Compensatiebeleid aanschaf defensiematerieel in het buitenland; Rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26231, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

01-10-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

26231 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamSAMENVATTING1 INLEIDING2 UITVOERING COMPENSATIEBELEID 2.1 Procedures2.2 Beoordeling uitvoering3 DE COMPENSATIE-OVEREENKOMSTEN 3.1 De standaardovereenkomst3.2 Toetsing overeenkomsten aan standaard3.3 Onderhandelingsruimte voor het CMP3.4 Conclusies4 BEOORDELING VAN CLAIMS 4.1 Onderbouwing claimbeoordeling4.2 Toetsing claims aan voorwaardenVoorwaarde: ingediende claims dienen ten minste hetzelfde
technologisch niveau te hebben als het aangeschafte systeemTabel 1. Overzicht van beoordeling van technologisch niveau
van de claims Voorwaarde: ingediende claims dienen nieuwe orders of
een uitbreiding van bestaande activiteiten te betreffen (additionaliteit).Tabel 2. Overzicht percentage additionele claims en deel
dat daarvan is toegekend Voorwaarde: de orders moeten voor een zeker percentage
in Nederland of met Nederlandse producten vervaardigd worden.4.3 Conclusies5 REALISATIE VAN DE COMPENSATIEVERPLICHTING 5.1 Rapportages EZ en Defensie5.2 Gerealiseerd compensatie-percentage5.3 Directe en indirecte compensatie5.4 Conclusies6 WERKING COMPENSATIEBELEID IN DE PRAKTIJK 6.1 De enquête 6.1.1 Inleiding6.1.2 OmzetTabel 3 Overzicht compensatie-orders als % van de omzet 6.1.3 Plaatsing en uitvoering opdrachten6.2 Gesprekken met het Nederlandse bedrijfsleven7 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN8 REACTIES MINISTERS EN NAWOORD REKENKAMER 8.1 Minister van Economische Zaken8.2 Minister van Defensie8.3 Nawoord Rekenkamer
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26231Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 60 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 231Compensatiebeleid aanschaf defensiematerieel in het buitenland nr. 2RAPPORT  Blz.    Inhoud     Samenvatting5   1Inleiding7   2Uitvoering
compensatiebeleid92.1Procedures9 2.2Beoordeling
uitvoering10    3De compensatieovereenkomsten113.1De standaard-overeenkomst11 3.2Toetsing overeenkomsten
aan standaard11 3.3Onderhandelingsruimte voor het CMP123.4Conclusies13    4Beoordeling van
claims144.1Onderbouwing claimbeoordeling144.2Toetsing claims aan voorwaarden14 4.3Conclusies155Realisatie van de compensatieverplichting165.1Rapportages EZ en Defensie16 5.2Gerealiseerd
compensatie-percentage16 5.3Directe en indirecte compensatie165.4Conclusies16    6Werking compensatiebeleid
in de praktijk176.1De enquête17 6.1.1Inleiding176.1.2Omzet17 6.1.3Plaatsing en uitvoering opdrachten176.2Gesprekken met het Nederlandse bedrijfsleven18    7Conclusies
en aanbevelingen19   8Reacties ministers
en nawoord Rekenkamer218.1Minister van Economische
Zaken21 8.2Minister van Defensie21 8.3Nawoord
Rekenkamer22SAMENVATTINGDe overheid voert bij aanschaffingen van defensiematerieel bij buitenlandse
leveranciers een compensatiebeleid voor het Nederlandse bedrijfsleven. Dit
houdt in dat aan opdrachten voor de buitenlandse defensie-industrie met een
aanschaffingswaarde van meer dan f 5 miljoen de voorwaarde verbonden
wordt dat de Nederlandse industrie bij de uitvoering van de opdrachten wordt
betrokken (dit heet directe compensatie), dan wel dat tegenorders bij Nederlandse
bedrijven worden geplaatst voor goederen en diensten die niet direct in verband
staan met het project waarop de compensatie betrekking heeft (indirecte compensatie).
De Rekenkamer onderzocht of het compensatiebeleid heeft geleid tot de vereiste
100% compensatie voor het aangeschafte defensiematerieel en of de compensatie
aan de voorwaarden voldeed (gelijkwaardig technologisch niveau, nieuwe orders,
producten van Nederlands fabrikaat).De doelstelling van het compensatiebeleid bleek weinig concreet omschreven
te zijn. Hierdoor biedt deze te weinig houvast om tot een optimale invulling
van compensatie te komen.De Rekenkamer onderzocht 14 overeenkomsten die na 1984 waren afgesloten
en voor of in 1996 waren afgerond. Zij stelde vast dat de 14 door haar onderzochte
compensatie-overeenkomsten weliswaar hadden geleid tot vrijwel 100% formele
compensatie van het aangeschafte defensiematerieel, maar dat de feitelijke
invulling daarbij achterbleef doordat ten minste een kwart van de toegekende
compensatie niet aan de eisen voldeed. Met name in de eerste 10 jaar van de
door de Rekenkamer onderzochte periode leidde de beoordeling van de geschiktheid
van orders als compensatie-orders (de zogenoemde claims) geregeld tot een
te ruimhartige toekenning. Het technologisch niveau van orders was nogal eens
mager en veel lopende orders werden, in strijd met het beleid, als compensatie
toegekend. In de praktijk bleek bovendien dat ongeveer 8% van de goedgekeurde
orders uiteindelijk niet was uitgevoerd. Dit zou voorkomen kunnen worden als
claims alleen op basis van facturen toegekend worden. Inmiddels is dit in
de beoordelingsprocedures ingevoerd. Van de door de Rekenkamer onderzochte
14 overeenkomsten betrof 27% van de met het compensatie gemoeide bedrag directe
en 73% indirecte compensatie.Overigens was zowel de opzet als de werking van de procedures rond de
totstandkoming van compensatie-overeenkomsten en de beoordeling van claims
de laatste jaren aanzienlijk verbeterd.De minister van Economische Zaken is verantwoordelijk voor het compensatiebeleid,
de uitvoering berust bij het Commissariaat voor de Militaire Produktie (CMP)
van het ministerie van EZ. Voor de uitvoering van het compensatiebeleid is
het CMP afhankelijk van de gegevens van het ministerie van Defensie. Deze
samenwerking is vastgelegd in een protocol en loopt in het algemeen bevredigend.
De informatieverschaffing aan de Tweede Kamer over de werking van het compensatiebeleid
laat echter te wensen over. De Kamer krijgt geen inzicht in de relatie tussen
defensie-aanschaffingen in een jaar, de daaruit voortvloeiende compensatieplicht
en de in dat jaar aangegane compensatieverplichtingen. Hierdoor is het voor
de Staten-Generaal onmogelijk zich een oordeel te kunnen vormen over de effectiviteit
van het beleid. Daarom beveelt de Rekenkamer aan om jaarlijks een overzicht
ten behoeve van de Tweede Kamer te maken waarin bovengenoemde relatie wel
zichtbaar wordt aangegeven. Om zicht te krijgen op de effecten van compensatie in de praktijk werden
163 bedrijven met een enquête benaderd en werd gesproken met vertegenwoordigers
van een aantal bedrijven. Het bleek dat bij veruit de meeste ge-enqueteerde
bedrijven compensatie-orders slechts een (zeer) gering deel van de omzet vormen.
Wel leidden de compensatie-orders geregeld tot vervolgopdrachten.Uit de gesprekken bleek dat men algemeen van mening was dat er in strijd
met de bedoeling van het compensatiebeleid een kostprijsverhoging met compensatie
verbonden was. De schattingen van deze kosten door de betrokken departementen
en vertegenwoordigers van de Nederlandse defensie-industrie lopen uiteen,
van 1 tot 10%.Ook bleek dat met name de defensie-georiënteerde bedrijven een voorkeur
hadden voor directe compensatie omdat dit een grotere toegevoegde waarde voor
het bedrijf heeft, zeker wanneer zij bij de ontwikkeling van een product betrokken
zijn. De Nederlandse defensie-industrie neigt dan ook steeds meer naar vroegtijdige
samenwerking opdat men mee kan doen met de ontwikkeling van een systeem. Voor
zover samenwerking binnen Nederland gezocht wordt om als Nederlandse defensie-industrie
naar buiten te treden biedt het vigerende clusterbeleid van EZ, waarbij het
vormen van clusters binnen Nederland gefaciliteerd wordt, daarvoor in principe
de mogelijkheid.De minister van Economische Zaken zegde in haar reactie toe de mogelijkheden
om de Staten-Generaal van de door de Rekenkamer gewenste informatie te voorzien
over de relatie tussen defensie-aanschaffingen in een jaar, de daaruit voortvloeiende
compensatieplicht en de in dat jaar aangegane compensatieverplichtingen samen
met haar collega van Defensie te zullen bekijken. Volgens haar zou het kostprijsverhogend
effect van het compensatiebeleid in omvang beperkt zijn door de concurrentiestelling
tussen de aanbiedende bedrijven en bovendien ruimschoots worden goedgemaakt
door de additionele opdrachten waarop het beleid is gericht.De minister van Defensie was van mening dat de minister van Economische
Zaken invulling moest geven aan door de Rekenkamer aanbevolen rapportage aan
de Staten-Generaal. Naar hij had begrepen zou de minister van Economische
Zaken in samenwerking met hem een procedure ontwikkelen voor deze rapportage.
De minister wilde samen met zijn collega van Economische Zaken bezien of de
eventuele meerkosten die gepaard gaan met compensatie beter onderbouwd en
zichtbaarder gemaakt kunnen worden.De Rekenkamer zal met belangstelling volgen op welke wijze de ministers
de Staten-Generaal zullen informeren en op welke wijze het kostprijsverhogend
effect gekwantificeerd gaat worden. 1 INLEIDINGHet Ministerie van Defensie voert bij de aanschaffingen van defensiematerieel
een beleid dat gericht is op het inschakelen van de Nederlandse industrie
bij defensieopdrachten. Voor alle defensieaanschaffingen wordt bezien of het
materieel in Nederland verkrijgbaar is of in het kader van een internationaal
samenwerkingsverband ontwikkeld, geproduceerd en aangeschaft kan worden. Wanneer
dit niet het geval is, en in de praktijk blijkt dat het Ministerie van Defensie
in belangrijke mate is aangewezen op buitenlandse leveranciers, treedt het
zogenoemde compensatiebeleid in werking. Dit houdt in dat aan opdrachten voor
de buitenlandse defensie-industrie met een aanschaffingswaarde van meer dan
f 5 miljoen de voorwaarde verbonden wordt dat de Nederlandse industrie
bij de uitvoering van de opdrachten wordt betrokken (dit heet directe compensatie),
dan wel dat tegenorders bij Nederlandse bedrijven worden geplaatst voor goederen
en diensten die niet direct in verband staan met het project waarop de compensatie
betrekking heeft (indirecte compensatie).Het primaire doel van het compensatiebeleid is het versterken van de industriële
basis van kansrijke industrietakken in Nederland (Tweede Kamer, vergaderjaar
1992–1993, 22 826, nrs. 1–2). De tegenorders moeten in beginsel
eenzelfde financiële omvang hebben als die van het aangeschafte defensiematerieel
(dus een 100% compensatie) en van een vergelijkbaar technologisch niveau zijn
(Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 24 793, nr. 1). De tegenorders
moeten nieuwe (additionele) orders zijn en het moet om minstens 85% Nederlandse
producten gaan. Toepassing van het compensatiebeleid mag in principe niet
leiden tot doorberekening van extra kosten in de prijs van het aan te schaffen
materieel.Niet voor alle aanschaffingen van het Ministerie van Defensie (jaarlijks
voor enkele miljarden guldens) wordt compensatie geëist. Buiten de compensatieplicht
vallen:– aankopen onder de f 5 miljoen;– aankopen boven de f 5 miljoen die onder de EG publicatieplicht
vallen (civiele goederen);– aankopen die in Nederland worden gedaan;– aankopen die plaatsvinden in internationaal samenwerkingsverband,
waarbinnen tussen de deelnemende landen afspraken worden gemaakt over de verdeling
van de kosten en het werk1;– een speciale categorie aankopen via de Amerikaanse overheid (de
zgn. Foreign Military Sales), voorzover deze de goederen uit eigen voorraad
levert.De Rekenkamer onderzocht de uitvoering en het effect van het compensatiebeleid
aan de hand van de volgende vragen:• Voldoen de compensatie-overeenkomsten aan de voorwaarden (gelijkwaardig
technologisch niveau, nieuwe orders, 100% compensatie, producten van Nederlands
fabrikaat)?• Voldoen de goedgekeurde tegenorders aan de voorwaarden van de compensatie-overeenkomst?• Hebben de uitgevoerde opdrachten en orders in de praktijk geleid
tot de vereiste 100% compensatie voor het aangeschafte defensiematerieel?Hiertoe werden 14 overeenkomsten onderzocht die na 1984 waren afgesloten
en voor of in 1996 waren afgerond. Daarnaast werden twee recente overeenkomsten
onderzocht die nog niet volledig zijn ingevuld. Om zicht te krijgen op de
effecten van compensatie in de praktijk werden 163 bedrijven met
een enquête benaderd en werd gesproken met vertegenwoordigers van een
aantal bedrijven.De Rekenkamer stuurde haar bevindingen in augustus 1998 naar de ministers
van Economische Zaken en van Defensie. Zij reageerden in september 1998. Hun
reacties zijn in hoofdlijnen in het rapport weergegeven. 2 UITVOERING COMPENSATIEBELEID 2.1 ProceduresDe minister van Economische Zaken is verantwoordelijk voor het compensatiebeleid.
Bij het ministerie van EZ is het Commissariaat voor de Militaire Produktie
(CMP), een onderdeel van het Directoraat-Generaal voor Industrie en Diensten,
belast met de uitvoering van het compensatiebeleid.Voor de uitvoering van het compensatiebeleid is het CMP afhankelijk van
de gegevens van het Ministerie van Defensie. De samenwerking op het gebied
van defensiematerieel tussen de ministeries van Defensie en van Economische
Zaken is vastgelegd in een protocol. Dit behelst in het kort dat het Ministerie
van Defensie verantwoordelijk is voor tijdige en juiste informatie-voorziening
aan het CMP van te verwachten aankopen, opdat het CMP zorg kan dragen voor
het tijdig afsluiten van compensatie-overeenkomsten. Het CMP moet Defensie
informeren over compensatie-contracten en de daadwerkelijke invulling daarvan.Defensie informeert potentiële buitenlandse leveranciers over de
plicht tot compensatie. Het CMP stuurt deze leveranciers de conceptcompensatie-overeenkomst
toe die de leveranciers moeten terugsturen voorzien van compensatievoorstellen.
Deze voorstellen vormen de basis voor de onderhandelingen tussen het CMP en
de leveranciers over een compensatie-overeenkomst, die in werking treedt als
Defensie daadwerkelijk een contract met de betrokken leverancier aangaat.Eén van de uitgangspunten van het compensatiebeleid is dat de technische,
militaire en commerciële eisen bij een aanschaf voorop staan. Het is
dan ook Defensie die uiteindelijk beslist over de keuze tussen potentiële
leveranciers. Voordat Defensie tot een definitieve keuze overgaat adviseert
het CMP Defensie over de kwaliteit en omvang van het compensatiepakket van
de verschillende leveranciers.Defensie brengt EZ op de hoogte van de leverancierkeuze. Na ondertekening
van het aanschaffingscontract tussen Defensie en de leverancier bepaalt de
definitieve contractwaarde de definitieve omvang van de compensatieverplichting.
Defensie geeft de voor de compensatieovereenkomst relevante gegevens uit het
leveringscontract aan het CMP door.De definitieve compensatie-overeenkomsten worden in een geautomatiseerd
systeem, het Compensatie Registratie Systeem(CRS) vastgelegd.Compensatieplichtige bedrijven plaatsen orders bij Nederlandse bedrijven
en geven deze vervolgens door aan het CMP ter beoordeling. Dit heet een claim.
Het CMP beoordeelt of de claim valide is, dat wil zeggen: of de order in aanmerking
komt als compensatie-order. Het CMP controleert aan de hand van een vragenlijst
bij het desbetreffende Nederlandse bedrijf of de order daar inderdaad geplaatst
is, of het geclaimde orderbedrag klopt, of het om additionele orders gaat
en of het Nederlandse produkten betreft.Deze controle is een administratieve controle aan de hand van door het
Nederlandse bedrijf opgegeven informatie.Een compensatie-overenkomst is afgedaan, wanneer de leverancier aan de
compensatieverplichting heeft voldaan. Het CMP bevestigt dit formeel aan het
desbetreffende bedrijf. 2.2 Beoordeling uitvoeringDe hier beschreven administratief-organisatorische procedures zijn in
1996 door het CMP ingevoerd en vastgelegd. Vóór 1996 waren de
procedures veel minder helder en was achteraf vaak niet vast te stellen hoe
een overeenkomst tot stand was gekomen en welke overwegingen bij bepaalde
keuzen een rol hadden gespeeld. Volgens de Rekenkamer heeft zich op dit punt
een aanmerkelijke verbetering voorgedaan en zijn de huidige procedures toereikend.De Rekenkamer besteedde apart aandacht aan de waarborgen voor de integriteit
van de functionarissen die betrokken zijn bij de totstandkoming van de overeenkomsten
en de beoordeling van de claims. Uit het onderzoek bleek dat de integriteit
van deze functionarissen voldoende was gewaarborgd door het toepassen van
functiescheidingen.De Rekenkamer plaatst wel een kanttekening bij de procedures voor de afhandeling
van claims. Zij merkt op dat het CMP niet toetste of de order uiteindelijk
daadwerkelijk uitgevoerd is. Men gaat er van uit dat door de lange tijd die
vaak ligt tussen het plaatsen van een order bij het bedrijf en het indienen
van een claim bij het CMP inmiddels bij het Nederlandse bedrijf wel duidelijk
is of de order wel of niet door gaat. Uit het onderzoek dat de Rekenkamer
bij een aantal bedrijven deed (zie ook hoofdstuk 6) bleek echter dat 8% van
de goedgekeurde orders uiteindelijk niet was uitgevoerd.De Rekenkamer is dan ook van mening dat (tijdens het onderzoek) onvoldoende
was gegarandeerd dat claims ook werkelijk uitgevoerd waren en vindt dat het
CMP alleen op basis van facturen claims zou moeten toekennen. Het CMP heeft
aangegeven deze aanbeveling, naar aanleiding van het onderzoek, inmiddels
te hebben overgenomen voor zover dit mogelijk is. 3 DE COMPENSATIE-OVEREENKOMSTEN 3.1 De standaardovereenkomstDe doelstelling van het compensatiebeleid is alleen in globale termen
weergegeven: het versterken van de industriële basis van kansrijke industrietakken.
Een nadere precisering over welke takken van industrie bedoeld worden en welke
vormen van compensatie de voorkeur verdienen ontbreekt. Wel is een aantal
voorwaarden vastgelegd waaraan de tegenorders moeten voldoen. De standaard-compensatie-overeenkomst
bevat bepalingen die parallel lopen aan deze voorwaarden. Deze bepalingen
betreffen:• de soort compensatie; er wordt een onderscheid gemaakt tussen directe en indirecte compensatie;• het technologisch niveau; voor indirecte compensatie
geldt dat het technologisch niveau van de tegenorders ten minste gelijk moet
zijn aan die van het aangeschafte systeem;• additionaliteit; voor indirecte compensatie geldt dat het om nieuwe orders moet gaan;• de omvang van de compensatieverplichting moet gelijk
zijn aan de aanschafwaarde van de te compenseren order;• tussentijdse prijsaanpassingen; hieraan moeten compensatie-verplichtingen
worden aangepast;• Nederlands fabrikaat; produkten die voor compensatie
in aanmerking komen dienen voor minstens 85% Nederlands fabrikaat te zijn
om volledig te worden geaccepteerd.In de standaardovereenkomst wordt geen maximum looptijd van de overeenkomst
aangegeven. De minister van EZ heeft echter in 1996 de Tweede Kamer (Tweede
Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 24 793 nr. 1) toegezegd dat de maximale
looptijd 10 jaar zal bedragen.De standaardovereenkomst die sinds december 1996 in gebruik is bevat nog
twee nieuwe bepalingen, namelijk een inspanningsverplichting om een bepaald
percentage van de compensatieverplichting middels technologie-overdracht en
inschakeling van het midden- en klein bedrijf in te vullen en een boeteclausule,
waarbij over een na een bepaalde datum openstaand verplichtingenbedrag de
Nederlandse staat een boete van 5% kan eisen. De door de Rekenkamer onderzochte
overeenkomsten dateren alle van vóór december 1996 en zijn dus
getoetst aan de «oude» standaard-overeenkomst. 3.2 Toetsing overeenkomsten aan standaardDe Rekenkamer onderzocht aan de hand van 14 reeds geheel afgeronde overeenkomsten
en twee recente overeenkomsten die nog niet afgerond zijn of de bepalingen
in de standaardovereenkomst waren toegepast.Van de 16 overeenkomsten weken er 7 niet of nauwelijks af van de standaardovereenkomst.
De overige 9 weken op één of meer punten beduidend af van de
standaard. De afwijkingen betroffen vooral verruimingen van de bepalingen
van de standaard.In iets meer dan de helft van de overeenkomsten (10 van de 16) was het
percentage dat (formeel) gecompenseerd diende te worden 100%. In 3 van de
16 gevallen werd er meer compensatie bedongen, te weten 150%. In 3 gevallen
lag de compensatieverplichting onder de 100% (rond de 75%). Dit werd onder
meer veroorzaakt doordat andere vormen van compensatie (zoals de investering
in Nederland voor de productie van bepaalde systemen) voorheen buiten de overeenkomst
werden gehouden. Tegenwoordig worden deze vormen van compensatie achteraf
als claim vastgelegd waardoor er altijd een verplichting van
100% wordt vastgelegd.De looptijd van de overeenkomsten varieerde van 5 tot 15 jaar. Over het
algemeen gold dat hoe recenter de overeenkomst, hoe korter de looptijd. De
overeenkomsten met een looptijd van 15 jaar dateerden uit 1984 en 1985.In 11 van de 16 overeenkomsten was overeenkomstig de standaardovereenkomst
een bepaling opgenomen waarin werd aangegeven dat het om nieuwe (additionele)
orders moest gaan. In de 5 overige gevallen was deze bepaling weggelaten of
aangepast.In twee overeenkomsten waren geen bepalingen opgenomen over de herkomst
van de goederen. In 12 overeenkomsten was opgenomen dat de geclaimde orders
voor tenminste 85% Nederlandse producten moesten betreffen. Voor twee (oudere)
overeenkomsten bedroeg dit percentage 70%.In 3 overeenkomsten was niets opgenomen over het technologisch niveau
van de orders. In de andere 13 overeenkomsten was hierover wel een (standaard)bepaling
opgenomen.In 9 overeenkomsten was vooraf een deel van de compensatie in meer of
minder concreet omschreven orders vastgelegd. In 6 van deze overeenkomsten
was daarmee een concreet percentage gemoeid dat varieerde van 9 tot 55%.De Rekenkamer merkte op dat in het algemeen de formulering van de voorwaarden
in de compensatie-overeenkomsten in het verloop van de tijd steeds duidelijker
en concreter is geworden. Daardoor neemt de kans op discussie achteraf, bij
de indiening van claims af. 3.3 Onderhandelingsruimte voor het CMPHet CMP benadert potentiële leveranciers met de mededeling dat zij
een compensatieplicht ter grootte van de aanschafwaarde van het te leveren
artikel hebben. Zij geven de bedrijven daarbij een standaardovereenkomst met
het verzoek met concrete voorstellen voor invulling van de compensatie te
komen. De onderhandelingsruimte voor het CMP wordt voor een groot deel bepaald
door de positie van het aanbiedende bedrijf. Met een monopolist is het nu
eenmaal moeilijker afspraken te maken dan met een bedrijf dat op een competitieve
markt moet opereren. De onderhandelingsruimte voor het CMP beperkt zich dan
ook tot de voorstellen tot invulling van compensatie en een aantal bepalingen
zoals looptijd en groep van bedrijven die deel kunnen uitmaken van de compensatiekring.Van de 16 onderzochte overeenkomsten weken er 9 opvallend af van de standaard.
Bij de overeenkomsten die in de jaren tachtig waren afgesloten betrof het
afwijkingen die in het voordeel van de compensatieplichtige uitvielen. Bij
de meer recente overeenkomsten was het duidelijk dat het CMP zijn onderhandelingsruimte
actiever benutte om te komen tot ten minste 100% compensatieverplichting en
een concreet pakket opdrachten voor Nederlandse bedrijven. 3.4 ConclusiesDoordat de algemene doelstelling weinig concreet omschreven is, biedt
deze weinig houvast om tot een optimale invulling van de compensatie te komen.
De formulering van de voorwaarden in de standaard-compensatie-overeenkomsten
sluit aan op de doelstelling van het compensatiebeleid en geeft wel richting
aan de invulling van het compensatiebeleid. De Rekenkamer constateerde dat
in de loop van de jaren de formulering van de voorwaarden in de compensatie-overeenkomsten
steeds duidelijker en concreter is geworden. Daardoor neemt de kans op discussie
achteraf met de bedrijven die de compensatie-orders moeten plaatsen af.De Rekenkamer stelde vast dat meer dan de helft van de onderzochte overeenkomsten
opvallend afweek van de door het CMP opgestelde en gehanteerde standaardovereenkomst.
Daarbij viel op dat vooral bij de oudere overeenkomsten bepalingen zo waren
verzacht of weggelaten dat dit vooral in het voordeel van de compensatieplichtige
bedrijven uitviel. In de meer recente overeenkomsten heeft het CMP zelf meer
ruimte gezocht, met name bij de invulling vooraf van de compensatie. Dit resulteerde
in overeenkomsten met ten minste 100% compensatieverplichting en een concreet
ingevuld opdrachtenpakket voor Nederlandse bedrijven. 4 BEOORDELING VAN CLAIMS 4.1 Onderbouwing claimbeoordelingDe 14 door de Rekenkamer onderzochte afgeronde overeenkomsten bevatten
volgens het CRS gezamenlijk een verplichting van f 1,4 miljard. De Rekenkamer
heeft getracht aan de hand van de dossiers vast te stellen hoe de beoordeling
door het CMP van de ingediende claims was geweest en op grond van welke overwegingen
het CMP besloten had een claim toe te kennen of (deels) af te wijzen. Dit
bleek voor de afgeronde overeenkomsten niet altijd mogelijk: de dossiervorming
voor deze overeenkomsten bleek in bijna de helft van de gevallen matig of
onvoldoende en gaf geen inzicht in de onderbouwing van de beslissing tot toekenning
of afwijzing. Er was in de tijd wel sprake van een opgaande lijn in dossiervorming
en onderbouwing van de oordeelsvorming. Bij de claims van de twee nog lopende
overeenkomsten kwam de Rekenkamer tot een veel positiever beeld: de dossiervorming
en de onderbouwing van de beslissing was in 90% van de afgeronde claims voldoende. 4.2 Toetsing claims aan voorwaardenDe Rekenkamer onderzocht of en hoe het CMP de ingediende claims van de
compensatieplichtige bedrijven toetste aan de voorwaarden in de standaard-compensatie-overeenkomst. Voorwaarde: ingediende claims dienen ten minste hetzelfde
technologisch niveau te hebben als het aangeschafte systeemBij de ingediende en toegekende claims bleek in de praktijk slechts zelden
op technologisch niveau te worden getoetst. In slechts 25% van de gevallen
bleek op de een of andere wijze uit het dossier op te maken dat aandacht was
geschonken aan het technologisch niveau.In de gevallen waar het technologisch niveau voldoende werd geacht werd
89% van de claims toegekend. In die gevallen waar het technologisch niveau
onvoldoende werd geacht werd nog 43% van de ingediende claims toegekend. De
Rekenkamer is dan ook van mening dat tenmiste 3% van de claims ten onrechte
zijn toegekend. De Rekenkamer kon zich vinden in deze beoordelingen van het
CMP. Tabel 1. Overzicht van beoordeling van technologisch niveau
van de claims Technologisch
niveau voldoende% claims% claims dat
is toegekend ja1889 nee743 niet
bekend7593Uit het onderzoek bleek dat een aantal van de claims die het CMP niet
op technologisch gehalte had beoordeeld niet toegekend had mogen worden, omdat
ze op dat punt niet aan de voorwaarde voldeden. Zo werd één
overeenkomst voor zeker 33% ingevuld door de levering van rubber en garen
aan een buitenlandse bandenfabrikant.Een positieve tendens signaleerde de Rekenkamer in de twee recentere overeenkomsten.
Daarvoor werden vooraf zo concreet mogelijke afspraken gemaakt, waarbij het
technologisch niveau wel degelijk een belangrijke rol speelde. Ook bij de
beoordeling van de claims van deze overeenkomsten werd veel kritischer gekeken
naar het technologisch gehalte van individuele claims. Bij de recente overeenkomsten
werden de claims die van een gering technologisch gehalte werden beschouwd
alle afgewezen. Voorwaarde: ingediende claims dienen nieuwe orders of
een uitbreiding van bestaande activiteiten te betreffen (additionaliteit).Het CMP stelde de additionaliteit van een order vast met behulp van een
vragenlijst aan de Nederlandse bedrijven. Als het bedrijf aangaf dat er sprake
was van een continue relatie en er geen sprake was van omzetverhoging werd
de claim afgewezen. Uit het onderzoek bleek dat 25% van de claims volgens
de opgave van het Nederlandse bedrijf lopende orders betroffen. Hiervan werd
87% toch toegewezen. Naar de mening van de Rekenkamer is derhalve 22% van
de claims (87% van de 25%) ten onrechte toegewezen. In onderstaande tabel
staan de additionaliteitsbeoordelingen voor 14 onderzochte overeenkomsten. Tabel 2. Overzicht percentage additionele claims en deel
dat daarvan is toegekend additioneel%
claims die additioneel zijn% van claims dat is toegekend wel47%94%niet25%87% niet bekend28%87%Ook hier constateert de Rekenkamer een verbetering in de tijd. Inmiddels
is het begrip «additioneel» veel verder uitgewerkt en vastgelegd
in interne instructies en wordt hier ook strikter de hand aan gehouden. Alleen
de eventuele omzetverhoging komt voor compensatie in aanmerking, en niet zoals
in het verleden de gehele order. Overigens zorgt dit voor de nodige discussie
met een aantal compensatieplichtige bedrijven. Voorwaarde: de orders moeten voor een zeker percentage
in Nederland of met Nederlandse producten vervaardigd worden.Bij de beoordeling van de claims was het percentage Nederlands fabrikaat
door de tijd heen het aspect waarop de claims door het CMP het meest kritisch
werden beoordeeld. Bijna altijd werd gekort op een claim als het percentage
Nederlands fabrikaat lager was dan volgens de overeenkomst was toegestaan.
Hierbij speelde een rol dat dit één van de weinige harde criteria
was en relatief eenvoudig te toetsen was. 4.3 ConclusiesDe Rekenkamer komt tot de conclusie dat in het verleden claims ten aanzien
van de aspecten technologie en additionaliteit ruimhartig werden toegekend.
Voor het technologisch niveau van de claims gold dit in ten minste 3% van
de gevallen, voor additionaliteit voor ten minste 22%. Naar de mening van
de Rekenkamer werd in deze gevallen, samen ten minste 25% van de goedgekeurde
claims, in strijd gehandeld met de doelstellingen van het beleid en de bepalingen
uit de overeenkomsten.Bij de recente claimbeoordelingen wordt strikter de hand gehouden aan
de criteria van de overeenkomst door het CMP. Dit betreft met name het criterium
additionaliteit. 5 REALISATIE VAN DE COMPENSATIEVERPLICHTING 5.1 Rapportages EZ en DefensieDe minister van EZ rapporteert regelmatig aan de Tweede Kamer over de
stand van zaken ten aanzien van compensatie. De laatste rapportage aan de
Tweede Kamer was gedateerd december 1997 en behandelde de stand van zaken
per 1 oktober 1997 (Tweede Kamer, vergaderjaar 1997–1998, 25 600,
nr. 30). Uit deze rapportage bleek dat in 1996 7 overeenkomsten met een compensatieverplichting
van f 330 miljoen waren afgesloten en in 1997 8 overeenkomsten ter waarde
van f 378 miljoen.De minister van Defensie informeert de Tweede Kamer jaarlijks over voorgenomen
en gerealiseerde materieelprojecten in het Materieelprojecten Overzicht en
het Jaaroverzicht Beleidsinformatie. In geen van deze stukken wordt echter
een verband gelegd tussen de aanschaffingen in een bepaald jaar, de daaruit
voortvloeiende compensatieplicht en de in dat jaar afgesloten compensatie-overeenkomsten.
De Rekenkamer is van mening dat dit wel zou moeten gebeuren, omdat deze gegevens
van belang zijn om de effectiviteit van het compensatiebeleid vast te kunnen
stellen. 5.2 Gerealiseerd compensatie-percentageDe 14 onderzochte afgeronde overeenkomsten hadden betrekking op aanschaffingen
van defensiemateriaal ter waarde van ruim f 1,4 miljard. Ook de compensatie
bedroeg ruim f 1,4 miljard. De Rekenkamer stelde aan de hand van de dossiers
vast dat voor de 14 onderzochte overeenkomsten in totaal 71% van het totale
compensatiebedrag was gerealiseerd door ingediende claims. Daarnaast was 13%
gerealiseerd door het overboeken van op andere overeenkomsten gerealiseerde
compensatie. Een verschil van 13% kan worden verklaard door sterke waardedalingen
van een aantal valuta. Blijft over een verschil van ongeveer 4%, dat als gevolg
van de slechte dossiervorming niet te verklaren is.Formeel werd dus aan de compensatieverplichting van 100% zo goed als voldaan.
De Rekenkamer stelde echter vast (zie hoofdstuk 4) dat in de onderzochte overeenkomsten
ten minste 25% van de claims ten onrechte was goedgekeurd, omdat het geen
nieuwe orders betrof en/of het technologisch niveau te laag was. 5.3 Directe en indirecte compensatieHet totale door de Rekenkamer beoordeelde bedrag dat aan de ingediende
en goedgekeurde claims was verbonden bestond voor 27% uit directe en 73% uit
indirecte compensatie. Opvallend daarbij was dat deze percentages volgens
het CRS respectievelijk 43% en 57% waren. 5.4 ConclusiesDe Rekenkamer stelde vast dat er geen aansluiting bestaat tussen de omvang
van defensie-aanschaffingen in een jaar, de daaruit voortvloeiende compensatieplicht
en de afgesloten compensatieverplichtingen. De Rekenkamer is van mening dat
deze informatie voor de Staten-Generaal van belang is om zich een oordeel
te kunnen vormen over de effectiviteit van het compensatiebeleid.De Rekenkamer stelde aan de hand van 14 onderzochte overeenkomsten vast
dat formeel aan ongeveer 100% van de compensatieverplichting was voldaan. 6 WERKING COMPENSATIEBELEID IN DE PRAKTIJK 6.1 De enquête 6.1.1 InleidingDe Rekenkamer stuurde 377 vragenlijsten over evenzoveel claims naar 163
bedrijven. Van de 163 bedrijven reageerden 73%. De overige 27% reageerden
in het geheel niet of deelde mede dat zij de gegevens niet meer konden achterhalen. 6.1.2 OmzetDe Rekenkamer vroeg de bedrijven naar het aandeel van compensatie-orders
in hun omzet. De reactie staat in onderstaande tabel. Tabel 3 Overzicht compensatie-orders als % van de omzet compensatie
als % omzetpercentage< 10%58%10% < x < 50%7% > 50%1% onbekend7%geen reactie27% totaal100%Hieruit blijkt dat bij veruit de meeste bedrijven compensatie-orders slechts
een (zeer) gering deel van de omzet vormen. Overigens betrof dit allerlei
soorten bedrijven, ook de meer op de defensiemarkt georiënteerde bedrijven. 6.1.3 Plaatsing en uitvoering opdrachtenIets meer dan de helft (51%) van de vragen over specifieke claims werd
beantwoord. Dit betrof vragen of de order bij het bedrijf geplaatst was en
ook door het bedrijf was uitgevoerd, de aard en omvang van de order, de reden
van het verkrijgen van de order en eventuele vervolgopdrachten.Vijfentachtig procent van de geclaimde en goedgekeurde orders was daadwerkelijk
bij het bedrijf geplaatst. 81% was geheel en 4% gedeeltelijk door het bedrijf
uitgevoerd. Eén procent van de orders die wel waren geplaatst waren
uiteindelijk niet door het reagerende bedrijf uitgevoerd. Van de overige 15%
was 8% niet bij het opgegeven bedrijf geplaatst. Van de resterende 7% kon
het bedrijf niet meer achterhalen of de order geplaatst was.De redenen voor het verkrijgen van een opdracht varieerden. Vaak was de
prijs/kwaliteit verhouding doorslaggevend. Maar ook eerdere opdrachten of
lopende opdrachten werden vaak genoemd. Bemiddeling (onder andere ten gevolge
van compensatie) werd slechts een enkele keer genoemd.De vraag of de order had geleid tot vervolgopdrachten werd in 65% van
de gevallen positief beantwoord. Daarvan ging het in 60% weer om compensatie
en in 40% niet om compensatie. In 35% van de gevallen waren er geen vervolgopdrachten
gekomen.Opvallend was dat ruim 10% van de bedrijven schreef destijds niet geweten
te hebben dat het om compensatie-orders ging. Ook schreef een aantal bedrijven
(4) dat het in hun ogen niet om compensatie ging omdat het om gewone, lopende
orders ging. Tenslotte was een aantal kleinere bedrijven (3)
teleurgesteld in de mogelijkheid om compensatie-orders te krijgen. Zij gaven
de indruk dat deze vaak aan hun neus voorbij gingen. 6.2 Gesprekken met het Nederlandse bedrijfslevenUit gesprekken met vertegenwoordigers van een aantal bedrijven kwam een
aantal interessante indicaties naar voren.De eerste betrof meerkosten. Eén van de uitgangspunten van het
compensatiebeleid is dat compensatie niet mag leiden tot een hogere aanschafprijs
van het aan te kopen materieel, doordat hierin meerkosten worden verwerkt.
Alleen in hoge uitzonderingsgevallen (zoals vergroting van het technologisch
draagvlak in Nederland) worden deze toegestaan. Toch bleek uit gesprekken
dat veel betrokkenen, zowel bij het ministerie van Defensie als bij de bedrijven,
van mening zijn dat compensatie uiteindelijk een kostprijsverhogend effect
heeft. Bedrijven moeten nu eenmaal moeite doen om in Nederland leveranciers
te vinden. Soms hebben ze speciale medewerkers in dienst die belast zijn met
de uitvoering van compensatie. Het kostprijsverhogend effect zal vaak niet
zichtbaar zijn daar deze kosten in winstopslag of algemene kosten worden verwerkt.
De schattingen van deze kosten door de betrokken departementen en vertegenwoordigers
van de Nederlandse defensie-industrie lopen uiteen, van 1 tot 10%.Het tweede opvallende punt betrof de voorkeur die de vertegenwoordigers
van bedrijven uitspraken voor directe compensatie. Die bedrijven die bij directe
compensatie betrokken zijn (veelal de defensie-geörienteerde bedrijven)
gaven zelf aan dat het voor hen het meest interessant is om bij de ontwikkeling
van een (deel)product betrokken te zijn. Hier leren zij meer van en de spin-off
van dergelijke projecten is vaak veel groter dan van het in opdracht maken
van bepaalde onderdelen. Bedrijven spelen hier ook op in door zelf actief
te zoeken naar nieuwe mogelijkheden om zo bij mogelijke grote toekomstige
projecten vroegtijdig betrokken te zijn.Daarbij neigt de Nederlandse defensie-industrie steeds meer naar vroegtijdige
samenwerking opdat men mee kan doen met de ontwikkeling van een systeem. Voor
het defensiebedrijf geeft dat ook de toegevoegde waarde (meer dan in licentie
bouwen van onderdelen). De defensie-industrie verwacht dan ook veel van samenwerkingsprojecten
en participeert daar zelf actief in. Voor zover samenwerking binnen Nederland
gezocht wordt om als Nederlandse defensie-industrie naar buiten te treden
biedt het vigerende clusterbeleid van EZ, waarbij het vormen van clusters
binnen Nederland gefaciliteerd wordt, daartoe in principe de mogelijkheid. 7 CONCLUSIES EN AANBEVELINGENDe Rekenkamer is van mening dat de doelstelling van het compensatiebeleid
weinig concreet omschreven is. Daarom biedt deze te weinig houvast om tot
een optimale invulling van de compensatie te komen. Zij beveelt daarom aan
de doelstellingen meer te concretiseren.De Rekenkamer stelde vast dat door het Ministerie van Economische Zaken
noch door het Ministerie van Defensie een verband wordt gelegd tussen de aanschaffingen
in een bepaald jaar, de daaruit voortvloeiende compensatieplicht en de in
dat jaar afgesloten compensatie-overeenkomst. De Rekenkamer is van mening
dat deze informatie van belang is voor de Tweede Kamer om zich een oordeel
te kunnen vormen over de effectiviteit van het compensatiebeleid. Zij beveelt
de betrokken ministers daarom aan voortaan de Tweede Kamer jaarlijks een overzicht
te geven waaruit voornoemd verband helder blijkt.De Rekenkamer komt tot de conclusie dat de 14 door haar onderzochte compensatie-overeenkomsten
formeel hadden geleid tot 100% compensatie van het aangeschafte defensiematerieel.
De gerealiseerde compensatie werd naar het oordeel van de Rekenkamer voor
tenminste een kwart ingevuld met orders die niet in de doelstellingen van
het compensatiebeleid pasten. Dat betrof vooral orders die niet-additioneel
waren of waarvan het technologisch niveau te laag was.Verder bleek dat 8% van de goedgekeurde orders uiteindelijk niet was uitgevoerd.
De Rekenkamer beveelt daarom aan om orders pas goed te keuren als compensatie-orders
na indiening van een factuur, zodat zeker is dat de order is uitgevoerd. Naar
aanleiding van het onderzoek zijn de procedures inmiddels op dit punt aangepast.Van de door de Rekenkamer onderzochte 14 overeenkomsten betrof 27% van
de gerealiseerde compensatie directe en 73% indirecte compensatie.De afdeling van het ministerie van Economische Zaken die het compensatiebeleid
uitvoert, het CMP, heeft de laatste jaren aanzienlijke vooruitgang geboekt
voor wat betreft de helderheid van de procedures rond de tot standkoming van
compensatie-overeenkomsten en voor de behandeling en beoordeling van claims.
De integriteit van de medewerkers werd voldoende gewaarborgd door functiescheiding.In het verleden werkte het proces rond de totstandkoming van overeenkomsten
veel minder goed dan tegenwoordig. Overigens leidde dit niet tot compensatie-overeenkomsten
die ernstig tekort schoten.Wel had in een aantal gevallen de compensatieplichtige
veel gebruik gemaakt van de hem gegeven onderhandelingsruimte. Bij recentere
overeenkomsten viel echter op dat juist het CMP probeerde haar onderhandelingsruimte
zo veel mogelijk te benutten.Bij de beoordeling van de claims door het CMP had de Rekenkamer wel veel
opmerkingen. Naast een slechte dossiervorming en vastlegging van besluiten
bleek dat het begrip additionaliteit te ruim werd geïnterpreteerd en
dat er nauwelijks aandacht werd geschonken aan het technologisch niveau van
claims. Hierdoor is de door het CMP gepresenteerde gerealiseerde compensatie
naar de mening van de Rekenkamer deels in strijd met de doelstellingen van
het beleid.Tijdens het onderzoek stuitte de Rekenkamer op een aantal neveneffecten
van het compensatiebeleid. Zo bleek er in strijd met de bedoeling van het
compensatiebeleid een (overigens niet goed kwantificeerbare) kostprijsverhoging
met compensatie verbonden te zijn. Ook bleek uit de gesprekken met vertegenwoordigers van (defensie)bedrijven
dat zij een voorkeur hadden voor directe compensatie, omdat dit een grotere
toegevoegde waarde voor het bedrijf had. De defensie-industrie
verwacht dan ook veel van samenwerkingsprojecten en participeert daar zelf
actief in. Voor zover samenwerking binnen Nederland gezocht wordt om als Nederlandse
defensie-industrie naar buiten te treden biedt het vigerende clusterbeleid
van EZ, waarbij het vormen van clusters binnen Nederland gefaciliteerd wordt,
daartoe in principe de mogelijkheid. 8 REACTIES MINISTERS EN NAWOORD REKENKAMER 8.1 Minister van Economische ZakenDe minister van Economische Zaken was verheugd dat de Rekenkamer sterke
verbeteringen in de uitvoering van het compensatiebeleid constateerde die
een duidelijk effect sorteren op de mate waarin de gerealiseerde compensatie
voldoet aan de criteria.De algemene doelstelling van het compensatiebeleid is dat voor defensiebestedingen
in het buitenland groter dan f 5 miljoen de Nederlandse industrie kwantitatief
volledig en kwalitatief volwaardig gecompenseerd moet worden. Hierbij is volgens
de minister bewust geen keuze gemaakt voor bepaalde sectoren of technologieën.
Dit omdat de mogelijkheden om compensatie te bieden per bedrijf sterk verschillen
en de kans op succes, zeker op lange termijn, het grootst is op de terreinen
waar buitenlandse en Nederlandse bedrijven complementair zijn. Bovendien haakt
het compensatiebeleid aan bij het industriebeleid, dat een generiek karakter
heeft. De minister stelde dat het accent overigens wel ligt op de directe
compensatie omdat deelname door de defensiegerelateerde industrie aan de productie
van het aan te schaffen systeem de mogelijkheid biedt om concrete afspraken
te maken voordat een opdracht door defensie wordt geplaatst.De minister zegde toe de mogelijkheden om de Staten-Generaal van informatie
te voorzien om aansluiting te maken tussen enerzijds de opdrachten waarvoor
compensatieovereenkomsten zijn afgesloten en anderzijds de totale uitgaven
van Defensie aan materieel bij haar collega van Defensie na te gaan.De minister hechtte er aan op te merken dat het feit dat compensatie een
kostprijsverhogend effect heeft niet betekent dat de Nederlandse overheid
deze kosten voor haar rekening neemt. De gebruikelijke concurrentiestelling
zou het doorberekenen van kosten beperkt houden. Overigens worden volgens
de minister dergelijke doorberekende kosten veelal ruimschoots goedgemaakt
door de additionele opdrachten waar het beleid op gericht is.Tenslotte merkt de minister op dat ondanks het feit dat bij uitvoering
van compensatie de nadruk ligt op directe compensatie de mogelijkheden daarvoor
per definitie beperkt zijn omdat het gaat om de aanschaf van een buitenlands
systeem. Binnenlandse aanschaffingen en deelname aan internationale samenwerkingsverbanden
bieden betere mogelijkheden voor de inschakeling van de Nederlandse industrie.
Het onderzoeken van de mogelijkheden hiertoe maakt deel uit van het materieelbeleid
van het Ministerie van Defensie. 8.2 Minister van DefensieDe minister van Defensie benadrukte dat het compensatiebeleid een beleidsverantwoordelijkheid
is van zijn collega van Economische Zaken. Volgens hem lag het derhalve voor
de hand dat de minister van Economische Zaken invulling geeft aan de door
de Rekenkamer aanbevolen rapportage aan de Staten-Generaal over de aansluiting
tussen de omvang van defensie-aanschaffingen in een jaar, de daaruit voortvloeiende
compensatieplicht en de afgesloten compensatieverplichtingen. Naar de minister
begrepen had zal zijn collega van Economische Zaken in samenwerking met hem
daarvoor een procedure ontwikkelen. Voorts merkte de minister op dat de Rekenkamer gewag maakte van het feit
dat compensatieverplichtingen mogelijk leiden tot meerkosten. De minister
achtte deze constatering van dermate belang dat hij nader met zijn ambtsgenoot
van Economische Zaken zal bezien of een en ander beter onderbouwd en zichtbaarder
kan worden gemaakt. 8.3 Nawoord RekenkamerUit het antwoord van de minister van Economische Zaken blijkt volgens
de Rekenkamer dat in het compensatiebeleid behalve de eisen van compensatie
als zodanig zoals deze zijn opgenomen in de standaardovereenkomst weinig concreet
is aangegeven welke doelen van het industriebeleid worden gediend. Daarmee
is de uiteindelijke effectiviteit van het compensatiebeleid nauwelijks te
toetsen.De Rekenkamer stelt met tevredenheid vast dat er stappen ondernomen worden
om de Staten-Generaal van de benodigde informatie te voorzien opdat een aansluiting
gemaakt kan worden tussen de defensie-aanschaffingen in enig jaar, de daaruit
voortvloeiende compensatieplicht en de feitelijk aangegane compensatieverplichtingen.
Zij wijst er daarbij op dat de uitvoering van het compensatiebeleid en het
afleggen van verantwoording daarover weliswaar een verantwoordelijkheid van
de minister van Economische Zaken is, maar dat de door haar voorgestelde aansluiting
tussen de door Defensie gedane aanschaffingen en de daaruit voortvloeiende
compensatieplicht een gezamenlijke verantwoordelijkheid is waarbij de informatie
over de aard van de aanschaffingen van het ministerie van Defensie zal moeten
komen. Zij vertrouwt er op dat de ministers de Staten-Generaal op korte termijn
inzicht kunnen geven in deze relatie en zal met belangstelling volgen op welke
wijze deze informatie wordt verschaft.De Rekenkamer is van mening dat de minister van Economische Zaken de stelling
dat de Nederlandse overheid de gevolgen van het kostprijsverhogend effect
niet voor haar rekening neemt onvoldoende onderbouwt. Als de minister bedoelt
dat eventuele hogere kosten gelegitimeerd zijn in de doelstellingen van het
beleid dan is de Rekenkamer van mening dat dit ook in het beleid expliciet
verwoord moet worden.De Rekenkamer zal met belangstelling volgen op welke wijze het kostprijsverhogend
effect gekwantificeerd en het beleid op dat punt geconcretiseerd zal worden.XNoot1Hierbij valt te denken aan het F-16 programma. De Rekenkamer publiceerde
in april 1998 het rapport Lessons Learned over de samenwerking tussen de bij
het F-16 programma betrokken landen. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26231-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl