Onderwijs, Integratie en Burgerschap; Brief minister
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29536, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

04-05-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29536 nr. 1

23-04-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1 INLEIDING2 INTEGRATIE EN BESTRIJDING VAN ONDERWIJSACHTERSTANDEN2.1 Kwaliteit van het onderwijs en achterstandsbestrijding2.1.1. Primair onderwijs2.1.2. Voortgezet onderwijs2.2 Maatregelen3 BESTRIJDING VAN SEGREGATIE IN HET ONDERWIJS3.1 Onderwijs en segregatie3.2 Primair onderwijs3.3 Voortgezet onderwijs3.4 De aanpak om segregatie in het PO en VO te voorkomen3.5 Situatie in Vlaanderen (het Vlaams model)3.6 Kledingvoorschriften3.7 Maatregelen4 DE AANDACHT VOOR ISLAMITISCHE SCHOLEN4.1 Advies Onderwijsraad4.2 Enkele kwantitatieve gegevens4.3 De positie van islamitische scholen4.4 Verbeteringen en verdere voornemens4.5 Maatregelen5 ZORG VOOR GOED BURGERSCHAP5.1 Inhoudelijke visie5.2 Wetgeving5.3 Verdere invulling5.4 Ondersteunende activiteiten5.5 Maatregelen6. DE BETEKENIS VAN ARTIKEL 23 IN DE HUIDIGE TIJD «VRIJHEID
ZONDER VRIJBLIJVENDHEID»6.1 Vermaatschappelijking, versterking positie onderwijsvragenden
en de internationale factor6.2 Vrijheid van onderwijs6.3 Huidige betekenis van artikel 23 van de Grondwet6.4 Grenzen van het grondwetsartikel6.5 Ouderlijk keuzerecht en acceptatieplichtOndertekeningBIJLAGE 1Overzicht van de thema's uit de verkenning: «Vaste
grond onder de voeten» die niet in deze brief worden behandeld met een
reactie van het kabinetVerruiming van de vrijheid van schoolstichtingBestuur en medezeggenschapAutonomie en dereguleringReactie op de alternatieven voor een GrondwetswijzigingConstitutionele toetsingDe interpretatieve verklaringWet algemene bepalingenBIJLAGE 2Korte beschrijving van het onderwijsbestel in Frankrijk,
Duitsland en BelgiëBIJLAGE 3Relevante kwantitatieve gegevensTabel 1. Het aantal allochtone achterstandsleerlingen
in het basisonderwijs:Tabel 2. Aantallen leerlingen (x 1000) en percentage cumi-leerlingen
op het totaal aantal leerlingen in het VO:Tabel 3. De groei van het aantal vestigingen met 70% of
meer 0.9 leerlingen (= aantal zwarte scholen):Tabel 4. Het aantal (niet-autochtone) mono-etnische scholen:Tabel 5. Percentage 0.9 leerlingen per gemeentecategorie
per richting:Tabel 6. Verdeling van totaal aantal cumi-leerlingen per
schooltype:Tabel 7. Aantal cumi-leerlingen per schooltype t.o.v.
andere leerlingen:Tabel 8. Percentage cumi-leerlingen naar schooltype in
de G4:BIJLAGE 4Relevante gegevens over het islamitisch onderwijs.Tabel 9. Ontwikkeling van islamitische basisscholen:Enkele andere kerngegevens (peildatum 1.10.2003)BIJLAGE 5Samenvatting maatregelen Onderwijs, Integratie en BurgerschapBestrijding onderwijsachterstandenSegregatie tegengaan, integratie bevorderenIslamitische scholenBurgerschap en sociale integratie
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29536Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 93 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 536Onderwijs, Integratie en Burgerschapnr. 1BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 23 april 20041 INLEIDINGDe afgelopen jaren is onze samenleving geconfronteerd met nieuwe vraagstukken
die samenhangen met de samenstelling van de bevolking. Dat is ook merkbaar
in het onderwijs. De vraagstukken van de (trage) integratie van sommige groepen
immigranten en de dreigende segregatie binnen onze maatschappij en daarmee
samenhangend binnen het onderwijs zijn urgent en vragen om oplossingen. De
belangrijkste oorzaken van de integratieproblematiek in het onderwijs zijn:
de anderstaligheid van veel allochtone leerlingen, de hiermee samenhangende
achterstand bij de entree van het onderwijs en de culturele afstand. Het kabinet
onderkent voluit dat deze vraagstukken in delen van onze steden en op sommige
scholen spelen. Dat trekt een wissel op een succesvolle integratie van minderheden
in onze samenleving. Het kabinet wil deze problemen actief aanpakken. Dat
vraagt om een kabinetsbrede aanpak, omdat dit vraagstuk niet alleen door onderwijs,
door inburgering of door het volkshuisvestingsbeleid kan worden opgelost.
Alleen een samenhangende, afgewogen aanpak werkt. In de kabinetsreactie op
het rapport van de commissie Blok getiteld: «Bruggen bouwen» zal
nader worden ingegaan op deze bredere aanpak.De integratie van allochtonen in de samenleving is voor een belangrijk
deel de verantwoordelijkheid van de allochtone burger zelf. De eigen verantwoordelijkheid
van burgers is een belangrijk uitgangspunt van het kabinetsbeleid. De overheid
stelt de randvoorwaarden waardoor burgers die verantwoordelijkheid ook werkelijk
kunnen nemen. Het is dus zaak om de allochtone bevolkingsgroepen voldoende
toe te rusten, toenadering te ondersteunen en de toegankelijkheid tot de samenleving
te verbeteren. Dit is het uitgangspunt van het kabinet zoals opgenomen in
de brief Integratiebeleid Nieuwe Stijl (kamerstuk: 2003–2004 29 203
nr. 1).Het onderwijs draagt hier belangrijk aan bij door kennisoverdracht, door
(taal)achterstanden weg te nemen, door waarden en normen aan te leren en door
verschillende bevolkingsgroepen met elkaar in contact te brengen.Dat levert in de huidige situatie nog niet genoeg op. Er zijn aanpassingen
van het beleid en nieuwe acties nodig. We moeten ons vooral buigen over de
onderwijsachterstanden, de eenzijdige bevolkingssamenstelling van sommige
scholen en actief burgerschap.Deze aanpassingen kunnen plaatsvinden binnen de in artikel 23 van de Grondwet
vastgelegde vrijheid van onderwijs, zoals ook in het Regeerakkoord is vastgelegd.In deze brief wordt ingegaan op de volgende, met elkaar samenhangende
onderwerpen:– Bestrijding van onderwijsachterstandenDe bestrijding van onderwijsachterstanden bij allochtone leerlingen draait
om kwaliteit van het onderwijs. Het kabinet blijft daarin investeren. Een
goede opleiding is een belangrijke sleutel tot integratie van allochtone jongeren.
Voorschoolse programma's en schakelklassen dragen daaraan bij. Zowel de regeling
omtrent de onderwijsachterstandenbestrijding als de gewichtenregeling primair
onderwijs worden herzien. Daarbij worden ook mogelijke gevolgen voor segregatie
betrokken.– Bestrijding van segregatie in het onderwijsIntegratie kan ook worden bevorderd door segregatie tegen te gaan. Integratie
bevorder je door kinderen met een verschillende achtergrond zoveel mogelijk
samen te laten opgroeien. Onderwijs kan daaraan bijdragen. Het kabinetsbeleid
beoogt sociale integratie te verbeteren. Het kabinet stimuleert niet-vrijblijvende
afspraken tussen gemeenten en schoolbesturen over de verdeling van achterstandsleerlingen
over scholen binnen de gemeente.– Islamitische scholenIslamitische scholen zijn een logisch uitvloeisel van de vrijheid van
onderwijs. Het zijn Nederlandse scholen die, net als andere scholen, gehouden
zijn aan de wet en onder meer door hun pedagogische taak een bijdrage leveren
aan de Nederlandse samenleving. Op een aantal punten vragen deze scholen om
nadere aandacht.– Zorg voor goed burgerschapHet onderwijs kan een belangrijke bijdrage leveren aan een actief burgerschap.
Dit geldt voor iedere school en voor iedere leerling die onderwijs volgt.
Het kabinet wil daarom actief burgerschap als opdracht aan het primair en
voortgezet onderwijs vastleggen.– Integratie en de betekenis van artikel 23 GWBij de invulling van de vrijheid van onderwijs wordt voortdurend een appèl
gedaan op de verantwoordelijkheid van burgers. Scholen kunnen hun rol op het
terrein van leren en integratie pas goed invullen, als ouders actief zijn
betrokken bij de school. Het kabinet hecht eraan dit te bevestigen vanuit
zijn visie op de betekenis van artikel 23 in de huidige tijd.De flexibiliteit van dit artikel is groot. Artikel 23 is de basis gebleken
voor een vitaal stelsel van onderwijsvoorzieningen. Het kabinet is van oordeel
dat dit artikel ook een effectieve aanpak van de huidige maatschappelijke
vraagstukken voor wat betreft het onderwijs mogelijk maakt. Er is geen reden
tot wijziging van dit grondwetsartikel,. Deze brief is ook de kabinetsreactie op drie rapporten van de Onderwijsraad:• de Verkenning naar een eigentijdse interpretatie van artikel 23
van de grondwet getiteld: «Vaste grond onder de voeten» (juli
2002),• de verkenning «Samen leren leven» (december 2002),• advies «Onderwijs en Burgerschap» (september 2003).De brief bevat een aantal bijlagen:1. een overzicht van de thema's uit de verkenning: «Vaste grond
onder de voeten» die niet in deze brief worden behandeld met een reactie
van het kabinet,2. korte beschrijving van het onderwijsbestel in Frankrijk, Duitsland
en België,3. relevante kwantitatieve gegevens,4. relevante gegevens over het islamitisch onderwijs,5. samenvatting van de maatregelen Onderwijs, Integratie en Burgerschap.2 INTEGRATIE EN BESTRIJDING VAN ONDERWIJSACHTERSTANDEN2.1 Kwaliteit van het onderwijs en achterstandsbestrijdingDe integratie van allochtone bevolkingsgroepen in onze maatschappij is
één van de belangrijkste maatschappelijke vraagstukken van deze
tijd.Integratie betekent een gedeeld burgerschap. Dat veronderstelt een actieve
deelname van allochtone en autochtone bevolkingsgroepen aan de samenleving
op economisch, sociaal en cultureel gebied. Ook van autochtone burgers wordt
verwacht daaraan een bijdrage te leveren. Integratie moet van twee kanten
komen. Het kabinet staat een brede aanpak voor. Onderwijs is daarbij cruciaal
voor het integratieproces van de jongeren. Allochtone leerlingen presteren
gemiddeld lager in het basisonderwijs, zijn ondervertegenwoordigd in de hogere
regionen van het voorgezet onderwijs en zijn oververtegenwoordigd bij de voortijdig
schoolverlaters.Daarom wil het kabinet blijven investeren in de kwaliteit van het onderwijs
aan allochtone leerlingen zodat zij hun (taal)achterstand zoveel mogelijk
kunnen inlopen. Hoewel de bestrijding van onderwijsachterstanden niet per
definitie leidt tot integratie, levert dit beleid wel een belangrijke bijdrage
hieraan. Integratie is echter niet uitsluitend een verantwoordelijkheid van
allochtone leerlingen en hun ouders. Zo kunnen ook burgerschapsvorming en
sociale integratie, die zowel voor autochtone als allochtone leerlingen van
belang zijn bijdragen aan de integratie. Zowel van witte als van zwarte scholen
mag de samenleving verwachten dat ze kinderen van verschillende afkomst de
kans bieden elkaar te ontmoeten.2.1.1. Primair onderwijsBasisscholen krijgen voor de bestrijding van achterstanden extra geld
op basis van de leerlinggewichten; de scholen voor voortgezet onderwijs ontvangen
extra geld op basis van etniciteit. De scholen kunnen hiermee meer doen om
(taal)achterstanden weg te werken en de resultaten van allochtone leerlingen
te verbeteren.Vermindering van onderwijsachterstanden is een langdurig en intensief
traject, maar zoals het SCP recentelijk nog meldde, zit er schot in. In het
bijzonder bij de zwarte scholen is enige vooruitgang te zien (zie tabel 1).
In deze brief wordt onder zwarte scholen verstaan: leerlingen met meer dan
70 procent 0.9-leerlingen.Het SCP komt in zijn Rapportage Minderheden 2003 tot de conclusie dat
allochtone achterstandsleerlingen op overwegend zwarte scholen een vergelijkbare
leerwinst boeken als op wittere scholen. Het SCP concludeert dat er zelfs
aanwijzingen zijn dat zwarte scholen er beter dan andere in slagen de taalachterstand
van hun leerlingen te verminderen (bijvoorbeeld: G. Driessen, Sociaal-etnische
compositie en onderwijsresultaten: effecten van positie, concentratie en diversiteit.
In: Pedagogische Studiën, 2002, nr. 3).Ook wordt geconcludeerd dat de achterstanden van allochtone leerlingen
op langere termijn bezien duidelijk teruglopen, zowel bij taal (nog altijd
aan het eind van de basisschool een achterstand bij de zwakste groepen van
twee jaar) als bij rekenen (achterstand nog een half jaar). Er zijn dus ook
erg goede zwarte scholen, dat moge duidelijk zijn.Het gaat dus beter, maar we zijn er zeker nog niet. Daarom blijven we
resultaten eisen van alle scholen, waaronder die met veel achterstandsleerlingen.
De Onderwijsinspectie zal deze scholen bevragen over de inzet van het extra
geld dat ze krijgen. Het inspectietoezicht van scholen die te weinig presteren
op het gebied van achterstandsbestrijding en te weinig bijdragen aan de integratie,
wordt versterkt. Dat wordt ook in de inspectierapportages expliciet aan de
orde gesteld. Scholen moeten daarop een verbeterplan aan de inspectie voorleggen.
Dit beleid van de inspectie is in de Wet op het Onderwijstoezicht (WOT) vastgelegd,
waarbij het uitgangspunt is dat het toezicht proportioneel is. Dat wil zeggen
intensief toezicht in situaties waar het niet goed dreigt te gaan en op afstand
indien het goed gaat op de school.Gemeenten hebben eigen taken bij het bestrijden van onderwijsachterstanden.
Eén daarvan is om goede voor- en vroegschoolse programma's aan te bieden
zodat de achterstand van allochtone leerlingen al voor en direct bij het begin
van het basisonderwijs wordt aangepakt. Onderzoek toont aan dat het vroegtijdige
aanbod van gestructureerde taalprogramma's helpt bij de vermindering van achterstanden.Op veel plaatsen in Nederland leveren brede scholen met hun maatwerk een
bijdrage aan een bredere oriëntatie van hun leerlingen en aan de bestrijding
van de achterstanden. De operatie JONG (een samenwerkingsverband van vijf
ministeries om meer samenhang te brengen in het jeugdbeleid) is er onder meer
op gericht belemmeringen voor de oprichting van brede scholen weg te nemen.Het kabinet wil bij de bestrijding van onderwijsachterstanden nog een
stap verder gaan. De rol van scholen, gemeenten en Rijk wordt herzien. De
gemeente voert de regie op het realiseren van de samenhang tussen de schakels
binnen de jeugdketen, waar het onderwijsachterstandenbeleid een onderdeel
is. De verantwoordelijkheid voor de bestrijding van onderwijsachterstanden
in het primair en voortgezet onderwijs komt hoofdzakelijk bij de scholen te
liggen, zonder tussenkomst van de gemeente. Wel blijft de gemeente een belangrijke
rol spelen bij de voor- en vroegschoolse educatie, bij de hiervoor genoemde
opzet van schakelklassen en bij de voorzieningen rond de school. Als gevolg
van afspraken in het Hoofdlijnenakkoord zal er voor het basisonderwijs voor
het toekomstige onderwijsachterstandenbeleid een nieuw bestuurlijk arrangement
tot stand worden gebracht. Hierin dient sprake te zijn van een heldere verantwoordelijkheidsverdeling
tussen Rijk, gemeenten en basisscholen. Binnen dit nieuwe arrangement blijft
de voor- en vroegschoolse educatie (VVE) een gemeentelijke verantwoordelijkheid.
Daarom zullen gemeenten ook in de toekomst middelen ontvangen om achterstandsleerlingen
te laten deelnemen aan VVE-programma's.Het is van belang dat de VVE-middelen terecht komen bij de groepen die
de grootste taalachterstanden hebben. Dit sluit aan bij het uitgangspunt van de herziening van de gewichtenregeling, waarbij de middelen voor
achterstandenbestrijding terecht dienen te komen bij leerlingen met de feitelijk
geconstateerde grootste achterstanden. Bij de toetsing van de gemeentelijke
plannen in het kader van het grote stedenbeleid (GSB) zal het bovenstaande
uitgangspunt nadrukkelijk in de beoordeling worden meegenomen.In deze kabinetsperiode is geld vrijgemaakt voor schakelklassen. Deze
klassen zijn bedoeld voor leerlingen die met een gebrekkige kennis van het
Nederlands de school binnenkomen. In de schakelklas wordt de taalachterstand
zover weggewerkt dat ze goed kunnen meedoen in het reguliere onderwijs. De
gemeenten bepalen in samenspraak met de scholen waar die klassen komen.De inrichting van schakelklassen is opgenomen als doelstelling in het
GSB III kader 2005–2009. De betreffende middelen zullen deel uitmaken
van de Brede Doeluitkering (BDU) Sociaal, Integratie en Veiligheid. Deze middelen
worden toegevoegd na afloop van de huidige GOA-periode per 1 augustus
2006. Indien de gemeenten daartoe middelen ontvangen is de inrichting van
schakelklassen verplicht. Bij beoordeling van de Meerjarige Ontwikkelplannen
(MOP's) van de gemeenten wordt hierop toegezien.» Ook wordt de gemeente
betrokken bij bestrijding van segregatie in het onderwijs. In het volgende
hoofdstuk zal hierop worden ingegaan.De gewichtenregeling van het basisonderwijs wordt zodanig aangepast dat
het extra geld dat er is ten goede komt aan de leerlingen die feitelijk de
grootste onderwijsachterstand hebben. Daarbij houden we ook rekening met (onbedoelde)
effecten van de regeling op segregatie. In het volgende hoofdstuk wordt hierop
nader ingegaan. Het doel is om in de toekomst een effectief partnerschap tussen
scholen voor primair en voortgezet onderwijs en de gemeenten tot stand te
brengen. Op dit moment wordt hiernaar onderzoek verricht.2.1.2. Voortgezet onderwijsVan alle leerlingen in het voortgezet onderwijs gaat ongeveer zestig procent
naar het vmbo. Leerlingen van allochtone afkomst zijn oververtegenwoordigd.
Ongeveer 80 procent gaat naar het vmbo, praktijkonderwijs en leerwegondersteunend
onderwijs. De bestrijding van onderwijsachterstanden is daarom een wezenlijk
middel om de integratie van deze leerlingen te bevorderen. Scholen krijgen
hiervoor extra middelen op basis van de etnische samenstelling van hun populatie.
Van alle leerlingen in het voortgezet onderwijs wordt ongeveer 9 procent op
basis van deze «cumi-regeling» gefinancierd, zoals uit tabel 2
(bijlage 3) blijkt.Zoals in februari 2004 is aangekondigd, stuurt de minister van OCW in
mei 2004 een plan van aanpak ten aanzien van de veiligheid op scholen en de
opvang van risicoleerlingen naar de Tweede Kamer. Aanleiding daartoe is het
incident op het Terra-College in Den Haag.Belangrijke bouwstenen voor het plan van aanpak veiligheid zijn analyses
van de inspecties voor Onderwijs en Jeugdzorg, het onderzoek naar geweld tegen
leraren en onderwijsondersteunend personeel, een onderzoek door de Arbeidsinspectie
naar het beleid met betrekking tot agressie en geweld op scholen, een studie
naar mogelijkheden van onderwijs en opvang voor onhandelbare (risico)leerlingen,
ronde tafel gesprekken met het veld en de relatie met relevante projecten
uit de Operatie JONG, bijvoorbeeld op het terrein van zorgstructuren rond
het onderwijs, jeugdcriminaliteit en vroegtijdige signalering. Verder zal
in het plan van aanpak worden ingegaan op de rollen en verantwoordelijkheden
van alle betrokken actoren: school, docenten, leerlingen, ouders, jeugdvoorzieningen
en overheid. Aandachtspunten hierbij zijn de afstemming en samenwerking tussen
actoren en de afbakening van verantwoordelijkheden. Het plan van
aanpak komt eind mei gereed. Het plan van aanpak veiligheid omvat een samenstel
van preventieve, curatieve en repressieve maatregelen voorgesteld die gezamenlijk
een (indirect) disciplinair effect zullen hebben op de vmbo-leerlingen.De onderwijsresultaten van allochtone leerlingen gaan gestaag vooruit,
zoals ook in de Rapportage Minderheden van het Sociaal Cultureel Planbureau
werd vastgesteld. Het aantal allochtone leerlingen dat naar het havo en vwo
gaat neemt ook toe. Maar over de hele linie blijven allochtone jongeren achter
bij hun autochtone leeftijdsgenoten. Inspanningen blijven dus noodzakelijk.Naar aanleiding van het Hoofdlijnenakkoord komt er een nieuw onderwijsachterstandsbeleid
voor het voortgezet onderwijs, dat de huidige mogelijkheid tot aanvullende
vergoeding via de cumi-regeling vervangt. De rol van scholen, gemeenten en
Rijk wordt herzien. Scholen krijgen door het beleid van autonomie en deregulering
meer ruimte om het geld naar eigen inzichten te besteden. Scholen worden nog
meer dan voorheen in staat gesteld om maatwerk te leveren bij de aanpak van
de onderwijsachterstanden van hun leerlingen.Voor versterking van de leerlingbegeleiding is een extra bedrag van ongeveer € 26
miljoen structureel vanaf 2007 uitgetrokken. Op deze manier krijgen scholen
de mogelijkheid hun begeleidingscapaciteit voor risicoleerlingen uit te breiden.
Deze middelen kunnen worden ingezet voor een veiliger schoolklimaat en voor
het bestrijden van onderwijsachterstanden. Daarnaast moet er een sluitend
netwerk rond de school komen. Daarin participeren de school zelf, de jeugdgezondheidszorg,
de leerplichtambtenaar, het (school)maatschappelijk werk en de jeugdzorg.
Met de eerder genoemde Operatie JONG wil het kabinet meer samenhang krijgen
in het jeugdbeleid. Door een sluitende zorgstructuur met hulpverlening in
en rondom de school voorkomen we dat kinderen tussen de wal en het schip vallen.
Daarvoor is samenwerking van groot belang tussen de school en andere voorzieningen
zoals jeugdzorg, leerplicht, politie, gezondheidszorg. Tenslotte wordt gewezen
op maatregelen die zijn genomen in het kader van het plan Jeugdwerkloosheid
om de schooluitval ter beperken.Het Kabinet streeft meer naar maatwerk binnen het vmbo. Binnen de Koers
VO discussie wordt prioriteit gegeven aan het voorstel om het vmbo meer ruimte
te geven in de programmering. Dit geldt ook voor de eerste jaren van het voortgezet
onderwijs. Scholen brengen als gevolg van stimulerende maatregelen meer en
meer inhoudelijke en onderwijskundige veranderingen aan in de alledaagse praktijk
om maatwerk te leveren ten behoeve van leerlingen met een specifieke leerbehoeften.
Het gaat hier om de integratie van theorie en praktijk, de integratie van
algemeen vormende en beroepsgerichte vakken en de invoering van de werkplekkenstructuur.
Deze maatregelen hebben tot doel bij te dragen aan het terugdringen van voortijdige
schooluitval door een perspectief te bieden dat motiverend is en beter aansluit
op de individuele mogelijkheden van de leerling. Met deze maatregelen wordt
tevens de integratie van allochtone leerlingen bevorderd omdat veel leerlingen
van deze leerlingen meer behoefte heeft aan meer praktisch ingericht onderwijs.
Voor het inrichten van het meer praktisch ingerichte onderwijs zijn extra
middelen beschikbaar.2.2 MaatregelenSamenvattend richt het kabinet zich op de volgende punten om onderwijsachterstanden
tegen te gaan:• Blijvende aandacht voor voor- en vroegschoolse educatie, waarbij
achterstanden van leerlingen uit risicogroepen vroeg en daardoor effectief
kan worden aangepakt.• De VVE-middelen dienen terecht te komen bij de leerlingen met de
grootste taalachterstand. Bij de toetsing van de gemeentelijke plannen in
het kader van het grote stedenbeleid (GSB) zal dit nadrukkelijk in de beoordeling
worden meegenomen• Geen belemmeringen in de regelgeving voor stichting van brede scholen,
die een bijdrage leveren door de problemen in de buurt in samenhang aan te
pakken.• De opzet van schakelklassen om de snelle verwerving van taal met
name van nieuwkomers te garanderen.• Het inrichten van schakelklassen wordt verplicht indien de gemeente
daartoe middelen ontvangt. Toetsing daarvan vindt plaats in het kader van
de MOP's 2005–2009.• Versterking van proportioneel toezicht van de Onderwijsinspectie
op scholen die te weinig presteren op achterstandsbestrijding en te weinig
bijdragen aan de integratie.• Herdefiniëring van het onderwijsachterstandenbeleid; aanpassing
van de gewichtenregeling primair onderwijs en de cumi-regeling voortgezet
onderwijs, zodat meer wordt aangesloten bij de feitelijke achterstand van
leerlingen en een op de behoefte van die leerlingen gerichte aanpak mogelijk
wordt.• In het plan van aanpak veiligheid wordt een samenstel van preventieve,
curatieve en repressieve maatregelen voorgesteld die gezamenlijk een (indirect)
disciplinair effect zullen hebben op de vmbo-leerlingen.• Binnen de Koers VO discussie prioriteit geven aan het voorstel
om het vmbo meer ruimte te geven in de programmering.3 BESTRIJDING VAN SEGREGATIE IN HET ONDERWIJS3.1 Onderwijs en segregatieHet kabinet stelt voorop dat allochtone bewoners al vele jaren deel uitmaken
van de Nederlandse samenleving. De afgelopen decennia zijn vooral in de grotere
gemeenten wijken ontstaan waar veel allochtonen wonen. In die wijken gaan
lage inkomens, hoge werkloosheid en criminaliteit vaak samen. Als we de bevolking
van deze wijken vooruit willen helpen, moet er veel worden gedaan aan integratie.Het onderwijs kan daaraan een belangrijke bijdrage leveren. Analyses tonen
aan dat de meeste basisscholen een leerlingenpopulatie hebben die in hoge
mate een afspiegeling vormt van de wijk waar de school staat. In Amsterdam
en Rotterdam bijvoorbeeld ligt het aantal allochtone leerlingen op de basisscholen
gemiddeld al rond de 60 procent. Daardoor levert menging van schoolbevolkingen
weinig op. In de middelgrote en kleinere gemeenten is dit wel een optie.In de analyse van het recente Rotterdamse rapport getiteld: «Rotterdam
zet door» over de problemen in die stad, wordt dit voor deze stad aangetoond.
Overigens wordt niet ontkend dat er in sommige wijken sprake is van «witte
vlucht», waarbij autochtone ouders kinderen naar witte scholen, soms
buiten de eigen woonwijk brengen. Het voortgezet onderwijs kent een groter
bereik waardoor de scholen minder een afspiegeling van de wijk vormen. Er
lijkt een tendens te zijn dat een substantieel aantal autochtone leerlingen
naar scholen in de randgemeenten van de grote steden trekken.3.2 Primair onderwijsDe bestrijding van onderwijsachterstanden is niet genoeg. Om integratie
te bevorderen is het ook belangrijk om segregatie tegen te gaan. Daarbij hebben
de scholen, gemeenten en de rijksoverheid een taak. Op zwarte scholen ontbreekt
vaak het contact met autochtone leerlingen. Scholen met een gemengde samenstelling
zijn dan ook wenselijk. Als het aantal zwarte scholen toeneemt, komen verschillende
problemen samen. Dat kan een bedreiging zijn voor de kwaliteit van het onderwijs
en daarmee nemen de kansen voor toch al kansarme leerlingen af. Bij islamitische
scholen zou daar nog het risico bijkomen dat de integratie van kinderen wordt
belemmerd doordat ze te veel in een etnisch isolement opgroeien.Ik gaf al aan dat de mogelijkheden om tot gemengde scholen te komen, worden
beperkt door de bevolkingssamenstelling van de wijken. De basisschool is bijna
altijd een afspiegeling van de wijk. Het aantal allochtone achterstandsleerlingen
neemt de laatste jaren niet meer toe. In 2001 werd met ruim 202 000 het
hoogste aantal bereikt. In 2003 zijn het er nog krap 196 000. Maar de
concentratie van deze groep leerlingen neemt wel toe. Het aantal zwarte scholen,
met meer dan 70 procent allochtone achterstandsleerlingen groeit, terwijl
het totale aantal scholen afneemt. Er is dus sprake van concentratie van allochtone
leerlingen op een beperkt aantal basisscholen.Overigens blijft het aantal mono-etnische scholen beperkt in aantal. Onder
een mono-etnische school verstaan we een school met meer dan 70 procent leerlingen
van één etnische achtergrond. Het aantal (niet-autochtone) mono-etnische
scholen is klein en groeit nauwelijks. In 2003 was een kwart procent van de
basisscholen mono-etnisch. Het gaat dan om acht «Turkse», vier
«Marokkaanse» en zes «Surinaamse» scholen. Van de
Surinaamse scholen hebben er drie minder dan 70 procent 0,9 leerlingen.Voor een weergave van e.e.a. zie de tabellen 3 en 4.Uit tabel 5 blijkt dat in de G4, de steden met de meeste allochtone leerlingen
in het openbaar onderwijs 49,2 procent van de leerlingen een gewicht van 0,9
heeft. Voor de RK scholen is dat percentage 44,9 en voor de PC scholen is
het 42,2. Daaruit valt te concluderen dat het bijzonder onderwijs een belangrijk
deel van de achterstandsleerlingen voor z'n rekening neemt. De opname van
allochtone leerlingen heeft dus weinig met de denominatie van scholen van
doen.3.3 Voortgezet onderwijsSegregatie in het voortgezet onderwijs hangt voor een deel samen met de
indeling in verschillende schooltypes. Daarnaast spelen de bevolkingssamenstelling
in de steden en keuzepatronen van ouders en leerlingen een rol.De score bij de Cito-toets en het advies van de basisschool zijn bepalend
bij de keuze van een school voor voortgezet onderwijs. Allochtone leerlingen,
die vaak afkomstig zijn uit lagere sociaal-economische milieus en daarnaast
vaak te kampen hebben met een taalachterstand, gaan als gezegd vaker dan autochtone
leerlingen naar het vmbo, praktijkonderwijs of leerwegondersteunend onderwijs.
Zie tabel 6 (bijlage 3).Dit neemt niet weg dat door verschillende factoren ook binnen de verschillende
schooltypes meer en minder zwarte scholen voorkomen. Scholen in de grote steden
hebben een hoger percentage allochtone leerlingen dan kleinere gemeenten en
het platteland. Met name vmbo's met afdelingen voor praktijkonderwijs en leerwegondersteunend
onderwijs in de grote steden hebben een hoog percentage allochtone leerlingen.
In tabel 7 is het percentage cumi-leerlingen per schooltype in het hele
land aangegeven; tabel 8 bevat deze gegevens toegespitst op de G4. (zie bijlage
3)In de grote steden neemt de «witte vlucht» toe; uit een eerste
analyse van de informatie aan de hand van het onderwijsnummer komt naar voren
dat in de grote steden niet-cumi-leerlingen meer dan twee keer zo vaak naar
een school buiten hun woongemeente gaan dan cumi-leerlingen. In het voorbereidend
beroepsonderwijs komt dit verschijnsel nog eens ongeveer twee keer zo vaak
voor dan gemiddeld bij de andere schooltypes in het voorgezet onderwijs. Er
zijn verschillende redenen bekend voor deze witte vlucht, waaronder de sfeer
op school, de populatie, en de schoolgrootte.Ook voor het voortgezet onderwijs, geldt dat het openbaar en het bijzonder
onderwijs een vergelijkbaar aandeel in de opvang van achterstandsleerlingen
hebben. Landelijk gezien hebben de openbare scholen voor voortgezet onderwijs
het hoogste percentage allochtone leerlingen, maar de verschillen met bijzondere
scholen zijn niet groot. In de vier grote steden tellen deze scholen zelfs
meer leerlingen van allochtone afkomst dan openbare scholen.3.4 De aanpak om segregatie in het PO en VO te voorkomenHet kabinet wil meer gemengde scholen laten ontstaan. Bij aanpassing van
de gewichtenregeling wordt bekeken of de huidige regeling de segregatie (onbedoeld)
in de hand werkt. Bij de huidige regeling ontvangt een school met weinig achterstandsleerlingen
geen enkele extra formatie en ontvangt een school met veel van deze leerlingen
wel. Dit komt door de werking van de drempel in de bekostiging. Dat kan een
verkeerd signaal zijn. Het is de bedoeling om de etnische factor uit de gewichtenregeling
te halen. Het gaat in de regeling dan alleen nog om de daadwerkelijk geconstateerde
(taal) achterstand die zal worden getoetst. Ook in het voortgezet onderwijs
zal gekeken worden naar de mogelijkheid om in de regeling effecten te verwerken
die de integratie bevorderen.Zoals de Onderwijsraad in zijn verkenning heeft benadrukt, is de problematiek
van zwarte en witte scholen in hoge mate plaatselijk regionaal bepaald. De
raad adviseert om die reden om geen landelijk beleid op dit punt te voeren.
Daarom wil het kabinet de gemeenten een rol geven bij de «niet-vrijblijvende
afspraken» met schoolbesturen over een meer gemengde schoolbevolking.
Het Rijk geeft een impuls aan gemeenten en scholen via het nieuwe arrangement
onderwijsachterstandenbeleid. Het kabinet stelt zich voor dat scholen verplicht
worden te overleggen met gemeenten over terugdringing van segregatie en bevordering
van integratie. Bij dit overleg kan de inzet van het geld voor het gemeentelijke
onderwijsachterstandenbeleid worden betrokken. Daarnaast beschikken de gemeenten
over andere instrumenten om met scholen deze afspraken te maken. Men beschikt
over een aantal financiële stromen en over bevoegdheden in dit verband:
naast de VVE-middelen (voor- en vroegschoolse educatie) beschikt men over
huisvestingsmiddelen voor po- en vo-scholen en middelen in het kader van het
algemene jeugdbeleid en de zorg. Daarnaast hebben gemeenten – als hoedster
van het algemeen belang – de mogelijkheid om scholen op hun (lokale)
verantwoordelijkheden te wijzen en daarover binnen de gemeente (bijvoorbeeld
met ouders) te communiceren. In het kader van het bredere jeugdbeleid is het
streven van het kabinet erop gericht om verbeteringen aan te brengen in de
jeugdketen. De gemeente speelt daarin een spilfunctie om de ketens goed te
laten functioneren. Het Rijk ondersteunt dit beleid door middel van het project
JONG, waarbij met name belemmeringen in de regelgeving worden weggenomen om
tot een sluitende aanpak te komen. Wanneer gemeenten tegen belemmeringen in
de regelgeving aanlopen om tot meer gemengde scholen te komen
kan men op ondersteuning van het Rijk rekenen.Gemeenten en scholen kunnen om het beleid vorm te geven bijvoorbeeld aansluiten
bij het schoolwijkenbeleid dat door gemeenten voor het openbaar onderwijs
kan worden gevoerd. De inspectie kan erop toezien dat de scholen afspraken
maken over terugdringing van segregatie. Daarnaast kan de inspectie toezien
op de resultaten. Bij de uitwerking hiervan zal worden aangesloten bij de
wetswijzigingen die noodzakelijk zijn in verband met burgerschap en sociale
integratie.De inspectie ziet toe op de bijdrage die de school levert in het kader
van het gemeentelijk beleid. De gemeente regelt via een verplicht overleg
tussen de gemeente en de schoolbesturen dat er afspraken komen over een evenwichtigere
verdeling van achterstandsleerlingen en sluit convenanten met schoolbesturen
over de concrete uitwerking. De Onderwijsraad concludeert in de Verkenning
naar artikel 23 dat een dergelijk beleid mogelijk is binnen de kaders van
artikel 23 van de Grondwet. Daarbij kunnen vormen van spreiding van leerlingen
worden toegepast, mits dit niet gebaseerd is op de etnische achtergrond van
leerlingen maar op de achterstandskenmerken. Dit geldt dan zowel voor allochtone
leerlingen als voor autochtone leerlingen.Artikel 23 biedt de wetgever de mogelijkheid om voorschriften (bekostigingsvoorwaarden)
te stellen aan de deugdelijkheid van het onderwijs. Zo verbindt de wetgever
aan de oprichting van nieuwe scholen voorwaarden. Aan deze voorwaarden moet
worden voldaan, wil een school voor bekostiging in aanmerking komen. Het gaat
om normen die in de regel voor zowel openbaar als (bekostigd) bijzonder onderwijs
gelden. De Onderwijsraad geeft in zijn advies aan dat wat het bijzonder onderwijs
betreft de principiële buitengrens voor het stellen van deze normen wordt
gevormd door de vrijheid van richting. De raad spreekt daarbij uit dat de
wetgever niet bevoegd is eisen (bekostigingsvoorwaarden) te stellen die een
wezenlijke beperking vormen van het godsdienstige of levensbeschouwelijke
karakter van het bijzonder onderwijs. Het kabinet onderschrijft deze zienswijze.
Het kabinet is van oordeel dat concentratie van achterstandsleerlingen bij
de stichting van nieuwe scholen moet worden tegengegaan en is derhalve voornemens –
binnen de genoemde grondwettelijke kaders – ten aanzien van de stichting
van nieuwe scholen de voorwaarde te stellen dat niet meer dan 80% van de kinderen
een achterstandskenmerk (leerlinggewicht) heeft.Bij beslissingen over de bouw van scholen kan een gemengde populatie een
factor zijn. Ook in het kader van leegstand en nieuwbouw kan de gemeente met
schoolbesturen afspraken maken om meer gemengde scholen te bevorderen. Daarnaast
kunnen zwarte scholen zelf, eventueel ondersteund door gemeenten, uitwisselingen
organiseren met scholen met overwegend autochtone leerlingen. Ook is er veel
te zeggen voor een aanbod van gezamenlijke activiteiten, zoals sportmanifestaties
of cultuurevenementen. Ook uitwisseling van leerkrachten is mogelijk.3.5 Situatie in Vlaanderen (het Vlaams model)In Vlaanderen is tot op zekere hoogte sprake van een vergelijkbaar onderwijssysteem
als in Nederland. In Vlaanderen heeft men gekozen voor een model waarbij de
toelatingsplicht van scholen is vastgelegd. Daarnaast hebben schoolbesturen
het recht om binnen bepaalde procentuele marges leerlingen waarvan de thuistaal
niet het Nederlands is, naar een andere school door te verwijzen. Het kabinet
kiest hier niet voor. Een dergelijk model kan tot onnodige bureaucratie leiden
zonder dat de garantie bestaat dat het werkelijke probleem wordt opgelost.
Dit kabinet kiest voor andere oplossingen, die hieronder zijn samengevat.3.6 KledingvoorschriftenDit onderwerp zal worden behandeld in de nota Grondrechten en Pluriforme
samenleving. Deze nota zal binnenkort aan de Tweede Kamer worden gezonden.3.7 MaatregelenSamenvattend neemt het kabinet de volgende maatregelen om segregatie in
het onderwijs tegen te gaan:• Aanpassing van de gewichtenregeling. Het is de bedoeling de etnische
factor uit de gewichtenregeling te halen. Het gaat dan om daadwerkelijk (taal)
achterstanden. Bij de nieuwe regeling worden aspecten vermeden die onbedoeld
de segregatie juist bevorderen. Ook bij een nieuwe regeling voor het voortgezet
onderwijs wordt geprobeerd integratiebevorderende effecten in te bouwen.• Bevordering van «niet-vrijblijvende afspraken» tussen
gemeenten en scholen. Het rijk geeft een impuls aan gemeenten en scholen via
het nieuwe arrangement onderwijsachterstandenbeleid. Het kabinet wil scholen
verplichten om afspraken te maken met gemeenten over de manier waarop ze gezamenlijk
segregatie kunnen tegengaan en integratie kunnen bevorderen. De school levert
in het kader van burgerschap – een opdracht die wettelijk wordt verankerd –
een bijdrage daaraan. De inspectie ziet toe op de bijdrage die de school levert
in het kader van het gemeentelijke beleid.• Bij de stichting van nieuwe scholen wordt de eis gesteld dat niet
meer dan 80% van de leerlingen een achterstandskenmerk heeft.• Stimulering op gemeentelijk niveau van uitwisselingen van scholen,
de organisatie van gezamenlijke sportactiviteiten en cultuurevenementen.4 DE AANDACHT VOOR ISLAMITISCHE SCHOLEN4.1 Advies OnderwijsraadIn zijn advies stelt de Onderwijsraad de actuele vraag in hoeverre een
beperking van het klassieke grondrecht om scholen te stichten een oplossing
kan bieden voor het vraagstuk van zwarte en witte scholen en van integratie.
De raad concludeert dat het bemoeilijken of zelfs uitsluiten van stichting
van bijvoorbeeld islamitische en hindoe-scholen geen aanvaardbare optie is.
Het aandeel van deze scholen in de tweedelingsproblematiek is gering. Een
dergelijk beleid ten aanzien van dergelijke religieuze en culturele minderheidsgroepen
evident in strijd zijn met de vrijheid van onderwijs en het gelijkheidsbeginsel.
Bovendien is goed denkbaar dat Islamitische scholen een instrument zijn ten
gunste van de integratie, omdat via de school de ouderbetrokkenheid kan worden
vergroot.4.2 Enkele kwantitatieve gegevensTer illustratie van het aandeel van het islamitische onderwijs in de tweedelingsproblematiek
zijn in bijlage 4 enkele relevante gegevens opgenomen. De gegevens, opgenomen
in bijlage 4, laten zien dat het kwantitatieve aandeel van islamitische scholen
in het totale onderwijsaanbod weliswaar geleidelijk toeneemt, maar gering
van omvang is. Hieruit moet niet worden afgeleid dat wat er op islamitische
scholen gebeurt onbelangrijk is. De intensieve betrokkenheid van de inspectie
bij deze scholen illustreert het belang dat het kabinet eraan hecht dat ook
op deze scholen sprake is van goed onderwijs dat op respectvolle wijze wordt
gegeven. Wat de cijfers van de Inspectie wel laten zien is dat, los van de
kwaliteit van het onderwijs op deze scholen, de bijdrage van
het islamitisch onderwijs aan integratie en sociale cohesie beperkt van omvang
is.4.3 De positie van islamitische scholenDe vrijheid van ouders om te kunnen kiezen uit openbaar en bijzonder onderwijs
is een groot maatschappelijk goed, dat bijdraagt aan een gevarieerd onderwijsstelsel
dat past bij de behoeften van burgers en maatschappij. Het recht om met behulp
van rijksbekostiging scholen te stichten die aansluiten bij een specifieke
levensbeschouwelijke of godsdienstige voorkeur van ouders en die aansluit
bij de opvoedingssituatie van het kind is een onlosmakelijk onderdeel van
het duale bestel. Dit heeft in de laatste decennia van de twintigste eeuw
geleid tot de oprichting van islamitische en hindoescholen. Ook andere stromingen
zoals de antroposofie en de evangelische richting hebben gebruik gemaakt van
het recht op schoolstichting. Uitsluiting op voorhand van groepen van burgers
met een bepaalde levensbeschouwing of godsdienstige overtuiging van dit klassieke
grondrecht acht het kabinet in strijd met de Grondwet. Alle ingezetenen in
ons land dienen onder dezelfde voorwaarden en condities gebruik te kunnen
maken van dit grondrecht. De rechten, maar ook de plichten die samenhangen
met dit grondrecht, zijn dus ook onverkort van toepassing op (groepen van)
ouders in onze samenleving met een islamitische levensovertuiging. Dit standpunt
van het kabinet sluit aan op de afspraak in het Hoofdlijnenakkoord om niet
te tornen aan de grondwettelijke vrijheid van het onderwijs.Bovendien is het kabinet van opvatting dat het materieel uitsluiten van
deze bevolkingsgroep van het recht op stichting en instandhouding van scholen
die aansluiten op hun levensovertuiging, wel eens contraproductief kan uitwerken
op het streven naar integratie. De kans is reëel dat een dergelijke houding
van de overheid er juist toe leidt dat er groepen zich ten opzichte van de
dominante cultuur achtergesteld en geïsoleerd voelen. Dit kan leiden
tot een defensief getinte versterking van de eigen etnische of religieuze
identiteit, wat niet bevorderlijk is voor het integratieproces.De vrijheid van onderwijs is geen vrijbrief. Algemene en onderwijsspecifieke
normen stellen grenzen en eisen aan de inhoud van het onderwijs op alle openbare
en bijzondere scholen. Ook islamitische scholen zijn voluit gehouden aan deze
normen. De onderwijsinspectie ziet daar nadrukkelijk op toe. Er zijn geen
scholen die de achterliggende paar jaar zo intensief gevolgd zijn door de
inspectie als de islamitische scholen. Het recent aan uw Kamer toegezonden
inspectierapport «Islamitische scholen nader onderzocht» (brief
van 7 oktober 2003, kamerstukken II 2003/04, 29 200 VIII, nr. 5)
is daarvan een illustratie.Bij dit toezicht is en wordt gekeken of:1. de kwaliteit van het onderwijs van voldoende niveau is;2. de kernwaarden van de democratische rechtsstaat en de algemene maatschappelijke
basisnormen voldoende in acht worden genomen.Ad 1: Over de kwaliteit van islamitische scholen concludeert de inspectie
in haar rapport dat de leerprestaties van leerlingen op islamitische scholen
niet slechter – en op verschillende punten beter – zijn dan die
van leerlingen op vergelijkbare zwarte scholen. Een islamitische school is
te typeren als een wat traditionele, strenge school met veel aandacht voor
de basisvaardigheden, die worden bijgebracht in een gestructureerde omgeving
waarbij effectief wordt omgegaan met de leertijd.In dit verband wil het kabinet ook wijzen op het bij de behandeling van
de wet Beroepen in het onderwijs (wet BIO) door de Tweede Kamer aangenomen amendement op grond waarvan ook voor leraren godsdienstonderwijs
bekwaamheidseisen gaan gelden.Ad 2: In genoemd inspectierapport luidde de hoofdconclusie dat het uitgebreide
en grondige onderzoek op 20 islamitische scholen geen bevindingen heeft opgeleverd
die aanleiding geven tot onrust of ernstige ontevredenheid. Aanwijzingen dat
op islamitische scholen wordt aangezet tot intolerantie of haat zijn niet
aangetroffen. Het onderwijs op deze scholen is niet in strijd met de basiswaarden
van de democratische rechtsstaat. De scholen zorgen in meer of mindere mate
voor omstandigheden die de integratie van leerlingen ten goede komen. Dit
beeld strookt met de bevindingen uit eerdere onderzoeken van de inspectie
en de AIVD. Wel heeft de inspectie de nodige zorgen over:– de bestuurlijke stabiliteit op een aantal islamitische scholen,
die wordt omschreven als kwetsbaar;– de pedagogisch-didactische kwaliteit van het islamitisch godsdienstonderwijs
op enkele scholen.Dit betreft aspecten die in strikte zin geen formele bekostigingsvoorwaarden
zijn maar liggen in het domein van de vrijheid van inrichting van het onderwijs.Het inspectierapport laat zien dat de overheid over de nodige (correctieve)
instrumenten beschikt om te kunnen vaststellen of een school voldoende aandacht
besteedt aan aspecten als sociale cohesie en integratie. Een belangrijke opbrengst
van het intensieve toezicht van de inspectie op deze groep van scholen is
dat er een instrumentarium is ontwikkeld om vanuit de invalshoek van deze
aspecten het handelen van scholen te kunnen beoordelen. Voor de invoering
van de Wet op het onderwijstoezicht ontbrak een dergelijk instrumentarium.
De inspectie zal voortaan dit instrument inzetten wanneer de situatie op één
of meer scholen daartoe aanleiding geeft. Dit geldt niet alleen voor islamitische
scholen, maar kan alle scholen betreffen. Overigens past het de overheid-
en dus ook de inspectie- niet een oordeel te vellen over de veelal meer traditioneel
didactische aanpak van een (islamitische) school.Het kabinet wil benadrukken dat het grote betekenis hecht aan naleving
van alle bekostigingsvoorwaarden. Daartoe is onlangs bijvoorbeeld een beleidsregel
opschorting en inhouding van bekostiging bij onderwijsinstellingen gepubliceerd.
In dat verband moet niet worden uitgesloten dat in een voorkomend geval zo
nodig de uiterste sanctie zal worden toegepast: stopzetting van de bekostiging.
Dit kan voor alle scholen – dus ook voor islamitische scholen –
het geval zijn.4.4 Verbeteringen en verdere voornemensIn mijn reactie van 7 oktober jl. op het inspectierapport heb ik
aangegeven dat naar aanleiding van de verbeterpunten van de inspectie in samenspraak
met de besturenorganisatie voor het islamitisch onderwijs, ISBO, gerichte
acties in gang zijn gezet. Zo wordt er gewerkt aan cursussen ter verbetering
van de deskundigheid van het bestuurlijke kader en aan een op alle groepen
in het islamitisch basisonderwijs afgestemde lesmethode voor het godsdienstonderwijs.Naast de in gang gezette acties moet de uitvoering van enkele andere voornemens
van het kabinet zichtbaar worden binnen het islamitisch onderwijs.In de eerste plaats betreft dit het voornemen, om expliciet aan te geven
wat van scholen wordt verlangd op het terrein van burgerschapsvorming en sociale
cohesie. Dit geldt uiteraard ook voor de islamitische scholen. Het kabinet
zet daarbij in op meer aandacht in het onderwijs voor burgerschapsvorming.
Dat wordt wettelijk verankerd en opgenomen in de eisen tot schoolstichting
en bij de kerndoelen, waardoor het ook een bekostigingsvoorwaarde wordt. Op
grond daarvan past de inspectie ook haar toezichtskader aan. Vervolgens ziet
de inspectie er op toe dat ook islamitische scholen de vereiste aandacht besteden
aan burgerschapsvorming. Dat geldt dus ook voor die paar scholen die volgens
de inspectie weliswaar de huidige bekostigingsvoorwaarden en basiswaarden
van onze democratische rechtsstaat in acht nemen, maar die niet of weinig
initiatief nemen om met extra activiteiten deze basiswaarden of de integratie
te benadrukken.In de tweede plaats wil het kabinet naar een situatie waarin de kwaliteit
van alle schoolbesturen, dus ook die in het islamitisch onderwijs, onderwerp
kan zijn van een meer integraal inspectietoezicht. Dit hangt samen met het
bredere beleid om scholen meer autonomie te geven.De bedoeling daarvan is ervoor te zorgen dat er daadwerkelijk meer ruimte
komt op de werkvloer en dat de autonomie niet blijft «hangen»
in de (bovenschoolse) bestuurlijke laag. Dat kunnen we waarborgen door:– een door de sector zelf gedragen gedragscode voor goed bestuur
(ook vertegenwoordigers van het islamitisch onderwijs zullen daarbij worden
betrokken);– een mogelijkheid voor de inspectie om het bestuur op haar verantwoordelijkheid
te wijzen als blijkt dat bestuur en management onvoldoende functioneren.Tenslotte is het kabinet van mening dat aanvullende eisen moeten worden
gesteld aan het bestuur van scholen. Het is de bedoeling dat alle bestuursleden
het Nederlanderschap bezitten. Onderzocht zal worden of een dergelijke verplichting
binnen de grenzen van het Europese recht kan worden opgelegd. Daarnaast zal
de aanvraag tot schoolstichting vergezeld dienen te gaan van een schoolplan
waarin o.a. wordt aangegeven op welke wijze de school kan bijdragen aan burgerschapsvorming.4.5 MaatregelenSamenvattend spitst het beleid van het kabinet op het gebied van het islamitisch
onderwijs zich toe op de volgende punten:• In samenspraak met de besturenorganisatie voor het islamitisch
onderwijs, ISBO, worden cursussen opgezet ter verbetering van de deskundigheid
van het bestuurlijk kader en komt er een op alle groepen in het islamitisch
basisonderwijs afgestemde lesmethode voor het godsdienstonderwijs.• Meer aandacht voor burgerschapsvorming en sociale cohesie in het
algemeen, wat dus ook geldt voor islamitische scholen en toezicht daarop door
de inspectie.• Verbetering van de kwaliteit van alle schoolbesturen, dus ook die
in het islamitisch onderwijs. Dit is ook onderwerp van een meer integraal
inspectietoezicht en wordt gewaarborgd door:– een door de sector zelf gedragen gedragscode voor goed bestuur
(ook vertegenwoordigers van het islamitisch onderwijs zullen daarbij worden
betrokken);– een mogelijkheid voor de inspectie om in het kader van het toezicht
het bestuur op haar verantwoordelijkheid te wijzen als blijkt dat bestuur
en management onvoldoende functioneren.• Het is de bedoeling dat alle bestuursleden van alle scholen dus
ook van islamitische scholen het Nederlanderschap bezitten. Daarnaast zal
de aanvraag tot schoolstichting vergezeld dienen te gaan van een schoolplan
waarin o.a. wordt aangegeven op welke wijze de school kan bijdragen aan burgerschapsvorming.5 ZORG VOOR GOED BURGERSCHAP5.1 Inhoudelijke visieIn de samenleving lijkt zich een omslag af te tekenen. Er zijn steeds
meer signalen dat de grens is bereikt van de individuele vrijheid van burgers.
Het is tijd de relaties tussen burgers onderling en de relatie tussen burger
en overheid te herijken in de zin van een actief en verantwoord burgerschap.
Het gaat erom dat burgers ook zelf verantwoordelijkheid nemen voor gemeenschapsbelangen.
Deze versterking van het burgerschap heeft ook te maken met demografische
ontwikkelingen door toename van het aantal allochtonen in de (grote) steden.
Het is een beweging die zich in meerdere Europese landen afspeelt. Burgerschap
heeft daarom ook te maken met vraagstukken rond integratie. Voor zowel allochtone
als autochtone jongeren is actief burgerschap belangrijk, zodat ze met elkaar
leren leven in een samenleving die wordt gekenmerkt door etnische, culturele
en godsdienstige pluraliteit.Het advies van de Onderwijsraad om burgerschapsvorming in het onderwijs
te versterken, past goed in die beweging. Datzelfde geldt voor het recente
WRR-advies over waarden en normen, waarin o.a. het onderwijs een belangrijke
rol wordt toegedacht. Aandacht voor goed burgerschap als zodanig is niet nieuw
voor het onderwijs; ook de huidige kerndoelen zijn onder andere gericht op
burgerschapsvorming. Maar ontwikkelingen als bijvoorbeeld de veranderende
samenstelling van de onderwijspopulatie vragen wel om een herijking van de
huidige praktijk. Het gaat daarbij niet alleen om kennisoverdracht, maar evenzeer
om ervaringsleren: burgerschap leer je door het te doen, door te ervaren wat
het is.De raad laat in zijn schoolportretten een aantal prachtige voorbeelden
uit de praktijk van het onderwijs zien. De zes geportretteerde instellingen
hebben burgerschapseducatie een structurele plek in hun onderwijs gegeven
en sluiten daarbij nauw aan op de directe omgeving van de school. Deze goede
voorbeelden hebben allemaal betrekking hebben op drie aspecten van het onderwijs:
de inhoud, het proces en de organisatie en omgeving van de school. De instellingen
verschillen ook van elkaar: zij leggen ieder hun eigen accenten, corresponderend
met de kenmerken van de leerlingpopulatie en de eigen pedagogische visie van
de school.Het kabinet sluit hierbij aan: burgerschapsvorming in het onderwijs is
deels een zaak van gemeenschappelijkheid, deels van eigen invulling door de
instellingen.Het kabinet zet zijn visie op versterking van burgerschapsvorming in het
onderwijs ook om in daden. Zij doet daar een aantal concrete voorstellen voor.5.2 WetgevingDe Onderwijsraad stelt voor dat de wetgever een expliciete grondslag geeft
aan de activiteiten die veel onderwijsinstellingen nu al verrichten, om daarmee
het belang van burgerschapsvorming te benadrukken. Dat zou moeten gebeuren
door in de onderwijswetten een verplichting tot burgerschapsvorming op te
nemen. De raad stelt ook een formulering voor: «Het onderwijs is mede
gericht op de bevordering van burgerschap».Het kabinet neemt deze aanbeveling over voor primair en voortgezet onderwijs.
Een dergelijke bepaling geeft een duidelijke opdracht aan de school en aan
de onderwijsinspectie, als een expliciet handvat bij de beoordeling van onderwijs
dat het tegendeel beoogt omdat het leerlingen oproept zich tegen de basisbeginselen
van de Nederlandse maatschappij te keren. Onderwijs dat haaks staat op de
principes van de democratische rechtsstaat, voldoet eenvoudig niet aan deze
doelbepaling.Het kabinet wil het voorstel van de Onderwijsraad nog iets verbreden en
aan burgerschapsvorming als doel ook sociale integratie toevoegen. Van alle
scholen, niet in het minst van «witte» scholen, mag worden verwacht
dat zij bijdragen aan de ontmoeting van kinderen van verschillende afkomst.
Dat kan door gezamenlijk aan sport en cultuur te doen, door bedrijven en maatschappelijke
instellingen te bezoeken, door leerlingen uit te wisselen, kortom door te
leren in verschillende sociale omgevingen. Bovendien kunnen gemeenten en scholen
in lokale situaties waar risicoleerlingen onevenwichtig over scholen zijn
verdeeld, specifieke maatregelen nemen voor sociale integratie.Deze opdracht bij te dragen aan burgerschap en sociale integratie is te
zien als een meer eigentijdse invulling van de bepaling in WPO en WVO om leerlingen
voor te bereiden op de multiculturele samenleving. De nieuwe bepaling zal
dan ook in de plaats komen van het huidige artikel in WPO en WVO over voorbereiding
op een multiculturele samenleving.Voor het middelbaar beroepsonderwijs ligt de situatie anders. Voor het
beroepsonderwijs is vastgelegd dat kwalificaties en eindtermen drievoudig
moeten kwalificeren: voor een beroep, voor doorstroming naar een vervolgopleiding
en voor maatschappelijk functioneren. Dit «maatschappelijk functioneren»
is in feite al zo'n bepaling.Ook in het hoger onderwijs is sprake van een andere situatie. De WHW draagt
instellingen op aandacht te schenken aan de bevordering van maatschappelijk
verantwoordelijkheidsbesef. Ook deze bepaling komt feitelijk overeen met het
advies.5.3 Verdere invullingBurgerschapsvorming en sociale integratie gericht op de vorming van leerlingen/studenten
tot goede schoolburgers (hetmicroniveau), is een
verantwoordelijkheid van instellingen zelf, die dat uiteraard met de nodige
interne democratie moeten uitvoeren. Er is in de praktijk van het onderwijs
en van de onderwijsondersteuning veel materiaal ontwikkeld waar scholen gebruik
van kunnen maken. Er zijn veel goede voorbeelden van zaken als gedragscodes,
pestprotocollen, leerlingstatuten, onderwijsovereenkomsten en programma's
voor sociale competenties. De rol van de overheid is hierbij beperkt: het
faciliteren van de uitwisseling van goede voorbeelden en het opnemen van dit
aspect in het toezichtskader.Burgerschapsvorming gericht op de vorming tot maatschappelijk burgerschap
(het mesoniveau), is de verantwoordelijkheid van
de onderwijs- en de maatschappelijke instellingen. De rol van de overheid
is hier dezelfde als bij het schoolburgerschap: faciliteren van uitwisseling
en opnemen in toezichtskader. Voor een nieuw fenomeen als bijvoorbeeld de
maatschappelijke stage is de overheid actiever in de experimentele fase, maar
dat zal tijdelijk zijn. De pilotprojecten zullen uitwijzen wat precies nodig
is voor scholen voor een goede uitvoering. Dit type activiteiten dat gericht
is op de omgeving van de school, vraagt actieve betrokkenheid van die omgeving.
Maatschappelijk burgerschap vanuit de school moet worden gedragen door de
lokale gemeenschap rondom de school.Burgerschapsvorming gericht op staatsburgerschap (hetmacroniveau), vraagt een actievere rol van de overheid. Vooral de
nationale overheid heeft bij uitstek de zorg voor een goed functioneren van
de democratische rechtsstaat en daarmee voor een goede voorbereiding van jongeren
om daaraan te participeren. Een van de manieren om die verantwoordelijkheid
te realiseren is het stellen van wettelijke eisen op dit gebied en het organiseren
van toezicht op de uitvoering daarvan.Het kabinet kiest er niet voor burgerschap als apart vak verplicht te
stellen. Het is aan de scholen om dit bijvoorbeeld in te bedden in het gehele
curriculum. Scholen kunnen er ook voor kiezen burgerschap als apart vak aan
te bieden. Inmiddels is een brief naar de Tweede Kamer gezonden met een voorstel
voor herziene kerndoelen basisonderwijs.Voor het primair onderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs
zal burgerschapsvorming deel uitmaken van ook de nieuwe kerndoelen. Voor de
bovenbouw van vmbo, havo en vwo blijft het vak maatschappijleer verplicht
voor alle leerlingen. Daarbij kunnen meer structureel elementen van staatsburgerlijke
vorming in samenhangend historisch perspectief aan de orde komen. Verder zullen
ook in de examenprogramma's van de profielvakken geschiedenis, economie, aardrijkskunde,
filosofie en de kunstvakken elementen worden opgenomen gericht op burgerschapsvorming.Voor het middelbaar beroepsonderwijs geldt dat het onderwijs en de arbeidsmarkt
(via de kenniscentra beroepsonderwijs en bedrijfsleven) gezamenlijk invulling
geven aan de kwalificatiestructuur. Er liggen nu, zoals de Onderwijsraad aanhaalt,
voorstellen van het Centrum voor Innovatie van Opleidingen waarin ook burgerschapscompetenties
zijn uitgewerkt. Dat betreft normatieve competenties: zelfstandig handelen
als burger, sociaal betrokken en verantwoordelijk zijn op basis van maatschappelijk
geaccepteerde basiswaarden. En ook culturele competenties: het vermogen te
participeren in de pluriforme en multiculturele samenleving op nationaal en
Europees niveau en daarbij respect te hebben voor de eigenheid van elkaars
culturele verbanden.5.4 Ondersteunende activiteitenDe Onderwijsraad noemt nog een aantal maatregelen ter ondersteuning van
onderwijsinstellingen door pedagogische centra, Stichting voor de Leerplanontwikkeling
e.d.Het kabinet wil de instellingen die het onderwijs ondersteunen, meer vraaggericht
maken. Het zijn in de eerste plaats de scholen zelf die de vraag naar ondersteuning
moeten formuleren. Op gebied van burgerschapsvorming bestaat de indruk, dat
er al heel veel ontwikkeld is en wordt.Een aantal voorbeelden daarvan:– De KPC-groep heeft n.a.v. een motie van de Tweede Kamer in een
project «actief burgerschap» materiaal ontwikkeld dat direct bruikbaar
is voor scholen. Scholen die daarmee aan de slag willen, kunnen daarvoor bij
de KPC-groep subsidie krijgen.– De Stichting voor de Leerplanontwikkeling voert op verzoek van
de gezamenlijke onderwijsorganisaties het project «sociaal-ethische
vorming» uit.– Teleac/NOT ontwikkelt thans in opdracht van het ministerie van
OCW een programmaserie over waarden en normen, speciaal gericht op de bovenbouw
van het basisonderwijs en de onderbouw van het vmbo. Dit gebeurt in het kader
van het Europees jaar van «Opvoeding door Sport».– Kennisnet, de internetorganisatie voor het onderwijs, heeft op
verzoek van de minister van OCW ter ondersteuning van scholen een speciale
themasite over waarden en normen ingericht. (www.kennisnet.nl/thema/waardenennormen)– De minister van OCW zal met het onderwijsveld en de lerarenopleidingen
in contact treden over waarden, normen en burgerschap. Daartoe wordt, samen
met de WRR en de Onderwijsraad, een conferentie georganiseerd.– De minister van OCW zal tijdens het Nederlands voorzitterschap
van de EU in de tweede helft van 2004 met haar collega-ministers uit de EU-landen
spreken over burgerschap en gedeelde waarden. Daartoe wordt in juli een conferentie
gehouden.5.5 MaatregelenSamenvattend voert het kabinet de volgende maatregelen uit met betrekking
tot burgerschap:• Het kabinet neemt de aanbeveling van de Onderwijsraad over om voor
primair en voortgezet onderwijs een wettelijke bepaling op te nemen in de
wetgeving op het gebied van burgerschap, uitgebreid met sociale integratie.
Burgerschapsvorming wordt geen apart vak, maar moet worden ingebed in het
gehele curriculum.• Het kabinet wil de uitwisseling van goede voorbeelden op het gebied
van burgerschap faciliteren.• Het kabinet zal burgerschap en sociale integratie opnemen in het
toezichtskader voor de inspectie.• Voor het primair onderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs
zal burgerschapsvorming deel uitmaken van de nieuwe kerndoelen. Verder zullen
ook in de examenprogramma's van de profielvakken geschiedenis, economie, aardrijkskunde,
filosofie en de kunstvakken elementen worden opgenomen gericht op burgerschapsvorming.• Het kabinet ondersteunt experimenten op het gebied van de maatschappelijke
stage in het voortgezet onderwijs.• Het is de inzet van het kabinet om blijvende vormen van overleg
tussen gemeenten en scholen te behouden. Daarbij zal ook de rol bij de versterking
van maatschappelijk burgerschap worden bezien.6. DE BETEKENIS VAN ARTIKEL 23 IN DE HUIDIGE TIJD «VRIJHEID
ZONDER VRIJBLIJVENDHEID»6.1 Vermaatschappelijking, versterking positie onderwijsvragenden
en de internationale factorIn de loop der tijd is de kijk op rechten en plichten van overheid en
van onderwijsdeelnemers ingrijpend veranderd. Ontwikkelingen die er uitspringen,
zijn de vermaatschappelijking van het onderwijs en de onderwijsinstelling,
de versterking van de positie van de onderwijsvragenden en de toename van
de internationale factor. De school staat midden in de maatschappij, wat betekent
dat steeds meer maatschappelijke problemen de school binnenkomen. Van de school
wordt steeds vaker verwacht een bijdrage te leveren aan de oplossing van problemen.
Vooral na de Tweede Wereldoorlog is er veel verdragsrecht ontstaan, evenals
toenemende politieke aandacht voor de maatschappelijke rol van onderwijs.
Te denken valt aan bepalingen inzake anti-discriminatie, algemene toegankelijkheid
van onderwijs, bescherming van leerplicht, onderwijs voor minderheden, etc.
Met intergouvernementele afspraken op Europees niveau wordt deze ontwikkeling
verder doorgezet (vgl. Bologna 1999, Lissabon 2000 en Kopenhagen 2002).In de loop der tijd is de belangstelling voor het individuele recht op
onderwijs – als dragende grond voor de vorming en realisering van onderwijsbeleid –
toegenomen. Zeker vanaf het begin van de jaren negentig staat de overheidssturing
sterk in het teken van versterking van de positie van onderwijsvragers. De
«internationale factor» heeft verder aan betekenis gewonnen door
de bovengenoemde intergouvernementele afspraken op Europees niveau.6.2 Vrijheid van onderwijsHet uitgangspunt van het kabinet is dat het onderwijs zo toegankelijk
mogelijk moet zijn voor iedereen. Dat sluit aan bij het internationaal verdragsrecht
inzake het recht op onderwijs, zoals dat gestalte heeft gekregen
in het EVRM, het Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten
(IVESC), en het Verdrag inzake de rechten van het kind (VRK).Voor artikel 23 Grondwet betekent dit dat zijn waarde ook moet worden
beoordeeld vanuit het perspectief van de vragers van onderwijs. Daarnaast
is een stabiel stelsel van scholen en instellingen eveneens een noodzakelijke
voorwaarde om het recht op onderwijs te kunnen uitoefenen.Een belangrijke pijler waarop het onderwijsbestel rust, is de ruimte die
de overheid biedt aan (groepen) burgers om hun eigen verantwoordelijkheid
te nemen voor stichting en instandhouding van scholen die aansluiten bij een
bepaalde levensovertuiging, of pedagogisch-didactische visie. In onze Nederlandse
samenleving hebben burgers ten aanzien van het onderwijs de vrijheid hun maatschappelijke
verantwoordelijkheid te nemen door de instandhouding van bijzondere scholen.
Bij deze vrijheid hoort ook dat scholen mogen en moeten worden aangesproken
op hun aandeel in de oplossing van bestaande maatschappelijke problemen zoals
integratie van allochtone kinderen en volwassenen.Opvoeding van kinderen is uiteraard voorbehouden aan de ouders/opvoeders.
Maar het toerusten van jonge mensen op weg naar volwassenheid is niet uitsluitend een taak voor de ouders of voor de school.
Ook de maatschappelijke en levensbeschouwelijke organisaties hebben hierbij
een verantwoordelijkheid. Het kabinet vindt het van belang dat er een voortdurende
dialoog is met deze organisaties, zodat elk vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid
eraan bijdraagt dat jongeren worden voorbereid op het leven in een samenleving
die wordt gekenmerkt door etnische, culturele en godsdienstige pluraliteit.Een andere belangrijke pijler van ons duale onderwijsbestel is de waarborg
van alomtegenwoordigheid van het openbaar onderwijs. De lokale overheid heeft
de plicht om zorg te dragen voor voldoende openbaar (algemeen vormend lager)
onderwijs.6.3 Huidige betekenis van artikel 23 van de GrondwetDe leidende gedachte achter het grondwetsartikel is dat burgers ruimte
krijgen om binnen door de overheid gesteld kaders verantwoordelijkheid te
nemen voor de instandhouding en (in)richting van onderwijsinstellingen. Dit
sluit nauw aan bij een kernthema van het kabinetsbeleid: Burgers nemen verantwoordelijkheid
en doen mee. Deze balans tussen overheidsverantwoordelijkheid en actieve betrokkenheid
van burgers krijgt een op de maatschappelijke problemen van vandaag toegesneden
invulling. Maatregelen om integratie te bevorderen en segregatie tegen te
gaan kunnen binnen dit grondwettelijke kader worden genomen. Van scholen wordt
verwacht te voldoen aan de wettelijke eisen en bij te dragen aan actief burgerschap.Het kabinet is zich bewust van het feit dat nieuwe maatschappelijke omstandigheden
vragen om een bij de tijd passende invulling van de grondgedachte achter artikel
23, zodat problemen kunnen worden opgelost zonder dat de essentie van dit
artikel verloren gaat. De vrijheid van onderwijs is niet ongelimiteerd, maar
nauw verbonden met onze waarden en normen. Dit komt tot uitdrukking in de
onderwijswetgeving die binnen de grenzen van artikel 23 voortdurend wordt
geactualiseerd.In het licht van het bovenstaande hecht het kabinet aan het huidige, duale
onderwijsbestel.De afspraak in het Hoofdlijnenakkoord over de vrijheid van onderwijs draagt
deze zienswijze dan ook uit. Deze afspraak luidt: «Aan
de vrijheid van onderwijs wordt niet getornd. Scholen hebben het recht op
naleving en bescherming van hun eigen grondslag en traditie. Scholen kunnen
ouders en leerlingen vragen de grondslag en traditie van de school te respecteren.
Van scholen mag dan worden gevraagd, zonder acceptatieplicht,
om leerlingen op die basis te aanvaarden. In dat kader is het nuttig als gemeenten
met scholen afspraken maken over de opneming van allochtone leerlingen».Het voorgaande betekent dat de «eigen rechten» van onderwijsinstellingen,
zoals de vrijheid van richting van het bijzonder onderwijs, mede moeten worden
bezien vanuit hun betekenis voor onderwijsvragers. Zo moet ook de positieve
waarde en betekenis van (de richtingsvrijheid van) artikel 23 Grondwet worden
benadrukt:– Het is een effectief recht voor de realisering van het recht van
ouders om voor hun kinderen dat onderwijs te kiezen dat het meest overeenkomt
met hun religie of levensbeschouwing en die aansluit bij de thuissituatie
van het kind. De specifieke overheidszorg ten aanzien van het bijzonder onderwijs
garandeert diversiteit, uniforme basiskwaliteit en optimale toegankelijkheid.
Het ouderlijk keuzerecht is bovendien expliciet beschermd in artikel 13 van
het Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten, IVESC, en artikel
2 van het Eerste protocol bij het EVRM.– Binnen een algemeen wettelijk kader biedt het onderwijsartikel
de ruimte voor bijzondere scholen om onderwijs aan te bieden dat consistent
is met bepaalde opvattingen omtrent mens en samenleving. Aan dit soort onderwijs
bestaat in de ontzuilde, geïndividualiseerde samenleving behoefte.– De organisatie van deze publieke activiteit via particuliere,
privaatrechtrechtelijke instituties heeft de mogelijkheid in zich van optimale
betrokkenheid van gebruikers en van een grote diversiteit van «arrangementen»
om dit te realiseren. Zij is ook op andere terreinen van het openbare leven
dan onderwijs te zien (gezondheidszorg, welzijn, natuurbescherming, ontwikkelingssamenwerking).– Artikel 23 Grondwet is de basis gebleken voor een vitaal stelsel
van bijzonder onderwijs dat, naast het openbaar onderwijs, nog steeds grote
verdiensten heeft in onderwijskundig, maatschappelijk en sociaal opzicht.
Als het gaat om integratie, het voorkomen van maatschappelijke uitsluiting,
de plaats in de buurt en samenwerking met instanties in de omgeving speelt
de overgrote meerderheid van bijzondere scholen, net als die van de openbare
scholen, een volwaardige rol.6.4 Grenzen van het grondwetsartikelDe vrijheid van richting van het bijzonder onderwijs is niet onbeperkt.
Zo gelden er wettelijke voorwaarden bij stichting van nieuwe scholen en uniforme
wettelijke deugdelijkheidseisen die de inrichting van het onderwijs nader
bepalen. Het respect voor de vrijheid van richting houdt in dat de beperking
van stichting en/of inrichting niet zo ver mag gaan dat het wezen van deze
vrijheid wordt aangetast. Het is van belang om op te merken dat veel van de
ruimte van bijzondere scholen die verband houdt met hun vrijheid van richting,
niet absoluut bepaald is, maar in een afweging met andere belangen kan worden
betrokken. In de loop der tijd heeft de (onderwijs)wetgever veel van deze
afwegingen verricht. Het gaat bij bijzondere scholen immers uitdrukkelijk
om Nederlandse scholen met een bijzondere signatuur waar onderwijs in het
Nederlands wordt gegeven, door leraren aan wie kwaliteitseisen worden gesteld.
Zoals de Onderwijsraad ook opmerkt, is artikel 23 Grondwet voldoende flexibel
gebleken om mee te gaan met de tijd. Ook wordt van de scholen verwacht dat
zij de Nederlandse grondwettelijk verankerde waarborgen van de democratische
rechtsstaat in acht nemen en uitdragen. Daarbij kan worden gedacht aan democratische
rechten, gelijkheid van mannen en vrouwen, vrijheid van meningsuiting etc.
Een versterking van dit laatste gedachtegoed wil het kabinet realiseren door
van de scholen de wettelijke opdracht te geven er aan bij te
dragen dat jongeren verantwoordelijke burgers worden (zie hoofdstuk 4).6.5 Ouderlijk keuzerecht en acceptatieplichtTerecht verdient in verband met de aanwezigheid van bijzondere scholen
de toegankelijkheid van het onderwijs nadrukkelijke aandacht, als een aspect
van hun inrichtingsvrijheid. Vanouds is in artikel 23 Grondwet de aanwezigheid
van evenwichtig over het land gespreid openbaar (algemeen vormend lager) onderwijs
voorgeschreven om onbelemmerde toegankelijkheid als «correctie»
op de vrijheid van richting van het bijzonder onderwijs te garanderen. Daar
bovenop is in de onderwijswetgeving algemene toegankelijkheid van bijzondere
scholen voorgeschreven, waar deze ruimtelijk, incidenteel of sectoraal –
zoals in het beroepsonderwijs en hoger onderwijs – een monopoliepositie
innemen.Krachtens de rechtsontwikkeling is in het algemeen de vrijheid van het
bijzondere schoolbestuur om leerlingen aan de poort te weigeren als hun gezindheid
niet van de richting is waarvan de school uitgaat, erkend maar ook aan belangrijke
voorwaarden gebonden. Deze leiden ertoe dat – zoals Onderwijsraad ook
aangeeft – slechts vijf procent van de bijzondere scholen in Nederland
zich kan permitteren een selectief toelatingsbeleid op basis van richting
te voeren. Zo'n beleid is overigens alleen mogelijk wanneer bijzondere scholen
een consequent beleid op dit punt voeren, en bovendien alleen wanneer er in
de directe omgeving van de school een coherent voedingsgebied van tot de richting
te rekenen kinderen aanwezig is. Waar dat niet het geval is, deed en doet
de markt van vraag en aanbod haar werk. Er is daarom geen reden voor algemene
invoering van een acceptatieplicht.Ten aanzien van scholen die expliciet vragen om de grondslag van de school
te onderschrijven dan wel te respecteren mag men er van uitgaan, dat degenen
die niet de gezindheid bezitten waarom zo'n school vraagt, vaak geen interesse
in deze school zullen hebben. Van individuele zijde speelt immers de keuzevrijheid.
Het vermeende goed van opheffing van het algemene principe van toelatingsvrijheid
staat niet in verhouding tot de inbreuk op het recht op onderwijs van een
beperkt aantal bijzondere scholen en daaraan verbonden leerlingen en ouders.Ook de Onderwijsraad geeft aan dat er geen doorslaggevende redenen zijn
om afscheid te nemen van het duale bestel. De raad stelt dat ondanks het naar
elkaar toegroeien van openbaar en bijzonder onderwijs dit bestel nog steeds
bijdraagt aan een verscheidenheid van het aanbod en dus aan de keuzevrijheid
van ouders. Vrijheid van onderwijs geeft religieuze en culturele minderheden
de ruimte om in een meerderheidscultuur hun specifieke visie te beleven in
eigen instellingen. Een monocultureel eenheidssysteem dat wordt bestuurd en
bekostigd door de overheid, zou minder pluriformiteit, keuzevrijheid, dynamiek
en concurrentie mogelijk maken, aldus de Onderwijsraad.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,M. J. A. van der HoevenBIJLAGE 1Overzicht van de thema's uit de verkenning: «Vaste
grond onder de voeten» die niet in deze brief worden behandeld met een
reactie van het kabinetIn deze bijlage is de reactie van het kabinet op overige punten van de
verkenning van de Onderwijsraad naar de interpretatie van artikel 23 GW weergegeven.Verruiming van de vrijheid van schoolstichtingDe Onderwijsraad ziet geen zwaarwegende redenen de positie van de deelnemers
door een mogelijke oververtegenwoordiging van de grote richtingen in het confessioneel
onderwijs ingrijpend te versterken. In het algemeen kunnen deelnemers hun
richtingsvoorkeur voldoende realiseren. Het kabinet is het daarmee eens.Bestuur en medezeggenschapDe Onderwijsraad stelt dat de vrijheid van onderwijs berust bij het bevoegd
gezag, de aanbieder van het onderwijs. Deze vrijheid van het schoolbestuur
is echter niet onbegrensd. De raad is voorstander van het versterken van de
medezeggenschap, maar deelname van ouders aan het bestuur mag niet wettelijk
worden voorgeschreven.Het kabinet is het daarmee eens en zal dat bij de nog uit te werken voorstellen
voor wetgeving op het terrein van de medezeggenschap in acht nemen.Autonomie en dereguleringDe Onderwijsraad constateert dat de financieel-bestuurlijke autonomie
de laatste jaren is vergroot onder gelijktijdig toenemende onderwijsinhoudelijke
sturing. Een zeker terugtreden van de overheid op inhoudelijk terrein is nu
gewenst. De raad betwijfelt of de spanning tussen onderwijsvrijheid en deugdelijkheidseisen
is op te lossen door een nieuwe, bevredigende en heldere grondwetstekst die
recht doet aan de verschillende en soms ook conflicterende doelen.Het kabinet is het met deze zienswijze eens. Het genoemde spanningsveld
is zeer reëel aanwezig. Het is nodig om per situatie een afweging te
maken die het juiste zwaartepunt legt. Dat is niet met een nieuwe grondwetsformulering
op te lossen. Het kabinet is nu aan zet om – daar waar het toezicht
door de Onderwijsinspectie achteraf goed is geregeld – scholen vooraf
minder regels te stellen.Reactie op de alternatieven voor een GrondwetswijzigingDe Onderwijsraad geeft aan dat naast of in plaats van een grondwetsherziening
kan worden gedacht aan het mogelijk maken en ontwikkelen van grondwetsinterpretaties,
die in meer of mindere mate onttrokken zijn aan een politieke ad-hocuitleg
door de wetgever. Daarmee kan meer helderheid ontstaan over de precieze inhoud
en strekking van het huidige artikel 23 Grondwet.Constitutionele toetsingDe Onderwijsraad vindt dat wetten ook aan artikel 23 van de Grondwet moeten
kunnen worden getoetst om meer helderheid over de precieze inhoud en strekking
van dat artikel te verkrijgen. Omdat er geen internationaal-rechtelijk equivalenten
zijn, is er sprake van een lacune in de grondrechtenbescherming van de burger.
Het is een goede zaak als de rechter de politieke uitleg van
de wetgever op het constitutioneel gehalte ervan kan beoordelen.Het kabinet acht het niet opportuun om in deze reactie op de verkenning
van de Onderwijsraad vooruit te lopen op de behandeling van het initiatiefvoorstel
Halsema. De toetsing van artikel 23 zal daarbij expliciet aan de orde komen.De interpretatieve verklaringDe Onderwijsraad geeft aan dat in de literatuur «second best»
alternatieven voor constitutionele toetsing zijn ontwikkeld om de grondwettelijke
kwaliteit van de onderwijswetgeving te verhogen. Een van deze alternatieven
is de interpretatieve verklaring. Het doel ervan is politiek parlementair
commitment bereiken. Het kabinet kan het parlement een toelichting op het
grondwetsartikel voorleggen. De beraadslagingen daarover kunnen worden afgerond
met de uitspraak dat de Tweede kamer de tekst als een «interpretatieve
verklaring» bij het grondwetsartikel wil beschouwen. Een dergelijk verklaring
biedt de mogelijkheid na te gaan of bij nieuwe wetsvoorstellen de in de verklaring
vastgestelde politieke uitleg is gevolgd. Kabinet en parlement worden op deze
wijze gedwongen een zo consistent mogelijke uitleg aan artikel 23 van de Grondwet
te geven.Het kabinet vraagt zich af wat de toegevoegde waarde is van een interpretatieve
verklaring ten opzichte van het wetgevingsproces. Uiteindelijk bepaalt de
wetgever zelf de authentieke interpretatie. Bovendien is het wetgevingsproces,
anders dan de verklaring, met vele waarborgen omkleed. De advisering door
de Onderwijsraad en de Raad van State zijn wezenlijke onderdelen daarvan.
Ook zij dragen bij aan de interpretatie door de wetgever van de Grondwet.
De interpretatieve verklaring is daarom geen goed alternatief voor een grondwetsherziening.Wet algemene bepalingenDe Onderwijsraad ziet een wet algemene bepalingen als een juridische brug
tussen het onderwijsartikel in de Grondwet en de bijzondere onderwijswetten.
In een wet algemene bepalingen kunnen algemene beginselen van onderwijskwaliteit
die gemeenschappelijk zijn voor diverse onderwijssectoren, worden gecodificeerd
als uitwerking van enkele uitgangspunten van artikel 23 van de Grondwet. Dit
betekent dat in een dergelijke wet op abstract niveau voor het onderwijs geldende
regels en voorzieningen (bekostigingsregels, sectorale doelstellingen, rechtsbescherming
e.d.) kunnen worden opgenomen. De raad stelt in zijn advies dat daarmee verzekerd
wordt dat de onderwijswetgever zichzelf beperkingen stelt aan de mate en omvang
van interventies in het onderwijs, en zo de beginselen van proportionaliteit
en subsidiariteit invult.Het kabinet vindt het idee van een wet algemene bepalingen als brug tussen
het onderwijsartikel in de Grondwet en de bijzondere onderwijswetten interessant.
De suggestie van de Onderwijsraad bevat twee elementen: 1. een bovensectorale
wet als brug tussen de grondwet en de sectorwetten en 2. algemene bepalingen.
Het kabinet ziet voor dit instrument geen meerwaarde; wel wordt onderzocht
of het begrip «algemene bepalingen» bruikbaar is om bij verregaande
deregulering in de sectorwetten toe te passen.BIJLAGE 2Korte beschrijving van het onderwijsbestel in Frankrijk,
Duitsland en BelgiëIn andere landen worden ten aanzien van de inrichting van het onderwijsbestel
andere keuzen gemaakt.In Frankrijk organiseert en bekostigt de overheid het publiek onderwijs.
Dit onderwijs heeft een neutraal karakter, wat neerkomt op het actief weren
van alle vormen van godsdienstige uitingen in het onderwijs. Een recent uitvloeisel
van dit neutrale karakter is het verbieden van de hoofddoek in het publieke
onderwijs. Er bestaan wel private onderwijsinstellingen, die op een godsdienstige
grondslag gebaseerd zijn. In 1959 is de «Loi Debré aangenomen
waarin aan private scholen de mogelijkheid wordt geboden om een contract te
sluiten met de staat dat recht geeft op financiële ondersteuning. De
eisen die hieraan verbonden zijn dat het discriminatieverbod, de vrijheid
van godsdienst en de vrijheid van meningsuiting wordt gerespecteerd bij de
toelating van leerlingen. Toch is gebleken dat het moeilijk is om private
scholen in stand te houden, vanwege de geringe subsidie die de scholen ontvangen
van de overheid. Op het private onderwijs zitten ongeveer 20% van het totale
aantal leerlingen.Voor de toelating van leerlingen is in de Conseil d'Etat uit 1973 opgenomen
dat leerlingen kunnen worden gespreid op basis van geografisch bepaalde regio's.
Voor de toelating in het publieke primair onderwijs is de burgemeester aangewezen
om te bepalen naar welke school een kind gaat. De ouders kunnen verzoeken
om hun kind op een andere school te plaatsen. Redenen voor het plaatsen op
een andere school kunnen zijn de gezondheid van het kind maar ook het werk
van de ouders. Alle scholen in het publieke onderwijs hanteren dezelfde onderwijsmethoden
en lesmaterialen. Dit wordt door de staat opgelegd.In tegenstelling tot het neutrale karakter in Frankrijk waarbij alle vormen
van godsdienstige uitingen in het publieke onderwijs worden geweerd, hanteert
Duitsland een positief neutraal karakter in het onderwijs ten aanzien van
de godsdienst. Het openbaar onderwijs wordt ingericht naar de levensbeschouwelijke
voorkeuren van de ouders en in een onbevooroordeelde samenwerking met de kerken.
Het private onderwijs heeft een bijzondere positie in Duitsland, aangezien
het voornamelijk een aanvullende functie wat betreft het openbaar onderwijs
heeft. Het privaat onderwijs is relatief gering van omvang, dit komt onder
andere doordat in veel deelstaten beperkte subsidiering bestaat voor private
scholen.De vrije schoolkeuze van ouders en leerlingen staat niet uitdrukkelijk
in artikel 7 Grundgesetz of in een andere bepaling. Het Bundesverfassungsgericht
heeft het bestaan van een dergelijk recht afgeleid uit artikel 6, tweede lid,
Grundgesetz. De scholen hebben naar verloop van tijd steeds meer vrijheden
gekregen omtrent het inrichten van hun onderwijs. Hierdoor is niet elke school
geschikt voor elke leerling. De deelstaten hebben regels opgesteld om te voorkomen
dat leerlingen toegelaten moeten worden op een school die vol is. Alle deelstaten
hebben hieromtrent verschillende bepalingen opgenomen.In België is het geheel van vrijheden en rechten met betrekking tot
het onderwijs vastgelegd in artikel 24 van de Belgische Grondwet. Dit artikel
vormt de basis voor de onderwijswetgeving in de drie gemeenschappen die verantwoordelijk
gesteld zijn voor het onderwijs (de Vlaamse Gemeenschap, de Franse Gemeenschap
en de Duitstalige Gemeenschap). Evenals in Nederland richten de gemeenschappen
neutraal onderwijs in, waarbij een zekere ruimte wordt geboden met het oog
op de godsdienstige en levensbeschouwelijke overtuiging van de ouders. In
artikel 24 van de Grondwet is de vrijheid van onderwijs opgenomen. Deze vrijheid
bestaat uit twee componenten. Aan de ene kant de actieve vrijheid van onderwijs die een vrijheid inhoudt om scholen te stichten en naar geloofsovertuiging
in te richten. Aan de andere kant de passieve vrijheid van onderwijs die een
vrije schoolkeuze voor ouders en leerlingen inhoudt. In het Belgische onderwijsstelsel
nemen initiatieven van particulieren een belangrijke plaats in. De gemeenschappen
zijn bevoegd verklaard om deze particuliere initiatieven te subsidiëren.
Hierdoor wordt invulling gegeven aan de vrijheid van onderwijs vastgelegd
in de Belgische Grondwet. Het geheel van rechten en vrijheden met betrekking
tot het Belgische onderwijs komt sterk overeen met het Nederlandse model.De Vlaamse regering heeft een decreet betreffende gelijke onderwijskansen
vastgesteld, waarin het principe van het ouderlijk keuzerecht en daarmee de
toelatingsplicht van scholen vastgelegd wordt. Om nu evenwel te voorkomen
dat de uitoefening van dit keuzerecht leidt tot datgene wat men juist wil
voorkomen – het ontstaan en toenemen van zwarte scholen – wordt
tevens voorgesteld om aan schoolbesturen het recht te geven om binnen bepaalde
procentuele marges leerlingen waarvan de thuistaal niet het Nederlands is,
naar een andere school door te verwijzen. Het decreet is op 28 juni 2002
gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad. De bepalingen met betrekking tot
de spreiding van leerlingen zijn op 1 januari 2003 in werking getreden.
Dit betekent dat de nieuwe bepalingen van toepassing zijn voor het schooljaar
2003–2004.Het decreet beoogt een evenwicht te realiseren tussen enerzijds een sterk
schoolkeuzerecht, en anderzijds het belang van het tegengaan van concentratiescholen.
Daarbij is – juist vanwege de eerdergenoemde internationale gelijkheidsnormen –
doelbewust niet gekozen voor de etnische afstamming, maar voor de thuistaal
als onderscheidend criterium.Het thuistaalcriterium is minder suspect dan het afstammingscriterium,
en geeft beter aan waar het om moet gaan: het bestrijden van onderwijsachterstanden.In Duitsland en Frankrijk is er een directere bemoeienis van de overheid
met het onderwijs dan in ons land. De overheid sticht daar scholen en voert
een meer of minder actief beleid om de openbaarheid van het door de overheid
aangeboden onderwijs te garanderen. We hebben in Nederland andere keuzen gemaakt
over het inrichten van ons onderwijs. Keuzen die tot nu toe niet slecht zijn
uitgepakt, ook niet waar het de resultaten betreft. Het Nederlandse onderwijs
scoort in veel opzichten goed bij internationale vergelijkingen. Dat lukt
ook nog tegen relatief lage kosten. In een internationale vergelijking door
Charles Glenn en Jan de Groof (2002), waarin de onderwijssystemen van 28 landen
worden beoordeeld op de aspecten stichtingsvrijheid, gelijke behandeling en
autonomie van onderwijs, wordt het Nederlandse duale stelsel als een van de
beste beoordeeld. BIJLAGE 3Relevante kwantitatieve gegevensTabel 1. Het aantal allochtone achterstandsleerlingen
in het basisonderwijs: 199819992000200120022003 G 477 65478 00978 01178 28277 70576 460G 2137 06238 45138 91739 34338 43437 747Overige gemeenten78 77981 49483 72984 71583 83381 583Eindtotaal193 495197 954200 657202 340199 972195 790Tabel 2. Aantallen leerlingen (x 1000) en percentage cumi-leerlingen
op het totaal aantal leerlingen in het VO: 199819992000200120022003 Aantal leerlingen (x1000)856,3861,6862,9872,1879,8889,3Percentage van de totale populatie8,38,89,39,69,59,1Tabel 3. De groei van het aantal vestigingen met 70% of
meer 0.9 leerlingen (= aantal zwarte scholen): 199819992000200120022003 G 4202209210218225227 G 21434250525054 Overige gemeenten414447546462Eindtotaal286295307324339343Tabel 4. Het aantal (niet-autochtone) mono-etnische scholen: 199819992000200120022003 G 46888119 G 21233354 Overige gemeenten545455Eindtotaal131516152118Tabel 5. Percentage 0.9 leerlingen per gemeentecategorie
per richting:gemeentecategorieOpenbaarRooms KatholiekProtestants
ChristelijkOverig BijzonderTotaalTotaal Bijzonder G 449,2%44,9%42,2%37,7%45,0%42,2% G 2120,2%16,9%14,1%13,3%17,1%15,6%overige11,9%5,4%4,3%6,6%7,1%5,0%Eindtotaal18,3%10,1%8,9%14,0%12,7%10,1%Tabel 6. Verdeling van totaal aantal cumi-leerlingen per
schooltype: 199819992000200120022003 pro 3%5%7%8%9%avo/vbo21%21%20%20%19%18%lwoo19%18%19%19%19%19%vbo16%13%12%5%  mavo21%22%20%   vmbo   26%31%30%havo13%13%12%12%12%12%vwo11%11%10%10%11%11%totaal100%100%100%100%100%100%Tabel 7. Aantal cumi-leerlingen per schooltype t.o.v.
andere leerlingen: 199819992000200120022003pro0%32%30%30%29%29%avo/vbo8%8%8%8%9%8%lwoo27%30%32%33%25%22%vbo9%8%8%6%0%0%mavo9%10%10%1%7%2%vmbo0%0%11%11%12%20%havo4%5%5%5%5%4%vwo3%3%3%3%3%3%Tabel 8. Percentage cumi-leerlingen naar schooltype in
de G4: 199819992000200120022003PRO0%68%69%71%61%62%LWOO50%54%54%56%48%47%VBO29%27%30%28%4%0%MAVO34%32%35%0%0%0%VMBO0%0%0%29%29%28%HAVO19%19%19%20%22%22%VWO16%15%15%15%18%18%BIJLAGE 4Relevante gegevens over het islamitisch onderwijs.Tabel 9. Ontwikkeling van islamitische basisscholen:DatumGestichtOpgehevenCumulatief01-08-19982 201-08-19894 601-08-19906 1201-08-19918 2001-08-19926 2601-08-19933 2901-08-1997 12801-08-19995 3301-08-2000 13201-08-20014 3602-08-2001 13501-08-20025 4001-08-20031 41Eindtotaal443 – In het kader van de planprocedure voor nieuwe basisscholen is
goedkeuring verleend aan de stichting van 3 nieuwe islamitische basisscholen
per 1 augustus 2004.– Geconstateerd kan worden dat vanaf 1988 sprake is van een
geleidelijke groei van het aantal scholen. Het aandeel van het islamitisch
onderwijs in het totaal aantal basisscholen is beperkt (0,6%).– Het voortgezet onderwijs telt twee islamitische scholen (atheneum/havo/mavo/vbo),
opgericht in 2000 en in 2001. Voor het eerstkomende plan van nieuwe scholen
(2005–2007) liggen er geen aanvragen voor nieuwe scholen.Enkele andere kerngegevens (peildatum 1.10.2003)– Het aantal leerlingen dat een islamitische basisschool bezoekt
bedraagt 8 366 ofwel 0,54% van het totale aantal leerlingen in het basisonderwijs.– Het aantal leerlingen in het islamitisch basisonderwijs met een
gewicht van 0.9 bedraagt 7 885 ofwel 94% van het totaal aantal leerlingen
in dit onderwijs. Dit aantal is 4% van het totaal aantal allochtone leerlingen
met een 0.9 gewicht in het basisonderwijs. Anders gezegd: 96% van de allochtone
leerlingen gaat naar andere bijzondere of openbare school.– Van de zwarte scholen hebben er 41, ofwel 12 %, een islamitische
grondslag.– Van de overwegend mono-etnische samengestelde scholen hebben 7
scholen een islamitische signatuur (6 scholen met leerlingen van overwegend
Turkse afkomst en 1 school met leerlingen van overwegend Marokkaanse afkomst).– Het personeel op islamitische scholen heeft vaak geen islamitische
achtergrond: 20 procent van de leerkrachten en 25 procent van de directieleden
is moslim.– De leerprestaties van leerlingen op islamitische scholen blijven
niet achter bij andere scholen met een vergelijkbare leerlingpopulatie. Op
verschillende punten, zoals rekenvaardigheden, scoren ze veeleer beter. Wel
liggen de prestaties duidelijk lager dan de «gemiddelde» basisschool
.– Ten aanzien van het schoolkenmerk «klassen- en schoolklimaat»
zijn alle islamitische scholen door de inspectie van het onderwijs als voldoende
beoordeeld. Dit kenmerk omvat relevante aspecten om te kunnen
beoordelen of de competenties van leerlingen voor integratie worden bevorderd.– De diversiteit in stromingen en opvattingen over de islam in Nederland
weerspiegelt zich ook in het islamitisch onderwijs. In haar rapport De democratische rechtsorde en islamitisch onderwijs (februari 2002)
stelt de AIVD dat een kleine 40% van de islamitische basisscholen uitgaan
van een conservatieve/orthodoxe islamitische geloofsovertuiging. De meerderheid
van de scholen wordt gekenschetst als gematigd.BIJLAGE 5Samenvatting maatregelen Onderwijs, Integratie en BurgerschapBestrijding onderwijsachterstanden• Blijvende aandacht voor voor- en vroegschoolse educatie, waarbij
achterstanden van leerlingen uit risicogroepen vroeg en daardoor effectief
kan worden aangepakt.• De VVE-middelen dienen terecht te komen bij de leerlingen met de
grootste taalachterstand. Bij de toetsing van de gemeentelijke plannen in
het kader van het grote stedenbeleid (GSB) zal dit nadrukkelijk in de beoordeling
worden meegenomen• Geen belemmeringen in de regelgeving voor stichting van brede scholen,
die een bijdrage leveren door de problemen in de buurt in samenhang aan te
pakken.• De opzet van schakelklassen om de snelle verwerving van taal met
name van nieuwkomers te garanderen.• Het inrichten van schakelklassen wordt verplicht indien de gemeente
daartoe middelen ontvangt. Toetsing daarvan vindt plaats in het kader van
de MOP's 2005–2009.• Versterking van proportioneel toezicht van de Onderwijsinspectie
op scholen die te weinig presteren op achterstandsbestrijding en te weinig
bijdragen aan de integratie.• Herdefiniëring van het onderwijsachterstandenbeleid; aanpassing
van de gewichtenregeling primair onderwijs en de cumi-regeling voortgezet
onderwijs, zodat meer wordt aangesloten bij de feitelijke achterstand van
leerlingen en een op de behoefte van die leerlingen gerichte aanpak mogelijk
wordt.• In het plan van aanpak veiligheid wordt een samenstel van preventieve,
curatieve en repressieve maatregelen voorgesteld die gezamenlijk een (indirect)
disciplinair effect zullen hebben op de vmbo-leerlingen.• Binnen de Koers VO discussie prioriteit geven aan het voorstel
om het vmbo meer ruimte te geven in de programmering.Segregatie tegengaan, integratie bevorderen• Aanpassing van de gewichtenregeling. Het is de bedoeling de etnische
factor uit de gewichtenregeling te halen. Het gaat dan om daadwerkelijk (taal)
achterstanden. Bij de nieuwe regeling worden aspecten vermeden die onbedoeld
de segregatie juist bevorderen. Ook bij een nieuwe regeling voor het voortgezet
onderwijs wordt geprobeerd integratiebevorderende effecten in te bouwen.• Bevordering van «niet-vrijblijvende afspraken» tussen
gemeenten en scholen. Het rijk geeft een impuls aan gemeenten en scholen via
het nieuwe arrangement onderwijsachterstandenbeleid. Het kabinet wil scholen
verplichten om afspraken te maken met gemeenten over de manier waarop ze gezamenlijk
segregatie kunnen tegengaan en integratie kunnen bevorderen. De school levert
in het kader van burgerschap – een opdracht die wettelijk wordt verankerd –
een bijdrage daaraan. De inspectie ziet toe op de bijdrage die de school levert
in het kader van het gemeentelijke beleid.• Bij de stichting van nieuwe scholen wordt de eis gesteld dat niet
meer dan 80% van de leerlingen een achterstandskenmerk heeft.• Stimulering op gemeentelijk niveau van uitwisselingen van scholen,
de organisatie van gezamenlijke sportactiviteiten en cultuurevenementen.Islamitische scholen• In samenspraak met de besturenorganisatie voor het islamitisch
onderwijs, ISBO, worden cursussen opgezet ter verbetering van de deskundigheid
van het bestuurlijk kader en komt er een op alle groepen in het islamitisch
basisonderwijs afgestemde lesmethode voor het godsdienstonderwijs.• Meer aandacht voor burgerschapsvorming en sociale cohesie in het
algemeen, wat dus ook geldt voor islamitische scholen en toezicht daarop door
de inspectie.• Verbetering van de kwaliteit van alle schoolbesturen, dus ook die
in het islamitisch onderwijs. Dit is ook onderwerp van een meer integraal
inspectietoezicht en wordt gewaarborgd door:– een door de sector zelf gedragen gedragscode voor goed bestuur
(ook vertegenwoordigers van het islamitisch onderwijs zullen daarbij worden
betrokken);– een mogelijkheid voor de inspectie om in het kader van het toezicht
het bestuur op haar verantwoordelijkheid te wijzen als blijkt dat bestuur
en management onvoldoende functioneren.• Het is de bedoeling dat alle bestuursleden van alle scholen dus
ook van islamitische scholen het Nederlanderschap bezitten. Daarnaast zal
de aanvraag tot schoolstichting vergezeld dienen te gaan van een schoolplan
waarin o.a. wordt aangegeven op welke wijze de school kan bijdragen aan burgerschapsvorming.Burgerschap en sociale integratie• Het kabinet neemt de aanbeveling van de Onderwijsraad over om voor
primair en voortgezet onderwijs een wettelijke bepaling op te nemen in de
wetgeving op het gebied van burgerschap, uitgebreid met sociale integratie.
Burgerschapsvorming wordt geen apart vak, maar moet worden ingebed in het
gehele curriculum.• Het kabinet wil de uitwisseling van goede voorbeelden op het gebied
van burgerschap faciliteren.• Het kabinet zal burgerschap en sociale integratie opnemen in het
toezichtskader voor de inspectie.• Voor het primair onderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs
zal burgerschapsvorming deel uitmaken van de nieuwe kerndoelen. Verder zullen
ook in de examenprogramma's van de profielvakken geschiedenis, economie, aardrijkskunde,
filosofie en de kunstvakken elementen worden opgenomen gericht op burgerschapsvorming.• Het kabinet ondersteunt experimenten op het gebied van de maatschappelijke
stage in het voortgezet onderwijs.• Het is de inzet van het kabinet om blijvende vormen van overleg
tussen gemeenten en scholen te behouden. Daarbij zal ook de rol bij de versterking
van maatschappelijk burgerschap worden bezien. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29536-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl