Dierenwelzijn; Brief regering; Nadere informatie over de bestrijdingsmaatregelen Q-koorts
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST139305
 2009-2010
 
 28 286
 Dierenwelzijn
 
 
 
 
 Nr. 
 350
 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT, EN
VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 16 december 2009
 
 Met deze brief informeren wij u nader over de bestrijdingsmaatregelen
zoals deze in de brief van 9 december (kamerstuk 28 286, nr. 340)
en het Algemeen Overleg van 10 december jongstleden reeds zijn aangekondigd.
Om te komen tot een goede bestrijdingsaanpak hebben wij ten aanzien van het
testen van dieren en de dodingsmethode van dieren aanvullend advies gevraagd
aan de deskundigen. Dit advies hebben wij dinsdag 15 december 2009 ontvangen
en is als bijlage bijgevoegd bij deze brief.
Ook gaan wij in deze brief in op onze communicatiestrategie zoals toegezegd
in het Algemeen Overleg van 1 oktober en 11 november jl. (kamerstuk
28 286, nrs. 319 en 337).
 
 In het advies van 4 december geven deskundigen aan dat de reeds ingezette
maatregelen een positief effect zullen hebben op de vermindering van het aantal
mensen dat ziek zal worden door Q-koorts. Cruciaal in ons beleid is en blijft
de verplichte vaccinatie van melkgeiten en melkschapen. De eerste indrukken
zijn positief, maar hoe groot het daadwerkelijke effect is van dit vaccin
kunnen we pas evalueren na het lammerseizoen 2010. Door de beperkte beschikbaarheid
van het vaccin kon in 2009 slechts een deel van de dieren in Nederland gevaccineerd
worden. Daarmee moeten we rekening houden bij de te nemen maatregelen. De
deskundigen geven ook aan dat met de huidige aanpak, besmette bedrijven tijdens
het komende lammerseizoen toch nog een risico kunnen vormen voor de volksgezondheid.
Wij hebben besloten dit risico te verkleinen, zoals ook aangegeven in het
Algemeen Overleg van 10 december jl.
 Ruimen
 Een pakket van maatregelen dat de bescherming van de volksgezondheid maximaliseert
en het aantal te doden dieren minimaliseert, verdient de voorkeur.
 
 In onze brief van 9 december jl. hebben we aangekondigd dat op besmette
bedrijven drachtige dieren geruimd zullen moeten worden. Ons streven is om
zo min mogelijk gezonde en gevaccineerde dieren te doden. Daarom hebben wij
de deskundigen advies gevraagd over de mogelijkheid om op besmette bedrijven
onderscheid te maken tussen besmette en niet-besmette dieren.
 Het deskundigen advies is klip en klaar; «Het maken van een absoluut
onderscheid tussen besmette dieren en niet besmette dieren op deze bedrijven
is niet mogelijk, omdat op basis van het onderzoek van één monster
op een eenmalig tijdstip voor een abortus of normale partus er een grote kans
bestaat op vals-negatieve uitslagen»
 Gezien dit advies en met het oog op de mogelijke gevolgen voor de volksgezondheid
rest ons helaas niets anders, dan op besmette bedrijven (gevaccineerd en niet-gevaccineerd)
alle drachtige dieren te ruimen. Dit om te voorkomen dat tijdens het snel
naderbij komende lammerseizoen opnieuw veel bacteriën in het milieu worden
gebracht.
 Omdat Q-koorts via sperma van besmette bokken overgedragen kan worden
op Q-koortsvrije vrouwelijke dieren, worden op besmette bedrijven alle mannelijke
dieren geruimd.
 
 De Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) begint maandag 21 december met
het ruimen van drachtige dieren op besmette bedrijven. Uit het advies van
de deskundigen van 15 december (bijlage 2) blijkt dat het vervoer van
drachtige dieren naar het slachthuis vanuit dierenwelzijns- en volksgezondheidsoogpunt
onwenselijk is. Het vervoeren van levende drachtige dieren kent volgens de
deskundigen onaanvaardbare risico’s, omdat tijdens het vervoer van de
dieren abortus niet is uit te sluiten. Zij ontraden deze optie óók
om onnodige risico’s voor vervoerders, slachthuispersoneel en eventuele
omwonenden te verminderen. Er is hierdoor helaas geen andere mogelijkheid
dan om de dieren op de bedrijven te doden en ter destructie aan te bieden.
 
 Op 55 besmette bedrijven bevinden zich in totaal 64 000 melkgeiten,
waarvan ongeveer 34 500 dieren drachtig zijn. Omdat dieren niet voortdurend
uitscheiden, zijn waarschijnlijk nog niet alle besmette bedrijven in beeld.
Door toepassing van het tankmelkonderzoek (eens per twee weken) is de verwachting
dat we tot het eind van de lammerperiode nog regelmatig zullen worden geconfronteerd
met nieuwe besmette bedrijven.
 
 Niet-drachtige vrouwelijke dieren op besmette bedrijven worden niet geruimd.
Het ruimen van deze dieren heeft geen toegevoegde waarde voor de volksgezondheid,
immers slechts bij het lammeren komen grote hoeveelheden bacteriën vrij.
Voor deze dieren zal een levenslang fokverbod worden ingevoerd.
 Overige Maatregelen
 Tankmelkonderzoek
 De frequentie van het tankmelkonderzoek is hoger geworden. Alle houders
van meer dan 50 melkgeiten- of melkschapen zijn sinds maandag 14 december
verplicht om tenminste elke twee weken een tankmelkmonster te laten onderzoeken
op aanwezigheid van Coxiella burnetii. Het onderzoek wordt uitgevoerd door
de Gezondheidsdienst voor Dieren en het Centraal Veterinair Instituut (CVI).
Bij een positieve uitslag van het tankmelkonderzoek, worden zowel de veehouder
als de VWA geïnformeerd en wordt het bedrijf verdacht verklaard. De maatregelen
gelden vanaf het moment dat de verdenking ingaat. De VWA bezoekt vervolgens
het bedrijf en neemt een nieuw monster dat door het CVI wordt getest.
 
 Als, na bevestiging van het CVI, blijkt dat de Q-koortsbacterie in de
melk aanwezig is, wordt een bedrijf besmet verklaard. De veehouder, de burgemeester
en de GGD ontvangen dan een brief van de VWA.
 Meldplicht
 Op grond van de Gezondheids- en Welzijnswet (GWWD) zijn veehouders, dierenartsen
en alle andere betrokkenen verplicht om verschijnselen van een besmettelijke
dierziekte te melden aan de VWA. Na een melding van een verdenking op basis
van afwijkende abortusaantallen bezoekt de VWA het bedrijf en neemt dan een
monster van de tankmelk. Als na onderzoek bij het Centraal Veterinair Instituut
blijkt dat de Q-koortsbacterie in de melk aanwezig is, wordt het bedrijf besmet
verklaard.
 Moratorium op uitbreiding
 Vorige week hebben wij u geïnformeerd dat wij op 9 december
een moratorium op uitbreiding hadden afgekondigd in 5 km zones rondom een
besmet verklaard bedrijf. Wij hebben besloten deze regeling te laten vervallen
en over te gaan op een moratorium voor alle bedrijven in heel Nederland. De
reden hiervoor is dat dieren niet voortdurend de Q-koortsbacterie uitscheiden,
waardoor niet alle besmette bedrijven tijdig zullen worden herkend. De verwachting
is dat we de komende maanden, tot het eind van de lammerperiode, nog met nieuwe
besmette bedrijven geconfronteerd worden. Voor alle bedrijven met meer dan
50 melkgeiten of schapen geldt daarom dat zij niet uit mogen breiden en dat
zij alleen gevaccineerde dieren aan mogen voeren waarbij het referentieaantal
dat is opgegeven in de novembertelling niet overschreden mag worden.
 Fokverbod
 Hoewel de meeste dieren al gedekt zijn, wordt er een algeheel fokverbod
ingesteld voor alle bedrijven met meer dan 50 melkgeiten of melkschapen. Omdat
besmette dieren niet voortdurend de bacterie uitscheiden, zal ook een deel
van de nu vrije bedrijven nog besmet verklaard worden. Ook op deze bedrijven
zullen drachtige dieren geruimd worden. Om zo min mogelijk dieren te moeten
doden, hebben we voor alle melkgeiten- en melkschapenbedrijven een fokverbod
ingesteld tot 1 juli 2010.
 Mest- en hygiënemaatregelen
 Op besmette bedrijven gold een uitmestverbod gedurende de lammerperiode,
tot 30 dagen na afloop van de lammerperiode. Vervolgens mocht de mest na 90
dagen afgedekte opslag uitgereden worden op het land. Voor besmette bedrijven
gaat een verbod gelden op het uitmesten van de stal vanaf het moment dat de
dieren worden geruimd tot 30 dagen daarna. De overige maatregelen blijven
gelijk.
 
 Omdat bedrijven die nu nog vrij zijn in de loop van de komende maanden
toch nog besmet kunnen blijken, worden de mest- en hygiënemaatregelen
ook voor alle andere melkgeiten- en melkschapenbedrijven van kracht. Voor
alle bedrijven geldt dat de mest 90 dagen afgedekt moet worden opgeslagen
op het eigen bedrijf, alvorens de mest mag worden afgevoerd.
 Bezoekersverbod
 Sinds juni 2008 geldt voor veehouders van besmette bedrijven dat zij geen
bezoekers mogen ontvangen in de stal. Alleen mensen die vanwege hun
beroep op het bedrijf langskomen, mogen in stallen van besmette bedrijven
komen.
 Vervoersbeperkingen
 Sinds 1 oktober 2009 geldt dat besmette bedrijven geen dieren mogen
afvoeren naar andere melkleverende bedrijven. Afvoer van dieren naar het slachthuis
en van jonge dieren naar een afmestbedrijf is wel toegestaan. Aanvullend op
de reeds geldende vervoersbeperkingen van besmette bedrijven wordt ook de
afvoer van jonge dieren naar opfokbedrijven verboden. Besmette bedrijven mogen
alleen gevaccineerde dieren aanvoeren van vrije bedrijven. In het huidige
pakket aan maatregelen past ook uitbreiding van deze laatste maatregel naar
vrije bedrijven. De regel wordt nu dat op alle bedrijven alleen aanvoer van
gevaccineerde dieren is toegestaan.
 Andere bedrijven met schapen en geiten
 De maatregelen op melkgeiten en melkschapenbedrijven gaan heel ver om
te voorkomen dat tijdens het lammerseizoen van 2010 veel bacteriën worden
uitgescheiden. Tegelijkertijd weten we dat Q-koorts ook bij andere schapen
en geiten, bijvoorbeeld op kinderboerderijen, voor kan komen. Q-koorts komt
ook voor bij heel veel andere diersoorten, zoals katten, runderen en paarden.
In het advies van 24 juli 2009 geven de deskundigen aan dat de bron van
de Q-koortsepidemie in Nederland gevonden kan worden in de melkgeiten- en
melkschapenhouderij. De maatregelen, en ook de aanvullende maatregelen zijn
daarom alleen op deze categorie bedrijven gericht. Er is vooralsnog geen aanleiding
om het maatregelenpakket uit te breiden naar andere houders van schapen en
geiten. We houden de situatie op alle andere bedrijven dan melkgeiten- en
melkschapenbedrijven nauwlettend in de gaten met verschillende onderzoeken.
Wanneer de situatie met betrekking tot andere diersoorten of houderijvormen
verandert en een aanpassing van het beleid nodig is, berichten wij hierover.
 Hoewel de deskundigen van oordeel zijn dat de risico’s liggen bij
de grotere bedrijven, willen we toch ten spoedigste een aanvullend advies
vragen aan de deskundigen over kinderboerderijen en andere bedrijven met een
publieksfunctie en u daarover informeren.
 Begeleiding
 Zowel de ziekte als de aangekondigde bestrijdingsaanpak kan sociaal-emotionele
en psychosociale gevolgen hebben voor patiënten, veehouders, omwonenden
en de uitvoerders van het beleid. Veehouderijbedrijven zijn vaak familiebedrijven.
De maatregelen zijn voor deze families heel ingrijpend. In deze fase van de
bestrijding is het van sommige maatregelen nog onduidelijk wat dit precies
zal betekenen voor de veehouders en hun gezinnen.
 
 De maatregelen, zoals het ruimen van dieren en de onzekerheid over wat
bepaalde maatregelen precies zullen betekenen maakt deze periode een moeilijke
periode voor de veehouder en zijn gezin. Wij zijn ons hier bewust van.
 Voor sociaal-emotionele problemen is begeleiding nodig. Deze begeleiding
wordt vooral informeel en vrijwillig geboden vanuit de directe omgeving van
de veehouder en zijn gezin. Bijvoorbeeld ondersteuning en begeleiding door
familie, vrienden, kerk, agrarische organisaties. In sommige gevallen, bij
psychosociale problematiek, kan echter specifieke hulp nodig zijn. Deze specifieke
zorg wordt in de regio gecoördineerd door de GGD. De GGD zorgt in overleg
met LNV en LTO dat er bij de veehouders en hun gezinnen informatie
vertrekt wordt over de verschillende instanties waar veehouders en hun gezin
contact mee op kunnen nemen als daar behoefte aan is. Indien nodig zal de
wijkverpleegkundige/sociaal verpleegkundige bij de veehouder en zijn gezin
langs gaan om na te gaan of er aanvullende specifieke hulp nodig is.
 Communicatie
 De communicatie over Q-koorts en de (nieuwe) inzichten over deze ziekte
zal transparant gebeuren. Tijdens het Algemeen Overleg van 1 oktober
en dat van 11 november hebben wij toegezegd u een communicatiestrategie
Q-koorts toe te sturen. Deze is in samenwerking met partners ontwikkeld en
gericht op het inzetten van een eenduidige communicatie bij de start van het
lammerseizoen.
 
 Inmiddels echter hebben wij op basis van adviezen van deskundigen besloten
om alle drachtige dieren van besmette bedrijven te ruimen. Uiteraard is dit
van invloed op de communicatiestrategie. Doel van deze communicatie is om
transparant te zijn, onrust te voorkomen en draagvlak te creëren voor
de maatregelen die de overheid neemt om mensen te beschermen. Hierbij wordt
rekening gehouden met alle volksgezondheidsaspecten en het welzijn van betrokken
professionals, zoals veehouders. De Rijksoverheid neemt het voortouw in de
communicatie met bestuurders, GGD’en, zorgverleners, veehouders en omwonenden
van besmette bedrijven.
 
 Eerder was afgesproken dat regionale en lokale partijen dat vooral zouden
doen. Het was echter niet reëel te verwachten dat deze partijen zich
op zo’n korte termijn adequaat konden voorbereiden. Wij sturen deze
week een brief uit naar alle burgemeesters in Nederland, de Commissarissen
van de Koningin, diverse koepels van zorgverleners, alle GGD’en en de
omwonenden van besmetverklaarde bedrijven om hen te informeren.
 
 Daarna zal de communicatie over Q-koorts op lokaal niveau worden opgepakt.
Uit diverse onderzoeken is immers gebleken dat mensen informatie van instanties
die ook fysiek in hun nabijheid zijn beter tot zich nemen. Daarnaast kan de
lokale behoefte aan informatie sterk verschillen. De Rijksoverheid gaat daarbij
ondersteunen, dan wel faciliteren.
 
 In de communicatie over Q-koorts onderscheiden we zes doelgroepen:
 1. professionals in de humane en veterinaire sector (bijv. GGD’en,
eerste- en tweedelijns zorgverleners, bedrijfsartsen)
 2. beroepsmatige melkgeiten en -schapenhouders en hun gezin
 3. burgers (bijv, omwonenden van besmette bedrijven, recreanten en toeristen,
patiënten met chronische klachten)
 4. mensen die op andere wijze beroepsmatig een verhoogd risico lopen
 5. bestuurders
 6. hobbydierhouders en bedrijven met een publieke functie (zoals kinderboerderijen,
zorgboerderijen, bedrijven met «lammetjesaaidagen»)
 De afgelopen weken zijn de doelgroepen en de wijze waarop zij kunnen worden
benaderd in kaart gebracht.
 
 De publiekscommunicatie op dit moment is vooral gericht op het informeren
van de omwonenden, hun lokale en regionale autoriteiten en de intermediairs
over de maatregelen. Daarbij is de boodschap dat het besmettingsrisico in
deze periode uiterst gering is.
 Het is belangrijk om vlak voor de start van het lammerseizoen de publiekcommunicatie
te intensiveren, ondanks dat nu veel drachtige dieren worden geruimd. Er wordt
hierbij extra aandacht geschonken aan het scheppen van reële
verwachtingen over het ingezette beleid en tevens om ongefundeerde onrust
te voorkomen.
 
 Uit de afgelopen jaren is bekend dat in de lammerperiode meer mensen ziek
worden. Het is (ondanks de aanvullende maatregelen die we nemen) niet uit
te sluiten dat mensen in februari 2010 ziek worden door bacteriën die
al wijdverspreid in het milieu zitten, dan wel bacteriën die afkomstig
zijn van bedrijven die nu nog niet worden herkend bij de tankmelkmonitoring.
Het blijft dus belangrijk dat mensen in het voorjaar van 2010 op de hoogte
zijn van de verschijnselen van Q-koorts opdat zij tijdig hulp zoeken bij klachten
die mogelijk worden veroorzaakt door Q-koorts. De GGD’en zijn op de
hoogte van de «communicatie toolkit» van het RIVM die vooral gericht
is op professionals. Wij zien de GGD’en als regisseur in de regio om
eenduidige communicatie over gezondheidsrisico’s en handelingsmogelijkheden
met burgers, professionals en bestuurders te faciliteren, met ondersteuning
vanuit de Rijksoverheid. Wij hebben de burgemeesters gevraagd om, in het kader
van hun verantwoordelijkheid conform de wet Publieke Gezondheid, de GGD’en
de opdracht te geven om deze rol te vervullen en daarbij gebruik te maken
van de landelijk ontwikkelde communicatiemiddelen.
 
 Hiervoor zijn de volgende communicatiemiddelen ontworpen:
 1) Geografische kaart die inzicht biedt in de gebieden
waar mensen een mogelijk verhoogd risico lopen op besmetting
 Inmiddels is dit kaartje gepubliceerd op de website van het RIVM en de
VWA. Het kaartje geeft via cirkels de gebieden aan waar Q-koorts is aangetroffen
op melkgeiten- of melkschapenbedrijven en waar mensen mogelijk een verhoogd
risico lopen op een besmetting met Q-koorts. In het midden van de cirkels
staan de besmette bedrijven weergegeven met een stip. Dit kaartje zal worden
aangepast op geleide van de uitslagen van de tankmelkmonitoring. Ook worden
de adressen (maar niet de namen) van de besmette bedrijven bekend gemaakt
op de website van de VWA.
 2) Website Q-koorts (www.qkoortsinnederland.nl)
 De informatie over Q-koorts verandert door alle nieuwe onderzoeksresultaten
en beleidswijzigingen snel. Wij hebben ervoor gekozen om één
website (portal) te maken. Via deze site kunnen bezoekers (afhankelijk van
hun informatiebehoefte) snel doorlinken naar de relevante websites over Q-koorts.
 3) Communicatietoolkit RIVM
 Het RIVM ontwikkelt een «toolkit Q-koorts». Deze toolkit bestaat
uit diverse materialen met breed gedragen, wetenschappelijk onderbouwde informatie
over Q-koorts. Deze online toolkit wordt beschikbaar gesteld aan alle intermediairs
en lokale en regionale bestuurders. Met het gereedschap in de toolkit kunnen
zij hun publieksvoorlichting invullen. De toolkit zal vóór het
lammerseizoen van 1 januari 2010 beschikbaar zijn en wara nodig op geleide
van nieuwe inzichten worden aangepast.
 4) Brieven
 Veehouders, burgemeesters en GGD’en worden door middel van een brief
van de VWA geïnformeerd over de besmetstatus van bedrijven. Omwonenden
van nieuwe besmette bedrijven krijgen een brief van de ministeries van VWS
en LNV.
 5) Nieuwsbrieven
 De ministeries van LNV en VWS zullen zo vaak als nodig is een digitale
nieuwsbrief Q-koorts verspreiden aan oa. de GGD’en, de Vereniging Nederlandse Gemeenten en koepelorganisaties van medische en veterinaire
professionals. De nieuwsbrief biedt inzicht in nieuwe onderzoeksresultaten,
mogelijke beleidswijzigingen en achtergrondinformatie naar aanleiding van
vragen van gemeentelijk en provinciale bestuurders.
 6) Overleg
 In 2008 en 2009 is gebleken dat er behoefte is aan verschillende vormen
van overleg: regionaal overleg, centraal bestuurlijk overleg en een overleg
binnen de veterinaire sector (basisoverleg).
 Regionaal overleg
 Afhankelijk van de behoefte van de regio’s zullen wij regionale
overleggen ondersteunen. Het Ministerie van LNV zal via haar Directie Regionale
Zaken ondersteuning bieden aan bestuurders in de regio. Voor het ministerie
van VWS zijn dit de regionaal arts consulenten (raccers), die een spil vormen
tussen het ministerie van VWS, het RIVM en de regio.
 
 Naar aanleiding van de keuzes zoals weergegeven in deze brief heeft het
Rijk initiatief genomen voor de organisatie van bijeenkomsten voor betrokken
bestuurders in de regio, eind deze week. Daarna wordt bezien hoe overleg in
de toekomst vorm krijgt.
 Bestuurlijk overleg
 In de komende periode zal eenmaal per maand een landelijk bestuurlijk
overleg plaatsvinden waar, naast de ministeries van LNV, VWS en Sociale Zaken
en Werkgelegenheid, de VWA, het RIVM, de VNG, GGD-NL en een afvaardiging van
burgemeesters en wethouders en GGD’en zal deelnemen. De VNG en GGD-NL
coördineren deze afvaardiging.
 Basisoverleg
 Het basisoverleg is een wederzijds informerend overleg tussen het ministerie
van LNV en de landbouwsector. Wanneer er sprake is van een aanpassing van
het beleid of wanneer verschillende partijen uit de veterinaire sector aangeven
behoefte te hebben aan informatie, wordt een basisoverleg georganiseerd door
het Ministerie van LNV. In het basisoverleg zijn alle betrokken veterinaire
koepelorganisaties vertegenwoordigd.
 
 Wij hebben u met deze brief een overzicht gegeven van de verdergaande
aanpak waarmee Q-koorts wordt bestreden. De nieuwe maatregelen treden woensdag
16 december in werking.
 Wij realiseren ons dat we met dit maatregelenpakket buitengewoon ingrijpende
interventies plegen die voor veehouders en hun gezin, vele burgers, professionals,
medewerkers van uitvoerende diensten geen gemakkelijke opgave vormen. Wij
achten het pakket gelet op de door de deskundigen uitgebrachte adviezen onafwendbaar.
Velen zullen zware weken tegemoet gaan. Wij zullen binnen de grenzen van onze
verantwoordelijkheden en mogelijkheden ondersteuning bieden bij de uitvoering
van de maatregelen en de bijbehorende nazorg.
 
 De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
 G. Verburg
 De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
 A. Klink
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.