Informatie- en communicatietechnologie; Brief staatssecretaris met de contentnotitie 'Inovatie, diversiteit, kwaliteit en toegankelijkheid van inhoud op digitale netwerken'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26643, nr. 37

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

16-05-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

26643 nr. 37

07-05-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamCONTENT NOTITIEInnovatie, diversiteit, kwaliteit en toegankelijkheid
van inhoud op digitale netwerken1. Doelstelling notitie en definitie van «content»Definitie van content2. Maatschappelijke en economische betekenis van contentVrijetijdsbesteding en maatschappelijk functioneren van
burgersVersterking publieke takenKenniseconomieKeerzijden3. Rol van de overheid: uitgangspuntenOverheid en marktInnovatieDiversiteit en kwaliteitOnafhankelijkheidToegankelijkheidParticipatie4. Stimulering van contentproductiePublieke sectorenParticuliere content: burgerinitiatievenBedrijvenEU-programma eContent5. Vraagstukken van toegankelijkheidOntsluiting van content door wegwijzersAuteursrecht en overheidsinformatieAuteursrecht in een digitale omgevingPublieke depotsVaardigheden en design for all6. SamenvattendBIJLAGEKLEINE ECONOMIE VAN CONTENTKostenInkomstenAndere of indirecte baten
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26643Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 86 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 643Informatie- en communicatietechnologie (ICT)nr. 37BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalZoetermeer 7 mei 2002Deze «contentnotitie» vormt de vijfde bouwsteen voor het informatiebeleid.
Zij is u toegezegd in de aanbiedingsbrief bij de vier bouwstenennotities die
het kabinet in het najaar van 2001 heeft uitgebracht (Kamerstukken II 2001–2002,
26 643, nr. 32). De notitie heeft een verkennend en agenderend karakter.
Zij beschrijft welke activiteiten nu op de diverse beleidsterreinen zijn ontplooid.
De notitie is tevens een aanzet tot meer afstemming tussen departementen op
contentgebied.Uit de fase die de informatiemaatschappij nu in gaat, komt een sterkere
focus op content voort. Computer en internet hebben zich in de meeste bedrijven
en huishoudens genesteld. Het gaat nu meer en meer om wat de mensen doen met
deze middelen en wat de materiële en immateriële waarde ervan zijn
voor de samenleving als geheel.In Barcelona hebben Europese regeringsleiders afgesproken dat een volgend
actieprogramma eEurope prioriteit moet geven aan zowel de beschikbaarheid
als het gebruik van breedband. Ik pleit er in dit verband voor dat contentaanbieders
meer dan nu betrokken zijn bij technologische proeftuinen die in ons land
mede dankzij overheidssubsidie tot stand komen. Bepaalde kennis kan beter
dan nu worden verspreid. Zo kunnen bijvoorbeeld richtlijnen ten bate van gehandicapten
of open standaarden behalve binnen de overheid ook naar gesubsidieerde organisaties
en bedrijven worden uitgedragen.In de jaren die voor ons liggen zal content voor een algemeen publiek –
samen met elektronische communicatie – bepalend zijn voor de maatschappelijke
en economische betekenis van internet. Het gaat hierbij niet zozeer om het
volume aan content, maar om de aard van het contentaanbod. De notitie geeft
hiervoor vijf ijkpunten: innovatie, diversiteit, kwaliteit, onafhankelijkheid
en toegankelijkheid. Het gaat in deze notitie om overheidsinformatie, om content
in de culturele en educatieve sfeer, om initiatieven van maatschappelijke
organisaties en burgers, om nieuwe diensten van bedrijven in de
multimedia en telecomindustrie, om de toepassing van het auteursrecht, om
de vindbaarheid en de gebruiksvriendelijkheid van content.Ik bied u deze notitie aan mede namens de Minister van Economische Zaken,
A. Jorritsma-Lebbink, de Minister voor Grote Steden- en Integratiebeleid,
R.H.L.M. van Boxtel en de Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat, J.M.
de Vries.De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,F. van der Ploeg CONTENT NOTITIEInnovatie, diversiteit, kwaliteit en toegankelijkheid
van inhoud op digitale netwerkenEen persoonlijke selectie uit de Nederlandse dichtkunst voor je geliefde:
het werd mogelijk tijdens de boekenweek van 2002. Op de website Komliefste.com
konden mensen 540 liefdesgedichten lezen en er zelf een boekje uit samenstellen
dat ze vervolgens tegen betaling van € 7,50 op konden halen bij
de plaatselijke boekhandel. In totaal zijn er 7313 van deze dichtbundels over
de toonbank gegaan.Komliefste.com is niet alleen een schoolvoorbeeld van e-commerce, maar
ook van aantrekkelijke digitale presentatie van literair erfgoed aan een groot
publiek. Subsidie van de overheid had dit project niet nodig. De Stichting
Collectieve Propaganda voor het Nederlandse Boek heeft het zelf en op zakelijke
gronden kunnen financieren. Maar er zijn ook vele internetsites die alleen
dankzij directe of indirecte steun (subsidie) van de overheid kunnen bestaan.
Zoals verschillende websites rondom de gemeentelijke en landelijke verkiezingen
dit jaar: www.nederlandkiest.nl van de landelijke
publieke omroep, www.stemwijzer.nl van het Instituut
voor Publiek en Politiek, www.ukomttochook.nl
van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.Deze notitie bespreekt de rol van de overheid bij de ontwikkeling van
inhoud voor digitale netwerken, meestal aangeduid met het Engelse woord content. Dit thema heeft tot nu toe betrekkelijk weinig
aandacht gekregen van beleidsmakers. De meeste inspanningen in de afgelopen
jaren lagen op het terrein van techniek en economie, inclusief efficiënte
en effectieve elektronische dienstverlening door de overheid zelf. In de volgende
fase van ontwikkeling de informatiemaatschappij past grotere aandacht voor
de ontwikkeling van content. Daarbij staat zowel economische groei, als ook
de maatschappelijke betekenis van internet voorop.Deze «content-notitie» heeft een verkennend en agenderend
karakter. In die zin vormt zij een vijfde bouwsteen voor het informatiebeleid,
horend bij de vier bouwstenennotities die het kabinet in het najaar van 2001
heeft uitgebracht (Kamerstukken II, 2001–2002, 26 643, nr. 32).
Deze notitie is destijds al aangekondigd in de aanbiedingsbrief aan de Tweede
Kamer.De notitie is verder mede een antwoord op moties die de Tweede Kamer heeft
ingediend over een fonds voor publieke digitale diensten (Kamerstukken II,
1999–2000, 27 088, nr. 14; Kamerstukken II 1999–2000,
27 088, nr. 15) In antwoord hierop heeft het ministerie van OCenW
laten onderzoeken welke als «publiek» aan te merken internetinitiatieven
er zijn en waar behoefte bestaat aan financiële steun.1 Hierbij is in het bijzonder ruim aandacht besteedt aan initiatieven
die buiten de gevestigde instellingen om tot stand zijn gekomen door de inzet
van burgers of maatschappelijke groeperingen. In paragraaf 4 van deze
notitie wordt een experimentele subsidieregeling voorgesteld om dergelijke
initiatieven te steunen.1. Doelstelling notitie en definitie van «content»Hoofdvraag van de notitie is op welke onderdelen en vanuit welke motieven
de overheid zich zou moeten bemoeien met de productie en consumptie van content?Veel content komt nu al tot stand dankzij directe of indirecte steun van
de overheid. Op verschillende beleidsterreinen worden (semi) publieke of maatschappelijke
organisaties gestimuleerd om informatie aan te bieden op internet (zie § 4).
Vaak gaat het om «verlenging» van bestaande publieke
taken van het analoge naar het digitale domein. In de private sector staat
algemeen voorwaardenscheppend beleid centraal, aangevuld door beperkte en
tijdelijke steun aan zeer risicovolle en innovatieve projecten.Deze notitie bepleit geen radicale wijzigingen in deze rolverdeling tussen
markt en overheid. Wel beoogt zij een samenhangend perspectief te schetsen
dat richting kan geven aan het overheidsbeleid op het gebied van content.
Het gaat niet om het volume, maar om de aard van het contentaanbod op internet.
Centraal daarbij staan de doelstellingen: innovatie, diversiteit, kwaliteit,
onafhankelijkheid en toegankelijkheid van content (zie § 3). Op
basis hiervan kunnen acties van verschillende departementen beter op elkaar
worden afgestemd. Bovendien kan worden bepaald waar extra inspanningen of
nieuw beleid gewenst is. Concrete acties en financiële consequenties
zijn in dit stuk niet opgenomen. De uitwerking van een programma voor contentstimulering
is aan een volgende kabinet. Tevens kan deze notitie burgers, organisaties
en bedrijven informeren over de volle breedte van het overheidsbeleid, waar
relevant voor contentontwikkeling.Definitie van contentInternet is een hybride medium met meerdere toepassingsmogelijkheden.
In deze notitie onderscheiden we er twee: communicatie en content. We spreken
van communicatie wanneer eindgebruikers van internet elkaar gericht e-mail,
documenten en gegevens sturen. Voorbeelden zijn transacties tussen banken,
de uitwisseling van patiëntendossiers tussen huisarts en ziekenhuis en
het bestellen van een boek. Internet heeft in die gevallen nog het meest weg
van post, telefoon en fax.Particuliere huishoudens gebruiken internet ongeveer evenveel voor e-mailen
als voor surfen op het world wide web, op zoek
naar informatie en amusement.1 In die laatste
gebruiksfunctie lijkt internet op media als het boek, het tijdschrift, radio
en televisie, maar ook op een brochure, een nieuwsbrief of het spoorboekje.
Deze notitie gaat over deze toepassing van digitale netwerken en gebruikt
daarvoor het begrip content. Content wordt verspreid
van een zender naar ontvangers en in beginsel kan iedereen erbij, eventueel
door lid of abonnee te worden.Typerend voor internet is overigens de combinatie van content met communicatie:
bezoekers van een website kunnen bijvoorbeeld reageren, meespelen, contact
leggen en discussiëren met andere bezoekers, artikelen bestellen enzovoort.
Geregeld zijn internetgebruikers bovendien (mede) producent van content, zoals
in discussiefora en nieuwsgroepen.In deze notitie ligt de focus op content bestemd voor een algemeen publiek;
dat wil zeggen op content die interessant is voor burgers en consumenten.
Daarnaast besteedt de notitie aandacht aan content die kan worden gebruikt
in het onderwijs en in het wetenschappelijk onderzoek. Content bestemd voor
bedrijf en beroep is ook een belangrijke deelmarkt, maar komt in deze notitie
slechts zijdelings ter sprake.2. Maatschappelijke en economische betekenis van contentIn het dagelijks leven van mensen heeft internet een belangrijke plek
veroverd: 63 procent van de huishoudens is aangesloten, de gemiddelde gebruiksduur
(in die huishoudens) is 3,9 uur per week.2 Waarschijnlijk
gaan mensen meer tijd besteden aan internet naarmate de capaciteit van aansluitingen
hoger wordt, bijvoorbeeld door de aanleg van glasvezel tot de voordeur. Het
gebruik van internet in huishoudens (6%) met ADSL of de kabel wijst al in
deze richting.3 Mensen laten hun verbinding «open»
staan omdat ze een vast tarief betalen. Ook de grotere snelheid en de betere mogelijkheden voor uploaden stimuleren het
gebruik. Breedband zal bovendien de kwaliteit van audiovisuele contentdiensten
sterk verbeteren.Deze paragraaf beschrijft de maatschappelijke en economische betekenis
van content. Wat levert het op? Waarbij het er niet wezenlijk toe doet of
deze opbrengst materieel of immaterieel is. ConvergentieDeskundigen verwachten op termijn convergentie tussen breedband internet,
digitale televisie en de nieuwste generatie mobiele telefonie. Content is
dan overal, op verschillende momenten en via verschillende eindapparaten beschikbaar.
In het dagelijkse gebruik van mensen zullen er echter verschillen blijven
bestaan, bijvoorbeeld tussen lean forward media
(PC) en lean backward media (TV), tussen mobiel
en vast, tussen massa en niche.1Vrijetijdsbesteding en maatschappelijk functioneren van
burgersMuziek, seks en spelletjes zijn favoriet bij internetgebruikers. Ontspanning
is dus een belangrijke functie van content. Evenzoveel benutten mensen het
medium voor informatie. Voor een deel gebeurt dat tamelijk ongericht (surfen),
voor een deel zoeken mensen websites op die zij kennen en vertrouwen. Internet
is een venster op de wereld. Minder ordentelijk georganiseerd dan de massamedia,
maar met het voordeel dat informatie over de meest uiteenlopende onderwerpen
en uit verschillende werelddelen op afroep beschikbaar is, voor grote en kleine
doelgroepen.Internetcontent draagt ook bij aan de meningsvorming en het democratisch
functioneren van de samenleving. Waar kranten en televisie vooral plek bieden
aan de interpretaties van deskundigen en woordvoerders, daar onderscheidt
internet zich door de grotere mogelijkheden om gebruikers te betrekken bij
het debat. Op websites en in nieuwsgroepen worden soms zeer levendige discussies
gevoerd. Ook biedt internet eigen «zendtijd» of «publicatieruimte»
aan allerlei commerciële en ideële organisaties. Internet is een
laagdrempelig medium voor wie een boodschap wil verspreiden of een discussie
wil entameren.Internet beïnvloedt verder de sociale verbanden waarin burgers zich
organiseren. De Commissie Cerfontaine en de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling
hebben deze betekenis van internet in hun recente adviezen aan het kabinet
sterk benadrukt.2 Sinds de jaren zestig is sprake
van ontzuiling en individualisering. Mensen zijn minder actief in de kerk,
politieke partijen en vakbeweging. Daartegenover ontstaan allerlei nieuwe
sociale verbanden – vaak vrijblijvender en georiënteerd op een
specifiek belang, gedeelde interesse, een bepaalde smaak of levensstijl. Internet
ondersteunt communicatie binnen zowel oude als nieuwe sociale verbanden. Vaak
ontstaan er virtuele gemeenschappen die zelfs geen fysieke equivalent hebben.Internet draagt tot slot bij aan de culturele expressie en identiteitsvorming –
individueel, nationaal en grensoverschrijdend. Mensen kunnen op internet allerlei
culturele producten vinden, zoals muziek en films, maar ook bijvoorbeeld museale
collecties. De kunsten laten zich inspireren door internet en leveren er hun
producten of halffabrikaten: animaties, korte films, multimediale performances,
gedichten etc. Deze zijn net zo vaak afkomstig van talentvolle amateurs als
van professionals. Internet heeft ook een culturele functie in de bredere
betekenis: het biedt mensen kansen om zich te uiten en te verstaan met anderen
die dezelfde smaak, gewoonten, waarden en normen delen.Versterking publieke takenAllerlei publieke instellingen kunnen hun dienstverlening verbeteren door
content aan te bieden op internet. Er zijn kansen voor betere informatievoorziening,
elektronische transacties, verrijking van bestaande diensten, verbetering
van het contact met en bereik onder burgers (klanten, gebruikers, publiek).Deze kansen gelden natuurlijk om te beginnen de overheid zelf. Zij kan
zich net als anderen via internet rechtstreeks tot de burger richten. Mensen
kunnen zo wellicht meer worden betrokken bij besluitvorming, bestuur en politiek.
Belangrijk zijn ook de mogelijkheden om digitale vraagbaken in te richten,
waar uiteenlopende overheidsinformatie op gebruiksvriendelijke wijze is ontsloten.Internet is ook een belangrijk platform voor uitgevers, omroepen en cultuurproducenten,
waaronder de van rijkswege gefinancierde instellingen. De publieke omroep
benut internet om achtergronden en extra service te bieden bij zijn radio-
en televisieprogramma's en beter in te spelen op individuele behoeften (interactie,
uitzendingen op afroep). Gesubsidieerde culturele instellingen kunnen hun
collecties en hun kennis digitaal ontsluiten voor een groot publiek. Voor
het onderwijs is content een essentieel element van digitale leeromgevingen.
Het onderzoek profiteert van de mogelijkheden voor digitaal publiceren en
ontsluiten van wetenschappelijke informatie. Content die in het kader van
onderwijs en wetenschap wordt geproduceerd, kan bovendien – al of niet
bewerkt – beschikbaar komen voor mensen thuis.KenniseconomieWe zijn vertrouwd met het toekomstbeeld van een kennisintensieve samenleving
waarin mensen een leven lang leren. Informatie, kennis en cultuur vormen de
pijlers van zo'n kennissamenleving en belangrijke productiefactoren in de
21e eeuw. Dit geldt zowel voor het analoge als het digitale domein.Content genereert ook directe economische opbrengsten, in de vorm van
werkgelegenheid en omzet in de industrieën die content maken, selecteren
en verspreiden. Hieronder vallen onder andere uitgevers, omroepen, muziekproducenten,
spelletjesmakers, webdesigners, internetserviceproviders. Verder biedt content
een nieuwe omgeving voor promotie en reclame, belangrijke fenomenen in de
moderne economie: bedrijven en organisaties plaatsen informatie over hun producten
of diensten op eigen of andermans websites.1Over de rol van content als killer application
voor internet bestaat discussie. Sommigen menen dat niet content maar vooral
communicatie de vraag bepaalt naar snelle en hoogwaardige telecommunicatieverbindingen. 2 Mogelijk geldt dit voor de zakelijke markt, waar een
gerichte uitwisseling van gegevens tussen bedrijven en organisaties onderling
overheerst. Maar op de markt van particulieren liggen de zaken anders. Naast
e-mail is surfen op het world wide web het favoriete
tijdverdrijf. In de top vijf van meest bezochte websites staat weliswaar Microsoft
Netwerk, vanwege Hotmail en andere gratis communicatiediensten, maar de overige
websites (Startpagina, Ilse en Omroep.nl) verwijzen door naar informatie en
amusement. Was er geen content, dan zouden telecommunicatiebedrijven en internetserviceproviders
in elk geval aan privé-huishoudens minder verdienen en dus ook minder
kunnen investeren. Voor de ontwikkeling van breedband lijkt content ook een
essentieel ingrediënt. Illustratief zijn in dit verband de strategische
allianties die telecommunicatiebedrijven aangaan met aanbieders van informatie
en amusement voor de consumentenmarkt.3 Kennelijk
verwachten zij aanzienlijke vraag naar distributiecapaciteit uit deze hoek.
Veel verbeeldingskracht is niet nodig om hen daarin te volgen. Naarmate websites
meer geluid en bewegend beeld bevatten en interactiever zijn, stijgt de behoefte
van consumenten aan snelle verbindingen. Digitale televisieVoor digitale televisie is de ontwikkeling van meer aantrekkelijke content
zonder meer van belang. Voor een deel zullen Nederlandstalige themakanalen
mensen kunnen verleiden tot een abonnement op een digitaal pakket. Ook de
kanalen waarvan mensen – in carrousel uitgezonden – films kunnen
plukken trekken wellicht consumenten over de streep. Digitale televisie toont
mogelijk vooral zijn meerwaarde bij toenemende convergentie van internet en
televisiediensten. Mensen kunnen dan nog gemakkelijker op de eigen voorkeur
of stemming toegesneden programma's kiezen, extra informatie opvragen en vanaf
de bank «meedoen» aan programma's (interactieve televisie).KeerzijdenEr zijn ook keerzijden. Wanneer mensen bijvoorbeeld slechts een kleine
kring van gelijkgestemden opzoeken op internet, bestaat het risico dat dit
hun blikveld vernauwt in plaats van verruimt. Internet wordt ook niet alleen
ingezet voor nobele doeleinden: extremistische en ondemocratische groeperingen
maken er eveneens gebruik van. De verspreiding van kinderporno via internet
is een bekend probleem, dat langs strafrechtelijke weg wordt bestreden. Verder
zijn er bedreigingen voor de privacy (spyware)
en kunnen mensen ongevraagd reclame krijgen (spam).
In Europees verband en nationaal zoekt de overheid naar de beste oplossingen
voor dit soort problemen. Peer to peer systemen
vergemakkelijken de ruil en handel in auteurs- en nabuurrechtelijk beschermd
materiaal zoals muziek en films. De vragen die in dit verband rijzen betreffen
met name de uitoefening en handhaving van de voornoemde rechten (zie § 5).3. Rol van de overheid: uitgangspuntenEr bestaat geen eenduidige en onbetwiste opvatting over de rol van de
overheid in het digitale domein. De grenzen tussen een politiek van laisser faire en een politiek van overheidsbemoeienis
dienen steeds opnieuw te worden bepaald, afhankelijk van de gestelde doelen.
Heel algemeen geformuleerd geldt dat de overheid zou moeten bevorderen dat
de bovengenoemde positieve maatschappelijke en economische functies van content
optimaal tot hun recht komen en de negatieve worden tegengegaan. Algemeen
is ook het streven van dit kabinet dat Nederland op het gebied van informatie
en communicatietechnologie (ICT) tot de koplopers van Europa blijft behoren.
Dit impliceert een rol voor de overheid bij zowel de ontwikkeling van infrastructuur
en software, als bij de ontwikkeling van content en gebruik. Dit is ook de
huidige beleidspraktijk, maar een overkoepelende en expliciete legitimatie
ontbreekt. Deze paragraaf tracht een rationale voor contentbeleid te ontwikkelen
die richting en samenhang kan geven aan inspanningen van diverse departementen.Overheid en marktDe rol van de overheid wordt vaak afgezet tegen hetgeen de markt spontaan
tot stand brengt.In het geval van contentproductie voor internet zijn er geen eenduidige
economische wetmatigheden, zoals blijkt uit de uiteenzetting in de bijlage.
Allereerst geldt dat de kosten zeer sterk variëren: hoe professioneler,
geavanceerder en uitbundiger hoe hoger de productiekosten, en hoe meer gebruikers
hoe hoger de distributiekosten (voor servercapaciteit, datatransmissie e.d.).
Ten tweede is ook aan de inkomstenzijde het beeld gedifferentieerd. Sommige
contentaanbieders kunnen bestaan van betalende gebruikers en adverteerders,
maar de meeste niet. Ten derde geldt dat maar een deel van de aanbieders de
bedoeling heeft om – op kortere of langere termijn – met de content
zelf geld te verdienen. In deze categorie vallen onder meer zoekmachines,
startpagina's, special interest rubrieken (bijvoorbeeld reizen)en de internetactiviteiten
van veel uitgevers en andere mediabedrijven. Daarnaast zijn er
veel bedrijven en organisaties die websites maken ter promotie of verbetering
van fysieke producten en diensten. Voorbeelden zijn Wehkamp en de Postbank,
maar ook Greenpeace en gemeenten.Een motief dat leidend is in bestaande departementale programma's en voornemens
op het gebied van content, is «versterking van publieke taken»
(al gememoreerd in § 2). Veel contentprojecten die nu door de diverse
departementen worden opgezet of gesteund, hebben als eerste doelstelling om
de maatschappelijke prestaties (efficiency en effectiviteit) van een specifieke
publieke sector of organisatie te verbeteren. Daarbij wordt internet gezien
als een kanaal om informatie en diensten onder de aandacht te brengen van
burgers en deze «op maat» voor hen te ontsluiten. Ook de kansen
voor meer communicatie en interactie vormen vaak een achtergrond van internetactiviteiten
in de publieke sectoren.Deze notitie redeneert echter niet vanuit de diverse publieke sectoren –
onderwijs, cultuur, zorg e.d. – maar vanuit het internetaanbod en het
gebruik hiervan door burgers. Vanuit dat perspectief dienen zich ook andere
motieven of ijkpunten voor overheidsbemoeienis aan, vergelijkbaar met die
van het huidige mediabeleid. Het gaat dan om: innovatie, diversiteit, onafhankelijkheid
en toegankelijkheid van het aanbod alsmede de afname (participatie) hiervan.
Hieronder wordt kort beschreven in hoeverre markt en internetgemeenschap op
eigen kracht in deze zaken kunnen voorzien en waar een rol is voor de overheid.
In de paragrafen 4 en 5 wordt die overheidsrol geïllustreerd aan de hand
van beschrijvingen van de bestaande beleidspraktijk.InnovatieBij innovatie is de eerste associatie die van technologische vooruitgang,
maar het begrip dient breder te worden opgevat als de ontwikkeling van methoden,
technieken en standaarden die op een bepaald moment tot een doorbraak in toepassingen
van ICT kunnen leiden. Bij contentdiensten gaat het (nu) onder meer om digitalisering
van materiaal, platformonafhankelijke distributie, geavanceerde en op de gebruiker
afgestemde ontsluiting, content- en rechtenmanagement, streaming video, virtual reality en elektronisch
betalen.Met innovatie zijn vaak grote investeringen en risico's
gemoeid. Gewone internetactiviteiten vergen al diepe zakken, voor geavanceerde
toepassingen geldt dat des te meer. Bij het huidige beursklimaat en de tegenvallende
resultaten in de telecommunicatie en technologiesectoren is risicokapitaal
schaars. Op dit moment lijkt vooral de ontwikkeling van breedband hiervan
consequenties te ondervinden: zowel infrastructuur- als contentaanbieders
zijn zeer voorzichtig geworden.– De overheid kan drempels helpen slechten door goede randvoorwaarden
te scheppen. Ook kan zij publieke instellingen stimuleren voorop te lopen
in de ontwikkeling van innovatieve contentdiensten. In de sfeer van breedband
kunnen bijvoorbeeld de publieke omroep en enkele grote erfgoedinstellingen
een rol spelen (zie ook § 4.1.). Onder strikte voorwaarden kunnen
risicovolle experimenten van marktpartijen gestimuleerd worden (zie voorbeelden
in § 4.3.)Diversiteit en kwaliteitInternet biedt een enorm aantal websites over zeer uiteenlopende zaken.
Tegelijkertijd is er een risico van scheefgroei: bepaalde soorten content
komen gemakkelijker tot stand dan andere. Veel bedrijven en organisaties zijn
aanwezig op internet om een eigen product, dienst of standpunt aan de man
te brengen. Wanneer daarentegen content het eindproduct is, is het zelden
winstgevend (zie ook de bijlage). Het beste gaat het met de algemene wegwijzers,
met pornosites en met gespecialiseerde advertentierubrieken. Contentdiensten
die zicht richten op betalende gebruikers in kapitaalkrachtige
beroepsgroepen – juristen, artsen, financieel analisten – doen
het ook goed. Het moeilijkst lijkt het om op internet amusement, nieuws en
niche-informatie voor een algemeen publiek rendabel te exploiteren. Zelfs communities die goeddeels draaien op contentproductie
door de deelnemers zelf, houden niet altijd het hoofd boven water. Professionele
redactie, fraaie vormgeving, gebruiksvriendelijke ontsluiting, duurzaamheid
(o.a. geen verouderde links) – dat alles kost geld, maar ook deskundigheid.
Zeker minder kapitaalkrachtige organisaties hebben dat niet vanzelfsprekend
in huis.Er bestaat geen rechtvaardiging voor een soort mediapolitieke regulering
(vergunningen, programmatische eisen e.d.) van internet1 en dit is praktisch ook onmogelijk. Wel mogelijk en wenselijk is stimuleringsbeleid.– Op een aantal terreinen heeft de overheid een erkende publieke
verantwoordelijkheid die zich direct laat vertalen naar het digitale domein.
Het gaat dan om overheidsinformatie, journalistiek, cultuur en educatie. De
overheid kan productie en afname van content op deze terreinen stimuleren,
in elk geval binnen de eigen muren en bij gesubsidieerde organisaties (zie
§ 4.1.)– Waar nodig kan de overheid ook initiatieven van maatschappelijke
organisaties en van groepen burgers ondersteunen (zie § 4.2.)OnafhankelijkheidHet is mogelijk om een goede plek op een index of een resultatenlijst
van een zoekmachine te kopen. Ook redactionele informatie is geregeld gesponsord
en beïnvloed door commerciële belangen van bedrijven. Ervaren en
kritische internetgebruikers herkennen dit soort praktijken wel, maar beter
is het wanneer bijvoorbeeld een icoontje laat zien wanneer een zoekresultaat
of een redactioneel item is gesponsord. Op dit moment werken bedrijfsleven
en reclamebureaus aan aanpassing van de Reclame Code op dit punt. Ook de richtlijn e-commerce pakt dit probleem aan. Veel content is direct
en dus zichtbaar afkomstig van belanghebbenden – overheden, bedrijfsleven,
actiegroepen. In dat geval is het voor de burger duidelijk dat hij de informatie
kritisch dient te beoordelen. Aan de ene kant is het een vooruitgang dat mensen
zo zonder tussenkomst van intermediairs informatie kunnen zoeken en tegen
elkaar afwegen. Aan de andere kant blijven mensen hechten aan het oordeel
van onafhankelijke experts en aan de selectie en interpretatie door journalisten.
Dit verklaart het succes van websites als bellen.com en teletekst.nl. Voor
de openbare meningsvorming en het functioneren van de democratie is de aanwezigheid
van onafhankelijke media – ook in het digitale domein – zelfs
essentieel. Op een terrein als gezondheid is behoefte aan waarborgen voor
betrouwbaarheid van digitale informatie De (markt)economie van het internet
voorziet maar mondjesmaat in onafhankelijke informatie omdat content op zichzelf,
dus los van promotie of voorlichting, nu eenmaal moeilijk lonend is te maken.– Dit pleit opnieuw voor de aanwezigheid van de bestaande onafhankelijke
publieke spelers op internet. Deze zijn in veel gevallen aangewezen op overheidssubsidie.
De overheid kan ook een organiserende of coördinerende rol spelen door
(combinaties van) partijen aan te spreken op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid
voor betrouwbare informatievoorziening (zie § 4.1).ToegankelijkheidIndexen, zoekmachine's en startpagina's fungeren als de wegwijzers van
het internet. Zij helpen gebruikers content te vinden naar hun gading. Tegelijkertijd
kunnen zij obstakels opwerpen voor de toegankelijkheid van informatie. Zij
zijn namelijk ook een soort sluiswachters, want in de positie om bezoekers
vast te houden op hun eigen site of door te geleiden naar websites van anderen.
Dit gebeurt lang niet altijd op neutrale wijze. Soms betalen contentaanbieders
voor een goede plek op de resultatenlijst of index. Het komt
ook voor dat content van strategische partners wordt bevoordeeld.1 Daartegenover moeten minder populaire en minder kapitaalkrachtige
aanbieders afwachten of ze een «link» worden op een populaire
wegwijzer. Gebeurt dit niet, dan zullen burgers deze content minder gemakkelijk
kunnen vinden. Voor burgers zijn dit soort (commerciële) mechanismen
bovendien weinig doorzichtig.Een andere kwestie die invloed heeft op de toegankelijkheid van content
is de capaciteitstoedeling op routers en in netwerken.
Deze beïnvloedt de snelheid waarmee de gebruikers thuis toegang hebben
tot het informatieaanbod op het internet. Daarom zetten ISP's of netwerkbeheerders
populaire, veel bezochte webpagina's op servers
in het netwerk dichtbij de gebruikers. Dit speelt vooral bij internettoepassingen
die veel capaciteit vragen zoals streaming audio
en video, spelletjes op internet of het ophalen van bewegend beeld en plaatjes.– Machtsmisbruik door netwerkbeheerders of ISP's ten koste van andere
contentaanbieders dient de overheid te voorkomen. In het bijzonder dient een
goede ontsluiting van publieke content te worden gewaarborgd (zie § 5.1).Een potentiële drempel voor de toegankelijkheid van content kan ook
de betaalbaarheid zijn. Content op internet is nu meestal gratis, maar in
de toekomst zouden wellicht meer betaalde diensten ontstaan (zie kader). Hoewel
een dergelijke ontwikkeling goed is voor de winstgevendheid en daarmee wellicht
ook voor de diversiteit van content, staat hiertegenover dan een afnemende
toegankelijkheid voor burgers.In elk geval behoort digitale informatie van de overheid gratis of tegen
maximaal de verstrekkingskosten beschikbaar te zijn voor burgers en organisaties.2Betalen voor reisinformatie?De exploitant Openbaar Vervoer Reisinformatie BV vroeg een tijd geld voor
raadpleging van www. 9292ov.nl. Omdat het bezoekersaantal dramatisch kelderde,
kwam men hier snel van terug. De hoop is nu met advertenties en het mobiel
opvragen van reisinformatie wel inkomsten te genereren om de dienst kostendekkend
te laten zijn. Overigens betalen mensen wel zonder morren voor het telefonisch
opvragen van reisinformatie!ParticipatieAan de ene kant doorbreekt internet fysieke en materiële blokkades,
bijvoorbeeld voor ouderen, gehandicapten, zieken, en lotgenoten. Bijzonder
is de mogelijkheid voor internetgebruikers om zelf op te treden als producent
van content. Maar er ontstaan tegelijkertijd nieuwe drempels.Voor een tweedeling in de samenleving hoeven we volgens een studie van
het Sociaal Cultureel Planbureau niet te vrezen. Mannen, jongeren en hoogopgeleiden
liepen een aantal jaren voorop, maar inmiddels maken vrouwen, ouderen en lager
opgeleiden ook meer gebruik van internet. Er is sprake van een natuurlijke
proces van diffusie en acceptatie bij uiteindelijk alle lagen van de bevolking.3 Tegelijkertijd bestaan er nog steeds verschillen tussen
de posities van groepen die om overheidsbeleid vragen. Om te beginnen beschikt
maar liefst 40% van de huishoudens nog niet over een fysieke aansluiting op
internet. Verder heeft niet iedereen de geletterdheid, de vaardigheden en
de fysieke gezondheid die nodig is om content te gebruiken.– De overheid stelt zich actief op om alle bevolkingsgroepen te
betrekken bij de informatiemaatschappij. Dit kan zowel door het bevorderen
van ICT-vaardigheden als door toegankelijke vormgeving van content zelf (§ 5.3.).– De afname van publieke content kan worden verhoogd door deze geïntegreerd
en vraaggericht te ontsluiten (§ 5.1). 4. Stimulering van contentproductieDeze paragraaf beschrijft op welke manier de overheid nu contentproductie
stimuleert.Content is afkomstig van allerlei organisaties en groepen. Hieronder gebruiken
we de driedeling: publiek, particulier en privaat. De publieke sector wordt
daarbij ruimer opgevat dan de overheid (ministeries, gemeenten, provincies)
en haar uitvoeringsorganen. Het gaat om alle non-profit organisaties die publieke
functies vervullen en hiervoor direct of indirect overheidssteun ontvangen.
De driedeling is handzaam voor een beschrijving van het beleid, maar in de
praktijk bestaan er geen harde scheidslijnen. Zo leveren private uitgevers
ook «publieke» content, zoals educatief materiaal voor het onderwijs
of onafhankelijke internetjournalistiek.Publieke sectorenContentstimulering in de publieke sectoren vindt nu plaats in de vorm
van departementale beleidsprogramma's, alsmede incidentele subsidies. Veel
projecten worden opgezet en/of gesteund vanwege de reden dat er winst lijkt
te behalen voor een specifieke sector of organisatie en diens klanten of publiek.
In paragraaf 2 is in dit verband gesproken van de inzet van ICT ter versterking
van publieke taken.Het netto resultaat van publieke contentproductie reikt echter verder
dan de eigen doelstellingen van de diverse projecten. Opgeteld ontstaat een
soort «publiek domein» op internet dat bijdraagt aan diversiteit,
kwaliteit, onafhankelijkheid en betrouwbaarheid van content. Meerdere publieke portals fungeren als bekende merken voor gebruikers: overheid.nl,
omroep.nl, bibliotheek.nl, Cultuurwijzer en Kennisnet. Bij elkaar bundelen
zij een schat aan belangwekkende en vaak ook mooie en amusante content. Sommige
partijen, zoals de publieke omroep en het Nederlands Audiovisueel Archief,
vervullen bovendien een innovatieve rol op de markt voor breedbandinternet.Hieronder volgt een korte schets van lopende en voorgenomen beleid in
de domeinen overheid, maatschappelijke organisaties, cultuur, onderwijs en
onderzoek.Op het terrein van overheidsinformatie zijn de inspanningen het grootst.
Internet is een steeds belangrijker medium voor communicatie tussen overheid
en burgers over de meest uiteenlopende zaken – van veranderingen in
het studiehuis tot belastingzaken, van milieueffectrapportages tot gemeentelijke
vergunningen. Sinds 1998 bestaat het programma Elektronische Overheid dat
elektronische informatievoorziening en dienstverlening door ministeries, provincies,
gemeenten en uitvoeringsorganen stimuleert (Kamerstukken II, 2001–2002,
26 387, nr. 12). Daarnaast zijn er stappen genomen om informatie
van de democratische rechtstaat – kamerstukken, wet- en regelgeving
e.d. – op internet vrij beschikbaar te maken voor iedereen. Andere gegevensbestanden,
zoals van het Centraal Bureau voor de Statistiek of het Kadaster, zijn eveneens
(deels tegen vergoeding) via internet te raadplegen. In toenemende mate is
aandacht voor goede vindbaarheid en de ontsluiting van overheidsinformatie:
niet het aanbod, maar de vragen die leven bij burgers moeten het uitgangspunt
zijn bij de vormgeving van websites, zoeksleutels en systemen voor contentmanagement.Doel is om burgers en organisaties via internet toegang te geven tot een
breed scala aan overheidsinformatie. Dit kan mensen niet alleen helpen bij
hun dagelijks functioneren, maar het stelt hen bovendien in staat een gefundeerd
oordeel te vormen over en invloed uit te oefenen op politieke besluitvorming.
Internet kan ook heel direct worden ingezet om burgers bij besluitvorming
te betrekken, bijvoorbeeld met behulp van chatsessies
of discussiefora.. In de kabinetsreactie op adviezen van de Commissie Toekomst Overheidscommunicatie (commissie Wallage) en de Commissie
ICT en de stad (commissie Cerfontaine) is specifieker ingegaan op de kansen
die internet biedt voor overheidscommunicatie. 1
Het bureau XPIN verzamelt en verspreidt kennis over en succesvolle voorbeelden
van interactieve beleidsvorming. Sinds 2001 kunnen overheden subsidie krijgen
voor experimenten op dit gebied. Gezondheidsinformatie op internetZiekte en gezondheid vormen een veel geraadpleegd onderwerp op internet.
Er is volop aanbod van commerciële en van non-profit organisaties, maar
de status en betrouwbaarheid van de informatie is vaak onduidelijk. Daarom
is in november 2001 door de landelijke zorgorganisaties en het ministerie
van VWS de Stichting Gezondheidskiosk opgericht. Op de website www.gezondheidskiosk.nl
wordt content ontsloten van deelnemende partijen die zich houden aan een gezamenlijke
gedragscode. Verder geeft de Stichting voorlichting over hoe burgers kunnen
omgaan met informatie die zij elders op internet vinden.Veel maatschappelijke organisaties, zoals woningbouwcorporaties, sociale
zekerheidsinstanties of vakbonden, zijn actief op internet. Vaak gaat het
om standaard websites met informatie, bekostigd uit het reguliere communicatiebudget.
In sommige gevallen is echter sprake van innovatieve content die zonder extra
inkomsten niet gemakkelijk is te realiseren. Het overheidsbeleid ter zake
is tot nu toe bescheiden. Departementen spreken publieke organisaties aan
op hun informatieplicht en de mogelijkheden van internet. Soms verlenen zij
incidentele subsidies, meestal in de startfase van contentprojecten. Daarbij
gaat het overigens evenzo vaak om een goede ontsluiting en garanties voor
betrouwbaarheid als om productie van content. Een voorbeeld is www.Gezondheidskiosk.nl (zie kader).Op lokaal niveau is er een rol voor de Digitale Broedplaatsen die nu in
vier steden zijn opgezet in reactie op het advies van de commissie Cerfontaine
(Kamerstukken II, 2001–2002, 26 643, nr. 33). Maatschappelijke
organisaties zijn – met bedrijven en burgers – belangrijke participanten
in deze broedplaatsen.Onlangs heeft de Tweede Kamer een brief ontvangen over eCultuur2. Deze brief beschrijft een programma voor investeringen
in contentproductie binnen de culturele sector, waarover een volgend kabinet
zou moeten beslissen. Het gaat daarbij in de eerste plaats om digitale toepassingen
van musea en archieven. Zij beschikken over een schat aan kennis en materiaal
dat op internet toegankelijk kan worden gemaakt voor verschillende doelgroepen:
voor een algemeen publiek, voor leerlingen en docenten in het onderwijs en
voor wetenschappelijk onderzoekers. De digitalisering van collecties zelf
is zeer kostbaar en de rechten moeten worden afgekocht (zie ook § 5.)
Ook de toepassing in content voor verschillende gebruikers vergt extra middelen.
Belangrijker dan de vraag wat en hoeveel te digitaliseren is de vraag hoe
ervoor te zorgen dat de content kan worden (her)gebruikt in zoveel mogelijk
toepassingen. Aspecten als duurzaamheid, standaarden en interoperabiliteit
verdienen meer aandacht dan voorheen.In de culturele sector is verder verruiming van de werkingsfeer van fondsen
en onderlinge samenwerking van belang om kleinschalige culturele initiatieven,
ook van buiten de gevestigde instellingen, te stimuleren. Tot slot is er de
ambitie om de traditionele rol van openbare bibliotheken als wegwijzer in
het informatieaanbod te vertalen naar het digitale do-mein3. Bibliotheek.nl zal zeer uiteenlopende informatiebronnen voor mensen
ontsluit: zowel digitale als fysieke (op te halen of in te zien in de bibliotheek).
Zij doet dat op neutrale wijze en kijkend naar de kwaliteit en betrouwbaarheid
van informatie. Bibliotheken zullen ook gaan experimenteren met nieuwe diensten,
zoals het elektronische boek. Over de ontwikkeling van nieuwe
diensten door de landelijke publieke omroep heeft de Tweede Kamer in november
2001 een brief ontvangen1: het gaat om activiteiten
op internet en digitale televisie in het verlengde van de bestaande taakopdracht
voor radio en televisie en binnen de omroepbegroting.Uit onderzoek en consultatie van het onderwijsveld blijkt dat er behoefte
bestaat uit goede educatieve content. Het overheidsbeleid richt zich allereerst
op versterking van de vraag door de (ICT-) koopkracht van de scholen te vergroten.
Met een subsidieregeling van het ministerie van OCenW zijn daarnaast in 2000–2002
innovatieve contentprojecten gestimuleerd. De portal Kennisnet kan meer nog
dan nu een rol gaan spelen als bemiddelaar tussen vraag en aanbod, dat wil
zeggen: geordende toegang bieden tot goed educatief materiaal, afkomstig uit
uiteenlopende bronnen. Door de ontwikkeling van een betrouwbaar en veilig
betalingsysteem wordt het voor uitgevers en scholen gemakkelijker om educatief
materiaal via internet te (ver)kopen. Op Kennisnet spelen overigens ook docenten
zelf een belangrijke rol, niet alleen als gebruiker en beoordelaar, maar ook
als producent van content.Wetenschappelijke uitgevers maken al langer gebruik van internet als publicatie-
en distributiekanaal. De hoofdmoot wordt verzorgd door commerciële uitgevers
en betaald door de wetenschappers zelf. Daarnaast is er een nichemarkt die
werkt op non-profit basis. Tot slot neemt het peer to peer uitgeven door wetenschappers onderling toe. Hier ligt een ordenende
taak voor de (semi)overheid: SURF/IWI heeft het initiatief genomen voor een
geïntegreerde aanpak en wil een kenniscentrum opzetten dat de instellingen
ondersteunt bij het zelf digitaal uitgeven. Om wetenschap digitaal toegankelijk
te maken voor het bredere publiek, is actieve stimulering door de overheid
gewenst. Stichting WeTeN is met Kennislink momenteel de belangrijkste contentaanbieder
op dit terrein.Particuliere content: burgerinitiatievenMet relatief eenvoudige middelen kunnen groepen burgers eigen websites
bouwen om vervolgens een breed scala aan content aan te bieden aan andere
geïnteresseerden en gelijkgestemden. Sommige initiatieven hebben geen
fysieke equivalent, maar zijn geheel georiënteerd op internet. Voorbeelden
zijn: Onlijn, een e-zine op het terrein van cultuur en politiek; Adoptie.net,
een trefpunt met informatie, persoonlijke verhalen, mailinglist etc. voor
en door adoptie-ouders en betrokkenen; Maghreb.nl, een populaire site voor
Marokkaanse jongeren.Dergelijke virtuele gemeenschappen worden ook wel communities genoemd. Communities kunnen
in toenemende mate bijdragen aan sociale en maatschappelijke cohesie. Zij
zorgen bovendien voor meer diversiteit in het aanbod op internet zelf. De
vraag is in hoeverre zij overheidssteun behoeven?Uit onderzoek door TNO-STB blijkt dat het voor dit soort groepen nauwelijks
een probleem is om content te ontwikkelen. Individuele deelnemers produceren
zelf (vrijwillig) content of deze is afkomstig van maatschappelijke organisaties
die hiervoor putten uit bestaande middelen. De startfase is vaak wel lastig
te financieren. Ook de continuïteit kan een probleem zijn: sommige initiatieven
lopen vast op een gebrek aan technische expertise en servercapaciteit. Het
blijkt ook lastig om het ideële en onafhankelijke karakter te bewaren.
Soms is de enige manier om de kosten van hosting –
die stijgen naarmate een dienst succesvoller is – te bekostigen, het
accepteren van reclame van de internetprovider. Sommige burgerinitiatieven
slagen erin om door shoppen langs verschillende ministeries een eenmalige
subsidie te krijgen. Hun content moet dan wel stroken met de beleidsdoelen
van een departement.Initiatieven van burgers vallen buiten de werking van fondsen op het gebied
van cultuur en media. Zij behoren niet tot de te subsidiëren categorieën
(erfgoed, kunst, omroep en journalistiek) en ze zijn niet professioneel
genoeg om te voldoen aan de hoge kwaliteitscriteria die deze fondsen stellen.Het kabinet overweegt daarom een experiment van twee tot drie jaar met
een stimuleringsregeling voor maatschappelijke content. Het gaat daarbij om
subsidiëring van kleinschalige internetinitiatieven in de non-profit
sector: discussiefora, websites, mailinglijsten en dergelijke die buiten de
gevestigde instellingen tot stand komen en die (merendeels) draaiende worden
gehouden door vrijwilligers. Het gaat bovendien om initiatieven die een bijdrage
leveren aan democratische meningsvorming, maatschappelijke participatie en
informatie-uitwisseling. De omvang van het budget bedraagt ongeveer € 1
miljoen per jaar.BedrijvenHet Bedrijfsfonds voor de Pers start binnenkort met een experimentele
regeling voor ondersteuning van internetjournalistiek: private en particuliere
initiatieven kunnen in aanmerking komen voor een lening of startsubsidie (Kamerstukken
II, 2001–2002, 28 161, nr. 1). Achtergrond van deze regeling
vormt de maatschappelijke betekenis van internetjournalistiek, afgezet tegen
een nu nog moeizaam functionerende markt. Onafhankelijke nieuwsvoorziening
enduiding is zelfs door de grote dagbladconcerns op internet nog niet rendabel
te exploiteren.In het overheidsbeleid ten aanzien van contentontwikkeling in de private
sector staat doorgaans niet de maatschappelijke, maar de economische betekenis
voorop. In het bijzonder is het beleid gericht op innovatie. Daarbij zijn
drie lijnen te herkennen. Ten eerste is er beleid in de voorwaardelijke sfeer,
zoals het bevorderen van concurrentie op en tussen netwerken (telefoon, kabel,
ether en satelliet) en goede voorzieningen voor elektronisch betalen en verificatie
van handtekeningen. Ten tweede kan de overheid de vraag naar digitale infrastructuur
en diensten activeren, zoals is gebeurd met Kenniswijk en Kennisnet (ICT in
het onderwijs). In 2002 worden in enkele gemeenten breedbandpilots georganiseerd.
Dit zijn proeven met vraagbundeling door gemeenten, die hiervoor subsidie
ontvangen. Hiervan zouden ook contentaanbieders kunnen profiteren, bijvoorbeeld
doordat er in een stad of wijk een interessant testbed ontstaat voor nieuwe
diensten. Ten derde worden aan de aanbodzijde voortrekkers meer direct verleid
tot (risicovolle) investeringen, door subsidies of kredieten te verlenen.Een voorbeeld is Twinning dat in de afgelopen jaren onderdak bood aan
startende ICT-ondernemers. Zij kregen hier deskundige ondersteuning, leningen
en risicokapitaal. Sinds 2001 kunnen bedrijven subsidie aanvragen voor zogenoemde
«ICT-doorbraakprojecten». Ook de Subsidieregeling Elektronische
Communicatie (SEC) komt ten goede komen aan innovatieve projecten in de private
sector (zie kader). Vereisten zijn samenwerking tussen marktpartijen en/of
kennisinstituten en een eigen bijdrage. Het moet bovendien gaan om technisch
zeer innovatieve en financieel zeer risicovolle projecten. Private diensten
die niet op de muziek vooruit lopen, komen niet in aanmerking voor deze regelingen.
Dit is nodig om substitutie-effecten te voorkomen. ICT-doorbraakprojectenICT doorbraakprojecten zijn baanbrekende onderzoeks- en ontwikkelings
(R&D) projecten waarin meerdere bedrijven of bedrijven en kennisinstellingen
samenwerken. Deze regeling is onderdeel van het actieplan «Concurreren
met ICT competenties» van de ministeries van EZ en OCenW (Kamerstukken
II, 1999–2000, 26 643, nr. 4). Tot de aandachtsgebieden behoren
nieuwe media en mobiele communicatie. Doorbraakprojecten moeten zich richten
op verkenning van de toekomst. Perspectief is een situatie waarin aan bandbreedte
geen gebrek is en digitale content altijd en overal en via verschillende apparaten
beschikbaar is. Een eerste voorbeeld vormt een project van het Telematica
Instituut, Ericsson en het Nederlands Omroepproductie Bedrijf (NOB). Zij realiseren
in Hilversum een proef-omgeving voor het versturen van videobeelden over mobiele
netwerken (GPRS en UMTS). Behalve mediabedrijven zijn ook toeristische organisaties
en commerciële dienstverleners welkom in deze technologische proeftuin.Regeling SECMet de regeling Subsidies Elektronische Communicatie bevordert de marktintroductie
van nieuwe elektronische communicatietechnieken. Een pas ontwikkelde technologie,
zoals UMTS, wordt over het algemeen nog omgeven met allerlei onzekerheden
over de techniek, de mogelijkheden voor de aanbieders van diensten en content,
de toepassingen en de specifieke marktsituatie in Nederland. Hierdoor kan
een afwachtende houding ontstaan, die de introductie en het gebruik van de
nieuwe technologie zou kunnen belemmeren. Het ministerie van Verkeer en waterstaat
wil via de beleidsregel dit soort situaties doorbreken met een financiële
impuls. Aanvragen kunnen slechts worden ingediend door samenwerkingsverbanden
bestaande uit tenminste een netwerkaanbieder, een technologieleveranciers
en een partij uit het MKB.Er is een budget beschikbaar van € 1,36 miljoen in 2001. De
regeling wordt uitgevoerd door Senter en heeft in beginsel een looptijd van
4 jaar.In paragraaf 1 is betoogd dat content één van de aanjagers
is van ontwikkeling en gebruik van ICT in de kenniseconomie. Van bovengenoemde
regelingen kunnen in principe ook contentaanbieders profiteren. Echter, in
de praktijk ligt het accent sterk op infrastructuur en technologie. Soms leidt
dit tot experimenten waarbij een fraaie technologische proeftuin wordt ingericht,
waar vervolgens geen of slechts alledaagse en al bestaande communicatie- en
contentdiensten worden aangeboden. Het lijkt nodig om komende jaren meer bewust
in te zetten op gelijktijdige innovatie van toepassingen, waaronder contentdiensten
bestemd voor een algemeen publiek. Dit geldt vooral voor breedband en mobiel
internet, die zich nog in een pril stadium van ontwikkeling bevinden.1Opgemerkt moet overigens worden dat Nederland op ICT-gebied internationaal
gezien nog altijd een vooraanstaande positie inneemt. Ook is het de vraag
hoe noodzakelijk het is om in hoog tempo meer distributiecapaciteit te realiseren.
Wellicht is een natuurlijke en geleidelijke ontwikkeling vanuit bestaande
netwerken voldoende. De Expertgroep Breedband die het kabinet onlangs heeft
ingesteld, adviseert over mogelijke scenario's. Daarbij wordt zowel gekeken
naar de ontwikkeling van infrastructuur als de ontwikkeling van content.EU-programma eContentDe Europese Commissie heeft een stimuleringsregeling voor digitale content:
het eContent programme.2 Dit programma is op 21 december 2000 aangenomen in de Europese Telecomraad
en beschikt over een budget van € 100 miljoen voor de periode 2001–2004.
In Nederland wordt de voorlichting over het programma verzorgd door Senter.Het programma wil bijdragen aan een ruime beschikbaarheid van kwalitatief
goede content, vanuit de gedachte dat dit een sleutelfactor is in de ontwikkeling
van digitale netwerken. Een tweede doel is de concurrentiepositie van Europese
contentaanbieders te verbeteren.Door de Europese Commissie wordt content omschreven als een breed spectrum
van digitale informatie, amusement, educatie en reclame, al dan niet in combinatie
met elkaar. Digitale content is verder, uitgaande van voortschrijdende convergentie
tussen computer, telecommunicatie en media-industrie, in principe onafhankelijk
van een bepaald medium en een bepaald format.Alleen projecten waarin meerdere landen samenwerken komen in aanmerking
voor subsidie. Aanvragen kunnen ingediend worden door overheden,
publieke instellingen en bedrijven. Projecten moeten vallen in één
van de onderstaande categorieën:– Gebruik en verspreiding van content van overheden en publieke
instellingen voor (op termijn) commerciële doeleinden;– Het produceren van meertalige en multiculturele digitale content
(dit verwijst vooral naar samenwerking tussen lidstaten);– Bevorderen van de toegang tot privaat kapitaal voor contentexperimenten;– Het verhandelen en verlenen van rechten in de digitale wereld
(bijvoorbeeld auteursrechten).Voor de subsidieronde van 2002 zijn 192 projecten ingediend, waarin 58
Nederlandse organisaties participeren (totaal 1008 organisaties), zoals: het
Nederlands Audiovisueel Archief, Stichting Museon, de gemeente Den Haag, Erasmus
Universiteit Rotterdam, Framfab Nederland BV Gorilla Park, Stichting promotie
VVV Noord Holland. In totaal zijn 25 projecten gehonoreerd, waarbij 13 Nederlandse
organisaties betrokken zijn.15. Vraagstukken van toegankelijkheidWanneer er niets over digitale netwerken gaat, hebben zij weinig betekenis.
Hetzelfde gaat op voor content: wanneer zeer weinig mensen er gebruik van
maken, is de waarde voor de samenleving (als geheel) gering. Deze paragraaf
besteedt aandacht aan enkele zaken die de toegankelijkheid van content voor
burgers beïnvloeden. Daarbij is tegelijkertijd de positie van contentaanbieders
aan de orde, ofwel: hun kansen om toegang te krijgen tot netwerken en wegwijzers
op internet en zo meer mensen te bereiken.Ontsluiting van content door wegwijzersIn paragraaf 3 is de rol van algemene wegwijzers en zoekmachines
op internet beschreven. Zij kunnen sommige contentaanbieders prominentere
plaatsen op hun website te gunnen dan andere, en zo de vindbaarheid voor gebruikers
beïnvloeden. Internetproviders kunnen een vergelijkbare rol spelen via
de capaciteitstoedeling. Zolang er meerdere ISP's, zoekmachines en portals zijn waaruit aanbieders – en gebruikers! –
kunnen kiezen, is dit geen probleem. Partijen kunnen dan zakelijke afspraken
maken en de markt regelt zichzelf. De situatie kan echter veranderen door
concentratie en alliantievorming in de mediamarkt. Dan bestaat het risico
dat een klein aantal partijen toegang tot het informatieaanbod gaat beheersen.
Op dit moment speelt dit eerder voor breedband en digitale televisie dan voor
smalbandinternet. In het bijzonder de rol van elektronische programmagidsen
vraagt overheidsaandacht (zie kader).Het kabinetsbeleid is erop gericht om ervoor te zorgen dat netwerkbeheerders
met een economische machtspositie redelijke toegangsvoorwaarden hanteren en
hun eigen content of die van aan hen gelieerde partijen niet kunnen bevoordelen.
Regelgeving die hierin voorziet zijn het mededingingsrecht en toegangsregels
in de Telecommunicatiewet. Inmiddels heeft de Tweede Kamer een wetsvoorstel
ontvangen dat toegang van programma- en dienstenaanbieders tot de kabel regelt,
conform de herziene Europese Telecomrichtlijnen.2Andere mogelijkheden zijn het garanderen van bandbreedte voor publieke
diensten en het zorgdragen voor een prominente positie van publieke omroepen,
gemeenten, zorginstellingen, bibliotheken, musea en andere openbare en nutsvoorzieningen
op digitale netwerken. Dit kan in ieder geval door «publieke»
portals. Voorbeelden hiervan zijn al genoemd: overheid.nl, omroep.nl, bibliotheek.nl,
Cultuurwijzer, Kenniswijzer en Kennisnet. Elektronische Programma Gids (EPG)De EPG is het menugestuurde startscherm van digitale televisie. De eigenaar
van een EPG heeft grote invloed op de ordening en daarmee op de toegankelijkheid
van het programma- en dienstenaanbod voor gebruikers. Hij kan eigen content
of de content van aan hen gelieerde partijen de meest voordelige posities
geven. Zo presenteerde BSkyB een kijker die op sport zoekt, allereerst de
eigen sportkanalen en niet de sportprogramma's van concurrenten.De herziene Europese Telecommunicatierichtlijn voorziet in de mogelijkheid
om EPG's te laten vallen onder het (open) toegangsregime. De NMA/OPTA dient
dan vast te stellen in hoeverre sprake is van een situatie van aanmerkelijke
marktmacht voor netwerkbeheerders.Voor de publieke omroep kan de doorgifteplicht worden uitgebreid. In Engeland
is wettelijk vastgelegd dat de BBC een positie van due
prominence moet krijgen op de EPG van digitale satellietaanbiedersAuteursrecht en overheidsinformatieOp wetten, besluiten en verordeningen, door of vanwege de openbare macht
uitgevaardigd, rust geen auteursrecht, noch op rechterlijke uitspraken en
administratieve beslissingen (artikel 11, Auteurswet 1912). Deze informatie
is zo belangrijk voor het functioneren van de democratische rechtsstaat dat
zij zonder belemmeringen van overheidswege moet kunnen worden verspreid. Evenmin
rust er auteursrecht op andere door of vanwege de openbare macht uitgevaardigde
werken, tenzij er een uitdrukkelijk voorbehoud is gemaakt (artikel 15b, Auteurswet
1912). Bij de Raad van State ligt een wetsvoorstel waarin de terminologie
van artikel 11 van de Auteurswet wordt aangepast waardoor de bepaling zich
gaat uitstrekken over alle zogenoemde basisinformatie van de democratische
rechtsstaat, dus naast wet- en regelgeving, bestuurlijke informatie en uitspraken
van de rechterlijke macht, ook parlementaire informatie. Laatstgenoemde informatie
valt nu nog onder artikel 15b van de Auteurswet. Voor de naburige rechten
en het databankenrecht geldt door de bank genomen hetzelfde.De wettelijke systematiek wordt zodoende in overeenstemming gebracht met
het uitgangspunt van de kabinetsnota «Naar toegankelijkheid van overheidsinformatie»
(Kamerstukken II, 1996/1997, 20 644, nr. 30, blz. 4). Een en ander leidt
dus niet tot een ingrijpende wijziging van de thans bestaande praktijk. Veeleer
vormt het steun voor en bevestiging van wat in de praktijk reeds is gegroeid.
Dat geldt in het bijzonder voor zover het de basisinformatie van de democratische
rechtsstaat betreft die via de website http://www.overheid.nl in elektronische vorm beschikbaar is. Het gaat dan om alle Kamerstukken,
de Handelingen van de Tweede Kamer, kamervragen, parlementaire agenda's, het
Staatsblad, de Staatscourant, het Tractatenblad, et cetera, die via deze website
gratis worden aangeboden.Verder zij in dit verband gewezen op het Actieprogramma Elektronische
Overheid waarin de Minister voor Grote Steden- en Integratiebeleid namens
het kabinet heeft aangekondigd dat kort na het jaar 2000 een bestand met geïntegreerde
teksten van wet- en regelgeving op Internet beschikbaar zal komen (Kamerstukken
II, 1998/1999, 26 387, nr. 1, blz. 7). Met de komst van het internet
werd het namelijk steeds meer als een belemmering ervaren dat de Staat haar
eigen wet en regelgeving niet elektronisch kon ontsluiten. De wens om geconsolideerde
of doorlopende wet- en regelgeving vrij van rechten die de verdere verspreiding
zouden kunnen belemmeren, aan een ieder ter beschikking te stellen, leidt
ertoe dat de overheid de rechten op deze teksten dient te verwerven. Niet
noodzakelijk is dat de overheid de bouw en het onderhoud van deze databank zelf ter hand neemt. Zoals aangekondigd in de eerste uitvoeringsrapportage
inzake bovengenoemd actieprogramma (Kamerstukken II, 1999/2000, 26 387,
nr. 4, blz. 4), is voor deze werkzaamheden dan ook een Europese
aanbesteding in gang gezet. De inschrijvingsdatum voor deze aanbesteding is
eind oktober 2000 gesloten. Tussen de Staat en degene aan wie de opdracht
is gegund, te weten de Sdu, is contractueel vastgesteld dat de intellectuele
eigendomsrechten van het bestand bij de Staat berusten. De contracten tussen
de Staat en de Sdu waarmee de Staat een wettenbestand heeft aangekocht en
door de Sdu laat beheren en onderhouden, zijn op 4 juli 2001 ondertekend.
Een en ander zal ertoe leiden dat er medio 2002 een wettenbestand met geconsolideerde
teksten van wetten en algemene maatregelen van bestuur via het Internet raadpleegbaar
is (en een jaar later een bestand met geconsolideerde teksten van ministeriële
regelingen).Auteursrecht in een digitale omgevingHet auteursrecht geeft aan makers van werken van letterkunde, wetenschap
en kunst (of hun rechtverkrijgenden) het uitsluitend recht die werken openbaar
te maken en te verveelvoudigen, behoudens de wettelijke beperkingen. De naburige
rechten en het databankenrecht kennen een daarmee vergelijkbare opzet en systematiek.Het is niet meer dan billijk dat makers en andere rechthebbenden met behulp
van hun rechten een beloning voor hun voortbrengselen kunnen bedingen. Zij
worden daardoor ook gestimuleerd nog meer creatief materiaal ter beschikking
te stellen en investeringen te plegen. Informatiekanalen, waarvan de vrijheid
van meningsuiting en daarmee de democratische rechtsstaat zozeer afhankelijk
is, worden daardoor instandge-houden. Bovendien profiteert de maatschappij
in zijn geheel van het genereren van informatie.De wettelijke beperkingen strekken ertoe de gerechtvaardigde belangen
te waarborgen van anderen zoals consumenten, bibliotheken, onderwijs- en onderzoeksinstellingen
en de belangen van vrije nieuwsgaring en mededinging. Ook in de digitale omgeving
zouden zekere gebruikersvrijheden moeten gelden. Dat is in het belang van
de ontwikkeling van de informatiemaatschappij en van de deelname van een ieder
daaraan.Het zoeken van het juiste evenwicht tussen alle betrokken belangen in
een digitale omgeving is niet eenvoudig. In een digitale omgeving kunnen razendsnel,
niet van echt te onderscheiden kopieën worden gemaakt en verspreid. De
roep om een versterking van rechten uit de hoek van rechthebbenden spruit
voort uit de dreiging van digitale piraterij. Daar staat tegenover dat de
techniek ook behulpzaam kan zijn bij de handhaving en de uitoefening van het
auteursrecht en de naburige rechten. De techniek biedt in de vorm van technische
beschermingsvoorzieningen (encryptie, digitale watermerken, en dergelijke)
mogelijkheden om ongelimiteerd kopiëren tegen te gaan of om te bewerkstelligen
dat het gebruik van materiaal slechts onder bepaalde voorwaarden en omstandigheden
mogelijk is.Aan de ene kant dreigen de rechten door het kopieer- en verspreidingsgemak
van computers en computernetwerken weg te spoelen door het elektronisch vergiet.
Er zou een tekort aan informatieproductie dreigen. Aan de andere kant dreigen
de beperkingen door massieve anti-kopieermethoden en -technieken zinledig
te worden. Er zou een tekort aan informatie-consumptie dreigen waardoor een
nieuwe tweedeling in de maatschappij tussen informatie-rijken en informatie-armen
ontstaat. Het zoeken naar een voor zowel rechthebbenden als gebruikers van beschermd
materiaal acceptabel evenwicht komt uitgebreid aan de orde bij de omzetting
van de Auteursrechtrichtlijn en bij het rapport «Auteursrecht in de
informatiemaatschappij, bouwstenen voor een justitiestrategie» van het
Ministerie van Justitie. Het eerste resultaat van dit project is een rapport
dat onlangs aan de Kamer is aangeboden (Kamerstukken II, 2001–2002,
26 538, nr. 6). Justitie zal in samenwerking met OCenW en EZ een plan
van aanpak opstellen om de maatschappelijke discussie over auteursrecht in
de informatiemaatschappij op gang te brengen. Het ministerie van OCenW laat
door TNO-STB onderzoek verrichten naar specifieke cultuurpolitieke aspecten
van auteursrecht en digitalisering. Dit onderzoek zal voor zomer 2002 worden
afgerond.Publieke depotsBibliotheken, musea en archieven houden zich bezig met archiveren, conserveren
en preserveren van beschermd materiaal. De vorming en het onderhoud van archieven,
althans het bewaren of preserveren van informatie in de meest ruime zin (waaronder
schilderijen, manuscripten, fotonegatieven en filmmateriaal) behoren tot de
kerntaken van verschillende instellingen zoals de Koninklijke Bibliotheek,
het Nationaal Audiovisueel Archief en musea. Het behoud van het cultureel
erfgoed op langere termijn is daarmee gemoeid. De opkomst van de nieuwe technologieën
brengt verschillende problemen met zich mee. Thans bestaande opslag- en verwerkingstechnieken
verouderen snel. Nieuwe versies van programmatuur volgen elkaar snel op en
met regelmaat past zich daarop ook de opslag- en verwerkingsapparatuur aan.
«Veroudering» krijgt door deze ontwikkeling, die meebrengt dat
zelfs documentatie van recente datum steeds moeilijker raadpleegbaar is, een
nieuwe betekenis. Het migreren van beschermd materiaal naar een nieuwe drager
brengt auteursrechtelijk relevante handelingen met zich mee. Onder de huidige
wetgeving kan dan sprake zijn van verveelvoudiging, waarvoor toestemming nodig
is. Hoewel afspraken bestaan tussen verschillende bewaarinstellingen en rechthebbenden,
blijft anderzijds het gevaar bestaan dat deze afspraken niet alle mogelijke
aanspraken dekken. Niet altijd zijn alle rechthebbenden bekend, niet altijd
zijn rechthebbenden bereid mee te werken en niet altijd kan de wederpartij
van de bewaarinstelling deze vrijwaren van alle denkbare claims. Bovendien
eist het algemeen belang dat geen onzekerheid bestaat over handelingen die
vereist zijn voor het behoud van het cultureel erfgoed. Om die redenen wordt
in het wetsvoorstel dat strekt tot omzetting van de richtlijn 2001/29/EG betreffende
de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige
rechten in de informatiemaatschappij, in lijn met het advies van de commissie
auteursrecht ter zake, een nieuwe beperking op het verveelvoudigingsrecht
voorgesteld voor het raadpleegbaar houden van het beschermd materiaal met
het oog op het voorkomen van verval.Vaardigheden en design for allNu internet een steeds belangrijkere plaats in de samenleving inneemt,
is het van groot belang dat iedereen van de mogelijkheden gebruik kan maken.
Dit geldt met nadruk voor groepen die niet vanzelfsprekend toegang hebben,
bijvoorbeeld omdat zij geen computer en aansluiting op internet hebben (materiële
toegang), niet de beschikken over de benodigde «knoppenkennis»
en vaardigheden (cognitieve toegang) of bepaalde handicaps hebben die het
gebruik bemoeilijken (fysieke toegang). Met name bij sociaal kwetsbare groepen
is er een zorgplicht voor de overheid om gelijke deelname aan de informatiemaatschappij
te bevorderen.Voor een deel gaat het om het aanleren van vaardigheden. Dit gebeurt allereerst
op school, maar ook daarbuiten, zoals in de bibliotheek, het buurthuis
of het bejaardentehuis. Met subsidie van het ministerie van BZK is in een
groot aantal gemeenten digitale trapveldjes ingericht die de achterblijvers
moeten bijspijkeren.Meer gerelateerd aan de content zelf is de gedachte van design for all. Dit betekent dat software en content zo wordt vormgegeven
dat ook mensen die minder ervaring hebben met ICT begrijpen hoe het werkt.
Vanuit het gehandicaptenbeleid is door de Staatssecretaris van VWS het initiatief
Drempels weg! opgezet (www.drempelsweg.nl). Doel
is om bedrijven en instellingen te stimuleren hun websites toegankelijk te
maken voor gehandicapten, bijvoorbeeld door de lettergrootte (slechtzienden),
ondertiteling van audiovisuele fragmenten (slechthorenden) en geen kleine
en dicht bij elkaar geplaatste hyperlinks (voor mensen die hun handen of armen
minder goed kunnen bewegen). Bedrijven en organisaties verplichten zich tot
inspanningen op dit gebied in de vorm van een intentieverklaring. Van ministeries,
provincies en gemeenten wordt een voorbeeldfunctie verwacht. De overheid zou
verder bij het verlenen van subsidies aan contentprojecten meer dan nu de
voorwaarde kunnen stellen dat de content ook goed toegankelijk is gehandicapten
Een keurmerk kan ook goede diensten doen.De blindenbibliotheken onderzoeken momenteel hoe ze digitale technologie
en internet kunnen benutten om hun collecties te ontsluiten. Open standaardenSoms kan een gebruiker bepaalde content niet inzien omdat hij niet de
juiste browser of player heeft. Nu is voor geoefende gebruikers alles wel
te downloaden, maar gebruiksvriendelijk is het niet. Mede om deze reden zou
de overheid het gebruik van open standaarden meer kunnen stimuleren.6. SamenvattendIn deze notitie is betoogd dat content op internet een essentieel element
is in de ontwikkeling van de informatiemaatschappij: mensen gebruiken content
om zich te informeren, zich een mening vormen, ervaringen en standpunten te
delen, voor culturele ontplooiing en voor ontspanning. Content is verder,
samen met communicatie (langs digitale weg), een motor van de kenniseconomie.De markt levert een behoorlijk volume. Tegelijkertijd zijn er soorten
content die vanuit maatschappelijk en/of economisch oogpunt van belang zijn,
maar die bedrijven, organisaties en burgers niet spontaan of maar mondjesmaat
aanbieden. De overheid kan dan een waarborgende of stimulerende rol vervullen.
Voor een behoorlijk deel gebeurt dit overigens min of meer automatisch, omdat
overheden, semi-overheden en publieke instellingen internet inzetten om hun
maatschappelijke taken beter te kunnen vervullen (in § 2.2. beschreven
als «versterking publieke taken»).In de notitie is over contentproductie en -consumptie het volgende betoogd
en beschreven:– Bestaand beleid van departementen op het gebied van content concentreert
zich in een aantal domeinen. Te noemen zijn: overheidsinformatie, educatie,
cultuur en wetenschap, onafhankelijke journalistiek en publiek debat. Maar
ook bijvoorbeeld de aard en het gebruik van gezondheidsinformatie op internet
verdient overheidsaandacht.– Allereerst kunnen overheidsinstanties en gesubsidieerde publieke
instellingen in deze domeinen content aanbieden. Dit bevordert diversiteit,
kwaliteit, onafhankelijkheid en betrouwbaarheid van het internetaanbod. Bovendien
zijn internetactiviteiten als gezegd vaak in het voordeel van de aanbieders
zelf: zij kunnen hun dienstverlening en hun contact met burgers verbeteren. – Van belang is ook de bijdrage van maatschappelijke organisaties
en burgerinitiatieven. Waar nodig kan de overheid initiatieven ondersteunen
met tijdelijke subsidies voor contentproductie en -ontsluiting. In andere
gevallen is er een rol van de overheid bij het organiseren van samenwerking,
het stimuleren van gedragscodes en het bevorderen van deskundigheid.– In de private sector staat voorwaardenscheppend beleid en coördinatie
(bijvoorbeeld vraagbundeling) voorop, beperkt aangevuld door gerichte en tijdelijke
subsidieregelingen voor zeer risicovolle en innovatieve projecten. Bij het
helpen inrichten van technologische proeftuinen (infrastructuur) is van belang
gelijktijdige toepassing in innovatieve communicatie en contentdiensten te
stimuleren.Een tweede rol voor de overheid is het bevorderen van de toegankelijkheid,
zodat belangrijke content voor iedereen goed te vinden te betalen en te gebruiken
is.– Publieke content kan meer nog dan nu op gebruiksvriendelijke en
vraaggerichte wijze worden ontsloten. De vindbaarheid kan worden vergroot
door bundeling van content in websites als overheid.nl en bibliotheek.nl.
Ook het gebruik van open standaarden en design for all (o.a. vormgeving ten
behoeve van lichamelijk gehandicapten) bevordert de toegankelijkheid.– Auteursrecht en naburige rechten spelen een belangrijke rol bij
de ontwikkeling van en toegang tot content. Deze rechten dienen door gebruikers
van content gerespecteerd te worden, zodat makers gestimuleerd worden om nieuwe
content te scheppen. Tegelijkertijd dient de informatievrijheid gewaarborgd
worden. Het Nederlandse auteursrechtbeleid is gericht op een brede toegankelijkheid
van een pluriform informatieaanbod. Daarbij zal de overheid zoveel mogelijk
moeten blijven streven naar een evenwichtige verhouding tussen de belangen
van rechthebbenden en de belangen van gebruikers.– Op internet zal in ieder geval overheidsinformatie en informatie
die met overheidssubsidie tot stand is gekomen zoveel mogelijk gratis of tegen
maximaal de verstrekkingskosten beschikbaar moeten zijn. BIJLAGEKLEINE ECONOMIE VAN CONTENTIn deze bijlage een «kleine economie» van internet: wat zijn
de kosten en wat zijn de baten voor contentaanbieders? Kort gezegd geldt:
de kosten variëren sterk en de inkomsten van betalende gebruikers en
adverteerders zijn beperkt. Veel content komt dan ook tot stand niet omdat
aanbieders daaraan denken te verdienen, maar omdat het andere organisatorische
of particuliere doelen dient. Dit geldt zowel voor bedrijven als voor overheden,
non-profit organisaties en burgers. Je kunt ook andersom redeneren: zou de
content op zichzelf commercieel moeten renderen, dan zou het internet een
minder rijk aanzien hebben.KostenInternet is een laagdrempelig medium. Iedereen die iets wil communiceren
heeft toegang tot het wereldwijde netwerk van computers. Dit in tegenstelling
tot de ether en de kabel, waar distributieschaarste heerst. Verder zijn de
instapkosten laag. Een hobbyist kan zelf een homepage maken; een organisatie
zet voor een bescheiden bedrag een promotiefolder op het net. Maar content
kan ook kostbaar zijn. Dit geldt bijvoorbeeld wanneer er professionele vormgevers
en redacteuren aan te pas komen. Multimediale en interactieve toepassingen
en geavanceerde ontsluiting zijn eveneens kostbaar. Voor een virtuele toer
langs enkele topstukken moet een museum diep in de buidel tasten. Dit geldt
des te meer wanneer de website veel bezoekers trekt.Naarmate het aantal bezoekers stijgt, dient een content aanbieder meer
opslag en distributiecapaciteit aan te schaffen of in te huren (hosting). Vooral grootschalig gebruik van audio en video loopt in
de papieren. Iedere keer als iemand een fragment afspeelt, heeft ook de aanbieder
distributiekosten. Licenties voor server en/of client software zijn soms ook
gebaseerd op gebruikersaantallen. Internet verschilt daarmee fundamenteel
van andere elektronische media. Bij radio en televisie zijn de kosten voor
productie en uitzending hoog, maar eenmalig en bovendien onafhankelijk van
het aantal mensen dat uiteindelijk kijkt of luistert. Met de reproductie en
verspreiding van films, boeken, tijdschriften en kranten zijn wel «kosten
per stuk» gemoeid, maar deze dalen naarmate het aantal afnemers stijgt.
Internet kent daarentegen maar beperkt schaalvoordelen waar het de distributie
betreft. Eerder ontstaat de paradoxale situatie dat juist de distributie van
succesvolle content diensten duur worden voor de aanbieder.Er is geen eenduidig kostenverschil tussen breedband en smalband. Als
mensen hun breedbandaansluiting gebruiken voor peer to
peeruitwisseling van bestanden of voor het verzenden van zelf gemaakte
filmpjes en foto's, is content nog steeds goedkoop. Bovendien zal het niet
altijd om nieuw materiaal gaan, maar ook om parallelle distributie of hergebruik
met wellicht toevoeging van wat context of metadata ten behoeve van ontsluiting
via verschillende platforms. De kostenverdeling over de verschillende platforms
wordt dan ook anders. Duur is wel de productie en distributie van professionele
audiovisuele content voor een algemeen publiek. Deze content moet vooral komen
van grote spelers in de telecommunicatie en media-industrie. Zij aarzelen
echter met investeringen omdat er nog niet of nauwelijks sprake is van een
herkenbare consumentenmarkt.InkomstenAan de inkomenskant is het beeld gedifferentieerd. Voor content in de
zakelijke sfeer bestaat een grote markt van betalende gebruikers. Uitgevers
als Elsevier, Wolters Kluwer en de VNU doen het hierop goed, vooral in de
Verenigde Staten. Lastig is het om gewone consumenten bereid te vinden
voor content te betalen. Zij beschouwen internet als een gratis medium –
even afgezien van de kosten voor toegang en telefoon. Aanbieders die onverhoeds
met deze traditie breken, komen van een koude kermis thuis. Zo was de Encyclopedie
Brittannica enige tijd alleen tegen betaling te raadplegen. Het aantal bezoeker
daalde dramatisch. Mensen kozen voor de kwalitatief mindere maar gratis beschikbare
Microsoft Encarta. Kennelijk is maar weinig informatie op internet zo uniek
of zo slecht via andere kanalen te verkrijgen, dat mensen ervoor willen betalen.
Porno is de uitzondering die deze regel bevestigt. Er was natuurlijk al een
traditie van 0900-nummers; internet biedt nu diezelfde laagdrempeligheid en
anonimiteit waarvoor mensen graag betalen.Mogelijk zouden mensen ook geld over hebben voor het via internet afspelen
of ophalen van films, televisie-programma's en muziek. Maar juist in deze
categorieën domineren op internet de ruilsystemen en hebben commerciële
partijen het nakijken. Ook de opkomende markt voor on line games ondervindt nadeel van deze praktijk.Wanneer gebruikers niet betalen, dient content uit andere bronnen gefinancierd
te worden. Een mogelijkheid is provisie op telefoontikken, maar die is vooral
voorbehouden aan internetproviders. Een tweede optie is reclame. Internet
toont hiervan vele varianten, sommige effectiever dan andere (zie kader).
Voor contentaanbieders is reclame tot nu toe geen vetpot gebleken. De reclameomzet
op internet bedroeg in 2001 nog geen 1% van de totale reclamemarkt in Nederland.1Op termijn zullen wellicht meer contentaanbieders kunnen bestaan van inkomsten
uit reclame, maar altijd zal gelden dat reclame niet alle soorten content
kan financieren. Websites over bijvoorbeeld reizen of websites voor jonge
ouders zullen commercieel interessanter blijven dan websites over archeologie
of religie: in het laatste geval valt immers geen verbinding te leggen met
bepaalde producten of commercieel interessante doelgroep.Met de daling van de beurskoersen is het besef gegroeid dat internet geen
kip met gouden eieren is. Veel dotcom-bedrijven
zijn gesneuveld. Bestaande mediabedrijven blijven actief op internet, al was
het maar omdat ze dit nieuwe kanaal naar het publiek niet onbenut durven te
laten. Omdat ze al basismateriaal en talent in huis hebben, zijn de kosten
relatief beperkt, maar voorlopig leggen ook zij geld op toe op contentverspreiding
via internet. ReclamevormenButtons en banners worden vaak gebruikt als
advertentievorm, maar zelden aangeklikt. Een vaste plaats op een website biedt
adverteerders meer zekerheid over hun bereik. Sponsoring van redactionele
inhoud is een optie, evenals een hyperlink bij relevante content. Een boekrecensie
kan bijvoorbeeld verleiden tot elektronische aankoop van een boek. De contentaanbieder
krijgt in dat geval provisie op de transactie. Probleem is dat mensen nog
maar weinig kopen via internet, mede door de vele verhalen over fraude met
creditcardnummers en bedrog door nepwinkels.Internet kent vacaturebanken en gespecialiseerde advertentierubrieken
waarin mensen onderling zaken verhandelen. De aangeboden waar loopt uiteen
van tweedehands auto's tot partners voor een relatie of date. Nieuw aan het reclamefront en meer leunend op communicatie
dan op content is peer to peer marketing»:
gebruikers kunnen aanbiedingen of grapjes (een kaart, een animatie) van bedrijven
doorsturen aan vrienden. In feite een vorm van spam, maar dan met medewerking
van consumenten.Andere of indirecte batenVeel aanbieders zijn er niet op uit om te verdienen aan de content zelf;
zij hebben andere motieven. Ten eerste willen veel bedrijven en instellingen
(mede) via internet aandacht en naamsbekendheid genereren en zo de afname
van hun diensten of producten stimuleren. Een theater verschilt in dit
opzicht niet van een zeepfabrikant. Websites worden ook vaak ingezet om personeel
te werven en standpunten uit te dragen.Een tweede motief is verbetering van de bedrijfsvoering of dienstverlening.
Een gemeente die op zijn website informatie geeft over zaken als erfpacht
en vergunningen maakt het inwoners die een huis willen kopen of verbouwen
gemakkelijker. Universiteiten plaatsen content op internet ter ondersteuning
van colleges en werkgroepen. Een ander voorbeeld is de Consumentenbond die
zijn leden de gelegenheid biedt testen te raadplegen uit een archief op internet.Een derde motief is kostenbesparing. Om bij het laatste voorbeeld te blijven:
op termijn kan de Consumentenbond ervoor kiezen niet langer een papieren tijdschrift
te maken en te verspreiden. Andere bedrijven ontlasten hun helpdesks of klachtenafdelingen
door veel gestelde vragen op hun website te beantwoorden.XNoot1TNO-STB, Publieke diensten op internet. Onderzoek naar
een stimuleringsfonds voor publieke diensten op internet, Den Haag,
2001.XNoot1Veel minder maken mensen gebruik van de mogelijkheden: nieuwsgroepen,
chatten, downloaden van software telebankieren en telewinkelen. Sociaal en
Cultureel Planbureau, Trends in de tijd. Een schets van
recente ontwikkelingen in tijdsbesteding en tijdsordening, Den Haag,
oktober 2001, p. 92.XNoot2VECAI Breedbandmonitor zomer/najaar 2001;
SCP, Trends in de tijd, 2001; Ter vergelijking:
de gemiddelde kijktijd naar televisie is 2 uur en 45 minuten per dag.XNoot3In het rapport Breedband en de Gebruiker van
Dialogic (januari 2002) geeft de helft aan «meer dan 2 uur per dag»
on-line te zijn.XNoot1McKinsey & Company, Nieuwe Media Strategie,
februari 2001. In opdracht van ministerie van OCenW, NOS en STER.XNoot2Commissie Cerfontaine/Tijdelijke adviescommissie ICT en de Stad, Ict en de stad, 2001; Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling, Ver weg én dichtbij, 2001.XNoot1Internet kan ook als winkel fungeren en bedrijven maken steeds meer gebruik
van elektronische marktplaatsen. Deze vormen beschouwen we echter niet als
content, maar als communicatie (gegevensverkeer, transacties).XNoot2Odlyzko, Content is not King. http://firstmonday.org/issues/issue6_2/odlyzko/XNoot3In 2000 gingen @Home en Chello allianties aan met SBS, NOS, ANP, de Telegraaf,
BBC, CNN, Disney, Reuters, Fox News, CBS Markwatch, Segasoft, Autonet, Beursmedia,
en Meteoconsult. VECAI Breedbandmonitor 2000.XNoot1Zie ook het overheidsstandpunt over grondrechten in het digitale tijdperk
(Kamerstukken II, 2000–2001, 27 460, nr. 1).XNoot1Leurdijk. Verkeersdrempels en tolpoorten in het digitale
domein. Informatie en Informatiebeleid, 19e jaargang, 2001, nr. 6.XNoot2Zolang niet iedereen is aangesloten op internet dient basisinformatie
ook op andere manieren beschikbaar te blijven. Om die reden kan de belastingaangifte
bijvoorbeeld nog altijd ook via een papieren formulier.XNoot3SCP, Trends in de tijd, 2001.XNoot1Kamerstukken II, 2001–2002, 26 382, nr. 12. Met het oog op
het democratisch proces zijn er ook grenzen aan overheidscommunicatie. Zo
is terughoudendheid gewenst bij communicatie over beleid dat nog niet is aanvaard
door het parlement. In reactie op het advies van de Commissie Wallage heeft
het kabinet gesteld dat de overheid geen grootschalige campagnes mag voeren
die (de mogelijkheden van) andere organisaties overvleugelen. Ook mag het
doel niet zijn om onafhankelijke media te omzeilen.XNoot2Brief van 22 april 2002.XNoot3Het beleid ten aanzien van de herstructurering van het openbare bibliotheekwerk
is beschreven in de brief aan de Tweede Kamer van 3 april 2002 (kamerstukken
II, 2001/02, 28 330, nr. 1).XNoot1Kamerstukken II, 2001/02, 28 000 VIII, nr. 19.XNoot1Zie de bouwstenennotitie over breedband (Kamerstukken II, 2001–2002,
26 643, nr. 32).XNoot2eContent Evaluation report second fixed deadline call
& third evaluation of the continuous submission scheme, volume II Proposal
abstracts and evaluation summary, 1 november 2001 in OJ 2001/C 308
en 15 maart 2001 in OJ 2001/C 85/07.XNoot1Een voorbeeld is een databank met juridische informatie van Nederlandse,
Britse en Zweedse partijen. Sterke punten van het project zijn volgens het
beoordelingsrapport dat het voorziet in een algemene informatiebehoefte van
burgers en van het midden en kleinbedrijf. Ook voor groepen die niet vanzelfsprekend
toegang hebben tot juridische informatie, omdat zij dit niet kunnen betalen,
wordt deze informatie ontsloten. Daarnaast is het concept toepasbaar in alle
Europese landen. Ook de samenwerking van publieke en private partijen vindt
de programmacommissie een sterk punt van het voorstel.XNoot2Wijziging van de Telecommunicatiewet en de Wet Onafhankelijke post- en
telecommunicatieautoriteit in verband met de invoering van een regeling voor
toegang tot openbare telecommunicatienetwerken bestemd voor het bieden van
toegang tot internet en een verduidelijking en een verruiming van de regeling
voor toegang tot omroepnetwerken, (Kamerstukken II, 2001–2002, 28 203,
nrs. 1–3).XNoot1Bron: STER (reclame-exploitant landelijke publieke omroep). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26643-37.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl