Wijziging van de Kieswet, houdende verlaging van de voorkeurdrempel; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25221, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

16-04-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

25221 nr. 5

14-04-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamI. Algemeen deel 1. Inleiding2. Korte historische schets3. Wenselijkheid van verlaging van de voorkeurdrempel4. De voorkeurstem bij de Eerste-KamerverkiezingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25221Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 33 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 221Wijziging van de Kieswet, houdende verlaging van de voorkeurdrempelnr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 14 april 1997 I. Algemeen deel 1. InleidingMet belangstelling heb ik kennis genomen van het verslag dat is uitgebracht
naar aanleiding van het wetsvoorstel tot verlaging van de voorkeurdrempel.
Ik ben de leden zeer erkentelijk voor hun snelle reactie op het wetsvoorstel.
Het doet mij genoegen dat de leden van de fractie van D66 met instemming hebben
kennis genomen van het wetsvoorstel en dat de leden van de fracties van CDA,
GPV en AOV sympathiek staan ten opzichte van een verlaging van de voorkeurdrempel
tot 25%.De fractie van PvdA wees op het belang dat enerzijds de kandidering door
politieke partijen niet onaantastbaar is en dat anderzijds de politiek niet
mag verworden tot een voortdurende strijd om de gunst van de kiezer.De leden van de CDA-fractie vroegen naar de relatie tussen de aangekondigde
studie naar het Duitse kiesstelsel en de verlaging van de voorkeurdrempel.
Zij spraken de voorkeur uit voor behandeling van het onderhavige wetsvoorstel
in combinatie met de studie naar het Duitse kiesstelsel. Mijn voornemen om
een wetsvoorstel tot verlaging van de voorkeurdrempel in te dienen, heb ik
aangekondigd in het overleg met de Vaste commissie voor Binnenlandse Zaken
op 16 september 1996. Hiermee wordt uitvoering gegeven aan de motie, waarin
de regering werd gevraagd een wettelijke regeling voor te bereiden waardoor
de drempel voor verkiezing met voorkeurstemmen wordt verlaagd (Kamerstukken
II 1993/94, 21 427, nr. 91). Het voorstel dient ertoe om binnen het huidige kiesstelsel de mogelijkheden van de kiezer om de personele samenstelling
van de algemene vertegenwoordigende organen te beïnvloeden te vergroten.
Dit staat op zichzelf genomen los van een discussie over wijzigingen van het
kiesstelsel voor de verkiezingen van de Tweede Kamer als zodanig. Tussen dit
voorstel en de discussie over wijzigingen van het kiesstelsel bestaat dan
ook geen andere relatie dan dat het in beide gevallen gaat om vergroting van
het personele element in de verkiezingen. Een verlaging van de voorkeurdrempel,
kan op korte termijn, namelijk al voor de komende verkiezingen in 1998, tot
stand komen. Ingrijpender wijzigingen van het kiesstelsel naar aanleiding
van de hierboven genoemde discussie zullen zeker niet voor de
komende verkiezingen hun beslag kunnen krijgen. Ik zie kortom geen reden om
de verlaging van de voorkeurdrempel gelijktijdig met de discussie over varianten
van het Duitse kiesstelsel aan de orde te stellen. Ten slotte merk ik in reactie
op de opmerking van de CDA-fractie op dat het niet is uitgesloten dat in de
discussie over wijzigingen van het kiesstelsel varianten aan de orde komen,
waarbinnen het personele element op geheel andere wijze tot uitdrukking komt
dan door de mogelijkheid van het uitbrengen van een voorkeurstem. De discussie
over varianten van het Duitse kiesstelsel is gepland in het komend najaar. 2. Korte historische schetsDe leden van de fractie van de PvdA vroegen naar de ervaringen met de
wijzigingen in de regeling van de verkiezing van kandidaten in 1989. Zij vroegen
of deze ervaringen aanleiding zijn geweest het onderhavige wetsvoorstel in
te dienen. De wijzigingen van 1989 betroffen in eerste instantie technische
wijzigingen, die overigens wel tot effect hadden dat de mogelijkheid om met
voorkeurstemmen te worden gekozen, werd vergroot. De verkiezing van de Tweede
Kamer vond voor het eerst in 1994 onder het nieuwe stelsel plaats. Geen van
de toen met voorkeur gekozen kandidaten, zou niet zijn gekozen onder het oude
stelsel. Wel werden bij de verkiezingen in 1994 in verhouding tot eerdere
verkiezingen, met uitzondering van die in 1986, veel voorkeurstemmen uitgebracht.
Het is niet bekend of dit te maken heeft gehad met de nieuwe regeling. Ik
wijs er wel op dat de technische wijzigingen van 1989 veel moeilijker aan
de kiezer zijn uit te leggen dan de verlaging van de kiesdrempel die nu wordt
voorgesteld. De drempels van vóór en na de totstandkoming van
de huidige Kieswet zijn beiden 50%, thans 50% van de kiesdeler, vóór
1989 50% van de lijstkiesdeler. Het uitleggen van het verschil tussen kiesdeler
en lijstkiesdeler is aanmerkelijk ingewikkelder dan de toelichting op het
voorstel dat voortaan slechts de helft van het aantal stemmen in vergelijking
met het huidige systeem, nodig is om met voorkeur te worden gekozen.De ervaringen met de nieuwe regeling zijn voor mij overigens geen reden
geweest het voorstel tot verlaging van de voorkeurdrempel in te dienen. Ik
wijs allereerst op de reeds hiervoor genoemde motie in de tweede plaats op
het overleg met de Vaste commissie voor Binnenlandse Zaken over het gemengde
kiesstelsel van 16 september 1996 (Kamerstukken II 1996/97, 21 427, nr.
158). Aanleiding voor mijn mededeling tijdens dat overleg, dat ik een voorstel
tot verlaging van de voorkeurdrempel zou indienen, vormde voor mij de wenselijkheid
van vergroting van de mogelijkheid voor de kiezer om de personele samenstelling
van de vertegenwoordigende organen te beïnvloeden. 3. Wenselijkheid van verlaging van de voorkeurdrempelDe leden van de fractie van de PvdA vroegen naar mijn oordeel over de
kans dat voor kandidaten van grote partijen een succesvolle voorkeuractie
aanzienlijk reëler is dan voor kandidaten van kleinere partijen. Op dit
gegeven heb ik in de memorie van toelichting gewezen omdat dit, zoals ook
de Kiesraad in zijn advies heeft aangegeven, een aspect is dat bij de verlaging
van de voorkeurdrempel onder ogen moet worden gezien. Dat dit effect zich
voordoet acht ik niet van groot belang. Ik heb het vooral vanuit informatief
oogpunt in de memorie van toelichting opgenomen. De mogelijkheid van het uitbrengen
van de voorkeurstem brengt met zich dat naarmate het totale aantal kiezers
van een partij toeneemt het percentage van die kiezers dat nodig is om de
voorkeurdrempel te halen afneemt. De kandidaat van een kleine partij heeft
een hoger percentage van de kiezers op zijn partij nodig dan de kandidaat
van een grotere partij. Dat betekent dat een voorkeuractie voor
een kandidaat van een grote partij onder kiezers van de partij een grotere
kans op succes zal hebben dan voor kandidaten van kleine partijen. Anderzijds
zijn er bij grote partijen ook meer concurrerende kandidaten. Van belang is
dat het hier een verschil in percentages betreft. Het absolute aantal kiezers
dat nodig is om bij voorkeur te worden gekozen is voor alle kandidaten gelijk.
Voorts is nog van belang dat een voorkeuractie ook tot effect kan hebben dat
kiezers hun stem uitbrengen op de kandidaat op wie de voorkeuractie zich richt,
terwijl zij anders een stem zouden hebben uitgebracht op een kandidaat van
een andere partij.De fractie van de PvdA verzoekt de regering op korte termijn een emancipatie-effectrapportage
te doen uitvoeren naar de gevolgen van de verlaging van de voorkeurdrempel.
Met de ratio achter dit verzoek, namelijk dat het van belang is te weten wat
de te verwachten effecten zijn van een verlaging van de voorkeurdrempel voor
de deelname van vrouwen in algemeen vertegenwoordigende organen, kan ik instemmen.
Deze effecten moeten worden meegewogen bij de beoordeling van het voorstel.
In de memorie van toelichting besteedde ik hieraan reeds aandacht. Een emancipatie-effectrapportage
acht ik echter een te zwaar middel, nu de te verwachten effecten, voor zover
die al kunnen worden voorspeld, ook zonder een dergelijke rapportage kunnen
worden aangegeven. Een dergelijke rapportage zou naar verwachting uit de volgende
elementen bestaan: een fictieve berekening op basis van de uitslag van de
laatstgehouden verkiezingen voor de Tweede Kamer, de te verwachten gevolgen
van het meer personele element in de verkiezingen voor de kandidering van
vrouwen en zo mogelijk enig rechtsvergelijkend onderzoek. Voor wat betreft
het laatste wijs ik er op dat, met uitzondering van Israël, geen ander
land ter wereld een stelsel van evenredige vertegenwoordiging kent waarbij
het kiesgebied ongedeeld is. Dit betekent dat rechtsvergelijkend onderzoek
zeer beperkt van waarde is, nog afgezien van de verschillen in politieke cultuur
die de betekenis van de resultaten van rechtsvergelijkend onderzoek voor de
Nederlandse situatie relativeren.Op grond van de uitslag van de verkiezingen van 1994 kan worden geconcludeerd
dat tamelijk veel voorkeurstemmen op vrouwen werden uitgebracht. Zeven van
de 22 kandidaten die de drempel van 50% behaalden, negen van de 33 vrouwen
die de drempel van 25% behaalden en 21 van de 52 kandidaten die de drempel
van 10% behaalden, waren vrouwen. Met name de eerste vrouw op de lijst krijgt
doorgaans veel stemmen. Wat de invloed is van versterking van het personele
element voor de mogelijkheid van vrouwen om te worden gekozen valt niet te
voorspellen. Ik ga ervan uit dat partijen niet minder dan thans vrouwen zullen
kandideren omdat mannen een hoger «kiezerspotentieel» zouden hebben.
Daar geeft het stemgedrag van 1994 in geen geval enige aanleiding toe. Ook
bij een verlaging van de voorkeurdrempel houden partijen het heft in handen
bij de vaststelling van de volgorde van de lijst, en kunnen zij zichzelf ook
vanuit emancipatorisch oogpunt eisen stellen. Ik denk daarbij overigens niet
alleen aan de positie van vrouwen, maar ook aan die van minderheden. Onvoorspelbaar
acht ik hoe verschillende lobbygroeperingen, waaronder vrouwenorganisaties,
maar bijvoorbeeld ook vakbonden en milieugroeperingen zich zullen gaan inzetten
voor de verkiezing van hun welgezinde kandidaten bij een verlaging van de
voorkeurdrempel. Ook dit zal invloed kunnen hebben op de uitslag.Ik wijs voorts op de emancipatie-effectrapportage over het gemengde kiesstelsel
waarin wordt geconcludeerd dat het zonder meer vast staat dat het bestaande
kiesstelsel van evenredige vertegenwoordiging met een lijstenstelsel toegepast
in één kiesdistrict de meeste kansen biedt voor vrouwen om gekozen
te worden. Dit stelsel blijft volstrekt overeind met een verlaging van de
voorkeurdrempel. Ten slotte wijs ik er in dit verband op dat uit
literatuur een gematigd positief beeld naar voren komt over het effect van
de voorkeurstem voor vrouwen.Op grond van het bovenstaande concludeer ik dat er geen aanleiding is
te veronderstellen dat kiezers niet geneigd zullen zijn hun stem op een vrouw
uit te brengen. Ik meen dat het tot de verantwoordelijkheid van partijen behoort
om vrouwen een volwaardige plaats te geven op de kandidatenlijst. In hoeverre
de uitslag beïnvloed zal worden door activiteiten van lobbygroeperingen,
en in hoeverre dat in het nadeel zal werken voor vrouwen, is onvoorspelbaar.
Ook in dit opzicht zie ik geen aanleiding te veronderstellen dat daarbij nu
juist vrouwen negatieve effecten zullen ondervinden.Ten slotte wijs ik er op dat uit navraag bij onderzoekers is gebleken,
dat het niet mogelijk is om voor de derde week van mei een emancipatie-effectrapportage
te doen uitvoeren. Gezien het feit dat op grond van mij beschikbare gegevens
ook reeds een beeld kan worden geschetst van de mogelijke gevolgen voor vrouwen,
ben ik niet op het verzoek van de leden van de PvdA-fractie ingegaan.De fractie van de PvdA vraagt naar een oordeel over de suggestie van de
Nederlandse Vereniging voor Vrouwenbelangen om op kandidatenlijsten duidelijk
te maken of de kandidaat een man of een vrouw is door verplicht te stellen
achter de naam «(v)» of «(m)» te plaatsen. Het verband
tussen deze kwestie en het wetsvoorstel is mij niet duidelijk. Dit neemt niet
weg dat ik uiteraard bereid ben hier mijn opvatting over deze kwestie te geven.
Kort gezegd komt die er op neer dat er voldoende mogelijkheden zijn voor kandidaten
om indien zij dat wensenaan de kiezer duidelijk te maken van welk
geslacht zij zijn. Het is een zaak van de kandidaat en de betrokken politieke
partij om duidelijk te maken om wie het op de kandidatenlijst gaat. Indien
zij daarvoor een nadere aanduiding van het geslacht van belang vinden, dan
bestaat de mogelijkheid «(v)» of «(m)» achter de naam
te plaatsen. Ik ben voornemens de regeling in het Kiesbesluit van de tenaamstelling
op de kandidatenlijsten te vereenvoudigen en aan te passen aan hetgeen maatschappelijk
gebruikelijk is. Ik overweeg daarbij niet, zoals uit het bovenstaande blijkt,
het plaatsen van bedoelde aanduiding verplicht te stellen.De leden van de fracties van CDA, AOV en GPV gaven aan in te stemmen met
de door mij voorgestelde hoogte van de voorkeurdrempel van 25% van de kiesdeler,
met dien verstande dat enkele vragen werden gesteld over de hoogte van de
drempel voor gemeenteraadsverkiezingen. Ook de leden van de fracties van PvdA
en SGP stelden vragen over de voorkeurregeling bij gemeenten. Op dit punt
zal ik hieronder nog ingaan. De leden van de fractie van D66 vroegen nader
in te gaan op een verdere verlaging van de drempel, hoewel zij zelf ook aarzelend
tegenover een verdere verlaging staan, vanwege een eventuele concurrentieslag
tussen kandidaten van dezelfde partij. De fractie van D66 wijst er op dat
het ontegenzeglijk zo is dat een verlaging van de voorkeurdrempel naar 25%
slechts een gering effect zal hebben, terwijl de voorkeurdrempel van 10% daadwerkelijk
zoden aan de dijk zet. Dat een verlaging van de voorkeurdrempel slechts een
gering effect zal hebben betwijfel ik. Op grond van de uitslag van de verkiezingen
van de Tweede Kamer van 1989 en 1994 kan weliswaar worden geconcludeerd dat
bij een verlaging van de drempel naar 25% slechts een gering aantal personen
zou zijn gekozen dankzij de verlaging, maar ik wil deze cijfers nadrukkelijk
relativeren. Immers bij de verkiezingen in 1989 en 1994 gold nog geen drempel
van 25% van de kiesdeler. Ik ga ervan uit dat, mits de kiezer op de hoogte
is van de vergroting van zijn mogelijkheden om met behulp van een voorkeurstem
een bepaalde kandidaat aan een zetel te helpen, zij of hij eerder geneigd
zal zijn een voorkeurstem uit te brengen. Uiteraard moet de kiezer dan wel
op de hoogte worden gesteld van de verlaging van de voorkeurdrempel.1De leden van de fracties van GPV en AOV vroegen naar voorlichtingsactiviteiten
op dit punt. Ik zal in de voorlichtingscampagne die voor de verkiezingen van
1998 wordt gehouden, ruimschoots aandacht besteden aan de verlaging van de
voorkeurdrempel (mits deze tot stand komt uiteraard).De leden van de fractie van D66 vroegen naar de gevolgen van een verlaging
van de voorkeurdrempel tot 10% voor de verkiezingen van 1994. Zoals in de
memorie van toelichting reeds is aangeven behaalden 52 kandidaten deze drempel.
Slechts één van deze kandidaten zou zijn gekozen dankzij de
verlaging van de drempel. Dit betreft een kandidaat van Groen Links, te weten
mw. Oedayraj Singh Varma, die zou zijn verkozen «ten koste» van
een kandidaat die de drempel van 10% ook haalde, maar die minder stemmen behaalde
dan zij. Op de lijst van GroenLinks behaalden acht kandidaten de drempel van
10%. Omdat aan de lijst vijf zetels werden toegekend, zouden drie kandidaten
die de drempel haalden niet voor een zetel in aanmerking zijn gekomen. De
kandidaten zouden dan gekozen zijn verklaard in de volgorde van het aantal
op hen uitgebrachte stemmen. Voor de volledigheid voeg ik hieraan nog toe
dat zes kandidaten van lijsten die geen zetel behaalden, de drempel van 10%
van de kiesdeler haalden en één kandidaat van een dergelijke
lijst de drempel van 25%.De leden van de fractie van D66 merkten op over het in de memorie van
toelichting genoemde nadeel van een lage drempel dat aan de mogelijkheden
van de partij om een evenwichtig samengestelde fractie te bereiken te veel
afbreuk wordt gedaan, dat in het voorstel van de regering tot wijziging van
het kiesstelsel, partijorganisaties voor de samenstelling van de fractie ook
in belangrijke mate afhankelijk worden van de persoonlijke aantrekkingskracht
van hun kandidaten. Dit is naar mijn mening slechts in beperkte mate het geval.
Kenmerkend voor het gemengde kiesstelsel is dat zowel op landelijk als op
districtsniveau een lijstenstelsel wordt gehanteerd en er op basis van evenredige
vertegenwoordiging wordt gekozen bij de landelijke en de districtsverkiezingen.
Het personele element wordt bij invoering van dat stelsel in die zin versterkt
dat partijen niet uitsluitend op landelijk niveau een aantrekkelijke lijsttrekker
moeten kandideren, maar ook in de vijf districten een aansprekende kandidaat
moeten stellen. Dit biedt voldoende ruimte om te waken over een evenwichtig
samengestelde fractie. Een dergelijke ruimte wil ik ook bieden bij het voorstel
tot verlaging van de voorkeurdrempel, omdat ik dat van groot belang acht voor
het goed functioneren van de vertegenwoordigende organen. Anderzijds wil ik
de kiezer meer dan thans de mogelijkheid bieden de personele samenstelling
van de vertegenwoordigende organen te beïnvloeden. Ik vind in de argumenten
van de fractie van D66 geen reden een voorstel voor verdere verlaging te doen.
Voor de verkiezing van de Tweede Kamer betekent de drempel van 25% van de
kiesdeler dat ongeveer 15 000 stemmen nodig zijn om met voorkeur te worden
verkozen. Dat acht ik een reële drempel, die overigens goed gehaald moet
kunnen worden door kandidaten die er in slagen een goede relatie te verkrijgen
met een groep kiezers. Ik wijs er in dit verband op dat in 1994 drie van de
vijf gekozen kandidaten van GroenLinks deze drempel haalden. Bij een verlaging
van de drempel tot 25% zullen partijen reeds gedwongen worden zich bij de
kandidaatstelling rekenschap te geven van het «kiezerspotentieel»
van de kandidaten.De fractie van D66 vroeg voorts aandacht te besteden aan het voorstel
dat destijds door de fractievoorzitter van de VVD is gedaan om in het geheel
geen voorkeurdrempel meer te hanteren, maar kandidaten gekozen te verklaren
in volgorde van het aantal op hen uitgebrachte stemmen. Een standpunt van
dezelfde strekking nam het lid Ernsting van de Commissie-De Koning in. In
de memorie van toelichting ga ik hierop reeds in onder 3a. Zoals daar reeds
is aangegeven kleeft aan de enkelvoudige voorkeurstem het bezwaar
dat de eerste voorkeur van de kiezers extra zwaar telt, omdat met de verdere
voorkeuren van andere kiezers geen rekening kan worden gehouden. Een verkiezing
op grond van voorkeurstemmen kan tot gevolg hebben dat een kandidaat wordt
gekozen ten koste van een hoger geplaatste kandidaat aan wie een meerderheid
van de kiezers bij de keuze tussen die twee kandidaten de voorkeur zou hebben
gegeven. Dit bezwaar wordt groter naarmate de voorkeurdrempel lager wordt.
Bij een voorkeurdrempel van 0 is dit bezwaar het grootst. Een dergelijk systeem
doet onvoldoende recht aan de voorkeur van alle kiezers te samen. Indien men
de volgorde van de keuze van de kandidaten geheel aan de kiezers wil overlaten,
is uitsluitend een systeem waarin de kiezer de kandidaten in de volgorde van
zijn voorkeur kan nummeren, verantwoord. Indien men een zodanig systeem onwenselijk
acht vanwege de ingewikkeldheid, zoals ik, dan dient de volgorde van de lijst
niet door een zeer kleine groep kiezers te kunnen worden doorbroken en moet
een reële voorkeurdrempel worden gehanteerd.De leden van de fractie van de SGP gaven te kennen geen behoefte te hebben
aan een verlaging van de voorkeurdrempel. Zij waren van mening dat dit de
balans tussen de invloed van de partij en de kiezer te zeer zou doen doorslaan
naar de invloed van de kiezer. Indien, aldus de leden van deze fractie, de
volgorde op de kandidatenlijst in overwegende mate wordt beïnvloed door
de kiezer, dan is er sprake van onderwaardering voor het functioneren van
politieke partijen als belangrijke dragers van het politieke bestel. Ik acht
politieke partijen van groot belang voor het functioneren van de democratie.
Evenzeer echter hecht ik een groot belang aan de uitspraak van de kiezers,
niet alleen voor wat betreft hun keuze voor een lijst, maar ook voor wat betreft
hun keuze voor een kandidaat. Naar mijn mening biedt de huidige voorkeurdrempel,
anders dan de SGP-fractie van mening is, kiezers te weinig mogelijkheid om
de personele samenstelling van de algemeen vertegenwoordigende organen te
beïnvloeden. Daarom heb ik een verlaging van de voorkeurdrempel voorgesteld.
Onder meer omdat ik de invloed van politieke partijen op de samenstelling
van vertegenwoordigende organen ook van groot belang vindt, heb ik een verlaging
van de drempel tot 25% van de kiesdeler voorgesteld, en niet een verdere verlaging.
In mijn ogen is aldus een juist evenwicht tussen de invloed van kiezers enerzijds
en politieke partijen anderzijds gevonden. Dat geldt evenzeer indien verschillende
partijen gezamenlijk een lijst hebben ingediend.De fracties van PvdA, CDA, SGP, GPV en AOV vroegen aandacht voor de regeling
van de voorkeurstem voor gemeenten. De CDA-fractie vroeg waarom de lagere
drempel niet van toepassing is voor gemeenten met minder dan 20 000 inwoners.
De SGP vroeg een meer uitgebreide beschouwing over de argumenten van dat deel
van de Kiesraad dat niet voelde voor een verlaging van de voorkeurdrempel
voor gemeenten. De AOV gaf aan dat voorzichtigheid is geboden bij verlaging
van de drempel voor alle gemeenten met meer dan 20 000 inwoners.In eerste instantie heb ik overwogen de drempel voor alle gemeenten te
verlagen. Het relatieve aantal stemmen dat nodig is om de voorkeurdrempel
te behalen, derhalve het percentage stemmen van het totale aantal uitgebrachte
stemmen, neemt toe naarmate er minder zetels te verdelen zijn. Ik zag daarom
geen reden voor gemeenten een uitzondering te maken. Ik heb mij er echter
door de Kiesraad van laten overtuigen dat een verlaging van de voorkeurdrempel
voor kleine gemeenten niet wenselijk is. Het absolute aantal stemmen dat nodig
is om die drempel te behalen wordt dan zo klein dat de volgorde van de lijst
door acties onder bijvoorbeeld familieleden en vrienden al kan leiden tot
een doorbreking van de lijstvolgorde. Een dergelijk effect acht ik ongewenst.
Anderzijds zie ik geen enkele reden alle gemeenten uit te zonderen.
In de grote steden bijvoorbeeld wonen meer kiezers dan in de provincie Flevoland.
Maar ook in middelgrote gemeenten is de drempel voldoende hoog om partijen
de mogelijkheid te geven voor een evenwichtige samenstelling van de raadsfractie
te zorgen. Wat de argumenten zijn van het deel van de Kiesraad dat voorstander
is van handhaving van de huidige drempel voor alle gemeenten, weet ik niet.
In het advies wordt slechts gesteld dat dit deel meent dat ook bij grotere
gemeenten overwegende bezwaren kunnen gelden (tegen een verlaging van de voorkeurdrempel).
Deze visie deel ik om de hiervoor gegeven redenen niet. Dat de grens van 20 000
inwoners arbitrair is, besef ik ten volle, maar dat geldt voor iedere andere
grens evenzeer.De PvdA-fractie vraagt of niet het gevaar bestaat dat de noodzakelijke
doorstroming van gemeenteraadsleden ongedaan wordt gemaakt door het opzetten
van voorkeuracties en of dit met name in bepaalde delen van het land zal gebeuren.
Ik kan niet uitsluiten dat het zal voorkomen dat partijen een doorstroming
willen bevorderen, maar door de kiezers worden «teruggefloten»
omdat massaal voorkeurstemmen worden uitgebracht op reeds jarenlang bekende
politici die op zogenoemde onverkiesbare plaatsen op de kandidatenlijst zijn
gezet. Er is echter geen aanleiding om te veronderstellen dat de voorkeurstem
vooral een conserverende werking heeft. Evenzeer kan het voorkomen dat voorkeurstemmen
worden uitgebracht op nieuwkomers die een grote groep kiezers achter zich
weet te scharen. Indien kiezers invloed wordt gegeven, kunnen zij deze gebruiken,
ook tegen de wensen van de partijen in. Of voorkeuracties met name in bepaalde
delen van het land zullen worden gevoerd, weet ik niet. Dat acht ik ook niet
van groot belang. Het is volstrekt legitiem om te proberen kiezers achter
zich te scharen. Reden voor dit wetsvoorstel is de band tussen kiezer en gekozene
te versterken. Een persoonlijk contact met de kiezer ook met het oog op de
eigen verkiezing, kan daaraan een bijdrage leveren.De fractie van de PvdA vraagt voorts in te gaan op de opmerking van de
Kiesraad dat in kleine gemeenten het ronselen van volmachtstemmen aantrekkelijker
kan worden. De Kiesraad haalt onder punt 3.1 van zijn advies met instemming
de passage uit de aan hem voorgelegde concept-memorie van toelichting aan
waarin gesteld wordt dat het geen reden is om van verlaging van de voorkeurdrempel
bij verkiezingen voor provinciale staten en gemeenteraden af te zien omdat
bij die verkiezingen al relatief veel voorkeurstemmen worden uitgebracht en
evenmin vanwege de mogelijkheid dat het ronselen van volmachtstemmen in kleine
gemeenten aantrekkelijker zal worden. De Kiesraad bevestigt noch ontkent dat
dit laatste het geval zal zijn. Uit de definitieve versie van de memorie van
toelichting is de opmerking over het ronselen van voorkeurstemmen in kleine
gemeenten geschrapt, omdat in het wetsvoorstel zoals dat is ingediend bij
de Tweede Kamer voor kleine gemeenten geen verlaging van de voorkeurdrempel
wordt voorgesteld.Naar aanleiding van het verzoek van de fractie van de GPV is voor enkele
kleine, middelgrote en grote gemeenten en voor enkele provincies aan de hand
van de uitslag van de laatstgehouden verkiezingen, berekend wat de gevolgen
van verlaging van de voorkeurdrempel tot 25% bij deze verkiezingen zouden
zijn geweest. De cijfers hebben geen betrekking op kandidaten van partijen
waaraan geen zetel is toegekend, omdat aan deze kandidaten nimmer een zetel
kan worden toegekend. Vooraf maak ik ook bij deze cijfers de opmerking dat
zij niet meer geven dan een indicatie van de gevolgen van de verlaging van
de drempel, omdat de verkiezingen waaraan de cijfers zijn ontleend plaatsvonden
onder de drempel van 50% van de kiesdeler en niet gemeten kan worden welke
invloed een verlaging van de drempel zou hebben op de stemuitbrenging door
de kiezers. Kleine gemeenten (minder dan 20 000 inwoners):Smilde: kleine 10 000 inwoners, 13 raadszetels, kiesdeler
377 6/13. De drempel van 50% werd door 7 kandidaten behaald, geen daarvan
is gekozen dankzij voorkeurstemmen.De drempel van 25% werd door 10 kandidaten behaald, één
daarvan zou zijn gekozen dankzij verlaging van de drempel.Bleiswijk: kleine 10 000 inwoners, 13 zetels, kiesdeler
4813 7/13.De drempel van 50% werd door 5 kandidaten behaald, geen daarvan is gekozen
dankzij voorkeurstemmen.De drempel van 25% werd door 10 kandidaten behaald, geen daarvan zou zijn
gekozen dankzij verlaging van de drempel, één daarvan zou niet
zijn gekozen omdat op de lijst waarop hij kandidaat stond onvoldoende zetels
werden toegekend.Monster: ruim 19 000 inwoners, 17 raadszetels, kiesdeler
633 12/17.De drempel van 50% werd door 11 kandidaten behaald, geen daarvan is gekozen
dankzij voorkeurstemmen.De drempel van 25% werd door 14 kandidaten behaald, 3 daarvan zouden zijn
gekozen dankzij verlaging van de drempel.Middelgrote gemeenten (20 000–100 000 inwoners):Heemskerk: ruim 35 000 inwoners, 23 zetels, kiesdeler
721 20/23.De drempel van 50% werd door 8 kandidaten behaald, één daarvan
is gekozen dankzij voorkeurstemmen.De drempel van 25% werd door 13 kandidaten behaald, één
daarvan zou zijn gekozen dankzij verlaging van de drempel.Middelburg: ruim 40 000 inwoners, 27 (29) zetels, kiesdeler
704 11/27 (587) (betreft gegevens van de verkiezingen in 1994 en, tussen haakjes,
de herindelingsverkiezingen in 1996) De drempel van 50% werd door 11 (12)
kandidaten behaald, één (één) daarvan is gekozen
dankzij voorkeurstemmen.De drempel van 25% werd door 17 kandidaten behaald, geen (één)
daarvan zou zijn gekozen dankzij verlaging van de drempel.Ede: iets minder dan 100 000 inwoners, 37 zetels, kiesdeler
1350 29/37.De drempel van 50% werd door 8 kandidaten behaald, geen daarvan is gekozen
dankzij voorkeurstemmen.De drempel van 25% werd behaald door 22 kandidaten, geen daarvan zou zijn
gekozen dankzij verlaging van de drempel.Grote gemeenten (meer dan 100 000 inwoners):Groningen: ruim 170 000 inwoners, 39 raadszetels, kiesdeler
4231 21/55.De drempel van 50% werd door 13 kandidaten behaald, geen daarvan is gekozen
dankzij voorkeurstemmen.De drempel van 25% werd door 19 kandidaten behaald, één
daarvan zou zijn gekozen dankzij verlaging van de drempel.Den Haag: ruim 440 000 inwoners, 45 raadszetels, kiesdeler
4295 44/45.De drempel van 50% werd door 16 kandidaten behaald, één
daarvan is gekozen dankzij voorkeurstemmen.De drempel van 25% werd door 26 kandidaten behaald, 3 daarvan zouden zijn
gekozen dankzij verlaging van de drempel.Rotterdam: ruim 600 000 inwoners, 45 zetels, kisdeler
5651 25/45.De drempel van 50% werd door 15 kandidaten behaald, geen daarvan is gekozen
dankzij voorkeurstemmen.De drempel van 25% werd door 20 kandidaten behaald, 4 daarvan zouden zijn
gekozen dankzij verlaging van de drempel.Maastricht: ruim 117 000 inwoners, 39 zetels, kiesdeler
1477 11/39.De drempel van 50% werd door 14 kandidaten behaald, twee daarvan zijn
gekozen dankzij voorkeurstemmen.De drempel van 25% werd door 27 kandidaten behaald, zeven daarvan zouden
zijn gekozen dankzij verlaging van de drempel. ProvinciesGroningen: ruim 550 000 inwoners, 55 zetels, kiesdeler
4231 21/55.De drempel van 50% werd door 14 kandidaten behaald, geen daarvan is gekozen
dankzij voorkeurstemmen.De drempel van 25% werd door 20 kandidaten behaald, geen daarvan zou zijn
gekozen dankzij verlaging van de drempel.Utrecht: ruim 1 miljoen inwoners, 63 zetels, kiesdeler 6834
30/63.De drempel van 50% werd door 13 kandidaten behaald, geen daarvan is gekozen
dankzij voorkeurstemmen.De drempel van 25% werd door 25 kandidaten behaald, geen daarvan zou zijn
gekozen dankzij verlaging van de drempel.Zuid-Holland: ruim 3,3 miljoen inwoners, 83 zetels, kiesdeler
 14 190 22/83.De drempel van 50% werd door 17 kandidaten behaald, geen daarvan is gekozen
dankzij voorkeurstemmen.De drempel van 25% werd door 25 kandidaten behaald, geen daarvan zou zijn
gekozen dankzij verlaging van de drempel.Limburg: ruim 1,1 miljoen inwoners, 63 zetels, kiesdeler 6450
61/63.De drempel van 50% werd door 15 kandidaten behaald, één
daarvan is gekozen dankzij voorkeurstemmen.De drempel van 25% werd behaald door 22 kandidaten, drie daarvan zouden
zijn gekozen dankzij verlaging van de drempel. 4. De voorkeurstem bij de Eerste-KamerverkiezingNaar aanleiding van de vraag van de fractie van de PvdA om in te gaan
op de suggestie van de Kiesraad om in de notitie over de positie van de Eerste
Kamer in te gaan op de voorkeurstem bij de verkiezing van de leden van de
Eerste Kamer, merk ik ten slotte op, dat dit niet goed in de gekozen opzet
van de notitie past en dat er om die reden vanaf is gezien.De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken,J. Kohnstamm XNoot1Norderval concludeert dat de mogelijkheid om voorkeurstemmen uit te brengen
in het voordeel van vrouwelijke kandidaten werkt (Norderval, I., «Party
and Legislative Participation among Scandinavian Women», in: West European
Politics, vl. 8, no. 4, 1985, p. 82). Anderzijds blijkt dat resultaten in
de Duitse deelstaat Beieren geen positief effect voor vrouwen met zich meebrengen,
evenmin werd tot een negatief effect geconcludeerd (Beate Hoecker in Rule,
W., and J. F. Zimmerman, Electoral Systems in Comparatative Perspective:
Their Impact on Women and Minorities, Greenwood Press, Wetsport, Connecticut,
1994) Overigens wordt gewezen op studies naar de gevolgen van andere mogelijkheden
om de lijstvolgorde te doorbreken, waarvan wordt geconcludeerd dat dit in
het voordeel van vrouwen werkt (Leijenaar, M. De geschade heerlijkheid. Politiek
gedrag van vrouwen en mannen in Nederland, 1918–1988, SDU, 's-Gravenhage,
1989; Rein Taagepera in het hiervoor genoemde boek van Rule e.a.). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25221-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl