Informatie- en communicatietechnologie; Brief minister bij de laatste projectmatige rapportage inzake Bescherming Vitale Infrastructuur
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26643, nr. 56

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

20-07-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

26643 nr. 56

09-07-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamHOOFDSTUK 1 ALGEMEEN1.1 Aanleiding en doelstelling project Bescherming Vitale
Infrastructuur1.2 Schaalgrootte, reikwijdte en ambitieniveau1.3 Relatie Vitaal en Crisisbeheersing1.4 Vitaal in internationaal verband1.5 Praktische toepassing VitaalHOOFDSTUK 2 BEGINFASE VITAAL; DE QUICKSCANHOOFDSTUK 3 VERVOLGFASE VITAAL3.1 Vervolgfase Vitaal onderverdeeld in drie trajecten3.2 Nadere uitwerking van de drie trajectenStand van zaken traject IStand van zaken traject IIStand van zaken traject III3.3 Scenarioanalyses als leerprocesHOOFDSTUK 4 VERANTWOORDELIJKHEDENAlgemeenMinisteries en bedrijfssectorenCoördinatie, monitoring en toetsingOrganisatie VitaalPubliek-private samenwerkingJuridisch onderzoekHOOFDSTUK 5 CONCLUSIESBIJLAGE AStappenplan VitaalTraject IStap -1 Benoemen van de (vitale) belangenStap 0 Vervolmaken knooppuntenanalyseTraject IIStap 1 Beschrijven realistische begingebeurtenissen (dreigingen)Stap 2 Benoemen beschermingsmaatregelen (weerstand)Stap 3 Benoem de risico'sStap 4 Opstellen sturingsmodelTraject IIIStap 5 Vaststellen maatregelen ter bestendiging of verbetering
beheersing kwetsbaarhedenTOELICHTING STAPPENPLAN VITAALTraject IBenoemen van (vitale) belangenVervolmaken knooppuntenanalyseTraject IIBeschrijven realistische begingebeurtenissen (dreigingen)Benoemen beschermingsmaatregelenBenoemen van de risico'sOpstellen sturingsmodelTraject IIIVaststellen maatregelen ter bestendiging of verbetering
beheersing kwetsbaarhedenBIJLAGE BAanleverdata tussenstappen* 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26643Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 58 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 643Informatie- en communicatietechnologie (ICT)nr. 56BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIESAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 9 juli 2004Hierbij bied ik u de laatste projectmatige rapportage Bescherming Vitale
Infrastructuur aan. Deze rapportage is eerder aangekondigd in mijn brief van
19 maart 2004 (TK, 2003–2004, 26 643, nr. 48).De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J. W. RemkesLaatste Projectmatige RapportageBescherming Vitale InfrastructuurHoofdstuk 1 Algemeen 31.1 Aanleiding en doelstelling project Bescherming Vitale Infrastructuur
31.2 Schaalgrootte, reikwijdte en ambitieniveau 41.3 Relatie Vitaal en Crisisbeheersing 51.4 Vitaal in internationaal verband 51.5 Praktische toepassing Vitaal 5Hoofdstuk 2 Beginfase Vitaal; de Quickscan 6Hoofdstuk 3 Vervolgfase Vitaal 73.1 Vervolgfase Vitaal onderverdeeld in drie trajecten 73.2 Nadere uitwerking van de drie trajecten 73.3 Scenarioanalyses als leerproces 9Hoofdstuk 4 Verantwoordelijkheden 9Hoofdstuk 5 Conclusies 11Bijlage A Tussenstappen en toelichting 12Bijlage B Aanleverdata tussenstappen 15HOOFDSTUK 1 ALGEMEEN1.1 Aanleiding en doelstelling project Bescherming Vitale
InfrastructuurDoor middel van de motie van het lid Wijn c.s. (TK, 2001–2002, 26 643,
nr. 20) is de regering in het voorjaar van 2001 verzocht een sectoroverschrijdend
plan van aanpak inzake de bescherming van de vitale infrastructuur op te stellen.
Dit verzoek kwam voort uit het feit dat vitale maatschappelijke diensten steeds
vaker afhankelijk zijn van de beschikbaarheid van andere vitale maatschappelijke
diensten, waaronder ook ICT. Het besef over de complexiteit, veelomvattendheid
en verwevenheid van de vitale infrastructuur is met name gegroeid rond de
millenniumovergang. Kort na de motie Wijn volgden de dramatische gebeurtenissen
van 11 september 2001 in de Verenigde Staten. Deze aanslagen bevestigden
nog eens nadrukkelijk hoe afhankelijk en kwetsbaar de infrastructuur van overheid,
bedrijfsleven en (internationale) samenleving is. De gebeurtenissen in de
Verenigde Staten zijn daarmee van grote invloed (geweest) op het Nederlandse
beleid op het terrein van crisisbeheersing. De aanslagen op het World Trade
Center en het Pentagon leidden tot het opstellen van het Actieplan Terrorismebestrijding
en Veiligheid1, waarin de bescherming van de vitale
infrastructuur is ondergebracht als actiepunt 10. Bij de bescherming van de
vitale infrastructuur in Nederland gaat het echter ook om de bescherming tegen
andersoortige calamiteiten, als natuurgeweld, organisatorische en technische
gebreken en onbewust menselijk handelen. Recente calamiteiten zoals de grootschalige
stroomuitval in de Verenigde Staten en in Italië, maar ook de terroristische
aanslagen in Madrid benadrukken het belang om zowel preventief als repressief
aandacht te schenken aan oorzaken die de stabiliteit van fundamentele belangen
van een land in gevaar kunnen brengen. Op dit moment wordt dan ook gewerkt
aan het leggen van structurele verbanden tussen de vitale infrastructuur,
de zogenaamde «soft targets» en de concrete invulling van het
te implementeren alerteringSsysteem.In april 2002 is het project Bescherming Vitale Infrastructuur (hierna
kortweg: project Vitaal) ingesteld. Doelstelling van het project is het behalen
van de volgende eindresultaten:1. De ontwikkeling en instandhouding van een samenhangend pakket van maatregelen
ter bescherming van de vitale infrastructuur, waaronder ICT;2. De verankering van deze maatregelen binnen de reguliere bedrijfsvoering
van overheid en bedrijfsleven.De ontwikkeling van het samenhangende pakket van beschermingsmaatregelen
is op dit moment nog niet afgerond2. Dit vindt
zijn oorzaak met name in de complexiteit van de materie en de zorgvuldigheid
waarmee een en ander moet worden vormgegeven. Bovendien is gebleken dat de
bescherming van de vitale infrastructuur geen eenmalige (projectmatige) inspanning
moet zijn, maar permanent dient plaats te vinden. Een structurele aanpak van
de bescherming van de vitale infrastructuur is van groot belang om snel te
kunnen inspelen op de actualiteit. Als coördinerend minister voor crisisbeheersing
investeert BZK dan ook veel om de samenhang en integrale aanpak van het dossier
Vitaal, waarin veel actoren van overheid en bedrijfsleven een deelverantwoordelijkheid
hebben, te waarborgen. De Nationaal Coördinator Crisisbeheersing van
BZK wordt met de ambtelijke regie belast. Met alle betrokkenen binnen de overheid
en het bedrijfsleven zijn afspraken gemaakt om het dossier na juni 2004 structureel
voort te zetten. Deze afspraken geven invulling aan de doelstellingen van
het project en waarborgen de verdere ontwikkeling van samenhangende
beschermingsmaatregelen. BZK zal de concrete invulling van de verdere voortgang
van het dossier Vitaal blijven coördineren.Onderhavige rapportage betreft de laatste rapportage over Vitaal in oorspronkelijke
projectvorm. De organisatie is inmiddels belegd in de reguliere bedrijfsvoering
en daarmee is de projectorganisatie ontbonden. De rapportage beschrijft de
tot nu toe geleverde inspanningen van de bij het project betrokken departementen
en bedrijfssectoren om de bovengenoemde eindresultaten te behalen. Het geeft
een overzicht van de gehanteerde aanpak en de tot nu toe behaalde resultaten.
Daarnaast geeft de rapportage aan welke resultaten nog niet zijn behaald en
via welke weg deze in de nabije toekomst alsnog worden bereikt.1.2 Schaalgrootte, reikwijdte en ambitieniveauHet dossier Vitaal beoogt de kwetsbaarheid van de vitale infrastructuur
in Nederland waar mogelijk en nodig te verminderen met realiseerbare en handhaafbare
maatregelen. Een infrastructuur wordt als vitaal gekenschetst als tenminste
één van de volgende criteria van toepassing is:• verstoring of uitval van een vitale sector, dienst of product
veroorzaakt economische of maatschappelijke ontwrichting op (inter)nationale
schaal;• verstoring of uitval leidt direct of indirect tot veel
slachtoffers;• de ontwrichting is van lange duur, het herstel kost relatief
veel tijd en gedurende het herstel zijn vooralsnog geen reële alternatieven
voorhanden.Vitaal bevindt zich daarmee dus aan de bovenkant van het calamiteitenspectrum.Vitaal maakt gebruik van een brede lijst van vitale producten en diensten.
Door deze brede – en verder niet geprioriteerde – aanpak is een
zo volledig mogelijk inzicht gekregen in de afhankelijkheden binnen en tussen
vitale producten en diensten. Gelet op de belangrijke consequenties van onderlinge
verwevenheden is deze werkwijze ook in de vervolgfase van het project voortgezet.
Om de gekozen aanpak beheersbaar te houden, zijn wel keuzes gemaakt over de
diepgang. Zo heeft het project zich niet gericht op het taakgebied van de
toezichthouders met betrekking tot de continuïteit binnen overheid en
bedrijfsleven onder normale omstandigheden. Uitval en verstoring op kleinere
schaal zijn ook buiten beschouwing gelaten. Desondanks vormt de aanpak van
crises door het bedrijfsleven een belangrijk fundament voor dossier Vitaal;
de bescherming tegen uitval en verstoring van vitale sectoren, diensten en
producten vanuit de meer «bottom-up»-aanpak van het bedrijfsleven
is van groot belang.De overheid kan nooit garanderen dat vitale infrastructuren op zijn tijd
niet zullen uitvallen of verstoord raken. Daarvoor is de maatschappij te risicovol
geworden. Wel is al komen vast te staan dat de opgedane kennis binnen Vitaal
en de vertaling daarvan in praktische maatregelen bijdraagt aan de vermindering
van de gevolgen van uitval of verstoring. Het ambitieniveau bij de structurele
samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven met betrekking tot het beschermen
van de vitale infrastructuur luidt dat:1. Grootschalige uitval of verstoring van de vitale infrastructuur beter
kan worden voorkomen (pro-actie en preventie);2. Overheid en bedrijfsleven zich adequaat hebben voorbereid op de gevolgen
van uitval of verstoring (preparatie); en3. Effectieve maatregelen kunnen worden genomen om schade van uitval of
verstoring zo veel mogelijk te minimaliseren (repressie).1.3 Relatie Vitaal en CrisisbeheersingOnlangs is het beleidsplan Crisisbeheersing 2004–2007 aan de Kamer
aangeboden. Crisisbeheersing beoogt vitale belangen van de samenleving te
waarborgen. Deze belangen worden voor een belangrijk deel door vitale sectoren
en diensten behartigd. Daarmee is de bescherming van vitale sectoren, producten
en diensten – en daarmee van de vitale infrastructuur – een essentiële
voorwaarde voor crisisbeheersing. Met de binnen Vitaal gegenereerde kennis
over kwetsbaarheden, risico's en daarop toegesneden maatregelen heeft het
dossier betrekking op alle schakels van de veiligheidsketen, van proactie
tot nazorg, en heeft daarmee ook implicaties voor de beleidsontwikkeling buiten
de crisisbeheersing. Waar deze en toekomstige kennis aanleiding geeft voor
versterking en aanpassing van crisisbeheersing zal dit worden meegenomen in
het crisisbeheersingsbeleid.1.4 Vitaal in internationaal verbandBinnen het dossier Vitaal wordt structureel kennis uitgewisseld in internationaal
verband. Deels is daarbij aangesloten op de bestaande overlegkanalen en op
de contacten in EU- en NAVO-verband. Daarnaast wordt ook in bilateraal verband
kennis uitgewisseld zoals met de Verenigde Staten en Zweden. Uit de internationale
kontakten blijkt dat er veel overeenkomsten bestaan in de beleidsmatige vraagstukken
en in de gehanteerde (brede) aanpak. In vergelijking met andere landen blijft
Nederland wat voortgang en resultaten betreft een goede positie behouden.1.5 Praktische toepassing VitaalHoewel de ontwikkeling van het samenhangende pakket van beschermingsmaatregelen
nog niet is afgerond, zijn de bestaande inzichten over de vitale infrastructuur
al van nut gebleken voor de gedachteen besluitvorming rondom een aantal actuele
beleidsvraagstukken. Zo is op basis van de kennis over afhankelijkheden een
(gerubriceerde) lijst van vitale objecten in Nederland opgesteld, die in het
kader van de oorlog in Irak voor bewaking en beveiliging in aanmerking kwamen.
Mede naar aanleiding van de aanslagen in Madrid wordt deze lijst op dit moment
gecompleteerd en geactualiseerd. Onder bepaalde omstandigheden zouden één
of meerdere vitale objecten van de geactualiseerde lijst deel kunnen uitmaken
van het zogenaamde «rijksdomein» waar het om bewaking en beveiliging
gaat.Een ander voorbeeld van een praktische toepassing van Vitaal is het draaiboek
influenzapandemie. Bij de besluitvorming over de beroepsgroepen die in aanmerking
komen voor antivirale middelen zal gebruik worden gemaakt van de kennis over
vitale productieprocessen en de beroepsgroepen die deze beheren.Tot slot kan ook nog worden genoemd de problematiek van elektriciteitsvoorziening.
Onder ander naar aanleiding van het dossier over de aanhoudende droogte van
2003 worden de inzichten van Vitaal betrokken bij de vraagstelling omtrent
de prioritering in afschakelplannen bij elektriciteitsschaarste.HOOFDSTUK 2 BEGINFASE VITAAL; DE QUICKSCANBinnen het dossier Vitaal zijn twee fasen te onderscheiden: de Quickscan-fase
en de vervolgfase. In de Quickscan-fase is een inventarisatie gemaakt van
de vitale sectoren, producten en diensten en van hun onderlinge samenhang.
Met de aanbieding van een rapport aan de Tweede Kamer1 is de Quickscan-fase beëindigd.In de Quickscan-fase is in samenwerking met TNO inzicht verkregen in de
vitale sectoren, producten en diensten en in hun onderlinge samenhang. De
belangrijkste doelstelling van de Quickscan was om zo volledig mogelijk te
inventariseren waaruit de vitale infrastructuur in Nederland bestaat en uit
welke elementen – en in welke samenhang – deze structuren zijn
opgebouwd en hoe hun onderlinge afhankelijkheid is vormgegeven.Door experts van marktpartijen, brancheorganisaties en overheden zijn
op basis van millenniuminventarisaties vitale producten en diensten in kaart
gebracht. Dit heeft de onderstaande inventarisatie van vitale sectoren en
vitale producten en diensten opgeleverd2,3.SectorProduct of dienstI Energie1 Elektriciteit 2 Aardgas 3 OlieII Telecommunicatie4 Vaste telecommunicatievoorziening 5 Mobiele telecommunicatievoorziening
6 Radiocommunicatie en navigatie 7 Satellietcommunicatie 8 Omroep 9 Internet-toegang
10 Post- en koeriersdiensten III Drinkwater11 Drinkwatervoorziening IV Voedsel12 Voedselvoorziening/-veiligheid V Gezondheid13 Spoedeisende zorg/overige ziekenhuiszorg 14 Geneesmiddelen
15 Sera en vaccins 16 Nucleaire geneeskunde VI Financieel17 Betalingsdiensten/betalingstructuur (privaat) 18 Financiële
overdracht overheid VII Keren en beheren oppervlaktewater19 Beheren waterkwaliteit 20 Keren en
beheren waterkwantiteit VIII Openbare Orde en Veiligheid
(OOV)21 Handhaving openbare orde 22 Handhaving
openbare veiligheid IX Rechtsorde23 Rechtspleging en detentie 24 Rechtshandhaving X Openbaar bestuur25 Diplomatieke communicatie 26 informatieverstrekking
overheid 27 Krijgsmacht 28 Besluitvorming openbaar bestuur XI Transport29 Wegverkeer 30 Railverkeer 31 Luchtverkeer 32 Binnenscheepvaart
33 Zeescheepvaart 34 LeidingenbeheerXII Chemische en nucleaire industrie35 Vervoer,
opslag en productie/verwerking van chemische en nucleaire stoffenOok is er een eerste inzicht gekregen in vormen van schade die kunnen
ontstaan door (ver)storing of uitval van een vitaal product of dienst (schade-impact).
Tenslotte is de bijdrage in kaart gebracht die een vitaal product/dienst levert
aan andere vitale producten en diensten.In de Quickscan wordt het beeld bevestigd dat de Nederlandse vitale infrastructuur
zeer complex is en dat er vele afhankelijkheidsrelaties zijn. Ook is onderkend
dat de verantwoordelijken voor vitale producten en diensten onvoldoende
inzicht hebben in welke andere vitale producten en diensten in welke mate
van hen afhankelijk zijn.Zonder backup- of beschermingsmaatregelen kunnen verstoring of uitval
van een vitaal product of dienst leiden tot keteneffecten met aanzienlijke
gevolgen voor de Nederlandse samenleving en die van de ons omliggende landen.
De Quickscan heeft draagvlak gecreëerd bij de betrokkenen van de overheid
en het bedrijfsleven. Door de brede aanpak is gestructureerd inzicht verschaft
in de afhankelijkheden binnen en tussen vitale producten en diensten. Dit
inzicht vormt een duidelijke meerwaarde ten opzichte van uitkomsten van onderzoeken
in het verleden. Tevens is bewustwording gegenereerd, die leidt tot inzicht
dat beschermingsmaatregelen noodzakelijk zijn en dat partijen daarvoor zelf
verantwoordelijk zijn. Nadere beschouwingen door COT en Berenschot bevestigden
dat de betrokken partijen van de overheid en het bedrijfsleven overtuigd zijn
van nut en noodzaak van een systematische aandacht voor de bescherming van
de vitale infrastructuur.HOOFDSTUK 3 VERVOLGFASE VITAAL3.1 Vervolgfase Vitaal onderverdeeld in drie trajectenDe vervolgfase van Vitaal dient duidelijkheid te verschaffen over de kwetsbaarheden
en risico's die de beschikbaarheid en de continuïteit van de levering
van de vitale producten en diensten in gevaar kunnen brengen. Daarnaast dienen
de reeds getroffen beschermende maatregelen systematisch in kaart te worden
gebracht en op hun effectiviteit te worden bezien. Deze kennis is noodzakelijk
om beslissingen te kunnen nemen over eventuele aanvullende beschermingsmaatregelen.
De vervolgfase van Vitaal is opgedeeld in drie trajecten, die tevens de drie
pijlers van het cyclische beleidsproces Vitaal vormen:Traject IVaststellen van vitale belangen en van vitale knooppunten binnen en tussen
vitale sectoren en diensten en van geografische knooppunten.Traject IIIn kaart brengen van de kwetsbaarheid en risico's van de sectoren en van
de vitale knooppunten, waarbij inzicht wordt verschaft in de reeds getroffen
beschermingsmaatregelen en de effectiviteit daarvan; enTraject IIIOntwikkelen van een samenhangend pakket van beschermingsmaatregelen, inclusief
eventuele aanvullende beschermingsmaatregelen.3.2 Nadere uitwerking van de drie trajectenTer uitvoering van de drie trajecten van Vitaal is een stappenplan vastgesteld.
Het stappenplan en een toelichting daarop is opgenomen als bijlage A.De verantwoordelijkheid van het uitvoeren van deze stappen ligt bij de
vakdepartementen. Bij de uitwerking van dit stappenplan wordt gebruik gemaakt
van een methodiek waarbij belangen, bedreigingen en weerstandsvermogen in
hun onderlinge samenhang worden beschouwd. De AIVD hanteert deze methodiek
voor het uitvoeren van risicoanalyses met betrekking tot bewust menselijk
handelen en biedt de departementen ondersteuning bij het uitvoeren van kwetsbaarheidanalyses
op dit terrein. Er is voor gekozen om deze methodiek ook te gebruiken voor
het uitvoeren van kwetsbaarheidanalyses met betrekking tot onbewust menselijk
handelen, technisch/organisatorisch falen en natuurgeweld.Om maximaal van elkaar te leren en ervaringen uit te wisselen, worden,
georganiseerd door BZK, per kwartaal intercollegiale toetsingsbijeenkomsten gehouden. Door deze vorm van collegiale coaching en toetsing ondersteunen
de departementen en sectoren elkaar, zonder dat dit het individuele traject
belemmert. Generieke en specifieke leerpunten worden verwerkt in de afzonderlijke
trajecten. De collegiale toetsing is tevens een middel waarmee BZK invulling
geeft aan haar coördinerende, monitorende en toetsende rol bij dit dossier.Stand van zaken traject ITwee onderdelen van traject I zijn inmiddels door de betrokken vitale
sectoren doorlopen.In de eerste plaats heeft het benoemen van de vitale belangen plaatsgevonden
in de Quickscan. De omschrijving van de deelprocessen, ofwel de onderdelen
waarin de vitale productieprocessen uiteenvallen, gelden als een eerste omschrijving
van de door de sector te behartigen vitale belangen1.
Zo zal bijvoorbeeld Justitie zo lang mogelijk de vervolging van strafbare
feiten en de geschillenbeslechting door de rechter op een zo laag mogelijk
minimum niveau moeten kunnen waarborgen. En zal BZK zo lang mogelijk de handhaving
van de openbare orde en veiligheid en de bestuurlijke besluitvorming op alle
niveaus moeten continueren.In de tweede plaats zijn ook de knooppunten vastgesteld. Een beknopte
samenvatting van de knooppuntenlijst is in maart 2004 naar de Tweede Kamer
verstuurd2. De resultaten uit de knooppuntenanalyse
moeten worden gekenschetst als een eerste begin en vormen de voorlopige basis
voor de geplande kwetsbaarheidanalyses. De huidige geïnventariseerde
knooppunten zijn niet uitputtend en definitief. De intersectorale knooppunten (ofwel de knooppunten die voortvloeien uit de afhankelijkheden
met andere sectoren) moeten grotendeels nog worden vastgesteld, mede aan de
hand van de uit toe voeren kwetsbaarheidanalyses. Dit traject zal voor de
eerste keer op hoofdlijnen zijn doorlopen in april 2005.Stand van zaken traject IIDe stappen die in het tweede traject dienen te worden doorlopen, zijn
in uitvoering. De departementen hebben zich gecommitteerd aan strikte aanleverdata.
De planning is opgenomen als bijlage B. Deze afspraken waarborgen dat dit
traject op tijd kan worden afgerond. Inmiddels is een basislijst met begingebeurtenissen
in interdepartementaal verband vastgesteld. Iedere sector zal bepalen welke
van deze begingebeurtenissen relevant zijn als dreiging voor uitval of verstoring
van de sector. Voor minimaal deze begingebeurtenissen zal de sector vervolgens
de kwetsbaarheid gaan bepalen. De AIVD biedt de departementen actief ondersteuning
aan bij het uitvoeren van kwetsbaarheidanalyses op het gebied van bewust menselijk
handelen3. Dit traject zal volgens planning gefaseerd
zijn afgerond uiterlijk december 2004.Stand van zaken traject IIIDe uitkomsten van de eerste twee trajecten vormen de basis voor de vaststelling
van het samenhangende pakket van beschermingsmaatregelen. De drie trajecten
vormen tezamen de beleidscyclus Vitaal. Volgens planning wordt de Tweede Kamer
over de resultaten van het voor de eerste keer doorlopen van deze beleidscyclus
vóór het einde van het tweede kwartaal van 2005 geïnformeerd.
In deze rapportage zal ook worden ingegaan op de toekomstige frequentie van
het doorlopen van de beleidscyclus.3.3 Scenarioanalyses als leerprocesTijdens het tweede traject wordt ook op een andere wijze de kwetsbaarheid
van de vitale infrastructuur in beeld gebracht. Praktische inzichten in de
kwetsbaarheid worden verkregen door het uitvoeren van scenarioanalyses. In
de eerste plaats geven de scenarioanalyses inzicht in de kwetsbaarheden en
domino-effecten. Daarnaast brengen de analyses de werking van het beoogde
systeem van crisisbeheersing in beeld. Tot slot fungeren de ervaringen van
de deelnemende sectoren als input, die meegenomen worden in de kwetsbaarheidanalyses
van de eigen sector. De scenarioanalyses benaderen de vitale infrastructuur
niet vanuit de separate vitale sectoren, maar benadrukken juist de samenhang
tussen deze sectoren.Eind mei 2004 heeft een eerste scenarioworkshop onder leiding van BZK
en TNO plaatsgevonden. Daarbij is een scenario doorlopen waarin de uitval
van elektriciteit centraal stond. Voor Vitaal is dit een zeer relevante casus,
aangezien vrijwel alle sectoren in hoge mate afhankelijk zijn van elektriciteit
en stroomuitval daarmee relatief veel keteneffecten heeft. Tijdens de workshop
is een groot aantal kritische factoren naar voren gekomen. Het betreft hier
met name de volgende thema's.a) de informatievoorziening en het creëren van gemeenschappelijke
en feitelijk juiste beelden van een situatie ten behoeve van bestuurlijke
coördinatie- en beleidsteams;b) de eenduidige aansturing van coördinatie en besluitvorming over
de grenzen van de verschillende ministeries heen;c) de noodzakelijke afstemming tussen overheid en betreffende sectoren
waar het gaat om het stellen van prioriteiten bij het af- of bijschakelen
van voorzieningen;d) de te besteden aandacht aan de consequenties van privatisering van
vitale (deel)sectoren, aan de juiste werking van noodvoorzieningen en aan
de voorbereiding van logistieke operaties ter bevoorrading van deze noodvoorzieningen.In het vervolgtraject van Vitaal zal aan deze thema's als onderdeel van
de beleidscyclus extra aandacht worden besteed.Geconcludeerd kan worden dat de scenarioanalyse een waardevolle aanvulling
is op de andere analysetrajecten binnen Vitaal. Het beoefenen van een casus
is een bruikbaar middel gebleken om integraal de robuustheid van de vitale
infrastructuur te beoordelen. Juist door een integrale benadering worden afhankelijkheden
en daarmee eventuele kwetsbaarheden tussen vitale sectoren beter zichtbaar.
Daarnaast leidt deze analysemethode tot snelle en concrete resultaten. Bevindingen
en inzichten uit de workshop worden gebruikt in de sectorale kwetsbaarheidanalyses.
De publieke en private sector zijn voorts tot gezamenlijke inzichten gekomen,
hetgeen het draagvlak voor een gezamenlijk aanpak van de bescherming van de
vitale infrastructuur vergroot. Deze methode zal in de nabije toekomst wederom
gebruikt worden om de kennis over de kwetsbaarheden verder te verdiepen.HOOFDSTUK 4 VERANTWOORDELIJKHEDENAlgemeenEen zo goed mogelijke bescherming van processen, producten en diensten
binnen de vitale sectoren is in veel gevallen primair een verantwoordelijkheid
van de private sector. Aan beheerders en eigenaren zullen eisen moeten worden
gesteld bijvoorbeeld op het terrein van geoefendheid en actualisatie van calamiteitenplannen.
Uitgangspunt daarbij is dat eisen functioneel zijn en geen onnodige
bestuurlijke lasten met zich brengen. De overheid zal toezicht uitoefenen
op de uitvoering van de gestelde eisen en, in het uiterste geval, ingrijpen
in de betreffende sector. De overheid zal het bedrijfsleven ondersteunen bijvoorbeeld
door het maken van afspraken voor het gezamenlijk ontwikkelen van detectiemethoden,
het uitvoeren van dreigingsanalyses op basis waarvan het bedrijfsleven continuïteitsplannen
kan ontwikkelen, alsmede het organiseren van simulaties en gezamenlijke oefeningen.
Vitale bedrijven hebben recht op een zekere bescherming daar waar aard en
omvang van de crisis daartoe aanleiding geeft.Ministeries en bedrijfssectorenVitaal is omgevormd van een tijdelijk project tot een continu beleidsdossier.
Voor de uitvoering van de deeltrajecten binnen het dossier Vitaal en voor
het tijdig behalen van de beoogde resultaten blijven de ministeries en bedrijfssectoren
zelf verantwoordelijk. Dit geldt zowel voor het in kaart brengen van (inter)sectorale
knooppunten, (inter)sectorale kwetsbaarheden en risico's, als voor de (inter)sectorale
beschermingsmaatregelen. Niettegenstaande het feit dat het overgrote deel
(70 à 80%) van de vitale infrastructuur in eigendom dan wel beheer
van het bedrijfsleven is, is in alle gevallen één van de ministeries
politiek en bestuurlijk aanspreekbaar op de behaalde resultaten.Coördinatie, monitoring en toetsingNaast de rol als vakministerie voor de vitale sectoren «openbare
orde en veiligheid» en «openbaar bestuur» zal de minister
van BZK blijven functioneren als coördinerend bewindspersoon voor het
dossier Vitaal. BZK is daarmee belast met de coördinatie, monitoring
en toetsing van het dossier en is aanspreekbaar op de integrale aanpak en
samenhang van de interdepartementale en intersectorale aspecten en van het
totale pakket van beschermingsmaatregelen.Organisatie VitaalDe continuïteit van Vitaal wordt gewaarborgd doordat alle bij Vitaal
betrokken partijen van overheid en bedrijfsleven het dossier blijvend hebben
ingebed in hun organisatiestructuur. In overleg met alle betrokken partijen
beziet BZK in de komende tijd of de huidige organisatievormen voldoende adequaat
zijn om de bescherming van de vitale infrastructuur zowel in nationaal als
in internationaal verband voortvarend te continueren.Publiek-private samenwerkingZoals hierboven al gememoreerd, is de meerderheid van de vitale infrastructuren
in beheer van het bedrijfsleven en een minderheid van de medeoverheden. Voor
het maken van afspraken over de bescherming van de vitale infrastructuur is
daarom een goede samenwerking tussen de rijksoverheid het bedrijfsleven en
de medeoverheden noodzakelijk. De inbreng van het bedrijfsleven wordt in dezen
gecoördineerd door de centrale werkgeversorganisatie VNO-NCW. De medeoverheden
worden vertegenwoordigd door de VNG, het IPO en de Unie van Waterschappen.
De vakministeries die uitvoering geven aan Vitaal onderhouden rechtstreekse
contacten met de betreffende brancheorganisaties en bedrijfssectoren.Juridisch onderzoekEen belangrijk element ten aanzien van de uiteindelijk te treffen beschermingsmaatregelen
in het kader van Vitaal zal de adequate verdeling van verantwoordelijkheden
en bevoegdheden ten tijde van crises zijn. In opdracht van BZK wordt op dit
moment het onderzoek1 afgerond naar de juridische
aspecten op het brede terrein van crisisbeheersing in het algemeen en op het
gebied van de bescherming van de vitale infrastructuur in het bijzonder. Dit
onderzoek beoogt door middel van een inventarisatie te bezien in hoeverre
de huidige wet- en regelgeving afdoende is, geeft hiaten in de wetgeving aan
en doet eventuele verbeteringsvoorstellen. Het externe rapport met de bevindingen
van de juridische analyse zal in concept in het najaar van 2004 gereed zijn.
Aansluitend zal het kabinet samen met de betrokken bedrijfssectoren een standpunt
opstellen. De uitkomsten van het rapport vormen een integraal onderdeel van
de eerste beleidscyclus Vitaal.HOOFDSTUK 5 CONCLUSIESDeze rapportage is het eindproduct van Vitaal als project. Op het terrein
van de bescherming van de vitale infrastructuur is de afgelopen twee jaar
veel bewerkstelligd. Een Quickscan heeft samenhangend inzicht gegeven in de
vitale sectoren, diensten en producten. De integrale vervolgaanpak is vormgegeven
in drie analysetrajecten, verder onderverdeeld in verschillende tussenstappen.
Een aantal uitkomsten van de tussenstappen is gerealiseerd.Ondanks de geleverde inspanningen van departementen en bedrijfsleven zijn
de doelstellingen van het project vanwege de complexiteit van de materie en
de zorgvuldigheid waarmee een en ander moet worden vormgegeven nog niet worden
afgerond; een deel van de resultaten moet nog worden behaald. Mede daarom
is Vitaal omgevormd van een project tot een structureel beleidsdossier dat
stevig verankerd is binnen de betrokken overheden en bedrijfssectoren. Dit
schept waarborgen dat de bescherming van de vitale infrastructuur structureel
getoetst en geactualiseerd kan worden. Aan de verdere voortgang zal onder
coördinatie van BZK in de komende periode verdere invulling worden gegeven.De minister van BZK zal de Tweede Kamer over de bescherming van de vitale
infrastructuur integraal blijven rapporteren als onderdeel van de vierjaarlijkse
rapportagecyclus met betrekking tot crisisbeheersing. Waar gewenst zal de
Tweede Kamer tussentijds worden bericht over relevante onderdelen; een concreet
voorbeeld daarvan zijn de resultaten van het voor de eerste keer doorlopen
van de beleidscyclus Vitaal voor het eind van het tweede kwartaal van 2005.De bescherming van de vitale infrastructuur is een belangrijk onderdeel
van crisisbeheersingsbeleid. Het bedrijfsleven noch de overheid kunnen zich
permitteren de aandacht voor dit dossier te laten verslappen. Zowel het bedrijfsleven
als de overheid hebben er veel in geïnvesteerd om dit complexe dossier
structureel te waarborgen en met daadkracht voort te zetten. BZK heeft intern
geïnvesteerd in de nieuwe organisatie van Openbare Orde en Veiligheid
om de samenhang en integrale aanpak van het dossier Vitaal blijvend te kunnen
managen. Het gecreëerde draagvlak binnen de betrokken overheden en binnen
het bedrijfsleven biedt daaromtrent goede vooruitzichten.BIJLAGE AStappenplan VitaalTraject IStap -1 Benoemen van de (vitale) belangen• Benoem de belangen die u binnen uw sector ten aanzien van uw vitale
producten en diensten wilt zekerstellen.Stap 0 Vervolmaken knooppuntenanalyse• Waar nodig dienen de vitale knooppunten te worden getoetst op de
criteria van Vitaal ((inter)nationale impact etc.) en te worden gecompleteerd
met de afhankelijkheden.Resultaat: Inzicht in sectorale knooppunten en vitale
belangen. Gereed; 1 juni 20041Traject IIStap 1 Beschrijven realistische begingebeurtenissen (dreigingen)• Interdepartementaal wordt de totaallijst van begingebeurtenissen
vastgesteld.• Bepaal welke realistische begingebeurtenissen zich kunnen voordoen
ten aanzien van uw geïdentificeerde vitale knooppunten.NB! Ook de uitval van ieder vitaal product of dienst maakt deel uit van
de totaallijst begingebeurtenissen.Stap 2 Benoemen beschermingsmaatregelen (weerstand)• Geef aan welke maatregelen de sector al heeft getroffen («ist-situatie»)
tegen de voor de sector realistische dreigingen. Neem hierin de maatregelen
als gevolg van afhankelijkheden mee.NB! De uitkomsten van stap 1 en 2 bepalen de kwetsbaarheid. Gedefinieerd
als: «de gevoeligheid van een systeem voor een nadelige gebeurtenis»Stap 3 Benoem de risico's• Bepaal de risico's van de knooppunten en de sectoren. Het risico
wordt bepaald door:a) de realistische begingebeurtenissen en de kans dat deze zich voordoen;b) het effect wanneer zich de begingebeurtenis (dreiging) voordoet.Stap 4 Opstellen sturingsmodel• In een model worden de risico's van de vitale knooppunten/sectoren
en de mate van beheersing van deze risico's tegen elkaar afgezet. Onder beheersing
wordt verstaan: de effectiviteit van de al getroffen beschermingsmaatregelen.Resultaat: Inzicht in de (inter)sectorale kwetsbaarheidTraject IIIStap 5 Vaststellen maatregelen ter bestendiging of verbetering
beheersing kwetsbaarheden• Welke (aanvullende) maatregelen moeten worden genomen voor een
optimale beheersing van de risico's en een vermindering van de kwetsbaarheid
(beschrijf de «soll-situatie»).• Maatregelen zullen tot meetbare resultaten moeten leiden.Resultaat: samenhangend pakket van maatregelen. Gereed
1 mei 2005TOELICHTING STAPPENPLAN VITAALTraject IBenoemen van (vitale) belangenDoor de vitale belangen te definiëren, benoemt de betreffende sector
welk doel wordt bewerkstelligd met het beschermen van de vitale sector of
het vitale knooppunt. De uitkomsten van stap -1 vervullen met name een toetsingsfunctie.Vervolmaken knooppuntenanalyseBij het onderzoeken van de kwetsbaarheid van de vitale infrastructuur
is het van groot belang te kijken naar de samenhang tussen de verschillende
vitale sectoren. Deze samenhang maakt de vitale infrastructuur tot een complex
geheel. Om de complexiteit te kunnen ordenen is overeengekomen om vitale knooppunten
binnen en tussen de vitale sectoren vast te stellen. Vitale knooppunten zijn
gedefinieerd als onderdelen van netwerken van bedrijfs- en beleidsprocessen
waar verschillende vitale producten of diensten samenkomen die hoog of totaal
afhankelijk van elkaar zijn.Bij de bepaling van de vitale knooppunten is door de sectoren gebruik
gemaakt van de notie dat Vitaal betrekking heeft op macroverstoringen. Inzicht
in vitale knooppunten leidt tot een representatief beeld van de elementen
uit de vitale infrastructuur die in ieder geval op hun kwetsbaarheid moeten
worden onderzocht.Traject IIBeschrijven realistische begingebeurtenissen (dreigingen)De kwetsbaarheidanalyses starten met het bepalen en uitwerken van de begingebeurtenissen,
ofwel bedreigingen die voor de vitale sector of voor het
vitale knooppunt relevant zijn. Met behulp van dit inzicht zal in de volgende
stappen bepaald kunnen worden a) in hoeverre de sector vatbaar is voor deze
dreigingen, b) welke beschermingsmaatregelen getroffen zijn c) wat de kans
is op deze gebeurtenissen en d) welke effecten de gebeurtenissen teweegbrengen.Benoemen beschermingsmaatregelenOm te kunnen bepalen hoe vatbaar een vitale sector of een knooppunt is
voor de door de sector onderkende begingebeurtenissen, dient inzicht te worden
verkregen in de weerstand van de betreffende vitale
sector of het knooppunt. Na het bepalen van de realistische begingebeurtenissen
zal de sector dus een inventarisatie moeten maken van de al getroffen beschermingsmaatregelen
die het hoofd bieden aan de door de sector onderkende dreigingen.Benoemen van de risico'sEen ander noodzakelijk element voor de bepaling van de kwetsbaarheid is
het verkrijgen van inzicht in het risico van een
begingebeurtenis. Het risico wordt bepaald door de kans op een bepaalde bedreiging
en het effect van deze gebeurtenis, beiden afgezet tegen de zeker te stellen
belangenOpstellen sturingsmodelDe kwetsbaarheid van een vitale sector of van een knooppunt zal uiteindelijk
in beeld worden gebracht door middel van een sturingsmodel. De per sector
en per knooppunt in kaart gebrachte risico's van de realistische begingebeurtenissen
(het zogenaamde risicoprofiel) zullen worden afgezet tegen het weerstandsvermogen,
ofwel de getroffen beschermingsmaatregelen. Op basis van het sturingsmodel
zullen door het kabinet keuzen moeten worden gemaakt of, en zo ja welke, aanvullende
beschermingsmaatregelen moeten worden getroffen. Als voorbeeld zullen vitale
knooppunten met een hoog risicoprofiel en een lage mate van beheersing eerder
om aanvullende bescherming vragen dan vitale knooppunten waarbij het tegenovergestelde
het geval is.Traject IIIVaststellen maatregelen ter bestendiging of verbetering
beheersing kwetsbaarhedenOp basis van het sturingsmodel zullen eventuele tekortkomingen in het
huidige pakket van beschermingsmaatregelen zichtbaar worden. Ten aanzien van
deze tekortkomingen zullen de departementen in overleg met betrokken overheden,
maatschappelijke partners en het bedrijfsleven voorstellen van oplossingen
uitwerken. Aan de hand van deze voorstellen zal besluitvorming door het kabinet
plaats kunnen vinden. Integraal onderdeel van de voorstellen van de departementen
vormt de verdeling van verantwoordelijkheden en bevoegdheden op het terrein
van de bescherming van de vitale infrastructuur en de bekostiging van de te
nemen (aanvullende) maatregelen.BIJLAGE BAanleverdata tussenstappen*  Benoemen vitale belan- gen (stap -1)Vervolmaken knooppunten- analyse (stap 0)Bepalen en uitwerken realistische
begingebeur- tenissen (stap 1)Benoemen beschermings- maatregelen (stap 2)Benoemen van de risico's (stap 3)Opstellen
sturingsmodel (stap 4)Vaststellen maatregelen ter bestendiging of verbe- tering beheer- sing kwets-
baarheden (stap 5) EnergieABJuli 2004November 2004November 2004CDDrinkwaterAB02-07-200401-10-200401-11-2004CDVoedselABNovember 2004November 2004November 2004CDGezondheidszorgAB01-12-200401-12-200401-02-2005CDFinancieelABNajaar 2004Najaar 2004Najaar 2004CD Keren en beheren oppervlaktewaterAB01-12-200401-12-200402-01-2005CDOOVAB01-12-200401-12-200401-02-2005CDTelecom en ICTABJuli 2004Januari
2005December 2004CDRechtsordeAB01-12-200401-12-200401-02-2005CDOpenbaar BestuurAB01-12-200401-12-200401-02-2005CDTransport 1. Goederen
incl. Rotterdam 2. Luchtvaart incl. Schiphol 3. Personen incl. rail 4. Weg-infraAB1. 01–12-2004 2. 01-12-2004 3. 01-12-2004 4. 01-12-20041. 01-12-2004 2. 01-12-2004 3. 01-12-2004 4. 01-12-20041. 01-02-2005 2. 01-02-2005 3. 01-02-2005   4. 01-02-2005CD      Chemische en nucleaire industrieAB01-12-200401-12-200401-02-2005CD* Bovenstaande aanleverdata zijn bedoeld als uiterste data.A = 10 mei 2004B = 10 mei 2004C = 01 februari 2005D = 01 april 2005XNoot1TK, 2001–2002, 27 925, nr. 21.XNoot2Zie ook TK, 2003–2004, 26 643, nr. 48.XNoot1TK, 2002–2003, 26 643, nr. 39.XNoot2In april 2004 is «chemische en nucleaire industrie» toegevoegd
onder de noemer «externe veiligheid». Omdat voor de beveiliging
van deze industrie al een geheel eigen regiem bestaat, is tijdens de Quickscan
besloten om externe veiligheid niet mee te nemen als aparte sector. Tijdens
de vervolgfase is hierop terug gekomen. De criteria waarmee een sector als
Vitaal is te karakteriseren (zie p. 3), gelden immers ook voor deze sector.
De aard van de sector «chemische en nucleaire industrie» brengt
wel met zich mee dat de gehanteerde aanpak om te komen tot eventuele gewenste
extra beschermingsmaatregelen afwijkt van de aanpak in andere vitale sectoren.
In de benodigde analyses zal minder de nadruk liggen op de kwetsbaarheid als
gevolg van keteneffecten. De aanpak zal zich met name concentreren op het
reduceren van de kwetsbaarheid van de sector voor moedwillige verstoring.
Het beschermen tegen (natuur)rampen en onbewust menselijk handelen behoren
onder de noemer «externe veiligheid» immers tot de kerntaken van
deze sector.XNoot3De sector Gezondheid had aanvankelijk slechts één vitale
dienst. In de huidige inventarisatie is de sector verder opgesplitst in vier
aparte producten/diensten.XNoot1Zie tabel 2.1 op p. 16, 17 en 18 van de Quickscan van TNO van januari
2003, FEL-03-C002; TK, 2002–2003, 26 643, nr. 39.XNoot2TK, 2003–2004, 26 643, nr. 48.XNoot3Met betrekking tot deze inzet dienen de ministeries rekening te houden
met de beschikbare capaciteit van de AIVD.XNoot1Het onderzoek wordt uitgevoerd door de heer E. T. Brainich von Brainich
Felth.XNoot1De intersectorale knooppunten moeten voor een groot deel nog worden vastgesteld,
mede aan de hand van de uit te voeren kwetsbaarheidanalyses. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26643-56.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl