Rijksbegroting van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid voor het jaar 1996; Verslag algemeen overleg over de resultaten van de Vierde VN-Wereldvrouwenconferentie, 5-15 september 1995 in Beijing (kamerstuk 24 400 XV, nr. 7), de nota 'Emancipatie in uitvoering' (24 406, nr. 4) en de notitie voorkeursbeleid vrouwen (kamerstuk 24 564, nr. 1)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24400-XV, nr. 40

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

24-04-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

24400-XV nr. 40

17-04-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Resultaten Vierde VN-wereldvrouwenconferentie en overzicht
resultaten van de conferentie m.b.t. internationale samenwerking2. Nota «Emancipatie in uitvoering» en notitie
voorkeursbeleid vrouwenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24400-XVToon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 24564Toon alle publicaties in dit dossier
Kamerdossier 24406Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 93 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 400 XVVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 199624 406Emancipatiebeleid 199624 564Gelijke behandeling van mannen en vrouwen in het arbeidsproces nr. 40VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 17 april 1996De vaste commissies voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid1, voor Buitenlandse Zaken2 en voor Volksgezondheid,
Welzijn en Sport3 hebben op 8 februari 1996 overleg
gevoerd met minister Melkert van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, minister
Pronk voor Ontwikkelingssamenwerking en staatssecretaris Terpstra van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over:1. de resultaten van de Vierde VN-Wereldvrouwenconferentie (Beijing,
4–15 september 1995) (brief van 13 oktober 1995, kamerstuk 24 400,
XV, nr. 7) en het overzicht van de resultaten van de conferentie m.b.t.
internationale samenwerking (brief van 1 december 1995, SOZA-95–1089);2. de nota «Emancipatie in uitvoering» (brief van
22 november 1995, kamerstuk 24 406, nr. 4) en de notitie voorkeursbeleid
vrouwen, naar aanleiding van uitspraak Hof van Justitie EG d.d. 17 oktober
1995 (Kalanke) (brief van 21 december 1995, kamerstuk 24 564, nr.
1).Van het overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit. 1. Resultaten Vierde VN-wereldvrouwenconferentie en overzicht
resultaten van de conferentie m.b.t. internationale samenwerkingMevrouw J. M. de Vries (VVD) had zich indertijd, tijdens een
overleg ter voorbereiding van de wereldvrouwenconferentie, sceptisch uitgelaten
over het perspectief van deze conferentie, gezien allerlei praktische problemen
vooraf, de gebrekkige organisatie van het gastland en de uitkomst van de Sociale
Top te Kopenhagen waar geen vooruitgang kon worden geboekt, maar alleen achteruitgang
kon worden voorkomen. Zij beaamde echter dat de conferentie een succes kan
worden genoemd. Voor het eerst hebben vrouwen uit de diverse werelddelen elkaar
gevonden op een aantal uitgangspunten en is de scheiding tussen het westen
(dat vooral dacht in termen van machtsverdeling tussen mannen en vrouwen)
en het zuiden (dat dacht in termen van arm en rijk) grotendeels komen te vervallen,
al spelen deze thema's bij een aantal onderwerpen nog wel en niet ten onrechte
een duidelijke rol. Alle deelnemers hebben zich, ondanks of wellicht juist
dankzij de moeizame start, zeer ingespannen om iets van de conferentie te
maken en de uitkomst was dan ook boven verwachting. Sommige onderwerpen, zoals
de seksuele geaardheid, zijn niet volmondig in het slotdocument terug te vinden,
maar veel andere zaken zijn daarin nu wel aan de orde gesteld. Verder kan
als positief punt worden genoemd de sterke en actieve betrokkenheid van vrouwen
in de gehele wereld bij de voorbereidingen van de conferentie en de conferentie
zelf, alsmede bij het forum. In dat verband maakte mevrouw De Vries de bewindslieden,
alle onderhandelaars en de vertegenwoordigers van de NGO's graag een compliment
voor hun grote inzet en hun inhoudelijke bijdragen. Zij was verheugd dat het
gebruik van het woord «gender» en het punt van «equality»
versus «equity» (punten van zorg tijdens de voorbereiding van
de conferentie) inmiddels naar tevredenheid zijn opgelost. Ook was zij blij
dat ten opzichte van de conferenties in Kaïro en Wenen vooruitgang is
geboekt en dat zaken als cultuur en levensovertuiging in een juiste context
zijn geplaatst.Nu de conferentie in Beijing voorbij is, rijst uiteraard de vraag wat
de follow up zal zijn. Zij beperkte zich nu tot een bespreking van de follow
up in internationaal verband, om bij het tweede deel van de agenda in te gaan
op het voorgenomen Nederlandse beleid.Er zijn geen afspraken gemaakt over een nieuwe VN-wereldvrouwenconferentie.
Gezien de gang van zaken in Beijing was het voor haar ook de vraag of een
dergelijke conferentie nog wel te organiseren valt. Niettemin achtte zij het
van belang om de implementatie van het Platform for action te kunnen volgen.
Zij kon zich voorstellen dat analoog aan de regionale voorbereidingsconferenties
ook de implementatie regionaal wordt gevolgd, maar dit geeft anderzijds weer
het risico dat de implementatie in de verschillende regio's uit elkaar gaat
lopen, vanwege verschillende ontwikkeling en/of prioriteiten. De brief van
1 december geeft ook duidelijk de verschillen in prioriteiten of accenten
in de diverse werelddelen aan. De AVVN en Ecosoc worden opgeroepen het mandaat
van de Commission on the status of women (CSW) te versterken, welke commissie
een centrale rol zou moeten hebben in het toetsen van de tenuitvoerlegging
van het Platform for action. Gezien de recente berichten over de financiële
problemen van de VN lijkt dat overigens geen eenvoudige opgave. Hoe zal dit
proces vanuit Nederland worden gevolgd? Welke rol kan of wil Nederland daarin
spelen en welke mogelijkheden heeft Nederland om de rol van de CSW binnen
de VN te versterken? Kan Nederland nog een bijdrage leveren aan de voorbereiding
van de punten van de CSW-agenda? Die agenda wordt steeds een jaar tevoren
vastgesteld.In de regio Zuidoost-Azië heerst grote zorg over vrouwenhandel, een
zorg die in ieder geval door West-Europa wordt gedeeld. In hoeverre zijn er
mogelijkheden om op dit punt tot een bondgenootschap te komen? Omdat
de «aanvoer» van vrouwen uit Zuidoost-Azië naar het Westen
o.a. door Oosteuropese landen loopt, lijkt het opportuun ook deze landen bij
de eventuele vorming van een bondgenootschap te betrekken.Na de recente politieke veranderingen in Oost-Europa is er grote behoefte
aan ondersteuning van de vrouwenbewegingen in die landen. Zijn er bij de bewindslieden
al ideeën over concrete ondersteuning vanuit Nederland?In de brief van 1 december wordt aangekondigd dat de nadruk in ondersteuning
van vervolgactiviteiten en uitvoering van het Platform for action zal komen
te liggen op Afrika. Een nadere afweging van de prioriteit voor deze regio
ten opzichte van andere activiteiten zou mevrouw De Vries wel op prijs stellen.Ten slotte merkte zij op dat op VN-conferenties de EU als eenheid optreedt,
met als woordvoerder het land dat het voorzitterschap bekleedt. Nederland
zal alweer vrij spoedig gedurende een halfjaar het EU-voorzitterschap bekleden,
maar in de nota «Emancipatie in uitvoering» wordt met geen woord
gerept over de voornemens op het vlak van de emancipatie gedurende dit voorzitterschap.
Zij vroeg op welke zaken het kabinet in die periode het accent wil leggen.Ook mevrouw Vliegenthart (PvdA) stelde vast dat in Beijing
een beter resultaat is geboekt dan voor mogelijk werd gehouden. Zo zijn seksuele
rechten nu onverkort erkend als mensenrechten: vrouwen moeten in vrijheid
en verantwoordelijkheid kunnen beslissen over alle zaken die betrekking hebben
op seksualiteit en voortplanting, zonder dwang, discriminatie of geweld. Gezien
de beelden op de televisie over de beperkte hulp aan verkrachte vrouwen in
voormalig Joegoslavië is er echter een grote spanning tussen de euforie
over het in Beijing bereikte resultaat enerzijds en de harde werkelijkheid
anderzijds.Nederland heeft zich in Beijing ingezet om een Australisch initiatief
om van de conferentie een «conference of commitments» te maken,
af te zwakken, omdat Nederland geen selectie van specifieke doelstellingen
wilde. Die inzet verplicht de regering dan wel om consequent en integraal
uitvoering te geven aan hetgeen overeen is gekomen. De nota «Emancipatie
in uitvoering» geeft wel aan wat de minister van SZW vanuit zijn coördinerende
verantwoordelijkheid zal doen, maar niet wat door de diverse ministeries zal
worden gedaan. Mevrouw Vliegenthart drong er dan ook op aan dat in de komende
begrotingsstukken per ministerie inzicht wordt gegeven in de acties ter uitvoering
van de in Beijing gemaakte afspraken.In dit verband is herziening van het kiesstelsel actueel. Zij vond het
terecht dat wettelijke quota om tot een gelijke vertegenwoordiging te komen
worden afgewezen, maar wel is afgesproken dat onderzoek moet worden gedaan
naar de effecten van de verschillende kiesstelsels op de mate van vertegenwoordiging
door vrouwen in gekozen lichamen. In het regeringsstandpunt over het kiesstelsel
heeft dit aspect geen aandacht gekregen. Zij vroeg de bewindslieden dat alsnog
te doen, bijvoorbeeld door een emancipatie-effectrapportage te laten maken.
Onderzoek van de IPU dat in Beijing is aangeboden, biedt genoeg materiaal
voor een internationale vergelijking.Het zichtbaar maken van onbetaalde arbeid is noodzakelijk voor herverdeling
over mannen en vrouwen, maar eveneens is het van belang om methoden te ontwikkelen
voor het meten van de waarde van onbetaalde arbeid. Ook hierover is in Beijing
een zeer uitvoerige discussie gevoerd en zij vroeg de bewindslieden naar hun
voornemens op dit vlak.De expliciete aandacht voor de positie van meisjes en het feit dat de
maatschappelijke ongelijkheid al vroeg begint, juichte zij toe. In Nederland
is rond de 1990-maatregel het meisjesbeleid van de grond gekomen en is ook
de discussie over jongens en zorgtaken gestart. Zij had helaas de indruk dat
deze discussie langzamerhand minder vanzelfsprekend wordt en dat
er ook minder aandacht voor dit onderwerp is. De noodzaak hiervan is echter
niet verminderd. Welke hernieuwde invulling willen de bewindslieden nu gaan
geven aan het meisjesbeleid en vergroting van de zorg-zelfstandigheid van
jongens?Het feit dat geweld tegen vrouwen hoog op de agenda staat, moet ook gevolgen
hebben voor het Nederlandse beleid. In de nota Emancipatiebeleid is terecht
aangegeven dat verbreding en verdieping nodig is en dat een plan van aanpak
gemaakt zal worden in overleg met alle betrokkenen, maar er zit nog weinig
richting in het geheel. Zij vond dat zaken als de rol van de specifieke organisaties
op dit vlak en de weggevallen deskundigheid bij de zeden- en jeugdpolitie
aandacht dienen te krijgen. In internationaal verband zal vooral steun gegeven
moeten worden aan de speciale VN-rapporteur. Wat stelt de regering zich op
dat punt voor? Zal een actief beleid worden gevoerd ten aanzien van de schending
van vrouwenrechten in andere landen en is er de bereidheid om hulp te verlenen
bij de opvang van verkrachte vrouwen in voormalig Joegoslavië? Wat is
de inzet van de regering bij de totstandkoming van een facultatief protocol
bij het vrouwenverdrag, waar al zo lang voor gestreden wordt?Nu het succes van de wereldvrouwenconferentie mede is bepaald door de
aanwezigheid van zoveel vrouwen uit de hele wereld en de uitstraling van het
NGO-forum, vond mevrouw Vliegenthart koppeling van het NGO-forum aan de officiële
conferentie een goede zaak. De contacten tussen de Nederlandse NGO's en de
Nederlandse regeringsdelegatie waren trouwens een voorbeeld voor andere landen.
Terecht is in de stukken aandacht gevraagd voor de uitwassen van de NGO-participatie,
in het bijzonder dat de NGO's op de stoelen van de officiële delegaties
gingen zitten, ook letterlijk. Het gaat hier dus om de invloed die niet-representatieve,
soms rijke en niet-democratisch georganiseerde clubs kunnen uitoefenen. In
de brief van 13 oktober wordt echter alleen gezegd dat dit de vraag doet rijzen
naar de grenzen van het toelaatbare. Welke conclusies trekken de bewindslieden
nu op dit punt?In de brief van 1 december wordt terecht aangegeven dat de vrouwenbeweging
in Oost-Europa ondersteuning behoeft. Mevrouw Vliegenthart maakte zich grote
zorgen over de wijze waarop vrouwen het slachtoffer worden van de veranderingen
die in deze landen plaatsvinden, zowel in sociaal-economisch opzicht als wat
betreft de vertegenwoordiging van vrouwen in politieke organen.Zij steunde graag het ontwikkelen van een strategienota voor het Nederlandse
vrouwen- en ontwikkelingsbeleid, maar vreesde wel dat de reorganisatie van
het ministerie van Buitenlandse Zaken als gevolg van de herijking de verdere
ontwikkeling van dit vrouwen en ontwikkelingsbeleid zal bemoeilijken. Zij
drong erop aan dat dit wordt voorkomen.Ten slotte maakte ook zij alle betrokkenen bij de conferentie in Beijing
een compliment voor hun optreden. Zij hoopte dat met evenveel energie en doorzettingsvermogen
de barrières in eigen land te lijf worden gegaan.Mevrouw Doelman-Pel (CDA) herinnerde eraan dat indertijd de
nodige twijfels zijn geuit over de te verwachten resultaten en de plaats van
de conferentie. Nu de conferentie heeft plaatsgevonden, kan vastgesteld worden
dat de resultaten boven verwachting zijn geweest en dat ook van het houden
van de conferentie in Beijing een positieve uitstraling is uitgegaan. Zo stond
onlangs het bericht in de krant dat in Sjanghai het eerste opvanghuis voor
vrouwen is geopend. Zij had dan ook grote waardering voor de zeer positieve,
stimulerende, deskundige en professionele inbreng van vele vrouwen tijdens
de conferentie.Gezien de ervaringen die inmiddels zijn opgedaan met grote conferenties,
zoals in Kaïro, Kopenhagen en nu onlangs in Beijing, was zij tot een
zeer positief oordeel gekomen over het nut van dit soort grote conferenties
over een bepaald thema. Landen worden hierdoor verplicht zich
te richten op een bepaald beleidsterrein en worden gestimuleerd om elkaar
op dat terrein te vinden. Inmiddels zijn grote stappen voorwaarts gezet. Zo
is nu vastgelegd dat vrouwenrechten mensenrechten zijn en dat cultuur en religie
nooit een alibi mogen zijn voor het schenden van mensenrechten van vrouwen.
Van groot belang is ook dat, hoewel de invalshoeken van de diverse landen
verschillend waren, de hoofdthema's toch bij elk van de landen terugkwamen,
al gaf het ene land wat meer accent aan een bepaald thema dan het andere.De vraag is nu vooral hoe de afspraken van de conferentie concreet kunnen
worden uitgevoerd en hoe ontwikkelde landen, waaronder Nederland, geld en
kennis zouden moeten inzetten om tot goede resultaten te komen. Onlangs is
dat ook aan de orde gekomen op de bijeenkomst in Boekarest waar is gesproken
over het vervolg van de top in Kopenhagen en indirect ook over het vervolg
van de conferentie in Beijing en waar bezien is in hoeverre landen een pact
kunnen aangaan om elkaar te stimuleren in de uitvoering van de afspraken van
Beijing. Zien de bewindslieden dit als een goede werkwijze?Mevrouw Doelman zag met belangstelling uit naar nadere voorstellen over
de participatie van NGO-vertegenwoordigers in dit soort conferenties en de
plaats van NGO's bij de uitvoering van conferentie-afspraken. Zij vond ook
dat niet nu al moet worden besloten tot het houden van een nieuwe conferentie
over vijf jaar, maar eerst de gemaakte afspraken in uitvoering moeten worden
genomen en pas aan de hand van een tussenrapportage over die uitvoering moet
worden bezien wanneer een nieuwe conferentie zinvol is.Met ondersteuning van de vrouwenbeweging in Oost-Europa kan, zo meende
zij, niet lang gewacht worden. In de praktijk blijkt het voor mensen uit Oosteuropese
landen zelfs moeilijker om zich een plaats te verwerven dan voor mensen uit
Afrikaanse landen, mede omdat zij veelal geen vreemde talen spreken en niet
in staat zijn om tolken in te huren. Het ministerie van Buitenlandse Zaken
beschikt inmiddels over de nodige kennis over aspecten die met de positie
van de vrouw te maken hebben. Op basis hiervan is bijvoorbeeld door dit ministerie
een sterke stimulans gegeven aan het deelnemen van Afrikaanse vrouwen aan
de conferentie in Beijing. Zij zou graag zien dat deze kennis op het ministerie
bewaard blijft en ook in de toekomst gericht gebruikt kan worden, o.a. ten
behoeve van de vrouwenbeweging in Oost-Europa.Afsluitend constateerde zij nogmaals dat de conferentie in Beijing een
succes is geworden. Dat succes moet behouden blijven en daarvoor is nog veel
inzet van veel betrokkenen nodig.Ook mevrouw Van Vliet (D66) stelde vast dat de conferentie
succesvol is verlopen, eigenlijk tegen de verwachtingen in. Zij vond dat zeker
een groot compliment waard, met name aan het adres van de NGO's. Vooral door
hun intensieve voorbereiding en voortdurende lobby-werk is er in Beijing veel
bereikt en zij meende daarom dat de NGO's ook in eventuele volgende conferenties
volledig zouden moeten kunnen participeren. Logistieke problemen zoals die
in Beijing, mogen geen reden zijn om de «grenzen van het toelaatbare
voor wat betreft participatie van niet-regeringsvertegenwoordigers»
ter discussie te stellen, zoals het heet in de brief van 13 oktober. Zij ging
ervan uit dat het niet de bedoeling is om de participatie van NGO's te beperken,
maar wat dan wèl wordt bedoeld met de geciteerde zin, was haar niet
duidelijk.De Afrikaanse en Caribische NGO's stelden zich tijdens de conferenties
zeer professioneel en actief op en waren in staat als één groep
naar buiten te treden. Daartegenover bleef Oost-Europa op de achtergrond en
was het niet in staat, als de wil daartoe al aanwezig was, om als één
groep op te treden. Mevrouw Van Vliet onderschreef in ieder geval dat de vrouwenbeweging
in Oost-Europa ondersteuning nodig heeft. In het slotdocument van de conferentie wordt niet aangegeven hoe de aanbevelingen
voor het emancipatiebeleid moeten worden uitgevoerd en wie de uitvoering zal
controleren. De verantwoordelijkheid voor de uitvoering ligt bij de staten,
maar 40 staten hebben al een voorbehoud op één of meerdere punten
gemaakt. Bovendien komen in de praktijk ook staten die zich achter de voornemens
stellen, vaak niet tot een volledige uitvoering van die voornemens. Overigens
draagt alleen al het formuleren en vastleggen van voornemens bij tot het emancipatieproces,
want vrouwen kunnen hun regering er dan op aanspreken, maar zij vroeg toch
op welke wijze de bewindslieden het Plan for action willen laten doorwerken
in het Nederlandse beleid.Nederland heeft in Beijing een succes geboekt doordat nu voor het eerst
de seksuele keuzevrijheid van vrouwen is erkend. Het is een compliment waard
dat dit moeilijke onderwerp nu is opgenomen in het slotdocument, mede omdat
hier bijzonder veel mee samenhangt. Verder is nu, in het kader van het onderwerp
«geweld tegen vrouwen», een verwijzing opgenomen naar seksuele
slavernij van vrouwen in oorlogs- en conflictsituaties. In de brief van 1
december wordt daar echter verder niet op ingegaan. Er wordt daar alleen gezegd
dat de Nederlandse steun aan de speciale VN-rapporteur voor geweld tegen vrouwen
zal worden uitgebreid.De erkenning van de kloof die gaapt tussen hetgeen in wetten is vastgelegd
over de gelijkheid van mannen en vrouwen, en de uitvoering daarvan in de dagelijkse
praktijk, vond mevrouw Van Vliet wat mager, maar anderzijds besefte zij dat
deze erkenning al een hele stap voorwaarts is. Enige compensatie op dit punt
wordt ook geboden door de oproep om steun te verlenen aan de totstandkoming
van een facultatief protocol voor het klachtrecht bij het VN-vrouwenverdrag.
Zij zou wel graag zien dat hier vanwege Nederland meer nadruk op wordt gelegd,
want zo'n klachtrecht kan vrouwen in de dagelijkse problemen met mensenrechten
zeker steun geven.De gevoerde discussie over discriminatie op grond van seksuele oriëntatie
zag zij als een eerste aanzet tot een langzame verandering in het denken in
vele landen. Het leek haar van groot belang dat Nederland steeds aandacht
voor dit onderwerp blijft vragen.Zij onderschreef het al gestarte onderzoek naar strategieën om de
politieke participatie van vrouwen in ontwikkelingslanden op alle niveaus
te verhogen. Regeringen, politieke partijen en bedrijfsleven in ontwikkelingslanden
moeten inderdaad werken aan de opbouw van een sterke groep vrouwelijke leiders
op belangrijke strategische posities, maar ditzelfde geldt voor een land als
Nederland. Opgelegde quota leek haar hierbij niet de juiste strategie, maar
streefcijfers die zijn afgestemd op het aanbod, vond zij wel een goed middel.Ten slotte zag zij graag dat de uitkomsten van de succesvol verlopen conferentie
nog sterker worden verwerkt in de nota «Emancipatie in uitvoering»,
opdat ook uit de uiteindelijke koersbepaling van het Nederlandse beleid blijkt
dat de nodige inspiratie is opgedaan uit de conferentie.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks) merkte op dat de
afgevaardigden naar de wereldvrouwenconferentie opgetogen terugkwamen, ondanks
de problemen bij de voorbereiding van de conferentie en de nodige twijfels
vooraf of positieve resultaten zouden worden geboekt en de verworvenheden
van de conferenties in Kaïro en Kopenhagen behouden zouden blijven. Vooral
de contacten met en de opstelling van vrouwen uit Afrikaanse landen bleken
enthousiasmerend te zijn geweest. Er waren anderzijds ook problemen, die vooral
de NGO's hebben ondervonden: vervoersproblemen, tegenwerking van de Chinese
regering op het punt van het visabeleid ten aanzien van Tibetaanse vrouwen,
prostituees en lesbiènnes, intimidatie door de Chinese autoriteiten
van de Forum-deelnemers, arrestatie van journalisten en belemmering
van contacten met de plaatselijke bevolking.Op de conferentie in Beijing is op een aantal punten een aanvaardbaar
compromis tot stand gekomen, zoals inzake de reproduktieve rechten van vrouwen
en het delicate onderwerp «vrouwenhandel» dat in de uiteindelijke
tekst duidelijk wordt onderscheiden van prostitutie. Daarnaast zijn de seksuele
rechten van vrouwen erkend, ondanks de zware lobby in de aanloop naar de conferentie
van de zijde van het Vaticaan en islamitische landen. Weliswaar heeft de erkenning
van deze seksuele rechten de slottekst niet gehaald, maar daartegenover is
eveneens de aantekening vervallen dat deze rechten ondergeschikt worden gemaakt
aan de culturele eigenheid van elk land. Er is vooruitgang geboekt inzake
erkenning van mensenrechten, geweld tegen vrouwen, nieuwe en aanvullende middelen
van bestaan, erfrecht, ouderschapsrechten en -verantwoordelijkheden, erkenning
van zelfbeschikkingsrecht en eigen verantwoordelijkheid van vrouwen op seksueel
gebied, de volledige eerbiediging van de persoonlijke integriteit en gelijkheid
in de relatie tussen mannen en vrouwen op seksueel en voortplantingsgebied.
Daarnaast kan worden genoemd erkenning van het recht van meisjes op privacy
en een persoonlijke levenssfeer, met een verantwoordelijkheid van ouders om
steun en leiding te geven. Ook zijn verkrachting en gedwongen zwangerschap
in oorlogstijd tot oorlogsmisdaden verklaard, waar overigens de praktijk die
vrouwen in het voormalige Joegoslavië moeten ondergaan, schril bij afsteekt.
Positieve resultaten zijn ook behaald bij de veroordeling van internationale
vrouwenhandel en de oproep tot internationale samenwerking en bestraffing
van degenen die zich daaraan schuldig maken.Al met al was mevrouw Varma dan ook zeer te spreken over de wijze waarop
de conferentie is gehouden en de resultaten die zijn geboekt. Vrouwen uit
de hele wereld zijn in solidariteit bij elkaar gekomen en hebben over een
aantal belangrijke thema's consensus bereikt. De vraag is nu hoe daar in Nederland
verder invulling aan wordt gegeven. Met de brief van 1 december stemde zij
in dat verband graag in. Zij noemde drie punten die zij met name belangrijk
vond: ondersteuning van de vrouwenbeweging in Oost-Europa, een strategienota
vrouwen en ontwikkelingsbeleid en de rol van de NGO's.De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheidaccepteerde
gaarne de complimenten vanuit de Kamer die hij met name wilde doorgeven aan
de ambtelijke delegatie naar de conferentie in Beijing. Juist door de zeer
sterke bezetting van deze delegatie heeft Nederland op de conferentie een
belangrijker rol kunnen spelen in de EU-delegatie dan naar verhouding verwacht
mocht worden. De EU-delegatie heeft, omdat zij voor de vijftien lidstaten
optrad, veel gewicht in de schaal gelegd. Daarnaast is opmerkelijk dat op
een aantal cruciale punten samenwerking kon worden bereikt met delegaties
uit Afrika en het Caribisch gebied. Door de ontwikkeling van de behandeling
van dit brede onderwerp, ook in verband met ontwikkelingen binnen de VN zelf,
wordt de ruimte groter voor vruchtbaar overleg over concrete thema's. De polarisatie
van vroeger (oost versus west of noord versus zuid) is aan het verdwijnen
of heeft inmiddels een andere betekenis gekregen. Opmerkelijk was ook de zeer
omvangrijke participatie ter plaatse, zowel bij de officiële als bij
de NGO-delegaties, terwijl door middel van de elektronische multimedia zeer
veel mensen over de hele wereld direct konden worden ingelicht over en betrokken
bij de gang van zaken tijdens de conferentie.Inderdaad was er tevoren de nodige scepsis over de mogelijke uitkomsten
van de conferentie, gezien de bevolkingsconferentie in Kaïro waar het
bij enkele belangrijke thema's moest blijven bij een patstelling. De minister
was dan ook verheugd dat het toch mogelijk is gebleken om in Beijing, in een
zeer intensief proces, een stuk verder te komen, vooral bij thema's
als mensenrechten, seksuele rechten en gezondheid. Hij tekende daarbij aan
dat enerzijds de vooruitgang die op enkele hoofdpunten is geboekt, vooral
tot stand is gekomen vanuit hetgeen in West-Europa de afgelopen decennia al
is bereikt, terwijl het anderzijds op enkele terreinen waar in ieder geval
Nederland nogal achterloopt, vooral is gebleven bij consolidatie van afspraken
die al eerder op internationale conferenties waren gemaakt. Op die punten
is er in het Nederlandse beleid dus nog het nodige te doen, aan de hand van
de totaalrekening van de opvolgende conferenties.Vanaf 11 maart a.s. zal de CSW in New York bijeenkomen, met als belangrijkste
agendapunten de follow up van de conferentie te Beijing en enkele prioriteitsthema's,
in het bijzonder het uitbannen van stereotiepe beeldvorming, kind- en zorgtaken
inclusief het delen van verantwoordelijkheden tussen mannen en vrouwen, en
vredesonderwijs. Deze thema's zijn overigens al eerder vastgesteld. Deze commissiebijeenkomst
zal dan ook gelegenheid bieden om naar aanleiding van de resultaten van Beijing
de agenda voor de komende jaren te actualiseren en daar ook werkafspraken
over te maken, te beginnen met de thema's waarover in het slotdocument aanbevelingen
zijn gedaan. Voor de commissiebijeenkomst in het voorjaar van 1997 zal Nederland
een meer actieve rol kunnen spelen, omdat Nederland dan het voorzitterschap
van de EU-delegatie vervult.Parallel aan de commissiebijeenkomst vanaf 11 maart is er een expertbijeenkomst
ter opstelling van een aanvullend protocol bij het VN-vrouwenverdrag, om een
individueel en een groepsklachtrecht mogelijk te maken. Namens Nederland zal
een hooggewaardeerd deskundige op het gebied van internationaal recht en vrouwenrechten
deze expertbijeenkomst bijwonen. De bewindsman had de indruk dat door de uitspraken
van Beijing de aanvankelijke aarzeling die er was na de Weense mensenrechtenconferentie
in 1993, inmiddels is overwonnen. Hij had dan ook de verwachting dat in de
parallelle expertbijeenkomst de basis zal worden gelegd voor een behoorlijke
vooruitgang op dit punt in de komende periode. Door Nederland wordt hier in
ieder geval onverkort prioriteit aan gegeven.De opstelling van het programma voor het Nederlandse EU-voorzitterschap
gedurende de eerste helft van 1997, waar alle ministeries aan bijdragen onder
coördinatie van het ministerie van Buitenlandse Zaken, is nog niet afgerond.
Wel kon de bewindsman, hierop vooruitlopend, al zeggen dat wordt onderzocht
of in die voorzittersperiode een initiatief kan worden genomen inzake het
thema vrouwenhandel, aansluitend op discussie die nu plaatsvindt tussen de
Europese Commissie en het Europees Parlement. Hij had redenen om aan te nemen
dat een dergelijk initiatief vruchtbaar kan zijn.Aan de afzonderlijke ministeries is inmiddels gevraagd om aan de hand
van de centrale thema's van het plan van actie na te gaan wat op hun eigen
werkterrein mogelijk is. Vanwege Ontwikkelingssamenwerking is daar reeds,
bij brief van 1 december, een voortouw in genomen. De minister zei dat het
uiteraard niet zijn bedoeling is om, als coördinerend bewindsman in dezen,
dit verder alleen passief te volgen, maar hij vond wel dat het in de rede
ligt om nu eerst het initiatief aan de diverse ministeries zelf te laten.
In de stukken bij de komende begroting zal nader worden aangegeven hoe interdepartementaal
invulling wordt gegeven aan de centrale thema's van het plan van actie.De suggestie om een emancipatie-effectrapportage op te stellen bij de
voorstellen inzake mogelijke herziening van het kiesstelsel in Nederland,
vond de bewindsman in de lijn liggen van de aanbevelingen van Beijing, zowel
naar de letter als naar de geest. Hij was dan ook bereid om in overleg met
staatssecretaris Kohnstamm te bevorderen dat een dergelijke rapportage wordt
opgesteld. In reactie op de opmerkingen over het zichtbaar maken van onbetaalde arbeid
herinnerde hij eraan, al bij diverse gelegenheden te hebben gesteld dat het
zeker terecht is om te proberen dit meer zichtbaar te maken, maar dat het
anderzijds ook lastig is om dat op een goede manier te doen. Hij stelde zich
voor in overleg met het Centraal planbureau na te gaan, op welke wijze in
Nederland invulling kan worden gegeven aan deze paragraaf van het slotdocument
van Beijing.Het was hem niet goed duidelijk waar op wordt gedoeld met de opmerking
over een hernieuwde invulling van de 1990-maatregel. Een aantal elementen
hiervan is terug te vinden in het programma van «Emancipatie in uitvoering»
en uiteraard zal ook bij de komende discussie over de vereisten van het sociale
stelsel op langere termijn het element van de wisselwerking tussen nieuwe
vereisten op de arbeidsmarkt en sociale zekerheid aandacht moeten krijgen.
In ieder geval komt dit aspect van de 1990-maatregel zeker terug in de komende
rapportages van de diverse ministeries, waaronder ook de ministeries van VWS
en OCW.De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sportmerkte
hierbij ter aanvulling op dat in het kader van het welzijnsbeleid zowel meisjes-
als jongensbeleid wordt gevoerd, vooral toegespitst op allochtone jongens
en meisjes die in het kader van de 1990-maatregel nog met een extra achterstand
kampen.De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid verwees in
antwoord op de opmerkingen over geweld tegen vrouwen naar het voornemen dat
in «Emancipatie in uitvoering» is aangekondigd. Nederland zal
daarnaast de VN-rapporteur actief blijven ondersteunen, ook in financiële
zin. In Beijing had hij ook zelf een gesprek met deze rapporteur gevoerd en
daarbij was hij onder de indruk gekomen van de potentiële mogelijkheden
van haar bureau om concreet uitvoering te geven aan de hierover inmiddels
gemaakte afspraken.Ook de minister voor Ontwikkelingssamenwerking herinnerde eerst
aan de scepsis die voorafgaand aan de conferentie in Beijing alom leefde.
Des te verheugender is het dat op deze conferentie belangrijke successen konden
worden geboekt. Daarmee wordt de lijn van de laatste jaren voortgezet, want
sinds ongeveer 1990 is het steeds gelukt om vooruitgang te boeken op grote
internationale conferenties: de kindertop, de conferentie over de mensenrechten
in Wenen, de conferentie in Rio, in zekere zin ook de bevolkingsconferentie,
de top in Kopenhagen en nu dan Beijing. Dit is opmerkelijk, want in de jaren
tachtig leidden VN-conferenties veelal tot patstellingen. Het is zelfs te
meer opmerkelijk omdat juist de laatste jaren de VN zèlf in een crisissituatie
verkeert. Het succes van de VN-conferenties in de jaren negentig heeft wellicht
mede te maken met het feit dat op al deze conferenties veel meer vrouwen aanwezig
waren dan op de politieke en economische conferenties in de jaren zeventig
en tachtig.Daarnaast geldt dat de onderwerpen van de jongste VN-conferenties van
karakter veranderd zijn. Het gaat niet meer om louter economische of politieke
onderwerpen, maar om brede culturele onderwerpen, zij het dat economische
en politieke onderwerpen nog wel een rol spelen. Anderzijds zou verwacht mogen
worden dat juist bij onderhandelingen over een economisch onderwerp gemakkelijker
tot overeenstemming kan worden gekomen dan bij onderhandelingen over een cultureel
onderwerp. Bij een economisch onderwerp kan immers vaak een win-win-situatie
worden bereikt door middel van economische groei, terwijl dat bij een cultureel
onderwerp niet kan en de tegenstellingen vaak ook scherper zijn, mede door
angst voor verlies van identiteit. Bovendien zijn de culturele tegenstellingen
in de jaren negentig groter geworden dan voorheen. Desondanks is het gelukt
om de laatste jaren op een aantal conferenties goede resultaten
te bereiken. Wellicht is een verklaring hiervoor dat de culturele tegenstellingen
zich vooral binnen landen en culturen voordoen, niet zozeer tussen landen
of tussen culturen. Zo zijn bijvoorbeeld de culturele tegenstellingen binnen
de islam eigenlijk groter dan de tegenstellingen tussen islam en christendom.
Een conferentie zoals die in Beijing is een bijeenkomst van vertegenwoordigers
van landen en dan mag wellicht verwacht worden dat bestaande culturele tegenstellingen
binnen culturen en binnen landen enigszins worden beheerst, maar anderzijds
is er ook het risico dat op zo'n conferentie een consensus wordt bereikt die
niet echt die feitelijk bestaande culturele tegenstellingen weerspiegelt.
Het is dan ook heel wel mogelijk dat de uitkomst van Beijing vooruitloopt
op de feitelijke overeenstemming die over dezelfde onderwerpen tussen landen
en tussen culturen bestaat.Toch ligt hier een belangrijke functie voor de VN. Nu op dit soort conferenties
blijkt dat het mogelijk is om het eens te worden, kan dat immers katalyserend
werken binnen landen en binnen culturen. Het belang van die forum- en leiderschapsfunctie
van de VN neemt zelfs toe naarmate de culturele tegenstellingen groter worden,
hetgeen de laatste jaren het geval is. Zo kan de formulering die in Beijing
uiteindelijk uit de bus is gekomen over differentiatie tussen landen en culturen
in relatie tot mensenrechten, volwassener worden genoemd dan op vorige conferenties
het geval was. Juist die katalyseringsfunctie van de VN is dan ook van groot
belang. Anderzijds moeten ook de risico's van dit soort conferenties in het
oog worden gehouden. Zo was het in feite een bijeenkomst van een soort culturele
wereld-elite die dezelfde taal spreekt, met het gevaar dat vervreemding optreedt
jegens degenen die worden vertegenwoordigd.Al met al vond de minister dat hier sprake is van een belangrijke verworvenheid
van de laatste jaren die moet worden gekoesterd. Daarom moet ook niet te vaak
zo'n conferentie worden georganiseerd, maar moet dat goed gedoseerd gebeuren,
met vrij lange tussenperiodes, waarbij naast vertegenwoordigers van landen
ook NGO's en basisbewegingen bij elkaar komen. Daarbij is het niet eens zó
relevant of het gaat om een conferentie over vrouwenrechten, milieu, inheemse
groepen of mensenrechten in het algemeen, want het betreft dan toch vaak dimensies
van hetzelfde vraagstuk: de tegenstellingen in de wereld tussen allerlei verschillende
groepen, zij het steeds opnieuw op een andere manier omschreven.Uiteraard is van belang dat de afspraken van zo'n conferentie ook worden
uitgevoerd. Anders ontstaat alleen maar een extra frustratie, naast de spanning
die er toch al is tussen een conferentie op wereldniveau en de situatie op
het nationale niveau. Daartoe kan gebruik worden gemaakt van bestaande VN-structuren
en VN-instrumenten, zoals de CSW en de speciale VN-rapporteur voor vrouwenrechten.
Nederland geeft daar steun aan, ook in financiële zin. In de brief van
1 december is die steunverlening vooral toegespitst op Afrika, maar de bewindsman
had begrepen dat de Kamer ook graag steun aan Oost-Europa ziet. Daar lag voor
hem wel een probleem, omdat hij in het kader van de komende herijking alleen
nog een competentie zal hebben ten aanzien van ontwikkelingslanden in engere
zin. Voor steunverlening aan Oost-Europa zal dus primair de minister van Buitenlandse
Zaken moeten worden aangesproken. Wel zegde de bewindsman toe, dit punt in
de interne discussie binnen het ministerie in te brengen en hij zag ook mogelijkheden
om de thematische deskundigheid Vrouwen en ontwikkeling, die inmiddels vanuit
Ontwikkelingssamenwerking is ontwikkeld, in te zetten ten behoeve van de beleidsontwikkeling
ten aanzien van Oost-Europa. Financiële middelen, bijvoorbeeld ter ondersteuning
van vrouwennetwerken in Oosteuropese landen, zullen uit een andere bron moeten
komen dan uit die van de ontwikkelingsgelden. Vanuit die gelden kan wèl
ruim geput worden ten behoeve van Afrika. Overigens moet de brief van 1 december vooral worden gezien als een opsomming
van voornemens naar aanleiding van de conferentie in Beijing. Hij stelde zich
voor eind december 1996 opnieuw een brief aan de Kamer te zenden en dan aandacht
te geven aan de operationele vertaling van die voornemens. Verder merkte hij
op dat een aantal zaken dat in Beijing naar voren is gekomen, al eerder was
opgepakt in het algemene kader van Vrouwen en ontwikkeling. In de begroting-1996
zijn daar ook meer middelen voor opgenomen. In het algemeen gaat het hierbij
om het ondersteunen van vrouwengroepen en vrouwennetwerken in andere landen.
Soms wordt dat gedaan door middel van studies door universiteiten in binnen-
en buitenland die door Nederland worden meegefinancierd, zoals vrouwen en
conflict en vrouwen en geweld, maar ook de genderdimensie van macro-economische
ontwikkeling. Hij nam zich voor ook hierover eind 1996 nader te rapporteren.
Daarnaast krijgt die ondersteuning vorm in de zin van een directe subsidiëring
van het werk van vrouwengroepen, voornamelijk in Afrikaanse landen, en in
de zin van uitbreiding van de mogelijkheden van de sectorspecialisten in de
landen zelf, waardoor deze zelf in samenwerking met vrouwengroepen in het
betreffende land programma's kunnen opzetten en ondersteunen. In een aantal
landen zijn dergelijke contacten al tot stand gekomen en dat heeft mede geleid
tot een behoorlijke inbreng vanuit die landen op de conferentie in Beijing.
Verder worden mogelijkheden gezocht om in China tot steun aan het vrouwenplatform
te komen. De minister hoopte bij zijn volgende bezoek aan dat land te kunnen
spreken met dit Chinese vrouwenplatform. Vooruitlopend daarop is de Nederlandse
ambassade in China gevraagd daarover contacten te leggen.Inderdaad is het de bedoeling om het punt van seksuele slavernij te betrekken
in de ondersteuning van de speciale VN-rapporteur over geweld tegen vrouwen.
Verder zal dit punt worden betrokken in de relaties met de Filipijnen en andere
landen in Zuidoost-Azië, op dezelfde manier als dat enige tijd geleden
gebeurd is in de relaties met Latijnsamerikaanse landen, in het bijzonder
de Dominicaanse Republiek.Omdat het op conferenties als die in Beijing uiteindelijk gaat om een
intergouvernementele besluitvorming, is er het risico van uitwassen waar het
gaat om de betrokkenheid van NGO-vertegenwoordigers, al dienen NGO's uiteraard
in sterke mate betrokken te zijn bij de besluitvorming. Dat risico van uitwassen
is er des te sterker in het geval NGO's zich zouden vervreemden van de basis,
o.a. doordat zij over overvloedige financiële middelen gaan beschikken.
Overigens hebben zich dit soort negatieve aspecten tot nu toe op andere internationale
conferenties niet voorgedaan en daarom is in de stukken ook geen conclusie
op dit punt getrokken. Wel is duidelijk dat het in dit soort situaties van
belang is om vooral steun te geven aan NGO's uit de betrokken landen zelf.
Dat is ook gedaan in het kader van de recente conferentie over Afrika in Maastricht,
waar bewust veel Afrikaanse NGO's voor waren uitgenodigd, om te bereiken dat
niet over Afrika werd gesproken zònder een sterke inbreng van Afrika
zelf.Ten slotte merkte de bewindsman op dat vanwege Nederland veel is gedaan
aan de voorbereiding van het werk van het VN-tribunaal inzake Joegoslavië.
Er is veel documentatie tot stand gekomen die ook gebruikt zal worden door
de heer Goldstone en diens opvolger. Daarnaast zijn een aantal kleinere activiteiten
mede door Nederland gefinancierd. Het is de bedoeling deze Nederlandse bijdragen
voort te zetten in overleg met deskundigen, zo mogelijk afkomstig uit de regio
zelf. Daar zijn ook financiële middelen voor beschikbaar. De minister
zegde toe hier in de loop van het jaar nadere informatie over te geven.De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sportonderschreef
dat vooral door de forumfunctie van de VN de jongste conferenties een succes
zijn geworden. Zij zag dat echter niet zozeer als een verdienste van de VN
zelf, maar vooral als een verdienste van de NGO's. In Kopenhagen
stond de NGO-conferentie nog los van de officiële conferentie, maar in
Nairobi kwam dat al enigszins anders te liggen, met name omdat de vrouwen
van de NGO's elkaar begonnen te vinden en zich niet uit elkaar lieten spelen,
en in Beijing had het NGO-forum veel invloed op de officiële conferentie.
De bewindsvrouwe zou dan ook niet graag zien dat weer wordt gekozen voor het
houden van regionale conferenties. Zij gaf er de voorkeur aan dat toch wereldwijde
conferenties gehouden blijven worden, desnoods toegespitst op bepaalde thema's,
omdat juist dan een interactie tussen vrouwen uit alle landen kan plaatsvinden
en juist dan een maximale ondersteuning kan worden gegeven aan de regio's
die nog achterlopen.Aan de suggestie om in de komende begrotingsstukken per ministerie inzicht
te geven in de acties ter uitvoering van de in Beijing gemaakte afspraken,
wilde zij graag gevolg geven. Op die manier kan een en ander ook door de NGO's
worden gevolgd.Ook zij zag het als een belangrijke verworvenheid dat vrouwenrechten nu
integraal als mensenrechten worden gezien. Het verzoek aan Nederland om in
het kader van de vierjaarlijkse rapportage over het internationaal verdrag
tegen discriminatie van vrouwen in het bijzonder te rapporteren over de positie
van lesbische vrouwen, kan nu ook in het kader van deze verworvenheid van
Beijing worden gezet.Het Nederlandse platform vrouwen en gezondheid is inmiddels op het ministerie
van VWS ontvangen, waarbij gesproken is over een Nederlands actieprogramma
vrouwen, gezondheid en welzijn dat ligt in de lijn van de aanbevelingen van
Beijing. Het ministerie was al doende met een onderzoek naar gezondheidsverschillen
die samenhangen met armoede en meer in het algemeen sociaal-economische verschillen
en het is de bedoeling dat onderzoek nu uit te breiden met de invalshoek van
seksegerichtheid. Ook zal meer seksespecifiek worden gekeken naar preventieve
programma's die zijn gericht op de gezondheid van vrouwen, en zal er veel
meer oog zijn voor de seksespecifieke benadering van de geestelijke gezondheidszorg.
Verder is de kwaliteit en de toegankelijkheid van de zorg voor allochtone
vrouwen en meisjes nadrukkelijk in beeld.Bij organisaties als het FIOM en de Rutgersstichting is veel kennis en
deskundigheid aanwezig die kunnen worden ingezet ten behoeve van het ontwikkelen
van programma's voor Oost-Europa. Ook instellingen als het NIZW en VOG kunnen
daar zeer behulpzaam in zijn.Ten slotte beklemtoonde ook de bewindsvrouwe het belang van meebesturen
en meebeslissen door vrouwen in politieke lichamen en adviesorganen. Het eerste
adviesorgaan dat na Beijing vanwege het ministerie van VWS kon worden bemensd,
bestaat voor 50% uit vrouwen. 2. Nota «Emancipatie in uitvoering» en notitie
voorkeursbeleid vrouwenMevrouw J. M. de Vries (VVD) merkte op dat voorafgaand aan
het uitkomen van de nota de verwachtingen hooggespannen waren, ook in de vrouwenbeweging.
Over de inhoud van de nota was zij echter teleurgesteld. Zo vond zij het een
gemiste kans dat niet voorafgaand aan het uitbrengen van deze nota de drie
speerpunten uit het beleidsplan emancipatie 1990–1995 zijn geëvalueerd.
Met de nota wordt nu wel naar de toekomst gekeken, maar nog niet duidelijk
is wat er van het tot nu toe gevoerde beleid al dan niet terecht is gekomen.Ter illustratie daarvan noemde zij het onderwerp «vrouwen in politiek
en openbaar bestuur». De laatstgehouden verkiezingen vonden in de eerste
helft van 1995 plaats en direct daarna had, zo meende zij, een evaluatie van
dit onderwerp opgemaakt kunnen worden. De resultaten van die evaluatie hadden
dan betrokken kunnen worden bij bijvoorbeeld het benoemen van vrouwen in adviesraden.
Zij was overigens erkentelijk voor de al toegezegde emancipatie-effectrapportage
ex ante. Verder noemde zij in dit verband het onderwerp «beeldvorming».
Dat leek haar, gezien de 20ste plaats die Nederland inneemt op de gender-related
development index uit het jongste UNDP-rapport, toch geen onbelangrijk onderwerp.
In de nota «Emancipatie in uitvoering» staat hier nauwelijks iets
over, terwijl de minister vandaag nog in Amsterdam heeft gesteld dat het doorbreken
van de beeldvorming tussen mannen en vrouwen de kern van het emancipatievraagstuk
vormt.Opportunity 2000 wordt als nieuw beleid geïntroduceerd in de nota,
maar dat is slechts gedeeltelijk waar. Onder het motto «Uitdaging 2000»,
opgezet naar aanleiding van hetzelfde succesvolle Britse model, wordt er immers
al gewerkt aan het in kaart brengen en verbeteren van de positie van vrouwen
in bedrijfsleven en semi-overheid. Het siert de minister dat hij zich ervoor
wil inzetten om dit beleid tot op het hoogste niveau te introduceren, maar
het siert hem niet wanneer hij in de nota het al bestaande initiatief op dit
punt negeert. De initiatiefnemers van Uitdaging 2000 zullen zeker bereid zijn
hun deskundigheid en contacten met de minister te delen. De minister kan de
top van bedrijven engageren, maar die top kan het weer niet zonder de mensen
die het uiteindelijk moeten uitvoeren en die weg is al voor een deel bereid.
Is er contact geweest tussen de minister en de initiatiefnemers van Uitdaging
2000 en, zo nee, is de minister bereid alsnog dit contact op te nemen?In de nota komt niet zo uit de verf wat de rol van de coördinerend
minister is en wat expliciet tot de taak van de onderscheiden ministeries
behoort. Ook mevrouw De Vries was voorstander van facetbeleid, maar in de
praktijk krijgt de emancipatie in het kader van dat beleid vaak een lage prioriteit.
Verankering kost soms veel tijd en energie. Wat kan de minister doen wanneer
ministeries en semi-overheidsorganen te weinig voortgang maken? Overigens
zijn er goede voorbeelden van facetbeleid te noemen, zoals de emancipatie-effectrapportage
ex ante over het HOOP en het onlangs besproken emancipatiebeleid van het ministerie
van Financiën.Een aantal organisaties op het terrein van de emancipatie, vooral in de
ondersteuningsstructuur, hebben te maken gekregen met een taakstelling. De
minister wil pas in de komende begrotingsstukken nadere voorstellen doen.
Dat is aan de late kant. Reeds in februari 1994 heeft de Emancipatieraad op
verzoek van de toenmalige bewindslieden advies uitgebracht over de toekomstige
advisering over het emancipatiebeleid, waarbij de eerste ideeën over
een onafhankelijk expertisecentrum emancipatie zijn aangekondigd, en op grond
van de positieve reactie daarop heeft de Emancipatieraad die ideeën nader
uitgewerkt. Het had mevrouw De Vries dan ook verbaasd dat hier in de nota
niet op wordt ingegaan en alleen wordt verwezen naar de komende begrotingsstukken.Iets dergelijks geldt voor de nu bestaande ondersteuningsstructuur. In
december 1995 verscheen een onderzoek, verricht in opdracht van het ministerie
van SZW. Zij had er begrip voor dat de minister daar nu nog geen afgerond
oordeel over heeft kunnen vormen, maar ook in dit geval geldt dat initiatieven
die pas op Prinsjesdag openbaar worden gemaakt, te laat kunnen komen. Er is
het risico dat inmiddels veel expertise verloren gaat, want sommige organisaties
die te maken hebben gekregen met een taakstelling, verkeren dan al in de afbouwfase.Al met al drong mevrouw De Vries er daarom op aan dat de minister ruim
vóór de zomer met zijn plannen voor vernieuwing van de emancipatie-ondersteuningsstructuur
en het vervolg op de Emancipatieraad komt, opdat de Kamer daar nog voor het
zomerreces een oordeel over kan geven.In de nota worden allerlei vormen van rapportage, monitoring en onderzoek
aangekondigd. Wat wordt daar dan straks mee gedaan? Waarom niet eerst een
cijfermatige rapportage met conclusies over het emancipatiebeleid van de afgelopen
vijf jaar, om daar vervolgens toekomstig beleid op af te stemmen? Er is bijvoorbeeld
al de Sociale atlas van de vrouw, vol met cijfers en grafieken
over allerlei onderwerpen. Moet daar dan nog veel bij komen?De beleidsvoornemens inzake allochtone vrouwen zijn nog niet duidelijk
uitgewerkt. Wat is nu precies de bedoeling op dit punt, behalve het zichtbaar
maken in statistische gegevens? Hoe verfijnd zullen die gegevens trouwens
zijn? De groep allochtone vrouwen is immers zeer divers: naar land van oorsprong,
naar generatie, naar religie, naar ontwikkeling, naar het niveau van onderwijs
dat zij hebben ontvangen e.d.Wat zal concreet worden gedaan aan bestrijding van seksueel geweld dat
ook in Nederland zorgwekkend toeneemt? In de nota wordt wel gezegd dat er
een plan van aanpak komt, maar daarmee wordt nog niet duidelijk wat er daadwerkelijk
zal gebeuren.Afrondend merkte mevrouw De Vries op dat emancipatie soms min of meer
een gepasseerd station lijkt. Dat is het echter niet en er blijft dan ook
veel aandacht nodig voor het emancipatiebeleid. Zij vroeg zich af of niet
te veel de nadruk wordt gelegd op allerlei maatregelen voor, door en over
vrouwen, waardoor er te weinig aandacht overblijft voor de vraag welke maatregelen
genomen zouden moeten worden ten aanzien van de maatschappij in het algemeen.
Zo vond zij het omineus dat in de nota nergens mannen bij het emancipatieproces
en het bredere maatschappelijke proces worden betrokken.Mevrouw Vliegenthart (PvdA) had de indruk dat de nota «Emancipatie
in uitvoering» min of meer het slachtoffer lijkt te worden van de hoge
verwachtingen die voorafgaand aan de conferentie in Beijing waren gewekt.
Na Beijing zou er een nieuwe koers voor het emancipatiebeleid worden uitgezet,
zo was de verwachting, en dat is ook nodig gezien de impasse waarin dit beleid
zich bevindt. Verder moet nog een afronding en evaluatie plaatsvinden van
het werk van drie projectgroepen, terwijl ook de evaluatie van het beleidsprogramma
«Met het oog op 1995» nog moet verschijnen. De nota «Emancipatie
in uitvoering» is daardoor een soort tussennota geworden, met een werkprogramma
voor 1996, voor zover het de coördinerende rol van SZW betreft.Zij vond het daarom begrijpelijk dat de teleurstelling over de nota groot
is. Iets anders was echter niet goed mogelijk; er kon immers ook niet vooruit
gelopen worden op de evaluatie van het werk van de drie projectgroepen en
van het beleidsprogramma «met het oog op 1995». Achteraf gezien
was het beter geweest als niet de indruk was gewekt dat na Beijing een nieuwe
koers op tafel zou liggen, maar juist de nadruk was gelegd op het nog af te
leggen traject.In de nota wordt terecht gesteld dat er de laatste decennia veel veranderd
is in het opinie-klimaat en dat de arbeidsparticipatie van vrouwen fors toeneemt
(deze stijgt nog steeds met 1% per jaar), maar dat er anderzijds nog steeds
geen sprake is van een gelijke maatschappelijke positie van mannen en vrouwen.
Op de gender-related index staat Nederland op de 20ste plaats, terwijl de
algemene index de vierde plaats aangeeft. Nieuwe impulsen zijn derhalve nodig
en Beijing vormde in de beleving van velen de basis voor een hernieuwd elan
dat als hefboom voor nieuw beleid zou moeten functioneren. De voorliggende
nota biedt hiervoor wel een aantal aanzetten en het leek mevrouw Vliegenthart
dan ook niet zinvol om volledig met de discussie te wachten totdat de diverse
evaluaties op tafel liggen. Het overleg van vandaag zag zij daarom als een
soort van eerste ronde.In de nota komen allerlei impliciete veronderstellingen voor over het
uitgewerkt zijn van de traditionele emancipatie-instrumenten en keuzes voor
nieuwe strategische allianties. Op zichzelf kon zij het daarmee eens zijn.
Het debat over de noodzakelijke vernieuwing van de emancipatie-instrumenten
wordt op dit moment echter vooral ervaren als een bedreiging. Het instituut
Emancipatieraad zal worden opgeheven en ondersteuningsorganisaties zijn niet
zeker van voortgezette subsidiëring. Daarom dreigt een nogal
defensief debat met de vrouwenbeweging, of zelfs een confrontatie, terwijl
de noodzaak van een debat over een inhoudelijke vernieuwing, vooral van de
uitvoering van het beleid, groot is. Het is daarom nodig om de agenda op te
stellen voor de inhoudelijke vernieuwing (het aanscherpen van de prioriteiten
en het consequent doorvoeren van die prioriteiten in het overheidsbeleid)
en om de organisatie van het emancipatiebeleid onder de loep te nemen. Het
creëren van een draagvlak voor het doorvoeren van maatschappelijke verandering
betekent dat er ook een draagvlak binnen de vrouwenbeweging moet zijn, hetgeen
overigens niet impliceert dat alles bij het oude kan en moet blijven.Zij was het eens met de nadruk op verschuiving van doelstellingen naar
uitvoering. Al is er veel bereikt, er moet ook nog veel gebeuren. De nota
is echter tamelijk oppervlakkig in de onderbouwing van de noodzaak van de
verschuivingen. Dat past wel in de huidige trend van minder ideologiseren,
maar leidt er ook toe dat het als tamelijk willekeurig wordt ervaren en dat
onvoldoende draagvlak voor de verschuivingen wordt gegenereerd.Ten aanzien van arbeid en zorg laat het kabinet zich inspireren door het
combinatiescenario van de commissie toekomstscenario's herverdeling onbetaalde
arbeid. Eerst zal echter advies worden gevraagd, aldus de nota. Mevrouw Vliegenthart
vond dat het kabinet ook best een standpunt kan verwoorden over te nemen maatregelen,
mede aan de hand van de vele al beschikbare adviezen over hiermee samenhangende
thema's. Voor zover er over bepaalde maatregelen nog niet is geadviseerd,
kan daarover alsnog een gericht advies worden gevraagd. Op die manier wordt
een versnelling bereikt die nodig is.Bij de discussie over modernisering van het stelsel dient de moderne zorgende
werknemer/werkneemster uitgangspunt te zijn. In Beijing heeft het betoog van
de minister dat mannen hun verantwoordelijkheid voor verandering moeten nemen,
een zeer positief onthaal gekregen. Dat zou in het verdere traject ook een
plaats moeten krijgen. Het lijkt erop dat, nu het vak verzorging in de basisvorming
zijn plaats heeft gekregen, het over is met het overige beleid gericht op
zorgzelfstandigheid. In de ouderenzorg worden nu zelfs projecten opgezet ter
bevordering van de zorgzelfstandigheid van mannen. Zij hoopte dat dit alleen
een tijdelijke zaak is en dat er veel meer wordt gedaan om mannen op dit soort
taken voor te bereiden. De «enige echte minister voor het gezinsbeleid»
wilde zij graag prijzen voor zijn originele initiatief inzake de commissie
voor de dagindeling van de samenleving en voor de 85 mln. die in het kader
van de Armoedenota beschikbaar is voor buitenschoolse opvang ten behoeve van
éénoudergezinnen, teneinde hen uit de bijstand te laten komen.
Zij vond het niet bezwaarlijk dat niet alle zaken uit de nota Zorg en arbeid
en de Armoedenota herhaald worden in de nota «Emancipatie in uitvoering»
(dat is immers een consequentie van facetbeleid), maar er kan, zo meende zij,
wel wat meer gebeuren waar het gaat om de zorgzelfstandigheid.Het beleid inzake kinderopvang zal volgens de nota verder gemonitord worden.
Er is echter verdere uitbreiding nodig, als het combinatiescenario en de verdere
stijging van de arbeidsparticipatie serieus moeten worden genomen. Op dit
punt blijft dan ook de discussie actueel over het omzetten van kostwinnersfaciliteiten
in faciliteiten die bevorderen dat arbeid- en zorgtaken beter gecombineerd
kunnen worden.Wrang vond zij het dat vrouwenvakscholen die goede resultaten hebben bij
het opleiden van vrouwen voor een baan, het zo moeilijk hebben. De eerste
school is inmiddels gesloten, ondanks de extra middelen die aan Arbeidsvoorziening
zijn toegezegd. De Vrouw-en-werk-winkels waren zo succesvol dat ze geïntegreerd
moesten worden en zijn in de praktijk op een aantal plaatsen gewoon verdwenen.
Omdat het toeleiden van vrouwen naar de arbeidsmarkt een zo belangrijk uitgangspunt
van de nieuwe Bijstandswet is, behoren succesvolle instellingen niet te verdwijnen. In de voorliggende nota wordt steun toegezegd voor toeleidingstrajecten
van bijstandsvrouwen naar de arbeidsmarkt en wordt overleg met de vrouwenvakscholen
aangekondigd. Hoe staat het daarmee?Het rapport Vrouw en bedrijf geeft aan dat het traditionele positieve
actie-beleid uitgewerkt is en een negatief imago heeft. Daarmee is het niet
meer effectief in het bereiken van de doelstelling om meer vrouwen en op hogere
functies aan het werk te krijgen. Zowel de campagne Opportunity 2000 als het
initiatief vrouw en bedrijf zou een nieuwe impuls kunnen vormen, maar een
campagne zonder specifieke ondersteuning zal waarschijnlijk onvoldoende effectief
zijn. In dit verband verwees mevrouw Vliegenthart naar de problemen die er
in de praktijk zijn met de toepassing van de WBEAA. Een belangrijke barrière
wordt gevormd door de selectieprocedures die in de meeste gevallen niet werkelijk
sekse-neutraal uitpakken en ook op dit punt achtte zij het daarom van belang
om verdere instrumenten te ontwikkelen.Zij vond het jammer dat het aspect van de seksesegregatie in de nota ontbreekt.
Het opleidingsniveau van mannen en vrouwen is inmiddels gelijk geworden, maar
er zijn wel duidelijke verschillen in opleidingsrichting, al worden die verschillen
geleidelijk aan minder. Op de arbeidsmarkt is echter te zien dat er meer doorstroming
is van mannen- naar vrouwenberoepen dan omgekeerd. Alle projecten om die segregatie
te doorbreken, zoals Techina 10, werken op zichzelf goed, maar zijn veel te
kleinschalig om echt een ruime uitstraling te hebben. Verder kunnen vraagtekens
worden gezet bij de manier waarop het vak techniek in de praktijk invulling
krijgt. Die invulling lijkt niet zo op de praktijk gericht te zijn. Er is
dan ook méér nodig op het vlak van de seksesegregatie, hetgeen
in samenwerking met werkgeversorganisaties zou kunnen worden gedaan.In dit verband vroeg zij hoe het staat met de effectiviteit van de specifieke
subsidies in het leerlingwezen, bedoeld voor vrouwen die een technische beroepsopleiding
volgen. Wat blijft er van dit soort instrumenten over na de fiscalisering
van het leerlingwezen?Aan seksueel geweld en vrouwenhandel wil het kabinet een hoge prioriteit
geven. Zij juichte dat toe en steunde ook graag het initiatief voor een nieuw
plan van aanpak. Er zijn echter ook negatieve ontwikkelingen, zoals het wegvallen
van de gespecialiseerde eenheden jeugd- en zedenpolitie. Hoewel het niet de
bedoeling was, zijn hierdoor in de praktijk wel nieuwe barrières ontstaan.
Verder hebben de campagnes tegen seksueel geweld een zeer ruime bekendheid,
maar is hun gedragsbeïnvloedende werking gering, getuige de enorme hulpvraag
bij de vrouwenopvanghuizen en de Blijf-van-m'n- lijfhuizen. De ontwikkeling
van een nieuw preventiebeleid is dan ook noodzakelijk en zij drong erop aan
dat het kabinet dit voortvarend ter hand neemt.Zij vroeg hoe het staat met het aantal vrouwen in de nieuwe adviesraden.
Verder vroeg zij welke concrete maatregelen kunnen worden verwacht om de positie
van zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen te versterken.In de nota wordt gezegd dat in de toekomst de coördinerende rol van
de minister beperkter wordt en de ministeries meer zelf verantwoordelijk worden,
met een initiërende en monitorende rol voor DCE. Een coördinerende
rol is altijd al moeizaam geweest en zal dat ook blijven, omdat een coördinerend
bewindspersoon altijd meekijkt in «andermans keuken». De vraag
is hoe die coördinerende rol gestalte zou moeten krijgen, zeker gezien
het startpunt van de nota dat er weliswaar veel veranderd is, maar de emancipatie
nog niet geregeld is en het risico aanwezig is dat de aandacht voor emancipatie
verdwijnt. Het leek haar met het oog hierop nodig om de functie van de interdepartementale
coördinatiecommissie emancipatiebeleid (ICE) te versterken. Dat is immers
het orgaan waar alle ministeries in vertegenwoordigd zijn en dan is er minder
het idee dat vanwege SZW wordt meegeroerd in het «eigen
kookpotje». Zij verwees daarbij ook naar de ervaringen met de commissie
voor sociaal en cultureel beleid, die geleidelijk aan ook een integrerende
functie heeft gekregen bij de onderlinge afstemming van het beleid van de
diverse ministeries.Ter ondersteuning van het integratieproces moet specialisatie en/of expertise
aanwezig zijn. Op basis van de evaluatie van het beleidsprogramma «met
het oog op 1995», de stukken die er nu liggen over het expertisecentrum
en het onderzoek naar de ondersteuningsstructuur dient het kabinet duidelijk
te maken welke functies vervuld moeten worden om integratie van het geëmancipeerde
denken in beleid en uitvoering verder gestalte te geven. Aan de hand van de
definitie van die functies kan dan vervolgens worden bezien hoe een en ander
vorm moet krijgen. Mevrouw Vliegenthart wees erop dat op dit moment een groot
aantal ondersteuningsorganisaties met een zeer beperkt budget voor een zeer
grote opdracht staat. Ook zij wilde hier graag vóór de komende
zomer duidelijkheid over hebben.Mevrouw Doelman-Pel (CDA) constateerde dat de nota «Emancipatie
in uitvoering» niet aan de verwachtingen heeft voldaan, waarbij zij
overigens in het midden liet of de verwachtingen tevoren te hoog gespannen
waren, dan wel of de nota onvoldoende is. Wel herinnerde zij aan een eerdere
uitspraak van de minister dat met deze nota een stap voorwaarts zou worden
gemaakt. Gezien zo'n uitspraak is het wel begrijpelijk dat er hoge verwachtingen
van de nota waren. Ook zelf had zij verwacht dat in de nota een duidelijker
relatie met de conferentie in Beijing zou zijn gelegd. Zij beschouwde de nota
dan ook meer als een tussenrapportage en zag verwachtingsvol uit naar de volgende
nota waarin wordt ingegaan op de evaluatie van het beleidsprogramma «Met
het oog op 1995», de relatie met Beijing duidelijker wordt gelegd en
ook het expertisecentrum in beschouwing wordt genomen. Ook zij zou graag zien
dat die nota nog vóór het zomerreces door de Kamer kan worden
behandeld.Uit de nota blijkt dat het emancipatiebeleid nog niet klaar is. Daar worden
ook nadere voorstellen voor gedaan, maar lang niet altijd is duidelijk wat
daar precies mee wordt beoogd en hoe het vorm zal krijgen. Zo wordt aangegeven
dat het emancipatiebeleid bij allerlei beleid op andere terreinen moet worden
betrokken: het grote steden-beleid, het personeelsbeleid, het ruimtelijk beleid
enz. Zij was het daar uiteraard mee eens, maar hoe worden de organisaties
die nu actief zijn in het emancipatiebeleid, daarbij betrokken? In Beijing
is gebleken dat veel vrouwen op professionele wijze zeer actief zijn, maar
anderzijds heerst onder hen onzekerheid over hun rol in de toekomst en over
de toekomstige ondersteuningsstructuur. Wat is bijvoorbeeld precies de bedoeling
met Opportunity 2000? Hoeveel «body» zal die campagne hebben en
wat kan er naar verwachting mee worden bereikt?Emancipatiebeleid moet inderdaad facetbeleid zijn, maar zolang er nog
een coördinerend minister voor emancipatiebeleid is, mag wel enige sturing
van zijn kant worden verwacht. Hij dient de ministeries aan te spreken op
hun beleid, met name op de implementatie van de afspraken van Beijing. Het
voorstel van de Emancipatieraad om beleidsambtenaren met elkaar te laten nadenken
over de verwerking van deze afspraken in de programma's van de diverse ministeries,
had mevrouw Doelman aangesproken. Hoe staat het verder met de uitvoering van
de afspraak dat bij voor vrouwen relevante onderwerpen de effecten van het
voorgenomen beleid op vrouwen worden getoetst?Juist omdat emancipatiebeleid facetbeleid moet zijn, waardoor emancipatiebeleid
ook een meerwaarde krijgt, wilde zij vandaag niet nader ingaan op de nota
Arbeid en zorg. Deze is al in de Kamer besproken en naar aanleiding van een
daarbij ingediende motie zal de minister ook in mei met een nadere
rapportage komen over een eventuele wettelijke regeling over zorgarbeid. Overigens
wordt in de nota al min of meer gekozen voor een bepaald toekomstscenario,
maar de onderbouwing daarvan is niet duidelijk, terwijl ook niet helder is
aangegeven wat de consequenties van die keuze kunnen zijn. Verder spreekt
de nota terecht over informele arbeid, maar de plaats van vrijwilligerswerk
wordt daarbij in het midden gelaten.Seksueel geweld jegens vrouwen kan vele gezichten hebben, niet alleen
fysieke mishandeling, maar ook psychisch geweld. Verder blijkt er veel behoefte
te zijn om over geweld in een breder perspectief te praten.Zwarte en migrantenvrouwen hebben vaak te maken met een dubbele handicap,
waardoor ze nog moeilijker in staat zijn om een plaats op de arbeidsmarkt
te verwerven. Mevrouw Doelman pleitte ervoor hier extra aandacht aan te geven
in het beleid ten aanzien van allochtone vrouwen. Bij het bevorderen van arbeidsparticipatie van vrouwen komt al snel de
noodzaak van flankerend beleid naar voren, zoals buitenschoolse opvang. Daarbij
rijzen dan allerlei vragen, o.a. over de plaats van die opvang: moet dat in
de school gebeuren, of juist elders, bijvoorbeeld in jeugdcentra?Bij het meisjesbeleid, maar ook bij het beleid ten aanzien van jongens,
had zij de indruk dat dit er wel is, maar nogal sluimerend en dus weinig zichtbaar.
Zij zou graag zien dat dit meer zichtbaar wordt gemaakt.De berichten over de vrouwenvakscholen stemden haar triest, vooral gezien
de goede resultaten die deze vorm van onderwijs boekt.De commissie dagindeling sprak haar aan. Zij had daar hoge verwachtingen
van en hoopte dat deze commissie snel tot resultaten zal komen.Afrondend merkte zij op dat enerzijds in de nota op een aantal plaatsen
wordt aangegeven dat er overleg is gevoerd met de betrokken vrouwengroepen,
terwijl zij anderzijds nogal eens van deze groepen hoorde dat er met hen niet
gepraat is. Zij zag graag dat in de komende nota meer duidelijkheid wordt
gegeven over de plaats van vrouwenorganisaties en de ondersteuningsstructuur.
Niet alles hoeft steeds hetzelfde te blijven, maar als voor iets anders wordt
gekozen, moet wel duidelijk zijn waarom dat wordt gedaan en wat er dan precies
wordt opgebouwd. Dat komt, zo vond zij, nog niet helder naar voren in de voorliggende
nota.Ook mevrouw Van Vliet (D66) constateerde dat de nota de hooggespannen
verwachtingen erover niet waarmaakt. Zo wordt niet zo duidelijk hoe de uitkomsten
van Beijing zijn verwerkt, terwijl die uitkomsten toch door eenieder als inspirerend
zijn ervaren. Op een aantal punten kunnen deze uitkomsten wel worden herkend.
Zo wordt voorgesteld om een stuurgroep in te stellen die moet komen met nieuwe
initiatieven ter zake van het tegengaan van geweld tegen vrouwen en wordt
wederom erkend dat er meer vrouwen in hogere posities moeten komen, ten einde
meer invloed op de besluitvorming te kunnen hebben. De campagne Opportunity
2000 zou hieraan kunnen bijdragen. Als die verder wordt uitgewerkt, leek het
haar wel verstandig om eerst na te gaan welke initiatieven er al zijn genomen
op dit vlak, zoals Uitdaging 2000, vrouw en bedrijf en vrouwen in het midden-
en kleinbedrijf. Er moet dus niet uitsluitend met de top van het bedrijfsleven
worden gesproken, maar ook met degenen die meer uitvoerende functies vervullen,
zeker omdat zij al veel ervaring hebben opgedaan.Ondanks dit soort goede ideeën miste zij in de nota een samenhangend
kader. Niet duidelijk wordt waar alle in de nota genoemde zaken op gericht
zijn. De nota geeft dan ook geen koersbepaling, zelfs niet voor de korte termijn,
maar moet gezien worden als een tussenrapportage of een startnotitie. Op zichzelf
is dat teleurstellend, maar zij ging ervan uit dat er een vervolgnota zal
komen die wèl tot een echte koersbepaling zal leiden, bijvoorbeeld
voor de periode 1996/2000. De minister geeft in zijn aanbiedingsbrief ook
zelf aan dat veel zaken nog niet voorhanden waren toen de nota werd uitgebracht,
zoals de uitkomsten van de projectgroepen en de evaluatie van
het beleidsprogramma «Met het oog op 1995». Daarnaast had mevrouw
Van Vliet een uitwerking gemist van de passage in het regeerakkoord over een
geïntegreerde aanpak van werkgelegenheid, sociale zekerheid en fiscale
wetgeving. Zij had er begrip voor dat die uitwerking er nog niet is, want
het gaat om een zeer complex geheel, maar dit is wel essentieel voor de bepaling
van de koers in de komende periode.De teneur van de nota (niet te veel achterom kijken, maar vooral praktisch
werken en zaken afronden) sprak haar wel aan, maar deze teneur valt niet zo
goed te rijmen met de nadruk die ook in de nota wordt gelegd op monitoring,
onderzoek en registratie. Wat gaan die monitoring en registratie precies inhouden
en wat wordt ermee gedaan?Ook zij had uit het veld gehoord dat er nauwelijks met vrouwengroepen
is gesproken, terwijl in de nota juist het omgekeerde wordt gesteld. Zij vroeg
daarom met welke groepen dan is gesproken en hoe de hierover levende onvrede
in het veld verklaard zou kunnen worden.Op sociaal-economisch vlak zijn economische zelfstandigheid en de combinatie
van arbeid en zorg kernpunten voor het emancipatiebeleid. Over de combinatie
van arbeid en zorg is onlangs een uitvoerige discussie in de Kamer gevoerd
en zij vond het daarom niet bezwaarlijk dat hier verder niet zoveel over wordt
gezegd in de voorliggende nota. Wel is het jammer dat ook de economische zelfstandigheid
relatief weinig aandacht heeft gekregen. Zij ging ervan uit dat daar te zijner
tijd meer aandacht voor zal zijn, als het gaat over de uitwerking van de al
genoemde passage in het regeerakkoord en de resultaten van de commissie toekomstscenario's.
Kunnen die resultaten nog voor de zomer verwacht worden? Overigens had zij
begrepen dat in de voorliggende nota nog niet echt wordt gekozen voor het
combinatiescenario; er wordt hoogstens een lichte voorkeur voor dit scenario
uitgesproken. Is het dan de bedoeling dat de Kamer hierin een keuze maakt?
Verder sprak het idee van de commissie dagindeling haar aan.Maandag jl. is een zeer interessante discussie gevoerd over de positie
van zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen. Daarbij is ervoor gepleit
om bij ieder onderdeel van emancipatiebeleid en bij ieder actiepunt na te
gaan wat het betekent voor zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen en wat
er kan worden gedaan om hen erbij te betrekken. Is het inderdaad de bedoeling
om dit bij de nadere uitwerking te doen, opdat ook deze vrouwen worden bereikt
en erbij worden betrokken? Verder onderschreef mevrouw Van Vliet de passage
in de nota dat educatie en invloed op de besluitvorming van essentieel belang
zijn voor een verbetering van de positie van deze vrouwen, maar uit de nota
blijkt ook dat de uitstroom uit het onderwijs, al dan niet met een diploma,
naar de arbeidsmarkt nog zeer moeizaam verloopt. Ook hier zal aandacht aan
moeten worden gegeven.In dit verband herinnerde zij eraan dat bij de behandeling van de Wet
educatie en beroepsonderwijs (WEB) een motie is aangenomen over de scholingsvoorzieningen
van Arbeidsvoorziening. Wanneer kan de hierin gevraagde notitie worden verwacht?Het was haar opgevallen dat in nota nauwelijks aandacht wordt gegeven
aan oudere vrouwen. Ontgroening en vergrijzing worden als gegevenheden genoemd
in de nota, maar verder wordt daar geen beleid aan verbonden. In het komende
nationale zorgdebat zal, naast kwaliteit van en recht op zorg, ook de plicht
tot zorg centraal moeten staan, niet alleen vanuit emancipatie-oogpunt, maar
ook met het oog op vergrijzing en de afneming van het aantal mensen dat de
zorg kan verlenen.Ook zij vond het noodzakelijk dat nog vóór het komende zomerreces
meer duidelijkheid ontstaat over de ondersteuningsstructuur. Die duidelijkheid
moet er eerst zijn, voordat (zoals de bedoeling is) bij de begrotingsbehandeling
tot verandering van subsidiestromen kan worden besloten. Zij was ten slotte blij dat de uitspraak van het EG-Hof in de zaak-Kalanke
geen consequenties voor het Nederlandse beleid heeft, zoals uit de notitie
van 21 december blijkt. Zij ging ervan uit dat nu snel het wetsvoorstel evenredige
vertegenwoordiging van vrouwen in leidinggevende functies in het onderwijs
door de Kamer kan worden afgehandeld. Overigens moet nu wel in de memorie
van toelichting op dit wetsvoorstel de 50%-norm geschrapt, maar vooral voor
het basisonderwijs kan dat interessant zijn, want het aantal daar werkzame
vrouwelijke docenten is zeker hoger dan 50%.Afrondend merkte zij op tegen de zomer een aantal stukken te verwachten:
de evaluatie van het beleidsprogramma «met het oog op 1995», de
resultaten van de projectgroepen en een aantal uitwerkingen, o.a. inzake de
commissie dagindeling, de campagne Opportunity 2000 en de ondersteuningsstructuur.
Bij die gelegenheid kunnen dan een aantal concreet meetbare doelen voor de
korte termijn worden gesteld, en daarnaast een aantal doelen op langere termijn.
Deze doelen op langere termijn kunnen vervolgens, tezamen met de inzichten
die dan inmiddels zijn ontwikkeld over de uitwerking van de combinatie van
werkgelegenheid, sociale zekerheid en fiscale wetgeving, leiden tot een koersbepaling
voor de periode 1996–2000.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks) had de indruk dat
men zich in de Nederlandse samenleving niet meer echt opwindt over emancipatie.
Er is echter nog een lange weg te gaan, zoals ook in de voorliggende nota
wordt gezegd, waarbij het vooral op de uitvoering aankomt. De nota bevat overigens
niet veel meer dan een tussenstand, in afwachting van de evaluatie van het
beleidsprogramma «met het oog op 1995». Pas in de begroting-1997
zal de verdere invulling van het emancipatiebeleid worden aangegeven.Bij het thema arbeid en zorg is iets positiefs te melden: er komt een
commissie die zich bezig zal houden met de dagindeling van de samenleving
en die binnen een jaar een rapport inzake de positie van kinderen en werkende
ouders zal uitbrengen. Verder wordt vooral volstaan met een verwijzing naar
de nota over de kwaliteit van de zorg, de nieuwe Arbeidstijdenwet en de verbetering
van de positie van alleenstaande ouders in de Bijstandswet. De vraag is dan
wat hier verder mee gedaan wordt.Bij het thema verdeling van macht en invloed wordt gepleit voor meer vrouwen
in politiek en bestuur. Wat wordt daar dan in de praktijk aan gedaan? Wordt
het aantal van 100 vrouwelijke burgemeesters binnenkort gehaald, wordt er
gezorgd voor meer vrouwen in adviesraden en komen er nu ook zwarte en migrantenvrouwen
in de politiek, het bestuur en adviesraden? Op een onlangs gehouden conferentie
van het ministerie van Binnenlandse Zaken met besturen van politieke partijen
is helaas door vrijwel geen enkele politieke partij aangegeven hoe zij zwarte
en migrantenvrouwen bij de politiek en het bestuur zouden willen betrekken.
Hoe denkt de minister nu zwarte en migrantenvrouwen meer zichtbaar te maken
in politiek en bestuur?Op zichzelf vond zij het uitstekend dat een commissie van vertegenwoordigers
van vrouwenopvanghuizen, politie en overheid zich zal buigen over seksueel
geweld tegen vrouwen. Zij zou graag zien dat die commissie ook kijkt naar
de negatieve effecten van het nieuwe gemeentelijke beleid ten aanzien van
illegale prostituees. Kan ervoor worden gezorgd dat prostituees hun zelfstandige
positie behouden, opdat zij niet weer afhankelijk worden van souteneurs?Zowel op de sociale top te Kopenhagen als in Beijing is vastgesteld dat
armoede voor een onevenredig deel bij vrouwen terechtkomt. In de nota wordt
echter geen beleid aangekondigd waarmee de geconstateerde knelpunten te lijf
kunnen worden gegaan. Er wordt te veel verwezen naar reeds bestaande nota's
en initiatieven, zoals de Armoedenota, de nota over de kwaliteit van de samenleving
en het nationale zorgdebat, en dat gebeurt met te veel holle
woorden. Hoe wordt nu concreet invulling gegeven aan het bestrijden van de
armoede onder vrouwen? In de nota wordt o.a. gesproken over ondersteuning
van gemeentelijke toeleidingsprojecten voor alleenstaande ouders naar betaalde
arbeid, waarbij gekeken zal worden naar betrokkenheid van organisaties met
specifieke emancipatie-deskundigheid, zoals de vrouwenvakscholen en vrouw-en-werk-organisaties,
maar dan zal, zo betoogde mevrouw Varma, wel alles gedaan moeten worden om
de al bestaande deskundigheid op dit vlak overeind te houden. In de praktijk
is echter het tegendeel het geval: vrouwenvakscholen moeten sluiten vanwege
stopzetting van subsidies en decentralisatie naar Arbeidsvoorziening. Zo heeft
de vrouwenvakschool Zeeland per 1 januari jl. de poorten moeten sluiten. Wat
doet de minister om die deskundigheid niet verloren te laten gaan?Geconstateerd wordt dat de herverdeling van betaalde en onbetaalde arbeid
niet uit de verf komt en de zorgtaken nog te veel op vrouwen terechtkomen,
maar er wordt geen specifiek beleid aangekondigd dat is gericht op jongens
en mannen. Wel wordt gezegd dat mannen in beweging moeten komen, maar hoe
dan?Al met al is dan ook de grote vraag, zo stelde mevrouw Varma, wat er concreet
gaat gebeuren. Het lijkt er nu op dat het wiel iedere keer opnieuw uitgevonden
zou moeten worden.Er is al gewezen op het Nederlandse netwerk Uitdaging 2000. Ook zij pleitte
ervoor dat door DCE overleg wordt gepleegd met deze organisatie, om profijt
te trekken van haar deskundigheid bij de vormgeving van de campagne Opportunity
2000. Dit is vooral van belang nu uit onderzoek kan worden afgeleid dat het
positieve actie-beleid geen draagvlak meer heeft. Is dat ook de reden dat
de emancipatiecommissie van de politie is opgeheven, ondanks het niet halen
van de doelstelling om meer vrouwen in hogere politiefuncties te krijgen?
Wat is de coördinerende taak van de minister hierin?Ook mevrouw Varma vond het van groot belang dat er vóór
de begrotingsbehandeling duidelijkheid is over de ondersteuningsstructuur.
Zij verwachtte niet dat dit al voor de komende zomer het geval kan zijn. Hoe
wordt aandacht gegeven aan de positie van zwarte, migranten- en vluchtelingen
in de ondersteuningsstructuur? Wordt de vrouwenbeweging betrokken bij het
onderzoek naar die structuur? Zij was een groot voorstander van inhoudelijke
vernieuwing van het beleid, maar daar moet dan wel een draagvlak voor zijn
onder de vrouwenorganisaties. Het is dan ook essentieel om een draagvlak te
creëren door samen te werken met de bestaande organisaties.De positie van allochtone vrouwen moet duidelijker uit statistieken blijken.
Ministeries moeten een voorbeeldfunctie vervullen door meer allochtone vrouwen
in dienst te nemen. Hoeveel allochtone vrouwen zijn er in dienst bij het ministerie
van SZW, vooral op hogere functies? Convenanten met sociale partners juichte
zij uiteraard toe, maar dit is nog lang niet voldoende, zoals ook al jl. maandag
op de reeds genoemde conferentie is gebleken. Op welke manier worden de aanbevelingen
van die conferentie verwerkt in het beleid?Van belang voor versterking van de positie van zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen
is vooral economische zelfstandigheid in combinatie met recht op een eigen
leven. Dat laatste heeft direct te maken met de rechtspositie van deze vrouwen.
Zolang die positie zwak is en deze vrouwen afhankelijk blijven van het verblijfsrecht
van een ander, is er geen sprake van economische zelfstandigheid en recht
op een eigen leven. Zij pleitte er dan ook voor na te gaan hoe tot een vorm
van een zelfstandige verblijfsvergunning kan worden gekomen.Ook onderwijs is van groot belang voor zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen.
In het kader van de inburgeringscontracten is er nu een goede mogelijkheid
om deze vrouwen Nederlandse les te laten volgen. Toch blijken deze vrouwen
het vaak niet te halen, vooral omdat er niet voldoende wordt
gezorgd voor kinderopvang. Juist omdat vrouwen verplicht zijn cursussen te
volgen, horen gemeenten te zorgen voor voldoende kinderopvang.Van groot belang voor deze vrouwen is ook de mogelijkheid om zelf keuzen
te maken. De overheid zal dat moeten bevorderen en daar voorwaarden voor moeten
scheppen, in samenwerking met de organisaties van zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen.Afsluitend drong mevrouw Varma erop aan dat een nota wordt uitgebracht
over de positie van zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen, waarin de
aanbevelingen van de conferentie van jl. maandag worden uitgewerkt. Deze nota
dient te worden opgesteld in samenwerking met de organisaties van deze vrouwen
en niet zozeer in samenwerking met «deskundigen», want juist de
vrouwen zelf zijn de enige deskundigen op dit vlak.De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid merkte eerst
op dat het in de praktijk niet altijd even gemakkelijk is om een effectief
emancipatiebeleid te voeren, ook als de wil aanwezig is om zo'n beleid te
voeren. Dat is ook al gebleken bij de inbreng van de woordvoerders, waarbij
een term als «impasse» is gebruikt en er terecht aan is herinnerd
dat de onlangs gehouden conferentie met besturen van politieke partijen teleurstellend
is verlopen. Zelf zou hij de term «impasse» niet willen gebruiken,
maar inderdaad is wel sprake van een moeilijke situatie, omdat enerzijds de
indruk leeft dat er al veel is bereikt (en op een aantal terreinen zijn er
ook de nodige veranderingen bereikt) terwijl anderzijds uit de human development-index
en de gender development-index blijkt dat Nederland zeker geen vooraanstaande
plaats inneemt. Er is dus nog veel ruimte voor verbetering, maar door de successen
die inmiddels zijn geboekt, gaat de aandacht van velen de laatste tijd weer
uit naar andere onderwerpen.Daarnaast doen zich enige meer procedurele problemen voor, in de eerste
plaats op het vlak van de coördinatie. Het Nederlandse overheidsbestel
is niet ingericht op de figuur van de coördinerend bewindspersoon en
het is dan ook moeilijk om rechtstreeks bepaalde zaken te bereiken. Ook aan
de kant van de Kamer doen zich spanningen voor als concrete keuzes moeten
worden gemaakt om het emancipatiebeleid verder te brengen. Daardoor vallen
de keuzes die fracties uiteindelijk maken, zeker niet altijd uit in het voordeel
van de emancipatiedoelstelling. Het moet dan ook vooral worden gezocht in
het stimuleren en in werking zetten van processen die op een bepaald terrein
tot beleidsconclusies kunnen leiden. Zo moet het beleid op het punt van bestrijding
van seksueel geweld uiteindelijk tot concrete stappen van de ministeries van
Justitie en VWS leiden, terwijl het werk van de commissie dagindeling in de
samenleving bij de ministeries van OCW, Economische Zaken en SZW tot conclusies
dient te leiden. Het zou dus alleen een lege huls zijn als in een coördinerende
emancipatienota precies aangegeven zou worden wat er concreet dient te gebeuren.Anderzijds zijn er ook belangrijke voordelen verbonden aan emancipatiebeleid
als facetbeleid en het aanwijzen van een daarvoor verantwoordelijke coördinerend
bewindspersoon. Deze kan dan immers een stimulerende, initiërende en
aanjagende functie vervullen en kan daar ook door de Kamer op worden aangesproken.
Wel moet worden bedacht dat hier vaak tegenstrijdige belangen spelen en soms
prevaleert nu eenmaal uiteindelijk een ander belang dan het belang van het
emancipatiebeleid. Zo wordt bij burgemeestersbenoemingen altijd bezien hoe
de procedure is verlopen en hoeveel vrouwen erbij waren betrokken, maar er
zijn nu eenmaal momenten waarop andere belangen de doorslag geven bij de uiteindelijke
benoeming van een burgemeester. Zo neemt het aantal gemeenten in Nederland
steeds verder af en moet uiteraard ook rekening worden gehouden met de legitieme
wens van reeds zittende mannelijke burgemeesters die goed functioneren
en graag een bepaalde carrièrelijn zouden willen volgen. Al dat soort
belangen maken het nogal eens onmogelijk om te kiezen voor een vrouwelijke
burgemeester.De bewindsman erkende dat het gebruik van de term «koersbepaling»
minder gelukkig is geweest, omdat daardoor de indruk is ontstaan dat er een
allesomvattend stuk zou uitkomen. Hij had echter moeten constateren dat er
afspraken waren gemaakt met de projectgroep beeldvorming, de projectgroep
besluitvorming en de commissie toekomstscenario's, terwijl ook al in een eerder
stadium afspraken bleken te zijn gemaakt om aan een aantal instanties advies
te vragen. Wel had hij toen alvast een voorlopige richting aan de adviesaanvragen
gegeven, door te vragen om zich vooral op het combinatiescenario te richten,
maar aan de gemaakte afspraken had hij zich verder willen houden, alleen al
omdat een adviesaanvraag tevens draagvlak creëert. Daarnaast wordt nu
het beleidsprogramma «met het oog op 1995» geëvalueerd, maar
door de betrokkenheid van alle ministeries kost dat nu eenmaal tijd. Maar
goed, er worden nu achtereenvolgens stappen gezet die uiteindelijk tot een
meer samenhangend inzicht moeten leiden in de vraag wat de komende jaren op
het punt van het emancipatiebeleid kan worden gedaan. Vooruitlopend hierop
had de minister toch zelf alvast een werkprogramma gepresenteerd, omdat hij
het van belang achtte om op een aantal terreinen de vaart erin te houden en
de initiërende rol te vervullen die bij uitstek hoort bij de coördinerende
functie.Er wordt onderzoek verricht naar een wet op de loopbaanonderbreking, bedoeld
om uitwisseling van zorg- en arbeidstaken te vergemakkelijken. Hij had met
vreugde uit de opmerkingen van mevrouw De Vries de conclusie getrokken dat
die wet de steun van de VVD-fractie zal krijgen. Verder wees hij op de nota
Flexibiliteit en zekerheid, met een aantal voorstellen ter versterking van
de positie van de zogenaamde flexwerkers: mensen met «kleine baantjes»
die van het ene naar het andere tijdelijke contract gaan en geconfronteerd
worden met problemen in de opbouw van pensioen en sociale-zekerheidsrechten.
Het zou een grote stap vooruit zijn als deze voorstellen steun van het parlement
krijgen, want flexwerkers zijn juist overwegend vrouwen. Ook herinnerde hij
aan het door hem genomen initiatief in het kader van de arbeidstijdenwetgeving,
om de werkgever te verplichten bij het vaststellen van de werktijden niet
alleen te letten op het belang van de onderneming, maar ook op de zorgtaken
en de persoonlijke verantwoordelijkheid van mensen in hun privéleven.
Hij kon zich nog goed voor de geest halen welk een uitputtende discussie hij
had moeten voeren om draagvlak voor dit initiatief te vinden. Uiteindelijk
is dat gelukt, maar het ging zeker niet vanzelf. Voorts noemde hij in dit
verband nog de voorstellen voor gelijke behandeling van deeltijd- en voltijdwerkers.Hij zegde mevrouw De Vries toe, zijn collega van Binnenlandse Zaken te
vragen snel te komen met een voortgangsrapportage over de participatie van
vrouwen in politieke besluitvorming. Verder is inmiddels in het kabinet afgesproken
om er actief aan bij te dragen dat geen enkel ministerie straks met de mededeling
kan aankomen dat geen geschikte vrouwen voor de nieuwe adviesraden konden
worden gevonden. Er is inmiddels ook personele capaciteit vrijgemaakt om samen
met het bureau Toplink overal in den lande te zoeken naar geschikte vrouwen
voor deze adviesraden. Het is uiteindelijk de verantwoordelijkheid van elke
vakminister om hiervoor een voorstel te doen, maar er is dus een duidelijke
relatie gelegd met het emancipatiebeleid. Er ligt hier een unieke kans om
een flinke stap vooruit te zetten op dit vlak.Hij beaamde dat een goede argumentatie is op te bouwen voor de stelling
dat uitbreiding van kinderopvang nodig is, mede gezien de arbeidsplicht die
in beginsel op grond van de nieuwe Bijstandswet is gaan gelden voor vrouwen
met kinderen vanaf vijf jaar. In de Armoedenota heeft het kabinet dan ook
85 mln. extra beschikbaar gesteld voor dit doel, waarmee de stroom
rijksgeld met ongeveer 30% wordt vergroot. Overigens zullen dan niet alleen
meer faciliteiten op het punt van de kinderopvang tot stand moeten komen,
maar ook en vooral op het punt van de naschoolse opvang, waar Nederland duidelijk
achterloopt op andere landen. Hij was voornemens binnenkort een voorlopige
regeling hiervoor te publiceren, vooruitlopend op de definitieve regeling,
op basis waarvan de gemeenten met terugwerkende kracht tot 1 januari jl. ondersteuning
kunnen krijgen.De campagne Opportunity 2000 mag en hoeft uiteraard niet in concurrentie
te treden met het al langer bestaande initiatief Uitdaging 2000. Er zijn al
contacten geweest met de initiatiefnemers van Uitdaging 2000 en daarbij is
afgesproken hen verder bij de campagne Opportunity 2000 te betrekken. Ook
is duidelijk gemaakt dat de stap die nu in het voornemen ligt, met name gericht
op de hogere kaderfuncties en de topfuncties, additioneel is aan de activiteiten
van Uitdaging 2000. De minister vond het zeer verheugend dat er inmiddels,
samen met zijn collega van Economische Zaken, goede contacten zijn gelegd
met mensen uit het bedrijfsleven (zowel mannen als vrouwen) die wat in de
melk te brokkelen hebben.Al met al staat er, zo betoogde hij, toch heel wat op stapel en is er
ook al heel wat in uitvoering. Hieruit blijkt ook dat niet alleen maar gewacht
wordt op de evaluatie van «Met het oog op 1995». Hij had ook niet
de indruk dat het nodig is om een geheel nieuwe visie op de wat langere termijn
op te stellen. Er komt uiteraard een breder stuk naar aanleiding van de evaluatie
van «Met het oog op 1995» en de afspraken van Beijing, maar hij
zou het zonde vinden als er gedurende langere tijd veel energie zou worden
gestoken in het formuleren van nieuwe visies. Hij zou veel liever zien dat
die energie wordt gestoken in het zetten van concrete stappen.Over de ondersteuningsstructuur is destijds, nadat op verzoek van de vorige
coördinerend bewindsman Wallage advies was uitgebracht, opnieuw advies
gevraagd. De minister vond dat hier ook anders gehandeld had kunnen worden,
maar het is nu eenmaal zo gelopen en het advies is er inmiddels. Verder is
er het gegeven dat in de meerjarenramingen rekening is gehouden met het aflopen
van sommige subsidieregelingen in 1997 resp. 1998, terwijl zich ook nieuwe
organisaties melden, zoals die van zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen.
Er moet daarom gepoogd worden tot een nieuwe bundeling van expertise en participatie
te komen. Mede gezien de verplichting, aangegaan in Beijing, om nationale
organisaties te blijven ondersteunen, zal in ieder geval ook in de komende
jaren, over de huidige kabinetsperiode heen, een volwaardige emancipatie-ondersteuningsstructuur
gehandhaafd moeten worden. Het is niet mogelijk een in 1998 optredend nieuw
kabinet volledig te binden, maar de bewindsman hechtte er wel aan om organisaties
zoveel mogelijkheid zekerheid te bieden over de ondersteuning in de komende
jaren. Dat is ook voor de eigen werkplanning en werkontwikkeling van groot
belang.Het is de bedoeling een en ander in goed overleg met de organisaties op
te zetten. Helaas was hem uit de opmerkingen vanuit de Kamer gebleken dat
zijn indruk over de manier waarop het tot nu toe gevoerde overleg is verlopen,
niet lijkt te stroken met de indruk die op dit punt leeft bij de gesprekspartners.
Hij nam daar goede nota van, want het emancipatiebeleid kan alleen maar verder
worden gebracht als maatschappelijke organisaties in de voorbereiding en de
verwerking van dat beleid participeren en daardoor ook draagvlak aan het beleid
geven. De overheid kan dit nu eenmaal niet in haar eentje.Op zichzelf was hij gaarne bereid om toe te zeggen dat voorstellen voor
de ondersteuningsstructuur zodanig tijdig worden uitgebracht dat de Kamer
daar nog voor het komende zomerreces over kan spreken, ook al omdat een en
ander dan nog verwerkt kan worden in de begroting-1997. Dit betekent
dan wel dat het overleg met de maatschappelijke organisaties op zeer korte
termijn moet worden gevoerd en ook tot resultaten moet leiden. De Emancipatieraad
heeft al een advies uitgebracht over een deel van de ondersteuningsstructuur
(in het bijzonder het idee van een expertcentrum en de relatie met de adviseringsfunctie)
en verder zal in het overleg moeten worden gesproken over de belangrijke activiteiten
die de afgelopen jaren door de organisaties zijn ontwikkeld, en over hetgeen
nodig is om tot een nieuwe beleidsoriëntatie en tot nieuwe vormen van
participatie te komen. Dit betekent hier en daar wat inschikken, omdat er
de komende jaren minder financiële ruimte zal zijn, en hier en daar een
nuttige bundeling van krachten.Naast de goede stappen die al zijn gezet, doen zich ook knelpunten voor
en is er in ieder geval op het oog sprake van tegenstrijdigheden, bijvoorbeeld
bij de vrouwenvakscholen. In dit verband merkte hij op dat de vrouwenvakschool
Zeeland nog niet dicht is; hij had begrepen dat per 1 augustus a.s. ontslag
is aangezegd aan de medewerkers. Verleden jaar had hij in een overleg met
de vrouwenvakscholen toegezegd om binnen de mate van het redelijke in het
kader van het arbeidsvoorzieningsbeleid te bevorderen, dat zoveel mogelijk
gebruik wordt gemaakt van hun faciliteiten, teneinde de geleidelijke omschakeling
naar het opereren als volwaardige marktpartij mogelijk te maken. Bij die gelegenheid
zijn ook concrete afspraken gemaakt die overigens wel de mogelijkheid openhouden
dat er in het arbeidsvoorzieningsbudget wordt bezuinigd op de vrouwenvakscholen.
Dat is ook moeilijk anders mogelijk, nu er op grond van het regeerakkoord
zeer sterk op dit budget is bezuinigd, al is er vorig jaar weer een extra
bedrag door het kabinet ingezet. De betrokken instellingen krijgen dus te
maken met de financiële consequenties van die bezuiniging, maar er is
ook afgesproken dat dit proportioneel zal gebeuren en hetgeen nu met de vrouwenvakschool
Zeeland staat te gebeuren, leek de minister niet in overeenstemming met die
afspraak. Hij had hierover opheldering aan het CBA gevraagd en de overheidsgeleding
in dat bestuur geïnstrueerd om erop aan te dringen dat het besluit wordt
herzien, als de verkregen informatie daar aanleiding toe zou geven. Wel moet
worden bedacht dat het CBA nog steeds bestaat uit drie geledingen, waar de
overheidsgeleding er maar één van is. Hij had dan ook met instemming
kennis genomen van de opmerkingen die de Vrouwenbond FNV daarover onlangs
heeft gemaakt.Naar aanleiding van de opmerking van mevrouw Van Vliet dat niet zo duidelijk
is hoe de uitkomsten van Beijing zijn verwerkt, zegde hij toe daar nader op
in te gaan in het al in het vooruitzicht gestelde bredere stuk. Op die manier
kan ook rekening worden gehouden met de uitkomsten van de speciale bijeenkomst
die de ICE zeer binnenkort zal wijden aan de rapportages die successievelijk
binnenkomen van de diverse ministeries. Hij begreep wel dat er enig ongeduld
op dit punt leeft, maar hij kon de verzekering geven dat Nederland hier niet
slecht afsteekt bij andere landen.De suggestie om de ICE een wat andere rol te geven, vergelijkbaar met
die van de commissie voor sociaal en cultureel beleid, vond hij interessant
en wilde hij graag nader bezien. Er is het risico dat de rapportages van de
ministeries nogal routinematig worden, terwijl het ook de vraag is wat er
dan vervolgens mee wordt gedaan, o.a. door de Kamer. Bij het bezien van deze
suggestie wilde hij ook nagaan hoe het staat met de meerwaarde van allerlei
onderzoek en het jaarboek. Het jaarboek is mede een gevolg van de in Beijing
geuite wens om stelselmatig de feiten onder de aandacht te brengen, omdat
daaruit blijkt of men al dan niet op de goede weg zit. In dit verband beaamde
hij dat inderdaad niet precies is verwoord hoe Nederland er in het jaar 2000
uit zou moeten zien, gemeten naar een aantal emancipatiedoelstellingen. Hij
voelde er ook niet voor om zo'n schets te geven, want het zou de verkeerde
indruk wekken dat de maatschappij zodanig in elkaar zit en de overheid over
zodanige bevoegdheden zou beschikken, dat het ook mogelijk is
om het geschetste beeld in het jaar 2000 werkelijkheid te laten worden. Veel
belangrijker vond hij het om regelmatig na te gaan of men trendmatig al dan
niet op de goede weg zit en daar kan een jaarboek goede diensten bewijzen.
Zo'n jaarboek moet dan echter geen duplicaat zijn van bijvoorbeeld de sociale
atlas, waarin al veel materiaal is verzameld. Juist daarom zal dit jaarboek
in nauwe samenwerking met het Sociaal en cultureel planbureau worden opgezet
en zal de informatie in dit boek zodanig worden gegroepeerd en zo nodig aangevuld,
dat het direct aansluit op de geformuleerde beleidsdoelstellingen.Terecht is gewezen op de passage in het regeerakkoord over een geïntegreerde
aanpak van werkgelegenheid, sociale zekerheid en fiscale wetgeving. De uitwerking
hiervan vergt echter nog veel studie en denkwerk. Het rapport toekomstscenario's
en de daarover uit te brengen adviezen zag de bewindsman bij uitstek als het
kader waarbinnen die geïntegreerde aanpak gevonden zou moeten worden.
Inderdaad heeft de economische zelfstandigheid relatief weinig aandacht gekregen,
maar het gaat hier ook om een uiterst moeilijk onderwerp. Dat blijkt al uit
de wijze waarop de Kamer heeft gereageerd op het initiatiefvoorstel-De Korte/Van
Rey over wijziging van de kostwinnersfaciliteit in de inkomstenbelasting.
Het is zeker de bedoeling om op dit punt van de economische zelfstandigheid
verder te komen, aan de hand van het rapport toekomstscenario's, maar al te
hoge verwachtingen hierover leken hem niet terecht.In dit verband merkte de bewindsman op dat hij ervoor had gekozen om de
advisering vooral op het combinatiescenario te laten richten, omdat dit op
een aantal punten het beste aansluit op hetgeen al in wetgeving en andere
maatregelen besloten ligt, zij het dat het daarin vele stappen verder gaat.
Het was hem niet mogelijk concreet aan te geven wanneer hierover een standpuntbepaling
te verwachten valt. Dit hangt in sterke mate af van de diepgang van de komende
advisering. Gevraagd is overigens om de adviezen uiterlijk 1 juli a.s. uit
te brengen. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan de lange termijn-verkenning sociaal
stelsel, waarbij het o.a. gaat om de wisselwerking tussen arbeidsmarkt en
sociale zekerheid met inbegrip van de flexibele arbeid, en ook daar komen
uiteraard aspecten aan de orde die zeer relevant zijn voor het emancipatiebeleid.
De toekomstscenario's betreffen daarnaast nog meer aspecten, o.a. de fiscale
kant. Het gaat dus, al met al, om een uitermate ingewikkeld geheel en hij
durfde het dan ook niet aan om aan te geven wanneer conclusies over die scenario's
aan de Kamer kunnen worden voorgelegd. In ieder geval wilde hij het rapport
toekomstscenario's de plaats geven die het verdient. Het gaat om een zeer
belangwekkend stuk.Het was voor hem vanzelfsprekend dat de ondersteuningsstructuur voldoende
ruimte moet bieden voor zwarte, migrantenen vluchtelingenvrouwen. Het leek
hem echter niet goed mogelijk om bij alle beleidsaspecten de effecten op zwarte,
migranten- en vluchtelingenvrouwen in beeld te brengen. Wel wilde hij graag
bezien hoe de economische zelfstandigheid van deze groepen vrouwen kan worden
bevorderd en daarbij ook de aanbevelingen betrekken die deze week zijn gedaan.
Ook bij de discussie over Opportunity 2000 is al de vraag aan de orde gekomen
of er, naast de doelstelling om te bevorderen dat meer vrouwen in topfuncties
worden benoemd, niet tevens doelstellingen geformuleerd dienen te worden ten
aanzien van de participatie van zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen,
maar communicatiedeskundigen hebben erop gewezen dat het uit een oogpunt van
effectiviteit niet verstandig is om meerdere boodschappen tegelijk in één
campagne uit te dragen. Hij was wel aangesproken door dit argument en meende
daarom dat er in dit stadium van het beleid toch meer selectief te werk moet
worden gegaan op dit punt, mede gezien de huidige mogelijkheden die er zijn.
Overigens was hij voornemens hierover expliciet verantwoording af te leggen
bij volgende beleidsstukken, zodat er gelegenheid is om erop
terug te komen en er nader over te discussiëren.Aan de situatie van prostituees wordt aandacht gegeven in het kader van
de activiteiten met betrekking tot seksueel geweld en met betrekking tot de
vrouwenhandel. De in het werkprogramma voorziene ronde-tafelconferenties over
seksueel geweld achten vooral Openbaar Ministerie en politie dringend gewenst.
Ook zij ervaren het integreren van de jeugd- en zedenpolitie in het totale
politie-apparaat hier en daar als een knelpunt en er bestaat daarom grote
behoefte aan gesprekken over de vraag, hoe seksueel geweld over de grenzen
van ministeries en organisaties heen kan worden aangepakt. Vervolgens zal
er in samenspraak met de betrokken ministeries (Justitie, Binnenlandse Zaken,
VWS) verder beleid worden uitgezet.In het kader van de Armoedenota is specifiek aandacht gegeven aan de positie
van ouderen. Dit geldt dus zowel voor mannen als voor vrouwen, maar bij 65-plussers
die moeten rondkomen van alleen een uitkering op minimumniveau, zonder perspectief
op enige inkomensverbetering, gaat het vooral om vrouwen. De minister wilde
zeker niet stellen dat al concrete oplossingen voor deze groep zijn gevonden
en er zal dan ook nog verder worden gedacht op dit punt, maar er zijn al wel
enige belangrijke stappen gezet die een erkenning inhouden van de moeilijke
positie waarin vooral veel alleenstaande oudere vrouwen zich bevinden. Zo
zullen in de Bijstandswet voor vrouwen en mannen boven de 57,5 jaar de vroegere
vrijlatingsbepalingen weer gaan herleven, waardoor bescheiden bijverdiensten
niet meer direct worden gekort op de uitkering, terwijl voor 65-plussers een
speciale alleenstaande-ouderenaftrek geïntroduceerd zal worden die in
de praktijk voornamelijk ten goede zal komen aan alleenstaande oudere vrouwen.
 De voorzitter van de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid,De JongDe fungerend voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse
Zaken,BukmanDe voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,Van NieuwenhovenDe griffier van de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid,Pe XNoot1Samenstelling: Leden: Doelman-Pel (CDA), Biesheuvel (CDA), Vliegenthart
(PvdA), ondervoorzitter, De Jong (CDA), voorzitter, Scheltema-de Nie (D66),
Van Middelkoop (GPV), Schimmel (D66), Rosenmöller (GroenLinks), Van Zijl
(PvdA), Bijleveld-Schouten (CDA), Middel (PvdA), Van Hoof (VVD), Boogaard
(groep-Nijpels), Noorman-den Uyl (PvdA), Vreeman (PvdA), Adelmund (PvdA),
Dankers (CDA), Giskes (D66), Marijnissen (SP), Essers (VVD), Van der Stoel
(VVD), Van Dijke (RPF), Bakker (D66), Klein Molekamp (VVD) en Van Blerck-Woerdman
(VVD). Plv. leden: Soutendijk-van Appeldoorn (CDA), Esselink (CDA), Sterk (PvdA),
Terpstra (CDA), Van Rooy (CDA), Van der Vlies (SGP), Fermina (D66), Rabbae
(GroenLinks), Van der Ploeg (PvdA), Wolters (CDA), Dijksma (PvdA), M. M. H.
Kamp (VVD), Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels), Kalsbeek-Jasperse (PvdA), Van
Nieuwenhoven (PvdA), Apostolou (PvdA), Ten Hoopen (CDA), Van Boxtel (D66),
J. M. de Vries (VVD), B. M. de Vries (VVD), Leerkes (Unie 55+), Van Vliet
(D66), Hofstra (VVD) en Hoogervorst (VVD). XNoot2Samenstelling: Leden: Beinema (CDA), Van der Linden (CDA), Blaauw (VVD),
Weisglas (VVD), Van Heemskerck Pillis-Duvekot (VVD), H. Vos (PvdA), Van Traa
(PvdA), ondervoorzitter, Verspaget (PvdA), De Hoop Scheffer (CDA), Ybema (D66),
Apostolou (PvdA), Van Middelkoop (GPV), Valk (PvdA), Sipkes (GroenLinks),
Bukman (CDA), voorzitter, Boogaard (groep-Nijpels), Woltjer (PvdA), Hessing
(VVD), Van den Bos (D66), Hoekema (D66), Marijnissen (SP), Verhagen (CDA),
Roethof (D66), Rouvoet (RPF) en Van den Doel (VVD). Plv. leden: Leers (CDA), Bremmer (CDA), Korthals (VVD), Van der Stoel
(VVD), Voûte-Droste (VVD), Van Nieuwenhoven (PvdA), Dijksma (PvdA),
Lilipaly (PvdA), Gabor (CDA), De Graaf (D66), Van Gijzel (PvdA), Van den Berg
(SGP), Houda (PvdA), Rosenmöller (GroenLinks), Deetman (CDA), Hendriks,
Van Oven (PvdA), Hoogervorst (VVD), Dittrich (D66), Hillen (CDA), Van Ardenne-van
der Hoeven (CDA), Van Waning (D66), Leerkes (Unie 55+) en Bolkestein (VVD).
 XNoot3Samenstelling: Leden: Lansink (CDA), Schutte (GPV), Van Nieuwenhoven
(PvdA), voorzitter, Van der Heijden (CDA), ondervoorzitter, Van Heemskerck
Pillis-Duvekot (VVD), M. M. H. Kamp (VVD), Doelman-Pel (CDA), Swildens-Rozendaal
(PvdA), Vliegenthart (PvdA), Mulder-van Dam (CDA), Versnel-Schmitz (D66),
Middel (PvdA), Leerkes (Unie 55+), Nijpels-Hezemans (groep-Nijpels), Fermina
(D66), Oedayraj Singh Varma (GroenLinks), Dankers (CDA), Marijnissen (SP),
Essers (VVD), Oudkerk (PvdA), Cherribi (VVD), Sterk (PvdA), Van Boxtel (D66),
Van Vliet (D66) en Van Blerck-Woerdman (VVD). Plv. leden: Soutendijk-van Appeldoorn (CDA), Van der Vlies
(SGP), Lilipaly (PvdA), Esselink (CDA), Rijpstra (VVD), Voûte-Droste
(VVD), Smits (CDA), Dijksman (PvdA), Houda (PvdA), Beinema (CDA), Van den
Bos (D66), Vreeman (PvdA), Rouvoet (RPF), Boogaard (groep-Nijpels), Van Waning
(D66), Sipkes (GroenLinks), De Jong (CDA), Passtoors (VVD), Kalsbeek-Jasperse
(PvdA), J. M. de Vries (VVD), Noorman-den Uyl (PvdA), Bremmer (CDA), Bakker
(D66) en Cornielje (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24400-XV-40.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl