Aanleg en de aanpassing van hoofdinfrastructuur; Brief van de Minister van Verkeer en Waterstaat
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST133736
 2008-2009
 
 29 385
 Aanleg en de aanpassing van hoofdinfrastructuur
 
 
 
 
 Nr. 
 51
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VERKEER EN WATERSTAAT
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 10 juli 2009
 
 Met deze brief informeert het Kabinet uw Kamer over de wijze waarop een
tweetal beleidsontwikkelingen zal doorwerken in onderzoek en besluitvorming
in het kader van planstudies voor hoofdinfrastructuurprojecten. De brief gaat
achtereenvolgens in op de beleidsontwikkelingen rond Natura 2000 en gezondheid.
 1. Natura2000
 Bij de begrotingsbehandeling VenW 2009 heb ik toegezegd uw Kamer te informeren
over de invloed van Natura 2000 op besluitvorming met betrekking tot Rijksinfrastructuur
en mogelijke risico’s in beeld te brengen. Inmiddels zijn in de besluitvormingstrajecten
van wegenprojecten vragen opgeworpen over stikstofdepositie door verkeer.
 
 Middels deze brief informeer ik u hierover mede namens mijn collega van
LNV. Hiernavolgend ga ik eerst in op de relatie tussen Natura 2000 en de besluitvorming
van Rijksinfrastructuur. Vervolgens ga ik in op het huidig inzicht in de risico’s
voor Rijksinfrastructurele projecten en de beheersing van de risico’s.
Tenslotte ga ik in het bijzonder in op de toetsing van de stikstofdepositie
als gevolg van de uitstoot door het gemotoriseerde verkeer.
 1.1 Relatie Natura 2000 en besluitvorming Rijksinfrastructuur
op hoofdlijnen
 Natura 2000 is een Europees netwerk van natuurgebieden. Aan de basis van
het initiatief staan de Europese Vogelrichtlijn en de Habitatrichtlijn. De Europese richtlijnen zijn m.b.t. gebiedsbescherming
in Nederland geïmplementeerd in de Natuurbeschermingswet 1998. In Nederland
zijn in het kader van Natura 2000 162 gebieden aangemeld bij de Europese Commissie
als Natura 2000-gebied. Het proces om deze gebieden formeel aan te wijzen
door de Minister van LNV loopt nog. Bij deze aanwijzing worden ook de instandhoudingsdoelen
voor het betreffende gebied vastgesteld. Hoewel het proces van
aanwijzing nog loopt, stelt dit nu al eisen aan het onderhoud, het gebruik
en de wijziging of aanleg van rijksinfrastructuur, voor zover dit effect kan
hebben voor de habitats en soorten waarvoor de Natura 2000 gebieden zijn aangewezen.
Rijksinfrastructuur maakt zelf geen deel uit van N2000-gebieden, maar beheer
en onderhoud dan wel projecten op Rijksinfrastructuur kunnen wel effecten
hebben op N2000-gebieden (de zo genoemde externe werking). Een voorbeeld van
deze externe werking is het verkeersgeluid vanaf een verbrede snelweg.
 
 Voor ieder Natura 2000 gebied moet op grond van de Natuurbeschermingswet
1998 een beheerplan worden opgesteld waarin wordt aangegeven hoe de instandhoudingdoelen
voor het onderhavige gebied zullen worden gehaald. In beheerplannen zullen
zowel effecten van bestaand gebruik, als de projecten worden opgenomen. Voor
activiteiten die zijn opgenomen in het beheerplan is geen vergunning vereist.
Het beheerplan bevat maatregelen om ervoor te zorgen dat het bereiken van
de instandhoudingsdoelen te niet in gevaar komt.
 
 Voor de uitvoering van Rijksinfrastructuurprojecten die, gelet op de instandhoudinsdoelstellingen,
een verslechterend of significant verstorend effect op een Natura 2000-gebied
kunnen hebben, is een Natuurbeschermingsvergunning (verder: Nb-wet vergunning)
vereist. Wanneer op voorhand significant negatieve
effecten niet kunnen worden uitgesloten moet een zogenaamde passende beoordeling
worden uitgevoerd. In deze beoordeling wordt aandacht besteed aan alle mogelijk
relevante effecten. In de praktijk zijn het bij de VenW projecten vooral de
negatieve effecten van stikstofdepositie (NOx en NHy),
geluid en licht die een rol kunnen spelen. Het is mogelijk in de passende
beoordeling mitigerende maatregelen, zoals bijvoorbeeld geluidmaatregelen,
te betrekken die de significante negatieve effecten tenietdoen. Als het project
in een Natura 2000 beheerplan is opgenomen, hoeft er geen (aparte) Nb-wet
vergunning te worden aangevraagd.
 
 In gevallen waar na de passende beoordeling blijkt dat negatieve significante
effecten niet kunnen worden uitgesloten is vergunningverlening alleen mogelijk
wanneer de zogenaamde ADC toets met succes doorlopen kan worden. Dit houdt
in dat er geen alternatieven zijn voor het project (A), dat er dwingende redenen
van groot openbaar belang zijn voor het project (D) en dat compenserende maatregelen
moeten worden getroffen om te waarborgen dat natuurlijke kenmerken van het
gebied niet zullen worden aangetast (C).
 1.2 Huidig inzicht in de risico’s voor Rijksinfrastructurele
projecten
 De wetgeving rond Natura 2000 brengt een grote onderzoekslast voor infrastructurele
projecten met zich en kan daarmee ook effecten hebben op de planning. Omdat
ik – zoals u weet – zeer sterk hecht aan het op tempo houden van
de projecten, doe ik er met mijn collega van LNV alles aan om de risico’s
in dat opzicht te minimaliseren. Ik moet daarbij opmerken dat de onzekerheid
daarmee niet geheel kan worden weggenomen, omdat de jurisprudentie nog in
beweging is.
 
 In de eerste plaats bevatten de Habitatrichtlijn en de Natuurbeschermingswet
1998 het vage begrip «significante effecten». Wordt er door de
uitvoering van het project een mogelijk significant effect verwacht, dan moet
een passende beoordeling worden gemaakt. Daarnaast blijkt uit jurisprudentie
en de leidraad van de Europese Commissie dat aan de hand van de best beschikbare
wetenschappelijke kennis moet worden aangetoond dat de natuurlijke kenmerken
van een gebied door een project niet duurzaam worden aangetast. In combinatie met een nog sterk in beweging zijnde jurisprudentie
is niet duidelijk wanneer gesteld kan worden dat effecten niet significant
zijn. Het gevolg voor de besluitvorming van projecten is de onzekerheid over
de vraag of het uitgevoerde onderzoek uiteindelijk adequaat genoeg aantoont
dat er geen verslechtering optreedt.
 
 Op dit moment speelt er vooral een risico en een toename van de onderzoekslast
bij wegenprojecten waarbij een mogelijke toename is van stikstofdepositie
op een daarvoor gevoelig Natura2000-gebied. Op dit moment is dat relevant
bij de N18, de A2 Leenderheide-–Valkenswaard en de A74.
 
 Een volledig overzicht van mogelijke gevolgen van Natura 2000 voor rijksinfrastructuur
komt in alle gevallen beschikbaar wanneer in het kader van de planstudie de
habitattoets wordt uitgevoerd bij een project of bij het opnemen van de effecten
van projecten in de beheerplannen.
 1.3 Beheersing risico’s
 Het kabinet wil genoemde risico’s op de navolgende wijze beheersen:
 1. Bronbeleid
 In Nederland is de uitstoot door verkeer de afgelopen jaren door generieke
voertuigbronmaatregelen sterk gedaald en deze trend zal zich de komende jaren
naar verwachting doorzetten. De exacte afname door reeds vastgestelde bronmaatregelen
voor voertuigen is afhankelijk van de samenstelling van het verkeer en het
verkeersbeeld, maar een conservatieve inschatting is een reductie van ongeveer
30% in 2020. Op plaatsen waar relatief
meer vrachtverkeer rijdt zal deze daling sterker zijn. Deze afname overtreft
de verwachte gemiddelde verkeersgroei (+/– 2% per jaar).
 
 Ik zie hierin een bevestiging dat bronbeleid voor voertuigen ook bij de
hier beschreven problematiek, net als bij luchtkwaliteit de meest doelmatige
en kosteneffectieve maatregel is. Het beleid van het kabinet is er dan ook
op gericht om in beginsel langs deze weg de aanwezige problemen aan te pakken.
 2. Vereenvoudiging en verheldering regelgeving
 Er kan winst worden behaald door de vage begrippen te verhelderen en de
wetgeving zo eenvoudig mogelijk te maken. Hiermee neemt het juridisch afbreukrisico
af en daalt de onderzoekslast. In vervolg op de kabinetsevaluatie van de natuurwetgeving is mijn collega, minister Verburg van LNV, inmiddels
bezig met een project om te komen tot integratie van drie natuurwetten (Natuurbeschermingswet
1998, Flora- en faunawet en Boswet), waarover zij u nader zal informeren.
Hierbij staat het streven naar verduidelijking, vereenvoudiging en verlaging
van onderzoekslasten centraal. Ik ben hierbij actief betrokken. Dit is nadrukkelijk
een kans om de natuurwetgeving beter hanteerbaar en uitvoerbaar te maken.
 
 De minister van LNV is in de zogenoemde «Rek- en ruimtebrief»
die u onlangs ontving reeds nader ingegaan op concrete punten voor de vereenvoudiging
en verheldering van regelgeving in de Natuurbeschermingswet 1998. Daarbij
is zij tevens ingegaan op de mogelijkheden om bij de Europese Commissie en
bij overige lidstaten steun te verkrijgen voor verheldering van het juridisch
kader op dat niveau, in het bijzonder de Habitatrichtlijn. 
 3. Integratie «natuurtoets» in tracé-
en wegaanpassingsbesluit
 Ik zal samen met de minister van LNV een voorstel voorbereiden om de plicht
om een passende beoordeling of een verslechteringtoets uit te voeren, te integreren
in de besluitvorming voor een tracébesluit of een wegaanpassingsbesluit,
en de vergunningplicht van de Natuurbeschermingswet 1998 niet meer van toepassing
te laten zijn.
 
 Deze voorstellen zullen tot gevolg hebben dat voor een project waarop
een tracébesluit of een wegaanpassingsbesluit betrekking heeft een
kortere procedure kan worden doorlopen, voordat het project kan worden uitgevoerd,
zonder dat afbreuk wordt gedaan aan de natuurbelangen.
 4. Ontwikkelen methoden zinvolle effectbepaling
 Het kabinet wil de risico’s beheersen door vuistregels te ontwikkelen
waarmee het effect van projecten eenvoudiger kan worden bepaald en de onderzoekslast
kan dalen. Eerder heeft de Commissie Elverding (Commissie Versnelling Besluitvorming
Infrastructurele Projecten) aanbevelingen gedaan om de besluitvorming van
infrastructuurprojecten te versnellen en heeft
de Commissie Verheijen  geadviseerd over
zinvolle methoden van effectbepaling. Zoals ik u vorig jaar in het kader van
het actieplan Sneller en Beter heb bericht werkt het kabinet aan eenvoudiger
wijzen om de effecten van infrastructuurprojecten te bepalen. Daarbij wordt
ook gekeken naar wet- en regelgeving op het gebied van natuur en landschap
en met name de Vogelrichtlijn en de Habitatrichtlijn en de Natuurbeschermingswet
1998. Naar verwachting zal ik u later dit jaar
kunnen informeren over eenvoudiger methoden tot berekening van effecten op
natuurwaarden in planstudies.
 5. Beheerplannen
 Met de beheerplannen wordt uitgegaan van een gebiedsgerichte aanpak, waardoor
er op efficiëntere wijze met de natuur omgegaan kan worden. Risico’s
en de onderzoekslast worden beperkt door projecten in beheerplannen op te
nemen. Rijkswaterstaat, ProRail en andere partijen zitten bij de totstandkoming
van deze beheerplannen met elkaar aan tafel. Zoals gezegd is voor activiteiten
die opgenomen zijn in beheerplannen geen Natuurbeschermingswet vergunning
vereist. Dit bevordert ook de voortgang van projecten. Deze aanpak biedt de
effectiefste wijze om zowel natuurdoelstellingen als de voortgang van projecten
te borgen. Voorwaarde is vanzelfsprekend dat de beheerplannen binnen afzienbare
tijd vastgesteld moeten zijn. Dat is niet voor alle Natura 2000 gebieden het
geval. Deze aanpak biedt daarom vooral voor de iets langere termijn een goede
oplossing voor projecten omdat de geplande besluitvorming voor die projecten
aansluit bij de planning van het vaststellen van de beheerplannen.
 6. Verduidelijking wijze van toetsing stikstofdepositie
wegenprojecten
 Bovengenoemde beheersmaatregelen hebben vooral betrekking op de korte
en iets langere termijn. Maar er moet ook helderheid zijn voor projecten waarvoor
op dit moment de milieueffectrapportage wordt gemaakt en besluiten in voorbereiding
zijn. Om deze reden wordt in deze brief (in onderstaande paragraaf) de wijze
van toetsing beschreven van de effecten van verkeer op stikstofgevoelige habitattypen.
Hiermee zet ik een heldere koers uit voor de lopende projecten. Overigens
is het zo dat de stikstofdepositie door wegprojecten ten opzichte van de kritische
depositiewaarde en de algemene achtergrondwaarde in Nederland zeer klein is. 
 1.4 Werkwijze toetsing stikstofdepositie door verkeer
 Uitgangspunten
 Bij de beoordeling van stikstofdepositie op afzonderlijke Natura 2000
gebieden door infrastructurele projecten hanteert het Rijk de volgende algemene
uitgangspunten.
 
 In de eerste plaats moet het onderzoek, conform adviezen van de Commissies
Verheijen en Elverding  zijn toegesneden op de informatiebehoefte die speelt in de fase waarin
de besluitvorming zich bevindt (globaal waar het kan gedetailleerd waar het
moet). In het algemeen betekent dit dat onderzoek «van grof naar fijn»
en van «kwalitatief naar kwantitatief» verloopt.
 
 In de tweede plaats moet in het geval van de toetsing van een besluit
op grond van objectieve gegevens worden uitgesloten dat een project tot significante
negatieve effecten kan leiden. Dit onderzoek
wordt conform kabinetsbeleid uitgevoerd op grond van een zinvolle effectbepaling.
Dit betekent onder andere dat onderzoek plaatsvindt op een zo transparante
en eenvoudig mogelijke wijze. Zoals ik hierboven al aangaf, zal de onderstaande
werkwijze worden aangepast indien aanpassingen in de wet, of het beschikbaar
komen van vuistregels een eenvoudiger werkwijze mogelijk maken.
 
 Dit betekent het volgende voor de toetsing.
 Toetsing bij tracé/merfase
 In de fasen van de besluitvorming waarin nog geen selectie van een alternatief
heeft plaatsgevonden wordt zo veel mogelijk op kwalitatieve wijze de effecten
op de Natura 2000 gebieden in beeld gebracht die in het onderzoek een rol
moeten spelen. In de tracé/merfase staat de onderlinge vergelijking
van alternatieven centraal.
 Toetsing bij (Ontwerp)-Tracébesluit en -ontwerp-wegaanpassingsbesluit
 Bij de voorbereiding van een besluit moet worden nagegaan of ten gevolge
van het project significante negatieve gevolgen kunnen optreden. Of de geconstateerde
gevolgen van een plan als significant zijn aan te merken is afhankelijk van
de mate waarin ten tijde van de planvaststelling aan de instandhoudingsdoelstellingen
wordt voldaan en van de verhouding tussen de reeds aanwezige belasting van
het gebied en de bijdrage van het plan daaraan..
 
 Concreet betekent dit:
 
 A. Dat de situatie ten tijde van planvaststelling moet worden vergeleken
met de situatie met project. Daartoe wordt op basis van verkeerscijfers en
emissiekentallen bekeken of een project leidt tot toe- of afname van uitstoot.
De uitstoot wordt berekend op het moment van planvaststelling en vergeleken
met de uitstoot die ontstaat met het project op moment van grootste impact.
Indien een afname of gelijkblijvende uitstoot wordt vastgesteld is aannemelijk
gemaakt dat het project niet kan leiden tot een toename van de depositie.
Bij het vaststellen hiervan wordt de cumulatie met effecten van andere projecten
in beschouwing genomen.
 
 B. Dat met het oog op een zinvolle effectbepaling alleen onderzoek wordt
uitgevoerd waar een project een mogelijke impact op een Natura 2000 gebied
kan hebben. In gebieden waar grond van effecten op objectieve gegevens kunnen
worden uitgesloten kan een passende beoordeling worden overgeslagen. Op basis hiervan kan de volgende afbakening worden
gehanteerd. Het onderzoeksgebied aan weerszijden van de weg is begrensd tot
in beginsel 1 km. In situaties waarbij een project mogelijk effect kan hebben
op stikstofgevoelige habitats, wordt per project gekeken naar effecten in
een zone tot 3 km. Dit omdat op basis van meest recent onderzoek buiten dit
gebied geen projecteffecten zijn waar te nemen.
 
 C. Dat bij wegverbreding/realisatie spitsstroken het onderzoeksgebied –
vergelijkbaar met de werkwijze voor luchtkwaliteit onder de Wet versnelling
besluitvorming wegaanlegprojecten – in de lengte afgebakend wordt.
 
 D. Dat bij de aanleg van nieuwe wegen, in verband met de potentieel grotere
omvang van de hierbij optredende effecten, het onderzoeksgebied per project
in de lengte wordt afgebakend tot het gebied waar de omvang van de verkeersaantrekkende
werking (netwerkeffecten) van het project in alle gevallen door de afname
van uitstoot van voertuigen aan de bron wordt overtroffen.
 
 Samen met mijn collega van LNV oriënteer ik mij op de vraag of door
het vastleggen van (aspecten van) de werkwijze in regelgeving risico’s
verder kunnen worden gereduceerd. Nadrukkelijk wil ik opmerken dat de in ontwikkeling
zijnde methoden voor zinvolle effectbepaling waar ik samen met mijn collega
van LNV aan werk later dit jaar een verdere invulling van de werkwijze kunnen
geven. Vanzelfsprekend wordt de werkwijze aangepast op het moment dat de wetgeving
verandert.
 2. Gezondheid
 Verschillende beleidsdocumenten en een recent
advies van de Algemene Rekenkamer benadrukken
het belang van gezondheid bij de besluitvorming over infrastructurele projecten
aan hoofdwegen. Hierbij geef ik mede namens de minister van VROM aan hoe het
gezondheidsbelang wordt geborgd. Daarbij is relevant het kabinetsbeleid voor
een reële onderzoekslast en zinvolle effectbepaling, het voorkomen van
mogelijke nieuwe (nationale) normen en het tegengaan van vertraging voor lopende
projecten.
 2.1 Verkenningen
 Bij de besluitvorming over alternatieven zoals verschillende tracés
voor een wegvak, geldt dat de keuze een bestuurlijke afweging is waarbij diverse
aspecten, waaronder gezondheid, een rol spelen. Juist in het verkenningsproces
wil ik nader inzicht geven in de gezondheidseffecten van de verschillende
alternatieven vanwege het vroegtijdig signaleren van knelpunten en het meewegen
van gezondheidsbelangen. De Gezondheidseffectscreening (GES) methode biedt
daarvoor het instrument. Ik ben voornemens deze methode toe te gaan passen
in de plan-m.e.r. zoals deze bij verkenningen zal worden gemaakt. Overigens
wordt de gezondheid niet alleen via de m.e.r. inzichtelijk gemaakt op het
niveau van individuele projecten. De belangen van de burger worden ook geborgd
met de nationale programma’s voor luchtkwaliteit (NSL), geluid (SWUNG)
en externe veiligheid (basisnet). Deze programma’s voorzien in regelmatige
monitoring, in verplichte naleving van de vigerende normen en in de realisatie
van maatregelen voor lucht en geluid.
 2.2 Toepassing van GES
 De GES methodiek wordt toegepast in de plan-m.e.r. in de verkennende fase
in het planproces indien er sprake is van een vergelijking tussen verschillende
tracé alternatieven, voor zover die in dichtbevolkte gebieden liggen.
Met GES wordt de informatie over bijvoorbeeld luchtkwaliteit, geluidsbelasting
en externe veiligheid op kaart weergegeven in kleur van groen naar rood (zie
bijlage 1). De GES methode kan het draagvlak
voor een besluit vergroten door het gezondheidsaspect inzichtelijk maken.
Door gebruik te maken van informatie die reeds wordt ingewonnen voor het MER
leidt de toepassing van GES tot een acceptabel niveau van onderzoekslast.
Hiermee wordt tevens aangesloten op het kabinetsbeleid voor een reële
onderzoekslast en zinvolle effectbepaling, conform de adviezen van de Commissie
Versnelling Besluitvorming Infrastructuur (VBI) (Commissie Elverding) en de Commissie Meten en Berekenen Luchtkwaliteit (Commissie Verheijen). Het kabinet gaat er vanuit dat
ook de toepassing van GES in de plan-m.e.r. zich verhoudt tot de uitwerking
van de adviezen van deze commissies. GES wordt toegepast op basis van bestaand
beleid en bestaande normstelling. 
 2.3 Overgangsfase voor lopende projecten in 2009
 De wettelijke besluitvormingsprocedures voorzien op dit moment nog niet
in een verkenningsfase met plan-m.e.r.. De wetgeving daarvoor is in ontwikkeling.
Tot het moment waarop het besluitvormingsproces over hoofdwegen in wetgeving
is herzien en de toepassing van de plan-m.e.r. is opgenomen bij verkenningen,
is voor lopende projecten sprake van een overgangsregime. De toepassing van
GES daarin vindt plaats in lijn met de beoogde werkwijze in de plan-m.e.r.,
dus bij een vergelijking tussen verschillende alternatieven voor zover die
in dichtbevolkte gebieden liggen in de verkennende fase in het planproces.
In de huidige werkwijze is dit veelal onderdeel van de (eerste fase) MER tijdens
de planstudiefase. Per project zal worden nagegaan wat de consequenties zijn
voor de planning. In 2009 wordt op beperkte schaal ervaring opgedaan met de
toepassing van GES. Voor de projecten waarvan het MER verschijnt in 2009 wordt
GES in ieder geval toegepast wanneer op het moment van vaststelling van deze
brief door de Commissie voor de m.e.r. bij het richtlijnen advies expliciet
is geadviseerd om inzicht in gezondheidseffecten te geven. Waar niet expliciet
bij de richtlijnen om dit inzicht is gevraagd kan worden besloten tot afzien
van de toepassing van GES, ook om vertragingen te voorkomen. De projecten
die deel uitmaken van de dertig spoedaanpak projecten waarvan de uitvoering
in deze kabinetsperiode start, worden uitgezonderd
van de toepassing van GES.
 Tot slot
 In deze brief heeft het kabinet beleidskaders neergezet voor de werkwijze
rond de effecten van Natura2000 en gezondheid in onderzoek en besluitvorming
over hoofdinfrastructuur.
 
 De minister van Verkeer en Waterstaat,
 C. M. P. S. Eurlings 
 
 
 
 
 Richtlijn 79/409/EEG en Richtlijn 92/43/EEG.
 
 
 Natuurbeschermingswet 1998, art. 19d.
 
 
 Artikel 19g en 19h Natuurbeschermingswet 1998.
 
 
 Bij aantasting van de natuurlijke kenmerken gaat het om de (onomkeerbare)
aantasting van de coherentie van de ecologische structuur en functies van
een gebied, ten aanzien van de habitats, systemen van habitats en/of populaties
van de soorten ter bescherming waarvan het gebied werd of wordt aangewezen.
Het gaat dan ook om aantasting van het herstellend vermogen van het betrokken
ecosysteem [Zie de leidraad van de Europese Commissie voor de interpretatie
van artikel 6 van de Habitatrichtlijn van april 2000]. Een en ander op
zodanige wijze dat de mogelijkheid van behoud of herstel van de habitat in
gevaar komt [Kamerstukken II 2008/09, bijlage bij 31 700 XIV, nr. 142;
Juridische aspecten Invulling stikstofparagraaf Natura 2000 in relatie tot
het beheerplan De Peel].
 
 
 Bij 85 000 lichte voertuigen, 5000 middelzware voertuigen en 10 000
zware voertuigen, bij een doorstroomsnelheid van 100km/u voor lichte voertuigen
en 90km/u voor overige verkeer.
 
 
 Kamerstukken II 2007/08, 31 536, nr. 1.
 
 
 Advies Commissie Versnelling Besluitvorming Infrastructurele Projecten,
April 2008.
 
 
 De luchtkwaliteit centraal, advies van de commissie meten en berekenen
luchtkwaliteit (advies «commissie Verheijen»), september 2008,
p. 8.
 
 
 Kamerstukken II 2007/08, 29 385, nr. 19, Actieplan Sneller en
Beter, 2 oktober 2008.
 
 
 De luchtkwaliteit centraal, advies van de commissie meten en berekenen
luchtkwaliteit (advies «commissie Verheijen»), september 2008,
p. 8.
 
 
 Sneller en beter, advies Commissie Versnelling Besluitvorming Infrastructurele
Projecten, April 2008.
 
 
 HvJ-EG 7 september 2004, C-127/02 (Kokkelvisserij-arrest).
 
 
 Artikel 7.10 van de Wet milieubeheer.
 
 
 Zie AABRvS 23 augustus 2006, 200507002/1.
 
 
 Een passende beoordeling mag – ook in het licht van het hier toepasselijke
voorzorgsbeginsel – alleen worden overgeslagen, als op voorhand op basis
van objectieve wetenschappelijke gegevens kan worden uitgesloten, dat het
project afzonderlijk of in combinatie met andere projecten significante gevolgen
heeft voor het gebied, Hof van Justitie, arrest van 7 september 2004,
C-127/02, Kokkelvisserijarrest, r.o. 44 e.v.
 
 
 Brief aan de Tweede Kamer: Nationale aanpak milieu en gezondheid 2008–2012,
9 april 2008, kenmerk SAS/wjk2008030789 en Nota van antwoord NSL.
 
 
 Kamerstukken 2008–2009, 31 895, nrs. 1–2.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Kamerstukken II 2007–2008, 29 385, nr. 19.
 
 
 Kamerstukken 2008–2009, 30 175, nr. 32.
 
 
 Kamerstukken 2008–2009, 31 721, nr. 16.