Toekomst AWBZ; Brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30597, nr. 29

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

22-09-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

30597 nr. 29

16-09-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1 Inleiding2 Wat houdt het beleid in?3 Wat betekent het beleid in praktijk3.1 Afbakening van de toegang tot de functie begeleiding3.2 Begrenzing van de omvang3.3 Psychosociaal overhevelen4 Wat betekent de maatregel voor zorgvragers?5 Mogelijke gevolgen voor andere domeinen6 Financiële effecten AWBZ7 ImplementatieOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30597Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 55 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 597Toekomst AWBZnr. 29BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORTAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 16 september 20081 InleidingIn de brief «Zeker van zorg nu en straks» (Kamerstukken II,
2007–2008, 30 597, nr. 15 d.d. 13 juni 2008) heeft het
kabinet zijn visie op de langdurige zorg geschetst. De kern van deze visie
is dat de AWBZ weer gericht zal worden op de groep mensen met ernstige beperkingen
in hun dagelijks leven voor wie de AWBZ oorspronkelijk is bedoeld. In de brief
is uiteengezet dat er een aantal problemen in de AWBZ is zoals te weinig sturing
door cliënten, teveel bureaucratie en onvoldoende afstemming tussen welzijn,
zorg en op genezing gerichte zorg. Daarnaast constateert het kabinet dat de
AWBZ in de loop van de tijd veranderd is. De AWBZ is de afgelopen jaren onbedoeld
gegroeid en biedt nu te ruime aanspraken. Bovendien overlapt de AWBZ met beleid
in andere domeinen en kan door de ruime aanspraken onbedoelde medicalisering
in de hand worden gewerkt. Dit is niet wenselijk en niet nodig. Omdat de uitgaven
sterk zijn gestegen moeten er maatregelen genomen worden om de houdbaarheid
van de langdurige zorg te waarborgen. Door de AWBZ terug te brengen naar de
oorspronkelijke doelstelling, kan het kabinet kwalitatief goede en betaalbare
zorg in de toekomst blijven garanderen voor de meest kwetsbaren.In het debat dat met uw Kamer is gevoerd op 3 juli jl. over deze
brief uitte u veel zorgen over de voorgenomen pakketmaatregel begeleiding.
Tevens heeft uw Kamer hierover een aantal moties aangenomen. Op twee van de
door u aangenomen moties uit het debat van 3 juli kom ik separaat terug.
In de motie Wolbert (Kamerstukken II, 30 597, nr. 25) wordt de regering
verzocht te komen tot een gevalideerde diagnose- en indicatiestelling die
medicalisering tegengaat. In deze brief, alsmede in vervolgbrieven verwerken
we het verzoek zoals neergelegd in de motie Wolbert. Ook de motie Van Miltenburg
over het pgb is aangenomen (Kamerstukken II, 2007–2008, 30 597,
nr. 21) die de regering oproept bij begroting 2009 met concrete voorstellen
te komen om de subsidieregeling pgb op te heffen en om te zetten
in een aanspraak. In de begrotingstekst vindt u de stand van zaken over deze
laatste motie.In de moties Jan de Vries, Wiegman-van Meppelen Scheppink en Wolbert (Kamerstukken
II, 2007–2008, 30 597, nrs. 19, 23 en 24) is de regering gevraagd
uiterlijk met Prinsjesdag duidelijkheid te geven over de nadere invulling
van de beperking van de aanspraak op de functie begeleiding. Ook is gevraagd
te verduidelijken wat onder de individuele verantwoordelijkheid valt en wat
valt onder de collectieve verantwoordelijkheid, om zeker te stellen dat noodzakelijke
zorg en begeleiding voor de verschillende doelgroepen (ook op de lange termijn)
gegarandeerd blijft en om afwenteling te voorkomen. In deze brief bericht
ik u welke stappen ik in de uitwerking van de pakketmaatregel begeleiding
tot nu toe heb gezet en welke stappen ik nog ga zetten.Er is de afgelopen periode gewerkt aan de uitwerking van de maatregel.
Deze brief doet daar verslag van en is te zien als een eerste voortgangsrapportage.
In de uitwerking ben ik uitgegaan van de vraagkant, de cliënt. De nieuwe
functie begeleiding wordt uitsluitend gericht op het bevorderen van zelfredzaamheid
en is bestemd voor mensen met matige/zware beperkingen. De maatregel sluit
hiermee aan bij het karakter van de AWBZ, die immers bedoeld is voor de meest
kwetsbare mensen (zie paragraaf 2).Het kabinet kiest ervoor om zowel het pgb als de zorg in natura te behouden
maar de functie begeleiding om te vormen tot een aanspraak die bedoeld is
voor mensen die zonder deze functie een grote kans op ongewenste intramuralisering
of verwaarlozing hebben. Om vast te stellen wie straks nog recht heeft op
AWBZ-begeleiding is de soort beperkingen en de ernst ervan leidend en heb
ik bewust gekozen geen onderscheid te maken naar doelgroep. Het kabinet pakt
dus niet uitsluitend het pgb aan, of één doelgroep, maar kiest
voor een maatregel die rekening houdt met individuele keuzevrijheid (pgb of
natura zorg) en met de zwaarte van beperkingen van iedereen. De kern van de
AWBZ ligt immers bij de zwaarte van de zorg en niet bij doelgroepen. Op grond
hiervan laat ik mijn eerder genomen maatregel om begeleiding algemeen te schrappen
voor de mensen met een somatische grondslag, opgaan in deze nieuwe maatregel,
zodat ook voor deze groep bij toename van hun beperking, begeleiding beschikbaar
wordt dan wel blijft. Hiermee draagt de nieuwe functie begeleiding binnen
de AWBZ optimaal bij aan het voorkomen van intramuralisering. Bij de indicatie
voor de nieuwe functie begeleiding stel ik de mensen en hun beperkingen centraal.
Alleen mensen met lichte beperkingen worden uitgesloten van de begeleidingsfunctie.
Het jaar 2009 is een overgangsjaar waarin de nieuwe regels van toepassing
zijn op nieuwe en herindicaties. Mensen met een doorlopende indicatie zullen
in 2009 geen veranderingen ondervinden. Dit impliceert dat in 2009 verder
vorm gegeven kan worden aan de uitwerking van de maatregel begeleiding. Per
2010 valt iedereen onder het nieuwe regime (zie paragraaf 3).De gekozen uitwerking is een maatwerkbenadering die het kabinet een rechtvaardige
en verdedigbare aanscherping van de aanspraken op grond van de AWBZ vindt.
Verdedigbaar, omdat het kabinet met deze benadering goede en betaalbare zorg
in de toekomst kan blijven garanderen voor de meest kwetsbaren. De uitgaven
aan de AWBZ zijn de afgelopen tien jaar bijna verdubbeld. Er is een jaarlijkse
groei van 3% beschikbaar, onder andere voor volume. Hiermee neemt het
aandeel van de zorguitgaven in het bruto binnenlands product (BBP) gestaag
toe en wordt rekening gehouden met ontwikkelingen in demografie, kwaliteit
en zorgintensiteit. Echter als we naar de functies in de AWBZ kijken, zijn
het vooral de uitgaven aan de functie ondersteunende begeleiding
die een enorme vlucht hebben genomen. Bij ongewijzigd beleid zou de AWBZ-zorg
voor de meest kwetsbaren onnodig in het gedrang komen.Rechtvaardig, omdat de gekozen maatwerkbenadering de toegang tot begeleiding
in de AWBZ alleen afhankelijk maakt van de aard en ernst van de beperkingen.
De consequenties laten zich vanwege de maatwerkbenadering van tevoren niet
exact op doelgroepenniveau bepalen. Daarom heb ik ook de cliëntenorganisaties
verzocht een rol te vervullen bij de monitoring van het nieuwe beleid in 2009.
Tevens wil ik nagaan of het mogelijk is een instrument te ontwikkelen waarmee
mensen zelf op een eenvoudige wijze kunnen bepalen of zij al dan niet in aanmerking
(blijven) komen voor de nieuwe functie begeleiding. De budgethoudersvereniging
Per Saldo en een Hyves-vereniging hebben mij ruim 4000 signalen ter hand gesteld
waarin mensen hun ongerustheid kenbaar maken over de op handen zijnde maatregelen.
Het is mij gebleken dat velen van hen zich onterecht ongerust maken. Uit de
rapportages ontstaat het beeld dat mensen (veelal met een zware zorgbehoefte)
menen dat het pgb verdwijnt en dat de functie begeleiding voor niemand meer
beschikbaar zal zijn. Dat is voor mij een extra signaal om te letten op een
goede en zorgvuldige communicatie over de maatregel. Met de gekozen uitwerking
van de maatregel begeleiding is het niet noodzakelijk om in de breedte van
de AWBZ-aanspraken in te grijpen met drastischer maatregelen, zoals bijvoorbeeld
het beperken van het instrument pgb of het inperken van de ouderenzorg op
basis van de AWBZ (zie paragraaf 4).Ik benadruk dat het schrappen van begeleiding voor mensen met lichte beperkingen
uit de AWBZ geen één op één overheveling is van
taken naar andere domeinen. De meeste mensen waren voor 2003, toen de aanspraken
in de AWBZ nog niet waren gemoderniseerd, zelf verantwoordelijk voor de activiteiten
die onder de functie begeleiding vallen. Met de overige departementen en de
VNG bezie ik de komende tijd nader welke effecten de maatregel in de AWBZ
heeft op aanpalende domeinen. Hiertoe is een bedrag van € 150 miljoen
gereserveerd (zie paragraaf 5).Het kabinet hecht ten slotte zeer aan een adequate overlegstructuur (interdepartementaal,
medeoverheden, zorgaanbieders, cliëntenorganisaties, ZBO’s) om
te bezien of de uitwerking van de maatregel inderdaad op een zodanige manier
vorm krijgt dat het door het kabinet beoogde beleid wordt gerealiseerd (zie
paragrafen 6 en 7).2 Wat houdt het beleid in?De pakketmaatregel heeft alleen betrekking op de functie begeleiding.
De maatregel draagt bij aan het aanpassen van een al vele jaren lopende ontwikkeling.
Namelijk dat het indicatiestellers, door de te ruime definiëring van
de aanspraken, ontbreekt aan criteria om grenzen te stellen aan hulpvragen
en ze in omvang te beperken. Daarbij komt dat door het ontbreken van een eigen
bijdrage de vraag naar begeleiding niet wordt beperkt. Ook zien we dat de
ruime formulering van de aanspraken vele mogelijkheden biedt voor zorgaanbieders
om hun omzet en hun afzetmarkt te vergroten. Met mijn beleid wil ik juist
de behoefte van cliënten centraal stellen en niet de groei van afzetmarkten.Daarnaast hebben sommige aanbieders van zorg vanuit hun persoonlijke betrokkenheid
de neiging om verantwoordelijkheden over te nemen in plaats van de zorgvrager
de weg te wijzen om zaken zelf op te lossen. Het kabinet hecht er juist aan
dat mensen zoveel mogelijk zelf blijven doen, al dan niet samen met hun eigen
netwerk, zodat onnodige «medicalisering» tegen wordt gegaan en
zelfstandigheid bevorderd wordt. De zorgverlening vanuit de AWBZ
krijgt veelal de vorm van individuele begeleiding, hetgeen voortvloeit uit
de individuele aanspraken in de AWBZ. Men denkt nogal eens in individuele
oplossingen ook daar waar een collectief arrangement soms passender en doelmatiger
zou kunnen zijn.Individuele begeleiding kan onbedoelde stigmatisering in de hand werken.
Zeker bij jongeren is dit te betreuren omdat zij het risico lopen te vroeg
en daardoor te lang afhankelijk te worden van een zorgsysteem als de AWBZ.
Dit is niet wenselijk en niet nodig. Het blijkt dat een beroep doen op wat
mensen nog wél kunnen, bijdraagt aan het behoud van die (rest) capaciteit,
terwijl het overnemen van taken ertoe leidt dat mensen passief worden.Een voorbeeld: steeds meer begeleiding wordt ingezet
bij jongeren met psychiatrische problematiek, vaak in de vorm van een pgb.
Met zo’n pgb wordt individuele begeleiding ingekocht om de jongere bijvoorbeeld
naar de voetbalvereniging te begeleiden en erop toe te zien dat alles daar
ter plekke naar wens verloopt. Wat ook zou kunnen is voetbaltrainers ondersteunen
in hoe ze om kunnen gaan met kinderen met lichte psychiatrische problemen.Ook wil het kabinet meer eenduidige prikkels aanbrengen, zodat activiteiten
die hetzelfde beogen niet meer vanuit verschillende wetten georganiseerd kunnen
worden voor dezelfde groepen. Nu kunnen bijvoorbeeld activiteiten met hetzelfde
doel (participatie) vanuit diverse wetten plaats vinden (o.a. de AWBZ en de
Wmo).Een voorbeeld: een Stichting Welzijn Ouderen biedt
een participatievoorziening op de ene hoek van de straat en een AWBZ-instelling
een vergelijkbare voorziening op de andere hoek van de straat. Vanuit zowel
de Wmo als de AWBZ kan het dus voorkomen dat ouderen in de buurt worden geactiveerd
en dat daarmee deze wetten zich op dezelfde doelgroep richten met hetzelfde
doel en in hetzelfde gebied.Behalve dat dit inefficiënt gebruik van collectieve middelen is,
frustreert het mensen in de praktijk om vorm te geven aan het eigen leven
en dat wil ik voorkomen door de participatiedoelstelling uit de AWBZ te schrappen.
Dat betekent overigens niet dat ik participatie onbelangrijk zou vinden. Integendeel,
maar de vraag is wel of begeleiding bij participatie als individuele aanspraak
uit de AWBZ moet komen. Ik vind van niet. Het schrappen van de participatiedoelstelling
betekent dat voor mensen met lichte beperkingen geen begeleiding meer wordt
geïndiceerd die is gericht op maatschappelijke integratie (bijvoorbeeld
vrijetijdsbesteding, uitstapjes, wandelen). Deze mensen zullen in belangrijke
mate een beroep moeten doen op het eigen netwerk / de sociale omgeving. Juist
daarom kennen wij ook sinds enkele jaren de Wmo, waarmee onder andere participatie
in de lokale samenleving wordt nagestreefd.We zien dat in de huidige AWBZ de zorg en het dagelijks leven zo verweven
zijn dat de eigen- en de collectieve verantwoordelijkheid niet goed uit elkaar
zijn te houden. Uit diverse rapporten en adviezen die de afgelopen jaren zijn
verschenen, blijkt dat de relatie tussen de houdbaarheid van de langdurige
zorg enerzijds en de afbakening van de eigen versus de collectieve verantwoordelijkheid
anderzijds een veel besproken thema is. Zo schrijft de RVZ in 2005: «(...)
de gedachte dat mensen een eigen verantwoordelijkheid hebben om zaken te regelen,
ondervindt een groeiende steun»1. En in
zijn rapport «Mensen met een beperking» geeft de Raad aan dat
wanneer reguliere participatie aan de samenleving voorop staat, zoals bij
wonen en verzorging het geval is, een individuele verantwoordelijkheid geldt.
Door als overheid te veel verantwoordelijkheid van mensen over
te nemen gaat de betrokkenheid van burgers meer en meer verloren. Dit fenomeen
is door Kees Schuyt omschreven als de«overspannen overdracht van verantwoordelijkheid
naar de overheid (...) die uitgelopen is op een anonimisering van verantwoordelijkheid
(...). De verhouding tussen collectieve verantwoordelijkheid en individuele
verantwoordelijkheid is daarmee uit balans geraakt. De eigen individuele verantwoordelijkheid
moet weer teruggegeven worden.»1. De overheid
blijft daarbij naar het idee van het kabinet nadrukkelijk de verantwoordelijkheden
voor de kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg behouden. Bij onderdelen
die nauw aansluiten bij dagelijkse handelingen geldt echter in algemene zin
ook een individuele verantwoordelijkheid.De maatregel die het kabinet neemt, moet in dit kader recht doen aan de
mate waarin mensen in staat zijn individuele verantwoordelijkheid te nemen.
Veel activiteiten die vallen onder de functie begeleiding, sluiten nauw aan
bij dagelijkse handelingen. De maatregel die het kabinet neemt, doet recht
aan de mate waarin mensen in staat zijn eigen verantwoordelijkheid te nemen.
Er is daarom gekozen voor een uitwerking van de pakketmaatregel begeleiding
die de aard en de zwaarte van de beperkingen van mensen centraal stelt. De
aard en de zwaarte van iemands beperkingen en niet de AWBZ-grondslag, bepalen
straks of iemand al dan niet recht heeft op de functie begeleiding. Mensen
met lichte beperkingen acht ik in beginsel in staat zelf verantwoordelijkheid
te dragen voor het invullen van de activiteiten die momenteel onder de AWBZ-aanspraak
begeleiding vallen.Alleen als mensen te maken hebben met matige tot zware beperkingen is
er straks nog sprake van een collectieve AWBZ-verantwoordelijkheid voor begeleiding.
Begeleiding kan voor deze groep het verschil betekenen tussen thuis blijven
wonen of opgenomen worden in een instelling. Hiermee wil het kabinet voorkomen
dat mensen uitsluitend op basis van deze maatregel terecht komen in de intramurale
zorg. Bijvoorbeeld een kind met zware psychiatrische problematiek waarbij
de ouders zonder begeleiding via de AWBZ niet in staat zijn de zorg voor het
kind te dragen en het dus in een instelling opgenomen zou moeten worden. Intramuralisering
is echter niet altijd te vermijden. Het kabinet wil voorkomen dat uitsluitend
op basis van deze maatregel mensen terecht komen in de intramurale zorg. Bij
de monitoring van de effecten van de pakketmaatregel wordt ook dit aspect
meegenomen.Om de bovenstaande visie verder uit te werken en te vertalen in implementeerbare
maatregelen, is onderzoek uitgezet bij het CIZ en onderzoeksbureau HHM. In
het onderzoek is onder andere nagegaan bij welke groepen cliënten sprake
is van groei van de begeleidingsvraag in de afgelopen jaren en of deze groei
te verklaren is op basis van de beperkingen van de cliënten. De uitkomsten
van dit onderzoek wijzen overtuigend in de richting dat de ontwikkelingen
ten aanzien van de functie begeleiding zoals die nu in de AWBZ wordt vormgegeven,
zorgelijk zijn. Het onderzoek bevestigt het beeld van een aanzienlijke stijging
van de positieve indicatiebesluiten voor de functie begeleiding, vooral bij
ouderen met een somatische beperking en bij jong volwassenen met psychiatrische
problematiek. De groep jeugdigen met psychiatrische problematiek is bij deze
analyse buiten beschouwing gebleven, omdat zij instromen via de bureaus jeugdzorg.
Maar uit de evaluatie van de pgb-regeling weten we dat ook bij deze groep
een duidelijke groei is waar te nemen (zie Kamerstukken II 2007–2008,
26 631, nr. 232).Daarnaast is het opvallend dat het onderzoek laat zien dat de groep die
deze begeleiding aanvraagt, in de loop der jaren wat betreft beperkingenpatroon
nauwelijks verandert. Ook blijkt uit de analyse dat bij min of meer gelijkblijvende
beperkingen de omvang van de geïndiceerde begeleiding in
de afgelopen jaren fors is toegenomen. Zo kreeg de groep die behalve begeleiding
ook andere functies geïndiceerd heeft gekregen, in 2005 nog gemiddeld
9 uur begeleiding per week. In 2007 is dat gegroeid tot 14 uur per week. Dit
feit zien we overigens niet terug in een toename van de tevredenheid over
de zorg in Nederland. Uit SCP-onderzoek blijkt dat de cliënten de geleverde
zorg positief waarderen. Dit oordeel is stabiel in de tijd (o.a. SCP rapport
Monitor ouderenbeleid 2008 en rapportage ouderen 2006).De activiteiten die onder de functie begeleiding kunnen worden uitgeoefend
zijn zeer divers. Het kan gaan om zo’n 25 verschillende activiteiten,
variërend van hulp bij de administratie, bij het boodschappen doen, bij
lezen, rekenen en schrijven, begeleiding bij bioscoopbezoek, bij huiswerk,
oppassen, samen wandelen, tot samen meubels kopen, iemand begeleiden naar
een instantie, bank, postkantoor, in het openbaar vervoer, etc. Hoewel dit
soort begeleiding op zichzelf genomen belangrijk kan zijn voor mensen met
beperkingen, is het niet wenselijk dat alle vormen van begeleiding die we
nu kennen voor alle huidige gebruikers van deze functie via de AWBZ moet worden
georganiseerd en betaald. Dat was ook nooit de bedoeling. Voor 2003 bestond
er geen twijfel over dat dit soort activiteiten niet thuishoort in de AWBZ.
Ze zijn met de modernisering, vanaf het moment dat de functie begeleiding
voor iedereen beschikbaar is gesteld, onbedoeld in de AWBZ terecht gekomen.De conclusie is dat er momenteel sprake is van een weliswaar rechtmatig,
maar onbeheersbaar gebruik van begeleiding door een bijna oneindige vraag
naar deze functie. Door de te ruime definiëring van de aanspraken op
begeleiding ontbreekt het indicatiestellers aan criteria om hulpvragen af
te wijzen en in omvang te begrenzen. Op deze manier komen dus enerzijds veel
onbedoelde vragen in de AWBZ terecht en anderzijds zijn er geen prikkels om
de rechtmatige vraag op een eenduidige wijze te begrenzen. Omdat er tot nu
toe geen eigen bijdrage bij de begeleidingsfuncties geheven wordt, gaat hiervan
ook geen corrigerende werking uit. Een dergelijke eigen bijdrage is het kabinet,
zoals gezegd in mijn brief van 13 juni jl., voornemens in te voeren per
1 januari 2010.3 Wat betekent het beleid in praktijkDe definitie van de functie begeleiding in de AWBZ zal met ingang van
1 januari 2009 als volgt luiden:«Begeleiding omvat door een instelling te verlenen
ondersteunende en activerende activiteiten, niet zijnde persoonlijke verzorging,
gericht op het bevorderen van de zelfredzaamheid van de verzekerde met ernstig
regieverlies of met een ernstige, invaliderende aandoening of beperking»1.De uitwerking hiervan krijgt als volgt vorm. Op advies van het College
voor zorgverzekeringen (CVZ) voeg ik de huidige drie functies ondersteunende
begeleiding (OB), activerende begeleiding (AB) en behandeling samen tot twee
nieuwe: begeleiding en behandeling. De bestaande functie behandeling wordt
aangevuld met een beperkt deel van de activiteiten die nu onder AB vallen.
De andere activiteiten vallen onder de nieuwe functie begeleiding. Het doel
van de nieuwe functie begeleiding is niet langer participatie én zelfredzaamheid,
maar alleen zelfredzaamheid. Voor het leveren van deze begeleiding is specifieke,
zorginhoudelijke deskundigheid nodig: alleen dit soort begeleiding voor kwetsbare
groepen blijft vergoed worden via de AWBZ, zowel in de vorm van zorg in natura
als pgb.Bij de uitwerking van de maatregel heb ik op basis van het hierboven genoemde
onderzoek gekozen voor twee «aanvliegroutes»: het inperken van de toegang en het begrenzen van de omvang van de functie begeleiding
in de AWBZ.3.1 Afbakening van de toegang tot de functie begeleidingIk heb een systematiek laten ontwikkelen, met ambtelijke betrokkenheid
van het CVZ en het CIZ, om te kunnen vaststellen wanneer zorgvragers in aanmerking
komen voor begeleiding. Dit bepaalt de indicatiestelling als volgt. Nadat
de indicatiestellers de ziekte, aandoening of stoornis (de zogenaamde AWBZ-grondslag)
hebben vastgesteld, scoren zij de soort beperkingen en de mate van ernst daarvan,
die de zorgvrager ervaart op (maximaal) negen onderdelen. Deze onderdelen
zijn opgenomen in het, van de ICF afgeleide, zogenaamde B-formulier van de
indicatiestelling en luiden als volgt:1 Sociale redzaamheid (mogelijkheid hebben om sociale contacten aan te
gaan, eigen leven vorm te geven en te regisseren, inclusief financiën
regelen);2 Bewegen en verplaatsen (zelfstandig voortbewegen binnens- en buitenshuis);3 Probleemgedrag (destructief, grensoverschrijdend, agressief, dwangmatig
gedrag);4 Psychisch functioneren (stoornissen in denken, concentratie en waarneming);5 Geheugen- en oriëntatiestoornissen (problemen met oriëntatie
in tijd, plaats en persoon).6 Persoonlijke verzorging (eten&drinken, wassen, kleden en toiletteren);7 Huishoudelijk leven (dagelijkse zorg voor het huishouden: maaltijden,
kleding verzorgen, lichte schoonmaak);8 Maatschappelijke participatie (zelfstandig contacten opbouwen en onderhouden,
activiteiten buitenshuis ondernemen);9 Psychisch welbevinden (depressie, angst, eenzaamheid, geen levensvervulling).Elk onderdeel kent een aantal onderliggende activiteiten, waarop de beperkingen
zich kunnen voordoen en per activiteit wordt gescoord hoe belastend de beperking
is. Mensen kunnen dus licht, matig dan wel zwaar beperkt zijn op deze onderdelen.
Tot zover niets nieuws. Deze systematiek is bekend bij de indicatiestellers
en zij gebruiken haar op dit moment om het persoonlijk, psychisch en cognitief
functioneren van de zorgvrager goed en volledig in kaart te brengen. Echter
niet alle onderdelen waarop beperkingen gescoord worden, zijn relevant voor
een toeleiding naar AWBZ-begeleiding omdat ze niet aansluiten bij het kenmerk
van «ernstig regieverlies dan wel een ernstige, invaliderende beperking».
In de nieuwe systematiek die is ontwikkeld, zijn alleen de zwaarte van de
scores op de eerste vijf van de negen bovenstaande onderdelen van belang.
Beperkingen op de onderste vier onderdelen (persoonlijke verzorging, huishoudelijk
leven, maatschappelijke participatie en psychisch welbevinden) geven geen
toegang meer tot begeleiding.Immers bij een beperking op de eerste vijf onderdelen kan het risico van
ongewenste intramuralisering dan wel verwaarlozing niet worden uitgesloten,
wanneer onafhankelijk van de zwaarte van de beperking geen begeleiding meer
beschikbaar is. Voor een vraag naar begeleiding die uitsluitend voortkomt uit beperkingen op de laatste vier onderdelen is dit veelal
niet het geval en moet de cliënt zoveel mogelijk zelf een oplossing zoeken.
Wanneer blijkt dat de cliënt of de omgeving daartoe niet in staat is,
ligt er in het geval van een publieke verantwoordelijkheid evenals in de huidige
situatie, een taak voor andere domeinen, bijvoorbeeld de gemeente, de Zorgverzekeringswet
of het onderwijs.Een zorgvrager moet beperkingen hebben op minimaal één van
eerste vijf genoemde terreinen alvorens een indicatie voor AWBZ-begeleiding
aan de orde kan zijn. Dat is niet de enige voorwaarde: alleen als er sprake
is van matige of zware beperkingen op één of meer van deze eerste
vijf terreinen is het verstrekken van de functie begeleiding voor rekening
van de AWBZ mogelijk. Dit is de uitwerking van de kwalificatie «ernstig»
in de definitie van de nieuwe functie begeleiding. Mensen blijven natuurlijk
wel gewoon recht houden op de overige AWBZ-functies, zowel in de vorm van
een pgb als natura zorg.In het onderzoek is op basis van deze inperking nagegaan wat dit betekent
voor de groep AWBZ-gebruikers die nu begeleiding ontvangt. Met behulp van
de indicatiegegevens en de scores op de negen onderdelen blijkt dat circa
27% van de mensen die nu begeleiding hebben, dat bij een nieuwe indicatie
gaat verliezen. Het gaat dan om mensen die geen of lichte beperkingen hebben
gescoord op de eerste vijf onderdelen die volgens de nieuwe systematiek toegang
geven tot de functie begeleiding en/of lichte/matige/zware beperkingen op
de overige vier onderdelen waar mensen beperkingen kunnen ondervinden.3.2 Begrenzing van de omvangZoals gezegd heeft het onderzoek opgeleverd dat de omvang van de functie
begeleiding vanaf 2003 enorm toegenomen zonder dat de onderliggende beperkingen
van de groep gebruikers navenant mee is gegroeid. Ook hebben we de tevredenheid
van de burger over de zorg in ons land niet zien toenemen en is de druk op
de intramurale voorzieningen niet afgenomen. Om de onbedoelde groei terug
te dringen wil het kabinet per 1 januari 2009 ook komen tot een normering
van het aantal uren van de nieuwe functie begeleiding per cliënt, door
per activiteit of combinatie van activiteiten een normering van het aantal
te indiceren uren vast te stellen. Tot op heden is er niet met een normering
per activiteit gewerkt.De nieuwe functie begeleiding heeft tot doel zelfredzaamheid te bevorderen,
het onderscheid tussen begeleiding in uren en in dagdelen blijft bestaan.
Voor begeleiding in dagdelen blijft het bestaande maximum van kracht, dat
wil zeggen maximaal 9 dagdelen per week.Voor begeleiding in uren gaat gelden dat er straks drie groepen activiteiten
te indiceren zijn:• het ondersteunen bij/oefenen met het aanbrengen van structuur,
c.q. het voeren van regie;• het ondersteunen bij/oefenen met vaardigheden/handelingen ten behoeve
van zelfredzaamheid;• het overnemen van toezicht.Het beeld uit de periode voor 2003 rechtvaardigt de verwachting dat de
overgrote meerderheid van de zorgvragers voldoende heeft aan maximaal 10 uur
individuele begeleiding per week voor ondersteuning bij de eerste twee activiteiten.
Voor het oefenen met het aanbrengen van structuur dan wel met nieuwe vaardigheden
(een onderdeel van de huidige functie activerende begeleiding) kan per week
tevens maximaal 3 uur individuele begeleiding geïndiceerd worden met
een looptijd van maximaal 1 jaar. Daarnaast is er voor een groep zorgvragers
behoefte aan het overnemen van (een gedeelte van) de toezichtstaak om de belasting
te verminderen van gezinsleden/mantelzorgers die langdurig informele zorg
bieden. Hiervoor blijft het mogelijk maximaal 4 uur per week individuele begeleiding
te indiceren. De groep die begeleiding bij alle drie activiteiten nodig heeft,
kan per week maximaal geïndiceerd worden in klasse 5 (12,9 uur). Als
er daarnaast ook oefening nodig is, kan er maximaal geïndiceerd worden
in klasse 6 (15,9 uur). Dan resteert een kleine groep zorgvragers met een dusdanig zware (gedrags)problematiek waarvoor maximaal klasse 7 (19,9
uur) per week, inclusief oefenen geïndiceerd kan worden. Voor de mensen
die zijn aangewezen op palliatief/terminale zorg blijft het nu geldende maximum
van 56 uur per week van kracht.Met een normering zoals hier uiteengezet, ben ik van mening dat ik zowel
recht doe aan de behoeften van zorgvragers met matige/zware beperkingen aan
de ene kant, als aan de behoefte om een halt toe te roepen aan een groei van
de omvang van begeleiding die niet stoelt op een toename van de onderliggende
beperkingen aan de andere kant.3.3 Psychosociaal overhevelenNaast de pakketmaatregel begeleiding heb ik eerder aangekondigd per 1 januari
2009 de grondslag psychosociale problematiek in de AWBZ te schrappen. Dit
betekent dat de huidige functies ondersteunende begeleiding in dagdelen en
persoonlijke verzorging straks niet meer kunnen worden geïndiceerd bij
de grondslag psychosociaal. Andere functies kunnen nu al niet worden geïndiceerd
in relatie tot psychosociale problemen.De cliënten die momenteel deze ondersteuning en verzorging ontvangen
zijn vooral dak- en thuislozen, cliënten in de vrouwenopvang en ouderen
met psychosociale problemen. Gemeenten zullen hiervoor gecompenseerd worden
omdat naar verwachting meer mensen hierdoor een beroep op de gemeente gaan
doen. Op deze wijze wil ik de centrumgemeenten maatschappelijke opvang, die
met hun Stedelijk Kompas de leefomstandigheden van (potentiële) daklozen
willen verbeteren, ondersteunen.In 2009 is nog sprake van een overgangsrecht zodat deze personen geleidelijk
worden geconfronteerd met de overgang naar de gemeenten. De gemeenten zullen
zich voorbereiden om deze groepen op te vangen, waarbij zij zelf kunnen bepalen
op welke wijze zij de voorziening inrichten. Deze voorbereiding sluit aan
bij de initiatieven die momenteel door de gemeenten worden ingezet in het
kader van de maatregel die in 2008 is getroffen met betrekking tot de overgang
op 1 januari 2009 van de ondersteunende begeleiding in uren voor deze
doelgroep.Het bedrag dat nu is gemoeid met de ondersteuning van deze groepen zal
worden overgeheveld naar de gemeenten als compensatie voor de te maken kosten.
In overleg met de VNG, Federatie Opvang en Actiz wordt de omvang van dit bedrag
vastgesteld. Hierbij zal gebruik worden gemaakt van de zorggebruikgegevens
van de NZa. Deze compensatie middelen staan los van de middelen die het kabinet
gereserveerd heeft voor de effecten van de nieuwe maatregel begeleiding op
andere domeinen.4 Wat betekent de maatregel voor zorgvragers?Het jaar 2009 is een overgangsjaar. Mensen met een doorlopend indicatiebesluit
houden in 2009 hun bestaande aanspraak op de (oude) begeleidingsfuncties.
Alle mensen die begeleiding hebben, worden in 2009 geherindiceerd. In 2009
zal ongeveer de helft van het huidige aantal personen dat AWBZ-begeleiding
ontvangt gedurende het jaar een herindicatie ontvangen. Ongeveer een kwart
van deze groep zal dan niet meer in aanmerking komen voor begeleiding. Indien
zij voldoen aan de criteria zullen zij wel hun overige AWBZ-zorg behouden
(bijvoorbeeld persoonlijke verzorging). Cliënten kunnen bij een herindicatie
merken dat er voor minder activiteiten begeleiding mogelijk is omdat er een
normering van de omvang is vastgesteld. Voor de helft van de groep die zijn aanspraak houdt, zal er niets veranderen, terwijl de andere helft
te maken krijgt met een reductie van het aantal uren individuele begeleiding
per week.Zoals in paragraaf 3 aangegeven, is de pakketmaatregel begeleiding
een maatregel die aansluit bij de beperkingen van de cliënt. De maatregel
is er niet op gericht bepaalde doelgroepen uit te sluiten van begeleiding,
dan wel het gebruik van pgb’s te beperken ten faveure van de zorg in
natura. Het kabinet vindt dit een rechtvaardige benadering. Het betekent echter
dat uitvoering ervan niet simpel is. Het kabinet hecht aan een goede en zorgvuldige
invoering en uitvoering van de maatregel. Daarom is de patiënten/cliëntenorganisaties
gevraagd met een voorstel te komen over hoe zij denken signalen van zorgvragers
die te maken gaan krijgen met de gevolgen van de maatregel te kunnen opvangen.
Ook wil ik van hen weten hoe ze daarop zouden kunnen inspelen, bijvoorbeeld
in de vorm van het leveren van ondersteuning of voorlichting. Daarnaast wordt
momenteel in samenspraak met ketenpartners een communicatieplan opgesteld.Ook wil ik dat er goed zicht gehouden wordt op de effecten van de maatregel:
bereiken de maatregelen hun doel, oftewel wordt het bedoelde beleid gerealiseerd?
Ik ga daarom met ketenpartijen de effecten nauwlettend monitoren. Tevens wil
ik nagaan of het mogelijk is een «publieksinstrument» te ontwikkelen
met cliëntenorganisaties op grond waarvan mensen zelf kunnen vaststellen
of zij in aanmerking (blijven) komen voor de functie begeleiding uit de AWBZ
en welke mogelijkheden een alternatief kunnen vormen.Ik stel mij voor de tussentijdse resultaten van deze beide inspanningen
in de zomer van 2009 met uw Kamer te delen.Duidelijk is inmiddels dat ruim 70% van de gebruikers van AWBZ-begeleiding
aanspraak op begeleiding houdt. AWBZ-begeleiding blijft mogelijk voor mensen
die matige/zware beperkingen ervaren op het terrein van hun sociale redzaamheid,
bewegen&verplaatsen, probleemgedrag, psychisch functioneren, en/of geheugen-
en oriëntatie. Dit wordt vastgesteld bij de indicatiestelling. In zijn
algemeenheid zijn de volgende beelden te destilleren van mensen die hun begeleiding
behouden. In de eerste plaats zijn dat de mensen die zijn aangewezen op palliatief/terminale
zorg en/of thuisbeademing. De werkwijze van het CIZ voor deze groepen verandert
niet. In de tweede plaats zijn dit mensen met matige /zware beperkingen als
gevolg van psychogeriatrische, somatische, en/of psychiatrische problematiek,
dan wel een verstandelijke, lichamelijke of zintuiglijke beperking, die (begeleid)
zelfstandig wonen (zie bijvoorbeeld de hieronder beschreven cases 1 en 2,
daar blijft aanspraak op AWBZ-begeleiding).Om een beeld te krijgen van mensen die mogelijk geen beroep meer kunnen
doen op de nieuwe functie begeleiding vanuit de AWBZ heeft onderzoeksbureau
HHM een analyse gemaakt op basis van de data van het CIZ (zie ook paragraaf 2).
Bij deze mensen is sprake van lichte beperkingen op de vijf terreinen die
toegang geven tot de functie begeleiding (sociale redzaamheid, bewegen&verplaatsen,
probleemgedrag, psychisch functioneren en/of geheugen en oriëntatie).
Of er sprake is van lichte beperkingen op deze terreinen bepaalt de indicatie.Ook kan er sprake zijn van matige/zware beperkingen op een of meer van
de vier terreinen die geen toegang geven tot de functie begeleiding (persoonlijke
verzorging, huishoudelijke verzorging, maatschappelijke participatie en psychische
welbevinden).Het onderzoek geeft in zijn algemeenheid het beeld dat in de volgende
situaties geen beroep op begeleiding meer kan worden gedaan: mensen die lichte
beperkingen ondervinden als gevolg van beginnende ouderdomsproblematiek, somatische
problemen, verstandelijke beperkingen en psychiatrische problemen die daarmee
zelfstandig kunnen functioneren (zie bijvoorbeeld de hieronder beschreven
cases 3 en 4).Aangezien er vanwege de maatwerk aanpak van tevoren geen exacte omschrijving
te geven is van de mensen die wel en geen effect van deze maatregel zullen
ondervinden, geef ik in de hierna beschreven cases een mogelijke uitwerking
van mijn beleid in de praktijk. Ik heb daarbij onder andere gebruik gemaakt
van de casuïstiek in het boekje van Carint: «Ondersteunende begeleiding,
brug tussen wal en schip». In dit boekje, dat uitgaat van de maatregel
dat individuele begeleiding voor alle mensen met een somatische grondslag
zou worden geschrapt, verliezen alle besproken mensen hun begeleiding. Dat
is echter geen vanzelfsprekendheid gezien de aard van de maatregel.1. Licht verstandelijk beperkten: vaak ook in
combinatie met begeleid zelfstandig wonenCasus: mevrouw van 53 jaar, woont zelfstandig
en heeft een lichte verstandelijke beperking en zit in een rolstoel. Krijgt
op dit moment 6 uur ondersteunende begeleiding per week, op maandag 2 uur
en op vrijdag 4 uur. Ze heeft matige tot zware problemen met de zelfredzaamheid,
er is geen familie in de omgeving en op sommige dagen wil zij liever dood.
Ze gaat 3 ochtenden per week naar de dagopvang, daar vindt ze veel afleiding.
Daarnaast krijgt zij ondersteunende begeleiding algemeen om haar financiën
op orde te houden en te oefenen om met geld om te gaan.Deze mevrouw blijft aanspraak houden op begeleiding. Wel zal na herindicatie
het aantal uren begeleiding algemeen mogelijk verminderen.2. Mensen met cognitieve achteruitgang ten gevolge
van hersenbloeding of niet aangeboren hersenletsel: met veel ondersteuning
door mantelzorg/partner; deze doelgroep kan ook in begeleid zelfstandig wonen
verblijven.Casus: Jongeman van 28 jaar, na een hersenvliesontsteking
is er sprake van cognitieve achteruitgang. Meneer kan zichzelf wel verzorgen
maar heeft vooral hulp nodig om de dag te structureren, zijn financiën
te regelen en niet te vereenzamen. Hij heeft de neiging de hele dag achter
de tv te blijven zitten, het werk dat vanuit Wet sociale werkvoorziening is
geregeld kan hij nog wel eens verwaarlozen. Hij woont in een woongroep met
vier anderen met niet aangeboren hersenletsel. Vijf maal in de week komt de
begeleider 1 uur langs. In periodes waarin meneer neigt tot verwaarlozing
wordt de begeleiding geïntensiveerd, dit is tot nu toe al een paar maal
voorgekomen.Voor deze meneer blijft begeleiding in de toekomst beschikbaar. Dit omdat
er sprake is van matig/zwaar regieverlies en matige/zware beperkingen op terrein
van psychisch functioneren. Mogelijk zal het aantal uren na herindicatie wijzigen.3. Ouderen met beginnende vergeetachtigheid, of
cognitieve achteruitgang door veroudering. Scoren licht op beperkingenschalen
voor zelfredzaamheid en geheugen&oriëntatiestoornissen. Ze krijgen
nu lichte ondersteuning om de dag op te starten of te structureren, om de
administratie te doen. Krijgen nu vaak maximaal 4 uur ondersteunende begeleiding
algemeen in combinatie met huishoudelijke hulp vanuit de Wet maatschappelijke
ondersteuning.Casus: mevrouw, 81 jaar, weduwe, is vergeetachtig
en heeft diabetes en woont alleen. Ze krijgt nu drie maal per week 1 uur begeleiding,
om de dag te ordenen en te zorgen dat ze niet volledig vereenzaamt. Het is
een vrouw die ontkent te dementeren, ze eet niet, gebruikt geen medicijnen
als er niemand komt.De huishoudelijke hulp van de gemeente komt schoonmaken; de thuiszorgmedewerker
komt in verband met diabetes en de medicijninname (persoonlijke verzorging).
Daarnaast houdt de buurvrouw een oogje in het zeil. Mevrouw is regelmatig
agressief, ze voelt zich betutteld.Vanaf het moment van herindicatie zal voor deze mevrouw op grond van lichte
beperkingen de aanspraak op begeleiding vervallen. Hiervoor zal zij een beroep
moeten doen op haar eigen netwerk. Ze behoudt wel haar overige AWBZ-aanspraken
(persoonlijke verzorging). Zoals nu al het geval is, kan zij een beroep doen
op de Wmo voor hulp bij het huishouden en op de eerstelijnsgezondheidszorg.
Voor beginnende ouderdomsproblematiek wordt momenteel integrale inkoop van
dementiezorg gestart, waarvan casemanagement een integraal onderdeel is.4. Licht psychische en/of verstandelijk beperkte
kinderen, waar ouders hun best doen om participatie te bevorderen: aanleren
van vaardigheden met onder andere speltherapie, huiswerkbegeleiding etcetera.Casus: Jongen van 8 jaar met een lichte vorm
van autisme en een lichte verstandelijke beperking. Hij is makkelijk aan te
sturen. Op school kan hij net mee komen, maar hij heeft vaak moeite om uit
zijn woorden te komen. Hij dreigt steeds vaker gepest te worden. Hij krijgt
sinds kort 3 uur per week ondersteunende begeleiding. Samen met zijn begeleider
oefent hij vaardigheden, waardoor hij weerbaarder is in de grote groep.Voor deze jongen vervalt de aanspraak op begeleiding. Hij zal meer worden
ondersteund vanuit zijn eigen netwerk en het onderwijs.5 Mogelijke gevolgen voor andere domeinenVoor mensen met matige of ernstige beperkingen die voor hun zelfredzaamheid
afhankelijk zijn van begeleiding, blijft de AWBZ aan zet. Van de overblijvende
groep met lichte beperkingen (op de terreinen die toegang geven tot begeleiding),
die straks geen aanspraak meer kunnen maken op begeleiding vanuit de AWBZ,
is de veronderstelling van het kabinet dat in beginsel iedereen zelf of met
hulp van hun omgeving hun begeleidingsvraag kan oplossen. Voorheen, dat wil
zeggen voordat in 2003 de aanspraken in de AWBZ werden vernieuwd, losten burgers
deze problemen ook zelf op. Er is derhalve sprake van een eigen verantwoordelijkheid.
Er kunnen ook mensen na 2003 in de AWBZ terecht zijn gekomen, waarvoor voorzieningen
aanwezig zijn in andere domeinen. Ik wil hier overigens met klem benadrukken
dat er geen sprake is van een één-op-één overheveling
van AWBZ-zorg naar andere domeinen.Bij participatieproblemen is het aan gemeenten
om te bezien of en op welke wijze zij prestatieveld 2 (ondersteuning bij opgroeien
en opvoeden) en prestatieveld 5 (participatie voor mensen met beperkingen)
op basis van de Wmo invullen. Gemeenten zijn hiervoor sinds 1 januari
2007 verantwoordelijk en hebben onder andere een plicht om voorzieningen te
treffen ter compensatie van de beperkingen die hun burgers ondervinden in
de maatschappelijke participatie, met als doel medemensen te ontmoeten en
op basis daarvan sociale verbanden aan te gaan. De gemeente heeft daarbij
in principe veel meer mogelijkheden dan de AWBZ om collectieve (en doelmatigere)
welzijnsarrangementen te creëren en rekening te houden met de eigen mogelijkheden
van mensen en hun omgeving.Met de pakketmaatregel kan voorkomen worden dat mensen, zoals eerder aangegeven,
te snel in zwaardere en individuele vormen van hulpverlening terechtkomen
wat mensen eerder van de lokale samenleving isoleert dan dat het hen activeert
en verbindt met andere burgers. In de derde voortgangsrapportage over de Wmo
heb ik laten zien hoe gemeenten er in slagen deze tendens te keren en alternatieven
weten neer te zetten op het terrein van participatie. Ik blijf gemeenten daarbij
vanzelfsprekend ondersteunen en ik heb aangegeven dat ik vooral de welzijnsfunctie
in de Wmo binnen het beschikbare budget wil stimuleren uiteraard zonder het
principe van de beleidsvrijheid van gemeenten te doorkruisen.Bij problemen die te maken hebben met jeugd en gezin, is het aan provincies dan wel gemeenten om na te gaan in hoeverre
aanspraak bestaat op grond van het huidige beleid in het kader van de geïndiceerde
jeugdzorg, dan wel in het kader van de Centra voor Jeugd en Gezin (CJG/brede
doeluitkering). Een parallelle ontwikkeling aan die hierboven is geschetst,
signaleren de minister voor Jeugd en Gezin en ik ten aanzien van jeugdige
gebruikers van begeleiding in de AWBZ. Sommige ouders en kinderen doen te
snel een beroep op de AWBZ, wat de afhankelijkheid van het zorgsysteem vergroot
wat een onwenselijke ontwikkeling is. Uitgangspunt moet zijn dat het gezin
zelf, eventueel samen met de sociale omgeving, zorgt voor het opgroeien van
de kinderen. Ouders kunnen daarbij voor vragen en advies terecht bij de Centra
voor Jeugd en Gezin. De minister voor Jeugd en Gezin heeft met de VNG afgesproken
dat alle gemeenten in 2011 een Centrum voor Jeugd en Gezin hebben. Via de
brede doeluitkering is een reeks oplopend tot € 200 miljoen in 2011
beschikbaar gesteld. Hiermee kunnen de CJG’s aan ouders en kinderen
opvoedondersteuning en lichte hulp bieden. Met deze inzet versterkt het kabinet
de eigen draagkracht van gezinnen, zodat ouders en kinderen de toekomst met
meer vertrouwen zelfstandig tegemoet kunnen.Door de AWBZ-maatregel kan de vraag naar voorzieningen van aanpalende
domeinen (zoals hierboven beschreven) toenemen. Het kabinet heeft daarom een
bedrag van € 50 miljoen in 2009 en € 150 miljoen vanaf 2010
gereserveerd voor eventuele uitzonderingen en voor het beroep op andere domeinen
als gevolg van de pakketmaatregel AWBZ. Het gaat hierbij om het beroep dat
bij andere domeinen ontstaat als gevolg van het schrappen van aanspraken in
de AWBZ. Daarbij gaat het om die aanspraken in de AWBZ, die mogelijkerwijs
overlappen met bestaande aanspraken in andere domeinen, die om zorginhoudelijke
redenen noodzakelijk worden geacht en tot de publieke verantwoordelijkheid
behoren. Ongewenst gebruik van andere domeinen dient daarbij te worden voorkomen.
Bij voorjaarsnota 2009 wordt besloten over de verdeling van dit bedrag. Dat
gebeurt zorgvuldig en integraal en laat onverlet dat bij deze besluitvorming
ook het gehele jaar 2009 zal worden meegenomen. Om deze verdeling zo nauwkeurig
mogelijk te maken, hecht ik aan samenwerking met mijn collega’s van
Jeugd & Gezin, SZW, OC&W, BZK en Financiën en met medeoverheden.
Samen met mijn collega’s zet ik de onderstaande acties in gang.Met Jeugd & Gezin zal ik nagaan in hoeverre voor sommige kinderen
die geen aanspraak meer kunnen doen op de AWBZ, afhankelijk van de aard en
de ernst van de problematiek, een beroep op jeugdzorg op grond van de Wet
op de jeugdzorg dan wel de Wmo mogelijk blijft. Via de volgende vijf stappen
wordt hier inzicht in vergaard:1 De consequenties (volume en kosten) van de pakketmaatregel;2 De achtergrondproblematiek van de groepen die uit de AWBZ vallen;3 De alternatieve voorzieningen die kunnen worden aangesproken;4 Of het beroep op die alternatieve voorzieningen als een collectieve
verantwoordelijkheid wordt gezien dan wel als een eigen verantwoordelijkheid
van mensen; dit is overigens een politieke afweging;5 Op grond hiervan kan worden bepaald voor welk bedrag aanpalende domeinen
gecompenseerd moeten worden.Met SZW zal ik nagaan of het wegvallen van de doelstelling participatie
een negatief effect kan hebben op de arbeidsparticipatie van arbeidsgehandicapten,
met name gelet op de beleidsvoorstellen van het kabinet inzake de Wajong en
de beleidsontwikkeling op het terrein van de WSW.Uit resultaten van onderzoek naar de effecten van de inzet van pgb’s
in het onderwijs blijkt dat dit effect beperkt is in omvang. De betrokkenen
geven aan dat de extra begeleiding en verzorging op basis van
het pgb de mogelijkheid biedt voor de jongeren om (regulier) onderwijs te
kunnen volgen. Met OC&W zal ik nog nader bekijken in hoeverre en op welke
wijze uitval uit het (regulier) onderwijs voorkomen kan worden als dat het
gevolg zal blijken te zijn van het wegvallen van begeleiding op grond van
de AWBZ.Met BZK en de VNG zal ik nagaan in hoeverre als gevolg van het schrappen
van aanspraken in de AWBZ een beroep op de Wmo ontstaat. Met BZK en de VNG
kijk ik verder naar een zorgvuldig proces. In dat kader werk ik nader aan
een drietal thema’s, die de komende tijd centraal in mijn beleid staan,
namelijk integraliteit, verbinden en maatwerk. De uitdaging voor de Wmo in
de komende jaren is om aan de hand van deze thema’s tot een vernieuwingsslag
te komen en de beschikbare middelen en instrumenten op een andere manier in
te zetten. Veel gemeenten zijn daar al langer mee bezig. Een goed voorbeeld
is het initiatief tot het zogenaamde «keukentafelgesprek» met
de burger waarbij integraal de situatie wordt bekeken en óók
wordt geïnventariseerd wat de burger zelf nog kan bijdragen. Verder is
een aantal gemeenten bijvoorbeeld bezig met het realiseren van generatiebestendige
wijken met servicepunten voor informatie, ontmoeting en met ondersteuning
van vrijwilligers en mantelzorgers, zoals ik in mijn eerdere beleidsbrieven
over deze onderwerpen heb uiteengezet. In het kader van de pakketmaatregelen
en op grond van mijn systeemverantwoordelijkheid wil ik dit de komende jaren
verder stimuleren en ondersteunen. Dit doe ik uiteraard met inachtneming van
de beleidsvrijheid van gemeenten.6 Financiële effecten AWBZMijns inziens kan met de nu vastgestelde systematiek van het inperken
van de toegang, het duidelijk formuleren van de activiteiten en het normeren
van de omvang van begeleiding algemeen, mijn beleid worden gerealiseerd.Door de bovengenoemde maatregelen wordt de groei van de uitgaven AWBZ
afgeremd. Deze groei wordt onder andere veroorzaakt door de extra groei van
pgb’s. Per saldo zal het volume van de AWBZ in deze kabinetsperiode
echter met 3% per jaar toenemen. In 2008 wordt een uitgavenniveau verwacht
van € 21 miljard. In 2012 is dit € 23 miljard.Er vindt immers ook een aanzienlijke investering plaats. Primair betreft
dit extra middelen om de groeiende zorgvraag door ontwikkelingen in demografie,
kwaliteit en zorgintensiteit, inclusief pgb, te kunnen opvangen. Het gaat
hierbij om een bedrag van circa € 3,4 miljard. Hierdoor kunnen de
zorgkantoren meer zorg contracteren bij de zorgaanbieders, zodat aan de behoefte
van AWBZ-cliënten kan worden voldaan.Daarnaast wordt een belangrijke kwaliteitsimpuls gegeven in de verpleging
en verzorging (€ 0,3 miljard). Onderdeel van deze impuls is het
aantrekken van meer personeel in het kader van meer handen aan het bed. Ook
in de gehandicaptensector komen extra middelen beschikbaar om kwaliteitsverbeteringen
te kunnen doorvoeren (€ 0,1 miljard). In totaal gaat het om een
investering van € 3,8 miljard.Daartegenover staan de ombuigingen die in 2008 zijn ingevoerd (-/-€ 0,7
miljard) en de nu voorziene ombuigingen (-/-€1,1 miljard). In totaal
een bedrag van € 1,8 miljard. Per saldo is er dus nog steeds sprake
van een toename van € 2 miljard in deze kabinetsperiode. In mijn
visie zijn er, uitgaande van het bedrag van € 22,9 miljard, voldoende
middelen beschikbaar om op een kwalitatief goede wijze te kunnen voorzien
in de zorgbehoefte van cliënten in het kader van de AWBZ.Berekeningen laten zien dat de eerder afgesproken ombuigingen op de bovenstaande
wijze naar verwachting te realiseren zijn. De ombuiging vanaf 2010 bedraagt
door het integreren van de oude maatregel om ondersteunende begeleiding algemeen
voor mensen met een somatische grondslag te schrappen (opbrengst € 0,3
miljard) in de nieuwe pakketmaatregel begeleiding (€ 0,8 miljard)
in totaal € 1,1 miljard. Het inperken van de toegang neemt daarvan
het grootste deel voor zijn rekening (circa € 0,7 miljard), waarbij
we ons overigens moeten realiseren dat het hier voor een belangrijk deel gaat
om het beperken van groei. Inperken van de omvang zoals in paragraaf 3
beschreven, levert de resterende ombuiging.7 ImplementatieZoals uit deze brief mag blijken, is het ombuigingsbeleid binnen de AWBZ
een omvangrijke operatie, die veel zorgvuldigheid vereist. Alle betrokken
partijen zullen met veranderingen te maken krijgen. De precieze aard en omvang
daarvan laat zich op dit moment als gevolg van de unieke aard van de maatregel
niet eenvoudig bepalen. Het is immers voor het eerst dat de zwaarte van de
beperking van de cliënt leidend zijn bij de toegang tot een functiegerichte
aanspraak in plaats van de grondslag. In de eerste helft van 2009 krijgen
we meer concreet inzicht in de gevolgen van de maatregel bij herindicatie.
Het is ook daarom dat 2009 een overgangsjaar is, waarin de financiële
ombuigingseffecten nog zeer beperkt geraamd zijn. In 2009 kan nog veel ontwikkeld
en verfijnd worden in de gekozen systematiek in samenspraak met betrokken
partijen om in 2010 het beleid goed te kunnen operationaliseren. Momenteel
worden al activiteiten ten behoeve van de implementatie ondernomen. Voor de
bureaus jeugdzorg zal de minister voor Jeugd en Gezin in het Landelijk beleidkader
jeugdzorg vastleggen dat zij voor AWBZ-zorg gaan indiceren volgens de CIZ-systematiek.
Inmiddels zijn er ook afspraken met IPO en de MO-groep gemaakt over voorlichting
en cursussen om ervoor te zorgen dat deze CIZ-indicatiesystematiek bij de
BJZ-en goed kan landen.Om de implementatie bij de bureaus jeugdzorg kracht bij te zetten en te
faciliteren dat de inperking van de begeleidingsfunctie via de BJZ-en goed
zal gaan verlopen, ga ik samen met de minister voor Jeugd en Gezin een taskforce
instellen, onder leiding van de heer R. Linschoten, met de volgende taakopdracht:• Instellen protocol licht verstandelijk gehandicapten om beter te
kunnen vaststellen welke hulpvragen in de AWBZ horen en welke niet;• Uniformeren van de uitvoeringspraktijk van de indicatiestelling
door de bureaus jeugdzorg, zo mogelijk door de beleidsregels van het CIZ van
toepassing te verklaren op de indicaties van de bureaus jeugdzorg voor AWBZ-zorg;• Nagaan of het aanscherpen noodzakelijk is van het begrip «psychiatrische
aanpak» in de Wet op de jeugdzorg om te verduidelijken wat al dan niet
in de AWBZ thuishoort en of het toepassen van de maatregelen genoemd onder
1 en 2 een eventuele aanpassing van artikel 3 lid 2, onderdeel b van het Uitvoeringsbesluit
Wet op de jeugdzorg overbodig maken.De maatregelen dienen per 1 januari 2009 te zijn ingevoerd. Medio
oktober 2008 rapporteert de taskforce aan de minister voor Jeugd en Gezin
en mij over de haalbaarheid van de implementatie van de maatregelen en, waar
noodzakelijk, over terugvalopties op uitvoeringsniveau.De wijze waarop de toegang en de omvang van begeleiding wordt ingeperkt
in de AWBZ sluit goed aan bij de huidige werkwijze van het CIZ. Essentieel
is ook in de AWBZ-keten het implementatieproces strak te regisseren. Ik maak
daartoe een projectplan waarin de implementatie van de pakketmaatregel
stapsgewijs, rekening houdend met de gevolgen voor alle ketenpartners en van
andere relevante domeinen, in kaart wordt gebracht. Over dit plan ga ik zo
spoedig mogelijk in overleg met de ketenpartners. Dit geldt ook voor het communicatieplan,
dat momenteel in ontwikkeling is.Daarnaast heeft de monitoring van de effecten van de pakketmaatregel mijn
aandacht. Die monitoring heeft zowel een kwalitatieve als een kwantitatieve
kant. Wat betreft de kwalitatieve kant heb ik aan de patiënten/cliëntenorganisaties
gevraagd met een plan van aanpak te komen om de signalen van deze maatregel
op cliëntniveau te monitoren. Daarbij heb ik uitdrukkelijk gevraagd dit
in het continuüm van AWBZ, Wmo, Zvw, jeugdzorg (etc.) te beschouwen,
om ketenzorg voor diverse doelgroepen optimaal te kunnen inzetten.Voor de kwantitatieve kant vraag ik het CIZ met een voorstel te komen
hoe zij de effecten in de komende jaren in kaart kunnen brengen en hoe zij
daarover kunnen rapporteren. Tevens zal ik samen met de minister van Financiën
zorgvuldig de financiële ombuigingseffecten volgen.Tot slot: politiek is kiezen. Enerzijds investeer ik extra middelen in
de AWBZ voor bijvoorbeeld betere kwaliteit, meer dagbesteding voor gehandicapten,
meer keuze vrijheid ten aanzien van wonen en meer handen aan het bed in verpleeg-
en verzorgingshuizen. Anderzijds wil ik de AWBZ voor de meest kwetsbare groepen
toekomstbestendig maken. Hier was de AWBZ immers voor bedoeld. Daarom wil
ik de onbedoelde groei als gevolg van onder andere te ruime aanspraken ombuigen.
Ik kies ervoor om zowel het pgb als de zorg in natura te behouden maar de
functie begeleiding om te vormen tot een aanspraak die bedoeld is voor mensen
die zonder deze functie een grote kans op ongewenste intramuralisering of
verwaarlozing hebben. Het is voor het eerst dat de ernst van de beperking
van de cliënt leidend is bij de toegang tot een AWBZ aanspraak onafhankelijk
van de grondslag.Ik hoop dat ik u duidelijk heb gemaakt dat deze maatregel noodzakelijk
is en bijdraagt aan een toekomstbestendige AWBZ. Het is mijn voornemen, als
uw Kamer instemt met deze plannen, de verdere uitwerking en implementatie
van de pakketmaatregel in de AWBZ vorm te geven in nauwe samenwerking met
betrokken (mede)overheden, patiënten- en cliëntenorganisaties, zorgaanbieders
en andere ketenpartners (NZa, CVZ, CIZ, ZN).De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,M. BussemakerXNoot1RVZ, Houdbare solidariteit in de gezondheidszorg, 2005.XNoot1RVZ, Mensen met een beperking in Nederland: de AWBZ in perspectief, 2006.XNoot1Dit is de tekst in de Algemene Maatregel van Bestuur zoals op 3 juli
jl. met uw Kamer besproken. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30597-29.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl