Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen; Verslag van een Algemeen Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 21501-02, nr. 902

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

03-06-2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

21501-02 nr. 902

28-05-2009

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 21501-02Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 95 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
21 501-02Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingennr. 902VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 28 mei 2009De vaste commissie voor Europese Zaken1 en
de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken2 hebben
op 23 april 2009 overleg gevoerd met minister Verhagen van Buitenlandse
Zaken en staatssecretaris Timmermans van Buitenlandse Zaken over:– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken
en de staatssecretaris voor Europese Zaken d.d. 17 april 2009 inzake
de geannoteerde agenda van de Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen
van maandag 27 en dinsdag 28 april 2009 d.d. 3 april 2009 (21 501-02,
nr. 890).– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken
d.d. 3 april 2009 inzake het verslag van de informele Raad Algemene Zaken
en Externe Betrekkingen (Gymnich) van 27 en 28 maart 2009 (21 501-02,
nr. 887).– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken
d.d. 9 april 2009 inzake het verslag van de EU-VS Top van 5 april
2009 (21 501-02, nr. 889).– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken
d.d. 22 april 2009 inzake de EU-China Top in mei 2009 (21 501-02,
nr. 896).– de brief van de minister voor Buitenlandse
Zaken, de minister voor Ontwikkelingssamenwerking en de staatssecretaris voor
Europese Zaken d.d. 22 april 2009 inzake de politieke situatie Moldavië
(21 501-02, nr. 895).– de brief van de staatssecretaris van Buitenlandse
Zaken d.d. 17 maart 2009 inzake vier fiches (fiche: Mededeling inzake
Jaarlijkse Beleidsstrategie 2010) (22 112, nr. 827).Van het overleg brengt de commissie bijgaand woordelijk geredigeerd verslag
uit. Voorzitter: Waalkens Griffier: HuisingaDe voorzitter: Ik constateer dat momenteel
alleen de heer Ormel van de commissie aanwezig is. De heer Ten Broeke heeft
gebeld met de mededeling dat hij vastzit in een trein. Ook de heer Van Bommel
van de SP is verlaat. Wij beginnen met het algemene deel. Vervolgens zal het
externe deel aan de orde komen.ALGEMENE ZAKENVragen en opmerkingen uit de commissiesDe heer Ormel (CDA): Voorzitter. Het is toch
wel bijzonder om hier in mijn eentje als Kamerlid tegenover een minister en
een staatssecretaris te zitten. Ik zal proberen me te beperken.Wij spreken over het algemene deel van de komende Razeb en de inzet van
de Nederlandse regering. Ik spreek mijn dank uit voor het feit dat wij de
geannoteerde agenda tegenwoordig ruim op tijd krijgen. Dat biedt ons de gelegenheid
om het overleg goed voor te bereiden.De regering stelt terecht dat Kroatië volledig dient mee te werken
met het Joegoslavië-Tribunaal. Het is goed dat Nederland daar een hard
punt van blijft maken. Als wij op dit punt coulant zouden zijn tegenover Kroatië,
wordt het ook lastiger om ferm te blijven tegenover bijvoorbeeld Servië.
Houd uw poot stijf! Het grensconflict tussen Kroatië en Slovenië
moet natuurlijk worden opgelost.Een volgend punt is the Southern Corridor. Op 8 mei wordt in Praag
een top gehouden over the Southern Corridor. Deze top vindt op dezelfde dag
plaats als de top over het Oostelijk Partnerschap. Worden deze bijeenkomsten
apart van elkaar georganiseerd? Interfereren ze niet op een of andere manier
met elkaar? Ik hoor hierop graag een reactie, want de deelnemers aan deze
bijeenkomsten zijn verschillend. Aan de top over the Southern Corridor neemt
bijvoorbeeld ook Turkmenistan deel.Italië staat niet op de agenda, maar neemt wel deel aan het overleg.
Wij vragen de minister om in de marge van de Razeb aandacht te vragen voor
het rapport van de heer Hammerberg, de hoge commissaris van de Raad van Europa,
over de mensenrechtensituatie in Italië. De conclusies liegen er niet
om. Italië schendt fundamentele mensenrechten. Kent de minister het rapport?
Hoe denkt hij daarover? Wil hij de Italiaanse regering aanspreken op de conclusies
in dit rapport?Ik kom te spreken over het Europees nabuurschapsbeleid. De bijeenkomsten
van de Unie voor de Mediterrane Regio zijn op verzoek van de Arabische groep
geschrapt vanwege de nasleep van de crisis in Gaza. De CDA-fractie is van
mening dat wij het nabuurschapsbeleid niet moeten laten gijzelen door een
groep in die groep nabuurlanden. Als zij er niet bij wensen te zijn, moeten
ze vooral gewoon niet komen. Wij zijn van mening dat niet alleen bilaterale
dialogen maar ook de dialoog in de Unie voor de Mediterrane Regio dient te
worden hervat. Ik hoor hierop graag een reactie.Ten aanzien van de Oostelijk Partnerschap Top nemen wij er kennis van
dat president Loekasjenko helaas toch wordt uitgenodigd. Wij hebben gezien
dat de Nederlandse regering zich daartegen heeft verzet. Maar ja, de democratie
geldt ook in Europa. De minister moet zich dus bij dat meerderheidsstandpunt
neerleggen. Ik hoop dat hij dat tandenknarsend doet.Het meest zorgelijke punt is de situatie in Moldavië. Ik dank de
minister voor de brief die wij gisteren hebben ontvangen. Het beeld dat daaruit
naar voren komt, vinden wij zorgelijk. De uitslag van de verkiezingen wordt
aangevochten, er is onrust en er zijn inmiddels drie doden gevallen, waarschijnlijk door politiegeweld. Er worden verhoortechnieken gebruikt
die volgens VN-rapportages echt niet kunnen. Kortom, Moldavië doet in
onze ogen een belangrijke stap terug in plaats van voorwaarts. Wij nemen aan
dat hier tijdens de Razeb over wordt gesproken. Wij hebben begrepen dat de
Trojka naar Moldavië toe gaat en wij vragen ons af of er niet meer moet
gebeuren. Er gaat een internationale onderzoeksgroep naartoe. Wat is het aandeel
van de Europese Unie in die internationale onderzoeksgroep?Ik wil vervolgens nog ingaan op de verhoudingen met Roemenië. Moldavië
beschuldigt Roemenië en Roemenië zegt dat daar niets van waar is.
Hoe apprecieert de minister de rol van Roemenië in het buurland Moldavië?
Waar wij helemaal een probleem mee hebben, is dat Roemenië aangegeven
heeft een wet te willen aannemen die het mogelijk maakt voor ruim een miljoen
Moldaviërs om een Roemeens paspoort aan te schaffen. Zelfs als je kunt
aantonen dat je één overgrootvader hebt die van Roemeense afkomst
is, kun je zo het Roemeense paspoort krijgen. Dat kan natuurlijk niet. Dat
zou een enorme aanwas betekenen van het aantal Roemenen. Wat ons betreft,
kan Roemenië niet toetreden tot de Schengenlanden als het land deze wet
aanneemt. Als die Moldaviërs opeens Roemenen worden, kunnen zij ook in
Nederland komen. Er moet dan een beperking zijn van het vrije werknemersverkeer
tussen Roemenië en Nederland. Wij overwegen om op dit punt een motie
in te dienen.De voorzitter: De heer Blom van de Partij
van de Arbeid is inmiddels aangeschoven. Ik geef hem graag het woord.De heer Blom (PvdA): Voorzitter. Ik begrijp
dat wij geen splitsing hebben in de agenda?De voorzitter: Jawel.De heer Ormel (CDA): Ik heb het Oostelijk
Partnerschap en de nabuurlanden bij het algemene deel getrokken. Dat was mijn
eigen keuze, ook omdat er verder nog niemand van de Kamer aanwezig was. Gezien
de beperkte agenda en het feit dat de tafel verder leeg was, wilde ik toch
wat zaken bespreken.De heer Blom (PvdA): Ik zie ook dat de rest
van de tafel leeg is. Het is natuurlijk best mogelijk dat er over een uur
nog mensen bij komen. Dat weten wij niet. Het zou mijn voorkeur hebben om
het gewoon in één keer af te handelen.De voorzitter: Wij hebben tijdens de procedurevergadering
besloten om een knip te maken tussen het algemene deel en het externe deel.De heer Blom (PvdA): Mag ik dan een ordevoorstel
doen?De voorzitter: Dat doen wij dan in een procedurevergadering,
maar niet tijdens dit overleg.Het woord is aan u.De heer Blom (PvdA): In een periode zoals
deze, moet je volgens mij een beetje praktisch zijn. Of niet? Weet je wat:
ik maak er gewoon wat moois van.Ik begin met Kroatië. Er zijn op dit moment wat problemen met de
toetredingsonderhandelingen tussen de EU en Kroatië. Er is sprake van
stagnatie omdat Slovenië, vanwege een grensgeschil tussen dat land en
Kroatië over de toegang tot de Adriatische Zee, een blokkade heeft gelegd
op een tiental onderhandelingshoofdstukken. Dat is voor de Partij van de Arbeid
eigenlijk niet van het grootste belang. Wat meer van belang is, is de
achterstand die is ontstaan bij de hervormingen die in Kroatië moeten
plaatsvinden. Wij hebben afgesproken dat een land alleen lid kan worden van
de EU als het volledig voldoet aan de Kopenhagencriteria. Wij hebben op dit
moment niet de indruk dat Kroatië al aan al die criteria voldoet. Ik
ga er daarom nog steeds van uit dat wij voorlopig ook helemaal geen datum
vaststellen voor de toetreding van Kroatië tot de EU. Kan de staatssecretaris
dat bevestigen? Kroatië moet er eerst voor zorgen dat het aan alle eisen
voldoet. Vervolgens kunnen wij eens gaan kijken of Kroatië lid kan worden
van de Europese Unie.Als het gaat over de agenda voor het deel «algemene zaken»,
dan blijft eigenlijk alleen the Southern Corridor nog over. In de geannoteerde
agenda staat ook dat Irak en Rusland op ad-hocbasis bij de Zuidelijke Corridor
betrokken kunnen worden. Kan de regering uitleggen waarom dit wenselijk zou
zijn? In welke mate zou bijvoorbeeld Rusland kunnen bijdragen aan de doelstellingen
van de Zuidelijke Corridor?Voorzitter. Ik moet helaas constateren dat de rest betrekking heeft op
externe betrekkingen. Daar komen wij dus later tijdens dit overleg op terug.Minister Verhagen: Voorzitter. Voordat ik
overga tot mijn beantwoording, kijk ik even naar u. Zal ik de vragen van de
heer Ormel die geen betrekking hebben op het algemene deel, ook beantwoorden
of zal ik daarmee wachten tot het tweede deel van dit overleg?De voorzitter: Wij hebben in de procedurevergadering
afgesproken dat er een knip zou worden aangebracht. Bovendien zijn enkele
leden nog niet aanwezig die misschien ook iets willen opmerken over onderwerpen
die zich bevinden op het grensvlak tussen algemene zaken en het externe deel.
Ik zie dat de heer Ten Broeke net binnenkomt. Dan is het wellicht beter dat
de heer Ten Broeke eerst zijn inbreng levert.De heer Ormel (CDA): Voorzitter. Ik heb nog
even een punt van orde. Mea culpa! Ik heb inderdaad onderwerpen behandeld
die wij eigenlijk bij de externe betrekkingen behoren te behandelen. Wat mij
betreft, beantwoordt de minister mijn vragen daarover bij het deel over de
externe betrekkingen.De voorzitter: Prima. Het woord is nu aan
de heer Ten Broeke.De heer Ten Broeke (VVD): Voorzitter. Ik heb
eigenlijk maar twee punten waar ik even de aandacht voor wil vragen. Mijn
medewerker heeft het overleg van vanmorgen gevolgd, maar het is niet helemaal
duidelijk of een integratie heeft plaatsgevonden tussen het algemene en het
externe gedeelte. Kennelijk is dat niet het geval. Dan blijven wij wel even
zitten met de vraag of wij de kwestie Moldavië/Roemenië in het tweede
gedeelte behandelen of toch ook in het eerste gedeelte. Ik wil er in ieder
geval iets over zeggen vanuit het perspectief van Roemenië als lidstaat
van de Europese Unie.De VVD-fractie heeft met buitengewoon veel zorgen kennisgenomen van de
laatste ontwikkelingen, niet alleen vanwege de verkiezingen in Moldavië
en de beschuldigingen van de kant van het Moldavische regime aan het adres
van Roemenië, maar ook vanwege het voornemen van Roemenië om tot
een miljoen Moldaviërs mogelijkerwijs te naturaliseren. Daarbij is het
hebben van een overgrootoma of -opa met een Roemeens paspoort kennelijk genoeg
om aanspraak te kunnen maken op die regeling. Wij hebben begrepen dat deze
wet nog in voorbereiding is. Wij hebben de brief over Moldavië pas gisteravond
laat ontvangen en ik moet in alle eerlijkheid bekennen dat ik me heb moeten
laten bijpraten zonder die brief zelf te hebben kunnen lezen. Misschien kan
de minister dit mondeling toelichten? In ieder geval is het zorgwekkend, niet alleen omdat een miljoen Moldaviërs
25% van de totale bevolking uitmaken, maar ook omdat 25% van
de totale beroepsbevolking al buiten Moldavië zit. Het is een buitengewoon
arm land. Het gemiddelde maandinkomen ligt rond de € 191. De Europese
Unie heeft met Moldavië al een visumovereenkomst gesloten. Als deze mensen
de mogelijkheid krijgen om vrij te reizen en binnen afzienbare tijd ook in
de rest van Europa kunnen gaan werken, dan leidt dat bij de VVD-fractie tot
grote zorgen. Roemenië toont zich hiermee een buitengewoon onverantwoordelijke
EU-lidstaat. Ik heb ook begrepen dat de rest van de EU eigenlijk niet op de
hoogte was van de voornemens van de Roemeense regering. Ik ben dan ook benieuwd
wat de Nederlandse regering denkt te kunnen doen om Roemenië niet alleen
van dit voornemen af te houden, maar ook terug te brengen op een pad waarbij
men in ieder geval de ongeregeldheden die sowieso al plaatsvinden rondom Moldavië,
niet verder aanwakkert. Moldavië is een land dat een grensconflict kent,
waar Russische troepen zijn gestationeerd en waar een maand geleden nog een
pijpleiding werd opgeblazen waardoor een kwart van de Balkan zonder energie
kwam te zitten. Daar is van alles aan de hand. Dat moet niet nog eens een
keer worden opgeblazen en aangewakkerd. Dat moet zeker niet worden aangemoedigd
door een EU-lidstaat.Hoe kan Roemenië tot verantwoordelijk gedrag worden gebracht? Kunnen
wij Roemenië niet gewoon eens aanspreken op het moment dat Roemenië
aan alle kanten moet worden gesteund met financiën, via het IMF en via
de Europese commissie, omdat het land het in deze economische crisis sowieso
al bijzonder zwaar heeft? Nederland heeft altijd een bijzondere relatie met
Roemenië gehad. Nederland vertegenwoordigt ook in IMF-verband deze groep
landen. Kunnen wij niet via de kant van de financiën Roemenië tot
ander gedrag oproepen? Zou nu ook niet het aangewezen moment zijn om toch
nog eens te kijken naar het controle- en verificatiemechanisme? Daarbij doel
ik op de vraag in hoeverre wij daar verlengingen, aanscherpingen of wat dan
ook kunnen aanbrengen om Roemenië tot ander gedrag te dwingen. De VVD-fractie
is namelijk extreem bezorgd over wat Roemenië nu heeft voorgenomen.Wij maken ons ook zorgen over Kroatië. Ik heb begrepen dat de heer
Ormel daar al het nodig over heeft gezegd. Gemakshalve sluit ik me daarbij
aan.De heer Ormel (CDA): Ik begrijp dat de heer
Ten Broeke het druk heeft gehad, maar ik vind het een beetje ver gaan als
hij zegt: ik heb de brief niet gelezen, kunt u het hier nog eens uitleggen?
Ik zal hem de brief geven. Die is zeer uitgebreid. Moldavië en Roemenië
zijn zeer met elkaar verweven, maar Roemenië zit in het algemene deel
terwijl Moldavië in het externe deel zit. Ik heb daar ook uitgebreid
bij stilgestaan. Ik wil derhalve de regering verzoeken om dat gedeelte dan
toch nu ook te beantwoorden.Antwoord van de bewindsliedenMinister Verhagen: Voorzitter. Ik heb nog
de volgende mededelingen over de agenda voor de vergadering van aanstaande
maandag. Op verzoek van Italië en Malta zal illegale immigratie in het
mediterrane gebied aan die agenda worden toegevoegd. Kroatië staat zeker
op de agenda. Voorts is Sri Lanka gelet op de laatste ontwikkelingen onder «Diversen»
toegevoegd. Over de situatie in dat land hebben wij overigens aan het eind
van deze ochtend nog een apart algemeen overleg. Ten slotte is Georgië
van de agenda afgehaald.Ik dank de Kamer voor de reacties. De heer Timmermans zal ingaan op de
vragen over the Southern Corridor en over de elementen die met name ook in
relatie tot Roemenië en Moldavië aan de orde zijn gesteld. Daarbij
zullen ook de consequenties voor het vrije personenverkeer et cetera worden
betrokken. Ik wil even een element uit de brief over Moldavië lichten dat meer
op het terrein van de externe betrekkingen ligt. Zowel de regering als de
oppositie in Moldavië heeft de Europese Unie gevraagd om een onderzoek
te doen naar de gebeurtenissen die na de verkiezingen hebben plaatsgevonden.
De verkiezingen als zodanig zijn grosso modo goed verlopen, zoals ook het
oordeel is van de waarnemers, maar de zaak is daarna natuurlijk vreselijk
geëscaleerd met aanvallen, doden en wat dies meer zij. De heer Solana,
de Hoge Vertegenwoordiger van de Europese Unie, heeft op zichzelf positief
gereageerd op het verzoek van de regering en de oppositie om een onderzoek.
Wij zullen maandag tijdens de Razeb spreken over de vraag hoe de EU zo’n
onderzoek zou moeten inrichten. Daar wordt ook in de brief nog nader op ingegaan.
Ik sta uiteraard open voor mogelijkheden om een onderzoek te verrichten. Ik
denk dat het wel zaak is om daarnaar te kijken, juist om te kunnen komen tot
een de-escalatie en beëindiging van het conflict tussen de oppositie
en de regering. Wij zullen wel moeten bekijken of de Europese Unie daarvoor
het meest aangewezen forum is, want er kan in dezen natuurlijk ook een rol
voor de OVSE zijn. Juist de OVSE en de Raad van Europa kennen immers mechanismen
voor dergelijke onderzoeken. Het gaat er mij om dat wij in ieder geval als
Europa, of dat nu in het kader van de OVSE, de Raad van Europa of de Europese
Unie is, een bijdrage leveren aan opheldering, het wegnemen van beschuldigingen
over en weer en de-escalatie.Zoals ik al zei, zal de heer Timmermans met name ingaan op de consequenties
voor de Europese Unie en de houding van Roemenië in dezen. Met de Kamer
ben ik van mening dat de situatie aanleiding geeft tot zorgen, te meer daar
ook de mensenrechtensituatie en het repressieve optreden van de regering als
zodanig al grote zorgen met zich meebrachten.Dat was in ieder geval al een klein tipje van de sluier. Wij komen daar
in het tweede deel van dit overleg nog over te spreken in relatie tot de top
over het Oostelijk Partnerschap. Ik neem tenminste aan dat de Kamer dat deel
wel bij het Razeb-deel wil bespreken. Die landen zouden daar natuurlijk ook
aanwezig zijn. Ik hecht op zich wel aan deelname van Moldavië aan het
Oostelijk Partnerschap, gelet op het feit dat op die manier kan worden geprobeerd
om een bijdrage te leveren aan een versterking van de waarden en normen, maar
het is evident dat juist ook op de top de gebeurtenissen van de afgelopen
weken niet onbenoemd kunnen blijven. Ik zal er dus voor pleiten om juist de
gebeurtenissen in Moldavië ook aan de orde te stellen tijdens de top
van 7 mei aanstaande.Voorzitter. Ik zal de vragen over Loekasjenko in het tweede deel van dit
overleg beantwoorden.De heer Ormel heeft specifiek gevraagd naar het niet doorgaan van de bijeenkomsten
van de Unie voor de Mediterrane Regio op verzoek van de Arabische landen.
Dat klopt. Op verzoek van de Arabische groep zijn inderdaad de vergaderingen
in UMR-kader uitgesteld. Dat hangt samen met de crisis in Gaza. Wij betreuren
dit. Ik hoop overigens dat vandaag tijdens het UMR-overleg in Brussel, waar
ook de Arabische landen aanzitten, besloten wordt om die vergaderingen toch
weer te hervatten. De Hoge Vertegenwoordiger Solana zal daarbij aanwezig zijn.
Zodra daarover nieuws kan worden meegedeeld, zal ik dat uiteraard doen. Ik
ben het op zichzelf met de heer Ormel eens dat de UMR niet op dit punt gestaakt
zou moeten worden. Wij hadden de UMR immers juist in het leven geroepen om
alle problemen die wij destijds hadden, te overwinnen. Wij hebben ons tot
nu toe eigenlijk alleen maar gebogen over de technische invulling van de UMR.
Wij hebben ons alleen gebogen over vragen zoals wie het secretariaat zou doen
en waar het gevestigd zou zijn. Sindsdien is die groep niet meer bij elkaar
gekomen. Dat is op zichzelf te betreuren. Tegelijkertijd is het natuurlijk
ook evident dat als de Arabische landen afwezig zijn, de UMR-bijeenkomst dan
als zodanig weinig zin heeft. Dan is namelijk een heel groot deel van de landen
niet aanwezig. Dan kunnen wij met Turkije en Israël om de
tafel gaan zitten. Ik ben het dus inhoudelijk met de heer Ormel eens. Daar
wordt vandaag in Brussel op ingegaan.De Kamer en de regering zijn het eens over Kroatië. De noodzaak van
volledige samenwerking geldt niet alleen voor het Joegoslavië-Tribunaal.
Ik heb moeten constateren dat er nog steeds geen volledige samenwerking is.
De noodzakelijke documenten om te komen tot vervolging, zijn nog steeds niet
overhandigd. Op dat punt blijven wij derhalve aandringen op volledige samenwerking.
Dat heb ik eerder in de bilaterale gesprekken met zowel de heer Sanader als
met mijn collega ook onderstreept. Voorts is het ook noodzakelijk dat Kroatië
nog het nodige doet op het punt van het bestrijden van corruptie, het functioneren
van de rechterlijke macht en dergelijke. Er zijn wel flinke slagen gemaakt,
maar er zal nog nadere vooruitgang geboekt moeten worden. Er is dus ook geen
sprake van afsluiting van de onderhandelingen met Kroatië als niet op
die twee punten – zowel op het punt van samenwerking met ICTY als op
het punt van de bestrijding van corruptie – de nodige vooruitgang wordt
gemaakt. De toetredingsonderhandelingen met Kroatië stagneren op dit
moment vanwege bilaterale conflicten, met name het bilaterale grensconflict
met Slovenië. Wij stellen ons op het standpunt dat dit geen kwestie is
die geregeld moet zijn om verdere voortgang op het EU-dossier te kunnen boeken.
Het is immers een bilaterale kwestie tussen twee lidstaten. Wij willen ons
positief opstellen ten aanzien van arbitrage et cetera – be my guest! –
maar wij vinden niet dat een bilateraal geschil ingebracht mag worden in de
onderhandelingen. Dat hebben wij Slovenië en Kroatië ook laten weten.Staatssecretaris Timmermans: Voorzitter. Het
rapport van mensenrechtencommissaris Hammerberg over Italië hebben wij
nog niet in detail gelezen. De berichten die de heer Ormel heeft aangehaald,
heb ik ook gehoord. Zoals men weet, hoort dit thuis in de Raad van Europa.
Wij zullen het rapport bestuderen. Wij zullen dan ook onze zorgen naar voren
brengen in die fora in de Raad van Europa waar het thuishoort en wij zullen
Italië daar zeker op aanspreken.Misschien vindt de heer Ormel het goed dat ik naar aanleiding hiervan
inga op het algemene punt van de problematiek rond de Roma. Nu is Italië
geviseerd, maar wij hebben in Europa echt een probleem met deze bevolkingsgroep.
Het is in essentie een sociaal probleem dat een enorme mensenrechtendynamiek
krijgt, omdat die sociale uitsluiting ook leidt tot allerlei reële maatschappelijke
problemen en dan weer tot reacties van de samenleving tegen die bevolkingsgroep.
Ik geloof dat dat ook de kern is van de kritiek van de heer Hammerberg op
datgene wat er in Italië aan de hand is. Het is echter bepaald geen exclusief
Italiaans probleem. In de meeste Europese landen, en niet alleen in landen
in Centraal- en Oost-Europa maar ook in de Balkan en ook in buurlanden van
Nederland, komen op dat terrein problemen voor. Nederland heeft al vele jaren
een leidende rol op dit gebied gespeeld. Misschien zou het verstandig zijn
dat wij nog eens goed kijken naar onze leidende rol in dat Romabeleid en kijken
wat daar misschien aan versterking en verbetering kan worden aangebracht.
Wij moeten dat rapport over Italië niet alleen gebruiken om kritisch
te zijn maar wij moeten ook proberen – zoals wij altijd gedaan hebben –
om een bijdrage te leveren om, ook in het kader van het mensenrechtenbeleid
van het kabinet, de oplossing van de problematiek van de Roma weer een paar
stappen verder te brengen in Europa.De heer Ormel (CDA): Ik begrijp dat de staatssecretaris
niet op elk moment elk rapport paraat en gelezen heeft. Het gaat echter over
meer dan de Roma, het gaat ook over illegale immigranten, over hun positie
en over directe hulp, kinderen, onderwijs en dergelijke. De minister van Buitenlandse
Zaken heeft zojuist meegedeeld dat illegale immigratie op verzoek van Italië
wordt toegevoegd aan de Razeb-onderhandelingen. Wat dat betreft, is het dus
wel degelijk van belang om ook een appreciatie van dit rapport
mee te nemen in de bespreking van de illegale immigratie. Daar horen dan ook
de Roma bij, maar daar horen natuurlijk ook de drama’s bij die zich
afspelen op de Middellandse Zee. Ik doel dan op het sollen met mensen tussen
Malta en Italië en dergelijke.Staatssecretaris Timmermans: Zeker, maar daar
was ik nog niet aan toegekomen. Ik wil dat nu wel meteen bespreken. Malta
en Italië willen dit onderwerp natuurlijk opbrengen, omdat zij zullen
vragen om solidariteit van de rest van de Europese Unie bij de aanpak van
de immigratie. Wij hebben nu aan de zuidgrens van de Europese Unie een serieus
probleem. Daarvan mogen wij niet zeggen: jongens, het is jullie probleem en
bekijken jullie het maar! Dat kan niet. Tegelijkertijd moeten er nu geen ad-hocbeslissingen
worden genomen die de kans op een Europees asiel- en immigratiebeleid ondermijnen.
Daar zit het spanningsveld. De problemen zijn reëel. Kijk maar naar de
omvang van een land als Malta en naar de omvang van de vluchtelingenstroom.
Die is gigantisch. Wij moeten die reële problemen onderkennen maar tegelijkertijd
ook gebruiken om de totstandbrenging van een Europees asiel- en immigratiebeleid
te versnellen. Zo staat de Nederlandse regering hierin.De problematiek in Italië heeft te maken met de Afrikaanse immigratie
en illegaliteit en de onrust in met name Zuid-Italië die daardoor ontstaat,
met de problematiek rond de Roma en met een aantal gevallen van zeer ernstige
criminaliteit uit Roma- of Roemeense hoek – het is altijd heel moeilijk
om dat onderscheid te maken – die tot een heel sterke reactie in de
Italiaanse samenleving hebben geleid. Daar maken bepaalde politieke krachten
gewoon ook misbruik van. Als ik mij goed herinner, wordt dat in het rapport
van Hammerberg ook geconstateerd. Dat hele complex moeten wij dan ook wel
onder ogen willen zien. Ik vind dat je ook moet oppassen dat je niet alleen
maar met het vingertje naar Italië wijst. Je moet ook proberen oplossingen
naderbij te brengen en je moet een samenleving uitzicht bieden om de angsten
die dit veroorzaakt, ook te kunnen adresseren.De heer Ormel (CDA): Ik heb in eerste termijn
niets kunnen zeggen over illegale immigratie, omdat ik toen nog niet wist
dat dit onderwerp op de agenda zou worden geplaatst. Natuurlijk moeten wij
niet met het vingertje gaan wijzen, want dan kunnen wij ook met dat vingertje
wel eens naar onszelf gaan wijzen. Ik wijs de staatssecretaris op het belang
van het in stand houden van ontwikkelingssamenwerking, zeker in deze tijd
van een financiële crisis. Als er één land is dat op dit
moment aan het korten is op de ontwikkelingssamenwerking, dan is het Italië.
Daar kan Italië dus wel op aangesproken worden. Wel vragen om solidariteit
als het gaat om illegale immigratie, maar aan de bron niets doen, dat kan
natuurlijk niet!Staatssecretaris Timmermans: Ook op dat punt
kan ik het alleen maar met u eens zijn. Je kunt nog zo’n groot hek om
Europa heen zetten, als mensen de keuze hebben tussen ergens blijven wonen
en van de honger sterven of het risico lopen te sterven bij het beklimmen
van dat hek, dan gaan zij dat hek beklimmen. Je moet inderdaad blijven investeren
in kansen daar. Iedereen wil liever wonen in het gebied waar hij vandaan komt,
als hij maar een kans heeft om daar een leven op te bouwen. Dat concept past
dus bij het in stand houden van ontwikkelingssamenwerking. En dan zien wij
dat sterke element van verlicht eigenbelang wel eens over het hoofd. Wij mogen
Italië inderdaad aanspreken op in plaats van toegroeien naar 0,7%
ODA juist minder gaan doen. Maar dat geldt helaas niet alleen voor Italië.
U hebt echter volkomen gelijk dat migratie- en asielbeleid alleen een kans
hebben als wij ook onze verantwoordelijkheid nemen bij het bieden van perspectief
in de landen waar de mensen vandaan komen. De heer Ten Broeke (VVD): Ik meen dat de staatssecretaris
nu iets interessants zegt. Hij lijkt beweging te zien in een gemeenschappelijk
asiel- en migratiebeleid. Hij ziet althans betere vooruitzichten om daar een
stap voorwaarts te maken, misschien wel naar aanleiding van de situatie van
de Roma, misschien wel naar aanleiding van andere incidenten. Heb ik dat goed
beluisterd? Als het gaat om het vingertje heffen naar Italië: ik zie
de relatie met ODA eerlijk gezegd niet zo snel. Ik denk gewoon dat Europa
op dat gebied heel snel gemeenschappelijk moet optreden. Ik doe de heer Ormel
dan ook de suggestie om zijn partijgenoot Berlusconi aan te spreken tijdens
de campagne voor de Europese verkiezingen. Als de heer Ormel daar met het
rapport van Hammerberg zwaait, dan gaat de heer Berlusconi vast om.Staatssecretaris Timmermans: Ik zie de problemen
die zich nu hebben voorgedaan, ook bilateraal tussen Malta en Italië
die proberen om de verantwoordelijkheid voor een bepaalde groep vluchtelingen
naar elkaar af te schuiven, als een aansporing om nog weer harder te werken
aan een gemeenschappelijk migratie- en asielbeleid. Ik zie ook tekenen dat
meer landen de noodzaak daarvan inzien. Ik vind de visie van de VVD op ontwikkelingssamenwerking,
met name hoezeer ons eigen belang daarmee gediend is, buitengewoon kortzichtig
en op de lange termijn schadelijk voor het belang van ons land. Dat heb ik
al vaker gezegd. De heer Ten Broeke herhaalt het standpunt van de VVD, dus
ik herhaal het standpunt van de regering voor de duidelijkheid dan ook maar
even.Ik kom te spreken over Moldavië en de naturalisaties door Roemenië.
De minister van Buitenlandse Zaken heeft al aangegeven dat het de afgelopen
tijd tussen die twee landen enorm is geëscaleerd. Roemenië heeft
op een gegeven moment gezegd: nou, dan gaan wij mensen naturaliseren. Wij
moeten allereerst rustig blijven en kijken of de soep ook zo heet gegeten
wordt. Wij moeten desalniettemin ook duidelijk het signaal afgeven dat de
Nederlandse regering dat een buitengewoon onverstandige stap zou vinden die,
wat haar betreft, ook niet los kan worden gezien van de hele discussie die
wij nog met Roemenië hebben over het CVM en over de overgangstermijn
met betrekking tot het vrije verkeer van personen. Dat signaal moeten wij
duidelijk afgeven. Tegelijkertijd zijn er ook grenzen aan wat je formeel kunt
doen, omdat het verlenen van het staatsburgerschap een exclusieve nationale
bevoegdheid is. Als Roemenië op zijn formele strepen gaat staan en zegt
dat wij er niets mee te maken hebben, dan zijn we snel uitgepraat. Wij willen
ook niet dat andere landen, ook EU-lidstaten niet, hier komen uitmaken aan
wie wij een Nederlands staatsburgerschap verlenen.Dat laat echter onverlet dat in politieke zin het signaal dat wij afgeven,
glashelder zal zijn. Wij zullen aangeven dat dit echt destabiliserend zal
werken op allerlei processen die nu gaande zijn. Wij zullen aangeven dat het
een buitengewoon onverstandige stap van Roemenië zou zijn en dat het
ook bijzonder destabiliserend voor de situatie tussen Roemenië en Moldavië
zou werken. Wij zullen ook op de mogelijke consequenties voor zowel het CVM
als de overgangstermijn voor het vrije personenverkeer wijzen. Daarmee geven
wij volgens mij een buitengewoon helder signaal af.De heer Ten Broeke (VVD): Ik ben dat niet
met de staatssecretaris eens. Vorig jaar en het jaar daarvoor hebben wij diezelfde
signalen afgegeven, omdat er altijd wel aanleiding was om Roemenië daar
opnieuw op te wijzen. Dat geldt trouwens ook voor Bulgarije. Ik denk dat de
staatssecretaris dus een stapje verder moet gaan. Het is jammer dat de heer
Van Bommel hier niet aanwezig is. Ik probeer de staatssecretaris al een jaar
lang op te roepen om juist in het kader van het CVM te kijken wat wij nog
meer kunnen doen. Alle aanvliegroutes zijn, wat mij betreft, welkom en denkbaar.
En nog een keertje wijzen op de afspraken die wij hebben... Er zit
ook een vervaltermijn op. Die komt op een gegeven moment steeds dichterbij.
Dan kan de staatssecretaris wel zeggen dat het naturaliseren nu eenmaal behoort
tot de nationale soevereiniteit van alle landen, maar op het moment dat een
land dat groepsgewijs zo massaal doet, plaatst het de hele Unie voor problemen
en voor het blok. Dan kun je artikel 10 van het Verdrag aanwenden, dan kun
je wijzen op de verantwoordelijkheid die Roemenië heeft om de partners
daarover in te lichten. Dat staat overigens ook wel in de brief die ik inmiddels
gelezen heb, maar daar stond net niet in wat ik had willen horen. De staatssecretaris
zegt: de soep wordt misschien niet zo heet gegeten als die wordt opgediend.
Ik vind dat wij heel hard en heel duidelijk moeten maken dat die soep van
tafel moet. En zelfs uit de keuken!Staatssecretaris Timmermans: Je vangt nu eenmaal
meer vliegen met stroop dan met azijn. Je komt er niet door nu alleen maar
een heel formalistische positie in te nemen en te roepen dat het allemaal
niet deugt. Wij geven een helder signaal af. Wij wijzen op de mogelijke consequenties
als men dit pad afwandelt. Wij moeten wel even afwachten wat nu precies de
beleidsvoornemens van de Roemenen zijn. Zij weten precies hoe wij hierover
denken en wat de mogelijke consequenties kunnen zijn. Maar wij moeten de Roemenen
ook de kans bieden om nu zelf een beetje adem te halen en even goed te bezien
wat de consequenties zullen zijn van eventuele stappen en maatregelen. Wij
moeten ons ook voorstellen wat het betekent voor mensen als zij zien dat mensen
van een verwante bevolking, van wie zij vaak denken dat zij ook tot dezelfde
familie behoren, op deze manier bij demonstraties en dergelijke worden aangepakt.
Dan kan ik me die emoties ook wel voorstellen. Misschien kan de heer Ten Broeke
dat invoelingsvermogen ook een beetje opbrengen. Als dat met mensen zou gebeuren
met wie wij ons aan de grens zeer verwant voelen, dan zou het hier niet anders
zijn.Wij moeten de Roemenen even de kans geven om weer te de-escaleren en te
kijken met welke beleidsvoornemens zij nu komen. Maar als zij die kant opgaan,
dan heeft dat grote consequenties, ook voor onze opstelling ten aanzien van
bepaalde punten. Daar zijn wij het helemaal niet over oneens. Dat houden wij
ook nadrukkelijk in de achterzak voor als het zover is. Als die beleidsvoornemens
er zijn, dan zullen wij met de Kamer over onze reactie spreken. Wij sluiten
nadrukkelijk niets uit, maar ik heb gewezen op de kaders waarbinnen wij moeten
opereren.Dan is er nog het onderwerp van the Southern Corridor. De heer Ormel heeft
gevraagd of deze top samenloopt met de top over het Oostelijk Partnerschap.
Hij heeft ook gevraagd welke landen eraan zullen deelnemen. Er is geen sprake
van een samenloop, want de top over the Southern Corridor vindt een dag later
plaats. Van EU-kant doet alleen de Trojka eraan mee. Ik wijs op de problemen
van de afgelopen tijd met de energieleveranties en op de langetermijnproblemen
die Europa zal hebben als wij niet gaan diversifiëren, als wij niet zorgen
voor meer stabiliteit en als wij niet zorgen voor meer netwerken. Dan is die
Southern Corridor van groot belang voor de toekomstige energievoorziening
van de Europese Unie en voor de stabiliteit in het hele gebied. De heer Blom
heeft gevraagd naar de ad-hocdeelname van Rusland en Irak. Als je een plaatje
van het netwerk zou maken, als je in kaart zou brengen hoe die pijpleidingen
lopen en de verbindingen zijn, dan is het logisch dat Irak en Rusland worden
betrokken bij de discussie. Het is één ding om ze te betrekken
bij de discussie, maar zeker in het geval van Rusland moet wel duidelijk worden
aangegeven dat het geen recht van toezicht krijgt op wat daar gebeurt. Dat
is weer een stap te ver. Vandaar dat wij die ad-hocsamenwerking in stand willen
houden en Rusland bij de discussie willen betrekken. Er is geen langetermijnoplossing
voor onze energieproblematiek zonder Rusland. Die is er gewoon niet. Dat moet
je ook gewoon erkennen. Maar het is ook niet zo dat Rusland daar een soort
van speciaal toezichtrecht krijgt als het gaat om de relaties
met andere landen. Dat is ook onaanvaardbaar. In die verhouding zal de top
over the Southern Corridor plaatsvinden.Nadere gedachtewisselingDe heer Ormel (CDA): Voorzitter. Ik dank de
bewindslieden voor de beantwoording in eerste termijn. Ik vind het standpunt
van de Nederlandse regering over Roemenië op zichzelf begrijpelijk, maar
ik vind de uitspraak dat wij rustig moeten blijven toch een iets te zwak signaal.
Daarom zal ik het verslag van dit algemeen overleg op de plenaire agenda zetten
en een motie op dit punt indienen.Staatssecretaris Timmermans: Wat wilt u dan
precies? Als u nu iets precies vraagt en ik kan het u precies toezeggen, dan
hoeft er geen motie te worden ingediend. Maar als ik niet weet wat u precies
wilt, kan ik ook niet tegemoetkomen aan uw vraag.De heer Ormel (CDA): Ik heb in eerste termijn
al aangegeven dat ik vind dat het vrije verkeer van werknemers dat is uitgesteld,
in ieder geval niet kan plaatsvinden als een miljoen Moldaviërs wordt
genaturaliseerd tot Roemeen. Dat zal ik dus in een motie verwoorden.De heer Blom (PvdA): Ik ben een beetje verbaasd.
Ik heb hier voor de rest niets aan toe te voegen.De heer Ten Broeke (VVD): Ik ben benieuwd
waar de heer Ormel mee komt. Ik zal kijken of ik nog eens een oude motie van
de heer Van Bommel en mijzelf kan opdiepen waarin wordt gevraagd om precies
dat te doen waar de heer Ormel nu om vraagt. Dan zullen wij zien of de heer
Ormel daar alsnog voor kan stemmen. Ik vind in elk geval met de heer Ormel
en met het CDA dat het signaal dat de staatssecretaris zou willen afgeven,
daarbij ook nog eens begrip opbrengend, niet voldoende is. Natuurlijk, ik
begrijp ook van alles, ik begrijp ook emoties, ik begrijp ook dat daar een
hele historie achter zit. Maar als dit soort begrip uiteindelijk de facto
leidt tot bijna praktisch een uitbreiding van de Europese Unie, dan moeten
wij toch echt even op onze tellen letten.Staatssecretaris Timmermans: Ik maak hier
bezwaar tegen. U verdraait nu mijn woorden. Ik ben hartstikke helder geweest.De heer Ten Broeke (VVD): Dat zijn mijn woorden,
mijnheer de staatssecretaris.Staatssecretaris Timmermans: Wij zitten hier
niet te bepleiten dat de Europese Unie met een miljoen mensen wordt uitgebreid.De heer Ten Broeke (VVD): U moet even goed
opletten wanneer ik mijn eigen woorden gebruik, wanneer ik de woorden van
de heer Ormel aanhaal en wanneer ik uw woorden aanhaal. Uw woorden had ik
nog niet aangehaald, maar ik roep u wel op om een steviger signaal af te geven.
Wij hebben het afgelopen jaar al een paar keer om dat signaal gevraagd. Ik
zie nu met genoegen dat de heer Ormel die lijn kennelijk ook wil inzetten.
Ik zou graag zien dat u in het kader van het CVM kijkt of dat scherper kan,
of het langer kan en of er een scherper signaal in de richting van Roemenië
kan worden afgegeven. Daar kunt u, wat mij betreft, de lijn van de financiën
voor gebruiken maar zeker ook die van het vrije verkeer van personen. Als
ik dan vervolgens zeg dat als je mogelijk een miljoen Moldaviërs naturaliseert,
je de facto kunt spreken over een uitbreiding van de Europese Unie, dan hoeft
u die woorden bepaald niet voor uw rekening te nemen. Dat zijn
mijn woorden, die leg ik u niet in de mond. Die neem ik van harte voor mijn
eigen rekening.Staatssecretaris Timmermans: Voorzitter Het
standpunt van de Nederlandse regering wordt helder in de brief verwoord. Als
de Kamer op dat punt een andere mening heeft, dan moet zij die maar in een
uitspraak neerleggen. Dan zullen wij zien hoe wij daarop reageren. Mijn belangrijkste
punt, los van de formulering, is dat ik het echt ontzettend jammer zou vinden
als wij net doen alsof wij hier anders over denken. Dat is absoluut niet het
geval. Ik zeg alleen maar dat wij even moeten afwachten waar die Roemenen
mee komen en dat wij dan pas moeten reageren, terwijl de Kamer vindt dat er
nu al definitief moet worden vastgelegd wat wij doen, wat er ook gebeurt.
In het buitenlands beleid moet je ook oog hebben voor de reactie die een bepaalde
handeling aan de andere kant kan hebben. Dan zeg ik: geef ze ook de ruimte
om hun beleidsvoornemens kenbaar te maken. Wij geven duidelijk het signaal
af dat een bepaald voornemen consequenties zal hebben, zeker voor het vrije
verkeer van personen. Op het moment dat die beleidsmaatregelen er zijn, kunnen
wij definitief vaststellen wat wij doen.Kortom, wij wachten rustig het oordeel van de Kamer af, maar ik zou het
jammer vinden als nu het beeld zou ontstaan dat wij maar achterover leunen
en het prima vinden dat er zomaar een miljoen mensen tot EU-burger wordt genaturaliseerd.
Dat is absoluut niet aan de orde, daar is de Nederlandse regering zeer tegen.EXTERNE BETREKKINGENVoorzitter: Ormel Griffier: Kolk-TimmermansDe voorzitter: Wij gaan over tot het tweede
deel van dit algemeen overleg over de Razeb. Dat zal gaan over de externe
betrekkingen. Hierbij is namens het kabinet alleen de minister van Buitenlandse
Zaken aanwezig. Ik meld voorts dat de heer Haverkamp zich heeft afgemeld.
Ik stel voor dat wij een spreektijd van 5 minuten aanhouden.Vragen en opmerkingen uit de commissiesDe heer Ten Broeke (VVD): Voorzitter. Voor
alle duidelijkheid, de minister heeft tijdens het eerste deel van dit algemeen
overleg al iets gezegd over het beleid inzake het Europees nabuurschap. Ik
neem dus aan dat dit nu niet meer aan de orde komt. Wij hebben daar kennelijk
dus uitgebreid over gesproken. Wat ons betreft, gaat het met name om de situatie
in Moldavië, aangezien dat land ook een van de belangrijkste kandidaten
is voor het Oostelijk Partnerschap.De voorzitter: Er is al uitgebreid gesproken
over Moldavië.De heer Ten Broeke (VVD): Dat wilde ik net
zelf constateren.Ik kom te spreken over Birma. Nederland ziet op dit moment terecht geen
aanleiding om het bestaande gemeenschappelijke standpunt aan te passen. Wat
ons betreft, is er ook geen enkele reden om vriendelijk te worden tegen dit
schandalige Birmese regime.Wel interessant is de follow-up van de informele top tussen de EU en de
Verenigde Staten. Daar wil ik graag iets meer over horen, ook in het kader
van een eerder overleg dat wij een week of twee geleden hebben gevoerd. Nederland
pleit voor een sterke Europese inzet op het gebied van de politiehervorming
in Afghanistan. Ik vraag mij af, ook in het verlengde van eerdere vragen daarover,
of er nieuwe perspectieven zijn op dat vlak. Ondertussen is ook
meer bekend over de Amerikaanse voornemens om de startonderhandelingen weer
een nieuwe impuls te geven. Is daar nog over gesproken?Een volgend punt is Oekraïne. Het IMF heeft terecht de begrotingssteun
stopgezet vanwege het niet uitvoeren van het IMF-reddingsplan. Ik wijs op
de actuele situatie in Oekraïne. Wat is de inzet van Nederland op dit
punt?Ik heb ten slotte begrepen dat Georgië van de agenda af is.De voorzitter: Ik zal even herhalen wat de
minister van Buitenlandse Zaken aan het begin heeft meegedeeld. Het onderwerp
illegale immigratie wordt toegevoegd aan de agenda. Dat is al besproken in
het algemene gedeelte van dit AO. De situatie in Sri Lanka zal niet worden
behandeld tijdens dit algemeen overleg, omdat daarover een apart AO zal worden
gehouden. Georgië wordt van de agenda afgevoerd. Een meerderheid van
deze commissie heeft aangegeven dat zij het algemeen overleg over de mensenrechten
niet door wilde laten gaan. Dat betekent dat dit AO zal worden uitgesteld
tot na het zomerreces. Daarom zult u eventuele opmerkingen over de Durbanconferentie
tijdens dit AO over de Razeb moeten maken.De heer Ten Broeke (VVD): Ik kan daar heel
kort over zijn. Over de Durbanconferentie kunnen wij niet anders zeggen dan
dat wij de actie die door Nederland is ondernomen om niet naar de speech van
de Iraanse president te luisteren, uitstekend vinden.De heer Van Bommel (SP): De heer Ten Broeke
schetst het nu alsof de Nederlandse regering ervoor gekozen heeft om alleen
de speech van Iran te ontlopen. De hele conferentie is echter gemist. Gaat
uw oordeel over de hele conferentie of alleen over de speech van Iran?De heer Ten Broeke (VVD): De speech van de
heer Ahmadinejad, ook in de uiteindelijk gewijzigde versie, vonden wij meer
dan voldoende aanleiding om daar niet nog eens naar te hoeven luisteren. Wij
hebben deze haatzaaiende opmerkingen vaak genoeg van de kant van Iran gehoord.
Hier in de Kamer is alleen al in de voorbereiding uitgebreid en meermalen
gesproken over deze conferentie. Dus dat Nederland die zomaar aan zich voorbij
heeft laten gaan, kun je werkelijk niet beweren en staande houden. Er is veel
aandacht voor geweest. Ik had wel de indruk dat het heel erg een tribunaal
dreigde te worden. Wij hebben de houding van de minister altijd gesteund:
constructief maar buitengewoon kritisch. En toen het inderdaad een tribunaal
dreigde te worden, is het niet aanwezig zijn bij de speech van de Iraanse
president, wat mij betreft, een goed signaal geweest.De heer Van Bommel (SP): Dan toch meer inhoudelijk.
U hebt het Nederlandse wegblijven gesteund. Er is een slotverklaring gekomen
die in vergelijking met de slotverklaring van Durban I een stuk milder is.De heer Ten Broeke (VVD): Nou...De heer Van Bommel (SP): Jazeker, als het
gaat om de positie van Israël, als het gaat om de kwestie van de religie,
is deze slotverklaring een stuk milder. Toentertijd steunde u Nederlandse
deelname en ook Nederlandse ondertekening. Nu komt er een slotverklaring die
een stuk milder is, en dan zegt u in één keer: Nederland moet
daar geen partij bij zijn.De heer Ten Broeke (VVD): Ik heb niet de indruk
dat die verklaring zo veel milder is. Ik hoop zo meteen van de regering te
horen waarom zij nog steeds bij haar standpunt is gebleven. Nogmaals, ik heb
niet de indruk dat deze verklaring uiteindelijk zo veel meer perspectief heeft
geboden. Ik denk dat het een conferentie is geweest die niets
anders om het lijf had dan een soort strafexpeditie tegen Israël. En
daar doen wij niet aan mee, mijnheer Van Bommel!De heer Blom (PvdA): Ik begin met Birma. De
Partij van de Arbeid steunt de inzet van de Raad om zich te beraden op de
mogelijkheden voor de ondersteuning van activiteiten van Birmese niet-gouvernementele
organisaties en de versterking van het maatschappelijk middenveld via de uitvoering
van hulpprogramma’s met het oog op vermindering van het isolement van
de Birmese bevolking. Speciale aandacht is nodig voor de huidige sanctieregeling
ten aanzien van Birmees hout. Deze sancties dienen immers niet alleen een
doel om tot verandering op het gebied van de mensenrechten te komen maar ook
een milieudoel. Uit antwoorden op vragen van mijn collega Van Dam over het
sanctieregime van de EU ten aanzien van Birmees hout blijkt dat het huidige
duale beleid van de EU het effectief toepassen van het sanctieregime ten aanzien
van Birmees hout in de weg zit. Te vaak wordt Birmees hout nog geëxporteerd
naar een land in de regio en daar verwerkt tot eindproduct. Omdat het product
hierdoor officieel niet meer uit Birma komt maar uit het verwerkende land,
kan de producent op deze manier gemakkelijk het sanctieregime van de EU ten
aanzien van Birmees hout omzeilen. Gebleken is dat met de huidige regels voor
zowel de douane als het sanctieregime de EU te weinig kan doen tegen deze
misstanden. De Partij van de Arbeid pleit voor een aanscherping van het sanctieregime
om dergelijke misstanden in de toekomst te voorkomen. Kan de minister aangeven
op welke wijze dit probleem kan worden verholpen? Is hij bereid om tijdens
de Razeb te pleiten voor het vinden van een duurzame oplossing van dit probleem?
En, zo ja, wat zal dan de inzet van de minister zijn?Over Oekraïne is al het een en ander gezegd. De EU streeft naar politieke
en economische stabiliteit in de ons omringende landen. Dat de focus in Oekraïne
nu ligt op de politieke crisis doet zowel het land als de EU geen goed. Op
welke wijze denkt de EU te kunnen bijdragen aan de bestrijding van deze gevolgen
van de crisis?Een volgend punt is Iran. De Partij van de Arbeid steunt de regering in
haar mening dat na de handreiking van president Obama – de zogenaamde
E3 plus 3: China, Duitsland, Frankrijk, Rusland, het VK en de VS – de
bal nu bij Iran ligt om zich te schikken naar het aanbod van de E3 plus 3
om tot verdergaande politieke, economische en veiligheidssamenwerking te komen.
Dat betekent dus ook dat op dit moment geen nieuwe sancties tegen Iran zouden
moeten worden ingesteld. Nieuwe sancties zouden afbreuk kunnen doen aan de
handreiking van de E3 plus 3 met de VS daar vooraan.Mevrouw Peters (GroenLinks): Voorzitter. Ik
wil het over drie onderwerpen hebben: de EU-Chinatop, Birma en dan nog even
een korte opmerking over de Geneefse Antiracismetop.Allereerst iets over China en de mensenrechten. Het is algemeen bekend
en er is uitgebreid over gerapporteerd dat in China de situatie voor mensenrechtenactivisten,
demonstranten, aangeklaagden en gevangenen de afgelopen jaren weer achteruit
is gegaan. Het neerslaan van de demonstraties in Tibet hebben bij ons een
onuitwisbaar bloedig beeld op het netvliet achtergelaten. Mede daarom heeft
GroenLinks samen met de Partij van de Arbeid, breed door de Kamer gesteund,
vorig jaar voorgesteld dat de dalai lama in Nederland wordt ontvangen, teneinde
ook een Tibetaans geluid te kunnen horen te midden van de oorverdovende pr-campagne
van de Chinezen. De dalai lama wordt in juni daadwerkelijk ook in het parlement
ontvangen. Hoe is de Nederlandse regering van plan om de dalai lama te ontmoeten?
Ik heb begrepen dat er een rechtstreeks verzoek is gedaan aan de minister-president
of hij de dalai lama wil ontmoeten. Wat is daarop het antwoord van de minister-president?
Wat adviseert de minister van Buitenlandse Zaken de premier over
zijn ontmoeting met de dalai lama? Hoe gaat deze minister, die tot vreugde
van GroenLinks al publiek heeft aangegeven dat hij bereid is om de dalai lama
te ontmoeten, dat daadwerkelijk doen? En wanneer?Het heeft ons ook een beetje verbaasd dat Tibet niet voorkomt op de agenda
voor de EU-Chinatop. Er is immers een hele trits van onderwerpen geagendeerd.
Kan ik ervan uitgaan dat de Nederlandse regering daar toch wel een inbreng
over zal voorbereiden? Tibet mag niet ontbreken in de gesprekken tussen de
EU en China. Wij laten ons op dat niveau toch niet imponeren door Chinese
dreigbrieven!Vervolgens ga ik in op de situatie in Birma. Er zijn nieuwe verkiezingen
aangekondigd. Dit geeft de ruimte om te pleiten voor meer mensenrechten en
biedt misschien een nieuw politiek momentum. De hulpverlening heeft na de
cycloon en de verwoestingen een beetje vrijheid gekregen om te opereren. Dit
is misschien een aangrijpingspunt voor samenwerking met grasroot-organisaties
in het Birmese veld. Hoe zal de Nederlandse regering die twee punten gebruiken
om te proberen wat meer beweging te krijgen in het statische Europese standpunt
over Birma dat al jarenlang geen andere maatregel kent dan sancties? Ik ben
er wel voor dat de bestaande sancties worden verlengd. Er moet iets goeds
gebeuren, willen ze kunnen worden verzacht. Daar staat tegenover dat het momentum
verloren moet zijn om ze te gaan verscherpen. Los van het feit dat ik mij
maar moeilijk kan voorstellen hoe de sancties kunnen worden verscherpt, wil
ik voorkomen dat de twee genoemde voorzichtige aangrijpingspunten verloren
gaan doordat de sancties worden verscherpt. Welk standpunt neemt de regering
in?De bestaande sancties moeten wel worden geïmplementeerd. Er is een
probleem met de implementatie van het importverbod op Birmees hout. Het hout
komt in onderdelen via andere landen als China en Maleisië toch in Europa.
In die landen worden de herkomstpapieren vervalst en wordt illegaal hout met
legaal hout gezuiverd. Zo kan Birmees hout via Singapore, Thailand, Vietnam,
China en Maleisië toch de Europese markt bereiken ook al is in het sanctiereglement
opgenomen dat het verboden is om op die manier sancties te omzeilen. Wil de
minister er bij zijn EU-collega’s voor pleiten om de handelsroutes van
Birmees hout naar Europa en de omvang ervan te monitoren, om maatregelen te
nemen om de mazen in het net te dichten en dus het importverbod aan te scherpen?
Er moet ook worden gecontroleerd of Europese bedrijven de handelssancties
niet bewust omzeilen door import via andere landen of fraude met de herkomstpapieren.Wij weten allemaal dat het budget voor ontwikkelingssamenwerking onder
druk staat. Wij zouden vanmiddag spreken over het mensenrechtenbeleid en de
potjes voor de ondersteuning van dit beleid. Kan de minister mij geruststellen
dat het budget voor de kleine ingangen die wij hebben met de kleine grasroot-bewegingen
die net tot ontwikkeling zijn gekomen in Birma, niet in gevaar komt opdat
wij die bewegingen ook in de toekomst kunnen blijven steunen?Het is een ding dat de heer Ahmadinejad tijdens de antiracismetop het
forum heeft misbruikt voor zijn speech, maar het is een ander ding dat je
door niet mee te doen de positieve opbrengsten van die bijeenkomst niet kan
steunen. Ik heb de slotverklaring gespeld en ik vind het eigenlijk wel een
mooie verklaring, mooier dan de vorige keer. Ik zie geen onaanvaardbare clausules
waarover de minister sprak in zijn persverklaring die is uitgegaan voordat
de slotverklaring was aangenomen. Is de minister – nu hij de slotverklaring
heeft kunnen lezen – nog steeds van mening dat er onaanvaardbare passages
in staan? Is er een mogelijkheid om ondanks de afwezigheid als land, steun
aan de slotverklaring uit te spreken?De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. Ik begin
met het Europees nabuurschapsbeleid. Het goede nieuws is dat de betrekkingen
tussen Turkije en Armenië lijken te verbeteren. Dit verheugt
mij zeer, mede omdat ik ervan uitga dat Armenië ooit een buurland van
de Europese Unie zal zijn. Het zal goed zijn als de contacten tussen niet
alleen de regeringen, maar ook de bevolkingen van beide landen verbeteren,
tussen christenen en moslims, zeg ik met nadruk. Die contacten kunnen alleen
verbeteren als men kan reizen tussen Turkije en Armenië. De grens moet
dus open.De Kamer heeft in het verleden een motie aangenomen waarin wordt gesteld
dat in de onderhandelingen met Turkije over de toetreding tot de Europese
Unie, de erkenning van de geschiedenis een rol moet spelen, meer expliciet:
de Armeense genocide. De heer Erdogan heeft onlangs in Londen expliciet gezegd
dat Turkije de Armeense genocide nooit zal erkennen. Daarom is het belangrijk
dat dit onderwerp op de agenda blijft staan. Ik roep de regering op om dit
expliciet te blijven bevorderen conform de motie van de Kamer.De heer Blom (PvdA): De heer Van Bommel gaat
ervan uit dat Armenië een buurland wordt van de Europese Unie. Mag ik
er daarom van uitgaan dat de SP-fractie voorstander is van de toetreding van
Turkije tot de Europese Unie?De heer Van Bommel (SP): Die conclusie is
logisch en juist.De conferentie in Durban heeft een slotverklaring opgeleverd die naar
mijn mening voldoet aan alle rode lijnen van de Nederlandse regering. Ik vind
het dan ook onbegrijpelijk dat Nederland is weggebleven. Ik begrijp het niet,
ik vind het ook een verkeerd signaal en een gemiste kans en ik vind het beschamend.
In de verklaring van 2001 staan passages waarin de kwestie tussen Israël
en de Palestijnen letterlijk wordt benoemd. Zo wordt onder meer gesteld: «Wij
zijn bezorgd over het lot van het Palestijnse volk onder buitenlandse bezetting.
Wij erkennen het onvervreemdbare recht van het Palestijnse volk op zelfbeschikking.»
Nederland heeft in 2001 ingestemd met die passage die ook in overeenstemming
was met resoluties van de VN. Daar zou geen bezwaar tegen kunnen zijn. Tegen
een bevestiging van de verklaring van 2001 zou op grond van deze passage ook
geen bezwaar kunnen worden gemaakt. Ik vraag de regering dan ook hier vandaag
uiteen te zetten op welke wijze niet is tegemoet gekomen aan de Nederlandse
eisen en op welke punten de slotverklaring zoals die is vastgesteld, niet
door Nederland wordt aanvaard.Mijn volgende punt heeft betrekking op de relatie tussen de EU en China.
In de geannoteerde agenda wordt ingegaan op het wapenembargo tegen China.
Nederland handhaaft zijn standpunt. Ik juich dit toe, als ik het tenminste
goed begrijp, want hiermee zou dan moeten worden bedoeld dat Nederland voor
de instandhouding van het wapenembargo tegen China is. In het verleden was
hier discussie over. Nederland heeft het standpunt ingenomen dat het dit embargo
alleen zal steunen als het niet enige land is dat dit doet. Ik krijg graag
een nadere toelichting op dit punt. Ik ben van mening dat het wapenembargo
tegen China intact moet blijven, ook al zou Nederland de enige voorstander
daarvan zijn.Verder hoor ik graag het oordeel van de minister van Buitenlandse Zaken
over de onaanvaardbare bemoeienis van de Chinese ambassadeur met het ontvangstbeleid
van de Tweede Kamer. Dit is ongehoord. Ik heb begrepen dat de minister van
Buitenlandse Zaken op dit punt niet door de Chinese ambassadeur is beïnvloed.
De Kamer wel en dat is onaangenaam. Zij heeft haar eigen verantwoordelijkheid
genomen, maar als buitenlandse diplomaten in Nederland zich zo gedragen, zou
de Nederlandse regering ook een opmerking moeten maken. Er zijn ambassadeurs
voor minder op het matje geroepen.Ik sluit mij aan bij de opmerkingen van vorige sprekers over het sanctieregime
tegen Birma dat kennelijk niet effectief is. Nederland spreekt uit dat het
effectiever moet worden gemaakt. Hoe wil de regering dit bereiken, want het
is wel nodig? Nederland is in de follow up van de informele top tussen de EU en de VS
voorstander van een EU-Pakistantop. Ik ben daar ook voor, maar wat betekent
dit concreet? Welke punten zouden daar aan de orde moeten worden gesteld?
Zeer recent is ook in de Kamer de kwestie aan de orde geweest van delen van
Pakistan die aan de taliban worden gegund. De Amerikaanse regering heeft hierover
terecht haar zorgen uitgesproken. Worden die onderwerpen dan aan de orde gesteld?
Komen dan ook de Amerikaanse militaire betrokkenheid en activiteiten in Pakistan
aan de orde? Naar mijn beste weten is daar geen mandaat voor.In het kader van het Midden-Oostenvredesproces wordt gedacht over een
technische opschorting van de onderhandelingen met Israël over een vernieuwd
associatieakkoord. Naar zeggen van de minister is de Europese Commissie voor
aanhouding van de opschorting. Hoe staat de Razeb hier tegenover? Welke voorwaarden
worden aan Israël gesteld om de facto de onderhandelingen te hervatten?Voorzitter: Van BommelDe heer Ormel (CDA): Voorzitter. Ik heb waardering
voor de inspanningen van de minister in de voorbereidingen van de antiracismetop
om de verklaring te verbeteren. Nederland heeft zijn best gedaan om andere
lidstaten mee te krijgen en zo veel mogelijk samen op te trekken binnen de
Europese Unie. Het is goed dat Nederland zelf de conclusies heeft getrokken
en niet aan de top heeft deelgenomen. Ik verwijs dan niet alleen naar de toespraak
van de president van Iran, maar ook naar de slotverklaring van Durban II die
naar mijn mening niet milder is dan de verklaring van Durban I.Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik vraag de heer
Ormel om wat meer verantwoording dan hij nu aflegt. De CDA-fractie heeft de
vorige keer toen de Durbanverklaring werd aangenomen, geen bezwaar gemaakt
tegen de bepalingen die daar toen in werden opgenomen. Die bepalingen zijn
nu weg. Nu de heer Ormel een veroordeling uitspreekt over de nieuwe verklaring,
wil ik graag letterlijk van hem horen welke passages hem irriteren en voor
hem onaanvaardbaar zijn.De heer Ormel (CDA): Mijn fractie was ook
tegen de slotverklaring van Durban I. Ik zie zulke grote overeenkomsten tussen
beide dat ik de slotverklaring absoluut niet milder vind.Mevrouw Peters (GroenLinks): Nederland heeft
de vorige verklaring ondertekend met de steun van de CDA-fractie, maar belangrijker
...De heer Ormel (CDA): Zonder de steun van de
CDA-fractie.Mevrouw Peters (GroenLinks): Mijn vraag is
tegen welke passages de CDA-fractie nu precies bezwaar heeft. Ik heb de verklaring
nagelezen en die leest als een standaard mensenrechtenverklaring. Welke passages
zijn aanstootgevend?De heer Ormel (CDA): Er staan diverse passages
in, bijvoorbeeld over blasfemie en religie boven mensenrechten, die voor mijn
fractie absoluut onaanvaardbaar zijn. Ik begrijp eerlijk gezegd niet dat de
fractie van GroenLinks dit voor zoete koek aanneemt. Ik heb mevrouw Peters
niet geïnterrumpeerd, omdat ik dat als voorzitter niet wil doen, maar
ik zou de vraag willen terugkaatsen. Vindt mevrouw Peters de opmerkingen over
blasfemie in de slotverklaringen dan zo prima?Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik heb samen
met de VN-mensenrechtencommissaris in die verklaring geen bepalingen kunnen vinden die onder de internationale standaarden voor de bescherming
van mensenrechten op het gebied van vrijheid van meninguiting of religie gelden.
Ik vraag aan de heer Ormel om mij aan te wijzen waar hij dit anders ziet.De heer Ormel (CDA): Ik heb zojuist mijn antwoord
gegeven. Ik vind de verklaring absoluut niet milder. Ik herhaal dat het onjuist
is dat de CDA-fractie voorstander was van de verklaring Durban I. Een meerderheid
van de Kamer was daarvoor, maar de CDA-fractie was ertegen.Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik constateer
dat de CDA-fractie een verklaring afwijst, maar niet kan zeggen wat er mis
mee is. Zij gaat dus gewoon mee met de demagogie van de Nederlandse regering:
weglopen voordat je weet waar je het over hebt.De heer Ormel (CDA): Dit is apekool. Ik heb
al gesproken over de bepalingen over blasfemie en het standpunt over religie.
Zo zijn er nog wel meer punten te noemen.Het baart ons wel zorgen dat Nederland heeft geprobeerd om samen op te
trekken met de EU, maar dat de EU niet voor een gezamenlijk optreden in het
kader van de antiracismetop heeft gekozen.Het gemeenschappelijk standpunt over Birma zal door de Raad worden verlengd.
Nederland ziet op dit moment geen aanleiding om het gemeenschappelijke EU-standpunt
aan te passen. Mijn fractie is het eens met deze lijn van verlenging. Er is
weinig tot geen verbetering in Birma. De Birmese autoriteiten trekken zich
nergens iets van aan en vrijwel alle leiders van de oppositie zijn in detentie.
De minister schrijft dat de Raad zich de komende tijd zal buigen over de vraag
hoe het Birmabeleid effectiever kan worden gemaakt. Dat lijkt mij verstandig.
Ik dank de minister voor het antwoord op de schriftelijke vragen die hierover
zijn gesteld. Ik heb nog wel enkele suggesties. Zo zou de Europese Unie tijdens
de Raad kunnen uitspreken dat zij uitziet naar de aangekondigde review van
de VS over Birma. Initiatieven van de VS zijn belangrijk evenals de samenwerking
tussen de EU, de VS en de Aziatische partners. De minister is van mening dat
de Europese Unie de dialoog met Birma moet aangaan. Hoe stelt de minister
zich dat voor? Is dit een dialoog op hoog niveau? Wordt er met leiders gesproken?
Gebeurt dit dan ook met de VS en de Aziatische partners?Wil de minister zich hard maken voor de ondersteuning van activiteiten
van ngo’s en de versterking van het maatschappelijk middenveld in Birma
via de uitvoering van hulpprogramma’s, niet alleen via centraal Birma,
maar ook grensoverschrijdend uit bijvoorbeeld Thailand? Zo kunnen ook de moeilijk
bereikbare gebieden worden bereikt.Er is van alles van de agenda afgevoerd en eraan toegevoegd, maar het
verbaast mij dat piraterij er niet op staat. Waarom niet? In mei zal er een
internationale piraterijtop plaatsvinden. Het is belangrijk dat de EU tijdens
die top een gezamenlijk standpunt inneemt. Ik krijg hier graag een reactie
van de minister op.Het is logisch dat de economische crisis het belangrijkste thema zal zijn
van de EU-Chinatop naast belangrijke thema’s als mensenrechten en klimaat.
Internationale economische afspraken zijn noodzakelijker dan ooit. Op dit
gebied kan er voortgang worden geboekt met China. De EU zal inzetten op aansluiting
van China bij de Agreement on Government Procurement van de WTO. Daarnaast
wil Europa de Doharonde zo snel mogelijk afronden. Dit zijn belangrijke punten.
Kan de minister aangeven wat de belangrijkste geschilpunten zijn op economisch
gebied tussen China en de Europese Unie? Voorzitter: OrmelAntwoord van de ministerMinister Verhagen: Voorzitter. Ik begin met
Pakistan, dan volgen Oekraïne, Iran, Birma en uiteraard komen ook nog
de elementen van Durban, het oostelijk nabuurschap en de piraterij aan de
orde.De heer Van Bommel sprak over de inzet van Nederland tijdens de top met
Pakistan. Ik wijs erop dat veel van deze toppen geen bijeenkomsten zijn van
alle lidstaten van de Europese Unie met de vertegenwoordigers van dat land;
zij beperken zich slechts tot de Trojka. Zo neemt Nederland niet deel aan
de EU-Chinatop. Wij bespreken in de Razeb wel de inzet van de heer Solana,
de Europese Commissie of het voorzitterschap, maar wij voeren niet zelf het
woord tijdens de top zoals dit tijdens sommige andere toppen wel het geval
is.Voor de Pakistantop ligt een aantal elementen voor de hand. In de eerste
plaats de follow up van die elementen van de Afghanistantop waarbij de regionale
benadering een rol speelt. Vorige week vrijdag was er een bijeenkomst in Tokyo
over Pakistan, een donorconferentie waarbij minister Koenders aanwezig was.
Ook tijdens die grote bijeenkomst werd de regionale benadering aan de orde
gesteld.Het is van belang dat er in de follow up van de EU-Pakistantop wordt nagegaan
hoe in het kader van die relatie een bijdrage kan worden geleverd aan een
stabiel Pakistan. Dit is van groot belang voor de stabiliteit in de regio,
niet in de laatste plaats in Afghanistan. De EU-Pakistantop is ook een goed
moment om te bezien welke bijdrage de Europese Unie kan leveren aan democratische
veranderingen, goed bestuur en dus stabiliteit. Juist daarom is het van belang
dat de regering van Pakistan wordt aangesproken en gewezen op haar verantwoordelijkheden
op het gebied van mensenrechten, persvrijheid, herstel van de rule of law
en de voortgaande democratisering. Als je het hebt over democratisering en
het tegengaan van de talibanisering van Pakistan, heb je het juist hierover.
Als wij een alternatief willen bieden voor de oproep tot jihad, moeten er
goede alternatieven worden geboden bijvoorbeeld op het terrein van onderwijs.
Dergelijke elementen komen natuurlijk aan de orde.Bovendien kan tijdens de bijeenkomst ook het belang van regionale samenwerking
worden benadrukt. De vraag is of de Europese Unie als belangrijkste handelspartner
van Pakistan meer flexibiliteit kan betrachten om de noodlijdende economie
van Pakistan er weer bovenop te helpen. Juist in de discussies in Den Haag
en Tokyo hebben wij gekeken hoe handel een bijdrage kan leveren aan economische
ontwikkeling en derhalve meer stabiliteit. Dit kan ook effect hebben op de
regionale handelsbetrekkingen.Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik weet niet
wanneer de top plaatsvindt.Minister Verhagen: 17 juni.Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik weet ook niet
welke invloed Nederland kan hebben op de regering van Pakistan. Ik ben benieuwd
of er nog dingen aan de agenda kunnen worden toegevoegd. In de eerste plaats
de mening van Ahmed Rashid die ook de Nederlandse regering eerder heeft geadviseerd
over Pakistan. Hij heeft er in zijn commentaar op de nieuwe Obamastrategie
op gewezen dat Amerika de kracht van het antiwesterse en anti-Amerikaanse
sentiment onderschat. Het karakter van de talibanisering daar is echt gericht
tegen westerse invloeden, anders dan in Afghanistan waar het meer is gericht
tegen de concurrente krijgsheren. Hoe gaat zo’n top daarmee om? Is Europa er met Nederland krachtig voorstander van dat tribale regio’s
binnen het normale grondwettelijke bestuur moeten worden gebracht? Kan de
top daaraan bijdragen?Minister Verhagen: De top gaat niet over het
eerste element dat mevrouw Peters noemt. Het tweede element is een van de
zaken die in de conferentie in Tokyo aan de orde zijn gesteld. De vraag is
hoe je de Pakistaanse regering kunt aanspreken op en hoe je haar kunt helpen
bij het vestigen van haar jurisdictie over het hele land. Dit is immers een
van de problemen. Minister Koenders heeft dit ook gezegd in het kader van
de hervatting van de ontwikkelingssamenwerking. Juist met het oog op de ontwikkeling
van grote delen van het land die noodzakelijk is om een tegenwicht te kunnen
bieden aan de taliban of om een alternatief te kunnen bieden voor de aansluiting
bij de taliban, moet dit element aan de orde worden gesteld. De gedachte dat
wij de Swatvallei uit handen geven om de contacten in Islamabad te bevorderen,
is verkeerd. Dit zal integendeel juist leiden tot een verdere talibanisering
van heel Pakistan. Wij bezien nu op welke wijze wij hieraan een bijdrage kunnen
leveren in de EU-Pakistanrelatie, maar ook in onze bilaterale relatie. Overigens
komt er nog een brief naar de Kamer waarin de inzet voor en de uitkomsten
van de conferentie in Tokyo nader worden toegelicht. Daarin wordt een invulling
gegeven van de EU-relatie. Minister Koenders zal de Kamer nadere informatie
kunnen verschaffen, omdat hij bij de bijeenkomst aanwezig was.De heer Van Bommel heeft gevraagd naar de VS-activiteiten. Dit is een
zaak tussen de VS en Pakistan. Ik heb al meermalen gezegd dat de EU en de
NAVO geen militaire activiteiten in de Swatvallei ondernemen. De Amerikaanse
chef defensiestaf Mullen en de regionale vertegenwoordiger Holbrooke zijn
er net geweest. In hoeverre er op verzoek van de Pakistaanse regering bepaalde
activiteiten door de VS worden ondernomen, is iets wat zij moeten regelen.
Juist omdat de NAVO daar geen taak en mandaat heeft, hebben wij ons ook altijd
gekeerd tegen militaire activiteiten van bijvoorbeeld ISAF in Pakistan. Dit
is dus ook niet aan de orde in de EU.De heer Van Bommel (SP): Het is uiterst relevant
wat de minister zegt. Toch denk ik dat het van groot belang is om dit vraagstuk
op de agenda te krijgen, omdat het wel gevolgen heeft voor de situatie in
de regio en dus ook gevolgen voor de internationale betrokkenheid in Afghanistan.
Ik meende dat dit wellicht in het licht van de nieuwe vriendschap van de minister
ook bij het bezoek aan Washington aan de orde zou zijn geweest, maar misschien
vergis ik mij daarin.Minister Verhagen: Ik wil hier best verslag
doen van mijn bilaterale reis naar de Verenigde Staten. Ik wil hier ook best
verslag doen van de gesprekken die ik met mevrouw Clinton heb gevoerd. Dit
alles staat echter niet op de agenda van de Razeb. De Kamer gaat over haar
eigen orde, maar dit is geen punt dat aanstaande maandag wordt besproken.De heer Van Bommel (SP): Ik ben alleen op
dit punt geïnteresseerd. Het gaat over Pakistan.De voorzitter: Wij wachten het verslag van
de minister met belangstelling af. Wij hebben al diverse foto’s gezien
en wij krijgen ongetwijfeld een verslag van het bezoek. Ik constateer dat
de vraag van de heer Van Bommel specifiek op Pakistan was gericht en hij refereerde
daarbij aan het contact dat de minister heeft gehad met de Amerikaanse minister
van Buitenlandse Zaken. Het is aan de minister om al of niet te antwoorden
op die vraag. Minister Verhagen: De militaire activiteiten
in Pakistan staan niet op de agenda van de EU-Pakistantop.De heer Ten Broeke (VVD): De minister brengt
het nu zelf op. Ook ik ben geïnteresseerd om met name op het punt dat
de heer Ormel net opbracht en dat ook niet op de agenda staat, te vernemen
hoe staat het met de afspraken die kennelijk zijn gemaakt met de Amerikanen
over het optreden tegen piraten.De voorzitter: De minister heeft aangekondigd
dat het onderwerp piraterij later in zijn antwoord aan de orde komt. De heer
Ten Broeke spreekt voor zijn beurt wat dit betreft. Ik verklaar deze vraag
op dit moment buiten de orde.Minister Verhagen: Wat heeft piraterij met
Pakistan te maken?De voorzitter: Ik heb al gezegd dat deze vraag
buiten de orde is. De minister prikkelt nu een lid van de commissie. Ik verzoek
hem om zijn beantwoording voort te zetten.Minister Verhagen: Voorzitter. Ik ga verder
met Oekraïne. Ook daar is geen piraterij. De heer Blom vroeg hoe wij
omgaan met de gevolgen van de economische crisis voor Oekraïne. Ook de
heer Ten Broeke sprak daarover. Er zijn verschillende mogelijkheden in de
standby arrangements van het IMF die leningen en financiële steun op
dit punt mogelijk maken zowel door de Wereldbank en IMF als door de Europese
Commissie en bilaterale donoren als Japan en Rusland. Het heeft lang geduurd
voor dat de president en de premier van Oekraïne het eens werden over
de voorwaarden. Op 17 april jongstleden is er een akkoord gesloten tussen
IMF en Oekraïne over een IMF-programma. Er kan dus nadere ondersteuning
worden gegeven. De vraag blijft natuurlijk of er voldoende politiek draagvlak
in Oekraïne is voor de bij decreet genomen hervormingsmaatregelen. Die
zijn noodzakelijk wil de financiële steun zin hebben en een economische
ontwikkeling mogelijk zijn. Alleen financiële steun heeft geen zin. Complicerende
factor is de politieke machtstrijd. Er is nauwelijks dialoog met het parlement.
Wij zullen ervoor blijven pleiten dat de Europese Unie Oekraïne blijft
aanmoedigen om de hervormingen door te zetten. Als dit niet het geval is,
zal het moeilijk zijn om de sociaaleconomische gevolgen van de financiële
crisis te boven te komen.De heer Blom heeft gevraagd naar de appreciatie ten aanzien van Iran.
Laat ik voorop stellen dat ik blij ben met de handreiking van president Obama
en de uitnodiging van de E3 plus 3 – dus inclusief de VS, dat is nieuw
en dat wil ik hier wel onder de aandacht brengen – om weer met Iran
te gaan praten over een oplossing van het nucleaire probleem. Ik heb dit ook
tegen minister Clinton gezegd. Dan licht ik de Kamer dus toch al een beetje
in. Het is aan Iran om te laten zien dat het zich verantwoordelijk opstelt.
Er is nu een handreiking gedaan en er ligt een positief signaal van de E3
plus 3 en daar zal een antwoord van Iran op moeten komen. Wij moeten ons echter
niet rijk rekenen. Ik hoef maar te verwijzen naar de volstrekt ontoelaatbare
speech van de president van Iran in Genève. Dit is niet de reactie
die ik had verwacht op de geboden toenadering in het algemeen. Tegelijkertijd
biedt het tweesporenbeleid dat Nederland, de EU en de VS voorstaan een mogelijkheid
om te komen tot medewerking van Iran met het IEAE om tegemoet te komen aan
de resoluties die eerder zijn uitgevaardigd. Wij kunnen hen niet eindeloos
laten broeden op die geboden handreiking, want het uitblijven van een antwoord
is ook een antwoord. Als je een handreiking doet en een positief pakket voorstelt
zoals destijds door de heer Solana, is geen reactie ook een antwoord. De internationale
gemeenschap moet zich daarom ook buigen over de vraag wat zij doet bij het
uitblijven van een reactie. Ik verwacht dat de discussie daar
maandag wel over gaat. Ik zeg niet dat ik nu al voor de instelling van nieuwe
sancties ben, maar ik ben van mening dat je wel voorbereidingen moet treffen
voor nieuwe sancties om ze te kunnen instellen als er tot sint-juttemis wordt
gewacht met een reactie. Zo wordt het tweesporenbeleid dat wij voorstaan geloofwaardig;
dus enerzijds druk als men weigerachtig blijft om mee te werken en anderzijds
een positief pakket als men wel meewerkt. Op dit punt zijn wij het eens met
de Verenigde Staten.De heer Blom (PvdA): Voor alle duidelijkheid,
ik ben het daar ook mee eens. Ik heb letterlijk gezegd dat er op dit moment
geen nieuwe sancties moeten worden getroffen. Ik sluit echter niet uit dat
er in de toekomst gebeurt wat de minister nu schetst.Minister Verhagen: Ik ben blij dat wij het
hier allen over eens zijn. Het is duidelijk dat Iran de ontwikkeling van het
nucleaire programma moet stopzetten en uitvoering moet geven aan de resoluties
van de Veiligheidsraad. De keuze is nu aan Iran. Als Iran werkelijk een nieuw
begin wil in de betrekkingen met de internationale gemeenschap, zal het de
daarbij behorende verantwoordelijkheid moeten en willen nemen.Er is gesproken over de follow up van de EU-VS-top. Deze informele top
op 5 april jongstleden was een voorbereiding van de reguliere top in
juni aanstaande. Tijdens de besprekingen in Praag bleek dat de nieuwe Amerikaanse
regering groot belang hecht aan een intensieve relatie tussen de EU en de
VS. Het is evident dat de VS en Europa elkaar kunnen aanvullen en nodig hebben
op het punt van investeringen in mondiale vraagstukken, de economische crisis,
handel, klimaat, massavernietigingswapens en piraterij.De heer Ten Broeke heeft gevraagd hoe wordt omgegaan met de follow up
van de Afghanistanconferentie in relatie tot de additionele noodzakelijke
Europese steun voor het opleiden van de Afghaanse politie. Ik ben het ermee
eens dat aanvullende Europese steun nodig is, ook en vooral voor de juridische
sector. Die was er tot nu toe te weinig, maar hoe wij dit handen en voeten
geven, moet worden besproken in het overleg tussen Europa en de VS. Wij moeten
politie niet alleen maar zien als paramilitair, dus als aanvulling op het
Afghaanse leger, maar met name ook voor de inzet voor law enforcement en de
reguliere politietaken. Die moeten veel meer aandacht krijgen.Ik ben blij dat Birma op de agenda staat, want het is van belang dat er
een politieke discussie wordt gevoerd over de situatie in dit land en over
de vraag wat de Europese Unie kan bijdragen om hierin verandering te brengen.
De opmerking van mevrouw Peters is interessant. Precies die vraag heb ik ook
in mijn brief over de Razeb op tafel gelegd. Ons doel is een werkelijk democratisch
proces, het vrijlaten van politieke gevangen, vrije verkiezingen, respect
voor mensenrechten en verbetering van de afgrijselijke situatie zoals wij
die al sinds jaar en dag kennen in Birma. Mevrouw Peters wijst er terecht
op dat er door het sanctiebeleid maar weinig verandert in Birma. De vraag
naar de effectiviteit van het beleid is relevant. De mensenrechtensituatie
is onveranderd slecht, het regime toont geen enkele bereidheid om iets ten
goede te veranderen, dissidenten kunnen niet opereren, mensenrechtenactivisten
worden opgesloten, repressie blijft aan de orde en op voorhand weet je eigenlijk
al dat de verkiezingen niet vrij en eerlijk zullen zijn en dat ook niet kunnen
zijn, alleen al omdat de leiders van de oppositie gevangen zitten. Dit is
geen beeld om vrolijk van te worden. Daarbij komt dat wij in Birma te maken
hebben met een extreem gesloten regime dat zich niets lijkt aan te trekken
van de kritiek van de internationale gemeenschap.Na de cycloon hebben wij de zaak een beetje open gekregen en was de toegang
van internationale hulporganisaties mogelijk dankzij de bemiddeling van landen
als Indonesië. Indonesië heeft erop gewezen dat Birma niet bang
hoeft te zijn voor de internationale bemoeienis, omdat het die ook
heeft gezien in Atjeh en daar alleen maar voordeel bij heeft gehad. Dit was
een interessante stelling, want op die manier is de deur een beetje open gegaan.
Dit leidde ertoe dat de speciale gezant van de VN toegang kreeg. Tegelijkertijd
moet ik vaststellen dat die kleine opening niet heeft geleid tot ... De heer
Gambari is er geweest, maar die gesprekken hebben weinig opgeleverd. Het enige
succesje was in wezen dat de junta uiteindelijk heeft ingestemd met internationale
hulpverlening na langdurig aandringen en met name door de benadering van Asean
met daarin een leidende rol van Indonesië.De sancties hebben dus niet geleid tot veranderingen. Die kleine opening
die er even was, heeft ook niet geleid tot een grote koerswijziging op het
gebied van mensenrechten en democratisering. Daarom moeten wij ons precies
die vraag stellen die mevrouw Peters nu stelt. Ik wil daar graag eens apart
met de Kamer over spreken aan de hand van de drie vragen die ik in de brief
heb opgesomd. Moeten wij de sancties handhaven of aanscherpen of moeten wij
iets heel anders doen? Een aantal lidstaten, waaronder Nederland, is van mening
dat er geen aanleiding is om de sancties te versoepelen. Wij zitten echter
wel met dit dilemma. Een aantal andere landen suggereert om de sancties van
tafel te gooien en te kijken wat wij wel kunnen doen. Ik zou daar graag eens
ten principale met de Kamer over van gedachten wisselen. In een apart overleg
kunnen wij praten over de vraag hoe wij verandering daar kunnen bewerkstelligen.
Dit zou mogelijk een verandering van het EU-beleid met zich moeten meebrengen.
Ik ben het ermee eens dat er op dit moment geen sprake kan zijn van afschaffing
van de sancties, gelet op het totaal ontbreken van positieve stappen van de
generaals. Die sancties moeten van kracht blijven.De heer Ten Broeke (VVD): Volgens mij is dit
de tweede keer dat de minister de Kamer oproept om nog eens te kijken naar
het sanctieregime. De Kamer heeft al gekeken naar de mogelijkheden en die
lijken een beetje uitgeput. Ik vraag de minister om hier duidelijk te maken
wat zijn ideeën zijn of ons daarvan in een brief op de hoogte te stellen.
Wij moeten wel iets hebben om over te praten, want anders blijft het wat «frei
schwebend».Minister Verhagen: Wij kunnen wel blijven
roepen dat wij de sancties moeten aanscherpen, maar sancties alleen blijven
onvoldoende. In het verleden hebben wij in de discussies wel tegen elkaar
zitten opbieden. Dan kopen wij misschien ons ongemak met de situatie in Birma
af, want wij hebben dan ons morele gelijk, maar het is maar de vraag of wij
daarmee een bijdrage leveren aan verbetering van de mensenrechten. Daarom
zou ik de discussie wat breder willen trekken en ik wil de Kamer daarover
best een brief sturen. Wij kunnen dan aan de hand daarvan verder praten, want
alleen sancties zijn onvoldoende. Er is überhaupt geen draagvlak in de
Veiligheidsraad, dus zijn er geen VN-sancties, maar alleen autonome maatregelen
van de EU. Die zijn op een gegeven moment ook een beetje uitgeput. Om verandering
te bewerkstelligen, blijft druk noodzakelijk. Ik zal de Kamer een brief sturen,
maar dat doe ik alleen als niet bij voorbaat vaststaat dat de discussie zich
zal beperken tot het bespreken van de mogelijkheid om nog meer sancties te
treffen. Dan heeft zo’n debat geen zin. Ik wil graag aan het verzoek
voldoen, maar dan wil ik een open debat dat is gericht op de effectiviteitvraag.
Het doel is niet sancties, maar verbetering van de mensenrechtensituatie in
Birma.Verschillende woordvoerders hebben gesproken over de huidige sancties
en over het feit dat ondanks de sancties nog steeds Birmees teakhout Nederland
binnenkomt. In mijn schriftelijke antwoord op de Kamervragen heb ik gesteld
dat wij te maken hebben met autonome maatregelen van de EU. Er is geen VN-sanctie
die de import van Birmees teakhout verbiedt, omdat de Veiligheidsraad daarover
geen overeenstemming kon bereiken. De EU heeft dat wel gedaan
en haar eigen verantwoordelijkheid genomen. De consequentie daarvan is dat
alleen EU-landen daaraan gebonden zijn. Wij kunnen dat leuk vinden of niet,
maar landen in Azië en Afrika zijn niet aan die sancties gebonden. Zij
kunnen gewoon Birmees teakhout importeren en zij doen dat ook. Dat is jammer,
omdat daarmee de junta wordt gefinancierd. Dit is geen ideale situatie, maar
een feit.Wij moeten dus roeien met de riemen die wij hebben. De sanctieverordening
is wat dit betreft duidelijk: er mag geen Birmees hout worden geïmporteerd
in de Europese Unie. De douane kan daar tegen optreden als er stevige vermoedens
zijn dat de sanctieregelingen via derde landen worden omzeild. Wij zullen
de andere lidstaten daar ook op aanspreken. Dit is niet ideaal, maar deze
maatregel maakt ondanks de beperkingen wel duidelijk dat het de EU ernst is.
Ik hoop dat de Europese bedrijven zich daarvan rekenschap geven.Nederland maakt zich sterk om met landen in de regio zoals China en de
Aseanlanden in overleg te blijven om een zo effectief mogelijk beleid te voeren.
Juist omdat die andere landen niet zijn gebonden aan de Europese sancties,
staat het hun vrij om producten uit Birma in te voeren. Het is dus zelfs legaal
om producten waarin Birmees hout is verwerkt via derde landen in de EU in
te voeren. Een stoel die in Thailand is gemaakt van Birmees hout mag in de
Unie worden ingevoerd. Een zelfde stoel die in Birma is gemaakt of puur het
hout mogen niet in Europese landen worden geïmporteerd. De reden is dat
de Europese oorsprongregels die op basis van de WTO-regels zijn opgesteld,
bepalen dat goederen van oorsprong, goederen zijn die in dat land een ingrijpende
bewerking of verwerking hebben ondergaan. Op het moment dat een plank teakhout
tot een stoel is gemaakt, kan ik hoog of laag springen, maar het is volgens
de WTO dan gewoon een stoel uit Thailand en er is geen boycot tegen Thailand.
Daar kunnen wij dus niet omheen.Wij kunnen dergelijke import wel zo moeilijk mogelijk maken. De Europese
Unie heeft een extra controlemogelijkheid ingevoerd. Import in de Europese
Unie die erop is gericht om bewust of opzettelijk de sanctiemaatregelen te
omzeilen, geldt wel als een overtreding van het sanctieregime. Dergelijke
activiteiten zijn zelfs strafbaar gesteld onder de nationale sanctieregeling
Birma 2008 en de douane oefent daar controle op uit. Dat geldt voor iedere
Europese lidstaat. Dus de invoer van Birmees teakhout via Duitsland is niet
mogelijk, want Duitsland is ook gehouden aan de EU-sanctiemaatregelen. Ik
heb geen enkele aanwijzing dat andere lidstaten minder streng controleren.
Als wij vermoeden dat de sanctieregelingen via een omweg worden ondermijnd,
is er sprake van een overtreding en strafbaarstelling. De douane treedt dan
op. Wij zullen daar andere lidstaten ook op aanspreken, maar ik heb geen aanwijzingen
dat dit nodig is.De vraag of je de maatregelen moet uitbreiden of dat de oorsprongsregels –
nog los van de WTO-conformiteit – wellicht moeten worden veranderd,
is geen zaak van de ministers van Buitenlandse Zaken. Ik kan niet over de
oorsprongregels praten in de Razeb, dat is een verantwoordelijkheid van de
staatssecretaris van Economische Zaken en de ministers van Economische Zaken
van de andere lidstaten. Als de leden nog nadere stappen wil voorstellen,
moet zij daar met staatssecretaris Heemskerk over spreken die dit in zijn
Europese raden verder kan uitwerken.De heer Blom (PvdA): De laatste opmerking
biedt helderheid over de juiste routing. Ik denk dat je inderdaad moet zoeken
naar een mogelijke regeling. Die is mogelijk, want dit gebeurt ook op het
terrein van wapenexport. De sanctiemaatregelen zijn gericht tegen wapens en
onderdelen van wapens. Hier zou de formulering kunnen zijn: Birmees hout of
iets dat van Birmees hout is gemaakt. Dit is volgens mij ongeveer hetzelfde,
maar ik zal dit zeker in overleg met de staatssecretaris van Economische Zaken
naar voren brengen. Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik ben geen expert
op het terrein van de regels van het oorsprongbeleid. Zijn die oorsprongregels
dezelfde als die waar de minister van Buitenlandse Zaken tegen aan loopt bij
de import van andere dingen waar bloed aan kleeft of die door kinderhanden
of dwangarbeiders zijn gemaakt of van grondstoffen die door krijgsheren worden
verhandeld zoals metalen uit Congo? Doet zich daar hetzelfde probleem voor
als bij het illegale hout uit Birma? De minister nodigt de Kamer uit om hier
dwars door commissiegrenzen heen iets aan te doen. Die uitnodiging neem ik
graag aan. Doet hij dit ook in het kabinet? Heeft hij overleg met zijn collega
van Economische Zaken?Minister Verhagen: Uiteraard, want juist bij
sanctiemaatregelen heb je vaak te maken met het ministerie van Financiën
en het ministerie van Economische Zaken. Met die ministeries vindt veel overleg
plaats over de uitwerking van de maatregelen. Een deel van de problemen wordt
veroorzaakt door de WTO-regels. Ik ben nu bezig met het beleid op het terrein
van kinderarbeid. Ik heb de Europese Commissie gevraagd hoe er een totaalaanpak
kan worden bereikt om kinderarbeid tegen te gaan. Dit geldt met name voor
die producten die gemaakt zijn met slavenarbeid of met de meest erge vormen
van kinderarbeid. Ik ben van mening dat handelsmaatregelen als zodanig en
dus een verbod op de import tot de mogelijkheden moeten behoren. Dan blijkt
echter dat sommige WTO-regels hierin bepalend zijn. Om tot de gewenste uitwerking
te komen, kan dus niet worden volstaan met een bespreking in de Raad van ministers
van Buitenlandse Zaken. Ik kan de zaken natuurlijk wel agenderen. Ik heb bijvoorbeeld
de «diamanten van Mugabe» geagendeerd. Door middel van zo’n
bijeenkomst van de ministers van Buitenlandse Zaken krijgt de Europese Commissie
dan de opdracht om nadere maatregelen voor te bereiden. Voor de oorsprongmaatregelen
van de WTO geldt echter dat ik wel kan roepen dat er een verdergaande aanpak
nodig is, maar dat daarvoor besluitvorming nodig is die door de staatssecretaris
van Economische Zaken in zijn Raad met de verantwoordelijke Commissaris verder
moet worden uitgewerkt. Ik zal mijn ideeën en zorgen overbrengen en de
Kamerleden kunnen dit doen in hun overleg met de staatssecretaris van Economische
Zaken over de EU-maatregelen op het punt van de handel.Ik ben van mening dat de heer Loekasjenko geen platform zou moeten worden
geboden bij de top over het Oostelijk Partnerschap. Dit zou doen voorkomen
dat Wit-Rusland dezelfde positie heeft als de andere deelnemers. In ieder
geval zal Wit-Rusland tijdens de top in heldere woorden worden aangesproken
op de ernstige tekortkomingen op het gebied van democratie en mensenrechten.
Dit zal tijdens deze bijeenkomst ook worden uitgebreid naar Moldavië.
Op 17 april heeft mijn Tsjechische collega tijdens zijn bezoek aan Minsk
een uitnodiging voor de top op 7 mei overhandigd. Die uitnodiging was
conform een eerdere afspraak niet op persoonlijke titel; het land is uitgenodigd
en niet de president. De berichten dat Loekasjenko zelf zou komen, zijn nog
niet bevestigd. Er is een vertegenwoordiger van Wit-Rusland uitgenodigd, maar
als de heer Loekasjenko komt, zal in ieder geval in duidelijke taal worden
aangegeven dat hij ernstig tekortschiet. Zoals wij dat wel vaker bij dergelijke
bijeenkomsten doen, geven wij hem niet de mogelijkheid om net te doen alsof
het daar de goede kant opgaat. Dat Nederland van mening is dat hij eigenlijk
niet zou moeten komen, is ook evident.Ik ben verbaasd over sommige appreciaties van onze benadering van Durban
II. Er wordt nu gedaan alsof wij niet zouden weten wat er in het slotdocument
zou staan en of wij daar niets aan gedaan zouden hebben. Ik ben daar sinds
weken tot en met zaterdag bijna dagelijks mee bezig geweest. Ik heb tot het
laatst toe wijzigingsvoorstellen ingediend. Het feit dat de verklaring op
een aantal punten is verbeterd, is mede te danken aan de Nederlandse inzet.
Als er een land is geweest dat zich intensief en actief heeft
ingezet om het slotdocument te wijzigen, is het Nederland wel. Ik heb op 18 april
besloten – ook op basis van het overleg met de Kamer – dat Nederland
niet zou deelnemen als duidelijk was dat die conferentie misbruikt zou worden
voor Israël-bashing, antisemitisme en dergelijke. De speech van de heer
Ahmadinejad bevestigde onze vrees. Ik heb geen behoefte om mee te werken aan
een conferentie die wordt misbruikt voor onacceptabele, haatzaaiende uitspraken
die alleen al door hun aard racistisch zijn. Het is triest te moeten constateren
dat bepaalde landen deze conferentie hebben misbruikt om over de rug van de
slachtoffers van racisme alleen maar te doen aan Israël-bashing, om de
vrijheid van meningsuiting ter discussie te stellen of om bepaalde vormen
van discriminatie goed te praten, bijvoorbeeld de discriminatie van homoseksuelen.
Daar werk ik niet aan mee. Ik wens niet aan zo’n bijeenkomst deel te
nemen juist omdat antiracisme en de strijd tegen discriminatie te belangrijk
zijn. Ik heb dit tevoren gezegd.Ik heb in Genève een speech gehouden voor de Mensenrechtenraad.
Ik heb daarin exact mijn rode lijnen uitgezet. Ik heb tot op vrijdag en zaterdag
overleg gehad met al mijn Europese collega’s. Ik heb tot donderdagavond
amendementen voorgesteld. Als men daar dan geen rekening mee wenst te houden,
doe ik niet mee. Niet omdat ik het bestrijden van racisme en discriminatie
geen belangrijk onderwerp vind, ik vind het juist te belangrijk om het op
deze wijze te laten misbruiken. Ik ben steeds helder geweest over onze positie.
Dit was een review conferentie. Er is nu gesuggereerd dat de CDA-fractie zich
in het verleden voor Durban I heeft uitgesproken. Ik was toen zelf woordvoerder
in de Kamer en ik heb mij daartegen uitgesproken. Ik was van mening dat Nederland
zich voor een karretje had laten spannen en ik heb toen gezegd dat ik daar
niet aan mee deed. Daarom heb ik ook gezegd dat paragraaf 1 moest worden
verwijderd en dat paragraaf 5 moest worden veranderd. Uiteraard zijn
er verbeteringen geweest, maar ik wijs bijvoorbeeld naar de paragrafen 55,
33 en 65 waarin verwijzingen staan naar resoluties die bijvoorbeeld blasfemie
goedkeuren. Het wordt dan toegedekt in een mooi tekstje, maar intussen wordt
er verwezen naar resoluties die blasfemie op een onaanvaardbare wijze goedkeuren.
Ik heb zelfs een geheel alternatief slotdocument voorgelegd dat zich richtte
op de evaluatie van het antiracisme- en antidiscriminatiebeleid zoals deze
conferentie had behoren te doen. Laten wij nu niet net doen of ik niet wist
wat er in het slotdocument stond. Dit laat ik me niet aanleunen. Als iemand
zich actief heeft opgesteld om tot een aanvaardbare conferentie te komen,
ben ik het wel. Ik was van mening dat de conferentie niet zou bijdragen aan
versterking van de bestrijding van racisme en discriminatie. De abjecte speech
van de president van Iran heeft dit bevestigd. Ik stond daar niet alleen in,
want ik het ook nauw overleg gevoerd met de VS, Australië en Nieuw Zeeland
om tot wijziging van het document te komen. Niet voor niets hebben naast de
VS en Canada ook Australië, Nieuw Zeeland, Italië, Duitsland, Polen
en Tsjechië – nota bene als voorzitter van de Europese Unie –
besloten om niet aan de conferentie deel te nemen. Ik vind het jammer dat
de Europese Unie niet in totaliteit is weggebleven. Ik prijs de aanwezigen
die zijn opgestapt toen die afgrijselijke haatspeech door de heer Ahmadinejad
werd afgestoken. Ik achtte het onverantwoord om hoe dan ook als Europese Unie
eenheid te betrachten en daar dan maar aanwezig te zijn. Ik neem liever een
goed besluit alleen dan een slecht besluit gezamenlijk.Ik wil vormen van racisme en andere vormen van discriminatie nationaal
en internationaal tot speerpunt van het regeringsbeleid maken. Ik heb daar
ook met collega’s over gesproken. Wij hebben in samenspraak met het
maatschappelijk middenveld een nationaal actieplan tegen racisme opgesteld.
Wij werken verder aan een nieuw plan tegen racisme in het kader van de Integratienota
2007–2011. Wij zullen ons ook in internationale organisaties en in bilateraal
verband blijven inzetten voor de bescherming van de positie van etnische,
religieuze en andere minderheden. Wij zullen ons ook blijven
verzetten tegen discriminatie op welke grond dan ook. Als ik niet kan spreken
over de bestrijding van discriminatie van homoseksuelen, omdat die in bepaalde
culturele tradities wordt goedgepraat, als het volgens bepaalde culturele
tradities is toegestaan om iemand het hoofd af te hakken als hij van geloof
verandert, doe ik daar niet aan mee.De heer Van Bommel (SP): Wij delen waar de
minister tegen is, maar de vraag is hoe je dit op een internationale conferentie
over de bestrijding van racisme en andere vormen van discriminatie ook effectief
kan inbrengen. Door weg te blijven, sta je met de rug naar de slachtoffers,
zoals Amnesty International, Human Rights Watch en de Commissaris voor de
Mensenrechten van de VN hebben geconstateerd. Als Nederland dan de indruk
wekt – zoals de minister heeft gedaan in zijn persverklaring –
dat de slotverklaring bezwaarlijk is omdat daarin religie boven rechten van
de mens worden gesteld en omdat er sprake zou zijn van een onnodige inperking
van de vrijheid van meningsuiting, moet dit ook worden hardgemaakt. Ik hoor
dit niet in het betoog van de minister. Ik hoor een expliciete verwijzing
naar paragrafen waarin wordt gesproken over discriminatie van mensen die onder
buitenlandse bezetting leven. Als de minister daar bezwaar tegen maakt, kan
dit alleen maar zijn ingegeven door een preoccupatie met de bezetting van
de Palestijnse gebieden. Die is door de VN veroordeeld en Nederland heeft
daar ook bezwaar tegen gemaakt. Op dit punt kan ik de minister niet volgen.
Die andere twee punten, religie boven de rechten van de mens en de inperking
van de vrijheid van meningsuiting, staan hier niet in. Sterker nog, in paragraaf 58
wordt juist het belang van vrijheid van meningsuiting expliciet benoemd als
pijler van democratie en pluralisme. Ik nodig de minister uit om dit nu toe
te lichten dan wel in een aparte brief aan de Kamer expliciete helderheid
te verschaffen.Minister Verhagen: Ik heb afgelopen maandag
al een brief aan de Kamer gestuurd waarin ik mijn opstelling tegenover de
Durbanconferentie duidelijk heb uiteengezet. Het staat de heer Van Bommel
vrij om die brief te agenderen opdat wij daar nader over kunnen spreken.Om te beginnen zegt paragraaf 1 al genoeg. Daarin wordt Durban I
van a tot z omarmd. De vertegenwoordigers van verschillende fracties in de
Kamer hebben meermalen gezegd dat de expliciete overname van Durban I niet
tot de mogelijkheden zou moeten behoren. Er is zelfs een motie ingediend,
maar daar is niet over gestemd omdat ik toen al het besluit had genomen. Ik
was het met een meerderheid van de Kamer op dat punt eens.Ik stel voor dat de heer Van Bommel toch nog eens Durban I naleest. Als
er in de commissies ter voorbereiding van het slotdocument een vijandige sfeer
ontstaat als er überhaupt een voorstel wordt ingediend om tot een verbetering
te komen, dan geeft dat precies aan dat het vrijwel onmogelijk zou zijn om
nog iets tijdens de conferentie te doen. Ik sta niet met mijn rug naar de
slachtoffers van discriminatie, ik sta juist pal voor hen. Hier richtte men
zich op één groep en werd het verder gelaten voor wat het was.
Dit is bedoeld als een excuus om in het eigen land te kunnen doen wat men
wil. Kijk wat er staat en wat er wordt bedoeld. Als de culturele traditie
wordt opgehemeld, ontstaan er weer discussies. Ik ben het niet met de heer
Van Bommel eens en ik weet mij gesteund door een meerderheid van de Tweede
Kamer die het met mij eens is. Als hij stelt dat ik met mijn rug naar de slachtoffers
sta, dan werp ik dat verre van mij. Ik ben het fundamenteel en principieel
oneens met die kwalificatie van bijvoorbeeld ook Amnesty International.De heer Van Bommel (SP): Als de minister wegblijft
omdat de sfeer hem niet aanstaat, voorspel ik dat de coalitie waarvan hij
deel uitmaakt binnenkort ook verleden tijd zal zijn.De minister wist tevoren dat de vorige verklaring zou worden bevestigd,
want dat is standaardbeleid bij de VN. De Commissaris heeft gezegd dat dat
punt onderhandelbaar zou zijn en dat daarvoor een uitzondering kon worden
gemaakt. Ik vraag de minister om daarop te reageren.Minister Verhagen: De heer Van Bommel vertelt
onwaarheden. Ten eerste staat het niet vast. Ten tweede kon er niet over onderhandeld
worden. Ik heb op vrijdagavond nog voorgesteld om paragraaf 1 te schrappen,
omdat paragraaf 2 een voldoende verwijzing biedt zonder dat je in dezelfde
val zou trappen. Dat was niet mogelijk, want daar was een veto over uitgesproken.
Ik heb ook gezegd dat ik mij achter het slotdocument zou scharen indien het
nog in de voorgestelde zin zou veranderen. Ik heb daar geen enkele onduidelijkheid
over laten bestaan, noch bij de Europese Unie, noch bij Commissaris Pillay,
noch bij de VN. Iedereen wist waar hij aan toe was. Dit neemt niet weg dat
de heer Van Bommel kan doorgaan met stangen, dat moet hij vooral doen.Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik begrijp waar
de minister vandaan komt als hij de uitspraken van president Ahmadinejad kwalificeert.
Ik ben wel van mening dat dit gescheiden moet worden van verklaringen die
een eigen leven gaan leiden en die vormend zijn voor de rest van de mensenrechtendiscussies
die wij als internationale gemeenschap in de toekomst met elkaar zullen voeren.
Daar wil de minister – die zich opwerpt voor mensenrechten – een
rol in blijven spelen. Dan komt het erop aan hoe je de standaard clausules
in dit soort mensenrechtendocumenten interpreteert. Ik heb moeite met de formulering
die de minister heeft gekozen in zijn persbericht, namelijk dat er termen
in het document staan die onaanvaardbaar zijn, terwijl die naar mijn mening
behoren tot het standaard mensenrechtenjargon waar Nederland ook achter staat.
Kan de minister hierover opheldering geven, want anders belemmert hij dat
wij deze termen nog in de toekomst kunnen hanteren?Minister Verhagen: Ik heb niet de indruk dat
ik mevrouw Peters ook maar enigszins belemmer in de terminologie die zij zou
willen gebruiken, nu niet en in de toekomst niet. Het is fout om te doen alsof
je een conferentie los kunt zien van het slotdocument. Alle discussies die
vooraf zijn gegaan aan de conferentie in comités en ander voorbereidend
overleg maakten duidelijk dat dit geen conferentie zou kunnen worden die een
bijdrage zou leveren aan het bestrijden van racisme en discriminatie. Dit
bleek helaas waarheid toen de president van Iran zijn speech afstak. Ik heb
vanaf het begin – ook in Genève – gezegd dat ik mij niet
leen voor een politisering en een dusdanige schoffering van de slachtoffers
van discriminatie.Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik wil dit afronden
met de constatering dat de minister een meerderheid van de Kamer achter zich
weet voor het wegblijven bij de conferentie. Hij heeft zich vergaloppeerd
door ook de verklaring onaanvaardbaar te noemen. Er zijn andere redenen te
noemen waarom hij bij de conferentie is weggebleven. Ik steun de minister
niet in de gekozen redenering door zo te verwijzen naar de verklaring.Minister Verhagen: Ik herhaal dat ik niet
alleen sta in mijn bezwaar tegen de paragrafen 1, 5, 34, 65 en nog een aantal
andere. Ook Duitsland, Polen, Tsjechië, Australië, Nieuw Zeeland,
de VS en Canada – toch ook geen idioten – zijn tot dezelfde conclusie
gekomen. Ik begrijp dat mevrouw Peters er anders over denkt.Tot slot de piraterij. Dit is een serieus probleem voor onze koopvaardij,
onze economische belangen, de veiligheid in de regio, de mensen in Somalië,
kortom voor ons allemaal. Wij hebben daar ook over gesproken in het kader
van de deelname aan de EU-missie en de NAVO-missie en wij zullen hier in de
komende tijd opnieuw over spreken in het kader van de nieuwe EU-missie. Naast
de piraterij op zee, is er uiteraard ook een probleem op het land in deze
geïmplodeerde staat waar de mensenrechten zwaar worden geschonden. Onder
leiding van de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties wordt er in Brussel
een donorconferentie gehouden, waar onder andere de voorzitter van de Europese
Commissie aan deelneemt, over de vraag in hoeverre de financiering van de
missie van de Afrikaanse Unie AMISON, die probeert orde en stabiliteit te
bewerkstelligen, kan worden voortgezet. Ik heb besloten om 1,5 mln. bij te
dragen voor de training van Afrikaanse militairen om de operatie in Somalië
te kunnen voortzetten. Dan krijg je een combinatie van een operatie op het
land en de bestrijding van piraterij op zee waaraan ook door Nederlandse fregatten
wordt deelgenomen.Daarnaast zal naar verwachting in mei op verzoek van de Amerikaanse minister
van Buitenlandse Zaken een bijeenkomst plaatsvinden van de internationale
contactgroep tegen piraterij voor de kust van Somalië. Die contactgroep
is in januari opgericht en is inmiddels tweemaal bijeen gekomen. Er zal met
name worden gesproken over de afstemming van de maritieme operaties. Mede
gelet op de noodzaak dat piraten niet alleen worden tegengehouden en de schepen
tegen hun acties worden beschermd, is het ook van belang dat er in NAVO-verband
over de vervolging en berechting van piraten van gedachten wordt gewisseld
om onwenselijke situaties in de toekomst te voorkomen.Er zijn dus drie sporen: piraterij op zee, de situatie op het land en
de internationale contactgroep en de NAVO.De heer Van Bommel (SP): De minister is nog
niet ingegaan op de vragen over China.Minister Verhagen: Ik ga niet over de manier
waarop de Kamer gasten ontvangt. Ik heb de ambassadeur van China echter wel
in heldere bewoordingen gemeld dat het parlement vrij is om mensen te ontvangen
op de manier die hem goeddunkt. Daarnaast heb ik gesteld dat ik bereid ben
om de dalai lama te ontmoeten in zijn hoedanigheid als religieus leider. Hij
bezoekt Nederland op uitnodiging van de Stichting Bezoek Dalai Lama, een niet-gouvernementele
organisatie. Ik realiseer mij uiteraard dat dit gevoelig ligt bij de regering
van China. In het verleden hebben wij dit ook kunnen zien bij het bezoek van
de dalai lama aan andere landen. De afgelopen jaren is duidelijk geworden
dat China daar niet op zit te wachten. De Chinese autoriteiten hebben in het
algemeen laten weten dat een ontmoeting tussen bewindspersonen en de dalai
lama de bilaterale relatie kan schaden. Ook van het Nederlandse bedrijfsleven
zijn signalen ontvangen dat men zich hier zorgen over maakt. Ik neem die zorgen
serieus, maar ik heb wel duidelijk gemaakt dat het aan de regering is om een
afweging te maken wie de dalai lama zal ontmoeten en op welke wijze. Het is
evident dat Nederland op geen enkele wijze het mogelijke onafhankelijkheidsstreven
van Tibet steunt. Wij steunen wel de culturele en religieuze diversiteit.
Wij zijn van mening dat er een gesprek moet plaatsvinden tussen de vertegenwoordigers
van de dalai lama en de Chinese autoriteiten om een religieuze en culturele
autonomie mogelijk te maken, maar wij steunen het streven naar onafhankelijkheid
niet.Mijn eventuele ontmoetingen staan los van bijvoorbeeld de appreciatie
van Freek de Jonge. Dit is geen goedkeuring van alle activiteiten in Tibet
of van het streven naar onafhankelijkheid. De dalai lama is religieus leider
en in die hoedanigheid wil ik hem ontmoeten. Die beslissing is aan de regering.
De ontmoeting zal op een passende locatie zijn en in aanwezigheid van andere
religieuze leiders. Ik ben daarover nog in gesprek met de stichting. Ik zal voor de dalai lama dezelfde boodschap hebben als voor de Chinese
autoriteiten, namelijk dat de culturele en religieuze identiteit van de Tibetanen
erkend moet worden binnen de grenzen van de Volksrepubliek China, dat er een
duurzame oplossing moet komen die voor alle betrokkenen aanvaardbaar moet
zijn, dat die via een constructieve dialoog moet worden bereikt en dat daarbij
geen geweld mag worden gebruikt. Die ontmoeting staat los van het Nederlandse
beleid voor de territoriale integriteit. Dit heb ik ook aan de Chinese autoriteiten
duidelijk gemaakt.Mevrouw Peters (GroenLinks): Ik ben verheugd
dat de minister met de ontvangstgroep in gesprek is om ook zelf een ontmoeting
te hebben met de dalai lama. Ik heb hem gevraagd wat hij de minister-president
adviseert over de uitnodiging van de ontvangstgroep aan diens adres om de
dalai lama te ontmoeten.Minister Verhagen: Net zo als ik niet ga over
de wijze waarop de Kamer haar ontmoeting zal inrichten, gaat de Kamer niet
over de manier waarop de regering dat zal doen. Zij zal een ontmoeting hebben
en op welke wijze dat gebeurt, zullen wij nog bespreken.De heer Van Bommel (SP): Er is nog een vraag
blijven liggen over de kwestie Armenië en de betrekkingen met Turkije.
De Kamer heeft gezegd dat de kwestie van de Armeense genocide betrokken moet
worden bij het gesprek met Turkije.De voorzitter: Ik wijs erop dat dit algemeen
overleg betrekking heeft op de Razeb en dit onderwerp staat niet op de agenda
van de Razeb.De heer Van Bommel (SP): De vraag is wel gesteld
en hij is ook relevant in het kader van het nabuurschapsbeleid.De voorzitter: Dit is een creatieve oplossing.Minister Verhagen: Ik constateer dat Turkije
ook met Armenië in gesprek is over het gemeenschappelijke verleden. Er
is dus sprake van een toenadering en van een verbetering ten opzichte van
het verleden. Ik wil die bilaterale contacten afwachten voordat ik hier nadere
consequenties aan verbind. Het is positief dat er recent een bezoek is gebracht
en dat men hierover in gesprek is. Men wil de archieven openstellen. Dit zijn
positieve ontwikkelingen en die steunen wij.De voorzitter: Wij zijn hiermee gekomen aan
het einde van dit algemeen overleg. Ik heb de volgende toezeggingen genoteerd:Toezeggingen– De minister zegt toe dat de Kamer schriftelijk wordt geïnformeerd
over de inzet voor en de uitkomsten van de conferentie in Tokyo waaraan de
minister voor Ontwikkelingssamenwerking heeft deelgenomen.– De minister stuurt de Kamer een brief waarin hij zijn ideeën
uiteenzet over het dilemma met betrekking tot de effectiviteit van sancties
tegen Birma. Tot mijn vreugde constateerde ik dat hij zelf al aankondigt hierover
een algemeen overleg met de Kamer te willen voeren.De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. U mist
een toezegging. In antwoord op mijn vraag heeft de minister gezegd dat hij
bereid is om een brief over de slotverklaring aan de Kamer te sturen.De voorzitter: Nee, wij hebben aan het begin
van de vergadering vastgesteld dat de brief met het verslag van de Durbanconferentie
stond geagendeerd voor het algemeen overleg over mensenrechten
dat hedenmiddag zou plaatsvinden. Dit overleg is uitgesteld tot na het reces,
maar de Durbanconferentie zouden wij vanmorgen behandelen. Ik ben van mening
dat wij dit nadrukkelijk hebben gedaan.De voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,WaalkensDe voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,OrmelDe griffier van de vaste commissie voor Europese Zaken,HuisingaXNoot1Samenstelling:Leden: Van de Camp (CDA), Atsma (CDA), Van Bommel (SP), ondervoorzitter,
Van der Staaij (SGP), Waalkens (PvdA), voorzitter, Van Baalen (VVD), Ormel
(CDA), Van Velzen (SP), De Nerée tot Babberich (CDA), Jan Jacob van
Dijk (CDA), Blom (PvdA), Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink
(VVD), Jonker (CDA), Irrgang (SP), De Roon (PVV), Boekestijn (VVD), Pechtold
(D66), Ten Broeke (VVD), Gill’ard (PvdA), Jasper van Dijk (SP), Thieme
(PvdD), Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie) en Peters (GroenLinks).Plv. leden: Aasted Madsen-van Stiphout (CDA), Jager (CDA), De Wit (SP),
Van der Vlies (SGP), Vos (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD), Haverkamp (CDA),
Lempens (SP), Schermers (CDA), Knops (CDA), Jacobi (PvdA), Samsom (PvdA),
Kuiken (PvdA), Teeven (VVD), Spies (CDA), Roemer (SP), Wilders (PVV), Nicolaï
(VVD), Van der Ham (D66), Van der Burg (VVD), Besselink (PvdA), Van Leeuwen
(SP), Ouwehand (PvdD), Voordewind (ChristenUnie) en Vendrik (GroenLinks).XNoot2Samenstelling:Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP), Wilders (PVV), Waalkens
(PvdA), Van Baalen (VVD), Çörüz (CDA), Ormel (CDA), voorzitter,
Ferrier (CDA), Van Velzen (SP), De Nerée tot Babberich (CDA), Haverkamp
(CDA), Blom (PvdA), Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA), Dezentjé-Hamming-Bluemink
(VVD), Irrgang (SP), Knops (CDA), Boekestijn (VVD), Voordewind (ChristenUnie),
Pechtold (D66), ondervoorzitter, Ten Broeke (VVD), Van Raak (SP), Gill’ard
(PvdA), Thieme (PvdD) en Peters (GroenLinks).Plv. leden: De Wit (SP), Van der Vlies (SGP), De Roon (PVV), Vermeij (PvdA),
Van Miltenburg (VVD), Omtzigt (CDA), Spies (CDA), Aasted Madsen-van Stiphout
(CDA), Jasper van Dijk (SP), Ten Hoopen (CDA), Jonker (CDA), Boelhouwer (PvdA),
Leerdam (PvdA), Arib (PvdA), Neppérus (VVD), Lempens (SP), Schermers
(CDA), Griffith (VVD), Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie), Koşer
Kaya (D66), Van Beek (VVD), Gesthuizen (SP), Samsom (PvdA), Ouwehand (PvdD)
en Vendrik (GroenLinks). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-21501-02-902.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl