Vaststelling begroting van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2006; Brief minister met reactie op advies 'Autonoom of automaat' van de Raad voor het openbaar bestuur (Rob) en de Raad voor de financiële verhoudingen (Rfv)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30300-VII, nr. 11

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

24-11-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

30300-VII nr. 11

15-11-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Samenvatting2. Beschouwing3. InitiatievenEigen inkomsten van gemeentenDifferentiatie tussen gemeentenEmpirisch onderzoek naar beleidsvrijheid van gemeentenBestuurskrachtmeting van gemeenten in de RandstadOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30300-VIIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 27 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 300 VIIVaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2006nr. 11BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIESAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 15 november 2005De Raad voor het openbaar bestuur (Rob) en de Raad voor de financiële
verhoudingen (Rfv) hebben op 8 september 2005 een advies over gemeentelijke
autonomie gepresenteerd. Volgens het voorwoord is het advies, met de titel «Autonoom of automaat?», een reactie op een
brief van 21 november 2003 van de vaste commissie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties uit de Tweede Kamer. In die brief geeft de commissie
aan graag de opvattingen van de beide raden te vernemen «over de lokale
autonomie in relatie tot lokale belastingen». De raden constateren in
het advies dat financiële zelfstandigheid van gemeenten geen inhoud heeft
als zij niet in gelijke mate gepaard gaat met staatsrechtelijke en bestuurlijke
zelfstandigheid, en omgekeerd. Daarom hebben zij de gestelde vraag breder
opgevat.Hoewel het advies niet is gericht aan het kabinet wil ik er toch graag
enige kanttekeningen bij plaatsen omdat er een nauwe samenhang bestaat tussen
de door de beide raden aangesneden thematiek en enkele concrete initiatieven
die ik in de komende maanden wil nemen. Om deze samenhang te verduidelijken
vat ik het advies eerst kort samen en maak er enkele algemene opmerkingen
over. Daarna ga ik nader in op de genoemde initiatieven.1. SamenvattingHet grootste deel van het advies bevat beschouwingen van normatieve aard
over de staatsrechtelijke en maatschappelijke betekenis van gemeentelijke
autonomie en over de functies van de lokale belastingen. De beide raden stellen
in hun advies nog eens vast dat regelgeving en bestuur in ons land niet vanuit
het centrale overheidsgezag behoren plaats te vinden, maar dienen te worden
uitgeoefend door het Rijk én door provincies en gemeenten met als essentieel
kenmerk dat het bestuur zo dicht mogelijk bij de burgers blijft plaatsvinden
en dat provincies en gemeenten, uiteraard binnen bepaalde noodzakelijke grenzen,
in vrijheid en eigen verantwoordelijkheid de hun toevertrouwde
taken en bevoegdheden kunnen uitoefenen. Gemeenten en provincies ontlenen
hun zelfstandige positie en bevoegdheden rechtstreeks aan de Grondwet en de
daarop steunende organieke wetten. Het is voor het Rijk, de provincies en
de gemeenten zaak om te blijven streven naar «goed overheidsbestuur»,
dat zo dicht mogelijk bij de burgers functioneert. Dat wil zeggen dat gemeenten
in staat moeten worden gesteld integrale, op maat toegesneden, innovatieve
en efficiënte maatregelen en voorzieningen te treffen, op basis van een
democratisch gelegitimeerd bestuur. Aldus de Rob en de Rfv in hun advies.De beide raden constateren vervolgens dat de bestuurlijke praktijk in
ernstige mate afwijkt van de bovengeschetste normen. Het Rijk maakt steeds
meer gebruik van bestuurlijke en financiële instrumenten om het lokale
beleid en de lokale beleidsuitvoering te sturen of te beïnvloeden (zoals
bestuursakkoorden, convenanten, prestatieafspraken, financiële sturingsinstrumenten,
monitoring en benchmarking). Vooral specifieke regelingen met een subsidiekarakter
tasten naar de mening van beide raden in hun aard en werking de beleidsvrijheid
van de gemeenten aan. Het effect zou zijn dat gemeenten steeds meer onderworpen
zijn aan kwaliteitsbewaking door het Rijk en er een «verlammend effect»
op het lokaal bestuur ontstaat vanwege de verantwoordings- en afrekencultuur.
Verder constateren de raden dat veel onderwerpen door de wetgever worden en
zijn opgepakt en dat sturing of bemoeienis door het Rijk plaatsvindt vanuit
een centralistische denkwijze en misplaatst gelijkheidsdenken, gebaseerd op
de opvatting dat het voorzieningenniveau en de lastendruk van gemeenten overal
hetzelfde moet zijn.Verder adviseren de raden om de lokale autonomie van gemeenten conform
het vastgelegde in het Europees Handvest inzake lokale autonomie ook vast
te leggen in de Grondwet. Daarmee zou de Nederlandse Grondwet tot uitdrukking
brengen dat lokale autonomie gezien moet worden als een leidend beginsel voor
het openbaar bestuur, conform hetgeen is verankerd in het Handvest. Nederland
heeft het Europees Handvest inzake lokale autonomie – een verdrag van
de Raad van Europa – in 1991 geratificeerd. De uitleg van gemeentelijke
autonomie zou volgens de raden moeten zijn: «een
gebod tot het respecteren, overlaten en inhoud geven van een zo groot mogelijke
beleidsvrijheid van gemeenten. Dit geldt ook ten aanzien van het in het leven
roepen van bijzondere wetgeving, het toekennen van een rol aan gemeenten daarbij
en het aanreiken van taken, bevoegdheden en financiële middelen aan gemeenten».Naast het recht op bestuurlijke autonomie bestaat het recht op financiële
autonomie. De gemeenten zijn echter thans voor 82 procent van hun inkomsten
afhankelijk van de algemene uitkering uit het Gemeentefonds en specifieke
uitkeringen, waarvan de omvang en deels de bestedingsrichting (bij specifieke
uitkeringen) door het Rijk worden vastgesteld. De gemeenten bekostigen thans
ongeveer 9 procent van hun uitgaven uit inkomsten uit eigen belastingen.Volgens de raden wordt met de OZB-plannen van het kabinet, het huidige
eigen belastinggebied met bijna een kwart gereduceerd en wordt de lokale tariefvrijheid
aan banden gelegd. Daarmee wordt volgens de raden een kritische ondergrens
overschreden waardoor de positie van gemeenten als volwaardige bestuurslaag
in het gedrang komt. 2. BeschouwingDe snelle maatschappelijke ontwikkelingen stellen hoge eisen aan de gemeenten.
Burgers vragen met steeds meer nadruk om uiteenlopende en vaak tegenstrijdige
zaken als een veilige woonomgeving, een snelle en adequate dienstverlening
en een lager lastenniveau. Vanuit hun autonome bestuursbevoegdheid worden
gemeenten geacht hierop adequate antwoorden te geven. Bovendien zijn tal van
taken en bevoegdheden in de afgelopen decennia bij wet op gemeentelijk niveau
neergelegd. Mede als gevolg van de geschetste ontwikkelingen is de financiële
ruimte – en ook in meer algemene zin de gemeentelijke bestuurskracht –
op diverse manieren ter discussie komen te staan. Oplossingen zijn en worden
onder meer gezocht in schaalvergroting door herindeling, in allerlei vormen
van intergemeentelijke samenwerking en in de invoering van een dualistische
bestuurswijze.Het advies van de beide raden komt op een moment dat er opnieuw het nodige
op de gemeenten afkomt, c.q. afgekomen is, zoals de beperking van de onroerendzaakbelasting
(OZB), de overdracht van bevoegdheden op grond van de Wet Werk en Bijstand
en de invoering van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO). Het is goed
dat de Rob en de Rfv temidden van deze dynamiek in hun advies even pas op
de plaats maken en opnieuw zicht bieden op de meest gewenste bestuurlijke
verhoudingen in ons land en op de achterliggende overwegingen daarbij. In
het advies worden de democratische, bestuurlijke en financiële normen
voor de verhoudingen tussen Rijk, provincies en gemeenten geëxpliciteerd
en vervolgens geconfronteerd met de ontwikkelingen in de praktijk. Overigens
ligt in dat tweede element, de confrontatie met de bestuurspraktijk, een belangrijke
beperking van het advies omdat de empirische onderbouwing op dat onderdeel
te wensen overlaat. Hoewel het duidelijk is dat gemeenten zich soms «uitvoeringskantoren
van het Rijk» voelen, is het toch van belang meer inzicht te krijgen
in de processen die aan dat gevoel ten grondslag liggen. Het kabinet is van
plan in deze empirische lacune te voorzien. In de volgende paragraaf ga ik
hierop nader in. Het beperkte empirische materiaal dat al wel voorhanden is,
rechtvaardigt overigens niet de stelling dat gemeenten uitvoeringskantoren
zijn van het Rijk. Op verzoek van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten
is de «Commissie Autonomie» onder voorzitterschap van professor
Fleurke aan de slag gegaan. Deze commissie meldt in haar rapport1 dat het beeld van de onmachtige gemeenten die alleen maar doen wat
van bovenaf verordonneerd wordt, niet strookt met de feiten. Ook de veronderstelling
dat in de afgelopen jaren sprake is van recentralisatie via substantiële
toename van centrale normering en centrale beleidsinstrumenten is niet bestand
tegen de feiten. Kortom de relatief zelfstandige gemeente bestaat. Gemeenten
zijn geen lijdzame werktuigen van het Rijk. Ze zijn niet onmachtig, maar spelen
een onmisbare rol in de publieke besluitvorming. Overigens is volgens de commissie
Fleurke de bemoeienis van het Rijk met het gemeentelijk bestuur in instrumentele
zin wel vergroot. De kwaliteitsbewaking van het Rijk via de gemeente in de
vorm van controle-, verantwoordingsen informatieverplichtingen neemt toe.
Het kabinet neemt deze bevinding serieus, zoals onder meer blijkt uit de totstandkoming
van de Code Interbestuurlijke Verhoudingen en het overnemen van de voorstellen
van de commissie Brinkman met betrekking tot het overhevelen van specifieke
uitkeringen naar het gemeentefonds en het vereenvoudigen van de verantwoording
en controle. Tegelijkertijd ervaart het kabinet ook de kracht van de mechanismen
die mede aan de gesignaleerde toename van kwaliteitsbewaking ten grondslag
liggen, zoals de politieke wens tot gelijke behandeling van burgers in gelijke
gevallen, de sectoraal geregelde belangencomplexen en daarmee samenhangende financiële verantwoordingsrelaties en de wens tot het beperken
van lastenstijgingen voor burgers en bedrijven.3. InitiatievenIk ben van plan enkele zaken op de rails te zetten die verband houden
met de thematiek van het Rob/Rfv-advies en daarom hier genoemd moeten worden.Eigen inkomsten van gemeentenOp 28 september jl. heeft de kamerbehandeling van het wetsvoorstel
afschaffing gebruikersdeel OZB op woningen plaatsgevonden. Het wetsvoorstel
is op 4 oktober jl. door de Tweede Kamer aangenomen. In het debat heb
ik aangegeven dat, ook naar aanleiding van het advies van de Rob/Rfv, een
andere normering, een eenvoudiger verdeelsysteem van het gemeentefonds en
een andere samenstelling van het eigen inkomstengebied bespreekbare onderwerpen
zijn. Op dat laatste punt heb ik ook toegezegd om de voorstellen van de commissie
Eenhoorn nader uit te werken. De evaluatie van de normeringssystematiek gemeente-
en provinciefonds zal in 2006 worden afgerond, tevens ten behoeve van de volgende
kabinetsperiode.Differentiatie tussen gemeentenBij de discussie over het eigen inkomstengebied horen ook fundamenteler
vragen over de bestuurlijke verhouding tussen Rijk en medeoverheden. In essentie
gaat dan om de vraag welke vrijheden gemeenten hebben in het genereren van
middelen, het voeren van beleid en de wijze waarop de verantwoording daarover
plaatsvindt. Een relevante vraag, ook gerelateerd aan het eigen inkomstengebied
van gemeenten, is of we verschillen in voorzieningenniveau tussen gemeenten
wenselijk achten. Zo ja, dan ligt een groot belastinggebied in de rede. Zo
nee, dan kan worden volstaan met een klein belastinggebied en een vereveningsmechanisme
tussen belastingcapaciteit en inkomsten uit het gemeentefonds. De voorstellen
die de commissie Eenhoorn in dat kader heeft gedaan zijn belangwekkend. Die
voorstellen zullen in 2006 nader geconcretiseerd moeten worden om het volgende
kabinet in staat te stellen om daar keuzes, in samenhang met die bestuurlijke
verhouding, in te maken. In dit verband stuur ik binnenkort een adviesaanvraag
naar de Rob met het verzoek in te gaan op het verschijnsel «differentiatie
in het openbaar bestuur» aan de hand van een aantal concrete vragen.
Hierbij ben ik geïnteresseerd in een verheldering van het begrip differentiatie
en in de verhouding van het vraagstuk van differentiatie tot het gelijkheidsbeginsel.
Andere relevante aspecten betreffen het antwoord op de vraag of in verband
met Europese verplichtingen of om andere redenen grenzen moeten worden gesteld
aan differentiatie. De door mij gewenste scherpte van de discussie kan worden
bevorderd door deze mede aan de hand van concrete praktijkvoorbeelden te voeren.Empirisch onderzoek naar beleidsvrijheid van gemeentenHet standpunt van de raden zoals verwoord in «Autonoom of automaat?»
en de genoemde rapportage van Fleurke geeft aan dat er nog veel onduidelijkheid
is over de mate waarin de autonomie van gemeenten onder druk staat. De raden
constateren dat veel krachten werkzaam zijn die in de richting van centralisatie
werken, terwijl Fleurke tot de conclusie komt dat het beeld van (onmachtige)
en van bovenaf verordonneerde gemeenten niet juist is. Naar mijn indruk zijn
deze verschillende visies mede te wijten aan een gebrek aan empirische onderbouwing.
Te vaak worden uitspraken gedaan op basis van beelden in plaats
van feiten. Ook de raden vragen zich in het advies af of het debat over autonomie
wel op basis van dezelfde concepten wordt gevoerd en of algemene uitspraken
over de toe- of afname van autonomie wel mogelijk zijn. Alleen al op grond
van deze constatering zijn al te stellige conclusies over de mate van autonomie
voorbarig. Ik ben dan ook van plan mogelijkheden te verkennen om de mate van
autonomie, of beter, de mate van beleidsvrijheid van gemeenten meetbaar te
maken. Terecht vragen de raden zich in het advies af op grond van welke criteria
en indicatoren er conclusies te trekken zijn over het toe- of afnemen van
autonomie. Allereerst zal eenduidigheid moeten ontstaan over een heldere typologie
op basis waarvan beleidsvrijheid is te kwalificeren. Daarnaast komt uiteraard
de vraag aan de orde welke indicatoren geschikt zijn en wat er op basis daarvan
gezegd zou kunnen worden over de feitelijke beleidsvrijheid van gemeenten,
over hoe zij die ervaren en over de mate waarin zij in staat zijn daaraan
invulling te geven.Bestuurskrachtmeting van gemeenten in de RandstadIn de drie randstadprovincies komen de processen en ontwikkelingen die
ik in paragraaf 2 heb aangeduid in scherpere en meer intensieve vorm
op de gemeenten af. Ik wil dan ook in overleg met de betrokken provincies
en de VNG overgaan tot een bestuurskrachtmeting van de 190 gemeenten in de
Randstad, zodat een realistisch beeld ontstaat van de bestuurskracht van de
individuele gemeenten in dit gebied. Ik hanteer daartoe het conceptuele model
voor bestuurskracht zoals dat is uitgewerkt door Prof. Dr. Th. Toonen
(e.a.):Toonen onderscheidt een viertal gemeentelijke rollen:1: Bestuur: het democratisch functioneren,
de betrokkenheid van de burgers, afstand bestuur en bestuurden, toegankelijkheid
en transparantie2: Dienstverlener: aanbieden en produceren
publieke goederen. Het gaat dan om beleid voor collectiviteiten zoals RO,
verkeersveiligheid, parkeerbeleid etc. Het gaat ook om meer individueel beleid
zoals paspoorten, vergunningen etc.3: Participant: deelname in bestuurlijke netwerken.4: Organisatorische eenheid: functioneren
van de organisatie zoals financieel-economische perspectief, personeelsbeleid,
veranderingsprocessen etc.Tevens onderscheidt Toonen drie kwaliteitsniveaus• Betrouwbaarheid: «Niet het feit
dat je de natuurramp niet hebt kunnen voorkomen, maar het gegeven hoe snel
je weer op je benen staat als gemeente telt». Dan tellen zaken als robuustheid,
veerkracht, aanpassingsvermogen, slagvaardigheid, duurzaamheid, grondrechten,
maatschappelijk draagvlak.• Integriteit: onkreukbaarheid, oprechtheid,
behoorlijkheid, legitimiteit, rechtstatelijkheid, wederkerigheid.• Responsiviteit: doelmatigheid, doelgerichtheid,
instrumentaliteit.Waar dat kan zal bij de bestuurskrachtmeting gebruik gemaakt worden van
bestaand materiaal. Er zijn immers in de afgelopen jaren al diverse bestuurskrachtmetingen
uitgevoerd. Bezien kan worden wat de kwaliteit is van die metingen en óf
en hóe ze onderling vergelijkbaar zijn.Voor de zomer van 2006 hoop ik u in een voortgangsrapportage de stand
van zaken ten aanzien van de genoemde trajecten te kunnen melden. De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J. W. RemkesXNoot1Fleurke, F., Commissie Autonomie voor de VNG, brief van de gemeente aan
het Rijk. Over de bestuurlijke verhouding tussen het Rijk en de gemeente,
Den Haag 22 mei 2004. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30300-VII-11.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl