Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2010; Brief regering; Consultatie van een raadsman voorafgaand aan het politieverhoor
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST139341
 2009-2010
 
 32 123 VI
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Justitie
(VI) voor het jaar 2010
 
 
 
 
 Nr. 
 77
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 15 december 2009
 Inleiding
 In vervolg op mijn brief van 15 april jl. (Kamerstukken II 2008–2009,
31 700 VI, nr. 117) informeer ik u hierbij over de gevolgen van
de arresten die de Hoge Raad op 30 juni jl. inzake de uitleg van de arresten
van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens en de fundamentele vrijheden
(EHRM) heeft gewezen over de reikwijdte van artikel 6, derde lid onder c,
en de uitwerking daarvan in regelingen van het College van procureurs-generaal
en de Raden voor rechtsbijstand.
 
 In mijn brief van 15 april jl. heb ik aangegeven te zullen bevorderen
dat zowel het bestaande beleid als de wettelijke regeling inzake de bijstand
van de verdachte door een raadsman worden aangepast. Aanleiding daartoe waren
de arresten van het EHRM in onder meer de zaken Salduz en Panovits. Uit deze
arresten kwam naar voren dat het in het licht van artikel 6 van het Europees
Verdrag voor de Rechten van de Mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) en
artikel 40, tweede lid, sub b, onder III, van het Verdrag inzake de rechten
van het kind noodzakelijk is een regeling te treffen die erin voorziet dat
de verdachte na aanhouding en voorafgaand aan het politieverhoor een consulterend
gesprek kan hebben met een raadsman. De hiervoor genoemde uitspraken van de
Hoge Raad hebben de betekenis van deze uitspraken voor Nederland nader afgebakend.
Met deze brief informeer ik u over de actuele stand van zaken.
 Samenvatting
 In de afgelopen maanden heeft over de implementatie van de uitspraken
van het EHRM overleg plaatsgevonden met onder andere het Openbaar Ministerie,
de politie, de Raden voor rechtsbijstand, de Nederlandse Orde van Advocaten
en de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten. Dit overleg heeft ertoe
geleid dat een conceptaanwijzing van het College van procureurs-generaal nagenoeg
gereed is. In deze conceptaanwijzing wordt voor de aangehouden verdachte de
mogelijkheid van een consult van 30 minuten door een raadsman
geïntroduceerd, zonder dat daarvoor inverzekeringstelling noodzakelijk
is. Tevens is in overleg met genoemde organisaties door de Raden voor rechtsbijstand
een regeling voorbereid voor de toekenning van een piketvergoeding aan de
raadsman voor het door hem te geven consult. Het is de bedoeling dat beide
regelingen na voltooiing, vaststelling en implementatie op 1 april a.s.
in werking treden.
 Tegelijkertijd wordt in overleg met betrokken organisaties bezien hoe
verbeteringen kunnen worden aangebracht in de geldende procedures vanaf aanhouding
van de verdachte tot aan voorgeleiding voor de rechter-commissaris. Ook zal
worden bezien of andere wijzen van financiering dan de huidige vergoedingenstructuur
voor de advocatuur mogelijk zijn. Dit najaar wordt begonnen met de voorbereiding
van het wetsvoorstel inzake de gevolgen van de arresten van het EVRM en de
Hoge Raad.
 De arresten van de Hoge Raad
 De Hoge Raad heeft in drie arresten op 30 juni jl. (LJN BH3079, BH3081
en BH3084) uitgesproken dat een verdachte die door de politie is aangehouden
aan artikel 6 EVRM een aanspraak op rechtsbijstand kan ontlenen die inhoudt
dat hem de gelegenheid wordt geboden om voorafgaand aan het verhoor door de
politie aangaande zijn betrokkenheid bij een strafbaar feit een raadsman te
raadplegen. Uit de rechtspraak van het EHRM kan volgens de Hoge Raad niet
worden afgeleid dat de verdachte recht heeft op de aanwezigheid van een raadsman
bij het politieverhoor. Dit brengt volgens de Hoge Raad mee dat de aangehouden
verdachte vóór de aanvang van het eerste verhoor dient te worden
gewezen op zijn recht op raadpleging van een raadsman. Behoudens in het geval
dat hij ondubbelzinnig afstand heeft gedaan van dat recht, dan wel bij het
bestaan van dwingende redenen als door het EHRM bedoeld, zal hem binnen de
grenzen van het redelijke de gelegenheid moeten worden geboden dat recht te
verwezenlijken. Het voorgaande ziet zowel op aangehouden strafrechtelijk volwassenen
als op aangehouden strafrechtelijk jeugdigen. Indien een aangehouden verdachte
niet dan wel niet binnen redelijke grenzen de gelegenheid is geboden om voorafgaand
aan het eerste verhoor door de politie een raadsman te raadplegen, levert
dat in beginsel een vormverzuim op als bedoeld in art. 359a Sv., aldus de
Hoge Raad. Dat betekent dat een verklaring van een verdachte die daartoe niet
in de gelegenheid is gesteld, in beginsel niet kan bijdragen aan de bewezenverklaring
van het tenlastegelegde feit. Tot zover volgt de Hoge Raad de uitspraken van
het EHRM. De Hoge Raad gaat echter verder dan het EHRM door uit te spreken
dat voor aangehouden jeugdige verdachten geldt dat zij tevens recht hebben
op bijstand door een raadsman of een andere vertrouwenspersoon tijdens het
verhoor door de politie.
 De aanwijzing van het College van procureurs-generaal
 In paragraaf 4.3 van mijn brief van 15 april jl. heb ik aangegeven
dat op verzoek van het College van procureurs-generaal een interne werkinstructie
is opgesteld die erop neerkomt dat de verdachte pro-actief wordt gewezen op
zijn rechten, waaronder het recht op rechtsbijstand van een raadsman. Naar
aanleiding van de uitspraken van de Hoge Raad inzake aangehouden jeugdige
verdachten is de werkinstructie dienovereenkomstig aangepast. De werkinstructie
is in feite een noodmaatregel om snel te voldoen aan de gewijzigde situatie
na de arresten van het EHRM en de HR. In de werkinstructie speelt de inverzekeringstelling
een centrale rol. Inverzekeringstelling kan noodzakelijk zijn direct na aanhouding,
dan wel naderhand als het opsporingsonderzoek daartoe aanleiding geeft. Met
het ingaan van de inverzekeringstelling ontstaat een aanspraak op bijstand
door en het verlenen van een piketvergoeding aan de raadsman. In de tweede
plaats komt door de inverzekeringstelling meer tijd beschikbaar voor
het verhoor van de aangehouden verdachte. De wettelijke termijn van zes uur
die geldt voor het ophouden voor onderzoek na aanhouding van een verdachte
is in veel gevallen te kort om de komst van de raadsman af te wachten en aansluitend
gelegenheid te bieden voor consult van maximaal 30 minuten voorafgaand aan
het verhoor.
 De werkinstructie van het College van procureurs-generaal zal worden vervangen
door een meer uitgewerkte regeling in de vorm van een aanwijzing waarin wordt
geregeld dat indien de aangehouden verdachte van een misdrijf gebruik maakt
van zijn recht op een consult voorafgaand aan het politieverhoor, de raadsman
twee uur de gelegenheid krijgt zich naar het politieburau te begeven, waarna
hij gedurende maximaal 30 minuten met de aangehouden verdachte kan spreken.
 
 In feite wordt met het consult een nieuwe mogelijkheid gecreëerd
als gevolg waarvan de aangehouden verdachte in principe niet meer in verzekering
hoeft te worden gesteld, louter om de komst van de raadsman af te wachten.
De aanwijzing regelt tevens de mogelijke aanwezigheid van een raadsman of
andere vertrouwenspersoon bij het verhoor van aangehouden jeugdige verdachten.
De condities waaronder de raadsman bij het politieverhoor van minderjarige
verdachten aanwezig kan zijn, zijn gelijk aan die van het experiment inzake
de raadsman bij het politieverhoor dat loopt tot mei 2010. De uitkomsten van
de evaluatie van dat experiment betrek ik bij mijn beslissing over de toekomstige
rol van de raadsman bij het politieverhoor.
 De vergoeding
 Op grond van artikel 23, eerste lid, onder a, van het Besluit vergoedingen
rechtsbijstand 2000, ontvangt de raadsman op dit moment voor het verlenen
van een consult voorafgaand aan het politieverhoor een vergoeding van 1,5
punt. Deze honorering is gebaseerd op de bestaande piketvergoeding die wordt
toegekend voor het verlenen van rechtsbijstand tijdens de fase van de inverzekeringstelling.
Alleen raadslieden van aangehouden verdachten die in verzekering worden gesteld
komen in aanmerking voor de piketvergoeding van 1,5 punt. Deze vergoeding
is echter te hoog in verhouding tot de duur van de verleende rechtsbijstand
van maximaal 30 minuten, in verband waarmee – zoals in de vorige paragraaf
is aangegeven – het consult is gecreëerd als nieuwe mogelijkheid
voor de verdachte. In het te wijzigen Besluit vergoedingen rechtsbijstand
2000 zal daarom een aparte titel worden gecreëerd voor het verlenen van
een vergoeding voor een consult van maximaal 30 minuten. Zolang genoemde titel
ontbreekt zal een tijdelijke grondslag worden gecreëerd in de vorm van
een beleidsregel die de Raden voor rechtsbijstand vaststellen op grond van
artikel 7, onderdelen a en b, van de Wet op de rechtsbijstand. Op grond van
deze beleidsregel kennen de Raden voor rechtsbijstand de bij hen ingeschreven
raadslieden een vergoeding toe van 0,75 punt in de gevallen waarin zij als
gevolg van de in de vorige paragraaf genoemde aanwijzing van het College van
procureurs-generaal consultatiebijstand hebben verleend aan aangehouden verdachten.
Voor het verlenen van de vergoeding (subsidie) zullen de raden per geval gebruik
maken van artikel 4:23, derde lid, onder a, van de Algemene wet bestuursrecht.
De vergoeding is slechts van toepassing indien sprake is van een misdrijf
waarvoor inverzekeringstelling mogelijk is.
 Voor bijstand van advocaten aan jeugdigen tijdens het verhoor wordt 1
punt vergoed, tenzij sprake is van daderschap als bedoeld in artikel 47 Sr
van een voltooid misdrijf tegen het leven gericht. De vergoeding bedraagt
in dat geval 4 punten. De beleidsregel van de raden zal van kracht zijn totdat
het te wijzigen Besluit vergoedingen rechtsbijstand 2000 in werking treedt.
 
 Zowel de aanwijzing van het College van procureurs-generaal als de beleidsregel
van de Raden voor rechtsbijstand zullen op 1 april 2010 in werking treden.
Tot die tijd gelden de huidige tijdelijke regelingen. De kosten van de gevolgen
van de arresten van het EHRM en de HR vinden hun dekking binnen de Justitiebegroting.
 Verdere beleidsontwikkeling
 In de inleiding van deze brief gaf ik aan dat in de afgelopen maanden
overleg heeft plaatsgevonden tussen verschillende betrokken partijen. Dat
overleg heeft mede geleid tot een gedeeld besef dat de arresten van het EHRM
en de HR aanleiding geven tot een diepgaander bezinning op de wijze van bejegening
van aangehouden verdachten, in het bijzonder kwetsbare groepen zoals jeugdigen
en zwakbegaafden. Dat besef heeft er inmiddels toe geleid dat op initiatief
van politie, advocatuur, de Raden voor rechtsbijstand en het Openbaar Ministerie
in Utrecht en Rotterdam proeven worden genomen met een nieuwe werkwijze die
inhoudt dat verdachten in een politieregio op één plaats worden
ondergebracht waar zich geconcentreerde faciliteiten bevinden voor verblijf,
onderzoek, rechtsbijstand en verhoor. Ik juich deze initiatieven toe omdat
zij eraan kunnen bijdragen dat wezenlijke verbeteringen worden aangebracht
in de behandeling van verdachten, in een efficiënte gang van zaken op
het politiebureau en in een verantwoorde opsporingspraktijk.
 Daarnaast zal in de komende maanden tussen mij en de verschillende betrokken
partijen nader overleg plaatsvinden over de verdere uitwerking van en mogelijke
andere verbeteringen in de procedure die wordt gevolgd vanaf aanhouding van
de verdachte tot aan de voorgeleiding voor de rechter-commissaris. Ook zal
worden bezien of andere wijzen van financiering dan de huidige vergoedingenstructuur
voor de advocatuur mogelijk zijn. Het resultaat daarvan zal zo mogelijk worden
betrokken bij de voorbereiding van het wetsvoorstel.
 De voorgenomen wetswijziging
 In mijn brief van 15 april jl. gaf ik aan ernaar te streven in 2010
een conceptwetsvoorstel in procedure te brengen, waarbij ik tevens de resultaten
zal betrekken van het thans lopende experiment waarin de raadsman wordt toegelaten
tot het politieverhoor in geval van (kortweg) levensdelicten. Ik handhaaf
dit streven en zal de inhoud van de nieuwe aanwijzing van het College van
procureurs-generaal en de aangepaste regeling van de vergoeding van rechtsbijstand
daarbij betrekken.
 
 De minister van Justitie,
 E. M. H. Hirsch Ballin