van tabak voortzetten. Dit betekent
concreet dat hij zich zal voorbereiden op de derde onderhandelingsronde van
de WHO-kaderovereenkomst, die in november 2001 plaatsvindt. Daarnaast zal
het nieuwe voorstel voor een richtlijn reclame en sponsoring van tabaksproducten
in de werkgroepen behandeld worden.Eind december 2000 heeft de Commissie een voorstel gedaan voor een richtlijn
over de veiligheid en kwaliteit van bloedproducten. Dit richtlijnvoorstel
zal de komende maanden in de werkgroepen besproken worden. Doel van het voorstel
is het vergroten van het publieke vertrouwen in de veiligheid van bloed en
bloedproducten die gebruikt worden voor therapeutische doeleinden.
Dit gebeurt via het vastleggen van gemeenschappelijke voorzieningen die de
kwaliteit en veiligheid van bloed en bloedcomponenten verzekeren. Hiertoe
wordt onder andere voorgesteld de eisen in de lidstaten ten aanzien van bloeddonoren
aan te scherpen en een kwaliteitscontrole systeem voor bloedbanken op Europees
niveau te formuleren (Quality System for Blood Establishments).Behalve versterking van regelgeving over tabak en bloed zal het Belgische
voorzitterschap zich ook richten op regelgeving voor antibiotica.Referenties• Richtlijn van Europees Parlement en de Raad betreffende de onderlinge
aanpassing van de wettelijke bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten
inzake de productie, presentatie en de verkoop van tabaksproducten, COM (1999)
0594• Voorstel voor Richtlijn van Europees Parlement en de Raad betreffende
de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen
van de lidstaten op het gebied van reclame en sponsoring voor tabaksproducten,
COM 2001/283• Voorstel voor een communautair actieprogramma op het terrein van
de volksgezondheid, COM (2000) 285• Aanbeveling betreffende alcoholgebruik door kinderen en adolescenten• Richtlijn betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke
en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten inzake de toepassing van
goede klinische praktijken bij de uitvoering van klinische proeven met geneesmiddelen
voor menselijk gebruik, Besluit 2001L0020/EG, PbEG L121, 1 mei 2001• Voorstel voor een richtlijn betreffende de veiligheid en kwaliteit
van bloedproducten, COM (2000) 0816 HOOFDSTUK 6: DE ECONOMISCHE EN MONETAIRE UNIE6.1 InleidingOp 1 januari 2002 is het zover. Vanaf die datum zullen meer dan driehonderd
miljoen burgers in de Europese Unie de euro niet alleen giraal, maar ook chartaal
kunnen gaan gebruiken. En enige weken daarna zal er alleen nog maar de euro
zijn: een koopkrachtige, stabiele Europese munt. De nationale munteenheden
van twaalf lidstaten verliezen dan definitief hun waarde als betaalmiddel.
Het valt te verwachten dat met de chartale euro de betrokkenheid van de burgers
bij «Europa» wordt vergroot.De Economische en Monetaire Unie (EMU) is meer dan de euro alleen. De
EMU staat ten eerste voor beleidscoördinatie op economisch en monetair
terrein. De Europese Centrale Bank bepaalt het monetaire beleid van de EMU-lidstaten
op centrale wijze. Op het terrein van de planning en uitvoering van het economisch
beleid vindt er coördinatie plaats door diverse processen. Ten tweede
omvat de EMU een breed spectrum aan beleidsterreinen: van financiële
aspecten van sociaal beleid tot en met beleidsmaatregelen ter integratie van
de effectenmarkten.6.2 Voorgeschiedenis EMUTijdens de Europese Top van Den Haag in 1969 stelden de lidstaten zich
tot doel om tot een Economische en Monetaire Unie te komen. Het gebrek aan
stabiliteit van de Europese munten na het uiteenvallen van het stelsel van
Bretton-Woods was hiertoe een van de aanleidingen. Om tot stabielere Europese
munten te komen beslisten de lidstaten in 1972 tot de oprichting van de «muntslang»,
die in 1979 het Europees Monetair Systeem werd (EMS). Vanaf die datum had
elke munt een officiële koers (spilkoers) ten opzichte van een nieuwe
rekeneenheid, European Currency Unit (ECU) genoemd.Na de ondertekening van de Eenheidsakte (1986) startte in 1990 wat later
«de eerste fase van de EMU» is gaan heten, de Europese interne
markt met het vrij verkeer van kapitaal, goederen, diensten en personen. In
deze periode was de vorming van een Monetaire Unie nog onderwerp van discussie
in Europa. Toen in 1989 de Duitse hereniging een feit werd, kwam het proces
in een stroomversnelling. Tijdens de Europese top van Maastricht in 1991 werd
de doelstelling van een Economische en Monetaire Unie in het Europese Verdrag
vastgelegd. De «tweede fase van de EMU» trad in werking in 1994.
Die stap voorzag onder meer in de vastlegging van de technische modaliteiten
voor de overgang naar de «eenheidsmunt» en de oprichting van het
Europees Monetair Instituut (EMI), de voorloper van de Europese Centrale Bank
(ECB).Het was de Europese Raad van Madrid van 1995 die de naam «euro»
gaf aan de eenheidsmunt en die ook de datum vastlegde van de overgang naar
de derde fase van de EMU (1 januari 1999). Op deze datum werd de euro een
volwaardige munt. De verschillende munteenheden van de lidstaten die de euro
aannamen werden «slechts» verschijningsvormen van de euro en hun
omrekeningskoersen werden onherroepelijk vastgelegd in verhouding tot de nieuwe
munt.Een lidstaat kan toetreden tot de EMU en de euro indien wordt voldaan
aan de convergentiecriteria uit het Verdrag van Maastricht. Per 1 januari 1999 hadden elf lidstaten zich hiervoor gekwalificeerd. Met de komst
van Griekenland maken sinds 1 januari 2001 twaalf lidstaten deel uit van het
eurogebied: België, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland,
Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal en Spanje. Denemarken
heeft op grond van de uitkomst van een referendum besloten de euro niet te
introduceren. In het Verenigd Koninkrijk is na de verkiezingen van juni 2001
de discussie over participatie in de euro, en een eventueel referendum daarover,
opnieuw op gang gekomen. Zweden voldoet nog niet aan de criteria om tot de
derde fase van de EMU toe te treden, en zal zich moeten inspannen om aan de
convergentiecriteria te voldoen aangezien het geen bijzondere status (opt out) heeft.De Europese Raad van Nice (december 2000) heeft de Unie en ook de EMU
op institutioneel gebied voorbereid op de uitbreiding. Hiertoe is onder andere
vastgelegd dat besluiten over de externe economische vertegenwoordiging van
de EMU met gekwalificeerde meerderheid kunnen worden genomen. Ook is in Nice
de mogelijkheid gecreëerd om in de toekomst de stemprocedure binnen het
Europese Stelsel van Centrale Banken (ESCB, zie hierna) aan te passen in het
licht van de uitbreiding.6.3 Het Eurosysteem6.3.1 StructurenPer 1 juni 1998 zijn de ECB en het Europese Stelsel van Centrale Banken
(ESCB) opgericht. De nationale centrale banken, waaronder De Nederlandsche
Bank, zijn samen met de ECB onderdeel van het ESCB. Het ESCB heeft vanaf 1
januari 1999, toen de derde fase van de EMU van start is gegaan, bevoegdheden
gekregen op het terrein van het monetaire beleid. De Raad van Bestuur van
de ECB heeft achttien leden en bestaat uit een zeshoofdige ECB-directie en
de presidenten van de nationale centrale banken van de landen die de euro
hebben aangenomen, waaronder de president van De Nederlandsche Bank, Dr Wellink.
Dit bestuur wordt aangeduid met de term «Eurosysteem».Het hoofddoel van het ESCB is het handhaven van prijsstabiliteit in de
eurozone, gedefinieerd als een jaarlijkse stijging van de geharmoniseerde
consumentenprijsindex (HICP) tussen 0 en 2 procent op de middellange termijn.
Prijsstabiliteit is de beste bijdrage die het eurosysteem kan leveren aan
het economische beleid gericht op onder andere duurzame groei en werkgelegenheid
in de eurozone.Om de risico's voor prijsstabiliteit te kunnen beoordelen maakt de ECB
gebruikt van een tweepijlerstrategie. De eerste pijler kent een belangrijke
rol toe aan de geldhoeveelheid, waarbij een referentiewaarde voor de geldgroei
wordt gehanteerd. In december 2000 heeft de ECB-Raad deze waarde herbevestigd
op 4,5 procent. Daarnaast vindt in de tweede pijler een analyse plaats van
een scala aan financiële en economische indicatoren (bijvoorbeeld economische
groei, arbeidskosten, eurowisselkoers, ontwikkelingen op financiële markten).
Op basis van deze tweepijlerbeoordeling bepaalt de ECB-Raad het rentetarief
dat gebruikt wordt in de herfinancieringsoperaties met het bankwezen. Deze
«refi-rente» bepaalt als zodanig ook in belangrijke mate de korte
marktrente in de eurozone.In de context van een sterke conjuncturele opleving, de depreciatie van
de euro en hoge energieprijzen verhoogde de ECB-Raad de officiële rentetarieven
tussen februari en oktober 2000 in zes stappen met 1,75 procentpunt
naar 4,75 procent om te voorkomen dat in beginsel tijdelijke inflatoire effecten
via bijvoorbeeld de loonvorming een permanent karakter zouden krijgen. De
tarieven bleven vervolgens tot 10 mei 2001 ongewijzigd. Op die datum werd
de rente met 0,25 procentpunt verlaagd in het licht van de op dat moment afnemende
inflatiedruk op de middellange termijn, voortvloeiende uit onder andere de
afnemende geldgroei en de verzwakking van de conjunctuur.6.3.2 De introductie van de chartale euroIn Nederland is met het oog op een soepele introductie van de euro in
januari 2002 al in februari 1996 het Nationaal Forum voor de introductie van
de euro ingesteld. Hierin participeren vertegenwoordigers van verschillende
maatschappelijke geledingen. Het Forum tracht een bijdrage te leveren aan
een soepele, efficiënte en met zo min mogelijke kosten verlopende overgang
naar de euro voor burgers, bedrijfsleven en overheid, hoewel enig ongemak
niet altijd te vermijden zal zijn.Aan de hand van uitgewerkte plannen voor de chartale omwisseling vindt
in alle lidstaten een grondige voorbereiding plaats op deze logistieke operatie
zonder weerga. Het Nederlandse scenario voor de invoering van de euro kent
een formele periode van dubbele circulatie van vier weken. Men streeft evenwel
naar een feitelijke omwisseling binnen één à twee weken.
Dit is een ambitieuze opzet. De meeste andere lidstaten hanteren een periode
van dubbele circulatie van twee maanden; uitzonderingen hierop zijn Ierland
(5,5 weken) en Frankrijk (zeven weken).De regering heeft een groot aantal begeleidende maatregelen getroffen
om deze snelle omschakeling te kunnen realiseren. Een aantal van deze maatregelen
zijn voor andere lidstaten aanleiding geweest hun voorbereidingen op de chartale
euro aan te passen. Als voorbeeld kan worden genoemd de openstelling van bankkantoren
voor de detailhandel op 1 januari 2002 en de uitgifte van kleine coupures
eurobiljetten via geldautomaten vanaf de eerste week van 2002.In alle eurolanden is besloten om het publiek in december in de gelegenheid
te stellen om een consumentenpakket met euromunten te kopen. Daarnaast heeft
de regering besloten om in december 2001 iedereen van zes jaar en ouder gratis
een pakket van euromunten te geven. Dit pakket, de zogenaamde eurokit, bevat
van iedere soort één munt (de waarde van de eurokit bedraagt € 3,88).6.4 Economische beleidscoördinatieDe Europese Raad van Lissabon heeft als strategisch doel voor de Unie
gedefinieerd «de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie ter
wereld te worden die in staat is tot duurzame economische groei met meer en
betere banen en een hechtere sociale samenhang». Hij heeft hiertoe een
versterking aangebracht in het verband tussen de lopende coördinatieprocessen
zoals:– de globale richtsnoeren voor het economisch beleid;– de Europese werkgelegenheidsrichtsnoeren;– structurele hervormingen;– en, sedert Nice, de Sociale Agenda.Bij een toenemende economische integratie in de Unie worden lidstaten
in sterkere mate geconfronteerd met grensoverschrijdende effecten van elkaars economisch beleid. Een goede invulling van de «E»
van de EMU, gericht op duurzame economische groei, werkgelegenheid, sociale
samenhang en de ontwikkeling van een kenniseconomie, vraagt om een effectieve
beleidscoördinatie. Aan de andere kant moet er ruimte worden geboden
voor beleidsconcurrentie. De beleidscoördinatie dient de autonomie en
eigen verantwoordelijkheid van de lidstaten te respecteren. Nederland huldigt
daarom het standpunt: beleidsconcurrentie waar het kan en beleidscoördinatie
waar het moet of nuttig is. Derhalve is de open coördinatiemethode in
het leven geroepen om best practices te verspreiden
en gezamenlijk voortgang te boeken op weg naar de doelstellingen van de Lissabon-strategie,
onder andere via het uitoefenen van peer pressure.6.4.1 De Europese RaadDe Europese Raad heeft een sturende en coördinerende rol om de algehele
samenhang van het sociaal-economische beleid van de lidstaten te waarborgen
en toe te zien op vorderingen bij de implementatie van de Lissabon-strategie.
Hij zal daartoe elk voorjaar bijeenkomen. De Commissie formuleert jaarlijks
een samenvattend voortgangsverslag op basis van indicatoren voor werkgelegenheid,
innovatie, economische hervormingen en sociale samenhang. De eerste voorjaarsbijeenkomst
van de Europese Raad, gericht op economische en sociale vraagstukken, vond
plaats in maart 2001 in Stockholm.6.4.2 Ecofinraad en EurogroepDe Ecofinraad vervult een coördinerende taak in het economische beleid.
Op grond van de richting die aangegeven wordt door de Europese Raad stelt
de Ecofinraad jaarlijks het economisch beleid op hoofdlijnen voor de Unie
samen en betrekt daarin de bijdragen van andere Raadsformaties (Interne Marktraad,
Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid – hierna de Sociale Raad) zoals
hervormingen van de goederen-, diensten en kapitaalmarkten en van het werkgelegenheidsbeleid.
Ook onderwerpen die zijn voorbereid in overleg met de Europese sociale partners
en de ECB worden in het economisch beleid voor de Unie verwerkt.Voorafgaand aan de zittingen van de Ecofinraad komen de twaalf lidstaten
van het eurogebied informeel bijeen als «de Eurogroep». De Eurogroep
bespreekt als vaste agendapunten de economische situatie in de eurozone en
de voortgang van de introductie van de euro. Daarnaast bespreekt de Eurogroep
onderwerpen die van belang zijn voor het functioneren van de eurozone. Bij
die bijeenkomsten kan ook de president van de ECB aanwezig zijn. Over de rol
die de Eurogroep speelt in de coördinatie van het economische beleid
lopen de meningen van de lidstaten uiteen. Frankrijk en België zijn voorstander
van een versterkte rol van de Eurogroep. Volgens België is een betere
coördinatie van het macro-economisch beleid in de eurozone nodig voor
een succesvolle euro.De regering wil de informele besprekingen in de Eurogroep gebruiken om
vroegtijdig ontwikkelingen te signaleren en de effectiviteit van bestaande
procedures te vergroten. De Eurogroep is vooral nuttig als besloten orgaan,
waar ministers direct peer pressure kunnen uitoefenen.
De regering vindt echter dat de werking van het Verdrag van Maastricht daarbij
niet mag worden aangetast, noch de onafhankelijke rol van de ECB. Voorts wenst
de regering de competentie van de Ecofinraad intact te houden. Zij is dan
ook geen voorstander van een versterkte formele rol van de Eurogroep
in de economische beleidscoördinatie. Nederland ziet geen noodzaak voor
een wijziging van het raamwerk voor economische beleidscoördinatie. De
afspraken van de Europese Raad van Helsinki (december 1999) voldoen goed.6.4.3 De globale richtsnoeren voor economisch beleidDe globale richtsnoeren vinden hun grondslag in artikel 99 van het EG-Verdrag.
Zij vormen de kern van de beleidscoördinatie op economisch terrein en
geven richting aan het sociaal-economisch beleid. De richtsnoeren geven invulling
aan de prioriteiten zoals vastgesteld tijdens de «voorjaars-Europese
Raad». De globale richtsnoeren voor 2001 zijn gericht op de hervormingen
van de goederen-, diensten- en kapitaalmarkten en op het economisch groeipotentieel,
de werkgelegenheid en de sociale samenhang, alsmede de overgang naar een kenniseconomie.
Daarnaast geven de richtsnoeren voor 2001 aanbevelingen om op de korte termijn
een op groei en stabiliteit gericht macro-economisch beleid te handhaven.
De richtsnoeren vormen geen blauwdruk voor het sociaal-economisch beleid,
maar geven richting aan het beleid van lidstaten. Zij geven invulling aan peer review (wederzijdse beleidsbeoordeling) en peer pressure (elkaar de maat nemen). Wanneer het economisch
beleid van een lidstaat niet overeenkomt met de globale richtsnoeren of de
goede werking van de EMU in gevaar dreigt te brengen, kan de Ecofinraad besluiten
deze lidstaat daarop te wijzen door een aanbeveling te doen. In laatste instantie
kan de Ecofinraad besluiten zijn aanbeveling openbaar te maken, zoals gebeurde
in het geval van Ierland in februari 2001 bij de presentatie van het Ierse
stabiliteitsprogramma.In de globale richtsnoeren 2001 wordt Nederland opgeroepen:– de overheidsuitgaven in 2001 strikt onder controle te houden;– het begrotingsoverschot de jaren daarna verder te versterken;– beter de hand te houden aan de richtlijnen inzake overheidsaanbestedingen;– meer te concentreren op de creatie van risicokapitaal voor startende
ondernemingen;– te streven naar verdere verbetering van belastingen en sociale
zekerheid om een einde te maken aan negatieve prikkels die deelname aan de
arbeidsmarkt afremmen.Procedure globale richtsnoerenMet ingang van 2000 gelden nieuwe afspraken bij de totstandkoming van
de globale richtsnoeren. Doel is de Europese Raad in staat te stellen op zijn
voorjaarsbijeenkomst effectieve sturing te geven en om ervoor te zorgen dat
de Ecofinraad gebruik kan maken van de werkzaamheden van andere Raadsformaties.– Ten eerste stuurt de Ecofinraad, na definitieve vaststelling van
de globale richtsnoeren, deze richtsnoeren naar de relevante raden, opdat
zij verantwoordelijkheid nemen voor de uitvoering daarvan op hun werkterreinen.– Vervolgens doen de Sociale Raad en de Interne Marktraad suggesties
voor de opstelling van de richtsnoeren van het volgende jaar.– Op basis van deze bijdragen en een beoordeling van de implementatie
van de richtsnoeren door de Commissie (het zgn. «synthese rapport») houdt de Ecofinraad een oriënterend debat en wordt een Key Issues
Paper opgesteld voor de voorjaars-Europese Raad.– Aan de hand hiervan bepaalt de Europese Raad de richting voor
de globale richtsnoeren.– Vervolgens presenteert de Commissie het ontwerp van de globale
richtsnoeren. Daarna volgen discussies in de relevante Raadsformaties en in
het Europees Parlement. Ook de Europese sociale partners brengen opinies uit
over de globale richtsnoeren. Dan worden de globale richtsnoeren door de Ecofinraad
opgesteld ter goedkeuring door de Europese Raad van juni.– De Ecofinraad stelt de richtsnoeren vervolgens definitief vast.6.4.4 Enige processen van economische beleidscoördinatieIn het kader van de economische beleidscoördinatie vallen de volgende
processen te onderscheiden:Het Cardiff-proces (hervorming van product- en kapitaalmarkten)In mei 1998 heeft de Ecofinraad te Cardiff besloten dat de lidstaten en
de Commissie jaarlijks voortgangsrapporten over structurele hervormingen van
product- en kapitaalmarkten dienen op te stellen. Dit terrein is tamelijk
breed. Voor Nederland gaat het bijvoorbeeld om:– mededingingsbeleid;– het terugdringen van de administratieve lastendruk;– het versterken van de kennisstructuur;– de toegang tot risicokapitaal;– het toestaan van marktwerking bij openbare nutsbedrijven en het
openbaar vervoer.De Interne Marktraad bereidt de jaarlijkse Cardiff-rapportage voor.Het Luxemburg-proces ( bevordering werkgelegenheid)Sinds het Verdrag van Amsterdam en de daaropvolgende Europese Raad van
Luxemburg (1997) is er sprake van een Europese werkgelegenheidsstrategie.
Op grond van het Verdrag (artikel 125–130) stelt de Sociale Raad op
voorstel van de Commissie elk jaar werkgelegenheidsrichtsnoeren vast, die
zijn gericht op een gecoördineerde bestrijding van de werkloosheid in
Europa. De werkgelegenheidsrichtsnoeren richten zich op vier kernthema's:– verbetering van de inzetbaarheid van arbeidskrachten;– stimulering van ondernemerschap;– bevordering van het aanpassingsvermogen van ondernemingen en hun
werknemers;– het bieden van gelijke kansen op de arbeidsmarkt.De lidstaten moeten, in overleg met de sociale partners, jaarlijks nationale
actieprogramma's voor de werkgelegenheid opstellen. Deze programma's beschrijven
de inspanningen op het terrein van werkgelegenheid, arbeidsmarkt en scholing,
en geven aan op welke onderdelen het beleid navolging verdient door andere
lidstaten (best practices). De nationale actieplannen
worden voorgelegd aan de Commissie en aan de Sociale Raad. De Europese Raad
selecteert de best practices die in het bijzonder
navolging verdienen. Daarnaast kan de Sociale Raad een lidstaat via een aanbeveling
aanspreken op het gevoerde beleid, indien dit niet voldoende in overeenstemming
is met de werkgelegenheidsrichtsnoeren. Het Keulen-proces (macro-economische dialoog)De macro-economische dialoog is in het leven geroepen door de Europese
Raad van Keulen (juni 1999). Er zijn twee raden bij betrokken, namelijk de
Ecofinraad en de Sociale Raad. Vertegenwoordigers van de Ecofinraad, de Sociale
Raad, de Commissie, de ECB en de Europese werkgevers- en werknemersorganisaties
overleggen tweemaal per jaar met elkaar over de belangrijkste economische
ontwikkelingen en vooruitzichten. De dialoog moet ertoe bijdragen dat de belangrijkste
spelers op de hoogte zijn van elkaars intenties en daarmee rekening kunnen
houden bij de bepaling van het beleid.Het Stabiliteits- en GroeipactHet Stabiliteits- en Groeipact is een uitwerking van artikel 104 van het
EG-Verdrag, waarin staat dat lidstaten op straffe van sancties buitensporige
begrotingstekorten moeten vermijden. De Commissie heeft tot taak toe te zien
op de begrotingsdiscipline in de lidstaten en daarover zonodig te rapporteren
aan de Ecofinraad.Op grond van het pact dienen de lidstaten op de middellange termijn te
streven naar een begroting die nabij evenwicht is of een overschot vertoont.
Dit is enerzijds wenselijk om te voorkomen dat het budgettair beleid de doelstelling
van prijsstabiliteit van het monetaire beleid ondermijnt; anderzijds wordt
ruimte gecreëerd om via de werking van de automatische stabilisatoren
normale conjuncturele schommelingen op te kunnen vangen zonder dat het tekortplafond
(3 procent van het BBP) wordt overschreden. In het geval van een buitensporig
groot begrotingstekort op de middellange termijn kan de Ecofinraad de betrokken
lidstaat dringend aanbevelen de nodige corrigerende maatregelen te nemen.
Als een lidstaat toch een buitensporig tekort zou handhaven, kan deze sancties
tegemoet zien, waaronder uiteindelijk boetes (in totaal maximaal 0,5 procent
van het BBP).6.5 Resultaten EMUOndanks de nog maar korte historie van de EMU heeft de muntunie al de
nodige resultaten opgeleverd.Ten eerste is de ECB er in geslaagd om de interne waarde van de euro te
handhaven. Na een nagenoeg stabiele interne waarde in 1999 is de inflatie
in 2000 uitgekomen boven de definitie voor prijsstabiliteit die de ECB-raad
hanteert (namelijk een toename van de geharmoniseerde consumentenprijsindex
van beneden de 2 procent). Belangrijke oorzaken hiervan zijn de gestegen olieprijs
en de lage koers van de euro. Voor 2001 verwachten zowel de Commissie als
het Centraal Plan Bureau dat de inflatie eveneens boven de 2 procent uitkomt,
waarna in 2002 weer een gematigder niveau wordt bereikt. Op basis van het
verloop van de lange rente in de EMU-lidstaten kan worden geconstateerd dat
de financiële markten vertrouwen hebben in het ECB-beleid.Meer aandacht dan de interne waarde heeft de externe waarde van de euro
in zijn eerste jaren gekregen. De koersontwikkeling van de euro ten opzichte
van de Amerikaanse dollar sinds de introductie van de euro is door sommigen
beschouwd als teken van een falende EMU (op 1 januari 1999 bedroeg de koers
$1,175 per euro, in juni 2001 $0,862 per euro). Fluctuaties van de wisselkoers
zijn echter niet ongewoon en hangen samen met reële factoren
zoals verschillen in groeiverwachtingen, samen met andere factoren waaronder
het sentiment op de financiële markten.Een tweede resultaat van de EMU is dat de lidstaten minder kwetsbaar zijn
geworden voor economische schokken. Waar in het verleden de Azië-crisis
en de terugvallende groei in de VS voor wisselkoersproblemen zorgden, is nu
een stabiel economisch blok ontstaan dat minder gevoelig is voor wisselkoersschommelingen.
Tegelijkertijd is de totstandkoming van de EMU geen aanleiding geweest om
het economische beleid te laten verslappen, maar heeft het juist een impuls
gegeven aan het proces van structurele hervormingen. De in de aanloop naar
de EMU tot stand gebrachte verkleining van de begrotingstekorten is in de
eerste jaren van de EMU verder voortgezet. Inmiddels hebben veel lidstaten
reeds de in het Stabiliteits- en Groeipact afgesproken begrotingspositie op
middellange termijn van «dichtbij evenwicht of in overschot» bereikt.
De Commissie gaat ervan uit dat acht van de twaalf deelnemende landen in 2002
een begrotingsoverschot zullen hebben.Als concreet resultaat van de EMU kan ook gewezen worden op de ontwikkelingen
op de financiële markten. De EMU heeft geleid tot een meer efficiënte
Europese geldmarkt en een integratie van nationale aandelen- en obligatiemarkten.
Tevens betekende de EMU een krachtige impuls voor besluitvorming op Europees
niveau voor regelgeving ten aanzien van financiële diensten en de integratie
van de Europese financiële markten.6.6 ToekomstpadDe lidstaten van de EU worden in steeds sterkere mate geconfronteerd met
grensoverschrijdende effecten van elkaars economisch beleid. De visie van
een aantal lidstaten over de formele vormgeving van de economische beleidscoördinatie,
loopt uiteen. Sommige lidstaten wensen meer centrale economische aansturing
als politiek tegenwicht ten aanzien van de ECB en haar centrale monetaire
politieke rol.Effectieve economische beleidscoördinatie staat hoog in het vaandel
van het Belgische voorzitterschap geschreven. De regering zal er evenwel voor
blijven pleiten dat ook beleidsconcurrentie van essentieel belang is.De Lissabon-strategie heeft de gemeenschappelijke doeleinden gedefinieerd
en de globale richtsnoeren geven de gemeenschappelijke weg aan naar de vervulling
van de doelstellingen. De open coördinatiemethode bestaat nog te kort
om reeds te kunnen stellen dat het de kruisbestuiving met best practices bevordert. In het kader van de Eurogroep mag evenwel
worden opgemerkt dat de mogelijkheid tot informele onderlinge consultatie
en het elkaar de maat nemen over het algemeen door de lidstaten wordt gewaardeerd.
Tenslotte bieden de rapportages in het kader van het Cardiff- en het Luxemburgproces
en de overlegstructuur van het Keulenproces vaste ijkpunten waarmee serieus
rekening wordt gehouden door de lidstaten. Deze bieden een overzichtelijke score card, waarop de inspanningen en vorderingen van
de lidstaten om gezamenlijk voortgang te boeken op weg naar een Unie met duurzame
economische groei, werkgelegenheid, sociale samenhang en een goed ontwikkelde
kenniseconomie, haarscherp in beeld worden gebracht. 6.7 Uitbreiding EMUMet de introductie van de euro zal de EMU zijn voltooid. Daarna dient
zich een nieuwe uitdaging aan: de toetreding van nieuwe lidstaten tot de EMU.Momenteel voert de Unie onderhandelingen met twaalf potentiële nieuwe
lidstaten, waarvan tien uit Midden- en Oost-Europa. In 1993 hebben de Europese
regeringsleiders tijdens hun bijeenkomst in Kopenhagen criteria opgenomen
voor het EU lidmaatschap, waaronder:– een functionerende markteconomie;– de capaciteit om de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen
de Unie het hoofd te bieden.Daarnaast zullen de kandidaat-lidstaten gaan deelnemen aan de EMU en op
termijn de euro aannemen. De Kopenhagen-criteria zijn er op toegespitst ervoor
te zorgen dat de fundamentele vereisten voor een concurrerende markteconomie
bij toetreding aanwezig zijn. Bij voldoende reële convergentie vóór
toetreding zal deelname aan de EU en de interne markt het «inhaalproces»
kunnen ondersteunen of zelfs versnellen. Een goed functionerende markteconomie
is noodzakelijk om van de voordelen van de interne markt te profiteren. Tevens
is dit belangrijk om op termijn succesvol te kunnen toetreden tot de EMU.De Ecofinraad heeft besloten een dialoog te starten met de kandidaat-lidstaten
met als doel deze landen te helpen bij hun economische integratieproces naar
EU-toetreding. Daarenboven zullen de nieuwe lidstaten bij toetreding volledig
gaan meedraaien in de economische beleidscoördinatie procedures (onder
andere het Stabiliteits- en Groeipact en de globale richtsnoeren). Door een
dialoog te starten wordt de samenwerking en de uitwisseling van informatie
tussen de huidige en de toekomstige lidstaten reeds vóór de
toetreding verder versterkt. Landen kunnen in een vorm van «pre-toetredings
multilateraal toezicht» reeds ervaring op doen met het proces van peer pressure, peer review
en benchmarking.Voorafgaand aan toetreding stelt de Unie geen eisen aan de monetaire strategie,
maar na toetreding dienen nieuwe lidstaten het wisselkoersbeleid te beschouwen
als een aangelegenheid van gemeenschappelijk belang. Dit houdt in dat grote
wisselkoersfluctuaties voorkomen moeten worden en een lidstaat niet uit competitieve
overwegingen mag devalueren.In het Verdrag van Maastricht wordt van nieuwe lidstaten verwacht dat
zij, voorafgaand aan de overgang op de euro, hieraan invulling geven door
lidmaatschap van het wisselkoersmechanisme van de Unie, het Exchange Rate
Mechanism-II (ERM-II). Dit wisselkoersmechanisme geeft vaste verhoudingen
weer tussen de deelnemende munten en legt tevens de maximale bandbreedte weer
waarbinnen de waarde van elke munt mag fluctueren. Op termijn worden de huidige
kandidaat-lidstaten geacht volledig deel te nemen aan de EMU. Zij moeten uiteindelijk
hun eigen valuta vervangen door de euro. Een opt-out
zoals het Verenigd Koninkrijk en Denemarken hebben is niet meer mogelijk. HOOFDSTUK 7: HET EUROPEES VEILIGHEIDS- EN DEFENSIEBELEID
(EVDB)7.1. InleidingTussen de Europese Raad van Helsinki van december 1999 en de Europese
Raad van Gotenburg is op het gebied van het Europese Veiligheids- en Defensiebeleid
(EVDB) veel bereikt – meer dan door sommigen voor mogelijk was gehouden.
De Unie heeft in Helsinki besloten een autonome capaciteit te ontwikkelen
om, daar waar de NAVO als geheel niet betrokken is, EU-geleide operaties uit
te voeren als antwoord op internationale crises. Hiertoe is de Helsinki headline goal overeengekomen, de doelstelling van lidstaten
om in 2003 (binnen zestig dagen) maximaal vijftigduizend tot zestigduizend
militairen gedurende tenminste een jaar te kunnen inzetten voor crisisbeheersingstaken.
Teneinde de militaire tekortkomingen aan te pakken heeft een eerste Capabilities Commitment Conference plaatsgevonden.Er is ook voortgang geboekt bij de versterking van de Europese capaciteit
voor civiele crisisbeheersingstaken, in het bijzonder voor internationale
politiemissies. In dat kader is in juni 2000 in Feira de EU Police headline goal overeengekomen. In december 2000 is tijdens
de Europese Raad van Nice op Nederlands initiatief afgesproken de positie
van het Politieke en Veiligheidscomité bij de besluitvorming over crisisbeheersing
op te nemen in het EU-Verdrag. In Nice zijn ook de grondslagen voor de arrangementen
van de Unie met de zes niet-EU Europese NAVO-Bondgenoten en de andere kandidaat-lidstaten
vastgelegd. Tijdens het Zweedse voorzitterschap zijn het Politieke en Veiligheidscomité
en het Militaire Comité permanent verklaard.In velerlei opzicht staat het Europees Veiligheids- en Defensiebeleid
dus overeind. Maar dat is geen reden om achterover te leunen. Er valt op institutioneel
en militair gebied nog veel te doen. Om te beginnen zijn de regelingen voor
samenwerking tussen de Unie en de NAVO nog niet volledig. Dit vraagt de nodige
aandacht, omdat NAVO-lid Turkije niet erg meewerkt. Turkije is ontevreden
over de in Nice geboden regeling voor deelname van niet-EU landen aan EU-geleide
operaties. Ook moet een gedegen review mechanism
worden overeengekomen. Hiermee moet toezicht worden gehouden op de verwezenlijking
van de headline goal en moet de samenhang tussen
de headline goal en het NAVO planningsproces alsmede
het Defence Capabilities Initiative (DCI) van
de NAVO worden verzekerd.Ook zal een aantal meer «horizontale» vraagstukken nog moeten
worden geregeld. Er moeten eenduidige, transparante, snelle en effectieve
crisisbeheersingsprocedures tot stand worden gebracht. Daarnaast moeten goede
afspraken worden gemaakt over de financiering van zowel civiele als militaire
EU-operaties. Ook verdienen de parlementaire aspecten van het EVDB meer aandacht.Op militair gebied staat versterking van de Europese militaire capaciteiten
centraal. Tegen die achtergrond wordt najaar 2001 de Capabilities
Improvement Conference gehouden. Het gaat daarbij met name om de
versterking van de capaciteiten op het gebied van strategisch transport, bevelvoering
en inlichtingen. Ook op het terrein van logistiek, medische voorzieningen
en mobiliteit (snelle ontplooiing) bestaan tekortkomingen. De regering maakt
zich in dit verband sterk voor vergroting van de doelmatigheid
door intensivering van de militaire samenwerking tussen de Europese landen.
Dat vraagt om coördinatie binnen de Unie en tussen de EU en de NAVO.Op civiel terrein is onder het Zweedse voorzitterschap veel bereikt. Toch
moet op alle vier onderdelen (politie, rule of law,
civiele administratie en civiele bescherming) nog het nodige werk worden verricht.Het onderstaande biedt een overzicht van de stand van zaken van diverse
onderwerpen die spelen op het gebied van het EVDB en de Nederlandse aandachtspunten
voor de toekomst.7.2. Stand van zaken7.2.1 Operationaliteit EVDBDe lidstaten achtten het in Nice van belang dat de ambitie om daadwerkelijk
operaties uit te voeren politiek werd vastgelegd. De Europese Raad van Nice
bepaalde derhalve dat de Europese Raad van Laken in december 2001 dient vast
te stellen dat de Unie wat betreft het EVDB operationeel wordt. Daartoe zullen
adequate crisisbeheersingsprocedures tot stand moeten worden gebracht en zullen
de procedures en structuren getest moeten worden. Tevens zullen, zo is in
Nice bepaald, de besprekingen met de NAVO moeten worden voortgezet teneinde
de arrangementen tussen EU en NAVO af te maken.De operationaliteitsverklaring zal zorgvuldig moeten worden geformuleerd.
Immers, de mate waarin de Unie operaties zal kunnen uitvoeren zal de eerste
tijd beperkt zijn. De regering meent voorts dat vooral een goede regeling
van de relatie tussen de Unie en de NAVO aandacht verdient (vooral wat betreft
de toegang van de Unie tot NAVO-middelen en capaciteiten) – zie ook
paragraaf 7.2.3.7.2.2. Militaire capaciteitenDe versterking van de militaire capaciteiten is een belangrijk onderdeel
van het headline goal-proces. Het vermogen om
crisisbeheersingsoperaties uit te voeren wordt in belangrijke mate bepaald
door de beschikbare militaire capaciteiten. Europa schiet hierin thans ernstig
tekort. De belangrijkste tekortkomingen liggen op strategisch terrein: transport,
bevelvoering en inlichtingenverzameling. Ook op het vlak van onder meer inzetbaarheid,
operationaliteit en mobiliteit zijn aanvullende inspanningen noodzakelijk.
Nederland hecht dan ook grote waarde aan de headline goal en, mede in het licht van de transatlantische burden sharing, aan het Defence Capabilities Initiative (DCI) van de NAVO, dat grotendeels op dezelfde aspecten is gericht.Om de daad ook werkelijk bij het woord te voegen heeft de regering in
2000 een extra voorziening van f 200 mln (€ 90,9 mln) getroffen
ter versterking van de Europese militaire capaciteiten, hetgeen in de Voorjaarsnota
van 2001 nog eens is aangevuld met f 100 mln (€ 45,5 mln).
Uit deze voorziening wordt een reeks nieuwe projecten gefinancierd die ten
goede komen aan de headline goal en aan het DCI.
In het licht van de noodzaak de Europese defensie-inspanningen minder te versnipperen
heeft Nederland in 2000 tevens de militaire samenwerking met Duitsland, Frankrijk
en het Verenigd Koninkrijk geïntensiveerd. In EU-verband is bij de Capabilities Commitment Conferencevan november 2000 een begin gemaakt met de versterking van militaire
capaciteiten. Bij die gelegenheid hebben de landen hun bijdrage aan de headline goal aangeboden en is een eerste analyse gemaakt
van de tekortkomingen. Tijdens het Zweedse voorzitterschap is gewerkt aan
de verfijning van de catalogi, waarin de gevraagde en beschikbare eenheden
zijn opgenomen. Verder is een supplement opgesteld waarin de additionele bijdragen
van derde landen zijn opgenomen. Tenslotte is gewerkt aan de zogenaamde Progress Catalogue, waarin de geconstateerde tekortkomingen
worden opgenomen. Van de genoemde documenten zijn tussenversies gepresenteerd
aan de Europese Raad van Gotenburg.Het Belgisch voorzitterschap is voornemens in november 2001 een Capabilities Improvement Conference te organiseren om
concrete afspraken te maken over het aanpakken van de tekortkomingen. Nederland
maakt zich daarbij sterk voor coördinatie tussen de lidstaten en tussen
de Unie en de NAVO. Vergroting van de doelmatigheid vraagt om intensivering
van de militaire samenwerking tussen de Europese landen.Review mechanismHet review mechanism hangt nauw samen met
de versterking van de militaire capaciteiten. Dit mechanisme is in de eerste
plaats van belang om de voortgang van de verwezenlijking van de headline goal te meten. Met behulp van het review
mechanism kan worden vastgesteld in hoeverre de lidstaten hun toezeggingen
aan de headline goal nakomen en in hoeverre de
Europese militaire capaciteiten worden versterkt. Met deze informatie kan
de nodige politieke druk en politieke aandacht worden gegenereerd om de militaire
tekortkomingen aan te pakken.Het review mechanism is in de tweede plaats
van belang om de samenhang tussen de headline goal
en de NAVO-planning en het DCI te verzekeren. Nederland pleit dan ook voor
een nauwe afstemming tussen het headline goal-proces
en het NAVO-planningproces, waarbij de Unie maximaal gebruikmaakt van deskundigheid,
gegevens en mechanismes van de NAVO. Met name in dit verband pleit Nederland
voor een formele rol van de EU-ministers van Defensie. De discussie zal vermoedelijk
tijdens het Belgische voorzitterschap worden afgerond.7.2.3 Relatie tussen de Unie en de NAVOSinds de zomer van 2000 zijn vier EU-NAVO werkgroepen bezig met het verder
uitwerken van een EU-NAVO-regeling. Het gaat om: capaciteiten, een beveiligingsovereenkomst
tussen de EU en de NAVO, toegang van de Unie tot NAVO-middelen en -capaciteiten
bij een EU-geleide operatie («Berlijn-plus») en permanente arrangementen
tussen de Unie en de NAVO.In de capaciteitenwerkgroep wordt overlegd over het bovengenoemde review mechanism. Over de beveiligingsovereenkomst bestaat
op hoofdlijnen overeenstemming. Het gaat onder meer over de voorwaarden waaronder
geclassificeerde documenten tussen beide organisaties kunnen worden uitgewisseld. «Berlijn-plus»Over de toegang van de Unie tot NAVO-middelen en capaciteiten in geval
van een EU-geleide operatie («Berlijn-plus» genoemd, omdat het
de verdere uitwerking van eerdere afspraken van de NAVO-Top van Berlijn betreft)
is nauwelijks voortgang geboekt vanwege een Turkse blokkade in de NAVO.«Berlijn-plus» betreft in de eerste plaats de verzekerde toegang
van de Unie tot de operationele planningscapaciteit van de NAVO (assured access to planning). Deze capaciteit betreft met name de Combined Joint Planning Staff van het Supreme Headquarters Allied Powers Europe (SHAPE). Nagenoeg alle
bondgenoten menen dat de Unie automatisch toegang tot zijn operationele planning
dient te krijgen, zowel in vredes- als in crisistijd. Turkije daarentegen
wenst niet verder te gaan dan een toestemming op case-by-case basis, zolang de betrokkenheid van Turkije bij het EVDB niet bevredigend
is geregeld.Voorts gaat «Berlijn-plus» over de zogenaamde presumption of availability of pre-identified NATO assets and capabilities. Bepaald moet worden wat deze veronderstelling van beschikbaarheid
werkelijk inhoudt. De regering meent dat de Unie moet kunnen rekenen op toegang
tot NAVO-middelen, tenzij er dwingende redenen zijn die het voor de NAVO onmogelijk
maken die toegang te verlenen. Daarnaast vindt nog discussie plaats over de
lijst van NAVO-middelen waartoe de Unie toegang zou krijgen. Het gaat daarbij
bijvoorbeeld om de gemeenschappelijke NAVO-middelen als de NAVO-hoofdkwartieren,
de AWACS vliegtuigen en het NAVO-netwerk van pijpleidingen.Zoals eerder gesteld wordt het gebrek aan voortgang in de NAVO vooral
veroorzaakt door een Turkse blokkade. De achtergrond daarvan is de volgende.
De Europese Raad van Nice heeft voor overleg en samenwerking met derde landen
en voor deelname aan EU-geleide militaire operaties een onderscheid gemaakt
tussen de zes Europese niet-EU NAVO-bondgenoten (Noorwegen, IJsland en de
kandidaat-lidstaten Hongarije, Polen, Tsjechië en Turkije) en de negen
overige kandidaat-lidstaten van de Unie. De «zes» hebben een bijzondere
positie, met name ten aanzien van de toegang van de Unie tot NAVO-middelen
en -capaciteiten in geval van een EU-geleide operatie. Als de Unie gebruik
maakt van NAVO-middelen, zijn deze landen automatisch uitgenodigd aan een
EU-geleide operatie deel te nemen. De «negen» kunnen slechts op
uitnodiging deelnemen, hetgeen ook geldt voor de «zes» in geval
van een EU-geleide operatie zonder gebruik van NAVO-middelen. Nederland vindt
overigens dat de negen en de zes zo nauw mogelijk bij EU-operaties betrokken
moeten worden.De Turkse bezwaren zijn tweeledig. Allereerst wil Turkije ook kunnen participeren
in een EU-geleide operatie zonder gebruik van NAVO-middelen wanneer een dergelijke
operatie plaatsvindt in de nabijheid van Turkije en zijn veiligheid in het
geding is. Daarnaast wil Turkije bij deelname aan een EU-geleide operatie
op basis van gelijkwaardigheid worden betrokken bij de besluitvorming en uitvoering
van EU-geleide crisisbeheersingsoperaties. De lidstaten hebben zich op het
standpunt gesteld dat «Nice» de juiste uitgangspunten heeft vastgelegd
voor de arrangementen tussen de EU en derde landen. Volledige medezeggenschap
en het recht om mede te beslissen door een niet-lidstaat is op grond van het
Verdrag niet mogelijk, maar wel kan bij het uitwerken van de
besluiten van Nice rekening worden gehouden met de Turkse wensen. Met name
het nader invullen van de taken en bevoegdheden van het Ad-hoc Comité
van troepenleverende landen biedt mogelijkheden. Op ambtelijk en politiek
niveau vindt overleg plaats met Turkije om een oplossing te vinden.Permanente arrangementenTijdens de Europese Raad van Nice is ten aanzien van de permanente arrangementen
tussen de Unie en de NAVO een uitgebreid netwerk van contacten voorgesteld
op het niveau van ministers, ambassadeurs, werkgroepen en experts van staven
van beide organisaties. In een briefwisseling tussen de Secretaris-Generaal
van de NAVO en het Zweedse EU-voorzitterschap is vastgelegd dat de Unie en
de NAVO ten minste driemaal per semester een gemeenschappelijke vergadering
zullen houden. In september 2000 – voorafgaand aan Nice – kwam
deze op Nederlands voorstel voor het eerst bijeen. Onder Zweeds voorzitterschap
kwamen de Unie en de NAVO vier maal op Ambassadeursniveau bij elkaar, met
name om de situatie in Macedonië te bespreken. In mei 2001 is er bovendien
op ministerieel niveau vergaderd door de Unie en de NAVO.Met betrekking tot Macedonië stemmen de Unie en de NAVO hun politiek
zorgvuldig met elkaar af. Men kan daarom stellen dat de arrangementen van
Nice in de praktijk de eerste test succesvol hebben doorstaan.7.2.4 Civiele aspecten van crisisbeheersingVan de vier door de Europese Raad van Feira (juni 2000) genoemde terreinen
van civiele crisisbeheersing (politie, rule of law,
civiele administratie en civiele bescherming) is de grootste voortgang geboekt
op het gebied van politie.PolitieBegin mei 2001 vond onder Zweedse leiding de eerste EU-politieconferentie
plaats. Tijdens deze conferentie bleek dat de Unie goed op weg is in het realiseren
van de concrete doelstelling van vijfduizend politiemensen voor internationale
politiemissies in 2003; de doelstelling om duizend politiemensen binnen dertig
dagen te kunnen inzetten wordt op dit moment al gehaald.Met de huidige toezeggingen kunnen de meeste politietaken kunnen worden
vervuld. Dit betreft zowel het scala aan mogelijke operaties (advies, monitoring,
training, maar ook uitvoerende taken), als verschillende gespecialiseerde
taken (recherche, grensbewaking etc.). Dit brede spectrum aan menskracht stelt
de Unie in staat om in verschillende situaties operaties uit te voeren. Dat
in het kader van een andere internationale organisatie (VN, OVSE), maar ook
autonoom.De nadruk moet nu worden gelegd op de nadere uitwerking van de taken en
capaciteiten, met aandacht voor de kwalitatieve aspecten. Daartoe is een Police Action Plan opgesteld met als hoofdpunten het
treffen van voorzieningen voor planning en uitvoering van politieoperaties,
bevelvoering, het ontwikkelen van een juridisch raamwerk, het bevorderen van
interoperabiliteit en het ontwikkelen van trainingsprogramma's. Tijdens de Police Capabilities Commitment Conference, die in het
najaar van 2001 onder Belgisch voorzitterschap zal worden gehouden,
zullen de lidstaten op ministerieel niveau hun bijdragen aan de Police headline goal bekend maken.Rule of lawNaast politie is rule of law de belangrijkste
prioriteit van het Belgische voorzitterschap op het gebied van civiele crisisbeheersing.
De conclusies van de Europese Raad van Feira bevatten concrete doelstellingen
voor de rule of law, met name om de capaciteiten
van de Unie te vergroten op het gebied van uitzending van juridische experts
(rechters, officieren van justitie en experts op het gebied van gevangeniswezen).
Net als bij politie zal daarbij een onderscheid gemaakt moeten worden tussen
substitutie, training, monitoring en adviseringsmissies. Nederland is daarnaast
van mening dat harde kwantitatieve doelstellingen per deelterrein moeilijk
zijn vast te stellen, omdat de lokale omstandigheden (in casu welk rechtsstelsel
van toepassing is) een grote invloed hebben op de daadwerkelijke mogelijkheden
van lidstaten om bij te dragen aan EU-operaties.Civiele administratieDe recent gestarte discussie op het terrein van civiele administratie
richt zich met name op de vraag of er gestreefd moet worden naar concrete
doelstellingen. Op dit moment overheerst de mening dat vanwege de veelheid
aan mogelijke taken zulke concrete kwantitatieve doelstellingen weinig zinvol
zijn. De aandacht zal zich veeleer moeten richten op de kwalitatieve aspecten
van operaties, waarbij nadrukkelijk gekeken moet worden naar de relatie met
andere internationale organisaties en de kennis die daarbinnen is opgebouwd.
De Europese Raad van Gotenburg heeft besloten een pool van deskundigen in te stellen die op vrijwillige basis taken ten
behoeve van civiele administratie kunnen verrichten.Civiele beschermingHet Zweedse voorzitterschap heeft een eerste aanzet gegeven tot het definiëren
van concrete doelstellingen voor civiele bescherming in het kader van crisisbeheersing.
Dit geldt met name voor autonome EU-operaties. Het thans in ontwikkeling zijnde
communautair mechanisme ter vergemakkelijking van versterkte samenwerking
bij bijstandsverlening in het kader van civiele bescherming zal een belangrijke
rol spelen bij de verwezenlijking van deze concrete doelstellingen. Nederland
zal, ter voorkoming van duplicatie van werkzaamheden en bevordering van interoperabiliteit,
erop toezien dat een adequate afstemming plaatsvindt met andere internationale
organisaties zoals de NAVO en vooral ook de VN, gezien de centrale rol die
de VN tot op heden heeft gespeeld op het gebied van civiele bescherming bij
bijstandsverlening aan derde landen.7.2.5 Samenwerking met derde landen en andere organisatiesDe regelingen vastgesteld voor overleg en samenwerking met derde landen
en voor deelname aan EU-geleide militaire operaties (met name jegens de zes
Europese niet-EU NAVO-bondgenoten en de negen overige kandidaat-lidstaten
van de EU) zijn hierboven reeds beschreven. Alle aan een operatie deelnemende
landen worden vertegenwoordigd in het Ad hoc Comité van troepenleverende
landen dat de dagelijkse aansturing van de operatie tot taak heeft. De exacte
rol van het comité moet nog verder uitgewerkt worden.
De «zes» hebben, met uitzondering van Turkije, de regeling voor
derde landen zoals die nu is vastgesteld, positief ontvangen. De «zes»
en de «negen» hebben voorts bijna allemaal een additionele bijdrage
geleverd aan de headline goal van de Unie.Daarnaast is de Unie een dialoog aangegaan met de Verenigde Staten, Canada,
de Russische Federatie en Oekraïne om deze landen te informeren over
de voortgang van het EVDB en te bezien hoe daarmee tot nadere samenwerking
kan worden gekomen.Derde landen zijn tot nu toe niet betrokken geweest bij de ontwikkeling
van de civiele aspecten van crisisbeheersing. De belangrijkste reden hiervoor
is – zoals ook door Nederland onderstreept – dat de Unie eerst
intern haar zaken op orde moet hebben. Pas als duidelijke afspraken zijn gemaakt
over de noodzakelijke capaciteiten en procedures heeft het zin de samenwerking
met derde landen bij civiele crisisbeheersing vorm te geven.Tenslotte zijn tijdens het Zweedse voorzitterschap interne afspraken gemaakt
over het structureren van de contacten van de Unie met internationale organisaties,
vooral met de VN en de OVSE om te bezien hoe het meest effectief kan worden
samengewerkt op het gebied van civiele crisisbeheersing. Kernwoorden voor
de vormgeving van deze samenwerking zijn toegevoegde waarde (voorkomen van
duplicatie), interoperability, een gepaste mate
van zichtbaarheid en respect voor elkaars autonomie op het gebied van besluitvorming.7.2.6 EVDB-organenTijdens het Zweedse voorzitterschap zijn het Politiek en Veiligheidscomité
(Political and Security Committee, PSC), het Militair
Comité (MC) en de Militaire Staf (EUMS) permanent verklaard.Het voorzitterschap van de PSC wordt door het EU-voorzitterschap vervuld.
De voorzitter van het MC wordt voor drie jaar benoemd. Eind maart 2001 is
generaal Hägglund, tot dan toe de Finse Chef Defensiestaf, als voorzitter
van het MC aangewezen. In de EUMS zijn thans circa honderd officieren in functie;
voor eind 2001 zullen alle 135 functies van de staf gevuld zijn.Binnen het Raadssecretariaat is een aparte EVDB-eenheid ingesteld, die
zal worden geleid door een plaatsvervangend directeur-generaal voor het EVDB
(thans de Nederlander Pieter Feith).Tenslotte is het Comité voor Civiele Crisisbeheersing ingesteld.
Dit comité houdt zich met name bezig met de inzet van politie bij toekomstige
crisisbeheersingsoperaties en met de versterking van de capaciteiten van de
lidstaten op het vlak van rule of law, civiele
administratie en civiele bescherming in het kader van crisisbeheersing.Overname van elementen van de WEU door de EUDe Unie heeft met de ontwikkeling van het EVDB de politieke verplichting
op zich genomen om de lopende operaties van de West-Europese Unie (WEU) en
een aantal WEU-instellingen over te nemen. Het gaat hierbij onder meer om
het Multinational Advisory Police Element (MAPE)
in Albanië, dat als nieuwe trainingsmissie sinds 1 juni 2001 binnen het Community Assistance Programme for Reconstruction,
Development and Stabilisation (CARDS) wordt uitgevoerd. Het Satellietcentrum
en het Veiligheidsinstituut van de WEU zullen als agentschappen functioneren
binnen de tweede pijler van de Unie. Hiervoor zijn Gemeenschappelijke Optredens
opgesteld. De regering heeft hierbij bijzondere aandacht besteed aan de aansturing
en de financiering van deze agentschappen, alsmede aan de betrokkenheid van
derde landen bij deze instellingen van de Unie. Dat laatste is van bijzonder
belang vanwege de jarenlange nauwe betrokkenheid van een aantal Geassocieerde
Leden van de WEU, waaronder Turkije, bij bijvoorbeeld het Satellietcentrum.Nederland is als WEU-voorzitter gedurende de eerste helft van 2001 nauw
betrokken geweest bij de overdracht van de genoemde elementen.7.2.7 Parlementaire dimensieDe parlementaire dimensie van het EVDB staat helaas nog niet prominent
op de agenda van de Unie. Nederland en België doen hun best hier meer
aandacht voor te vragen, maar bij de overige lidstaten bestaat tot nu toe
weinig animo. Het gaat hierbij om grotere betrokkenheid van de nationale parlementariërs
bij het EVDB, ervan uitgaande dat het vooralsnog niet zal komen tot een grotere
rol van het Europees Parlement op dit (tweede pijler) gebied. Nederlandse
en Belgische parlementariërs hebben in mei en juli 2001 een seminar en
een conferentie voor Europese parlementariërs over dit onderwerp georganiseerd,
om te zien welke opties op tafel liggen. In de verklaring na afloop van het
seminar in juli 2001 wordt een Ad hoc Veiligheids- en Defensie-Assemblee voorgesteld,
waarin de lidstaten en het Europees Parlement vertegenwoordigd zouden moeten
zijn. De discussie tussen de nationale parlementen en het Europese Parlement
zal de komende maanden worden voortgezet. De regering zal met de uitkomst
van dat debat rekening houden bij haar positiebepaling.7.2.8 Crisismanagement procedures en oefenprogrammaOp Nederlands initiatief heeft de Europese Raad van Nice besloten de rol
van het PSC van de Unie op het gebied van EVDB in het Verdrag te verankeren.
Hierdoor kan de Algemene Raad de politieke controle en de strategische aansturing
van EU-geleide operaties delegeren aan het PSC.Het goed regelen – en vervolgens testen – van crisismanagement-procedures
heeft vanaf het begin veel aandacht van Nederland gehad. De regering heeft
voortdurend aangedrongen op duidelijk neergelegde verantwoordelijkheden en
effectieve procedures om te verzekeren dat de Unie alert kan reageren op zich
wijzigende omstandigheden.In verband met het operationeel verklaren van de Unie op het gebied van
het EVDB is in juni 2001 een EU Crisis Management Workshop georganiseerd, waar de tot dusverre ontwikkelde procedures voor
het eerst zijn getest. De besluitvorming in Brussel stond daarbij centraal.
De workshop maakte deel uit van het EU-oefenprogramma voor de komende jaren.
Het is de bedoeling de procedures voor crisismanagement en (in een later stadium)
de uitvoering van een crisisbeheersingsoperatie te testen. Ook worden oefeningen
samen met de NAVO voorzien. Er zullen geen live exercises worden gehouden. 7.2.9 Financiering van EU-operatiesOnder het Zweedse voorzitterschap is de discussie begonnen over de vraag
op welke wijze toekomstige EU-operaties zullen worden gefinancierd. Daarbij
wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen militaire en civiele operaties.
Vanwege de financiële implicaties is het noodzakelijk dat duidelijkheid
bestaat over de financiering van operaties voordat de Unie zich eind 2001
op EVDB-gebied operationeel verklaart. De Nederlandse voorkeur gaat op termijn
uit naar financiering van EU-geleide operaties volgens een BNP-verdeelsleutel
(conform artikel 28 EU-Verdrag), een en ander afhankelijk van verder onderzoek.
De resultaten van dat onderzoek moeten bekend zijn in 2003. Tot die tijd kan
Nederland instemmen met toepassing van het cost lie where
they fall-model dat thans door de NAVO wordt toegepast.7.3 Vooruitblik naar Belgische en Spaanse voorzitterschappenVooruitkijkend naar de komende voorzitterschappen zal de regering zich
sterk blijven maken voor de volgende zaken:– verbetering van de militaire capaciteiten voor het uitvoeren van
crisisbeheersingstaken;– een zorgvuldige formulering van het operationeel verklaren van
de EU op het gebied van het EVDB, met speciale aandacht voor de relatie tussen
de Unie en de NAVO;– totstandkoming van een methodiek om inzichtelijk te maken hoe
ver de lidstaten zijn met de realisatie van de headline goal, in nauwe afstemming
met de NAVO;– een grotere parlementaire betrokkenheid bij het EVDB;– een kwalitatief goede civiele crisisbeheersing met tevens aandacht
voor de crisispreventie;– een goed financieringsstelsel voor EU-geleide militaire crisisbeheersingsoperaties
in lijn met artikel 28 EU-Verdrag. BIJLAGE: BEOORDELING NIEUWE COMMISSIEVOORSTELLENFiches opgesteld door de Werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen
(BNC) Titel fiche Dept Nr Comdoc (def) Kamerstuk 22 112/ dd. Verordening m.b.t. modaliteiten van toepassing
op bepaalde importen afkomstig uit Albanië, Bosnië-Herzegovina,
Kroatië, Federale Republiek Joegoslavië (Montenegro en Kosovo) BZ (00)351 166 dd. 18-09-00 Mededeling van de Commissie over de ontwikkeling
van de buitenlandse dienst BZ (00)456 170 dd. 18-10-00Initiatief van de Republiek Finland met
het oog op de aanneming van een Verordening van de Raad tot verlening van
uitvoeringsbevoegdheden aan de Raad met betrekking tot bepaalde gedetailleerde
voorschriften en praktische procedures voor de behandeling van visumaanvragen BZ n.v.t. (lidstaat-initiatief, docnr 6481/00) 171 dd. 25-10-00Mededeling van de Commissie over verkiezingswaarnemingBZ (00)191 172 dd. 01-11-00 Mededeling van de Commissie inzake steun
voor de nucleaire veiligheid in de NOS en Midden- en Oost-Europa BZ (00)493 172 dd. 01-11-00Verordening van de Raad m.b.t. bijstand
aan Albanië, Bosnië-Herzegovina, Kroatië, Federale Republiek
Joegoslavië en Macedonië (CARDS) BZ (00)628 173 dd. 14-11-00Voorstel voor een Verordening van het
Europees Parlement en de Raad betreffende acties op het gebied van de hulp
aan ontwortelde bevolkingsgroepen in de ontwikkelingslanden in Latijns-Amerika
en in Azië BZ (00)831 184 dd. 19-02-01 Mededeling van de Commissie inzake externalisering
van het beheer van communautaire programma's vergezeld van een Voorstel voor
een kaderVerordening voor een nieuw type uitvoerend agentschap BZ(00)788 192 dd. 11-04-01 Mededeling van de Commissie aan de Raad:
Een intensivering van de transatlantische betrekkingen met het accent op strategie
en resultaat BZ(01)154 196 dd. 15-05-01 Mededeling van de Commissie over Versterking
van de euro-mediterrane samenwerking op het gebied van vervoer en energie BZ (01)126 196 dd. 15-05-01Mededeling van de Commissie aan de Raad
en het Europees Parlement: Ontwikkeling van een daadwerkelijk partnerschap
met de Verenigde Naties op het gebied van ontwikkeling en humanitaire zakenBZ (01)231 201 dd. 27-06-01 Mededeling van de Commissie aan de Raad
en het Europees Parlement: Samenhang van noodhulp, rehabilitatie en ontwikkeling
- Evaluatie BZ (01)153201 dd. 27-06-01 Mededeling van de Commissie inzake Conflictpreventie BZ (01)211 201 dd. 27-06-01Mededeling van de Commissie aan de Raad
en het Europees Parlement: EU-strategie t.a.v. China: tenuitvoerlegging van
de Mededeling van 1998 en toekomstige stappen voor een doeltreffender EU-beleid BZ (01)265 Nr nog niet bekend (24-07-01)Mededeling van de Commissie aan de Raad
en het Europees Parlement: De Rol van de Europese Unie in de bevordering van
Mensenrechten en Democratisering in Derde Landen BZ (01)252Nr nog niet bekend (24-07-01) Voorstel voor een Verordening van de Raad
betreffende de tenuitvoerlegging van projecten ter bevordering van de samenwerking
en de handelsbetrekkingen tussen de EU en de geïndustrialiseerde landen
van Noord-Amerika, het Verre Oosten en Australazië BZ/EZ (00)381 168 dd. 04-10-00Voorstel voor een Verordening van de Raad
tot wijziging van de Verordening nr.1683/95 betreffende de invoering van een
uniform visummodel in verband met (a) Voorstel voor een Verordening van de
Raad betreffende de invoering van een uniform model voor een blad waarop een
visum kan worden aangebracht dat door de lidstaten wordt afgegeven aan houders
van een reisdocument dat door de lidstaat die het blad opstelt niet wordt
erkend; en (b) Voorstel voor een Verordening van de Raad betreffende de invoering
van een uniform model voor verblijfstitels voor onderdanen van derde landen BZ/ JUST (01)157 197 dd. 22-05-01 Mededeling van de Commissie over de bevordering
van duurzaam vervoer in de ontwikkelingssamenwerking BZ/OS(00)422 170 dd. 18-10-00 Mededeling van de Commissie aan de Raad
betreffende het compendium met door de Gemeenschap in het kader van de ACS-EG-Raad
van Ministers goed te keuren beleidsrichtsnoeren voor specifieke samenwerkingsgebieden
of -sectoren BZ/OS (00)424 173 dd. 14-11-00Mededeling van de Commissie aan de Raad
en het Europees Parlement over de versnelde actie ter bestrijding van de belangrijkste
infectieziekten in het kader van armoedebestrijding BZ/OS(00)585 178 dd. 20-12-00 Mededeling van de Commissie aan de Raad
en het Europese Parlement over Visserij en armoedebestrijding BZ/OS (00)724 184 dd. 19-02-01Mededeling van de Commissie aan de Raad
en het Europees Parlement: Plan van aanpak voor de versnelde actie ter bestrijding
van de belangrijkste infectieziekten in het kader van armoedebestrijdingBZ/OS (01)96 195 dd. 09-05-01 Tien jaar na Rio: Voorbereiding op de
Wereldtop over duurzame ontwikkeling in 2002BZ/ VROM (01)53 190 dd. 20-3-01 (a) Mededeling van de Commissie over bezoldigingen
en pensioenen; (b) Voorstel voor een Verordening van de Raad tot wijziging
van het Statuut van de ambtenaren van de Europese Gemeenschappen en van de
Regeling welke van toepassing is op de andere personeelsleden van deze Gemeenschappen,
betreft de wijze van aanpassing van de bezoldigingen en de tijdelijke bijdrage BZK (00)569 171 dd. 25-10-00Beschikking tot vaststelling van een communautair
mechanisme voor de coördinatie van interventies op het gebied van civiele
bescherming in noodsituaties BZK (00)593 180 dd. 15-01-01 (a) Mededeling van de Commissie naar aanleiding
van de Mededeling van de Commissie van 26 juli 2000 over de onderlinge afstemming
van de menselijke hulpbronnen van de taken van de instelling; (b) Verordening
van de Raad tot vaststelling van bijzondere maatregelen inzake beëindiging
van de dienst door ambtenaren van de Commissie van de Europese Gemeenschappen
naar aanleiding van de hervorming van de Commissie (en twee hiermee samenhangende
wijzigingen van Verordeningen inzake belastingen, voorrechten en immuniteiten) BZK (01)50 191 dd. 04-04-01Voorstel voor een Verordening van de Raad
betreffende het statuut en de financiering van Europese politieke partijen BZK(00)898 193 dd. 26-04-01 Verordening van de Raad houdende wijziging
van Verordening 259/68 tot vaststelling van het Statuut van de ambtenaren
van de EG en de regeling welke van toepassing is op de andere personeelsleden
van deze Gemeenschappen BZK(01)253 202 dd. 03-07-01 (a) Mededeling van de Commissie aan de
Raad en het Europees Parlement inzake preventie van de criminaliteit in de
Europese Unie; Beraad over gemeenschappelijke richtsnoeren en voorstellen
voor een communautaire financiële steunverlening; (b) Voorstel voor een
Beschikking van de Raad tot vaststelling van een programma voor stimulering,
uitwisselingen, opleiding en samenwerking op het gebied van criminaliteitspreventie –
Hippokrates BZK/JUST (00)786 184
dd. 19-02-01e-Europe 2002 –
een informatiemaatschappij voor iedereen EZ (00)330 168 dd. 04-10-00Voorstel voor een Verordening van de Raad
betreffende het Gemeenschapsoctrooi EZ (00)412 172 dd. 01-11-00(a) Voorstel voor een Richtlijn van het
Europees Parlement en de Raad betreffende de coördinatie van de procedures
voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor leveringen, diensten en werken;
(b) Voorstel voor een Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad houdende
coördinatie van de procedures voor het plaatsen van opdrachten in de
sectoren water- en energievoorziening en vervoerEZ (00)275 en (00)276 174 dd. 07-11-00Voorstel voor een Beschikking van het
Europees Parlement en de Raad betreffende een aantal maatregelen met betrekking
tot een trans-Europees netwerk voor het verzamelen, produceren en verspreiden
van statistieken over het intra- en extra-communautaire goederenverkeer (EDICOM) EZ (00)458 173 dd. 14-11-00 Voorstel voor een Verordening van de Raad
tot wijziging van Verordening (EG) nr. 2820/98 van de Raad houdende toepassing,
voor de periode van 1 juli 1999 tot en met 31 december 2001 van een meerjarenschema
van algemene tariefpreferenties, teneinde de douanevrijstelling zonder enige
kwantitatieve beperking uit te breiden tot producten van oorsprong uit de
minst ontwikkelde landen EZ (00)561 177 dd. 13-12-00Mededeling van de Commissie: De olievoorziening
van de Europese Unie EZ (00)631 177
dd. 13-12-00Mededeling van de Commissie aan Raad en
Parlement: Innovatie in een Kenniseconomie EZ (00)567 178 dd. 20-12-00Communication from the Commission: Structural
indicatorsEZ (00)594 179 dd. 22-01-01 Voorstel voor een Richtlijn van het Europees
Parlement en de Raad betreffende meetinstrumenten EZ (00)566 179 dd. 22-01-01Mededeling van de Commissie aan de Raad
en het Europees Parlement: Onze behoeften en verantwoordelijkheden op elkaar
afstemmen - milieuaangelegenheden integreren in de economische politiek EZ(00)576 181 dd. 29-01-01 Mededeling van de Commissie aan de Raad
en het Europees Parlement: Een interne marktstrategie voor de dienstensector EZ (00)888 185 dd. 26-02-01 Groenboek, ingediend door de Commissie:
«Op weg naar een Europese strategie voor een continue energievoorziening»EZ (00)769 191 dd. 04-04-01 Voorstel voor een Verordening van het
Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EG, Euratom)
nr. 58/97 inzake structurele bedrijfsstatistieken EZ (01)38 191 dd. 04-04-01Voorstel voor een Verordening van het
Europees Parlement en de Raad betreffende de opstelling van een gemeenschappelijke
nomenclatuur van territoriale eenheden voor de statistiek (NUTS) EZ(01)83 193 dd. 26-04-01 (a) Voorstel voor een Besluit van het
Europese Parlement en de Raad betreffende het meerjaren kaderprogramma 2002–2006
van de Europese Gemeenschap voor activiteiten op het gebied van onderzoek,
technologische ontwikkeling en demonstratie ter bevordering van de totstandbrenging
van de Europese Onderzoeksruimte; (b) Voorstel voor een Besluit van de Raad
betreffende het meerjaren kaderprogramma 2002–2006 van de Europese Gemeenschap
voor Atoomenergie (Euratom) voor activiteiten op het gebied van onderzoek
en opleiding ter bevordering van de totstandkoming van de Europese Onderzoeksruimte EZ (01)94 195 dd. 09-05-01Voorstel voor een Richtlijn van het Europees
Parlement en de Raad tot drieëntwintigste wijziging van Richtlijn 76/769/EEG
van de Raad inzake beperking van het op de markt brengen en van het gebruik
van bepaalde gevaarlijke stoffen en preparaten (stoffen die als kankerverwekkend,
mutageen of vergiftig voor de voortplanting zijn ingedeeld) EZ (01)256 Nr nog niet bekend (24-07-01)(a) Mededeling van de Commissie aan de
Raad en het Europees Parlement: Voltooiing van de interne energiemarkt; (b)
Voorstel voor een Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging
van Richtlijn 96/92/EG en Richtlijn 98/30/EG betreffende gemeenschappelijke
regels voor de interne markt voor elektriciteit en aardgas; (c) Voorstel voor
een Verordening betreffende de voorwaarden voor toegang tot het net voor grensoverschrijdende
handel in elektriciteit EZ (01)125 Nr nog niet bekend (24-07-01)Mededeling van de Commissie Behoud van
de dynamiek door samenwerking bijstelling van de Strategie Interne Markt 2001 EZ/BZ(01)198 197 dd. 22-05-01 Mededeling van de Commssie aan de Raad,
het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité: Follow-up
van het Groenboek over de bestrijding van namaak en piraterij in de interne
markt EZ/JUST (00)789 182 dd. 02-02-01 (a) Voorstel voor een Richtlijn tot wijziging
van Richtlijn 77/388/EEG (6e BTW-Richtlijn) met betrekking tot de regeling
inzake de belasting over de toegevoegde waarde die van toepassing is op bepaalde
diensten die met elektronische middelen worden verricht; (b) Voorstel voor
een Verordening tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 218/92 betreffende
de administratieve samenwerking op het gebied van de indirecte belastingen
(BTW) FIN(00)349 169 dd. 11-10-00 Voorstel voor een Richtlijn van het Europees
Parlement en de Raad betreffende verzekeringsbemiddeling (door de Commissie
ingediend) FIN(00)511 175 dd. 28-11-00 Voorstel voor een Verordening (EG, EGKS,
Euratom) van de Raad houdende het Financieel Reglement van toepassing op de
algemene begroting van de Europese Gemeenschappen FIN (00)461 178 dd. 20-12-00(a) Voorstel voor een Richtlijn van het
Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 79/267/EEG van de
Raad op het gebied van de solvabiliteitsmargevereisten voor levensverzekeringsondernemingen;
(b) Voorstel voor een Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot
wijziging van Richtlijn 73/239/EEG van de Raad op het gebied van de solvabiliteitsmargevereisten
voor schadeverzekeringsondernemingenFIN (00)617 180 dd. 15-01-01 Verordening houdende instelling voor een
mechanisme voor financiële ondersteuning op de middellange termijn van
betalingsbalansen van de lidstatenFIN (01)113 193 dd. 26-04-01 Mededeling van de Commissie aan de Raad,
het Europese Parlement en het Economisch en Sociaal Comité betreffende
een strategie voor de douane-unie FIN(01)51 193 dd. 26-04-01 Mededeling van de Commissie aan de Raad
en het Europees Parlement over E-handel en financiële diensten FIN (01)66 193 dd. 26-04-01Mededeling van de Commissie over de verbetering
van de coördinatie van het economisch beleid in het eurogebied FIN(01)82 195 dd. 09-05-01 Voorstel voor een Verordening van het
Europees Parlement en de Raad met betrekking tot niet-financiële kwartaalrekeningen
van de overheid FIN(01)100 195 dd. 09-05-01 Aanbeveling van de Commissie betreffende
de voorlichting die kredietgevers die woningkredieten aanbieden in de precontractuele
fase aan de consumenten moeten geven FIN C(02)477 in PbEG L 69 dd. 10-03-01 196 dd. 15-05-01 Richtlijn van het Europees Parlement en
de Raad betreffende het aanvullende toezicht op kredietinstellingen, verzekeringsondernemingen
en beleggingsondernemingen in een financieel conglomeraat en tot wijziging
van de Richtlijnen 73/239/EEG, 79/267/EEG, 92/96/EEG en 93/22/EEG van de Raad
en van de Richtlijnen 98/78/EG en 2001/12EG van het Europees Parlement en
de Raad FIN(01)213 201 dd. 27-06-01 Richtlijn van het Europees Parlement en
de Raad betreffende financiële zekerheidsovereenkomsten FIN (01)168 Nr nog niet bekend (24-07-01)Richtlijn van het Europees Parlement en
de Raad betreffende eisen aan het prospectus dat moet worden gepubliceerd
bij de openbare aanbieding van effecten of bij toelating van effecten tot
de verhandeling FIN (01)280 Nr
nog niet bekend (24-07-01)Mededeling van de Commissie aan de Raad
en het Europees Parlement en het Sociaal Economisch Comité: het Europese
Belastingbeleid Prioriteiten voor de komende jaren FIN (01)260Nr nog niet bekend (24-07-01) Mededeling van de Commissie aan de Raad,
het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité: De opheffing
van fiscale barrières voor grensoverschrijdende bedrijfspensioenregelingen FIN/ SZW(01)214 Nr nog niet bekend (24-07-01) Verordening van de Raad betreffende de
bescherming van de Euro tegen valsemunterijFIN/JUST (00)492 170 dd. 18-10-00 Voorstel voor een Richtlijn van de Raad
betreffende minimumnormen voor het verlenen van tijdelijke bescherming in
geval van massale toestroom van ontheemden en maatregelen ter bevordering
van een evenwicht tussen de inspanningen van de lidstaten voor de opvang en
het dragen van de consequenties van de opvang van deze personen JUST (00)303170 dd. 18-10-00 Initiatief van Portugal met het oog op
de aanneming van een Verordening van de Raad betreffende de periode gedurende
dewelke onderdanen van derde landen die van de visumplicht zijn vrijgesteld,
vrij kunnen reizen op het grondgebied van de Lidstaten JUST n.v.t. (lidstaat-initiatief,
docnr 8210/00)171 dd. 25-10-00 (a) Ontwerp-Besluit van de Raad tot oprichting
van een voorlopig justitieel samenwerkingsteam; (b) Initiatief van Portugal,
Frankrijk, Zweden en België met het oog op aanneming van het Besluit
van de Raad tot oprichting van Eurojust met het oog op versterking van de
strijd tegen ernstige georganiseerde misdaad JUST n.v.t. (lidstaatinitiatief, docnr
11 344/2/00 en 10 357/00) 171 dd. 25-10-00 Ontwerp-kaderbesluit inzake milieubescherming
via het strafrecht JUST n.v.t. = 7952/00 174 dd. 07-11-00 Initiatief van Frankrijk betreffende een
ontwerp-Verordening (EG) van de Raad inzake de wederzijdse tenuitvoerlegging
van Beslissingen betreffende het omgangsrecht JUST n.v.t. (gepubliceerd
in PbEG C 234/7 dd 15-08-00 173 dd.
14-11-00 Verordening van de Raad betreffende de
samenwerking tussen de gerechten van de lidstaten op het gebied van bewijsverkrijging
in burgerlijke en handelszaken JUSTn.v.t. (doc nr 11 808/01) 175 dd. 28-11-00 (a) Ontwerp-Richtlijn van de Raad tot
omschrijving van de hulp bij illegale binnenkomst, illegaal verkeer en illegaal
verblijf; (b) Ontwerp-kaderBesluit van de Raad tot versterking van het strafrechtelijk
kader voor de bestrijding van de hulp bij illegale binnenkomst en illegaal
verblijf JUST n.v.t. docnr a) 12 026/00 b) 12 025/00 176 dd. 05-12-01Voorstel voor een Beschikking van de Raad
betreffende de oprichting van een Europees justitieel netwerk op het gebied
van burgerlijke en handelszaken JUST (00)592 177 dd. 13-12-00Voorstel voor een Richtlijn van de Raad
betreffende minimumnormen voor de procedures in de lidstaten voor de toekenning
of intrekking van de vluchtelingenstatus JUST (00)578 179 dd. 22-01-01 (a) Ontwerp-kaderBesluit van de Raad inzake
de bestrijding van de mensenhandel; (b) Ontwerp-kaderBesluit van de Raad ter
bestrijding van de seksuele uitbuiting van kinderen en kinderpornografie JUST (00)854 184 dd. 19-02-01Ontwerp-Besluit van de Raad betreffende
de oprichting van de eenheid Eurojust JUST (00)746 184 dd. 19-02-01Mededeling van de Commissie aan de Raad
en aan het Europees Parlement: Naar een gemeenschappelijke asielprocedure
en een in de gehele Unie uniforme status voor personen aan wie asiel wordt
verleend. JUST (00)755 185 dd. 26-02-01Initiatief van de Franse Republiek met
het oog op de aanneming van een Besluit van de Raad tot instelling van een
Europees netwerk voor justitiële opleiding JUST n.v.t. PbEG 2001/C
18/03 (190 101) 189 dd. 13-3-01 Mededeling van de Commissie aan de Raad
en het Europees Parlement over een communautair immigratiebeleid JUST (00)757 191 dd. 04-04-01Mededeling van de Commissie over het scheppen
van een veiliger informatiemaatschappij door verbetering van de veiligheid
van informatie infrastructuren en bestrijding van computergerelateerde criminaliteit JUST (00)890 195 dd. 09-05-01Initiatief Frankrijk, Zweden en België
met het oog op aanneming door de Raad van een kaderBesluit inzake de tenuitvoerlegging
in de Europese Unie van Beslissingen tot bevriezing van vermogensbestanddelen
of bewijs-stukken JUST n.v.t. (lidstaat-initiatief) gepubliceerd in: PbEG
2001/C 75/02 198 dd. 11-06-01 Mededeling van de Commissie aan de Raad,
het Europees Parlement, de Europese Centrale Bank, het Economisch en Sociaal
Comité en Europol: Preventie van fraude en vervalsing van girale betaalmiddelen JUST (01)11 199 dd. 19-06-01Voorstel voor een Verordening van het
Europees Parlement en de Raad betreffende de toepassing van internationale
standaarden voor jaarrekeningen JUST (01)80 199 dd. 19-06-01Mededeling van de Commissie: Verruiming
van de toegang voor consumenten tot alternatieve geschillenbeslechting JUST(01)261 201 dd. 27-06-01 Voorstel voor een Richtlijn van de Raad
betreffende de status van langdurig ingezeten onderdanen van derde landen JUST (01)127 201 dd. 27-06-01Voorstel voor een Richtlijn van de Raad
tot vaststelling van minimumnormen voor de opvang van asielzoekers in de lidstatenJUST (01)181 202 dd. 03-07-01 Verordening van de Raad tot vaststelling
van een algemeen kader voor communautaire activiteiten ter vergemakkelijking
van de totstandbrenging van een Europese jusitiële ruimte in burgerlijke
zaken JUST (01)221Nr nog niet bekend
(24-07-01) Mededeling van de Commissie: Bescherming
van de financiële belangen van de Gemeenschappen. Fraudebestrijding:
actieplan voor 2001–2003 JUST(01)254 Nr nog niet bekend (24-07-01)Ontwerp-RaadsBesluit tot oprichting van
een Europees netwerk criminaliteitspreventie JUST/BZK n.v.t. docnr 13 464/00 188 dd. 05-03-01 Voorstel voor een Verordening van de Raad
tot wijziging van Verordening (EG) nr. 2200/96 houdende een gemeenschappelijke
ordening der markten in de sector groenten en fruit, Verordening (EG) nr.
2201/96 houdende een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector
verwerkte producten op basis van groenten en fruit, en Verordening (EG) nr.
2202/96 tot invoering van een steunregeling voor telers van bepaalde citrussoorten LNV(00)433 168 dd. 04-10-00 (a) Voorstel voor een Verordening van de Raad
houdende een gemeenschappelijke ordening van de rijstmarkt; (b) Voorstel voor
een Verordening van de Raad houdende wijziging van Verordening (EG) nr. 1251/99
tot instelling van een steunregeling voor producenten van bepaalde akkerbouwgewassen,
met het oog op de uitbreiding van de werkingssfeer tot de rijstsector LNV(00)278 169 dd. 11-10-00 Voorstel voor een Richtlijn van het Europees
Parlement en de Raad houdende wijziging van Richtlijn 96/22/EGG van de Raad
betreffende het verbod op het gebruik in de veehouderij van bepaalde stoffen
met hormonale werking en van bepaalde stoffen met thyreostatische werking,
alsmede van beta-antagonisten LNV (00)320 169 dd. 11-10-00Werkdocument van de Commissie: In te nemen
standpunt van de Gemeenschap tijdens de volgende bijeenkomst van de multilaterale
consultatie van partijen bij de Conventie voor de bescherming van dieren tijdens
internationaal vervoer (Straatsburg, oktober 2000)LNV SEC(00)764 170 dd. 18-10-00Voorstel van een Verordening van de Raad
houdende wijziging van Verordening (EEG) nr. 1907/90 betreffende bepaalde
handelsnormen voor eieren LNV (00)522 171 dd. 25-10-00Voorstel voor een Richtlijn van de Raad
tot vaststelling van gemeenschappelijke maatregelen ter bestrijding van klassieke
varkenspest LNV (00)462 172 dd. 01-11-00Voorstel van een Verordening van het Europees
Parlement de Raad inzake de veterinairrechtelijke voorschriften voor het niet
-commerciële verkeer van gezelschapsdieren LNV (00)529172 dd. 01-11-00 Voorstel voor een Verordening van de Raad
houdende een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector suiker LNV (00)604 175 dd. 28-11-00 Voorstel voor een Verordening van de Raad
houdende wijziging van Verordening (EG) nr. 1259/1999 tot vaststelling van
gemeenschappelijke voorschriften voor de regelingen inzake de rechtstreekse
steunverlening in het kader van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid LNV(00)841 179 dd. 22-01-01 Voorstel voor een Richtlijn van de Raad
houdende wijziging van Richtlijn 91/630/EEG tot vaststelling van minimumnormen
ter bescherming van varkens LNV(01)20 185 dd. 26-02-01 Voorstel voor een Verordening van de Raad
houdende een gemeenschappelijke ordening van de markt voor ethylalcohol uit
landbouwproducten LNV (01)101191
dd. 04-04-01 Voorstel voor een Richtlijn van de Raad
tot wijziging van Richtlijn 2000/29/EG betreffende de beschermende maatregelen
tegen het binnenbrengen en de verspreiding in de Gemeenschap van voor planten
en plantaardige producten schadelijke organismen LNV (01)183 196 dd. 15-05-01Groenboek Hervorming Visserijbeleid LNV (01)135196 dd. 15-05-01 Mededeling van de Commissie aan de Raad
en het Europees Parlement: Behoud van de biologische diversiteit - Actieplannen
op het terrein van het behoud van natuurlijke hulpbronnen, landbouw, visserij,
alsmede ontwikkelingssamenwerking en economische samenwerking LNV (01)162 198 dd. 11-06-01Mededeling van de Commissie aan de Raad
en het Europees Parlement: Statistische informatie voor indicatoren voor de
integratie van milieu-aspecten in het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid LNV(01)144 199 dd. 19-06-01 Voorstel voor een Verordening van de Raad
tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 2358/71 houdende een gemeenschappelijke
ordening der markten in de sector zaaizaad en tot vaststelling, voor de verkoopseizoenen
2002/03 en 2003/04, van de in de sector zaaizaad toegekende steunbedragen LNV(01)244 201 dd. 27-06-01 Voorstel voor een Verordening van de Raad
houdende een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector schapen-
en geitenvlees LNV (01)247202 dd. 03-07-01 (a) Voorstel voor een Beschikking van
de Raad houdende wijziging van Beschikking 97/413/EG van de Raad inzake de
doelstellingen en bepalingen voor de herstructurering, in de periode van 1
januari 1997 tot en met 31 december 2001, van de communautaire visserijsector
met het oog op de totstandbrenging van een duurzaam evenwicht tussen de visbestanden
en de exploitatie daarvan; (b) Voorstel voor een Verordening van de Raad houdende
wijziging van Verordening van de Raad houdende wijziging van Verordening (EG)
nr. 2792/1999 tot vaststelling van de uitvoeringsbepalingen en voorwaarden
voor de structurele acties van de Gemeenschap in de visserijsector LNV (01)322 Nr nog niet bekend (24-07-01) Mededeling van de Commissie aan de Raad
en het Europees Parlement over onderzoekactiviteiten in verband met overdraagbare
spongiforme encephalopathieën in Europa LNV/ VWS(01)323 Nr nog niet bekend (24-07-01) Mededeling van de Commissie e-Learning - Het onderwijs van morgen uitdenken OCW (00)318 166 dd. 18-09-00Synergie tussen het OTO-5e Kaderprogramma
en MEDA OCWSEC(00)933 172 dd. 01-11-00 Mededeling van de Commissie aan de Raad
en het Europees Parlement –e-Learning-actieplan –
Het onderwijs van morgen uitdenken OCW(01)172 196 dd. 15-05-01 Voorstel voor een Richtlijn van de Raad
inzake de Europese Overeenkomst betreffende de organisatie van de arbeidstijd
van mobiel personeel in de burgerluchtvaart gesloten door de Association of
European Airlines (AEA), de European Transport Workers' Association (ETF),
de European Cockpit Association (ECA), de European Regions Airline Association
(ERA) en de International Air Carrier Association (IACA) SZW(00)382 166 dd. 18-09-00 Voorstel voor een Besluit van het Europees
Parlement en de Raad tot vaststelling van een communautair actieprogramma
ter aanmoediging van samenwerking tussen lidstaten ter bestrijding van sociale
uitsluiting SZW (00)368168 dd. 04-10-00 (a) Mededeling van de Commissie: Naar
een communautaire raamstrategie inzake gelijkheid van mannen en vrouwen (2001–2005);
(b) Voorstel voor een Beschikking van de Raad betreffende het programma in
verband met de communautaire raamstrategie inzake de gelijkheid van mannen
en vrouwen (2001 2005) SZW(00)335 168 dd. 04-10-00 Wijziging van Richtlijn 76/207/EEG betreffende
de tenuitvoerlegging van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en
vrouwen ten aanzien van de toegang tot het arbeidsproces, de beroepsopleiding
en de promotiekansen, en ten aanzien van de arbeidsvoorwaarden SZW (00)334 170 dd. 18-10-00 Voorstel voor een Besluit van het Europees
Parlement en de Raad inzake communautaire stimuleringsmaatregelen op het gebied
van werkgelegenheid SZW (00)459 170
dd. 18-10-00Mededeling van de Commissie aan de Raad,
het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité: De ontwikkeling
van de sociale bescherming op de lange termijn: veilige en houdbare pensioenenSZW (00)622 179 dd. 22-01-01 Voorstel voor een Richtlijn van het Europees
Parlement en de Raad betreffende de werkzaamheden van instellingen voor bedrijfspensioenvoorziening SZW(00)507 184 dd. 19-02-01 Richtlijn van het Europees Parlement en
de Raad betreffende machines en tot wijziging van Richtlijn 95/16/EG SZW (00)899 190 dd. 20-3-01Gewijzigd voorstel voor een Richtlijn
van het Europees Parlement en de Raad betreffende de minimumvoorschriften
inzake gezondheid en veiligheid met betrekking tot de blootstelling van werknemers
aan de risico's van fysische agentia (lawaai) (de bijzondere Richtlijn in
de zin van artikel 16, lid 1 van Richtlijn 89/391/EEG) SZW (94)284 (+ 5474/01) 190 dd. 20-3-01Mededeling van de Commissie aan de Raad,
het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité betreffende
de steun van het Europees Sociaal Fonds voor de Europese Werkgelegenheidsstrategie SZW (01)16 191 dd. 04-04-01Voorstel voor een Richtlijn van het Europees
Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 80/987/EEG van de Raad betreffende
de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der lidstaten inzake de bescherming
van de werknemers bij insolventie van de werkgever SZW(00)832 192 dd. 11-04-01 Mededeling van de Commissie: Nieuwe Europese
arbeidsmarkten, open voor allen, met toegang voor allen SZW (01)116 195 dd. 09-05-01Mededeling van de Commissie aan de Raad,
het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité
van de Regio's: Werkgelegenheidsen sociaal beleid: een kader voor investeren
in kwaliteit SZW (01)313 Nr nog niet bekend
(24-07-01)Voorstel voor een Richtlijn van het Europees
Parlement en de Raad inzake de bepalingen op het gebied van de zomertijd V&W(00)302 166 dd. 18-09-00Mededeling van de Commissie aan het Europees
Parlement en de Raad: Op weg naar veiliger, concurrerender, hoogwaardiger
wegvervoer in de Gemeenschap V&W (00)364 166 dd. 18-09-00Bescherming van luchtreizigers in de Europese
UnieV&W (00)365 168 dd. 04-10-00 Voorstel voor een Richtlijn van het Europees
Parlement en de Raad inzake een gemeenschappelijk regelgevend kader voor elektronische
communicatienetwerken en -diensten V&W (00)393 168 dd. 04-10-00 Voorstel voor een Richtlijn van het Europees
Parlement en de Raad inzake de universele dienst en gebruikersrechten met
betrekking tot elektronische communicatienetwerken en -dienstenV&W (00)392 168 dd. 04-10-00 Voorstel voor een Richtlijn van het Europees
Parlement en de Raad inzake toegang tot en interconnectie van elektronische
communicatienetwerken en bijbehorende faciliteiten V&W (00)384 168 dd. 04-10-00Voorstel voor een Richtlijn van het Europees
Parlement en de Raad betreffende de machtiging voor elektronische communicatienetwerken
en -diensten V&W (00)386 168
dd. 04-10-00 Voorstel voor een Verordening van het
Europees Parlement en de Raad inzake ontbundelde toegang tot het locale aansluitnet V&W (00)394 168 dd. 04-10-00Voorstel voor een Richtlijn van het Europees
Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 97/67/EG met betrekking tot
de verdere openstelling van de postmarkt in de Gemeenschap voor mededinging V&W (00)319 169 dd. 11-10-00Bevordering van duurzame ontwikkeling
in de niet energetische winningindustrie van de EU V&W (00)265 169 dd. 11-10-00 Mededeling van de Commissie aan de Raad,
het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité: Prijsstelling
als beleidsinstrument voor een duurzame benutting van de waterreservesV&W (00)477 170 dd. 18-10-00 Voorstel voor een Verordening van het
Europees Parlement en de Raad betreffende steunverlening voor de coördinatie
van het vervoer per spoor, over de weg en over de binnenwateren (voorstel
tot vervanging van bestaande Verordening 1107/70) V&W (00)005 171 dd. 25-10-00Voorstel voor een Richtlijn van het Europees
Parlement en de Raad betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de
bescherming van de persoonlijke levenssfeer in de sector elektronische communicatie V&W (00)385 171 dd. 25-10-00Beschikking van de Raad tot vaststelling
van een communautair meerjarenprogramma ter stimulering van de ontwikkeling
en het gebruik van Europese digitale inhoud op de mondiale netwerken en ter
bevordering van de taaldiversiteit in de informatiemaatschappijV&W (00)323 172 dd. 01-11-00 Besluit van het Europees Parlement en
de Raad inzake een regelgevend kader voor radiofrequentiebeleid in de Europese
gemeenschappen V&W (00)407173
dd. 14-11-00 Voorstel voor een aanbeveling van het
Europees Parlement en de Raad betreffende de uitvoering van geïntegreerd
beheer van kustgebieden in Europa V&W (00)545175 dd. 28-11-00 (a) Voorstel voor een Verordening van
het Europees Parlement en de Raad betreffende het comité maritieme
veiligheid en houdende wijziging van de Verordeningen op het gebied van maritieme
veiligheid en voorkomen van verontreiniging door schepen; (b) Voorstel voor
een Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad houdende wijziging van
de Richtlijnen op het gebied van maritieme veiligheid en preventie van verontreiniging
door schepenV&W (00)489 175
dd. 28-11-00Voorstel voor een Verordening van het
Europees Parlement en de Raad betreffende het optreden van de lidstaten t.a.v.
openbare dienst-eisen en de gunning van openbare dienst-contracten op het
gebied van het personenvervoer per spoor, over de weg en over de binnenwaterenV&W (00)7 176 dd. 05-12-01 Mededeling van de Commissie aan het Europees
Parlement en de Raad over Galileo V&W(00)750 181 dd. 29-01-01 Richtlijn van het Europees Parlement en
de Raad tot wijziging van Richtlijn 94/25/EG inzake de onderlinge aanpassing
van de wettelijke en bestuurlijke bepalingen van de lidstaten met betrekking
tot pleziervaartuigenV&W (00)639 182 dd. 02-02-01 Voorstel voor een Richtlijn van het Europees
Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 91/671/EEG inzake de onderlinge
aanpassing van de wetgevingen van de lidstaten betreffende het verplichte
gebruik van veiligheidsgordels in voertuigen van minder dan 3,5 ton V&W(00)815 182 dd. 02-02-01 Voorstel voor een Richtlijn van het Europees
Parlement en de Raad betreffende een transparant stelsel van geharmoniseerde
voorschriften voor rijbeperkingen op voor internationaal vervoer op aangewezen
wegen gebruikte zware vrachtauto's V&W (00)759 182 dd. 02-02-01Verordening van het Europees Parlement
en de Raad tot wijziging, in verband met een uniform bestuurdersattest, van
Verordening (EEG) nr. 881/92 van de Raad betreffende de toegang tot de markt
van het goederenvervoer over de weg in de Gemeenschap van of naar het grondgebied
van een lidsstaat of over het grondgebied van een of meer lidstaten V&W (00)751 185 dd. 26-02-01Voorstel voor een Verordening van het
Europees Parlement en de Raad betreffende de invoering van het «EU»-topniveaudomein
voor internet V&W (00)827 188
dd/ 05-03-01Voorstel voor een Verordening van het
Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van gemeenschappelijke regels
op het gebied van de burgerluchtvaart en tot oprichting van een Europees Agentschap
voor de veiligheid van de luchtvaart V&W (00)595 188 dd/ 05-03-01 Voorstel voor een Richtlijn van het Europees
Parlement en de Raad over de opleiding van beroepschauffeurs voor goederen-
en personenvervoer over de weg V&W (01)56 190 dd. 20-3-01 Voorstel voor een Richtlijn van het Europees
Parlement en de Raad inzake de melding van voorvallen in de burgerluchtvaart V&W (00)847 190 dd. 20-3-01Mededeling van de Commissie aan het Europees
Parlement en de Raad over een tweede reeks maatregelen van de Gemeenschap
op het gebied van de veiligheid van de zeevaart naar aanleiding van het vergaan
van de olietanker Erika (dl 1 en 3) V&W (00)802 191 dd. 04-04-01 Mededeling van de Commissie aan het Europees
Parlement en de Raad over een tweede reeks maatregelen van de Gemeenschap
op het gebied van de veiligheid van de zeevaart naar aanleiding van het vergaan
van de olietanker Erika (deel schadefonds)V&W (00)802 191 dd. 04-04-01 Voorstel voor een Richtlijn van het Europees
Parlement en de Raad inzake toegang tot de markt voor havendiensten V&W (01)35 195 dd. 09-05-01Voorstel voor een Richtlijn van het Europees
Parlement en de Raad betreffende meldingsformaliteiten voor schepen die aankomen
in of vertrekken uit havens in de Gemeenschap V&W (01)46 195 dd. 09-05-01 Mededeling van de Commissie over de introductie
van derde generatie mobiele communicatie in de EU; stand van zaken en verdere
stappen V&W (01)141 195 dd. 09-05-01Mededeling van de Commissie aan de Raad
en het Europees Parlement inzake de opleiding en rekrutering van zeevarenden V&W(01)188 198 dd. 11-06-01Mededeling van de Commissie aan de Raad,
het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité
van de Regio's, betreffende Netwerk- en Informatieveiligheid: Voorstel voor
een Europese beleidsaanpak V&W (01)298 Nr nog niet bekend (24-07-01) Voorstel voor een Richtlijn van het Europees
Parlement en de Raad inzake de evaluatie en beheersing van omgevingslawaai VROM (00)468 169 dd. 11-10-00Voorstel voor een Richtlijn van het Europees
Parlement en de Raad houdende wijziging van Richtlijn 97/24/EG betreffende
bepaalde onderdelen of eigenschappen van motorvoertuigen op twee of drie wielenVROM (00)314 (9871/00) 169 dd. 11-10-00Groenboek PVC en het milieu VROM (00)469 169 dd. 11-10-00 (a) Voorstel Richtlijn afgedankte elektrische
en elektronische apparatuur (AEEA); (b) Voorstel Richtlijn betreffende de
beperking van het gebruik van bepaalde gevaarlijke stoffen in elektrische
en elektronische apparatuur VROM(00)347 170 dd. 18-10-00 Voorstel voor een Beschikking van de Raad
houdende wijziging van Beschikking van de Commissie van 3 mei 2000 tot vervanging
van Beschikking 94/3/EG van de Commissie houdende vaststelling van een lijst
van afvalstoffen overeenkomstig artikel 1, onder a), van Richtlijn 75/442/EEG
van de Raad betreffende afvalstoffen en Beschikking 94/904/EG van de Raad
tot vaststelling van een lijst van gevaarlijke afvalstoffen overeenkomstig
lid 1, lid 4, van Richtlijn 91/689/EEG van de Raad betreffende gevaarlijke
afvalstoffen VROM (00)546 172 dd. 01-11-00Voorstel voor een Richtlijn van het Europees
Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 70/220/EEG inzake maatregelen
tegen luchtverontreiniging door emissies van motorvoertuigen (koude start)VROM (00)487 173 dd. 14-11-00 Voorstel voor een Richtlijn van het Europees
Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 97/68/EG betreffende de onderlinge
aanpassing van de wetgevingen van de lidstaten inzake maatregelen tegen de
uitstoot van verontreinigende gassen en deeltjes door inwendige verbrandingsmotoren
die worden gemonteerd in niet voor de weg bestemde mobiele machinesVROM (00)840 182 dd. 02-02-01 Voorstel voor een Richtlijn van het Europees
Parlement en de Raad tot vierentwintigste wijziging van Richtlijn 76/769/EEG
van de Raad inzake beperking van het op de markt brengen en van het gebruik
van bepaalde gevaarlijke stoffen en preparaten (pentabroom-difenylether) VROM(01)12 184 dd. 19-02-01 Voorstel voor een Richtlijn van het Europees
Parlement en de Raad tot een voorziening in publieke inspraak met betrekking
tot de opstelling van plannen en programma's betreffende het milieu en tot
wijziging van de Richtlijnen van de Raad 85/337/EEG en 96/61/EG VROM (00)839 184 dd. 19-02-01 Zesde Milieuactieprogramma: Milieu 2010:
Onze toekomst, onze keuze VROM (01)31 184 dd. 19-02-01Witboek Chemische Stoffen Beleid VROM (01)88189 dd. 13-3-01 Groenboek Integraal ProductenbeleidVROM (01)68 190 dd. 20-3-01 Het programma «Schone lucht voor
Europa» (Clean Air for Europe, CAFE): Naar een thematische strategie
voor de luchtkwaliteit VROM (01)245198 dd. 11-06-01 Voorstel voor een Richtlijn voor het Europees
Parlement en de Raad betreffende de energieprestaties van gebouwen VROM (01)226 201 dd. 27-06-01Voorstel tot wijziging van Richtlijn 98/70/EEG
betreffende de kwaliteit van benzine en dieselbrandstof VROM(01)241 201 dd. 27-06-01 Mededeling: milieu-investeringen: een
uitdaging voor de kandidaat-lidstatenVROM (01)304 Nr nog niet bekend (24-07-01)Voorstel voor een Richtlijn van het Europees
Parlement en de Raad inzake de toegang van het publiek tot milieu-informatieVROM/AZ/BZK (00)402 169 dd. 11-10-00Mededeling van de Commissie aan het Europees
Parlement en de Raad m.b.t. ontwikkeling van een nieuw zwemwaterbeleid VROM/V&W(00)860 184 dd. 19-02-01 Voorstel voor een Besluit van het Europees
Parlement en de Raad houdende verlenging van bepaalde bij Besluiten 645/96/EG,
nr. 646/96/EG, nr. 647/96/EG, nr. 102/97/EG, nr. 1400/97/EG en nr. 1296/1999/EG
vastgestelde communautaire actieprogramma's op het gebied van de volksgezondheid
en tot wijziging van deze Besluiten VWS (00)448 168 dd. 04-10-00 (a) Voorstel voor een Verordening van
het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van de gezondheidsvoorschriften
inzake niet voor menselijke consumptie bestemde dierlijke bijproducten. (Richtlijn
90/667/EEG en de Beschikkingen 95/348/EG en 1999/534/EG worden hiermee ingetrokken);
(b) Voorstel voor een Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot
wijziging van de Richtlijnen 90/425/EEG en 92/118/EEG van de Raad met betrekking
tot de gezondheidsvoorschriften voor dierlijke bijproducten VWS a) (00)574 b) (00)573 176 dd. 05-12-01Voorstel voor een aanbeveling van de Raad
betreffende alcoholgebruik door kinderen en adolescenten VWS (00)736181 dd. 29-01-01 Richtlijn van het Europese Parlement en
de Raad tot vaststelling van kwaliteits- en veiligheidsnormen voor de inzameling,
het testen, de bewerking, de opslag en de distributie van bloed en bloedbestanddelen
van menselijke oorsprong en tot wijziging van Richtlijn 89/381/EEG van de
Raad VWS (00)816191 dd. 04-04-01Stand implementatie Europese regelgevingIn het kader van de bewaking van implementatietermijnen van Europese Richtlijnen
houdt Buitenlandse Zaken een implementatie-overzicht bij. Elk kwartaal bespreekt
het interdepartementale implementatie-overleg aan de hand van dit implementatie-overzicht
de bestaande achterstanden bij de omzetting van Richtlijnen. Op basis van
dit overzicht wordt gerapporteerd aan de MinisterRaad. Buitenlandse Zaken
zendt het «kwartaaloverzicht implementatie EG Richtlijnen» vervolgens
aan de Tweede Kamer.Schematisch overzicht van de stand van zaken van de implementatie: T/mAchterstand Inbreukprocedures m.b.t. achterstand Uitgevoerd in 2e kwartaalUitgevoerd t/m 2e kwartaal30-06-01 27 14 30 50 31-03-01 35 820 20 31-12-00 38 10 22 90 (2000)30-09-00 41 13 21 68 30-06-00 36 1228 47 31-03-00 39 12 19 19Het DG Interne Markt publiceert tweemaal per jaar het zgn. «scorebord».
In dit scorebord wordt de stand van zaken van de implementatie van interne
markt-Richtlijnen van alle lidstaten weergegeven. Nederland heeft in de verslagperiode
(september 2000-mei 2001) de vijfde plaats in de EU-rangorde behouden. Uit
het scorebord van mei 2001 blijkt dat Nederland 2% van de Europese interne
markt-regelgeving nog niet of slechts gedeeltelijk heeft geïmplementeerd.
In Stockholm hebben de Europese regeringsleiders de Lidstaten opgeroepen hun
interim-omzettingsdeficit ultimo 2001 terug te brengen tot 1,5%. Op dit moment
halen alleen Zweden, Denemarken en Finland dit percentage. Nederland zal een
extra inspanning moeten leveren, onder andere door intensievere monitoring,
om deze doelstelling te kunnen realiseren.Uit de cijfers valt op te maken dat Nederland op schema is met de implementatie
van Europese regelgeving. Nederland zal zich blijven inspannen deze positie
op zijn minst te behouden en zo mogelijk te verbeteren. LIJST VAN AFKORTINGEN ACS-landen Landen in
Afrika, het Caribische gebied en de Stille Oceaan APS Algemene Preferentiële
Stelsel ASEAN Association of
South-East Asian Nations ASEM Asia-Europe Meeting AWACS Airborne Warning
and Control System   BBP Bruto Binnenlands
Product BESTBusiness Environment
Simplification Task force BNCWerkgroep Beoordeling
Nieuwe Commissievoorstellen BNP Bruto Nationaal Product BTW Belasting op Toegevoegde
Waarde  CARDS Community Assistance
Programme for Reconstruction, Development and Association CoP6/7 Zesde/zevende
Conferentie van Partijen bij het Klimaatverdrag   DCI Defence Capabilities
Initiative   EASA European Aviation
Safety Authority EBRD European Bank for
Reconstruction and DevelopmentECB Europese Centrale
Bank EDICOM Electronic Data
Interchange on Commerce EER/EVA Europese Economische
Ruimte/ Europese Vrijhandelsassociatie EGKS Europese Gemeenschap
voor Kolen en Staal EIB Europese Investeringsbank EMCOComité voor
de Werkgelegenheid EMI Europees Monetair
Instituut EMU Economische en Monetaire
Unie EOFEuropees Ontwikkelingsfonds EP Europees Parlement EPAEuropese Politieacademie EPC Economic Policy CommitteeER Europese Raad ERM-II Tweede Exchange
Rate MechanismESA European Space Agency ESCB Europees Stelsel
van Centrale Banken EUMS Militaire Staf van
de Europese UnieEuratom Europese Gemeenschap
voor Atoomenergie EurodacEuropees systeem
voor de inventarisatie en vergelijking van vingerafdrukken van asielzoekers Eurojust Europese Eenheid
voor Justitiële Samenwerking Europol Europese PolitiedienstEVA Europese Voedselautoriteit EVDB Europees Veiligheids-
en Defensiebeleid   FATF Financial Action
Task Force FP's Financiële
Perspectieven FRJ Federale Republiek
Joegoslavië   Galileo (nog te ontwikkelen)
Europees satelliet plaatsbepalingsen navigatiesysteem GBVB Gemeenschappelijk
Buitenlands en Veiligheidsbeleid GGO Genetisch gemodificeerde
organismen GLB Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid GPSGlobal Positioning
System GVB Gemeenschappelijk
Visserijbeleid   HIPC Highly Indebted
Poor Countries HLWGHigh Level Working
Group   IBO Interdepartementaal
Beleidsonderzoek ICBE instellingen voor
collectieve beleggingen in effecten ICCAT International Council
for the Conservation of Atlantic Tuna ICT informatie en communicatietechnologieICTY International Crime
Tribunal for the former YugoslaviaIGC Intergouvernementele
Conferentie IFI'sInternationale financiële
instellingen IMO International Maritime
Organisation ITER Internationale Thermonucleaire
Experimentele Reactor   JAA Joint Aviation AuthoritiesJBZ beleidsterreinen
van Justitie en Binnenlandse Zaken  LGO Landen en Gebieden
Overzee LNV Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij   MAP Milieu-actieprogramma MAPEMultinational Advisory
Police Element MATRA Programma Maatschappelijke
Transformatie MC Militair ComitéMDW-exercitie Marktwerking,
deregulering en wetgevingskwaliteitMEDA-programma Euro-Mediteraan
Partnerschap MercosurVrijhandelsovereenkomst
tussen Argentinië, Brazilië, Paraguay, Uruguay MKB Midden- en kleinbedrijf MKZ Mond- en klauwzeer MOL's Minst Ontwikkelde
Landen   NAVONoord-Atlantische
Verdragsorganisatie NGONiet-Gouvernementele
Organisatie NTA New Transatlantic
Agenda   OESO Organisatie voor
Economische Samenwerking en Ontwikkeling OLAF Eenheid voor de
Coördinatie van Fraudebestrijding ONP-review Open Network
Provision ReviewOVSE Organisatie voor
Veiligheid en Samenwerking in Europa  PEP Pre-accession economic
programmePHARE Hulpprogramma voor
de landen van Midden- en Oost-EuropaPOP-verdrag Verdrag over
persistente organische verontreinigende stoffen PRSP Poverty Reduction
Strategy PaperPSC Politiek en Veiligheidscomité PSO Programma Samenwerking
Oost-Europa   RAS Rapid Alert System Rio +10Vervolg conferentie
te Johannesburg 10 jaar na «Rio» (United Nations Conference on
Environment and Development)   SHAPESupreme Headquarters
Allied Powers Europe SLIM Simplified Legislation
for the Internal Market   TAC's Total Allowable
Catches TACIS Technical Assistance
to the Commonwealth of Independent States TEN Trans-Europese TelecommunicatienetwerkenTRIPs-verdrag Trade Related
Intellectual Property Rights Verdrag   UN United Nations   VK Verenigd Koninkrijk VN Verenigde Naties VS Verenigde Staten van
Amerika   WEU West-Europese Unie WTO World Trade OrganisationTREFWOORDENREGISTER1ACS-landen 37, 62, 196Afrika 4, 7, 8, 22, 23, 37, 61, 62, 81, 91, 196Agenda 2000 30, 31, 34, 36, 39, 41, 107Alcohol 162, 164, 189, 194Anti-discriminatie 120, 122APS 94, 196Armoedebestrijding 55, 56, 61, 71, 88, 96, 97, 98, 99, 184Aruba 93ASEAN 62, 63, 90, 196ASEM 62, 63, 90, 196Asiel 5, 25, 47, 53, 80, 85, 134, 135, 136, 187, 188, 196Audiovisueel 85, 154, 156Balkan 4, 7, 8, 10, 11, 12, 13, 15, 16, 17, 18, 20, 54, 55, 56, 59, 70,
72, 87, 89, 92, 137Begroting 4, 12, 17, 18, 30, 32, 35, 41, 42, 45, 46, 55, 57, 68, 69, 70,
71, 72, 73, 75, 80, 100, 101, 104, 105, 108, 120, 139, 150, 151, 152, 153,
169, 171, 172, 186Belastingen 45, 100, 101, 102, 169, 184, 186Biodiversiteit 14, 95, 99, 111BNC 183, 196BSE 32, 71, 72, 86, 106, 108, 152, 153Capabilities Commitment Conference 88, 174, 176Capabilities Improvement Conference 174, 176Cardiff-proces 96, 111, 157, 170CARDS 12, 16, 18, 59, 181, 183, 196Centraal-Afrika 92, 99Coherentie 26, 29, 40, 55, 56, 57, 62, 67, 82, 88, 91, 97, 98, 126Communicatie 49, 56, 114, 143, 155, 191, 192, 197Conflictbeheersing 15Conflictpreventie 15, 61, 81, 89, 91, 183Cop 196Criminaliteitsbestrijding 10, 19, 61, 135, 138Crisisbeheersing 4, 56, 59, 88, 89, 91, 92, 174, 175, 177, 178, 179, 180,
181, 182Cultuur 4, 11, 67, 85, 127, 153, 154, 155, 156DCI 174, 175, 176, 196Democratie 9, 12, 16, 24, 26, 60, 98, 99Democratisering 16, 56, 59, 89Discriminatie 50, 121, 122Douane 14, 70, 85, 185, 186Drugsbestrijding 135, 138Drugs 18, 19, 54, 63, 138Duurzaamheid 14, 17, 34, 50, 79, 98, 123, 126Duurzaamheidsstrategie 52, 80, 111Duurzame ontwikkeling 16, 47, 48, 51, 80, 81, 94, 96, 98, 99, 111, 112,
129, 150, 151, 184, 191EASA 114, 116, 117, 118, 196EBRD 17, 86, 196ECB 76, 165, 166, 168, 171, 172, 196EER 196eEuropa 49, 114, 115, 116, 118, 119, 143Effectenmarkten 100, 102, 103, 106, 165Effecten 28, 33, 102, 103, 110, 162, 167, 172, 187, 197EGKS 128, 186, 196EIB 12, 76, 196 Eigen Middelen 4, 69, 70, 73EMI 165, 196EMU 4, 64, 100, 165, 166, 168, 169, 171, 172, 173, 196Energiebesparing 133Energie 4, 19, 20, 24, 45, 51, 60, 85, 86, 90, 102, 109, 113, 127, 130,
132, 133, 134, 141, 147, 149, 151, 166, 183, 185, 186, 193, 196EOF 62, 196EPA 138, 139, 196ERM-II 173, 196ESA 149, 196ESCB 166, 196EUMS 180, 196Euratom 86, 185, 186, 196Eurodac 53, 134, 136, 196Eurogroep 4, 100, 101, 103, 104, 168, 169, 172Eurojust 54, 76, 135, 138, 187, 196Europees Sociaal Fonds 75, 77, 190Europese Sociale Agenda 120, 121, 124Europol 20, 54, 138, 139, 188, 196Euro 164 e.v.Eurosysteem 4, 166Eurotax 105EVA 40, 52, 53, 106, 146, 147, 149, 196EVDB 4, 55, 56, 60, 64, 81, 88, 91, 174, 175, 177, 180, 181, 182, 196Financiële dienstverlening 14, 144, 145Fraudebestrijding 4, 69, 75, 188, 197Galileo 113, 116, 119, 192, 197GBVB 12, 56, 64, 87, 88, 91, 98, 197Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid 152, 197Gemeenschappelijk Landbouwbeleid 27, 58, 71, 87, 107, 189Gemeenschappelijk Visserijbeleid 125, 126, 197Gemeenschappelijke Strategieën 11, 55, 56, 88Gemeenschapsmodellen 145Gemeenschapsoctrooi 128, 144, 145, 149, 185Gezondheid 110, 111, 147, 150, 161, 162, 163, 190, 194Gezondheidszorg 21, 50, 57, 124GGO 112, 145, 197Goed bestuur 13, 20, 24, 71Grondstoffen 38GVB 98, 99, 197Handelsbetrekkingen 4, 93, 183Handvest Grondrechten 65Headline goal 174, 175, 176HIPC 62, 197HIV/Aids 21, 98, 99Hoge Vertegenwoordiger 12, 22, 23, 56, 59, 60, 87, 88, 89, 90, 91, 92Humanitaire hulp 99IBO 35, 45, 87, 197IGC 40, 65, 67, 197IMO 113, 116, 197Implementatiediscussie 94, 95Inbreukprocedures 195Industrie 4, 8, 33, 35, 127, 128, 130, 133, 147, 155, 191Informatiemaatschappij 48, 49, 52, 112, 116, 118, 119, 142, 150, 184,
188, 191Institutionele hervormingen 21Intergouvernementele Conferentie 40, 65, 197 Internationale financiële instellingen 57, 197Interne markt 4, 14, 16, 31, 33, 41, 43, 47, 48, 49, 80, 84, 85, 86, 94,
100, 101, 102, 113, 130, 132, 139, 140, 141, 143, 144, 161, 163, 173, 186,
195Internet 49, 51, 114, 115, 118, 145, 154, 160, 192ITER 149, 150, 197JAA 117, 118, 197JBZ 16, 18, 25, 76, 80, 85, 134, 139, 197Jeugd 4, 156, 159, 160Justitie 4, 12, 13, 16, 17, 21, 24, 45, 47, 54, 55, 64, 72, 85, 102, 132,
134, 135, 161, 179, 187, 197Kandidaat-lidstaten 7, 8, 9, 16, 19, 20, 21, 25, 26, 34, 35, 43, 44, 65,
81, 84, 86, 103, 105, 116, 138, 154, 173, 174, 177, 179, 193Kenniseconomie 47, 48, 79, 120, 128, 133, 167, 168, 169, 172, 185Kennis 47, 48, 51, 52, 120, 121, 129, 142, 149, 150, 155, 156, 157, 159,
162, 170, 179Keulen-proces 171Klimaat 36, 49, 109, 128, 133, 140, 142Klimaatverandering 14, 48, 51, 52, 61, 110, 111Klimaatverdrag 52, 110, 196Kyoto-protocol 5, 52, 110, 112Landen en Gebieden Overzee 93, 197Latijns-Amerika 63, 183LGO 93, 94, 95, 197Lissabon-strategie 4, 47, 48, 49, 50, 79, 81, 120, 121, 127, 147, 149,
157, 168, 172Luchtvaart 20, 114, 116, 117, 190, 192Luxemburg-proces 121, 123, 157, 170MAP 110, 111, 180, 197Maritieme veiligheid 86, 112, 113, 116, 191MATRA 44, 197MC 124, 139, 180, 196, 197MEDA 12, 14, 24, 25, 46, 60, 190, 197Mededinging 14, 16, 45, 49, 85, 86, 95, 114, 127, 130, 131, 133, 141,
153, 170, 191MEDIA 153Mensenrechten 13, 21, 23, 46, 56, 60, 62, 63, 90, 91, 98, 99, 183Mercosur 63, 197Mid term review 39, 40, 41, 42, 107, 108Middellandse Zee 7, 12, 13, 24, 25Midden-Oosten 4, 7, 8, 10, 12, 22, 23, 56, 60, 87, 89, 92Migratie 10, 14, 18, 19, 23, 24, 25, 47, 53, 60, 80, 84, 85, 134, 135,
136, 137, 188Milieubescherming 111, 187Milieu 5, 10, 11, 14, 17, 21, 22, 28, 32, 33, 34, 36, 38, 39, 40, 44,
47, 48, 51, 52, 58, 61, 80, 84, 85, 96, 99, 108, 109, 110, 111, 112, 116,
117, 132, 163, 185, 189, 193Minst Ontwikkelde Landen 37, 58, 94, 185, 197MKB 128, 133, 151, 197MKZ 5, 32, 40, 71, 72, 107, 108, 152, 153, 197Mobiliteit 9, 51, 81, 122, 123, 124, 158, 160, 161, 174, 175MS 165NAVO 4, 19, 56, 59, 88, 89, 91, 174, 175, 176, 177, 178, 179, 181, 182,
197Nederlandse Antillen 93NGO 21, 66, 143, 159, 197Noodhulp 97, 99, 100, 183NTA 61, 197Oekraïne 7, 10, 11, 12, 14, 18, 19, 20, 22, 59, 60, 88, 92, 180 OESO 102, 197OLAF 75, 76, 197Ondernemerschap 28, 52, 127, 128, 133, 170Onderwijs 4, 15, 20, 21, 47, 48, 51, 57, 81, 119, 121, 156, 157, 158,
159, 160, 161, 189, 190Onderzoek 4, 35, 45, 47, 48, 51, 54, 60, 66, 67, 71, 72, 74, 75, 76, 77,
87, 90, 98, 119, 123, 128, 129, 132, 135, 139, 147, 149, 150, 151, 154, 163,
182, 185, 189, 197ONP 114, 115, 118, 119, 143, 197Ontwikkelingssamenwerking 4, 21, 37, 55, 56, 57, 61, 96, 97, 98, 99, 184,
189Open coöordinatie 48, 160, 168Openbaarheid 82OS 12, 96, 183, 184OVSE 13, 89, 178, 180, 197Pensioenstelsels 22, 50, 68, 80, 124PEP 103, 105, 197PHARE 198POP 110, 198Post 16, 49, 61, 74, 91, 114, 115, 118, 119, 131, 141, 145, 191Postrichtlijn 115, 119PRSP 198PSC 180, 181, 198PSO 12, 20, 44, 198RAS 146, 198Rechtsstaat 12, 13, 19, 20, 21, 26, 59Rule of law 16, 46, 62, 85, 88, 91, 175, 179, 180Rusland 4, 7, 8, 10, 11, 12, 14, 18, 19, 20, 21, 22, 59, 60, 87, 88, 90,
92Scheepsbouw 127, 129, 133Schengen 85, 135SHAPE 177, 198Sociale agenda 50, 121Sociale insluiting 120, 122Staatssteun 86, 128, 129, 131, 132, 133, 141, 153, 154Stabilisatie- en Associatieproces 16, 18, 59, 89Stabiliteits- en Groeipact 100, 101, 171, 173Tabak 161, 162, 163, 164TACIS 12, 14, 21, 22, 198Telecommunicatie 4, 112, 114, 117, 118, 119, 123, 141, 143, 198TEN 117, 118, 119, 198Toerisme 4, 29, 95, 139Toetredingsonderhandelingen 7, 8, 16, 43, 86Transatlantische betrekkingen 55, 61, 93Transportbeleid 116Transport 4, 24, 38, 40, 45, 85, 86, 107, 108, 109, 112, 113, 116, 117,
119, 129, 143, 151, 174, 175, 190TRIPs 95, 198Tuberculose 21, 98, 99Turkije 8, 22, 46, 91, 144, 174, 177, 178, 180, 181Veiligheid 4, 5, 10, 12, 14, 15, 18, 19, 22, 23, 26, 32, 43, 46, 47, 52,
53, 55, 56, 58, 61, 69, 79, 80, 81, 86, 87, 88, 90, 92, 112, 114, 115, 117,
118, 119, 134, 144, 146, 162, 163, 164, 174, 177, 180, 181, 183, 188, 190,
192, 193, 194, 196, 197, 198Veiligheidsbeleid 5Verenigde Naties 13, 22, 23, 52, 57, 63, 89, 90, 96, 98, 99, 178, 179,
180, 183, 198Vergrijzing 5, 50, 80, 84, 101, 103, 104, 123, 124 Verkeersveiligheid 116, 117Visserij 4, 27, 56, 77, 97, 98, 99, 125, 126, 127, 152, 153, 184, 189,
197Voedselveiligheid 4, 27, 28, 32, 34, 35, 36, 38, 39, 40, 45, 47, 51, 52,
53, 55, 58, 85, 86, 95, 106, 108, 109, 146, 150, 151, 163Volksgezondheid 28, 38, 48, 51, 161, 162, 163, 164, 194Voorlichting 71, 158, 186Voorzorgsbeginsel 38, 110, 112, 126VS 23, 52, 61, 89, 92, 93, 95, 110, 117, 123, 128, 144, 149, 172, 198Wapenbeheersing 19Werkgelegenheid 4, 30, 50, 51, 52, 77, 79, 100, 101, 104, 120, 121, 122,
123, 124, 125, 144, 157, 158, 160, 166, 167, 168, 169, 170, 172, 190, 196WEU 180, 181, 198WTO 4, 14, 20, 27, 35, 36, 38, 39, 40, 57, 58, 59, 61, 63, 94, 95, 107,
119, 129, 156, 198 XNoot1Albanië, Bosnië-Herzegovina, Federale Republiek Joegoslavië,
Kroatië en Macedonië.XNoot2De 22 buren: Marokko, Algerije, Tunesië, Libië, Egypte, Israël,
Palestijnse Gebieden, Libanon, Syrië, Irak, Iran, Armenië, Georgië,
Rusland, Oekraïne, Moldavië, Wit-Rusland, Kroatië, Bosnië-Herzegovina,
Federale Republiek Joegoslavië, Albanië, Macedonië. Azerbeidzjan
en Jordanië behoren om politieke, economische en historische reden ook
tot deze groep, maar hebben geen directe water- of landsgrens met de uitgebreide
Unie.XNoot1Drie buren worden gerekend tot de Lage Inkomens Landen (BNP per capita
< $ 760), 16 tot de Lage Midden Inkomens Landen ($ 760–3 000)
en twee tot de Hoge Midden Inkomens Landen ($ 3 000–9 300).
Israël is de enige buur in de categorie Hoge Inkomens Landen.XNoot1Artikel 2, Verdrag betreffende de Europese Unie.XNoot2Zie onder meer The Ends of the Earth: from Togo to
Turkmenistan, from Iran to Cambodja: a Journey to the Frontiers of Anarchy (New York, 1995) en Eastwards to Tartary: Travels
in the Balkans, the Middle East and the Caucasus (New York, 2000).XNoot1Euro-Mediterrane Associatieakkoorden met de partners aan de Middellandse
Zee, Partnerschap- en Samenwerkingsovereenkomsten met de staten van de voormalige
Sovjet Unie, Stabilisatie- en Associatieovereenkomsten met de landen in de
Westelijke Balkan.XNoot2Er is op dit moment geen perspectief op onderhandelingen met Irak, Libië
en Wit-Rusland vanwege de politieke situatie in deze landen.XNoot3Technische assistentie: MEDA-programma voor de partners aan de Middellandse
Zee (5,35 mld), CARDS voor de Westelijke Balkan (4,65 mld) en TACIS voor de
Nieuwe Onafhankelijke Staten (3,2 mld).XNoot1Naast verplichtingen in het kader van de VN en – voor de Europese
buren – de Raad van Europa en de OVSE, hebben de buren zich ook rechtsstatelijk
gecommitteerd via de in voetnoot 6 genoemde pijleroverstijgende associatie-
en samenwerkingsovereenkomsten.XNoot1Van de 22 buren zijn er reeds 8 lid van de WTO: Albanië, Kroatië,
Moldavië, Georgië, Marokko, Tunesië, Egypte en Israël.
Daarnaast hebben er 8 waarnemersstatus bij de WTO: Bosnië, Macedonië,
FRJ, Rusland, Oekraïne, Armenië, Algerije en Libanon.XNoot1Conclusies ER van Stockholm: «Ingevolge het resultaat van de Top
van Zagreb, die alle landen toetreding in het vooruitzicht stelt, ...»XNoot2De zogeheten «evolutieve clausule» in de Stabilisatie en Associatieovereenkomsten
luidt: «Nogmaals wijzend op de bereidheid van de Europese Unie om [verdrag
sluitend land] zo volledig mogelijk te integreren in de politieke en economische
hoofdstroom van Europa, en op de status van het land als een potentiële
kandidaat voor het EU-lidmaatschap op basis van het Verdrag betreffende de
Europese Unie en het voldoen aan de door de Europese Raad in juni 1993 gedefinieerde
criteria, onder voorbehoud van de succesvolle tenuitvoerlegging van deze overeenkomst,
met name wat betreft regionale samenwerking, »XNoot1Turkije, Cyprus en Malta nemen deel aan het Barcelona-proces, maar met
hen worden geen separate «nieuwe generatie» associatie-akkoorden
gesloten vanwege hun status als kandidaat-lidstaat van de Unie. Libië
maakt geen deel uit van het Barcelona-proces, en komt vooralsnog niet in aanmerking
voor een associatie-akkoord met de Unie.XNoot1In werking getreden met Tunesië, Israël, Marokko en de Palestijnse
Autoriteit (een interim-akkoord gesloten met de PLO ten behoeve van de PA);
ondertekend maar nog niet in werking met Jordanië en Egypte; nog in de
onderhandelingsfase met Algerije, Libanon en Syrië.XNoot1Vernoemd naar de toenmalige Europees Commissaris belast met landbouw,
de Ier Ray MacSharry.XNoot2Overigens hebben marktontwikkelingen ertoe geleid dat in de praktijk eerder
sprake was van overcompensatie.XNoot1Landbouw Economisch Instituut: «EU-landbouwuitgaven bij verschillende
toetredingsscenario's», Den Haag, februari 2001.XNoot1– Groene Box: steun zonder directe – of met minimale –
invloed op productie en handel. Deze steun hoeft niet afgebouwd te worden.– Blauwe Box: steun met een minder grote, maar toch wel enige invloed
op productieniveaus. Deze steun hoeft op dit moment nog niet afgebouwd te
worden.– Amber Box: steun met een directe invloed op productieniveaus.
Deze steun moet worden gereduceerd.XNoot2De Cairns-groep is een groep landen met grote belangen in de export van
landbouwproducten, zoals o.a. Canada, Australië, Argentinië en Nieuw-Zeeland.
De groep streeft naar vrijhandel voor landbouwproducten.XNoot1Het Everything but arms-besluit houdt in dat
de Unie een nul-tarief hanteert voor alle producten afkomstig uit de groep
van Minst Ontwikkelde Landen (MOLs), met uitzondering van wapens en munitie
en met een overgangstermijn voor rijst, suiker en bananen.XNoot1Nederland hecht sterk aan voedselveiligheid. Hoewel zij onderdeel is van
de Lissabon-strategie (in de zin dat voedselveiligheid deel uitmaakt van de
prioriteit over volksgezondheid in de milieudimensie), wordt hierna afzonderlijk
aandacht gegeven aan dit onderwerp.XNoot1Op het moment van publicatie waren de cijfers m.b.t. de ontvangsten 2000
nog niet beschikbaar.XNoot1Voor de Raadsformaties zie inhoudsopgave. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28005-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl