Wet bewaarplicht telecommunicatiegegevens; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31145, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

19-09-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

31145 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamALGEMEEN DEEL1. Inleiding2. De hoofdlijnen van het wetsvoorstel2.1 De reikwijdte van de richtlijn dataretentie2.2 De te bewaren gegevens2.3 De bewaartermijn2.4 De bewaring van locatiegegevens2.5 De consequenties van de bewaarplicht voor de
feitelijke mogelijkheden voor de bevoegde autoriteiten om gegevens op te vragen2.6 Gegevensbescherming en gegevensbeveiliging2.7 Het toezicht op de gegevensverwerking2.8 Vereisten voor de opslag van bewaarde gegevens2.9 Rechtsbescherming, aansprakelijkheid en sancties
in verband met de Richtlijn nr. 95/46/EG2.10 Straffen2.11 Statistische informatie3. De toegang tot de bewaarde gegevens3.1 De verstrekking van bewaarde gegevens aan bevoegde
autoriteiten in Nederland3.2 De beschikbaarstelling van bewaarde gegevens
aan bevoegde autoriteiten in het buitenland3.3. De aansprakelijkheid van de aanbieders voor
de beschikbaarstelling van de gegevens4. De verhouding tot het recht op bescherming van
de persoonlijke levenssfeer5. Rechtsbescherming6. De situatie in de andere EU-lidstaten6.1. De lidstaten die inmiddels wettelijke regels
hebben opgesteld ter implementatie van de richtlijn dataretentie6.2. De lidstaten die reeds regelgeving hebben maar
waarvan nog niet bekend is in hoeverre uitvoering van de richtlijn dataretentie
tot aanpassing daarvan zal leiden7. Bedrijfseffecten8. De adviezen over het wetsvoorstelDe bewaartermijnDe te bewaren gegevensDe verplichting tot bewaring van locatiegegevensDecentrale opslag van gegevensDe termijn voor de levering van de gegevensDe financiële consequenties en de administratieve
lastenDe toegang tot de bewaarde gegevensHet recht op kennisnemingEvaluatie en StatistiekenDe notificatieplichtDe positie van professioneel verschoningsgerechtigdenARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel IOnderdeel A (opschrift hoofdstuk 13)Onderdeel B (wijziging van artikel 11.13)Artikel 11.13Tweede lidOnderdeel C (wijziging van artikel 13.2a)Artikel 13.2aEerste lidTweede lidDerde lidVierde lidOnderdeel D (wijziging van artikel 13.2b)Artikel 13.2bOnderdeel E (wijziging van artikel 13.4)Artikel 13.4Eerste lidDerde lidVierde lidOnderdeel F (wijziging van artikel 13.5)Artikel 13.5Eerste lidTweede lidDerde lidVierde lidOnderdeel G (wijziging van artikel 13.6)Artikel 13.6Eerste en tweede lidOnderdeel H (invoeging van artikel 13.9)Artikel 13.9Onderdeel I (wijziging van artikel 15.1)Artikel 15.1Eerste lidOnderdeel J (wijziging van artikel 18.7)Artikel 18.7Tweede lidOnderdeel K (opneming Bijlage bij de wet)Artikel 13.10Artikel IIArtikel IIIArtikel IVArtikel VOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Gerelateerde publicaties

Kamerstuk 31145, nr. 3 b7Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 31145, nr. 3 b8Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 31145, nr. 3 b9Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 31145, nr. 3 b10Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 31145, nr. 3 b6Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 31145, nr. 3 b5Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 31145, nr. 3 b4Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 31145, nr. 3 b3Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 31145, nr. 3 b2Gerelateerde publicatie
Kamerstuk 31145, nr. 3 b1Gerelateerde publicatie

 
 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31145Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 144 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 145Wijziging van de Telecommunicatiewet en de Wet op de economische delicten
in verband met de implementatie van Richtlijn 2006/24/EG van het Europees
Parlement en de Raad van de Europese Unie betreffende de bewaring van gegevens
die zijn verwerkt in verband met het aanbieden van openbare elektronische
communicatiediensten en tot wijziging van Richtlijn 2002/58/EG (Wet bewaarplicht
telecommunicatiegegevens)nr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGALGEMEEN DEEL1. InleidingDit wetsvoorstel strekt tot implementatie van Richtlijn nr. 06/24/EG van
het Europees Parlement en de Raad van 15 maart 2006, betreffende de bewaring
van gegevens die zijn gegenereerd of verwerkt in verband met het aanbieden
van openbaar beschikbare elektronische communicatiediensten of van openbare
communicatienetwerken en tot wijziging van Richtlijn nr. 02/58/EG. Deze richtlijn
(hierna ook te noemen: de richtlijn dataretentie) is op 3 mei 2006 in
werking getreden (Pb EU, L105/54) en voorziet in een verplichting voor aanbieders
van openbare elektronische communicatienetwerken en aanbieders van openbare
elektronische communicatiediensten tot het bewaren van een bepaalde lijst
van telecommunicatiegegevens gedurende een bepaalde periode. De bewaarplicht
beoogt te garanderen dat de te bewaren gegevens beschikbaar zijn voor het
onderzoeken, opsporen en vervolgen van ernstige misdrijven.De bewaarplicht is van toepassing op telefoon- of bepaalde internetdiensten
en heeft betrekking op verkeers- en locatiegegevens, voorzover deze in het
kader van de aanbieding van communicatiediensten door de aanbieders van openbare
elektronische communicatienetwerken en openbare elektronische communicatiediensten
(hierna ook te noemen: de aanbieders) worden gegenereerd of verwerkt bij het
leveren van communicatiediensten. De richtlijn dataretentie bevat verder bepalingen
over de te bewaren gegevens, de bewaartermijnen, de bescherming en beveiliging
van de bewaarde gegevens evenals het toezicht daarop, de rechtsbescherming
en sancties. Mede namens de Staatssecretaris van Economische Zaken licht ik
het wetsvoorstel in deze memorie van toelichting toe.2. De hoofdlijnen van het wetsvoorstelIn het wetsvoorstel worden regels voorgesteld voor de verplichting tot
bewaring van gegevens door de aanbieders van openbare telecommunicatienetwerken
en aanbieders van openbare telecommunicatiediensten, de te bewaren gegevens,
de bewaartermijnen en de bescherming en beveiliging van de bewaarde gegevens.
Bij algemene maatregel van bestuur kunnen regels worden gesteld over de maatregelen
ter beveiliging en vernietiging van, en de toegang tot, de gegevens. In deze
paragraaf wordt de implementatie van de verplichtingen van de richtlijn dataretentie
in de Telecommunicatiewet op hoofdlijnen toegelicht.2.1 De reikwijdte van de richtlijn dataretentieDe richtlijn dataretentie heeft tot doel de nationale bepalingen van de
lidstaten, waarbij aan de aanbieders verplichtingen worden opgelegd inzake
het bewaren van bepaalde telecommunicatiegegevens, zoveel mogelijk te harmoniseren
teneinde te garanderen dat die gegevens beschikbaar zijn voor het onderzoeken,
opsporen en vervolgen van ernstige criminaliteit, zoals gedefinieerd in de
nationale wetgevingen van de lidstaten (artikel 1, eerste lid). De richtlijn
heeft betrekking op verkeers- en locatiegegevens van natuurlijke en rechtspersonen,
voorzover deze in het kader van de aanbieding van de communicatiediensten
door de aanbieders van openbare elektronische communicatiediensten of openbare
elektronische communicatienetwerken worden gegenereerd of verwerkt bij het
leveren van de betreffende communicatiediensten (artikelen 1 en 3, eerste
lid).In de richtlijn dataretentie wordt onder het begrip «gegevens»
verstaan verkeers- en locatiegegevens, en de daarmee verband houdende gegevens
die nodig zijn om de abonnee of gebruiker te identificeren (artikel 2, onderdeel
a). De begrippen verkeers- en locatiegegevens zijn omschreven in Richtlijn
nr. 02/58/EG (Pb EG, L 201, artikel 2, onderdelen b en c).Het wetsvoorstel voorziet in de verplichting voor de aanbieders om bepaalde
gegevens, voor zover deze in het kader van de aangeboden netwerken of diensten
worden gegenereerd of verwerkt, te bewaren. Wanneer dergelijke gegevens niet
worden gegenereerd bij of verwerkt door de aanbieders, is er geen verplichting
ze te bewaren.Met het gebruik van de begrippen openbaar telecommunicatienetwerk en openbare
telecommunicatiediensten sluit het wetsvoorstel aan bij de begripsomschrijvingen
van artikel 1, onderdeel ee, respectievelijk onderdeel ff, van de Telecommunicatiewet
(Kamerstukken II, 28 851, nr. 3, blz. 92). Deze terminologie wijkt iets
af van de richtlijn dataretentie, waar wordt gesproken van openbare elektronische
communicatienetwerken en -diensten. Dit houdt verband met het feit dat het
begrip elektronische communicatiedienst, zoals gedefinieerd in artikel 1.1,
onderdeel f, van de Telecommunicatiewet, ook de diensten omvat die voor omroep
worden gebruikt terwijl het begrip openbaar elektronisch communicatienetwerk,
zoals gedefinieerd in artikel 1.1, onderdeel h, van de Telecommunicatiewet,
mede het netwerk omvat, bestemd voor het verspreiden van programma’s
aan het publiek. Om die reden worden in hoofdstuk 13 van de Telecommunicatiewet
de begrippen openbare telecommunicatiedienst en openbaar telecommunicatienetwerk
gehanteerd. De ONP-richtlijnen (Open Network Provisions) van 2002 gaven geen
aanleiding voor de onderwerpen die in hoofdstuk 13 zijn geregeld, de reikwijdte
te verbreden tot openbare elektronische communicatienetwerken dan wel -diensten.Het begrip «openbaar» is terug te vinden in artikel 1, onderdelen
f en g van de Telecommunicatiewet. Het kenmerkende van dit begrip is dat de
betreffende telecommunicatiedienst beschikbaar is voor het publiek. Telecommunicatiediensten
die uitsluitend beschikbaar zijn voor leden van een besloten gebruikersgroep
zijn geen openbare telecommunicatiediensten. Een telecommunicatienetwerk wordt
aangemerkt als een openbaar telecommunicatienetwerk als dit daadwerkelijk
gebruikt wordt voor de verrichting van openbare telecommunicatiediensten.
Daaronder is begrepen het aan het publiek bieden van de mogelijkheid van overdracht
van signalen tussen netwerkaansluitpunten. Ook wanneer het telecommunicatienetwerk
wordt gebruikt om «kale» transportcapaciteit openbaar aan te bieden
(in de vorm van huurlijnen) is er sprake van een openbaar telecommunicatienetwerk
(Kamerstukken II, 1996–1997, 25 533, nr. 3, pag. 72).De begrippen «verkeers- en locatiegegevens» van Richtlijn
nr. 02/58/EG zijn destijds geïmplementeerd in artikel 11.1, onderdelen
b en d, van de Telecommunicatiewet. Verkeersgegevens in de zin van de Telecommunicatiewet
zijn gegevens die worden verwerkt voor het overbrengen van communicatie over
een elektronisch communicatienetwerk of voor de facturering ervan. Voorbeelden
daarvan zijn gegevens omtrent het oproepende en opgeroepen aansluitnummer,
omtrent de datum, het tijdstip en de duur van de communicatie of omtrent de
soort telecommunicatiedienst waarvan gebruik is gemaakt. Verkeersgegevens
kunnen ook gegevens over namen, adressen en nummers bevatten indien deze informatie
wordt omgezet om de transmissie van communicatie tot stand te brengen (Richtlijn
nr. 02/58/EG, Overweging 15). Locatiegegevens in de zin van de Telecommunicatiewet
zijn gegevens die worden verwerkt in een elektronisch communicatienetwerk
waarmee de geografische positie van de randapparaten van een gebruiker van
een openbare elektronische communicatiedienst wordt aangegeven. Een voorbeeld
daarvan zijn gegevens omtrent de geografische positie van een zendmast bij
het gebruik van mobiele telefonie. De met verkeers- en locatiegegevens verband
houdende gegevens die nodig zijn om de abonnee of gebruiker te identificeren
zijn bijvoorbeeld de naam en het adres van de abonnee of de geregistreerde
gebruiker van een communicatie. Deze zijn toegevoegd aan het bereik van de
richtlijn omdat deze niet altijd zijn te ontlenen aan de verkeersgegevens
terwijl de beschikbaarheid daarvan wel van belang kan zijn voor de criminaliteitsbestrijding.In het wetsvoorstel wordt voor de interpretatie van het begrip «gegevens»
aangesloten bij het bestaande begrippenkader van de Telecommunicatiewet. Dit
begrip omvat de verkeers- en locatiegegevens, bedoeld in artikel 11.1, onderdeel
b, respectievelijk onderdeel d, van de Telecommunicatiewet. Daarnaast omvat
dit begrip de met de verkeers- en locatiegegevens verband houdende gegevens
die nodig zijn om de abonnee of gebruiker te identificeren. Hiermee is dit
begrip gelijk aan dat van de richtlijn.2.2 De te bewaren gegevensDe te bewaren gegevens worden in de richtlijn dataretentie gespecificeerd.
Daarbij geldt een verdeling in de volgende categorieën van gegevens,
die nodig zijn om: de bron van een communicatie te traceren (a), de bestemming
van een communicatie te identificeren (b), de datum, het tijdstip en de duur
van een communicatie te bepalen (c), het type communicatie te bepalen (d),
de communicatieapparatuur of de vermoedelijke communicatieapparatuur van de
gebruikers te identificeren (e) en de locatie van mobiele communicatieapparatuur
te bepalen (f). De categorieën van gegevens worden vervolgens in de richtlijn
uitgewerkt in een lijst van gegevens (artikel 5).In de lijst van de te bewaren gegevens wordt onderscheid gemaakt tussen
telefonie over een vast of mobiel netwerk enerzijds en internettoegang, e-mail
over het internet en internettelefonie anderzijds. Hieruit vloeit voort dat
de richtlijn dataretentie uitsluitend betrekking heeft op gegevens die samenhangen
met het gebruik van dergelijke telecommunicatiediensten.De richtlijn dataretentie bevat geen verplichtingen voor de bewaring van
telecommunicatiegegevens in verband met niet tot stand gekomen verbindingen.
Van een verbinding is sprake indien door middel van een elektronisch communicatienetwerk
de mogelijkheid voor het overbrengen van signalen tussen twee of meer netwerkaansluitpunten
tot stand wordt gebracht. De richtlijn is wel van toepassing op een oproeppoging
zonder resultaat. Dit betreft een communicatie, waarbij een telefoonoproep
wel tot een verbinding heeft geleid maar onbeantwoord is gebleven of via het
netwerkbeheer is beantwoord. Gegevens betreffende oproeppogingen zonder resultaat
vallen onder de verplichting tot gegevensbewaring, voorzover deze –
wat telefoniegegevens betreft – in verband met de aanbieding van een
communicatiedienst worden gegenereerd, verwerkt en opgeslagen of – wat
internetgegevens betreft – worden gegenereerd, verwerkt en gelogd (artikel
3, tweede lid).Het wetsvoorstel bevat de verplichting voor de aanbieders van openbare
telecommunicatienetwerken of openbare telecommunicatiediensten om bepaalde,
in een bijlage bij de wet aangewezen gegevens te bewaren. Daarmee wordt de
nodige duidelijkheid geboden over de reikwijdte van de bewaarplicht en de
te bewaren gegevens. Dit biedt de aanbieders helderheid over de gegevens die
door hen beschikbaar moeten kunnen worden gesteld aan de bevoegde autoriteiten
en het biedt deze autoriteiten helderheid over de gegevens, voor de beschikbaarstelling
waarvan zij de aanbieders kunnen aanspreken. De lijst van de te bewaren gegevens
in de bijlage is gelijk aan de gegevens die op grond van de richtlijn dataretentie
dienen te worden bewaard. Ten aanzien van de reeds bestaande beperkte bewaarplicht
betreffende locatiegegevens wordt voorgesteld om te voorzien in verlenging
van de thans geldende bewaartermijn daarvoor. Dit wordt hierna toegelicht
in paragraaf 2.3.Het wetsvoorstel bevat tevens de verplichting tot het bewaren van gegevens
van oproeppogingen zonder resultaat, voor zover deze gegevens door de aanbieders
bij het aanbieden van openbare telecommunicatienetwerken of openbare telecommunicatiediensten
worden gegenereerd, verwerkt en opgeslagen of gelogd. Op de reikwijdte van
deze verplichting zal in het artikelsgewijs deel nader worden in gegaan.2.3 De bewaartermijnDe richtlijn dataretentie legt aan de lidstaten de verplichting op ervoor
te zorgen dat de te bewaren gegevens gedurende ten minste zes maanden en ten
hoogste twee jaar vanaf de datum van de communicatie worden bewaard (artikel
6). Het wordt aan de lidstaten overgelaten om, binnen de door de richtlijn
gestelde kaders, de precieze bewaartermijnen te bepalen. Daarbij wordt ruimte
geboden voor het maken van onderscheid tussen gegevens inzake telefonie over
een vast netwerk en mobiele telefonie enerzijds en gegevens inzake internettoegang,
e-mail over het internet en internettelefonie anderzijds. Tenslotte kunnen
lidstaten met specifieke omstandigheden die een in tijd beperkte verlenging
van de bewaringsperiode rechtvaardigen, de noodzakelijke maatregelen treffen
(artikel 12).In het voorliggende wetsvoorstel wordt de bewaartermijn op achttien maanden
gesteld. Deze termijn geldt voor alle te bewaren gegevens, ongeacht of deze
met het gebruik van traditionele (vaste of mobiele) telefonie
of met het gebruik van internettoegang, e-mail over het internet dan wel internettelefonie
samenhangen. Het wetsvoorstel voorziet niet in de mogelijkheid tot het vaststellen
van een langere bewaarperiode in verband met specifieke omstandigheden.Met de termijn van achttien maanden wordt tegemoet gekomen aan de behoeften
van politie en justitie. Onderzoekers van de Erasmus Universiteit Rotterdam
hebben over nut en noodzaak van de bewaarverplichting voor historische verkeersgegevens
van telecommunicatieverkeer een rapport uitgebracht (Kamerstukken II, 23 490,
nr. 379). In het rapport geven de onderzoekers aan dat een termijn van drie
maanden doorgaans voldoende zal zijn voor niet al te complexe opsporingsonderzoeken
die op districtsniveau worden verricht, maar dat een dergelijke termijn onvoldoende
is voor de langlopende, complexere opsporingsonderzoeken op regionaal en nationaal
niveau. Hierbij valt, aldus de onderzoekers, met name te denken aan onderzoeken
naar verdovende middelencriminaliteit, zware milieucriminaliteit, mensenhandel
en grootschalige fraudes, maar ook levensdelicten en zware zedendelicten.
Ook ten aanzien van rechtshulpverzoeken en onderzoeken naar cold cases constateren
de onderzoekers dat er behoefte is aan een ruime bewaartermijn. Uitvoering
van rechtshulpverzoeken beslaat veelal een langere periode en ten aanzien
van cold cases geldt dat te allen tijde sprake is van misdrijven die (vaak)
in een ver verleden zijn gepleegd, waardoor zelfs in geval van een zeer ruime
bewaartermijn altijd de kans bestaat dat gegevens er niet meer zijn op het
moment dat een cold case onderzocht wordt. Omdat in alle onderzochte zaken
de historische verkeersgegevens van belang waren voor het leveren van direct
en indirect bewijs in het onderzoek hebben de onderzoekers van de Erasmus
Universiteit geen antwoord kunnen geven op de vraag in welk percentage van
de zaken een verruiming van de bewaarplicht een positieve invloed zou hebben
gehad op het verloop van het onderzoek. Wel is de onderzoekers gebleken dat
de leeftijd van de historische verkeersgegevens die worden gevorderd over
het algemeen hoger wordt naarmate de ernst van het gepleegde delict en de
capaciteit die de opsporing inzet teneinde de zaak op te kunnen helderen toeneemt.
Uit de interviews die tijdens het onderzoek zijn gehouden is, gebleken dat
door de beperkte bewaartermijn vaak de verkeersgegevens van alle op het eerste
gezicht relevant lijkende telefoonnummers worden opgevraagd. In een latere
fase van het onderzoek blijkt dat slechts een deel van de gegevens daadwerkelijk
van belang was. Dat geldt zowel voor het tijdsbestek waarover de gegevens
worden opgevraagd als voor bepaalde telefoonnummers. De onderzoekers concluderen
dat een langere bewaartermijn kan leiden tot een meer afgewogen, beperktere
bevraging van de verkeersgegevens. Een langere bewaartermijn zal betekenen
dat aanzienlijk minder gegevens zullen worden opgevraagd die achteraf bezien
niet relevant – en dus ook niet noodzakelijk – waren voor het
onderzoek.De door de onderzoekers van de Erasmus Universiteit aanbevolen bewaartermijn
kan op basis van hun gegevens met het oog op de effectiviteit van de opsporing
als een minimum worden beschouwd. In zijn advies naar aanleiding van het wetsvoorstel
heeft de Raad van Hoofdcommissarissen gewezen op onderzoeken naar en verband
houdend met terrorisme en georganiseerde criminaliteit, die tot een langere
bewaartermijn nopen. Voor de zogenaamde «cold cases», die veelal
feiten betreffen die de rechtsorde ernstig hebben geschokt, zou zelfs een
bewaartermijn van vijf jaar nog gering zijn. In het vorenstaande is hierover
reeds opgemerkt dat voor dit soort zaken zelfs een zeer ruime bewaartermijn
niet voldoet. Een beperkte bewaartermijn voor de bewaring van telecommunicatiegegevens
zal blijkens de advisering door de politie een negatieve invloed kunnen hebben
op de opsporing van grootschalige afpersingsonderzoeken, onderzoeken naar
meervoudige moord in criminele organisaties en onderzoeken naar
terrorisme. Ook van de zijde van het openbaar ministerie is hierop gewezen.
In 2005 (WODC) bedroeg de gemiddelde doorlooptijd in maanden vanaf het moment
van instroom bij het openbaar ministerie tot het moment van de uitspraak in
eerste aanleg bij de meervoudige (straf)kamer, zeven en een halve maand. Dit
betreft evenwel een gemiddelde, hoger beroep niet meegerekend. In de veelheid
aan strafzaken die jaarlijks aanhangig zijn bij de strafrechter, zijn het
de eerdergenoemde categorieën van zaken die vanwege de aard en complexiteit
een aanzienlijke doorlooptijd kennen. Dit betreft veelal zaken die de rechtsorde
ernstig hebben geschokt en uitgebreid in de publiciteit komen. Bij onderzoeken
in verband met de verdwijning of vermissing van personen zal pas in een later
stadium van het opsporingsonderzoek, nadat de persoon is teruggevonden of
het lijk van betrokkene is gevonden, een verdachte in beeld kunnen komen.
De telecommunicatiegegevens met betrekking tot die verdachte zijn dan echter
niet meer beschikbaar. Bij onderzoeken naar terroristische groeperingen, criminele
organisaties en grootschalige afpersingzaken ontstaat vaak in een later stadium
van het onderzoek behoefte aan nadere informatie als gevolg van nieuwe feiten
en omstandigheden, bijvoorbeeld doordat er nieuwe verdachten of mededaders
in beeld komen. In dergelijke complexe onderzoeken komt doorgaans pas later
zicht op de opbouw en structuur van de organisatie. Onderlinge contacten,
waar pas na de aanhouding over wordt verklaard, kunnen niet meer worden geverifieerd
aan de hand van telecommunicatiegegevens. Ook kan het voorkomen dat bij doorzoekingen
tot dan toe onbekende telefoons worden aangetroffen, zodat het opvragen van
de bijbehorende verkeersgegevens noodgedwongen later plaatsvindt. Wanneer
gedurende het onderzoek, ook in een later stadium, verdachten in beeld komen,
kan aan de hand van verkeersgegevens hun betrokkenheid worden vastgesteld
dan wel uitgesloten. Deze onderzoeken overstijgen niet zonder uitzondering
de periode van een jaar voordat de zaken gereed zijn voor de zitting. Bovendien
moet worden vermeld dat een lange bewaartermijn eveneens van belang is in
opsporingsonderzoeken waarin de duurzaamheid van een criminele organisatie
moet worden aangetoond, ten behoeve van het bewijs van deelname aan een criminele
organisatie als bedoeld in artikel 140 Sr. Voor zulke onderzoeken is informatie
nodig waaruit blijkt dat de betrokken personen gedurende een langere periode
contacten hebben onderhouden. Verkeersgegevens zijn daarvoor van groot belang.
Ten slotte zij opgemerkt dat tevens tijdens het onderzoek ter terechtzitting
behoefte kan bestaan aan onderzoek van telecommunicatiegegevens om de betrokkenheid
van personen bij de strafbare feiten aan te tonen of juist uit te sluiten.Voorgesteld wordt dan ook om in de bewaartermijn een zekere marge in te
bouwen zodat de beschikbaarheid van de gegevens zeker wordt gesteld ten behoeve
van de meer grootschalige en complexe zaken, de rechtshulpverzoeken en cold
cases. Weliswaar geldt in geval van rechtshulpverzoeken dat ook gestreefd
kan worden naar verkorting van de procedures, maar niet in alle gevallen en
bij alle landen is dit op korte termijn haalbaar. Voor cold cases geldt weliswaar
dat ook een termijn van achttien maanden te kort kan zijn, maar een dergelijke
bewaartermijn biedt in ieder geval mogelijkheden om in niet op te lossen zaken
langer te rechercheren op verkeersgegevens. De voorgestelde termijn van achttien
maanden past in de door de richtlijn geboden bandbreedte van zes tot vierentwintig
maanden en verhoudt zich goed met de bewaartermijnen zoals deze tot nu toe
in de voorstellen van andere lidstaten zijn opgenomen. In paragraaf 6
wordt ingegaan op de termijnen die in andere lidstaten worden gehanteerd.
In het voorliggende wetsvoorstel is geen gebruik gemaakt van de mogelijkheid
om vanwege specifieke omstandigheden een langere bewaartermijn dan twee jaar
vast te stellen. Zolang de behoefte hieraan niet is gebleken zou het opsporingsbelang
niet opwegen tegen de kosten die hieraan zijn verbonden en de
consequenties voor de persoonlijke levenssfeer.Zoals gezegd geldt de bewaartermijn voor zowel de traditionele telefonieals
de internetgegevens. Met betrekking tot internetgegevens wordt in het rapport
van de Erasmus Universiteit aangegeven dat er op basis van het verrichte dossieronderzoek
geen conclusies kunnen worden getrokken ten aanzien van een bepaalde termijn.
Hierbij dienen echter een aantal kanttekeningen te worden geplaatst.Ten eerste dient te worden bedacht dat tot 1 september 2004 een wettelijke
bevoegdheid tot het vorderen van gegevens over naam, adres, woonplaats en
nummer in het kader van de opsporing ontbrak. Het achterhalen van deze zogenaamde
gebruikersgegevens die van belang zijn bij de start van een onderzoek nam
daardoor een hoge vlucht. Hierdoor is opsporingsonderzoek met behulp van internetgegevens
in feite nog volop in ontwikkeling. In die zin is bovengenoemde constatering
dan ook niet verwonderlijk. In lopende onderzoeken valt daarentegen een stijgende
lijn te bespeuren wat betreft het gebruik van internetgegevens, waarbij deze
niet zelden gegevens betreffen die ouder zijn dan zes maanden.Voorts is van groot belang dat er van telefonie over het internet verwacht
wordt dat het binnen afzienbare tijd de vervanger zal worden van de traditionele
telefonie. Dit betekent, zoals door de onderzoekers van de Erasmus Universiteit
ook is onderkend, dat de behoefte aan verkeersgegevens van internettelefonie
van vergelijkbare omvang zal worden als die van traditionele telefonie, zodat
het voor de hand ligt voor beide middelen een gelijksoortige bewaartermijn
te hanteren. Deze argumentatie kan worden doorgetrokken naar e-mail over het
internet dat eveneens een communicatiemiddel is. Het hanteren van verschillende
bewaartermijnen voor verschillende communicatiemiddelen houdt het risico in
zich van verplaatsingseffecten waardoor de regeling van de bewaarplicht eenvoudig
omzeild zou kunnen worden.In het verlengde hiervan is verder van belang dat aannemelijk is dat,
gelet op de snelle ontwikkeling van nieuwe technologieën, in de nabije
toekomst meer nadruk gelegd zal worden op technisch sporenonderzoek en dat
deze sporen een meer prominente rol in het strafrechtelijk onderzoek zullen
gaan vervullen. Thans, in onderzoeken waarbij materiaal via internet wordt
verspreid, zoals het geval is bij strafbare feiten als de verspreiding van
kinderpornografie, extremistische uitingen dan wel terrorismedreigingen, is
dergelijk sporenonderzoek al een veelgebruikt middel.Tengevolge van de ontwikkelingen in het gebruik van internet, zoals de
toename van het gebruik van internet onder de Nederlandse bevolking, de omvang
van het dataverkeer dat tussen verschillende aansluitpunten plaatsvindt en
het aanbod van nieuwe diensten zoals internettelefonie, heeft tijdens de onderhandelingen
over de richtlijn aan Nederlandse zijde meegewogen dat het volume van de te
bewaren internetgegevens, en de aan de opslag van die gegevens verbonden kosten,
beheersbaar zouden moeten zijn en in evenwicht met het doel van de bewaarplicht.
Het volume van de op grond van de richtlijn dataretentie te bewaren internetgegevens
is echter niet zodanig omvangrijk, of afwijkend van het volume van de inzake
de traditionele telefonie te bewaren gegevens, dat dit zou strekken tot vaststelling
van een bewaartermijn die afwijkt van die voor de traditionele telefonie.Gelet op het voorgaande is er in het voorliggende wetsvoorstel voor gekozen
om ten aanzien van telefonie- en internetgegevens eenzelfde bewaartermijn
te bepalen. Deze keuze is verder gemotiveerd door de uitkomsten van een onderzoek
van een onafhankelijk onderzoeksbureau naar de implementatie van de bewaarplicht,
met betrekking tot de impact op de kosten van de implementatiemodellen van
een wijziging van de bewaartermijn. Dit betreft een onderzoek
naar de nationale implementatie van de Europese richtlijn dataretentie door
het bureau Verdonck, Klooster & Associates BV (hierna ook te noemen: VKA),
waar hieronder (paragraaf 2.8) nader op in zal worden gegaan. Voor de
berekening van de kosten van de verschillende modellen zijn de onderzoekers
van VKA uitgegaan van een bewaartermijn van één jaar, waarbij
ze de additionele kosten van twee jaar opslag hebben berekend, alsook de verlaging
daarvan in het geval van een bewaartermijn van een half jaar. In dat laatste
geval is, volgens de onderzoekers, een verlaging van de kosten van bijna 7
miljoen euro te verwachten over een periode van vijf jaar. In het geval van
een additionele opslag van twee jaar komen er circa 14 miljoen euro bij. Ook
hier is voor alle onderzochte opties een vergelijkbaar bedrag te verwachten.Alle belangen in ogenschouw nemend rechtvaardigt het grote belang van
telecommunicatiegegevens voor veel opsporingsonderzoeken de voorgestelde bewaartermijn.
Deze termijn kan proportioneel worden geacht in verhouding tot de belangen
van de persoonlijke levenssfeer en de lasten voor de aanbieders. Daarbij dient
in ogenschouw genomen te worden dat ook thans reeds verkeersgegevens worden
bewaard door de aanbieders van telecommunicatiediensten ten behoeve van bedrijfsdoeleinden.Deze gegevens worden ook thans op ruime schaal opgevraagd door opsporingsinstanties.
Zowel het bewaren van de gegevens als de bevraging ervan door opsporingsinstanties
is met waarborgen omkleed ten behoeve van de bescherming van de persoonlijke
levenssfeer van de burger. Dat moet ook zo blijven. In het kader van de consultatie
hebben enkele adviesorganen aandacht gevraagd voor de bescherming van de persoonlijke
levenssfeer. Het wetsvoorstel voorziet in de nodige waarborgen terzake. Het
belang van telecommunicatiegegevens voor de opsporing leidt geenszins tot
de conclusie dat een bewaartermijn gekozen zou moeten worden die gelijkstaat
aan de kortste termijn die de richtlijn toestaat. Ook met het oog op de economische
belangen, zoals de omzet in de telecomsector en de winsten die daarbij worden
gemaakt in relatie tot de lasten waarmee het bedrijfsleven wordt geconfronteerd
als gevolg van de implementatie van het onderhavige wetsvoorstel, valt niet
goed in te zien dat sprake zou zijn van een disproportionele aantasting van
de belangen van het bedrijfsleven. De keuze voor een bewaartermijn binnen
de marges die door de richtlijn zijn toegestaan zal relatief gezien van minder
grote betekenis zijn in verhouding tot de totale lasten voor het bedrijfsleven
die samenhangen met de invoering van een bewaarplicht als zodanig. In het
licht van de totale kosten die zijn verbonden aan de bewaring van telecommunicatiegegevens
zijn de extra kosten van het langer bewaren van gegevens relatief gezien van
minder zwaarwegend belang. De voordelen daarvan zijn onder omstandigheden
echter groot.De langere bewaartermijn zal dan ook meer toegevoegde waarde kunnen hebben.
Eén en ander in beschouwing genomen is een bewaartermijn van achttien
maanden zeker verantwoord te achten.In paragraaf 7 wordt nader in gegaan op de bedrijfseffecten in verband
met dit wetsvoorstel. In het licht van de totale kosten voor het bedrijfsleven
bij het door hen voorgestane model van decentrale opslag en beantwoording
van de gevraagde gegevens door de aanbieders, zijn de kosten van de opslag
van de gegevens niet exceptioneel. De keuze voor een bewaartermijn van achttien
maanden zal dan ook niet tot buitenproportionele meerkosten leiden in vergelijking
tot de termijn van twaalf maanden die in het rekenmodel van VKA is aangehouden.2.4 De bewaring van locatiegegevensThans kent de Telecommunicatiewet op grond van artikel 13.4, tweede lid,
een beperkte bewaarplicht, ten behoeve van het verrichten van de zogenaamde
bestandsanalyse. Deze analyse houdt in dat als de aanbieder niet kan voldoen
aan zijn verplichting om op vordering van een bevoegde autoriteit gegevens
over een gebruiker van telecommunicatie te verstrekken, hij deze door een
analyse van zijn bestanden achterhaalt. Dit doet zich voor wanneer de gegevens
over een gebruiker van telecommunicatie bij de aanbieders niet zijn geregistreerd,
bijvoorbeeld bij vooruit betaalde mobiele telefonie (prepaid cards). In zo’n
geval zijn extra handelingen nodig om de gegevens – in het bijzonder
het aan de gebruiker verleende nummer – te achterhalen. In het Besluit
bijzondere vergaring nummergegevens (Stb. 2002, 31) is deze bestandsanalyse
uitgewerkt. De aanbieder is gehouden om de voor de bestandsanalyse benodigde
gegevens gedurende een periode van drie maanden te bewaren. Het betreft hier
de gegevens betreffende de tijdstippen waarop telecommunicatie heeft plaatsgevonden,
de met die tijdstippen en de desbetreffende telecommunicatie corresponderende
nummers en de basisstations waarbij deze gegevens zijn binnengekomen. De basisstations
bevatten informatie over de locatie van de gebruiker van telecommunicatie.De uit de richtlijn dataretentie voortvloeiende bewaarplicht omvat de
gegevens die nodig zijn om de bron van een communicatie te traceren en te
identificeren. Indien een aanbieder de gegevens omtrent een gebruiker, zoals
bedoeld in artikel 13.4, eerste lid, van de Telecommunicatiewet niet direct
beschikbaar heeft dan zal de bestandsanalyse moeten kunnen worden verricht.
Verlenging van de bewaartermijn van drie naar achttien maanden waarborgt dat
gedurende de bewaartermijn kan worden achterhaald welke nummer behoort bij
een gebruiker zodat daarmee volledig kan worden voldaan aan de verplichting
van de richtlijn tot bewaring van het telefoonnummer en de bijbehorende gegevens,
die nodig zijn om de bron van een communicatie te identificeren. Daarnaast
kunnen de locatiegegevens van groot belang zijn voor opsporing en vervolging
omdat deze gegevens inzicht geeft in de geografische positie van waar uit
de communicatie met een mobiele telefoon heeft plaatsgevonden. Aan de hand
van deze informatie kunnen verklaringen van personen over hun verblijfplaats
ten tijde van die communicatie worden getoetst.In hun adviezen hebben het CBP, de aanbieders en het Actal aangegeven
van mening te zijn dat met de verplichting tot bewaring van locatiegegevens
tijdens de communicatie buiten de reikwijdte van de richtlijn wordt getreden.
Het CBP acht het bewaren van deze gegevens disproportioneel omdat deze categorie
van gegevens met reden is uitgesloten van het toepassingsgebied van de richtlijn,
omdat het neerkomt op een te indringende, alomvattende verborgen surveillance
van de verplaatsingen van zeer grote aantallen onverdachte burgers. Met deze
opvatting wordt echter voorbij gegaan aan de achtergrond van de bestandsanalyse
op grond van het Besluit bijzondere vergaring nummergegevens. De locatiegegevens
worden op grond van dat besluit niet bewaard ten behoeve van het opsporingsonderzoek
van de politie maar ten behoeve van een bestandsanalyse die wordt verricht
door de aanbieder, op basis waarvan de gebruikersgegevens, bedoeld in de artikelen
126na en 126ua van het Wetboek van Strafvordering, kunnen worden achterhaald.
Dit betreft gegevens terzake van naam, adres, postcode, woonplaats, nummer
en soort dienst van een gebruiker van telecommunicatie. Er is dus geen sprake
van verborgen surveillance van de verplaatsingen van burgers, zoals het CBP
veronderstelt. De bestandsanalyse is destijds door de aanbieders zelf aangedragen
als alternatief voor de door de regering voorgestelde registratie van personen
bij de verkoop van prepaid cards (Staatsblad 2002, 31, blz.8). De bestandsanalyse,
als alternatief voor een registratieplicht, werd door de regering
nodig geacht opdat ook gebruikers van vooruitbetaalde diensten in het belang
van opsporingsonderzoeken kunnen worden geïdentificeerd (Kamerstukken
1997/98, 25 533, nr. 8, blz. 11). De bestandsanalyse vindt plaats aan
de hand van een schriftelijk verzoek van de bevoegde autoriteit, waarin gegevens
worden vermeld betreffende twee tijdstippen waarop en locaties waar de gebruiker
kennelijk gebruik heeft gemaakt van telecommunicatie (artikel 5, tweede lid,
Besluit vergaring bijzondere nummergegevens). Om een bestandsanalyse te kunnen
verrichten zal de aanbieder over meerdere locatiegegevens moeten kunnen beschikken,
ten behoeve van de «match» met het tweetal door de bevoegde autoriteiten
aan te leveren tijdstippen. Indien deze benadering op overwegende bewaren
zou stuiten dan zal voor de geschetste problematiek van pre paidcard-gebruikers
naar een alternatieve oplossing moeten worden gezocht. In Denemarken zijn
de aanbieders verplicht om voor mobiele telefonie de locatiegegevens te bewaren
die betrekking hebben op zowel de aanvang als het einde van de communicatie.
In Zweden wordt thans een rapport voorbereid over de implementatie van de
richtlijn dataretentie. In het kader daarvan wordt thans overwogen om te komen
tot een verplichting tot bewaring van locatiegegevens voor mobiele telefonie
die betrekking hebben zowel op de aanvang en het einde van de communicatie
als op ieder uur dat de communicatie duurt. In Duitsland geldt voor de aanbieders
de verplichting om, indien oproepnummer worden uitgegeven, die nummers vast
te leggen evenals de daarbij behorende identificerende gegevens, zoals naam,
adres (bij vaste telefonie) en geboortedatum. Niet uitgesloten is dat dan,
naar het voorbeeld van Duitsland, gekozen moet worden voor een verplichting
voor de aanbieders tot voorafgaande registratie van de identiteit van prepaid
card-houders. Voorkomen moet namelijk worden dat de groep van gebruikers die
gebruik maakt van vooruitbetaalde diensten bij mobiele telecommunicatie buiten
de reikwijdte van de richtlijn zou komen te vallen. Nu in dit wetsvoorstel
een bewaartermijn van achttien maanden wordt voorgesteld, impliceert dit de
verhoging van de bewaartermijn van het Besluit bewaring nummergegevens tot
eveneens achttien maanden. Daarbij moet worden opgemerkt dat het hier gaat
om gegevens die de aanbieders ook thans reeds bewaren. De voorgestelde verlenging
van de bewaartermijn tot achttien maanden zal niet tot buitenproportionele
meerkosten leiden De extra lasten voor de aanbieders, die uit de voorgestelde
verlenging voortvloeien, zijn betrokken in de berekening van de bedrijfseffecten.
Daarvoor wordt verwezen naar paragraaf 7 (bedrijfseffecten).2.5 De consequenties van de bewaarplicht voor de
feitelijke mogelijkheden voor de bevoegde autoriteiten om gegevens op te vragenDe richtlijn dataretentie beoogt een harmonisatie tot stand te brengen
van de nationale bepalingen van de lidstaten inzake het bewaren van bepaalde
telecommunicatiegegevens, teneinde te garanderen dat die gegevens beschikbaar
zijn voor het onderzoeken, opsporen en vervolgen van ernstige criminaliteit
zoals gedefinieerd in de nationale wetgeving van de lidstaten. In de richtlijn
worden de categorieën van gegevens aangewezen die met het oog op dit
doel bewaard moeten worden (artikel 5, eerste lid). De richtlijn staat er
niet aan in de weg dat de te bewaren gegevens worden gebruikt voor andere
doelen. In de richtlijn wordt bepaald dat de procedure en de te vervullen
voorwaarden voor toegang tot de gegevens door elke lidstaat worden vastgesteld
in de nationale wetgeving (artikel 4). Daarbij geldt dat de bewaarde gegevens
alleen in welbepaalde gevallen aan de bevoegde nationale autoriteiten worden
verstrekt.Het wetsvoorstel voorziet niet in afzonderlijke bepalingen omtrent de
toegang tot de bewaarde gegevens. De Nederlandse wetgeving bevat namelijk
reeds de nodige regels over de toegang tot telecommunicatiegegevens ten behoeve
van de opsporing en vervolging van strafbare feiten. Deze bevoegdheden worden
in paragraaf 3.1. nader beschreven. De toegang tot de gegevens voor de
officier van justitie of de opsporingsambtenaar is thans beperkt tot gegevens
die bij de aanbieder beschikbaar zijn, De thans, ter implementatie van de
richtlijn dataretentie, voorgestelde wettelijke regeling bevat geen afzonderlijke
regels over de toegang tot de bewaarde gegevens en zal er, in vergelijking
met de huidige situatie, dan ook niet toe leiden dat verdergaande inbreuken
worden gemaakt op de rechten van burgers. Wel zullen de gegevens in meer gevallen
beschikbaar zijn ten behoeve van de opsporing en vervolging van strafbare
feiten. Dat gevolg wordt met de richtlijn en dit wetsvoorstel juist beoogd.Het voorgaande is tevens van belang voor de taakuitvoering van de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten 2002. Op grond van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
2002 beschikken de diensten over vergelijkbare bevoegdheden als de politie
voor het opvragen van verkeersgegevens en identificerende gegevens. Deze bevoegdheden
worden in paragraaf 3.1. eveneens nader beschreven. Ook voor de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten zal de bewaarplicht met zich meebrengen dat de gegevens
in meer gevallen beschikbaar zijn voor de uitoefening van de wettelijke taken
van de diensten dan thans het geval is.Op grond van het voorgaande kan worden geconcludeerd dat de consequenties
van de bewaarplicht voor de feitelijke mogelijkheden voor de bevoegde autoriteiten
om gegevens op te vragen beperkt zijn omdat de bewaarplicht niet voorziet
in uitbreiding van de bevoegdheden voor de bevoegde autoriteiten om gegevens
op te vragen bij de aanbieders. Wel zal de bewaarplicht met zich meebrengen
dat de gegevens in meer gevallen beschikbaar zullen zijn voor de bevoegde
autoriteiten, ten behoeve van de uitvoering van hun wettelijke taken. Daarbij
kan nog worden opgemerkt dat thans een wetsvoorstel bij de Kamer in behandeling
is dat voorziet in aanpassing van de bestaande bevoegdheden voor de toegang
tot telecommunicatiegegevens. In paragraaf 3.1. wordt hier nader op in
gegaan.2.6 Gegevensbescherming en gegevensbeveiligingDe richtlijn dataretentie legt de lidstaten de verplichting op ervoor
zorg te dragen dat de aanbieders een aantal beginselen van gegevensbescherming
en gegevensbeveiliging respecteren met betrekking tot de gegevens die overeenkomstig
deze richtlijn worden bewaard (artikel 7).De bewaarde gegevens dienen dezelfde kwaliteit te hebben en onderworpen
te worden aan dezelfde beveiligings- en beschermingsmaatregelen als de gegevens
in het netwerk. Passende technische en organisatorische maatregelen zijn vereist
ter beveiliging van de gegevens tegen vernietiging, verlies, wijziging of
niet-toegelaten of onrechtmatige opslag, verwerking of toegang. De maatregelen
dienen te waarborgen dat toegang tot de gegevens slechts geschiedt door speciaal
daartoe bevoegde personen. Tenslotte moeten de gegevens aan het einde van
de bewaarperiode worden vernietigd, met uitzondering van de geraadpleegde
en vastgelegde gegevens.De verplichtingen van de richtlijn dataretentie vormen een aanvulling
op de bestaande regels op het gebied van de gegevensbescherming en gegevensbeveiliging
die van toepassing zijn op de gegevensverwerking door de aanbieders. Deze
regels houden in de eerste plaats verband met de Wet bescherming persoonsgegevens
(WBP). De WBP is van toepassing op de geheel of gedeeltelijk geautomatiseerde
verwerking van persoonsgegevens, alsmede op de niet geautomatiseerde
verwerking van persoonsgegevens die in een bestand zijn opgenomen of die bestemd
zijn om daarin te worden opgenomen. Ook de gegevensverwerking door de aanbieders
in het kader van het aanbieden van openbare telecommunicatienetwerken en openbare
telecommunicatiediensten valt onder de reikwijdte van deze wet. De WBP bevat
bepalingen omtrent de voorwaarden voor gegevensverwerking, doelbinding en
de verdere verwerking van gegevens, de bewaartermijnen, de rechten van de
betrokkene, rechtsbescherming en het toezicht. De verantwoordelijke dient
de nodige maatregelen te treffen opdat de persoonsgegevens, gelet op de doeleinden
waarvoor zij worden verzameld of vervolgens verder verwerkt, juist en nauwkeurig
zijn (artikel 11, tweede lid, WBP). Ook is de verantwoordelijke verplicht
passende technische en organisatorische maatregelen te treffen om persoonsgegevens
te beveiligen tegen verlies of enige andere vorm van onrechtmatige gegevensverwerking
(artikel 13 WBP).In aanvulling op de regels van de Wet bescherming persoonsgegevens worden
in de Telecommunicatiewet specifieke regels gesteld voor de verwerking van
persoonsgegevens door de aanbieders van openbare elektronische communicatienetwerken
en openbare elektronische communicatiediensten. Dit houdt verband met de implementatie
van de eerdergenoemde Richtlijn nr. 02/58/EG van het Europees Parlement en
de Raad van de Europese Unie, van 12 juli 2002, betreffende de verwerking
van persoonsgegevens en de bescherming van de persoonlijke levenssfeer in
de sector elektronische communicatie (richtlijn betreffende privacy en elektronische
communicatie). In deze richtlijn worden de beginselen van Richtlijn nr. 95/46/EG
(privacyrichtlijn) omgezet in specifieke voorschriften voor de verwerking
van persoonsgegevens in de sector elektronische communicatie van de Gemeenschap.
Anders dan de Wet bescherming persoonsgegevens, die alleen betrekking heeft
op de verwerking van gegevens betreffende natuurlijke personen, strekt de
reikwijdte van de bepalingen van de richtlijn betreffende privacy en elektronische
communicatie zich in beginsel ook uit tot rechtspersonen. De richtlijn privacy
en elektronische communicatie is grotendeels geïmplementeerd in hoofdstuk
11 van de Telecommunicatiewet en de daarop berustende uitvoeringsregelgeving
(Kamerstukken II, 2002–2003, 28 851, nr. 3). Deze regels hebben
onder meer betrekking op de doeleinden met het oog waarop de aanbieders verkeersgegevens
kunnen verwerken, de duur van de gegevensverwerking, de veiligheid en de verstrekking
van informatie over de gegevensverwerking aan de abonnee of gebruiker. De
aanbieders zijn verplicht passende technische en organisatorische maatregelen
te treffen ten behoeve van de veiligheid en beveiliging van de aangeboden
netwerken en diensten (artikel 11.3 TW).Op grond van de toepasselijke bepalingen van hoofdstuk 11 van de Telecommunicatiewet
is het onder voorwaarden mogelijk dat de verwerkte en opgeslagen verkeers-
en locatiegegevens, ook indien deze niet meer nodig zijn voor de overbrenging
van communicatie, worden verwerkt voor andere doelen, zoals de facturering
of het verrichten van marktonderzoek (artikel 11.5 en 11.5a TW). De bepalingen
van dit hoofdstuk van de Telecommunicatiewet hebben betrekking op de gegevensverwerking
ten behoeve van de zakelijke doeleinden van de aanbieders. Daarom wordt voorgesteld
de verplichting tot de bewaring van de gegevens, bedoeld in de richtlijn dataretentie,
op te nemen in hoofdstuk 13 van de Telecommunicatiewet. Hiermee wordt onderstreept
dat de bewaarplicht geschiedt voor andere doeleinden en dat het gebruik van
de bewaarde gegevens in beginsel daartoe beperkt is. Met de voorgestelde wijziging
van artikel 11.13 van de Telecommunicatiewet wordt verhelderd dat de gegevens,
die op grond van hoofdstuk 13 moeten worden bewaard, uitsluitend worden bewaard
ten behoeve van een van hoofdstuk 11 afwijkend doel, namelijk
de beschikbaarheid voor de bestrijding van ernstige misdrijven. De op grond
van deze verplichting te bewaren gegevens kunnen in beginsel derhalve niet
verder worden verwerkt ten behoeve van zakelijke doeleinden van de aanbieders.
Dit is slechts anders indien de te bewaren gegevens dezelfde gegevens zijn
als die welke onder de voorwaarden, genoemd in de artikelen 11.5 en 11.5a
van de Telecommunicatiewet, kunnen worden verwerkt voor de aldaar genoemde
doelen.In aanvulling op de regels van de Wet bescherming persoonsgegevens en
de Telecommunicatiewet schept het voorliggende wetsvoorstel de mogelijkheid
tot het stellen van nadere regels terzake van de bescherming en beveiliging
van de te bewaren gegevens. Ingevolge de richtlijn dataretentie moeten namelijk
regels worden gesteld terzake van de passende technische en organisatorische
maatregelen die de aanbieder moet treffen om de gegevens te beveiligen tegen
vernietiging, verlies of wijziging en niet toegelaten opslag, verwerking,
toegang of openbaarmaking en om te waarborgen dat toegang tot de gegevens
slechts geschiedt door speciaal daartoe bevoegde personen. Verder moeten regels
worden gesteld die de aanbieder verplichten er voor te zorgen dat de bewaarde
gegevens dezelfde kwaliteit hebben en worden onderworpen aan dezelfde beveiligings-
en beschermingsmaatregelen als de gegevens van het netwerk en dat de gegevens
worden vernietigd na afloop van de bewaarperiode. Daarom zullen, in aanvulling
op de Wet bescherming persoonsgegevens en de bepalingen van hoofdstuk 11 van
de Telecommunicatiewet, hierover bij algemene maatregel van bestuur nadere
regels kunnen worden gesteld. Hiervoor kan aansluiting worden gezocht bij
het Besluit beveiliging gegevens aftappen telecommunicatie (Stb. 2003, 472).
Dit besluit bevat voorschriften voor de door de aanbieders te treffen beveiligingsmaatregelen
rond het aftappen van telecommunicatie.2.7 Het toezicht op de gegevensverwerkingDe richtlijn dataretentie bepaalt dat één of meer overheidsinstanties
verantwoordelijk worden gesteld voor de uitoefening van het toezicht op de
toepassing van het bepaalde in artikel 7 van de richtlijn met betrekking tot
de veiligheid van de bewaarde gegevens. Deze instanties kunnen dezelfde zijn
als die welke zijn belast met het toezicht op de naleving van de Wet bescherming
persoonsgegevens (artikel 9, eerste lid).In dit wetsvoorstel wordt voorgesteld het toezicht op de naleving van
het bij of krachtens dit wetsvoorstel bepaalde op te dragen aan de Minister
van Economische Zaken, met inachtneming van de bevoegdheden van het College
bescherming persoonsgegevens terzake.Het toezicht betreft:– het naleven van de verplichting tot het bewaren van de gegevens;– de bij nadere regels te stellen eisen aan de wijze, waarop de
gegevens bewaard worden (met name beveiliging);– de waarborgen tegen misbruik van de bewaarde gegevens, en– tijdige vernietiging van de gegevens na afloop van de bewaartermijn.De keuze om het toezicht op te dragen aan de Minister van Economische
Zaken is ingegeven door de situatie dat de Minister van Economische Zaken
thans reeds toezicht houdt op de naleving van de aftapverplichtingen die voortvloeien
uit hoofdstuk 13. Zijn toezichthoudende ambtenaren (het Agentschap Telecom)
oefenen actief toezicht uit op de naleving van de verplichtingen die ingevolge
hoofdstuk 13 op de aanbieders rusten en bezoeken in dat verband elk jaar meer
dan honderd aanbieders. Omdat de verplichting tot het bewaren van gegevens
nauw verband houdt met het opsporen en voorkomen van zware criminaliteit evenals het kunnen aftappen van communicatie is het doelmatig en effectief
om ook het toezicht op de naleving van de bepalingen inzake de bewaring van
telecommunicatiegegevens op te dragen aan de Minister van Economische Zaken.
Voorts wordt voorgesteld het toezicht op de naleving van de artikelen 11.5,
11.5a en 11.13 van de wet, waarvan het toezicht op de naleving thans is opgedragen
aan het college van de Opta, voortaan op te dragen aan de Minister van Economische
Zaken. Hiertoe wordt voorgesteld artikel 15.1 van de Telecommunicatiewet te
wijzigen. De reden van het overbrengen van het toezicht op genoemde artikelen
van het college naar de Minister van Economische Zaken houdt verband met de
nauwe verwevenheid van de naleving van deze artikelen met de naleving van
de nieuwe bepalingen inzake de bewaarplicht. De aanbieders moeten de verkeersgegevens
vernietigen wanneer die gegevens niet meer noodzakelijk zijn voor hun bedrijfsvoering
(in het bijzonder het kunnen sturen van rekeningen). In de praktijk komt dit
doorgaans neer op een bewaarperiode van circa drie maanden. Een actief toezicht
op de naleving van de verplichtingen die voortvloeien uit de artikelen 11.5
en 11.5a van de wet is te meer gewenst nu een gedeelte van deze gegevens op
grond van de bewaarverplichting langer bewaard zal worden dan nu doorgaans
het geval is. Door het toezicht op de naleving van de bepalingen waarin regels
worden gegeven ter zake van het bewaren en gebruiken van gegevens in één
hand te brengen, wordt de naleving het beste gewaarborgd en kan het toezicht
het meest doelmatig worden uitgevoerd met de minste overlast voor de bedrijven.
Gelet op het voorgaande hangt de naleving van de voorgestelde regels samen
met de naleving van de bepalingen in artikel 11.5, 11.5a en 11.13 van de Telecommunicatiewet,
die hiertoe ook bij dit wetsvoorstel worden aangepast. Om die reden is, is
in goed overleg met het college (OPTA) besloten ook het toezicht op deze drie
artikelen (11.5, 11.5a en 11.13) bij de Minister van Economische Zaken te
leggen. Hiertoe wordt artikel 15.1 bij dit wetsvoorstel aangepast. Met deze
overheveling van toezichthoudende bevoegdheden kan het college volledig instemmen.Opgemerkt zij dat het de diverse toezichthouders vrij staat om de door
hen benodigde gegevens op te vragen voor hun taken. Met een verwijzing naar
het bestaande artikel 18.7 van de Telecommunicatiewet blijft die mogelijkheid
voor de periode bedoeld in artikelen 11.5 en 11.5a van de wet (gemiddeld drie
maanden) van kracht. Het college van de Opta gebruikt deze gegevens bijvoorbeeld
in het kader van het toezicht op de naleving van de spam-regelgeving.De toezichthoudende taak van de Minister van Economische Zaken ten aanzien
van de naleving van de artikelen 11.5, 11.5a en 11.13 en van hoofdstuk 13
van de Telecommunicatiewet doet op geen enkele wijze afbreuk aan de toezichtbevoegdheden
die het College bescherming persoonsgegevens heeft met betrekking tot het
gebruik van gegevens die zijn aan te merken als persoonsgegevens. In goed
overleg met het College bescherming persoonsgegevens zal een aanpak worden
uitgewerkt voor de uitvoering van het toezicht. In het kader daarvan zullen
naar verwachting daadwerkelijke controles door het Agentschap Telecom worden
uitgevoerd. Het vorenstaande laat de bevoegdheid van het CBP, om op ieder
gewenst moment ook zelfstandig toezichthoudende activiteiten te ontplooien,
evenwel onverlet.2.8 Vereisten voor de opslag van bewaarde gegevensDe richtlijn dataretentie verplicht de lidstaten om te waarborgen dat
de gegevens op zodanige wijze worden bewaard dat deze gegevens, evenals alle
andere daarmee verband houdende informatie, onverwijld aan de bevoegde autoriteiten
kunnen worden meegedeeld wanneer daarom wordt verzocht (artikel
8). In deze paragraaf zal op de onderscheidene elementen van deze verplichting
worden ingegaan.De verplichtingen van de richtlijn dataretentie, zoals die in het bijzonder
zijn neergelegd in artikel 7, onderdelen a en c, houden in dat maatregelen
getroffen moeten worden die waarborgen dat de toegang tot de gegevens uitsluitend
kan plaatsvinden door de personen die daarvoor gemachtigd zijn en dat de gegevens
worden vernietigd na ommekomst van de bewaartermijn. Om daaraan te kunnen
voldoen moet de aanbieder de te bewaren gegevens wellicht gescheiden van de
gegevens van het netwerk bewaren. Dit kan anders zijn indien de aanbieder
bedoelde maatregelen ook kan treffen zonder een dergelijke scheiding. Indien
nodig kunnen de bedoelde maatregelen nader aan de orde komen in de algemene
maatregel van bestuur, die op basis van het vierde lid van het voorgestelde
artikel 13.5 van de Telecommunicatiewet kan worden opgesteld.Ten tijde van de onderhandelingen over de richtlijn dataretentie is in
de berichtgeving aan de Kamer melding gemaakt van de verschillende modaliteiten
voor de opslag van de te bewaren gegevens (Kamerstukken II 2005–2006,
23 490, nrs. AM, 355, 360 en 398). Hierbij werd onderscheid gemaakt tussen
de opslag van de gegevens bij de aanbieders zelf (decentrale opslag) en de
opslag bij een derde partij (centrale opslag). Bij de centrale opslag zouden
de bevoegde autoriteiten de bewaarde gegevens op centraal niveau bij een derde
partij kunnen vorderen. De kosten, verbonden aan de implementatie van de richtlijn
dataretentie, zouden dan lager kunnen zijn dan wanneer de gegevens door de
aanbieders zelf zouden worden bewaard. Dit zou ook relevant kunnen zijn voor
de verdeling van de kosten omdat de kosten voor de aanbieders dan zouden kunnen
worden beperkt tot de kosten die gemoeid zijn met het beschikbaar stellen
van de gegevens aan de derde partij en de aanpassingen in hun systemen voor
die beschikbaarstelling. Gelet hierop is destijds aangegeven dat het aangewezen
was nader onderzoek te verrichten naar de mogelijkheid om de bewaarplicht
door middel van een centraal model uit te voeren.Ten behoeve van de implementatie van de richtlijn dataretentie is in opdracht
van de Minister van Justitie een extern onderzoeksbureau belast met het verrichten
van onderzoek, teneinde inzicht te verkrijgen in de verschillende organisatorische
varianten op basis waarvan uitvoering kan worden gegeven aan de verplichtingen
van de richtlijn. Dit onderzoek is verricht door het eerdergenoemde bureau
Verdonck, Klooster & Associates BV, in samenwerking met Lucent Technologies
(hierna ook te noemen: VKA). Het onderzoek is begeleid door een commissie,
bestaande uit vertegenwoordigers van de overheid en van de telecommunicatieaanbieders.
Doelstelling van het onderzoek was om informatie te verzamelen over de technische
en organisatorische aanpassingen bij aanbieders en behoeftestellers die bij
de toepassing van verschillende implementatieopties van de bewaarplicht en
de daarmee samenhangende bevraging noodzakelijk zijn, inclusief de daaraan
verbonden kosten. Er waren vijftien aanbieders betrokken bij de uitvoering
van het onderzoek.In het rapport van dit onderzoek getiteld «Naar de nationale implementatie
van de Europese richtlijn datarententie» (29 september 2006) zijn
een aantal modellen of scenario’s uitgewerkt die kunnen worden gebruikt
voor de opslag en de bevraging van de te bewaren telecommunicatiegegevens.
In het onderzoek hebben verschillende implementatieopties centraal gestaan.
Onderzocht zijn onder meer de keuze van de plaats van de opslag van de te
bewaren gegevens – namelijk bij de aanbieders zelf (decentraal) of bij
een derde partij (centraal) – en de toegang tot de gegevens,
te weten beantwoording door de aanbieder of directe toegang door de behoeftestellers.De bevindingen van VKA bieden onvoldoende houvast om op dit moment reeds
te komen tot een definitieve keuze voor één van de opties. Om
die reden wordt voorgesteld om voor de implementatie van de richtlijn dataretentie
van de bestaande situatie uit te gaan, dat wil zeggen decentrale opslag en
bewaring van gegevens. De aanbieder heeft dan de mogelijkheid om de implementatie
maximaal te laten aansluiten bij zijn huidige wijze van werken. Hiervoor pleit
ook dat de onderzoekers hebben vastgesteld dat alleen de optie van decentrale
opslag van de gegevens binnen de in de richtlijn gestelde implementatietermijn
kan worden afgerond. Bij alle andere opties is er ontwikkeling van, en veel
afstemming en overleg over, technische en organisatorische aspecten nodig
hetgeen de haalbaarheid van de implementatie van de opties binnen de door
de richtlijn dataretentie gestelde termijn zal bemoeilijken.Gelet op het voorgaande is het voorliggende wetsvoorstel gebaseerd op
de bestaande situatie, namelijk dat de gegevens beschikbaar zijn bij de aanbieders.
Dat wil zeggen dat de aanbieders zelf de te bewaren gegevens opslaan en dat
deze de gegevens, in het geval van een vordering van een daartoe bevoegde
autoriteit die is belast met het onderzoeken, opsporen en vervolgen van strafbare
feiten, voor dat doel beschikbaar stelt. Alleen in geval van een vordering
van actuele gebruikersgegevens (naam, adres, woonplaats, nummer en soort dienst)
verloopt de vordering en beschikbaarstelling door tussenkomst van het Centraal
Informatiepunt Onderzoek Telecommunicatie (hierna ook te noemen: CIOT), op
de wijze die op grond van artikel 13.4, derde lid, is bepaald in het Besluit
verstrekking gegevens telecommunicatie (Stb. 2000, 71, gewijzigd bij Stb.
2006, 426).De richtlijn dataretentie verplicht tot waarborgen dat de gegevens onverwijld
aan de bevoegde autoriteiten kunnen worden medegedeeld wanneer daarom wordt
verzocht (artikel 8). De Telecommunicatiewet voorziet thans niet in een termijn
waarbinnen de gegevens door de aanbieders aan de bevoegde autoriteiten moeten
worden verstrekt. Evenmin worden er regels gesteld voor de beschikbaarstelling
van gegevens in geval van spoed. Wel zijn er afspraken tussen openbaar ministerie,
politie en de inlichtingen- en veiligheidsdiensten enerzijds en de aanbieders
anderzijds terzake van het verkrijgen van gegevens. De termijnen waarop de
gegevens beschikbaar komen voor de opsporing verschillen naar de aard van
de gegevens en zijn mede afhankelijk van de inrichting van de bedrijfsvoering
en de staat van de techniek in het bedrijf van de betreffende aanbieder. Omdat
de huidige praktijk, op basis van de bestaande afspraken, een uitéénlopend
beeld geeft en aan het stellen van eenduidige termijnen aanzienlijke lasten
voor de aanbieders kunnen zijn verbonden, dient de nodige terughoudendheid
te worden betracht ten aanzien van het stellen van termijnen voor het aanleveren
van de gegevens door de aanbieders. Het begrip onverwijld in de richtlijn
en in het voorgestelde artikel 13.4, eerste lid, van de Telecommunicatiewet
wordt in dit verband dan ook opgevat als «zo spoedig als de inrichting
van de bedrijfsvoering en de stand der techniek van het betreffende bedrijf
dat mogelijk maakt». In de eventuele nadere regeling bij algemene maatregel
van bestuur zal op dit punt worden aangesloten bij de bestaande afspraken
met de aanbieders.2.9 Rechtsbescherming, aansprakelijkheid en sancties
in verband met de Richtlijn nr. 95/46/EGDe richtlijn dataretentie verplicht de lidstaten tot het treffen van de
noodzakelijke maatregelen om te waarborgen dat de nationale maatregelen ter
implementatie van hoofdstuk 3 van de Richtlijn nr. 95/46/EG volledig toepasselijk zijn op de verwerking van gegevens onder de richtlijn
dataretentie (artikel 13). Hoofdstuk 3 van de eerdergenoemde richtlijn heeft
betrekking op de mogelijkheid van beroep op de rechter voor de betrokkene,
de aansprakelijkheid voor schade van de voor de verwerking verantwoordelijke
en de vaststelling van sancties bij inbreuk op de ter uitvoering van de richtlijn
vastgestelde bepalingen.Zoals eerder aangegeven (paragraaf 2.5) is de Richtlijn nr. 95/46/EG
geïmplementeerd in de Wet bescherming persoonsgegevens (WBP) en de daarop
berustende uitvoeringsregelgeving. De WBP bevat in de hoofdstukken 8 en 10
specifieke bepalingen over het beroep op de rechter, de aansprakelijkheid
en sancties. Deze bepalingen zijn onverkort van toepassing op de gegevens
die op grond van de richtlijn dataretentie worden verwerkt zodat het niet
noodzakelijk is in het voorliggende wetsvoorstel hieromtrent aanvullend regels
op te nemen. Op de rechtsbescherming voor de betrokkene in verband met de
bewaring van telecommunicatie verkeersgegevens zal hieronder in een afzonderlijke
paragraaf nader worden in gegaan (paragraaf 5).2.10 StraffenDe richtlijn dataretentie verplicht de lidstaten om de noodzakelijke maatregelen
te nemen om te waarborgen dat de opzettelijke toegang of overdracht van gegevens,
die in overeenstemming met de richtlijn worden bewaard en die niet is toegestaan
in de nationale wetgeving die tengevolge van deze richtlijn is aangenomen,
strafbaar wordt gesteld met effectieve, proportionele en ontmoedigende straffen,
inclusief administratieve en strafrechtelijke straffen. In Overweging 18 van
de richtlijn wordt verwezen naar kaderbesluit 2005/222/JBZ van de Raad, van
24 februari 2005, over aanvallen op informatiesystemen, dat bepaalt dat
de opzettelijke onrechtmatige toegang tot informatiesystemen, met inbegrip
van de gegevens die daarin worden bewaard, strafbaar wordt gesteld als een
strafrechtelijke inbreuk.In geval er sprake is van het onrechtmatig verschaffen van toegang tot
gegevens, die geautomatiseerd worden verwerkt, is een dergelijke handelwijze
strafbaar op grond van het Wetboek van Strafrecht. Het opzettelijk en wederrechtelijk
binnendringen in een geautomatiseerd werk of een deel daarvan is als computervredebreuk
strafbaar gesteld (artikel 138a Sr). Met de inwerkingtreding van de Wet computercriminaliteit
II, op 1 september 2006, is de strafbaarstelling van handelingen die
aanleiding kunnen geven tot het «binnendringen» in de zin van
deze strafbepaling, verruimd. Ingeval er sprake is van het overnemen van de
opgeslagen gegevens of indien de computervredebreuk wordt gepleegd door tussenkomst
van een openbaar telecommunicatienetwerk dan is, mits onder bepaalde omstandigheden
gepleegd, een hoger strafmaximum van toepassing. In geval er sprake is van
het vernielen van gegevens die door middel van een geautomatiseerd werk zijn
opgeslagen, dan is een dergelijke handelwijze eveneens strafbaar. Het opzettelijk
en wederrechtelijk veranderen, wissen, onbruikbaar of ontoegankelijk maken
van gegevens is als een vorm van vernieling of beschadiging strafbaar gesteld
(artikel 350a Sr). Ingeval de vernieling wordt gepleegd na door tussenkomst
van een openbaar telecommunicatienetwerk in een geautomatiseerd werk te zijn
binnengedrongen, is een hoger strafmaximum van toepassing.De aanbieder, die niet voldoet aan de verplichtingen op het gebied van
de bescherming en beveiliging van de bewaarde gegevens, als neergelegd in
het voorgestelde artikel 13.5 van de Telecommunicatiewet, pleegt een overtreding
van de Wet op de economische delicten (artikel 1, onder 2°, WED). Aanvullend
zijn de mogelijkheden tot handhaving, neergelegd in hoofdstuk
15 van de Telecommunicatiewet, van toepassing. Daartoe behoort de mogelijkheid
om aan de aanbieder een bestuurlijke boete op te leggen in geval van overtreding
van de voorschriften van de hoofdstukken 11 of 13 van de Telecommunicatiewet
(artikel 15.4 Telecommunicatiewet). Tenslotte kent de WBP een afzonderlijke
strafbepaling in geval de verantwoordelijke gegevens zou verstrekken aan een
land buiten de Europese Unie, in de gevallen waarin geen waarborgen voor een
passend beschermingsniveau wordt geboden (artikel 75 WBP). Gelet op het voorgaande
is het dan ook niet noodzakelijk in het voorliggende wetsvoorstel hieromtrent
aanvullend regels op te nemen.2.11 Statistische informatieDe richtlijn dataretentie legt aan de lidstaten de verplichting op ervoor
te zorgen dat jaarlijks aan de Commissie statistische informatie wordt verstrekt
over de bewaring van gegevens die zijn gegenereerd of verwerkt in verband
met het aanbieden van diensten. Die informatie heeft betrekking op de gevallen
waarin gegevens aan de bevoegde autoriteiten zijn verstrekt, de tijd die is
verstreken tussen de datum waarop de gegevens zijn bewaard en de datum waarop
door de bevoegde autoriteiten om overdracht ervan is verzocht en de gevallen
waarin verzoeken niet konden worden ingewilligd. De statistische informatie
bevat geen persoonsgegevens (artikel 10).Thans vindt geen algemene registratie plaats van gegevens over de toepassing
van de bevoegdheden tot het vorderen van telecommunicatiegegevens door de
daarvoor bevoegde autoriteiten. Dit met uitzondering van de verstrekking van
gegevens door tussenkomst van het Centraal Informatiepunt Onderzoek Telecommunicatie.
Dit betreft het vorderen van actuele gebruikersgegevens. Aan elke vordering
tot verstrekking wordt een kenmerk toegekend, aan de hand waarvan kan worden
herleid door welke aanbieder, aan welke bevoegde autoriteit en op welke rechtsgrondslag
informatie is verstrekt.Van de verstrekking van telecommunicatiegegevens, die niet via het CIOT
plaatsvindt, zal bij het openbaar ministerie een registratie kunnen worden
bijgehouden. Aan de hand van de door de autoriteiten, die bevoegd zijn tot
het vorderen van verkeers- en locatiegegevens, aan te leveren informatie zal
dan achteraf kunnen worden nagegaan in welke gevallen gegevens zijn verstrekt
aan de bevoegde autoriteiten, de tijd is die is verstreken tussen de datum
van bewaring en de datum van het verzoek om overdracht door de bevoegde autoriteiten
en de gevallen waarin verzoeken niet konden worden ingewilligd. Een dergelijke
registratie is nodig om te kunnen voldoen aan de eis van de richtlijn. Daarnaast
biedt de registratie de mogelijkheid om inzicht te verkrijgen in het functioneren
van de bewaarplicht in de praktijk, in het bijzonder wat betreft de effectiviteit
van de bewaarplicht, mede in het licht van de gekozen bewaartermijn. Dit is
van belang voor de evaluatie van de voorgestelde wettelijke regeling op nationaal
niveau (artikel 13.9). Op dit moment voorzien de informatiesystemen van de
politie en van het openbaar ministerie niet in dergelijke informatie. Nader
zal moeten worden onderzocht welke informatie in de toekomst nodig is en op
welke wijze het verzamelen en verwerken van de benodigde gegevens kan worden
georganiseerd, inclusief de daaraan verbonden kosten. Het kan niet bij voorbaat
geheel worden uitgesloten dat de aan de Commissie te verstrekken informatie –
bijvoorbeeld de tijd die is verstreken tussen de datum waarop de gegevens
zijn bewaard en de datum waarop de bevoegde autoriteiten om de overdracht
ervan verzochten – dan wel gegevens die anderszins nodig zijn ten behoeve
van bijvoorbeeld de evaluatie op nationaal niveau, slechts kunnen worden verkregen
door het combineren van gegevens van aanbieders en behoeftestellers.
Een regeling bij algemene maatregel van bestuur biedt de mogelijkheid om te
komen tot een afgewogen en werkbaar geheel. Uitgangspunt voor die regeling
zal echter zijn dat de gegevens door de behoeftestellende diensten beschikbaar
worden gesteld.Voor wat betreft de gegevens die worden opgevraagd door de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten, geldt dat de informatie over de toepassing van deze
bevoegdheden door de diensten staatsgeheim is. Over de toepassing van de bevoegdheden
kan vertrouwelijk verantwoording worden afgelegd aan de commissie voor de
inlichtingen- en veiligheidsdiensten van de Tweede Kamer. Statistische informatie
met betrekking tot de verstrekking van gegevens aan deze diensten –
indien voorhanden – zal dan ook nimmer beschikbaar kunnen komen voor
de Commissie.3. De toegang tot de bewaarde gegevens3.1 De verstrekking van bewaarde gegevens aan bevoegde
autoriteiten in NederlandDe richtlijn dataretentie bepaalt dat de lidstaten bepalingen aannemen
om te waarborgen dat de overeenkomstig deze richtlijn bewaarde gegevens alleen
in welbepaalde gevallen, en in overeenstemming met de nationale wetgeving,
aan de bevoegde autoriteiten worden verstrekt (artikel 4).De richtlijn laat het recht van de lidstaten onverlet om wetgevingsmaatregelen
vast te stellen betreffende het recht van toegang tot en het gebruik van gegevens
door nationale instanties die zij hebben aangewezen. Dit valt niet onder de
reikwijdte van de communautaire wetgeving (Overweging no. 25). De Nederlandse
wetgeving kent reeds de waarborgen dat verkeersgegevens, die worden verwerkt
door de aanbieders, alleen in welbepaalde gevallen en onder wettelijk vastgelegde
voorwaarden kunnen worden verstrekt aan de bevoegde autoriteiten. Het wetsvoorstel
bevat hierover dan ook geen bepalingen. Wel wordt in deze paragraaf een overzicht
gegeven van de huidige wetgeving op dit punt.De beschikbaarstelling van gegevens door de aanbieders van openbare telecommunicatienetwerken
en -diensten ten behoeve van de opsporing en vervolging van strafbare feiten
wordt beheerst door de regels van het Wetboek van Strafvordering. Op grond
van die regels kan de officier van justitie, in geval van een verdenking van
een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk is of ingeval van een
redelijk vermoeden dat in georganiseerd verband misdrijven worden beraamd
of gepleegd die een ernstige inbreuk op de rechtsorde opleveren, in het belang
van het onderzoek een vordering doen gegevens te verstrekken over een gebruiker
en het telecommunicatieverkeer met betrekking tot die gebruiker (artikel 126n
en 126u Sv). Dit betreft het vorderen van verkeersgegevens. Gelet op de wettelijke
eisen is de toegang tot verkeersgegevens voor politie en justitie beperkt
tot gevallen waarin sprake is van ernstige misdrijven.Daarnaast geldt dat de opsporingsambtenaar, ingeval van een verdenking
van een misdrijf of ingeval van een redelijk vermoeden dat in georganiseerd
verband misdrijven worden beraamd of gepleegd die een ernstige inbreuk op
de rechtsorde opleveren, in het belang van het onderzoek gegevens kan vorderen
die bijdragen aan het identificeren van een persoon. Het gaat om de gegevens
betreffende de naam, adres, postcode, woonplaats, nummer en soort dienst van
een gebruiker van telecommunicatie. Dit betreft het vorderen van gebruikersgegevens,
en betreft een veel beperktere categorie gegevens dan die welke op grond van
de bevoegdheid tot het vorderen van verkeersgegevens kunnen worden verkregen.
De toepassing van deze bevoegdheid is daarom niet beperkt tot de gevallen
waarin sprake is van ernstige vormen van criminaliteit.Mede naar aanleiding van het advies van het CBP kan volledigheidshalve
nog melding worden gemaakt van de algemene bevoegdheden tot het vorderen van
gegevens die met de Wet vorderen gegevens (Stb. 390) in het Wetboek van Strafvordering
zijn opgenomen. Deze bevoegdheden zijn niet van belang voor de gegevens waarop
de bewaarplicht ziet omdat voor de vordering van die gegevens de specifieke
bevoegdheden tot het vorderen van telecommunicatiegegevens dienen te worden
toegepast. Gegevens die op grond van deze specifieke bevoegdheden gevorderd
kunnen worden, kunnen niet door toepassing van de algemene bevoegdheden worden
gevorderd. Dit is vastgelegd in de artikelen 126ng en 126ug van de Telecommunicatiewet.De Wet tot wijziging van het Wetboek van Strafvordering, het Wetboek van
Strafrecht en enige andere wetten ter verruiming van de mogelijkheden tot
het opsporen en vervolgen van terroristische misdrijven van 20 november
2006 (Stb. 580) voorziet in verruiming van de bevoegdheden in verband met
de bestrijding van terrorisme. Het betreft de bevoegdheid van de officier
van justitie tot het vorderen van identificerende gegevens ten behoeve van
een verkennend onderzoek naar terroristische misdrijven alsmede de bevoegdheid
om ten behoeve van een dergelijk onderzoek gegevensbestanden van publieke
en particuliere instanties te vorderen teneinde de hierin opgenomen gegevens
te doen bewerken (artikel 126hh Sv). De officier van justitie kan gegevensbestanden
slechts vorderen na machtiging door de rechter-commissaris. De gegevensbestanden
kunnen worden doorzocht op bepaalde profielen en patronen van handelingen
van personen die in het kader van de bestrijding van terrorisme van belang
zijn. Dit betreft algemene bevoegdheden, waarvan verkeersgegevens niet zijn
uitgezonderd. Deze bevoegdheden kunnen daarom ook worden aangewend jegens
aanbieders van telecommunicatiediensten of -netwerken. Tot slot worden in
deze wet bevoegdheden geregeld tot het vorderen van gegevens betreffende telecommunicatieverkeer.
In geval van aanwijzingen van een terroristische misdrijf kan de officier
van justitie in het belang van het onderzoek een vordering doen tot verstrekking
van verkeersgegevens (artikel 126zh Sv). In geval van aanwijzingen van een
terroristisch misdrijf kan de opsporingsambtenaar in het belang van het onderzoek
gebruikersgegevens vorderen (artikel 126zi Sv). In de memorie van toelichting
bij het wetsvoorstel zijn de bevoegdheden toegelicht (Kamerstukken II, 2004–2005,
30 164).In zijn advies naar aanleiding van het wetsvoorstel heeft het CBP aangegeven
de toepassing van de bevoegdheid van artikel 126hh van het Wetboek van Strafvordering
op de gegevens die onder de bewaarplicht vallen, in strijd te achten met artikel
4 van de richtlijn. Daarbij wijst het CBP op de uitspraak van het Duitse Bundesverfassungsgericht
van 4 april 2006, waarin het Hof volgens het CBP concludeert dat preventieve «Rasterfahndung»,
zonder dat er daadwerkelijk aanwijzingen zijn voor een dreigend gevaar, een
ontoelaatbare inbreuk met zich meebrengt voor de persoonlijke levenssfeer,
terwijl datamining nu eenmaal ongeschikt moet worden geacht voor het afwenden
van een dergelijk gevaar, alleen al omdat die methode teveel tijd vergt.Zoals het CBP aangeeft beperkt de richtlijn dataretentie de verstrekking
van de bewaarde gegevens aan de bevoegde nationale autoriteiten tot welbepaalde
gevallen en in overeenstemming met de nationale wetgeving (artikel 4). Toepassing
van de bevoegdheid van artikel 126hh van het Wetboek van Strafvordering is
eveneens beperkt tot een bepaald geval, namelijk een verkennend onderzoek
dat tot doel heeft om de opsporing van terroristische misdrijven voor te bereiden,
en voldoet daarmee aan de eis van de richtlijn. Een verkennend onderzoek kan
alleen worden ingesteld in geval van aanwijzingen dat binnen verzamelingen
van personen misdrijven worden beraamd of gepleegd die een ernstige inbreuk
op de rechtsorde opleveren. Toepassing van de bevoegdheid van
artikel 126hh Sv is alleen mogelijk indien het daarbij gaat om terroristische
misdrijven. De door het CBP aangehaalde uitspraak van het Duitse Bundesverfassungsgericht
zal vooraleerst in de context van de nationale Duitse wetgeving geplaatst
moeten worden en is in elk geval niet van betekenis voor de uitleg van artikel
4 van de richtlijn. Daar komt nog bij dat de toepassing van de bevoegdheid
van artikel 126hh Sv in het kader van het verkennend onderzoek is gebonden
aan nauwe voorwaarden en is omgeven met strikte waarborgen voor een zorgvuldige
omgang met persoonsgegevens. De officier van justitie dient af te wegen of
het belang van dit onderzoek vordert dat gegevensbestanden gevorderd worden
voor een bewerking van gegevens. Deze belangenafweging wordt door de rechter-commissaris
getoetst. De officier van justitie stelt de wijze waarop de bewerking plaatsvindt
vast; hij dient er tevens op toe te zien dat van de bewerking een proces-verbaal
wordt opgemaakt. De bewerking dient plaats te vinden op een wijze die de bescherming
van de persoonlijke levenssfeer van personen zo veel mogelijk waarborgt. Uitsluitend
van de resultaten van de bewerking kan kennis worden genomen. Tenslotte geldt
voor het verkennend onderzoek een toetsingsprocedure, die is opgenomen in
de Aanwijzing opsporingsbevoegdheden van het College van procureurs-generaal.Uit het voorgaande vloeit voort dat de te bewaren gegevens slechts in
afzonderlijke gevallen, indien aan de wettelijke eisen wordt voldaan, beschikbaar
kunnen komen voor politie en justitie. De gegevens zijn niet breed toegankelijk
voor de opsporing.De bewaarde gegevens kunnen eveneens van belang zijn voor de uitvoering
van de wettelijke taken door de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
(AIVD) en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD). Deze taken
zijn neergelegd in artikel 6, tweede lid, respectievelijk artikel 7, tweede
lid, van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002 (Stb. 2002,
148). De diensten zijn bevoegd zich te wenden tot de aanbieders van openbare
telecommunicatienetwerken en openbare telecommunicatiediensten met het verzoek
gegevens te verstrekken over een gebruiker en het telecommunicatieverkeer
met betrekking tot die gebruiker (artikel 28 Wiv 2002). Daarnaast zijn de
diensten bevoegd zich te wenden tot de aanbieders van openbare telecommunicatienetwerken
en openbare telecommunicatiediensten met het verzoek gegevens te verstrekken
terzake van naam, adres, postcode, woonplaats, nummer en soort dienst van
een gebruiker van telecommunicatie (artikel 29 Wiv 2002). De uitoefening van
deze bijzondere bevoegdheden is slechts geoorloofd indien dat noodzakelijk
is voor een goede uitoefening van de taken, bedoeld in artikel 6, tweede lid,
onder a en d, en de taken, bedoeld in artikel 7, tweede lid, onder a, c en
e van de Wiv 2002. Bij de uitoefening van deze bijzondere bevoegdheden dient
voorts te worden voldaan aan eisen van proportionaliteit. Zo is een verzoek
aan de aanbieders, tot verstrekking van gegevens, slechts geoorloofd indien
de gegevens niet of niet tijdig kunnen worden verkregen door raadpleging van
voor ieder toegankelijke informatiebronnen of van informatiebronnen ten aanzien
waarvan aan de dienst een recht op kennisneming is verleend (artikel 31 Wiv
2002). Van de uitoefening van deze bevoegdheden wordt een schriftelijk verslag
gemaakt (artikel 33 Wiv 2002). Op de taakuitvoering door de diensten wordt
toezicht uitgeoefend. In paragraaf 5 (rechtsbescherming) van deze memorie
van toelichting wordt hier nader op in gegaan.Tot slot zij vermeld dat het voorstel tot wijziging van de Wet op de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten 2002 in verband met de verbetering van de mogelijkheden
van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten om onderzoek te doen naar terroristische
en andere gevaren met betrekking tot de nationale veiligheid
(Kamerstukken II, 30 553) voorstellen bevat, voor zover hier van belang,
voor de bevoegdheid van de diensten om zich te wenden tot een aanbieder van
communicatiediensten met het verzoek tot verstrekking van een gegevensbestand
of delen van een geautomatiseerd gegevensbestand (artikel 29b). De aanbieder
is verplicht gevolg te geven aan een verzoek op grond van artikel 29b. Een
dergelijk verzoek is echter uitsluitend mogelijk indien – voorzover
het de AIVD betreft – de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
dan wel – voorzover het de MIVD betreft – de minister van Defensie
daarvoor zelf toestemming heeft gegeven. De verkregen gegevens kunnen door
de diensten worden gebruikt voor data-analyse, waaronder begrepen het samenbrengen
of met elkaar in verband brengen van gegevens, onder meer door middel van
het doorzoeken van gegevens aan de hand van profielen of het vergelijken van
gegevens met het oog op de vaststelling van patronen. Ook hiervoor geldt dat
daarvan schriftelijk verslag wordt gedaan en dat op de taakuitvoering door
de diensten toezicht wordt uitgeoefend.In de Telecommunicatiewet zijn, als spiegelbepalingen van de bevoegdheden
die zijn neergelegd in het Wetboek van Strafvordering en de Wet op de Inlichtingen-
en Veiligheidsdiensten, verplichtingen neergelegd voor de aanbieders om te
voldoen aan een vordering of verzoek van de op grond van deze wetten bevoegde
autoriteiten tot verstrekking van gegevens. In artikel 13.2a van de Telecommunicatiewet
is de verplichting opgenomen te voldoen aan een vordering dan wel een verzoek
tot verstrekking van verkeersgegevens. In artikel 13.2b van de Telecommunicatiewet
is de verplichting opgenomen te voldoen aan een vordering dan wel een verzoek
tot verstrekking van gegevens, op grond van de artikelen 126nc tot en met
126nh en 126uc tot en met 126uh van het Wetboek van Strafvordering (bevoegdheden
vorderen gegevens). In artikel 13.4 van de Telecommunicatiewet is de verplichting
opgenomen te voldoen aan een vordering dan wel een verzoek tot verstrekking
van gebruikersgegevens. Ook zonder deze spiegelbepalingen zou de verplichting
tot het voldoen aan strafvorderlijke bevoegdheden bestaan, maar de spiegelbepalingen
bevorderen dat daarover geen misverstand kan bestaan.In dit wetsvoorstel wordt voorgesteld om de verplichtingen van de aanbieders
om te voldoen aan een vordering dan wel een verzoek tot verstrekking van verkeersgegevens,
inclusief gebruikersgegevens, in één artikel van de Telecommunicatiewet
samen te brengen. Dit komt de overzichtelijkheid ten goede (artikel 13.4 Tw).
Tevens wordt voorgesteld om de verplichtingen van de aanbieders om te voldoen
aan een vordering tot verstrekking van andere gegevens waarover de aanbieders
beschikken, op grond van het Wetboek van Strafvordering, in één
bepaling van de Telecommunicatiewet samen te brengen (artikel 13.2b Tw). Aanvullend
wordt, naar aanleiding van het advies van het College bescherming persoonsgegevens,
voorgesteld om een spiegelbepaling op te nemen in verband met de bevoegdheden
tot het vorderen van identificerende gegevens en het opvragen van gegevensbestanden,
op grond van de artikelen 126hh en 126 ii van het Wetboek van Strafvordering.Gelet op het voorgaande kan worden geconcludeerd dat de Nederlandse wetgeving
voorziet in adequate procedures en waarborgen voor de toegang tot de bewaarde
gegevens door de bevoegde nationale autoriteiten.3.2 De beschikbaarstelling van bewaarde gegevens
aan bevoegde autoriteiten in het buitenlandDe richtlijn dataretentie bevat geen bepalingen over de beschikbaarstelling
van de bewaarde gegevens aan de daartoe bevoegde autoriteiten in het buitenland.
De vordering tot verstrekking van gegevens over een gebruiker en het telecommunicatieverkeer
met betrekking tot die gebruiker (artikel 126n en 126u Sv) en de vordering
tot verstrekking van gebruikersgegevens (artikel 126na en 126ua Sv) kunnen
worden uitgeoefend voorzover een voor inwilliging vatbaar rechtshulpverzoek
daartoe strekt (artikel 552oa, tweede lid, Sv). Het verzoek wordt, zo het
niet tot een officier van justitie is gericht, door de geadresseerde onverwijld
doorgezonden aan de officier van justitie in het arrondissement waarin de
gevraagde handelingen moeten worden verricht (artikel 552i, eerste lid Sv).
De officier van justitie beslist onverwijld over het daaraan te geven gevolg.
In gevallen waarin het verzoek niet op een verdrag is gegrond wordt aan het
verzoek voldaan, tenzij de inwilliging in strijd is met een wettelijk voorschrift
(artikel 552k, tweede lid, Sv). Hieruit vloeit voort dat de officier van justitie
toetst of is voldaan aan de voorwaarden die naar Nederlands recht gelden voor
de toepassing van de gevraagde opsporingsbevoegdheid. De voorwaarden, die
op grond van het Wetboek van Strafvordering van toepassing zijn op de toegang
tot de bewaarde gegevens, zijn eveneens van toepassing op de toegang tot de
gegevens ten behoeve van de verstrekking aan het buitenland. Deze voorwaarden
zijn aan de orde gekomen in paragraaf 3.1.3.3. De aansprakelijkheid van de aanbieders voor
de beschikbaarstelling van de gegevensBij de voorbereiding van dit wetsvoorstel is van de zijde van de aanbieders
gewezen op de mogelijkheid dat de aanbieder, die voldoet aan de verplichtingen
van de artikelen 13.2a, tweede of derde lid, en 13.4 van dit wetsvoorstel,
door de abonnee of gebruiker van de door hen aangeboden diensten zou kunnen
worden aangesproken op grond van wanprestatie of onrechtmatige daad. Dit zou
aan de orde kunnen zijn in het geval waarin de belanghebbende van mening zou
zijn dat er geen aanleiding bestaat tot bewaring van de gegevens over het
telecommunicatieverkeer waar hij bij betrokken is geweest, dan wel tot beschikbaarstelling
van die gegevens aan de bevoegde autoriteiten op grond van artikel 13.4 van
de Telecommunicatiewet.Dat de aanbieders dan civielrechtelijk aansprakelijk zouden zijn is echter
niet waarschijnlijk. In een dergelijk geval zal een aanbieder, die in rechte
zou worden aangesproken wegens wanprestatie, zich immers met succes kunnen
beroepen op het feit dat hij aan een wettelijke plicht heeft voldaan. De verplichtingen
op grond van de Telecommunicatiewet prevaleren boven eventuele contractuele
verplichtingen, bijvoorbeeld geheimhoudingsverplichtingen, zodat de aanbieder
niet aansprakelijk is voor eventuele schade die het gevolg is van de bewaring
of de beschikbaarstelling van de gegevens. Wordt de aanbieder aangesproken
op grond van onrechtmatige daad dan geldt de wettelijke verplichting als een
rechtvaardigingsgrond in de zin van artikel 162, tweede lid, van boek 6 van
het Burgerlijk Wetboek, zodat hij ook dan niet aansprakelijk is voor eventuele
schade.Verder geldt dat van gevallen waarin, evenals de wijze waarop, door de
bevoegde autoriteiten gebruik wordt gemaakt van de aan hen in het Wetboek
van Strafvordering toegekende bevoegdheden op het gebied van het vorderen
van telecommunicatiegegevens, verantwoording wordt afgelegd aan de rechter.
Het is aan de rechter om – indien dit aan de orde komt – in een
concrete strafzaak de rechtmatigheid van de inzet van een bijzondere
opsporingsbevoegdheid, zoals het gebruik van de bevoegdheden van de artikelen
126n/u of 126na/nu van het Wetboek van Strafvordering, te toetsen. Tevens
kan een belanghebbende beklag indienen op grond van artikel 552a van het Wetboek
van Strafvordering.Ook kan de belanghebbende, die bezwaar heeft tegen het feit dat op hem
betrekking hebbende gegevens door de aanbieder worden bewaard, daartegen opkomen
op grond van de Wet bescherming persoonsgegevens. Hij kan het recht op kennisneming
van de over hem verwerkte gegevens geldend maken en zich desgewenst tot de
rechtbank wenden. Soortgelijke rechten komen aan de belanghebbende toe ingeval
de bewaarde gegevens verder worden verwerkt door de autoriteiten die zijn
belast met de opsporing en vervolging van strafbare feiten. Tenslotte wordt
door het College bescherming persoonsgegevens toezicht uitgeoefend op de gegevensverwerking
door de diensten die zijn belast bij de opsporing en vervolging van strafbare
feiten. Dit is hierna toegelicht. Voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
is de Commissie van Toezicht betreffende de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
daarmee belast.4. De verhouding tot het recht op bescherming van
de persoonlijke levenssfeerDe richtlijn dataretentie strekt tot de bewaring van bepaalde categorieën
van telecommunicatiegegevens ten behoeve van het onderzoeken, opsporen of
vervolgen van ernstige misdrijven. Dit betreft verkeers- en locatiegegevens
alsook de hiermee verband houdende gegevens die nodig zijn om de abonnee of
geregistreerde gebruiker te identificeren. Aan de hand van dergelijke gegevens
kan inzicht worden verkregen in de gedragingen van personen. Dit kan betrekking
hebben op bijvoorbeeld de telecommunicatiediensten die door een bepaalde persoon
worden gebruikt, de aansluitnummers waarmee verbinding is geweest en de duur
van die verbinding. Deze gegevens raken aan de persoonlijke levenssfeer. Daarom
is bij de voorgestelde bewaarplicht van telecommunicatiegegevens het recht
op bescherming van de persoonlijke levenssfeer aan de orde. De voorgestelde
bewaarplicht brengt met zich mee dat gegevens, die door de aanbieders worden
verwerkt ten behoeve van het verrichten van diensten in verband met telecommunicatie,
worden bewaard ook indien ze voor dat doel niet meer nodig zijn. Hiermee wordt
een inbreuk gemaakt op het beginsel van doelbinding, dat inhoudt dat persoonsgegevens
uitsluitend worden verwerkt met het oog op het doel waarvoor ze zijn verkregen
en worden verwijderd of vernietigd zodra het doel van de verwerking is vervuld.
Dit wetsvoorstel voorziet in een wettelijke grondslag voor de bewaring van
de gegevens ten behoeve van de opsporing en vervolging van strafbare feiten.De bewaarplicht houdt daarnaast in dat de bewaarde gegevens ter beschikking
kunnen komen van de bevoegde autoriteiten ten behoeve van de opsporing en
vervolging van strafbare feiten. Dit is echter een reeds bestaande situatie.
Ook thans kunnen telecommunicatiegegevens die beschikbaar zijn bij de aanbieders,
ter beschikking komen van de opsporing. De afweging van het belang van de
opsporing tegen het belang van de bescherming van de persoonlijke levenssfeer
die hierbij aan de orde is, heeft reeds plaatsgevonden bij de totstandkoming
van de bestaande bevoegdheden voor het gebruik van verkeersgegevens voor de
opsporing, zoals deze zijn omschreven in paragraaf 3 van deze memorie
van toelichting. De bewaarplicht brengt daarin geen verandering. Wel wordt
de kans dat de voor de opsporing benodigde gegevens aanwezig zijn, door de
bewaarplicht vergroot. Ook om die reden wordt in deze paragraaf in gegaan
op de verhouding van de bewaarplicht tot het grondrecht op bescherming van
de persoonlijke levenssfeer.Het grondrecht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer vindt zowel
in het internationale als in het nationale recht bescherming. Artikel 8 van
het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden van 4 november 19501 kent een
ieder het recht toe op respect voor zijn privé-leven, zijn familie-
en gezinsleven, zijn woning en zijn correspondentie. Dit betreft het recht
op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer. Geen inmenging van enig openbaar
gezag in de uitoefening van dit recht is toegestaan dan voor zover bij wet
(law) is voorzien en in een democratische samenleving noodzakelijk is in het
belang van, onder meer, de nationale veiligheid, de openbare veiligheid of
het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten. Onder het doelcriterium «het
voorkomen van strafbare feiten» is, zo blijkt uit de rechtspraak van
het Europese Hof tot bescherming van de rechten van de mens (EHRM), de strafvorderlijke
afwikkeling van strafbare feiten, waaronder de opsporing daarvan, begrepen.
Uit de jurisprudentie van het Europese Hof vloeit voort dat de inmenging door
enig openbaar gezag in de privacyrechten moet voldoen aan vereisten inzake
noodzakelijkheid en evenredigheid, en derhalve specifieke, expliciete en legitieme
doeleinden moet dienen en moet plaatsvinden op adequate en relevante wijze,
en niet buitensporig mag zijn in verhouding tot het doel van de inmenging.
Het «noodzaakcriterium» wordt in de rechtspraak van het Europese
Hof in Straatsburg nader ingevuld aan de hand van de beginselen van proportionaliteit,
subsidiariteit en van een «pressing social need» (er moet een
dringende maatschappelijke behoefte bestaan om het legitieme doel te vervullen).
Artikel 10, eerste lid, van de Grondwet bepaalt dat ieder, behoudens bij of
krachtens de wet te stellen beperkingen, recht heeft op eerbiediging van zijn
persoonlijke levenssfeer. Beperking van dit recht dient een basis te hebben
in een wet in formele zin.De voorgestelde wettelijke regeling van de bewaarplicht voldoet aan de
eisen van artikel 8 EVRM en artikel 10 van de Grondwet. De eis dat de inmenging «bij
de wet is voorzien» houdt in dat in het nationale recht is voorzien
in een wettelijke regeling van de maatregel en dat die regeling voor de burger
voldoende kenbaar en voorzienbaar is. De verplichting tot het bewaren van
de gegevens wordt neergelegd in de Telecommunicatiewet. Ook de inhoud van
die verplichting wordt voor een belangrijk deel bij wet in formele zin geregeld.
De bewaartermijn en de lijst van de te bewaren gegevens worden in de Telecommunicatiewet
beschreven. Het begrip «law» vereist niet dat er sprake is van
een uitputtende regeling in een wet in formele zin; ook regulering in lagere
regelgeving is toereikend. De eis van de voorzienbaarheid brengt met zich
mee dat de regeling voldoende precies moet zijn geformuleerd, zodat de burger
vooraf kan weten onder welke voorwaarden de gegevens worden bewaard. De regeling
moet bovendien waarborgen bieden tegen willekeurige inmenging van de overheid
in het persoonlijk leven van de burger en tegen misbruik van bevoegdheid (Kruslin
en Huvig, EHRM 24 april 1990, NJ 1991, nr. 523). De voorgestelde regeling
voldoet aan de eisen van voorzienbaarheid en van waarborgen tegen willekeur
en misbruik. De verplichting tot het bewaren van bepaalde categorieën
van gegevens, de bewaartermijnen en de lijst van de te bewaren gegevens worden
in de wet vastgelegd zodat de reikwijdte van de maatregel helder is.Bij de eis dat de inmenging in het privacyrecht noodzakelijk moet zijn
in een democratische samenleving geldt een eigen beoordelingsruimte voor de
nationale overheid. De eis van noodzakelijkheid houdt in dat bezien moet worden
of de voorgestelde maatregel nodig is voor de strafrechtelijke handhaving
van de rechtsorde. Daarbij gaat het om een toetsing aan de eisen van proportionaliteit
en subsidiariteit.De voorgestelde bewaarplicht heeft tot doel bij te dragen aan de voorkoming,
opsporing en vervolging van strafbare feiten, waaronder terrorisme.
Verkeersgegevens zijn van groot belang voor het opsporingsonderzoek naar ernstige
vormen van criminaliteit. Om die reden is de te implementeren EU-richtlijn
tot stand gekomen. Deze gegevens kunnen een belangrijke rol vervullen in zowel
de opbouw en richting van een opsporingsonderzoek als de bewijsvoering jegens
verdachten. Daarbij kunnen de gegevens niet alleen van belang zijn voor de
beantwoording van vragen naar de betrokkenheid van personen bij strafbaar
feiten maar ook voor de uitsluiting van die betrokkenheid. Zoals gemeld in
paragraaf 2.3 (De bewaartermijn) heeft de Erasmus Universiteit een onderzoek
verricht naar de behoefte aan de bewaring van verkeersgegevens bij de opsporingsinstanties.
De onderzoekers van de Erasmus Universiteit komen tot de conclusie dat het
aanbeveling verdient een eenduidige bewaarplicht te scheppen voor verkeersgegevens
met betrekking tot telefonie- en internetverkeer. Een bewaarplicht voor verkeersgegevens
verschaft niet alleen duidelijkheid aan de opsporingsinstanties over de vraag
welke gegevens aan de aanbieders kunnen worden gevraagd maar biedt tevens
een wettelijke grondslag om de aanbieders op de verstrekking van die gegevens
aan te spreken. Daarnaast biedt een bewaarplicht helderheid voor de aanbieders
inzake de reikwijdte van de verplichtingen jegens politie en justitie. Tenslotte
zijn regels over bewaartermijnen van belang om de daadwerkelijke beschikbaarheid
van de gegevens voor de opsporingsinstanties te verzekeren. Dit kan leiden
tot meer afgewogen vorderingen. Deze bevindingen bevestigen hetgeen aan de
richtlijn dataretentie ten grondslag ligt, namelijk dat de bewaarplicht nodig
is voor de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde. De richtlijn laat
dan ook geen ruimte om al dan niet te kiezen voor een bewaarplicht, wel laat
de richtlijn de ruimte te kiezen voor een bepaalde bewaartermijn tussen de
minimale termijn van zes maanden en de maximale termijn van twee jaar. Juist
daarbij is de toetsing aan de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit
van belang. Hierboven (paragraaf 2.3) is reeds aangegeven waarom het
aanbeveling verdient om te kiezen voor een bewaartermijn van achttien maanden
zodat zeker is dat, gelet op de behoefte van de politie voor de aanpak van
langlopende, complexere opsporingsonderzoeken op regionaal en nationaal niveau,
de afhandeling van rechtshulpverzoeken en de aanpak van cold cases, de gegevens
voor de opsporing beschikbaar zijn. Deze bewaarperiode past goed in de door
de richtlijn geboden «bandbreedte» voor de vaststelling van de
bewaartermijn. Voor de afweging is het verder van belang dat de inbreuk op
de bescherming van de persoonlijke levenssfeer van de burger zoveel mogelijk
wordt beperkt. De gegevens worden niet langer opgeslagen dan noodzakelijk
voor het doel van de bewaring. In het licht van de betrokken belangen is de
voorgestelde termijn dan ook niet als disproportioneel aan te merken. Ook
in paragraaf 2.3 is op de proportionaliteit van de bewaartermijn ingegaan.Voor de beoordeling van de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit
is ook de omvang van de bewaarplicht van belang. In het eerdergenoemde rapport
van de Erasmus Universiteit wordt een standaardset van telefonie- en internetgegevens
geïdentificeerd die door de aanbieders bewaard zouden moeten worden.
De door de Erasmus Universiteit opgestelde «standaardset» van
de te bewaren gegevens vertoont grote gelijkenis met de op grond van de richtlijn
dataretentie en dit wetsvoorstel te bewaren lijst van gegevens.Tenslotte bevat de wettelijke regeling, in aanvulling op de Telecommunicatiewet
en de Wet bescherming persoonsgegevens, de nodige waarborgen tegen misbruik
of onzorgvuldig gebruik van de bewaarde gegevens. Deze waarborgen hebben betrekking
op de gegevensbescherming en de gegevensveiligheid. De aanbieders zijn verplicht
passende technische en organisatorische maatregelen te nemen zodat gewaarborgd
wordt dat de bewaarde gegevens zijn beveiligd tegen onjuist gebruik of toegang
door onbevoegde personen en dat de gegevens worden vernietigd na afloop van de bewaartermijn. Daarnaast geldt de verplichting om de bewaarde
gegevens onverwijld te vernietigen aan het einde van de bewaartermijn. Deze
waarborgen kunnen bij algemene maatregel van bestuur verder worden uitgewerkt.5. RechtsbeschermingHierboven is reeds aangegeven (paragraaf 2.5) dat de Wet bescherming
persoonsgegevens van toepassing is op de gegevensverwerking door de aanbieders
in het kader van het aanbieden van openbare elektronische communicatienetwerken
en openbare elektronische communicatiediensten. Dit geldt eveneens voor de
gegevens die naar aanleiding van de voorgestelde bewaarplicht door de aanbieders
worden bewaard ten behoeve van het onderzoeken, opsporen en vervolgen van
ernstige misdrijven. De WBP biedt de nodige mogelijkheden voor de betrokkene
om op de hoogte te raken van het feit dat gegevens over hem worden bewaard
en desgewenst tegen een dergelijke gegevensverwerking op te komen. In de eerste
plaats geldt voor de aanbieder een informatieplicht, dat wil in dit geval
zeggen dat de aanbieder gehouden is om de betrokkene op diens verzoek te informeren
over het wettelijk voorschrift dat tot de vastlegging van de hem betreffende
gegevens heeft geleid (artikel 34, vijfde lid, WBP). In de tweede plaats heeft
de betrokkene het recht op kennisneming, dat wil zeggen dat hij zich tot de
aanbieder kan wenden met het verzoek hem mede te delen of hem betreffende
persoonsgegevens worden verwerkt (artikel 35 WBP). Dit recht is onverkort
van toepassing op gegevens die ingevolgde dit wetsvoorstel door de aanbieders
worden bewaard. Indien zodanige gegevens daadwerkelijk worden bewaard, dan
moet de mededeling van de aanbieder daaromtrent een volledig overzicht van
de bewaarde gegevens in begrijpelijke vorm bevatten naast andere informatie,
zoals een omschrijving van het doel of de doeleinden van de bewaring, de categorieën
van gegevens waarop de bewaring betrekking heeft, de ontvangers of categorieën
van ontvangers en de herkomst van de gegevens. Weliswaar biedt de WBP de aanbieder
de mogelijkheid om artikel 35 buiten toepassing te laten voorzover dit noodzakelijk
is in het belang van – onder meer – de veiligheid van de staat
of de voorkoming en opsporing van strafbare feiten, maar een redelijke wetstoepassing
strekt ertoe dat aangenomen moet worden dat een dergelijk belang nog niet
aan de orde is zolang de gegevens bij de aanbieder worden bewaard en er geen
sprake is van overdracht van de gegevens aan politie of justitie ten behoeve
van het daadwerkelijke gebruik in een concreet opsporingsonderzoek of een
strafzaak. In de derde plaats heeft de betrokkene het recht op correctie van
de bewaarde gegevens; hij kan de aanbieder verzoeken deze te verbeteren, aan
te vullen, te verwijderen of af te schermen indien de gegevens feitelijk onjuist
zijn, voor het doel of de doeleinden van de bewaring onvolledig of niet terzake
dienend zijn dan wel anderszins in strijd met een wettelijk voorschrift worden
verwerkt (artikel 36 WBP).In het advies naar aanleiding van het wetsvoorstel hebben de aanbieders
aangegeven dat een redelijke uitleg van de verplichting van artikel 35 WBP
zou moeten zijn dat de aanbieder kan volstaan met de verstrekking aan de klant
van een overzicht van de soorten gegevens die door de aanbieder op grond van
de bewaarplicht worden opgeslagen en niet een gedetailleerd overzicht hoeft
te verstrekken. Een dergelijke uitleg is echter niet goed verenigbaar met
de achtergrond en de inhoud van deze bepaling en zou er in feite op neer komen
dat de aanbieder aan de betrokkene die informatie verstrekt waarvan deze reeds
wetenschap heeft op grond van kennisneming van de voorgestelde wettelijke
regeling. Dit laat onverlet dat de betekenis van het inzagerecht voor de burger
in de praktijk van minder groot belang zal zijn omdat relevante gegevens over
zijn belgedrag doorgaans reeds zijn af te leiden uit de gespecificeerde
factuur, die de aanbieder desgevraagd gehouden is te leveren. Het aantal verzoeken
om kennisneming zal waarschijnlijk dan ook beperkt zijn. Daar komt bij dat,
zoals hierboven reeds is aangegeven, de aanbieder niet onverkort gehouden
is aan een verzoek tot kennisneming te voldoen. Een weigering om inzage te
verlenen kan geschieden op grond van de redenen, genoemd in artikel 43 WBP.
Van belang daarbij zijn niet alleen de belangen van de opsporing van strafbare
feiten en de staatsveiligheid maar eveneens de bescherming van de rechten
en vrijheden van anderen dan de betrokkene, als genoemd in onderdeel e van
voornoemd artikel. Het CBP wijst er in zijn advies naar aanleiding van het
wetsvoorstel op dat de abonnee van een aansluiting via het inzagerecht inzicht
zou kunnen verkrijgen in het communicatiegedrag of de locatiegegevens van
alle gebruikers over een langere periode, daarbij valt te denken aan werknemers
of gezinsleden. Dit gaat echter voorbij aan het feit dat de betrokkene door
middel van een gespecificeerde factuur doorgaans op de hoogte zal kunnen zijn
van dergelijk communicatiegedrag. Niettemin kan het, ter bescherming van de
belangen van derden, voor de aanbieder aangewezen zijn om inzage in de gevraagde
gegevens te weigeren. Voorts kan een verzoek om inzage in de bewaarde gegevens
worden geweigerd als de lasten daarvan niet opwegen tegen het belang van betrokkenen.
Indien een verzoek om inzage bijvoorbeeld disproportionele administratieve
lasten met zich mee zou brengen kan de aanbieder dit verzoek weigeren ter
bescherming van het belang van een goede bedrijfsvoering. Het enkele feit
dat een verzoek om inzage administratieve lasten met zich meebrengt is echter
op zichzelf niet voldoende grond om het verzoek te weigeren. Bij de afweging
of de aanbieder deze plichten niet kan nakomen dient hij het belang van de
betrokkene uitdrukkelijk mee te wegen. Gelet op het feit dat de betrokkene
doorgaans door middel van een gespecificeerde factuur op de hoogte is van
de verwerking van de betreffende gegevens door de aanbieder, zal dit voor
de laatste reden kunnen vormen om inzage te weigeren indien dit voor hem een
disproportionele administratieve belasting met zich mee zou brengen. Dit kan
echter anders liggen indien de betrokkene door de politie op de hoogte is
gesteld van de vordering van de op hem betrekking hebbende verkeersgegevens.
Daarbij zullen echter ook de belangen van derden moeten worden meegewogen.In geval de aanbieder zou weigeren om gevolg te geven aan een verzoek
om kennisneming of correctie van gegevens, dan staat aan de betrokkene de
mogelijkheid open om zich tot de rechtbank te wenden met het verzoek de verantwoordelijke
te bevelen alsnog een dergelijk verzoek toe te wijzen (artikel 46, eerste
lid, WBP). Daarnaast bestaat de mogelijkheid van schadevergoeding (artikel
49, derde lid, WBP). Ook kan de betrokkene zich tot het College bescherming
persoonsgegevens wenden met het verzoek te bemiddelen of te adviseren in zijn
geschil met de aanbieder (artikel 47, eerste lid, WBP).Het toezicht op de bewaring van de persoonsgegevens door de aanbieders
is in handen van de Minister van Economische Zaken en het College bescherming
persoonsgegevens (CBP). Dit is in paragraaf 2.7 toegelicht. Voor een
adequate handhaving van de naleving van het bepaalde in de artikelen 11.5,
11.5a en 11.13 van hoofdstuk 11 en de bepalingen van hoofdstuk 13 van de Telecommunicatiewet
staat de Minister van Economische Zaken een uitgebreid instrumentarium ter
beschikking. Hieronder vallen de bevoegdheid tot het toepassen van bestuursdwang
(artikel 15.2 Tw) en het opleggen van een bestuurlijke boete (artikel 15.4
Tw). Het College bescherming persoonsgegevens beschikt over verschillende
bevoegdheden tot handhaving van de bij of krachtens de WBP gestelde verplichtingen,
waaronder de bevoegdheid tot het betreden van een woning zonder toestemming
van de bewoner (artikel 61, tweede lid, WBP) en de toepassing
van bestuursdwang ter handhaving van de bij of krachtens de WBP gestelde verplichtingen
(artikel 66 WBP).De verwerking van de te bewaren gegevens door de aanbieders zelf dient
te worden onderscheiden van de verdere verwerking van de bewaarde gegevens
door de instanties, die wettelijk bevoegd zijn om een vordering of een verzoek
tot het verstrekken van die gegevens te richten aan de aanbieders. Ingeval
de bewaarde gegevens aan die instanties worden verstrekt dan zijn andere wettelijke
regimes van toepassing op de verdere verwerking van de gegevens. De Wet politieregisters
geeft regels voor de gegevensverwerking door de politie (en de Koninklijke
marechaussee) met het oog op de uitvoering van de politietaak. Deze regels
hebben onder meer betrekking op de noodzakelijkheid, rechtmatigheid en veiligheid
van de gegevensverwerking, de doelbinding, de toegang tot de gegevens, de
verstrekking van politiegegevens aan derden en de verwerkingstermijnen. De
Wet politieregisters kent aan de belanghebbende het recht toe op kennisneming
en verbetering van de gegevens die in een politieregister zijn opgenomen,
met het oog op de uitvoering van de politietaak. Wel geldt dat een verzoek
om kennisneming kan worden geweigerd voor zover dit noodzakelijk is voor een
goede uitvoering van de politietaak dan wel indien gewichtige belangen van
derden daartoe noodzaken (artikel 21, eerste lid, Wpolr). Het College bescherming
persoonsgegevens oefent toezicht uit op de naleving van het bij of krachtens
de wet bepaalde. Het wetsvoorstel politiegegevens, dat thans bij de Eerste
Kamer der Staten-Generaal aanhangig is (Kamerstukken II, 2005–2006,
30 327, nr. 2) en dat naar verwachting begin 2008 in werking zal treden,
kent een soortgelijke regeling als de Wet politieregisters. Indien de bewaarde
gegevens worden verwerkt door of ten behoeve van de Algemene Inlichtingen-
en Veiligheidsdienst als bedoeld in de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
2002, is de Wet bescherming persoonsgegevens niet van toepassing. In artikel
2 van de Wet bescherming persoonsgegevens zijn dergelijke verwerkingen namelijk
van de toepassing van die wet uitgezonderd. Dat heeft een aantal consequenties.
Zo zijn bijvoorbeeld de in de WBP toegekende rechten voor de betrokkene –
zoals bijvoorbeeld neergelegd in artikel 35 – niet van toepassing, hetgeen
onder meer inhoudt dat de aanbieder nimmer mededeling mag doen van het feit
of hij gegevens heeft verstrekt aan de AIVD of MIVD en welke gegevens het
betreft; zou hij dit wel doen dan overtreedt hij de in artikel 85 van de Wiv
2002 neergelegde geheimhoudingsplicht. Daarnaast is met betrekking tot verwerkingen
als hier bedoeld niet het College bescherming persoonsgegevens het competente
toezichtorgaan, maar de in de Wiv 2002 geregelde onafhankelijke commissie
van toezicht betreffende de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Voor de
door de diensten verwerkte gegevens, derhalve ook de gegevens die van de aanbieders
zijn verkregen, biedt de Wiv 2002 een uitputtende regeling. In de hoofdstukken
3 en 4 van deze wet worden regels gegeven voor de verwerking van gegevens
door de diensten en het recht op kennisneming van door of ten behoeve van
de diensten verwerkte gegevens. De Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
2002 kent een ieder het recht toe op kennisneming van de hem betreffende persoonsgegevens die
door of ten behoeve van een dienst zijn verwerkt (artikel 47 Wiv 2002). Wel
kan de kennisneming worden geweigerd, onder meer indien de gegevensverwerking
minder dan vijf jaar geleden heeft plaatsgevonden (artikel 53, eerste lid,
Wiv 2002). Het recht op kennisneming geldt ook voor andere gegevens dan persoonsgegevens
(artikel 51 Wiv 2002). Op een verzoek daartoe zijn afzonderlijke weigeringsgronden
van toepassing (artikel 55 Wiv 2002). De Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
2002 voorziet in een wettelijke regeling van het toezicht op de taakuitvoering
door de diensten. Er is een onafhankelijke commissie van toezicht die beschikt
over uitgebreide wettelijke bevoegdheden ten behoeve van een goede taakuitvoering,
zoalshet oproepen van getuigen en het betreden van plaatsen zonder
toestemming van de rechthebbende, met uitzondering van de woning (artikelen
64, eerste lid, 74, eerste lid en 77 Wiv 2002). De commissie van toezicht
oefent tevens het toezicht uit op de gegevensverwerking door de diensten.
De commissie brengt ieder een jaar een openbaar verslag uit van zijn werkzaamheden
(artikel 80, eerste lid, Wiv 2002). Tenslotte kan een ieder bij de Nationale
ombudsman een klacht indienen over het optreden of vermeende optreden van
de diensten jegens een natuurlijke of rechtspersoon (artikel 83, eerste lid,
Wiv 2002). De Nationale ombudsman deelt zijn oordeel over de klacht mede aan
de betrokken Minister, die de ombudsman binnen zes weken op de hoogte stelt
van de gevolgen die hij aan het oordeel verbindt. Ook de commissie van toezicht
wordt hiervan in kennis gesteld (artikel 84, eerste, derde en vierde lid,
Wiv 2002).Indien de bewaarde gegevens door het openbaar ministerie in een strafzaak
worden gebruikt dan is de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens
(WJSG) van toepassing op de gegevensverwerking. Ook deze wet kent de nodige
waarborgen op het gebied van de rechtsbescherming, waaronder het recht van
de betrokkene op kennisneming en verbetering van de hem betreffende strafvorderlijke
gegevens (artikel 39i, eerste lid, en 39m, eerste lid, WJSG). Het College
bescherming persoonsgegevens is belast met het toezicht (artikel 27, eerste
lid, WJSG).6. De situatie in de andere EU-lidstatenIn paragraaf 6.1. zal een kort overzicht worden gegeven van de wijze
waarop in andere EU-lidstaten tot nu toe uitvoering is gegeven aan de richtlijn
dataretentie. Dit betreft tot nu toe alleen Duitsland, Frankrijk en Denemarken.
De andere lidstaten hebben ofwel wetgeving in voorbereiding naar aanleiding
van de richtlijn dataretentie, ofwel hebben op nationaal niveau reeds regels
over de bewaarplicht voor telecommunicatiegegevens. Van die laatstgenoemde
lidstaten is thans nog niet bekend in hoeverre de richtlijn aanleiding zal
geven tot aanpassing van die regels. Van die lidstaten wordt in paragraaf 6.2.
kort de thans bestaande situatie geschetst, in afwachting van eventuele nadere
maatregelen ter implementatie van de richtlijn dataretentie.6.1. De lidstaten die inmiddels wettelijke regels
hebben opgesteld ter implementatie van de richtlijn dataretentieIn Duitsland is een wetsvoorstel aanhangig dat voorziet in een nieuwe
regeling in het Duitse wetboek van Strafvordering («Strafprozesordnung»)
voor het aftappen van telecommunicatie en de inzet van andere heimelijke opsporingsmethoden.
De implementatie van de richtlijn dataretentie is deels meegenomen in dit
wetsvoorstel. Daarnaast wordt de Duitse Telecommunicatiewet («Telekommunikationsgesetz»)
gewijzigd.De aanbieders zijn verplicht om de in de richtlijn aangewezen telecommunicatiegegevens
te bewaren. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen verkeersgegevens (artikel
110a, eerste lid, TKG) en abonnee- of gebruikersgegevens (artikel 111, eerste
lid, TKG). De te bewaren gegevens zijn in de Duitse Telecommunicatiewet opgesomd,
daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen diensten op het gebied van telefonie
(inclusief mobiele en internettelefonie), e-mail en toegang tot het internet
(artikel 110a, tweede, derde en vierde lid, TKG). De bewaartermijn bedraagt
zes maanden. De aanbieders zijn verplicht de bewaarde gegevens onverwijld
ter beschikking te stellen aan de bevoegde autoriteiten ten behoeve van de
vervolging van strafbare feiten (artikel 110b, eerste lid, TKG). De vraag
in hoeverre de gegevens voor andere doelen – bijvoorbeeld het voorkomen
van gevaar of de veiligheidsdiensten – moet nog worden besproken (voetnoot
1 bij artikel 110b TKG). De toegang tot de bewaarde gegevens
is geregeld in het Duitse wetboek van Strafvordering. Ingeval van verdenking
dat een persoon een strafbaar feit van aanzienlijke betekenis («erheblicher
bedeutung») heeft gepleegd, heeft gepoogd te begaan of heeft voorbereid
door middel van een strafbaar feit of ingeval een persoon een strafbaar feit
door middel van telecommunicatie heeft gepleegd kunnen verkeersgegevens worden
gevorderd. In dit laatste geval geldt een extra subsidiariteiseis.Het wetsvoorstel voorziet niet in schadeloossstelling van de aanbieders.
Opgemerkt wordt dat de investeringskosten minder omvangrijk zullen zijn dan
aanvankelijk, tijdens de onderhandelingen over de richtlijn, te vrezen was.
Daarbij wordt er op gewezen dat de concrete investeringsbehoefte niet eenvoudig
vast te stellen zal zijn, mede vanwege de dynamiek op de telecommunicatiemarkt.
Te verwachten is dat de betreffende ondernemingen de kosten in hun prijsstelling
zullen incalculeren en dit aan hun klanten zullen doorberekenen. Voor een
grote Duitse telecomaanbieder, met een omzet van 60 miljard euro, zou de bewaarplicht
op jaarbasis ongeveer 700.00 euro aan extra kosten met zich mee kunnen brengen,
oftewel 0 00116% van de jaaromzet. In afzonderlijke gevallen kan
aan de aanbieders een vergoeding worden verstrekt op grond van de zogenaamde
Justitievergoedings- en schadeloosstellingswet (JVEG). Thans geldt een vergoeding
van 17 euro per uur voor de verstrekking van verkeersgegevens, waarbij er
van wordt uitgegaan dat ieder verzoek om verstrekking een uur verwerkingstijd
met zich meebrengt. Deze regeling wordt thans herzien, een ontwerp daarvoor
zal binnenkort aan het Duitse parlement worden voorgelegd.In Frankrijk is op 24 maart 2006 een nieuw artikel toegevoegd aan
de Code des postes et des communications électroniques. Op grond van
dit artikel kunnen de daartoe aangewezen opsporingsambtenaren van de politie
en gendarmerie gegevens van aanbieders vragen ten behoeve van de voorkoming
van terroristische daden. Met het decreet van 24 maart 2006 zijn de aanbieders
verplicht om bepaalde categorieën van gegevens rond elektronische communicatie
te bewaren ten behoeve van het opsporen, ontdekken en vervolgen van strafbare
feiten. De bewaartermijn bedraagt één jaar. Het decreet voorziet
niet in de vergoeding aan de aanbieders van de gemaakte kosten met betrekking
tot de levering van deze gegevens. Dit is vastgesteld in een Besluit van de
minister van Economie, Financiën en Industrie en de minister van Justitie,
van 22 augustus 2006. Dit besluit is van toepassing op de aanbieders
van telefonie, met de aanbieders van internetdiensten wordt nog overleg gevoerd.
In dit besluit zal onderscheid worden gemaakt tussen tarieven die van toepassing
zijn voor verschillende categorieën van gegevens.Denemarken heeft een uitvoeringsregeling («Executive Order»)
opgesteld over de bewaring van verkeersgegevens door de aanbieders van elektronische
communicatienetwerken of -diensten. De uitvoeringsregeling is gebaseerd op
de Wet op de rechtsbedeling («Administration of Justice Act»)
en zal op 15 september 2007 in werking treden. Op basis van deze regeling
zijn de aanbieders van elektronische communicatienetwerken of -diensten verplicht
een lijst van verkeersgegevens te bewaren, op zodanige wijze dat deze gegevens
kunnen worden gebruikt ten behoeve van onderzoek naar en vervolging van strafbare
feiten. De te bewaren gegevens zijn in de artikelen 4 en 5 van de uitvoeringsregeling
opgesomd; daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen diensten op het gebied
van telefonie, toegang tot het internet en e-mail. De bewaartermijn bedraagt één
jaar. De Deense wet biedt de aanbieders de mogelijkheid om de bewaring en
opslag van de gegevens te laten uitvoeren door een andere aanbieder of een
derde partij (artikel 8). De door de aanbieders te maken kosten om aan de
bewaarplicht te voldoen, worden niet vergoed. Wel kunnen de aanbieders aanspraak
maken op een vergoeding wanneer door de bevoegde autoriteiten
wordt gevraagd om verstrekking van de bewaarde gegevens.6.2. De lidstaten die reeds regelgeving hebben maar
waarvan nog niet bekend is in hoeverre uitvoering van de richtlijn dataretentie
tot aanpassing daarvan zal leidenIn de Engelse Code of practice, behorend bij de Regulation of Investigatory
Powers Act 2000, wordt aangegeven welke personen en instanties onder welke
voorwaarden communicatiegegevens moeten kunnen verkrijgen. De Code kent verschillende
bewaartermijnen voor verschillende categorieën van gegevens. Abonnee-
en telefoniegegevens moeten voor een periode van twaalf maanden worden bewaard,
voor SMS-, EMS-, email- en bepaalde internet gegevens geldt een bewaartermijn
van zes maanden. Daarnaast worden, anders dan in de richtlijn dataretentie,
voorzien in een verplichting tot bewaring van gegevens over websurfgedrag
(vier dagen). Op grond van artikel 106 van de Anti-terrorisme, misdaad en
veiligheidswet 2001 («Anti-terrorism, Crime and Security Act»)
en artikel 24 van de Regeling voor onderzoeksbevoegdheden 2000 («Regulation
of Investigatory owers Act») geldt een verplichting voor de regering
om te voorzien in een passende vergoeding («appropriate contributions»).In Ierland is in de Criminal Justice (Terrorist Offences) Act 2005 een
bepaling (artikel 63) opgenomen dat de bevoegde autoriteit, de zogenaamde
Garda Commissioner, een aanbieder kan verzoeken om verkeers- en locatiegegevens
met betrekking tot telefonie te bewaren voor een periode van drie jaar, ten
behoeve van de veiligheid van de staat of de voorkoming, het onderzoek of
vervolgen van strafbare feiten. Tevens is een regeling opgenomen (artikel
64) omtrent de autoriteiten die bevoegd zijn tot toegang tot de bewaarde gegevens
en de daarbij geldende voorwaarden.Italië kent sinds 2003 een bewaarplicht voor telefoniedata van vierentwintig
maanden, met een verlengingsmogelijkheid van vierentwintig maanden en voor
internetdata een bewaarplicht van zes maanden, met een verlengingsmogelijkheid
van zes maanden. In juli 2005 is het besluit genomen om alle verkeersgegevens,
inclusief internetdata, te bewaren tot 31 december 2007. Italië
heeft op dit moment een wetsvoorstel in voorbereiding dat voorziet in de verplichting
automatisch opgeslagen gegevens te vernietigen. In dit wetsvoorstel wordt
het principe gehanteerd dat automatisch verzamelde gegevens niet langer mogen
worden bewaard dan noodzakelijk voor het doel waarvoor ze zijn opgeslagen.7. BedrijfseffectenDe berekeningen van de lasten voor het bedrijfsleven zijn gebaseerd op
de bevindingen uit het onderzoek door VKA. De kostenberekeningen op basis
van de rapportage van VKA dienen gezien te worden als aanduidingen in «orde
van grootte». Volgens de methode voor het berekenen van de nalevingskosten
zouden de kosten, die de aanbieders thans al maken voor het bewaren van gegevens
voor eigen bedrijfsdoeleinden, van de door VKA gepresenteerde kosten dienen
te worden afgetrokken. Over de hoogte van deze kosten is door de aanbieders
echter geen informatie verschaft. Voor de berekeningen is dan ook uit gegaan
van een zogenaamde «green field» situatie, dat wil zeggen dat
de te bewaren gegevens door de aanbieders thans niet ten behoeve van de eigen
bedrijfsdoeleinden worden opgeslagen. De werkelijke meerkosten zullen daarom
lager uitvallen.Het wetsvoorstel is van toepassing op ongeveer driehonderd aanbieders
van openbare telecommunicatiediensten en -netwerken. De kosten die deze bedrijven
zullen maken om aan de verplichting tot het bewaren en beschikbaar stellen
van de specifieke gegevens te kunnen voldoen verschillen sterk naar gelang
de wijze waarop hun bedrijfsvoering is ingericht. In het algemeen zullen de
kosten voor deze bedrijven gerelateerd zijn aan:– de opslag van de gegevens;– de investeringen die benodigd zijn om de gegevens te ontsluiten;– de kosten van het beheer van de systemen, en;– het beschikbaar maken en stellen van de gegevens ten behoeve van
de behoeftestellers.Voor de hoogte van de kosten is met name van belang of op onderdelen in
het bewaar- en bevragingsproces automatisering zal worden toegepast. In de
voorgestelde optie van decentrale opslag en beantwoording door de aanbieder
bestaat voor elke aanbieder de mogelijkheid om op basis van bedrijfsmatige
overwegingen al dan niet te kiezen voor automatisering. Uit het door VKA gehouden
veldonderzoek bij de aanbieders is naar voren gekomen dat in het algemeen
de verwachting is dat een aanbieder die meer dan twee vragen om verkeersgegevens
per dag krijgt van de behoeftestellers zeer waarschijnlijk het proces van
bevraging op de één of andere manier gaat automatiseren. In
het rapport van VKA is daarom uitgegaan van automatisering van de bevraging.
Desgevraagd heeft VKA alsnog opgave gedaan van de situatie waarbij er geen
of minder sprake is van automatisering van de bevraging. In dat geval nemen
weliswaar de investeringskosten aanzienlijk af, tot circa 25%, doch
als gevolg van arbeidsintensiviteit nemen de personele kosten met ongeveer
een factor 3 toe. De totale kosten voor het bedrijfsleven zouden daarmee substantieel
hoger uitkomen dan in geval van automatisering. Voor de rekenkundige modellering
van de kosten voor de aanbieders op nationaal niveau is een vertaling gemaakt
van de markt waarbij een indeling is gemaakt van grote aanbieders met een
gemiddeld aantal accounts van 5 miljoen, middelgrote aanbieders met een gemiddeld
aantal accounts van 0,5 miljoen en kleine aanbieders met een gemiddeld aantal
accounts van duizend. Voor de automatisering van bewaren en bevragen wordt
rekening gehouden met de grote en middelgrote aanbieders. De verwachting is
dat voor kleine aanbieders de automatisering veel minder interessant zal zijn.
Voor deze categorie van aanbieders zullen de kosten voor de aanschaf van zoekmachines
immers mogelijk niet opwegen tegen de kosten van handmatige bevraging. Het
rekenmodel is op een totaal van 280 aanbieders geëxtrapoleerd naar kosten
op jaarbasis.Bij de voorgestelde decentrale opslag, en bij een bewaartermijn van 18
maanden, bedragen de investeringskosten voor het bedrijfsleven € 82
mln. Op termijn zullen vervangingsinvesteringen in hard- en software moeten
worden gedaan. VKA heeft bij de berekeningen een inschatting gemaakt van de
kosten voor de eerste vijf jaar. Indien we eenzelfde afschrijvingstermijn
hanteren bedragen de jaarlijkse kosten van investeringen ongeveer € 16
mln. De operationele kosten bedragen aanvankelijk € 12 mln per jaar,
maar zullen door een verwachte toename in het bevragingsvolume uiteindelijk
uitkomen op 20 miljoen Euro per jaar.Het onderzoek van VKA geeft ook informatie over de verdeling naar grote
en kleine bedrijven in relatie tot de draagkracht. In de berekeningen van
VKA is uitgegaan van 5 grote aanbieders (gemiddeld 5 000 000 accounts),
20 middelgrote aanbieders (gemiddeld 500 000 accounts) en 255 kleine
aanbieders, met een gemiddeld aantal accounts van 1000. Het kostenaandeel
van deze kleine aanbieders bedraagt circa 2% van de totale kosten.
Voor de kleine aanbieders betekent dit ongeveer € 1,6 mln aan investeringen. Verdeeld over het totaal van kleine aanbieders betekent
dit een financiële last van € 6 500 aan investeringen
per kleine aanbieder.Door VKA is aangegeven dat waarschijnlijk is dat voor de groep van kleine
aanbieders investeringen van meer dan € 10 000,– een
probleem vormen. De hiervoor aangegeven financiële last voor de kleine
aanbieders van 6500 euro per aanbieder blijft onder die grens. Aangetekend
zij dat het hier om gemiddelden gaat. Het valt niet uit te sluiten dat individuele
bedrijven een zwaardere last zullen ondervinden indien zij overgaan tot automatisering.
Omdat het volume aan bevragingen bij deze categorie van kleine aanbieders
aanzienlijk lager zal liggen dan bij de grote en middelgrote aanbieders zal
een deel van de kleine aanbieders in de praktijk kiezen voor handmatige bevraging
van de gegevens. Voor de grote en middelgrote bedrijven, waarvan de groten
een miljardenomzet kennen, zullen de kosten relatief minder zwaar drukken.Met de gegevens van VKA kan ook berekend worden wat de verschillen in
kosten zijn van verschillende bewaartermijnen. De kosten die direct door de
bewaartermijn worden beïnvloed hangen samen met de opslag van de gegevens,
dus de benodigde disks, en de daarmee samenhangende besturingslogica. Iedere
verlenging van de bewaartermijn met zes maanden betekent dat de investeringskosten
naar verwachting stijgen met 7 miljoen euro en de operationele kosten met
ongeveer € 100 000,–. Bij de voorgestelde bewaartermijn
van achttien maanden zijn de investeringskosten € 14 mln. hoger
dan bij de minimumvariant van 6 maanden. De operationele kosten vallen € 200 000
per jaar hoger uit.In het totaal van de kostenberekeningen zitten vervat de kosten die gemoeid
zijn met het bewaren van locatiegegevens. Deze gegevens worden bewaard ten
behoeve van het kunnen verrichten van de zogenaamde bestandsanalyse zoals
beschreven in paragraaf 2.4. Het bewaren van de locatiegegevens volgt
niet rechtstreeks uit de richtlijn. De verplichting tot het bewaren van deze
gegevens bestaat reeds en is neergelegd in artikel 13.4 tweede lid van de
Telecommunicatiewet. De noodzaak tot het verrichten van een bestandsanalyse
doet zich voor wanneer de identificerende gegevens over een gebruiker van
telecommunicatie bij de aanbieder niet zijn geregistreerd, bijvoorbeeld bij
prepaid telefonie. Het betreft hier overigens geen andere gegevens dan die
welke bewaard worden bij elke vorm van mobiele telefonie. De kosten voor het
langer bewaren van de locatiegegevens van drie, volgens de huidige verplichting,
naar achttien maanden zitten vervat in de totale investeringen en operationele
kosten. Het precieze aandeel van het bewaren van locatiegegevens in het geheel
van de gegevens voor telefonie en internet en e-mail is niet bekend. Op basis
van berekeningen van VKA naar de benodigde opslagcapaciteit is wel indicatief
de verhouding aan te geven tussen de benodigde opslagcapaciteit voor het geheel van
de gegevens en die van mobiele telefonie waarvan onder andere prepaid telefonie
deel uitmaakt. Volgens VKA komt de totale omvang van de benodigde database
voor de opslag van verkeersgegevens uit op 365 terabyte. Het aandeel van de
mobiele telefonie daarin is 5 terabyte. Gesteld dat prepaid telefonie een
aandeel heeft van 40% van de totale mobiele telefonie (bron KPN), dan
bedraagt het aandeel voor het bewaren van locatiegegevens ongeveer 0,5%
van de totale opslagcapaciteit voor de gehele sector. De meerkosten bij de
investeringen komen daarbij op € 400 000, en bij de operationele
kosten op € 100 000. Deze kosten worden gedragen door een beperkt
aantal grote aanbieders in de mobiele telefonie.Opgemerkt moet worden dat in de berekening van VKA vanwege de beperkte
beschikbaarheid van gegevens geen rekening kon worden gehouden met het feit
dat thans NAW- en verkeersgegevens ook worden bewaard, namelijk voor bedrijfsdoeleinden.
Ook thans worden deze gegevens bevraagd door opsporingsinstanties.
Tevens is in de berekeningen geen rekening gehouden met de financiële
vergoeding die op grond van de in artikel 13.6 van de Telecommunicatiewet
bedoelde ministeriële regeling aan de aanbieder wordt verstrekt in geval
van het op vordering van de bevoegde autoriteit verstrekken van gegevens.
De werkelijke investeringen en operationele kosten zullen derhalve naar alle
waarschijnlijkheid lager uitvallen dan in de «green field» berekeningen
van VKA.De investerings-, exploitatie- en onderhoudskosten voor technische voorzieningen
die door de aanbieders worden gemaakt teneinde te kunnen voldoen aan de verplichtingen
van hoofdstuk 13 van de Telecommunicatiewet moeten als nalevingskosten worden
aangemerkt en niet als administratieve lasten. De informatie betreft hier
namelijk geen gedragingen van de bedrijven zelf ten aanzien van een maatschappelijk
relevante norm, zoals de definitie van administratieve lasten stelt. Dit geldt
ook voor de investerings-, exploitatie- en onderhoudskosten die de aanbieders
maken om te kunnen voldoen aan de verplichting tot het bewaren en beschikbaar
hebben van gegevens als bedoeld in het wetsvoorstel. Hiervoor geldt hetzelfde
uitgangspunt als voor het beschikbaar maken en stellen van de gebruikersgegevens
als bedoeld in het Besluit verstrekking gegevens telecommunicatie, als gewijzigd
bij Besluit van 13 september 20061. De gemaakte
kosten moeten gezien worden als overige nalevingskosten.Op de bewaartermijnen die worden gehanteerd in andere landen wordt ingegaan
in paragraaf 6. Daaruit blijkt dat de situatie, voorzover bekend, zeer
divers is en wordt ingegeven door aspecten die specifiek zijn voor het betreffende
land. Voor Nederland is de gekozen bewaartermijn voornamelijk gerelateerd
aan de periode in de rechtsgang waarbinnen verkeersgegevens een belangrijke
rol kunnen spelen in het richting geven aan het opsporingsonderzoek en de
bewijsvoering ter zitting. Zie hiervoor ook paragraaf 2.3.Het toezicht op de juiste naleving van de bewaarplicht wordt in lagere
regelgeving uitgewerkt. Het is daarom nu slechts mogelijk om zeer indicatief
aan te geven wat de toezichtslasten zullen zijn. Naar verwachting zal een
aanbieder die zich aan de wet houdt ongeveer eens in de drie jaar een bezoek
krijgen van AT van waarschijnlijk ongeveer een halve dag. Ervan uitgaande
dat het bedrijf 1 persoon zal inzetten om AT te woord te staan komt dit
bij 300 aanbieders neer op 50 mandagen per jaar, oftwel ongeveer een kwart
fte. Uitgaande van € 100 000 per fte zouden de jaarlijkse toezichtslasten
ongeveer € 25 000, oftewel € 250 per bezocht bedrijf.
Indien een bedrijf in gebreke blijft kunnen de toezichtskosten uiteraard hoger
uitvallen.De richtlijn dataretentie bevat geen specifieke regels over de kosten
die voortvloeien uit de verplichtingen van de richtlijn en die samenhangen
met het bewaren van de gegevens door de aanbieders.De Telecommunicatiewet kent een regeling voor de vergoeding van de kosten
die door de aanbieders worden gemaakt bij het voldoen aan verzoeken van politie
en justitie en de inlichtingen- en veiligheidsdiensten2. Op grond van artikel 13.6, eerste lid, van de Telecommunicatiewet
moeten de aanbieders zelf de investeringskosten dragen die nodig zijn om te
kunnen voldoen aan de verplichtingen die voortvloeien uit hoofdstuk 13 evenals
de kosten van exploitatie en onderhoud. De personeelskosten en administratiekosten
die rechtstreeks voortvloeien uit het voldoen aan een bevoegd gegeven last,
worden vergoed uit ’s Rijks kas (artikel 13.6, tweede lid, Tw).Aangezien voorgesteld wordt om het toezicht aan de Minister van Economische
Zaken op te dragen zullen de kosten hiervan ook binnen de begroting van de
Minister van Economische Zaken worden opgevangen. Zodra op basis van nadere
regels meer duidelijkheid bestaat over de vraag welke aspecten voor het toezicht
op de naleving van belang zijn, zal een inschatting gemaakt kunnen worden
van de hiermee gemoeide kosten. Vooralsnog wordt uitgegaan van twee fte aan
extra toezicht.8. De adviezen over het wetsvoorstel1Het openbaar ministerie, de politie – verenigd in het Nederlands
Politie Instituut (NPI) – het College bescherming persoonsgegevens (CBP),
de OPTA en de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) zijn om advies gevraagd
over het wetsvoorstel. Het wetsvoorstel is tevens voorgelegd aan het Adviescollege
toetsing administratieve lasten (Actal). Daarnaast is het wetsvoorstel gepubliceerd
op de website van het Ministerie van Economische Zaken en is een ieder gedurende
een termijn van vier weken in de gelegenheid gesteld een reactie in te brengen.Naar aanleiding van de publieke consultatie op de website hebben een aantal
partijen gereageerd. De aanbieders van openbare telecommunicatienetwerken
en -diensten hebben een gezamenlijke reactie opgesteld, deze is ondertekend
door CAIW Holding B.V., Essent Labelcom B.V., KPN B.V., Multikabel B.V., Orange
Nederland N.V., partijen verenigd in ACT (bbned N.V., BT Nederland N.V., COLT
Telecom B.V., Orange Nederland Breedband B.V., Priority Telecom Netherlands
B.V., Verizon Nederland B.V., Versatel Nederland B.V.), T-Mobile Netherlands
B.V., Stichting NBIP, UPC Nederland N.V., Vodafone Libertel N.V., XS4ALL Internet
B.V. en Zeelandnet B.V. De Associatie van Actieve Telecomoperators (ACT),
waarvan de leden hierboven zijn vermeld, heeft aanvullend tevens een eigen
schriftelijke reactie ingezonden. Tenslotte heeft de branchevereniging van
de IT-, Telecom- en Office en Internetbedrijven in Nederland (ICT-Office)
een schriftelijke reactie ingezonden.De gezamenlijke aanbieders hebben hun bezorgdheid uitgesproken over het
wetsvoorstel, in het bijzonder ten aanzien van de reikwijdte van de toekomstige
verplichtingen van de aanbieders, de verdeling van de met het wetsvoorstel
samenhangende lasten en de verhouding tussen het wetsvoorstel en de Wet bescherming
persoonsgegevens (WBP). De ACT meent dat een aantal essentiële onderwerpen
in het wetsvoorstel niet zijn geregeld, dat de financiële consequenties
en de administratieve lasten van het wetsvoorstel een zware en onaanvaardbare
last op de telecomsector leggen, dat de duur van de bewaartermijn onvoldoende
is onderbouwd en dat de conclusies van het onderzoek, dat de basis vormt voor
de gekozen implementatieoptie, door de aanbieders niet worden gedragen. De
Nederlandse politie wijst op het belang van een uniforme bewaartermijn voor
de maximalisering van het rendement van de te bewaren gegevens en is verheugd
dat er nu een wetsvoorstel ligt. Het College van procureurs-generaal heeft
met belangstelling kennis genomen van het wetsvoorstel en maakt een aantal
opmerkingen. De in de adviezen aan de orde gestelde punten komen hieronder
nader aan de orde.De bewaartermijnHet CBP, het Actal, de aanbieders, ICT-office en de NOvA plaatsen kritische
kanttekeningen bij de voorgestelde bewaartermijn van achttien maanden. Door
het openbaar ministerie en de politie wordt de voorgestelde bewaartermijn
als mimimaal ervaren. Zowel het CBP, de aanbieders als ICT-Office spreken
van een onverwachte verlenging van de verwachte bewaartermijn van twaalf naar
achttien maanden. Het CBP acht de onderbouwing van de noodzaak
van een bewaartermijn van achttien maanden in de memorie van toelichting niet
voldoende. Het CBP meent dat een zelfstandige toetsing van de nationale bewaartermijn
aan de vereisten van artikel 8 EVRM leidt tot een geharmoniseerde minimale
toepassing van de bepalingen van de richtlijn met een bewaartermijn die zo
min mogelijk afwijkt van het oorspronkelijke doel waarvoor de gegevens door
de aanbieders worden opgeslagen. Naar het oordeel van het CBP biedt het onderzoek
van de Erasmus Universiteit onvoldoende bewijs van de noodzaak van een langere
bewaartermijn dan gehanteerd in de huidige praktijk, waarin aanbieders verkeersgegevens
voor hun eigen bedrijfsvoering bewaren. Ook met de door de Erasmus Universiteit
aanbevolen bewaartermijn van één jaar is nog niet voldaan aan
het noodzakelijkheidscriterium van artikel 8 EVRM. Mede gelet op de in andere
lidstaten gekozen bewaartermijnen meent het CBP dat Nederland zou moeten volstaan
met de minimaal verplichte bewaartermijn van zes maanden. Het Actal, de aanbieders
en de NOvA plaatsen kanttekeningen bij de door de onderzoekers van de Erasmus
Universiteit aanbevolen termijn van twaalf maanden en geven de voorkeur aan
een bewaartermijn niet langer dan zes maanden. Het College van procureurs-generaal
wijst er op dat het onderzoek van de Erasmus Universiteit zich voornamelijk
richtte op het opsporingsonderzoek. Ook tijdens het onderzoek ter terechtzitting
kan het noodzakelijk zijn te beschikken over de bewaarde gegevens. Mede gelet
op de mogelijkheid dat de rechter in hoger beroep nader onderzoek kan gelasten
is de voorgestelde bewaartermijn naar het oordeel van het college niets te
lang. De Raad van Hoofdcommissarissen wijst er op dat de richtlijn ruimte
biedt voor een bewaartermijn van vierentwintig maanden. Vooral in het kader van
onderzoeken naar terrorisme en zware georganiseerde criminaliteit is een termijn
van vijf jaar nodig. Voor de zogenoemde «cold cases» is een termijn
van vijf jaar zelfs nog te gering. Vanuit het oogpunt van een veiliger samenleving
en een succesvolle opsporing adviseert de politie een bewaartermijn van tenminste
vierentwintig maanden vast te stellen.Deze adviezen geven geen aanleiding tot aanpassing van de in het wetsvoorstel
opgenomen bewaartermijn. Wel is paragraaf 2.3 aangevuld met een nadere
onderbouwing van de gekozen bewaartermijn. Daarbij is nader ingegaan op de
in de adviezen aangedragen argumenten.De te bewaren gegevensDe aanbieders, de ACT, het CBP en ICT-Office stellen vast dat de lijst
van de te bewaren gegevens wordt geregeld bij algemene maatregel van bestuur
en bepleiten om de te bewaren gegevens in de wet vast te leggen. Het CBP wijst
daarvoor op het voorbeeld van het Duitse wetsvoorstel (paragraaf 6:1).
De politie wijst er op dat de overige gegevens rond internet en internettoegang,
zoals websurfgedrag, bedrijfse-mail, e-maildiensten als Hotmail en hostingdiensten
niet onder de reikwijdte van de richtlijn vallen. Betreurd wordt dat voor
de totstandkoming van dit wetsvoorstel geen nader onderzoek is gedaan naar
het bewaren van verkeersgegevens betreffende inkomende en uitgaande IP-paketten.Naar aanleiding van deze adviezen is tegemoet gekomen aan het bezwaar
dat een aanzienlijk deel van de verplichtingen voor de aanbieders wordt vastgelegd
in lagere regelgeving. Daartoe is de lijst van de te bewaren gegevens opgenomen
in een bijlage, behorend bij de Telecommunicatiewet. Daarmee wordt, overeenkomstig
de wens van de adviesorganen, bij wet in formele zin de nodige duidelijkheid
geboden over de vraag welke gegevens onder de bewaarplicht vallen. Tevens
wordt hiermee de helderheid en overzichtelijkheid van de Telecommunicatiewet
gehandhaafd. De bewaring van andere gegevens met betrekking tot internetcommunicatie,
zoals bepleit door de politie, valt buiten het kader van de richtlijn
dataretentie en daarmee buiten dit wetsvoorstel, dat strekt tot implementatie
van de richtlijn.De verplichting tot bewaring van locatiegegevensHet CBP, de aanbieders en het Actal zijn van mening dat met de verplichting
tot bewaring van locatiegegevens tijdens de communicatie buiten de reikwijdte
van de richtlijn wordt getreden. Het CBP wijst er op dat het Besluit bijzondere
vergaring nummergegevens geen vergaarplicht omvat en geen verplichting schept
voor de aanbieders om de locatiegegevens tijdens de communicatie voor een
periode van drie maanden te bewaren. Ook de aanbieders menen dat locatiegegevens
gedurende de communicatie op grond van het eerdergenoemde besluit niet bewaard
hoeven te worden. Tevens geldt dat een aanbieder alleen die gegevens hoeft
te bewaren die hij verwerkt. Het Actal stelt vast dat met name de kosten die
zijn verbonden aan de verlenging van de bewaartermijn voor de opslag van de
locatiegegevens bij mobiel telefoonverkeer – van drie tot achttien maanden –
niet apart zijn gekwantificeerd en afgewogen tegen de baten van de uitbreiding,
en adviseert hier alsnog zorg voor te dragen.Naar aanleiding van deze adviezen kan worden opgemerkt dat de richtlijn
dataretentie de lidstaten verplicht tot bewaring van bepaalde gegevens over
de abonnee of de geregistreerde gebruiker. Dit betreffen namen en adressen.
Deze gegevens zijn nodig om de identiteit van personen, die betrokken zijn
bij telecommunicatieverkeer, te kunnen achterhalen. De identiteit van de gebruiker
van prepaid cards wordt in Nederland echter, anders dan in sommige andere
lidstaten van de Unie, niet geregistreerd. Destijds, bij de totstandkoming
van het Besluit vergaring bijzondere nummergegevens, is afgezien van een wettelijke
verplichting tot registratie van de identiteit van prepaid card-gebruikers
en gekozen voor het door de aanbieders zelf voorgestelde systeem van een bestandsanalyse,
door middel waarvan de identiteit van een gebruiker van telecommunicatie kan
worden achterhaald. Dit systeem kan alleen goed functioneren indien alle locatiegegevens
gedurende de communicatie worden bewaard. Daarnaast kunnen de locatiegegevens
van groot belang zijn voor de opsporing en vervolging omdat aan de hand van
deze gegevens inzicht kan worden verkregen in de geografische positie van
mobiele telefoons. Om die reden wordt voorgesteld om deze locatiegegevens
even lang te doen bewaren als de gegevens die onder de richtlijn vallen. Zou
dit achterwege blijven dan zou dit tot een leemte in de wetgeving leiden.
In paragraaf 2.4 is hier nader op in gegaan.Decentrale opslag van gegevensIn het wetsvoorstel is gekozen voor decentrale opslag van de te bewaren
gegevens, dat wil zeggen dat de aanbieders zelf de te bewaren gegevens opslaan
en dat deze de gegevens, naar aanleiding van een vordering van een bevoegde
autoriteit, beschikbaar stellen. Het CBP geeft ervan blijk dit te steunen
en adviseert een decentrale, logisch gescheiden opslag van de specifiek voor
opsporingsdoeleinden te bewaren verkeersgegevens. Centrale opslag brengt risico’s
met zich mee, zoals thans nog niet voorzien nevengebruik. Decentrale opslag
heeft het bijkomende voordeel dat de aanbieders extra controle uitvoeren op
de uitvoerbaarheid van een bevel, aldus het CBP. Het Actal constateert daarentegen
dat het alternatief van een centrale opslag van verkeersgegevens door een
extern onderzoeksbureau is onderzocht en als gunstigste optie voor het bedrijfsleven
wordt gepresenteerd en adviseert deze optie nader te onderzoeken. De aanbieders
stellen vast dat de memorie van toelichting niet uitsluit dat in de toekomst
alsnog voor een andere optie wordt gekozen waardoor de aanbieders geconfronteerd
zouden worden met nieuwe investeringsverplichtingen. Het College van procureurs-generaal
is een groot voorstander van een centrale opslag van gegevens, gelijk aan
het systeem van het CIOT. Daarvoor wordt gewezen op de bevindingen
van het VKA-rapport. Het College heeft begrip voor het feit dat op dit moment
wordt gekozen voor een decentrale opslag van de gegevens maar dringt er tevens
op aan dat tegelijkertijd de benodigde stappen worden gezet om te komen tot
een centrale opslag van gegevens. Het CBP meent echter dat de keuze van een
CIOT-achtige oplossing (de gegevens worden bewaard bij een derde partij, naar
het model van het Centraal Informatiepunt Opsporing Telecommunicatie) een
verdubbeling van een bepaalde set van gegevens impliceert, hetgeen in strijd
is met de richtlijn dataretentie.Naar aanleiding van deze adviezen moet worden opgemerkt dat het wetsvoorstel
geen onduidelijkheid laat bestaan over het feit dat het de aanbieders zijn
die de gegevens, die onder de voorgestelde bewaarplicht vallen, bewaren. Dit
volgt uit de tekst van het voorgestelde artikel 13.2a, tweede lid, van dit
wetsvoorstel. Het wetsvoorstel sluit anderzijds de mogelijkheid niet uit dat
de aanbieders er, in overleg met de bevoegde autoriteiten, zelf voor zouden
kiezen om de te bewaren gegevens bij een derde partij op te slaan die dan
vervolgens als bewerker van die gegevens fungeert, onder verantwoordelijkheid
van de aanbieders. De door het CBP aanbevolen decentrale, logisch gescheiden
opslag van de specifiek voor opsporingsdoeleinden te bewaren gegevens, behoeft
niet in de weg te staan aan een eventuele keuze door de aanbieders voor een
dergelijke opslag van de gegevens bij een derde. Om niettemin tegemoet te
komen aan de kennelijk bij het CBP en de aanbieders gevoelde vrees, dat bij
algemene maatregel van bestuur aan de aanbieders wordt voorgeschreven te komen
tot een dergelijke op een centrale plaats, is de betreffende delegatiebepaling
herzien. De voorgestelde tekst van artikel 13.4, vierde lid, van de Telecommunicatiewet
is aangepast zodat deze uitsluitend is toegesneden op de beschikbaarstelling
van actuele gebruikersgegevens door tussenkomst van het Centraal Informatiepunt
Onderzoek Telecommunicatie, zoals dat is voorzien in het huidige artikel 13.4,
tweede lid, van de Telecommunicatiewet. Een voorschrift in de toekomst voor
de opslag van de te bewaren gegevens bij een derde partij veronderstelt een
uitwerking bij algemene maatregel van bestuur. Om in een deugdelijke rechtsgrondslag
daarvoor te voorzien is dan een wijziging van de Telecommunicatiewet noodzakelijk,
zodat het parlement volledig is betrokken.De termijn voor de levering van de gegevensHet CBP acht het van belang dat in de memorie van toelichting wordt vastgelegd
dat de huidige afspraken een periode van één tot vijf werkdagen
bestrijken, afhankelijk van de bewerkingen die de aanbieder moet verrichten
om de gevraagde gegevens te produceren. Een eventueel op te stellen algemene
maatregel van bestuur zou een reflectie moeten zijn van de praktijk bij grote
en kleine aanbieders, zonder een eventuele leversnelheid van één
specifieke aanbieder dwingend aan alle aanbieders op te leggen. Het College
van procureurs-generaal wijst op het belang van nadere invulling van het begrip «onverwijld»
en stelt voor in de memorie van toelichting op te nemen dat het begrip «onverwijld»
betekent dat in normale gevallen een responstermijn van twee dagen kan worden
aangehouden. Het Actal adviseert de onduidelijkheid over de snelheid waarmee
de data moeten worden opgeleverd op korte termijn te minimaliseren zodat de
onzekerheid over de gevolgen van het wetsvoorstel afneemt. Dit dient bij voorkeur
in de wetstekst te geschieden en anders in de memorie van toelichting. De
ACT merkt op dat veel onduidelijkheid bestaat over de thans geldende afspraken
tussen de aanbieders en de behoeftestellende diensten, waarnaar in de memorie
van toelichting wordt verwezen, evenals de status daarvan.Naar aanleiding van deze adviezen moet worden opgemerkt dat de mogelijkheid
van een regeling bij algemene maatregel van bestuur niet zozeer is opgenomen
om de bestaande termijnen aan te passen als wel om, door middel van vastlegging
van de bestaande afspraken met de aanbieders in een algemene maatregel van
bestuur, zeker te stellen dat de richtlijn dataretentie volledig wordt geïmplementeerd.
Conform de suggestie van het CBP is hieromtrent in paragraaf 2.8 de nodige
verheldering opgenomen.De financiële consequenties en de administratieve
lastenHet heeft de aanbieders bevreemd dat de financiële consequenties
van de bewaarplicht, zoals die zijn omschreven in het rapport van het bureau
Verdonck, Kloosters en Associates (VKA) in de memorie van toelichting als
uitgangspunt zijn genomen, omdat de aanbieders zich hebben gedistantieerd
van de conclusies uit dit rapport. De aanbieders zijn van mening dat de verplichtingen
van dit wetsvoorstel feitelijk los staan van de bedrijfsvoering van aanbieders
en de kosten uitsluitend worden gemaakt ten behoeve van een door de wetgever
bepaald belang. Nu wordt een substantieel deel van de opsporingsactiviteiten
bij aanbieders belegd en dreigt dit ook voor hun rekening te komen. De vergoeding
op basis van artikel 13.6 van de Telecommunicatiewet wordt door de aanbieders
geenszins als redelijk of billijk beschouwd. Verwezen wordt naar de lopende
procedure tegen de regeling en de uitvoering daarvan (KPN B.V. cs/De Staat
der Nederlanden). Zij roepen op tot een constructieve evaluatie van de kostenregeling
en een redelijke kostenverdeling en vergoeding van de door de aanbieders te
verrichten diensten. De ACT voegt hier aan toe dat de keuze om de financiële
consequenties en de administratieve lasten van het wetsvoorstel volledig voor
rekening van de telecomsector te doen komen, evenals de onderbouwing van de
hoogte van de kosten, onvoldoende wordt onderbouwd. Het Actal wijst er op
dat niet is onderzocht in welke mate bedrijven bepaalde gegevens al bewaren
voor eigen doeleinden en dat ook veel andere aspecten onduidelijk zijn, zoals
de snelheid waarmee de data opgeleverd moeten worden, de mate van automatisering
bij kleine bedrijven en de groei van het aantal bevragingen de komende jaren.
Geadviseerd wordt deze onduidelijkheden op korte termijn te minimaliseren,
zodat de onzekerheid over de gevolgen van het wetsvoorstel afneemt. Verder
wordt geconstateerd dat er meer kosten voor de bedrijven kunnen zijn dan uit
de memorie van toelichting blijkt (kennisname, opleiding, toezicht) en wordt
geadviseerd hier ook aandacht aan te schenken in de memorie van toelichting.
Voorts wordt geadviseerd de toekomstige vergoeding van de kosten voor bedrijven
niet te beperken tot personeels- en administratiekosten, maar uit te breiden
tot alle kosten. Tenslotte bevelen zowel de ACT als het Actal aan de investeringen
in ICT niet als nalevingskosten maar als administratieve lasten te behandelen.
De ICT-Office wijst er op dat de aanpak en bestrijding van criminaliteit een
zaak van publiek belang is. Nu de investeringskosten op grond van artikel
13.6 voor rekening van de aanbieders komen vindt de financiering van het publiek
belang plaats met private gelden. Deze situatie is ongewenst en heeft een
negatief effect op de winstgevendheid en innovatiekracht van bedrijven.Naar aanleiding van deze adviezen moet worden opgemerkt dat het alleszins
verdedigbaar is dat de lasten voor het bereiken van een maatschappelijk breed
gedragen doel als de criminaliteitsbestrijding deels bij het bedrijfsleven
wordt gelegd. Naar aanleiding van het evaluatierapport «Aftapbaarheid
van telecommunicatie» heeft het kabinet aangegeven dat uitgangspunt
van het beleid is dat de overheid in het algemeen belang verplichtingen kan
opleggen aan bedrijven, waarbij deze bedrijven de kosten voor uitvoering van
die verplichtingen dragen (Kamerstukken II, 2006–2007, 30 517,
nr. 2). De aan de bewaarplicht verbonden kosten zullen grotendeels worden
doorberekend aan de klanten van de aanbieders. Vergoeding van
de uit de bewaarplicht voortvloeiende lasten door de overheid zal in de praktijk
niet eenvoudig te realiseren zijn. Nu de te bewaren gegevens deels reeds ten
behoeve van zakelijke doeleinden door de aanbieders worden bewaard, bestaat
geen goed beeld van de werkelijke lasten die de bewaarplicht met zich meebrengt.
Van hun kant hebben de aanbieders tot nu toe weinig bereidheid getoond om
daarin inzicht te bieden. Overigens sluit de Nederlandse systematiek voor
de vergoeding van de kosten van de aanbieders, waarbij de aanbieders worden
gecompenseerd op basis van de vordering van bewaarde gegevens door de behoeftestellers,
aan op die van andere EU-lidstaten. Op de financiële consequenties en
de administratieve lasten is in paragraaf 7 nader in gegaan.De toegang tot de bewaarde gegevensHet CBP meent dat de memorie van toelichting ten onrechte concludeert
dat de Nederlandse wetgeving in adequate procedures en waarborgen voorziet
voor de toegang tot de bewaarde gegevens door de bevoegde autoriteiten. Het
college mist een duidelijke beperking in de doeleinden waarvoor de te bewaren
gegevens beschikbaar kunnen komen van de opsporingsinstanties en veiligheidsdiensten.
De wet zou een limitatieve opsomming moeten geven van strafvorderlijke toegangsmogelijkheden.
De spiegelbepalingen in de Telecommunicatiewet zouden daarbij moeten aansluiten.
In het licht van de bewaarplicht ziet het CBP niet in wat nog de toegevoegde
waarde is van het bevriezingsbevel. De toepassing van artikel 126hh van het
Wetboek van Strafvordering op de bewaarde verkeersgegevens acht het CBP in
strijd met het verbod op datamining, als neergelegd in artikel 4 van de richtlijn.
Tenslotte wijst het CBP op de mogelijkheid dat bestuursorganen of derden langs
civielrechtelijke weg de beschikking krijgen over de bewaarde gegevens. Dit
zou door de wetgever expliciet moeten worden uitgesloten. De OPTA heeft aanbevolen
om uitdrukkelijk te vermelden dat de gegevens, die thans op grond van hoofdstuk
11 van de Telecommunicatiewet worden opgeslagen, ook toegankelijk blijven
voor het toezicht op de naleving van wetgeving, anders dan opsporing van ernstige
strafbare feiten.Naar aanleiding van het advies van het CBP is de memorie van toelichting
aangevuld, zodat een nog meer extensief en volledig overzicht wordt geboden
van de thans geldende bevoegdheden voor de politie, justitie en de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten op grond van het Wetboek van Strafvordering en de Wet
op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002, ten aanzien van de toegang
tot de door de aanbieders bewaarde gegevens. Een limitatieve opsomming van
de bevoegdheden in de wet is uit de aard der zaak tijdgebonden; eventuele
aanpassing van die bevoegdheden in de toekomst zal gevolgen kunnen hebben
voor de toegang tot die gegevens. Voorgesteld wordt in artikel 13.2b van de
Telecommunicatiewet een spiegelbepaling op te nemen voor de bevoegdheid van
artikel 126hh van het Wetboek van Strafvordering, daarmee sluiten de spiegelbepalingen
in de Telecommunicatiewet volledig aan bij de bevoegdheden op grond van het
Wetboek van Strafvordering. Het bevriezingsbevel, op grond van de artikelen
126ni en 126ui van het Wetboek van Strafvordering, is niet beperkt tot gegevens
die worden gehouden door de aanbieders van openbare telecommunicatiediensten
maar kan worden gericht tot anderen van wie redelijkerwijs kan worden vermoed
dat zij toegang hebben tot bepaalde gegevens. Deze bevoegdheid is dan ook
niet beperkt tot de lijst van telecommunicatiegegevens, die op grond van de
richtlijn dataretentie door de aanbieders moeten worden bewaard, maar deze
kan worden toegepast met betrekking tot bepaalde gegevens die ten tijde van
de vordering zijn opgeslagen in een geautomatiseerd werk. Schrapping van deze
bevoegdheid is dan ook niet aan de orde. Anders dan het CBP meent is de toepassing
van de bevoegdheid van artikel 126hh van het Wetboek van Strafvordering
niet in strijd met artikel 4 van de richtlijn. Ook de toepassing van de bevoegdheid
van artikel 126hh van het Wetboek van Strafvordering is gebonden aan bepaalde
gevallen, zoals hiervoor in paragraaf 3.1 aan de orde kwam. Voor wat
betreft de toegang tot de bewaarde gegevens door bestuursorganen en door derden
tenslotte valt bij voorbaat niet goed in te zien op grond van welke wettelijke
bevoegdheden dan wel rechterlijke beslissingen bestuursorganen of derden toegang
zouden kunnen verkrijgen tot de bewaarde gegevens. De doelbinding van artikel
13.2a staat aan een dergelijke toegang in de weg. Om tegemoet te komen aan
de door het CBP en de OPTA ingebrachte bezwaren wordt voorgesteld om aan artikel
18.7 een extra lid toe te voegen, waarin uitdrukkelijk wordt bepaald dat de
toezichthouder geen bevoegdheid heeft met betrekking tot de gegevens die op
grond van artikel 13.2a worden bewaard. Hiermee wordt benadrukt dat andere
toezichthoudende organen of derden geen toegang kunnen hebben tot deze gegevens.Het recht op kennisnemingVoor wat betreft het recht op kennisneming hebben de aanbieders er in
hun gezamenlijke reactie op gewezen dat onverkorte toepassing van de verplichting
tot mededeling aan betrokkene of hem betreffende persoonsgegevens worden verwerkt,
op grond van artikel 35 WBP, een disproportionele impact op de bedrijfsvoering
van de aanbieders zal kunnen hebben. Een inzagerecht zou met zich mee kunnen
brengen dat iedere aanbieder desgevraagd een overzicht zou moeten verstrekken
van alle bewaarde gegevens gedurende de wettelijke bewaartermijn, voorafgaand
aan de datum van het verzoek. De aanbieders menen dat een redelijke uitleg
van die verplichting zou moeten zijn dat de aanbieder kan volstaan met de
verstrekking aan de klant van een overzicht van de soorten gegevens die door
de aanbieder op grond van de bewaarplicht moeten worden opgeslagen en niet
een gedetailleerd overzicht hoeft te verstrekken.Naar aanleiding van deze adviezen moet worden opgemerkt dat de voorgestelde
wettelijke regeling van de bewaarplicht voor de telecommunicatiegegevens de
kenbaarheid van de gegevensverwerking voor de burger vergroot. Dit laat echter
onverlet de mogelijkheid voor de betrokkene om op grond van artikel 35 WBP
te verzoeken om kennisneming van de gegevens die over hem worden verwerkt.
De alsdan te verstrekken gegevens zijn opgesomd in artikel 35, tweede lid,
WBP. Deze bepaling laat echter niet de uitleg toe die daaraan door de aanbieders
wordt gegeven. Wel kan de vraag worden opgeworpen naar de praktische betekenis
van het recht op kennisneming voor de betrokkene omdat toepassing van de mogelijkheid
tot correctie van gegevens, als bedoeld in artikel 36, eerste lid, WBP, in
de praktijk niet aan de orde zal zijn vanwege het feit dat het gaat om gegevens
van meer technische aard die langs geautomatiseerde weg zijn verkregen. Daarnaast
zullen weigeringsgronden kunnen worden ingeroepen. Naar aanleiding van het
verzoek van de aanbieders om een nadere toelichting op dit punt, is in paragraaf 5
de nodige verheldering opgenomen.Evaluatie en StatistiekenDe aanbieders wijzen erop dat in het wetsvoorstel, anders dan in de richtlijn,
een evaluatie geheel ontbreekt. Onafhankelijke begeleiding van de implementatie
is noodzakelijk. Ook het CBP meent, gezien het grote maatschappelijke belang
van de bewaarplicht, dat de wetgever een eigen evaluatie moet verrichten naast
het openbaar evaluatieverslag van de Commissie in 2010. Die evaluatie is gebaat
bij openbare statistieken. Een verplichting tot het opstellen daarvan zou
in de wet moeten worden opgenomen, deze verplichting zou volgens het CBP op
de behoeftestellers moeten rusten en niet op de aanbieders. Daarvoor zou het
Duitse model gevolgd kunnen worden. Het CBP refereert tevens aan het publiceren
van statistieken over aantallen taps, zoals toegezegd door de
regering bij brief van 15 december 2006 (Kamerstukken II 2005/06, 30 517).
Ook voor de ACT is onduidelijk waarom dergelijke registratieverplichtingen
op de aanbieders zouden moeten rusten, de in de memorie van toelichting genoemde
informatie is ook bij de autoriteiten bekend zodat verzameling van deze gegevens
door een door de Minister van Justitie aan te wijzen orgaan veel meer voor
de hand ligt. Het College van procureurs-generaal constateert dat het openbaar
ministerie, gezien de huidige stand van zaken met betrekking tot de automatisering
binnen de organisatie, niet in staat zal zijn de gewenste registratie van
de statistische gegevens te verzorgen. Daarnaast wijst het college er op dat
niet alle informatie ten behoeve van statistisch materiaal binnen de scope
van het openbaar ministerie ligt. Zo kan de politie zelfstandig de aanbieders
verzoeken NAW-gegevens te verstrekken.Naar aanleiding van deze adviezen is in het wetsvoorstel een evaluatiebepaling
opgenomen. Voor wat betreft de verplichting tot het verzamelen van statistische
gegevens wordt, in lijn met de adviezen van de aanbieders en het CBP, onderkend
dat het in beginsel een taak van de overheid is om zorg te dragen voor de
verzameling en verwerking van statistische gegevens betreffende de vordering
van telecommunicatiegegevens in het kader van de opsporing van strafbare feiten.
Wel is nader onderzoek nodig van de financiële en organisatorische aspecten
die aan een dergelijke registratie verbonden zijn. Op dit punt is de memorie
van toelichting aangevuld. Bij de implementatie zal tevens het bijhouden van
tapstatistieken voor wat betreft de taps in het belang van de opsporing worden
betrokken, zoals door de regering is toegezegd in de eerdergenoemde brief
van 15 december 2006.De notificatieplichtHet CBP wijst er op dat in het wetsvoorstel niets wordt gezegd over de
notificatieplicht bij de bevraging van andere dan identificerende gegevens
en ziet een verband met de verplichting tot het bijhouden van statistieken.
Ook hier biedt het Duitse implementatievoorstel volgens het CBP een relevant
model.Naar aanleiding van dit advies moet worden opgemerkt dat een vordering
van de officier van justitie tot verstrekking van gegevens over telecommunicatieverkeer,
op grond van de artikelen 126n en 126u van het Wetboek van Strafvordering,
onder de notificatieplicht van artikel 126bb van het Wetboek van Strafvordering
valt. Het is dan ook niet nodig om in dit wetsvoorstel regels te geven over
de bevraging van andere dan identificerende gegevens, zoals het CBP voorstaat.
Die regels zijn er reeds.Op het Duitse implementatievoorstel is hierboven reeds in gegaan. In de
evaluatie van de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden is aan de orde gekomen
dat de notificatieplicht destijds niet voldoende werd nageleefd. Inmiddels
is uit een door het openbaar ministerie bij alle arrondissementsparketten
uitgevoerde audit gebleken dat er verbeteringen zijn in de naleving hiervan.
De naleving is bij enkele parketten echter nog niet op orde. Om die reden
worden ten behoeve van de parketten een instructie en een standaard procesbeschrijving
opgesteld voor de uitvoering van de notificatieplicht en wordt toegezien op
de implementatie daarvan. In een afzonderlijke brief zal de Tweede Kamer worden
geïnformeerd over de resultaten van de audits. De positie van professioneel verschoningsgerechtigdenNaar aanleiding van het wetsvoorstel spreekt de NOvA nogmaals de zorg
uit dat informatie, die een advocaat op grond van zijn geheimhoudingsplicht
niet met anderen mag delen, door een vordering gegevensverkeer onbeschermd
ter beschikking van politie en justitie komt. De orde concludeert
dat de vormgeving van het verschoningsrecht in het huidige tijdsgewricht niet
meer voldoet en roept op een bezinning over de wijze waarop het verschoningsrecht
in het (tele)communicatietijdperk effectiever kan worden vormgegeven.Naar aanleiding van dit advies moet worden opgemerkt dat dit wetsvoorstel
strekt tot implementatie van de verplichtingen van de richtlijn dataretentie
en dat daarin geen bepalingen zijn opgenomen die betrekking hebben op het
verschoningsrecht. Het verschoningsrecht houdt geen verband met de thans te
bewaren telecommunicatiegegevens, maar uitsluitend met de kennisneming van
de inhoud van telecommunicatie die aan de orde is bij de toepassing van de
bevoegdheid tot het aftappen van telecommunicatie. Daarop ziet het wetsvoorstel
niet. Naar aanleiding van het advies van het CBP over het tappen van geheimhouders
is over dit onderwerp in de Tweede Kamer een Algemeen Overleg gevoerd (29 800
VI, nr. 134). Naar de uitkomsten van dat overleg wordt thans verwezen.ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel IOnderdeel A (opschrift hoofdstuk 13)Hoofdstuk 13 van de Telecommunicatiewet heeft thans als opschrift «Bevoegd
aftappen». Dit houdt verband met de oorspronkelijk in dit hoofdstuk
opgenomen verplichting van de aanbieders om medewerking te verlenen aan de
uitvoering van een bevel op grond van het Wetboek van Strafvordering of een
verzoek op grond van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002
tot het aftappen of opnemen van telecommunicatie. Inmiddels zijn aan dit hoofdstuk
ook verplichtingen voor de aanbieders toegevoegd om te voldoen aan een vordering
of een verzoek tot het verstrekken van verkeers- of gebruikersgegevens. Dit
wetsvoorstel strekt tot toevoeging van een verplichting voor de aanbieders
tot het bewaren van bepaalde telecommunicatiegegevens. Voorgesteld wordt het
opschrift van hoofdstuk 13 van de wet in overeenstemming te brengen met de
ruimere reikwijdte van dit hoofdstuk.Onderdeel B (wijziging van artikel 11.13)Artikel 11.13Tweede lidVoorgesteld wordt een nieuw tweede lid in te voegen. In het eerste lid
wordt de aanbieders de mogelijkheid geboden te voldoen aan de verplichting
van de richtlijn tot het bewaren van bepaalde verkeersgegevens. Deze verplichting
van de aanbieders kan echter in strijd komen met de verplichtingen die op
grond van de artikelen 11.5 en 11.5a van de Telecommunicatiewet op de aanbieders
rusten. Deze verplichtingen hebben betrekking op het verwijderen of anonimiseren
van de door hen verwerkte en opgeslagen verkeers- en locatiegegevens zodra
deze gegevens niet meer nodig zijn voor het overbrengen van communicatie,
behoudens de verdere verwerking voor bepaald aangewezen doelen, die verband
houden met de bedrijfsvoering van de aanbieders dan wel met toestemming van
de desbetreffende abonnee of gebruiker.In het eerste lid van artikel 11.13 van de Telecommunicatiewet is vastgelegd
dat de aanbieders de artikelen 11.5 en 11.5a van die wet buiten toepassing
kunnen laten indien dit noodzakelijk is in het belang van de nationale
veiligheid en de voorkoming, opsporing en vervolging van strafbare feiten.
Hiermee staat buiten twijfel dat de bewaring van de betreffende gegevens door
de aanbieders, op grond van de verplichting van artikel 13.2a, tweede lid,
van de Telecommunicatiewet, geoorloofd is en dat de verplichtingen op grond
van de artikelen 11.5 en 11.5a van de wet daarop niet van toepassing zijn.
Met de voorgestelde invoeging van een nieuw tweede lid in artikel 11.13 van
de wet wordt verduidelijkt dat de gegevens uitsluitend kunnen worden bewaard
ten behoeve van mogelijke beschikbaarstelling aan de daartoe wettelijk bevoegde
instanties en niet verder kunnen worden verwerkt ten behoeve van zakelijke
doeleinden van de aanbieders, behoudens de verdere verwerking die reeds is
voorzien met het oog op de doeleinden van de artikelen 11.5 en 11.5a van de
wet.Onderdeel C (wijziging van artikel 13.2a)Artikel 13.2aEerste lidIn dit lid worden enkele begripsomschrijvingen gegeven.De omschrijving van het begrip «gegevens» houdt verband met
de verplichting van het tweede lid, tot bewaring van bepaalde gegevens. In
de richtlijn dataretentie wordt onder het begrip gegevens verstaan de verkeers-
en locatiegegevens, en de daarmee verband houdende gegevens die nodig zijn
om de abonnee of gebruiker te identificeren (artikel 2, onderdeel a). De begrippen
verkeers- en locatiegegevens worden reeds omschreven in artikel 11.1 van de
wet. Deze begripsomschrijvingen gelden echter niet voor hoofdstuk 13 van de
wet. Door dit lid wordt zeker gesteld dat deze begripsomschrijvingen eveneens
gelden voor de verplichting van het tweede lid. Aanvullend wordt verhelderd
dat naast de verkeers- en locatiegegevens in de zin van hoofdstuk 11 van de
Telecommunicatiewet ook gegevens, die nodig zijn om de abonnee of gebruiker
te identificeren, onder het begrip «gegevens» vallen. Deze verruiming
houdt verband met het feit dat dergelijke gegevens van belang kunnen zijn
voor de criminaliteitsbestrijding.De omschrijving van het begrip «oproeppoging zonder resultaat»
houdt verband met het vierde lid. Dit wordt aldaar nader toegelicht.Tweede lidIn dit lid is de verplichting voor de aanbieders van openbare telecommunicatienetwerken
en openbare telecommunicatiediensten neergelegd om ervoor zorg te dragen dat
bepaalde gegevens worden bewaard. De te bewaren gegevens worden omschreven
in een bijlage, behorende bij de Telecommunicatiewet Daarmee wordt de nodige
duidelijkheid geboden over de reikwijdte van de bewaarplicht, zodat het voor
de aanbieders kenbaar is welke gegevens zij dienen te bewaren en aan de bevoegde
autoriteiten zekerheid wordt geboden over de vraag welke gegevens gevorderd
kunnen worden. De richtlijn dataretentie beoogt een harmonisatie tot stand
te brengen van de nationale bepalingen van de lidstaten waarbij verplichtingen
worden opgelegd aan de aanbieders inzake het bewaren van bepaalde gegevens,
teneinde te garanderen dat die gegevens beschikbaar zijn voor het onderzoeken,
opsporen en vervolgen van ernstige criminaliteit zoals gedefinieerd in de
nationale wetgevingen van de lidstaten (artikel 1, eerste lid). De gevallen
waarin, en voorwaarden waaronder, de gegevens kunnen worden verstrekt ten
behoeve van het onderzoeken, opsporen en vervolgen van misdrijven zijn beschreven
in paragraaf 3.1 (de beschikbaarstelling van de bewaarde gegevens aan
de bevoegde autoriteiten). In de artikelen 13.2b en 13.4 van de wet is de
verplichting voor de aanbieders van openbare telecommunicatienetwerken
en openbare telecommunicatiediensten neergelegd om aan voormelde vorderingen
te voldoen.Derde lidIn dit lid is de bewaartermijn vastgelegd. Voor de toelichting op de gekozen
bewaartermijn wordt verwezen naar het algemeen deel van deze memorie van toelichting
(paragraaf 2.3). De gegevens moeten worden bewaard gedurende een termijn
van achttien maanden vanaf de datum van communicatie. Voor de vaststelling
van die datum moet worden uitgegaan van de datum waarop een verbinding tot
stand is gekomen door middel waarvan communicatie is overgebracht. Bij het
gebruik van internet kan dit met zich meebrengen dat gedurende meerdere dagen
een verbinding bestaat door middel waarvan communicatie wordt over gebracht.
In dergelijke gevallen dient voor de bewaartermijn te worden uitgegaan van
de verschillende dagen, gedurende welke communicatie heeft plaatsgevonden.
Indien er bijvoorbeeld gedurende een periode van vijf dagen iedere dag communicatie
heeft plaatsgevonden, dan geldt dat de betreffende gegevens worden bewaard
gedurende een periode van achttien maanden vanaf de dag waarop de communicatie
plaats had. Door middel van geautomatiseerde systemen kunnen de aanbieders
uitvoering geven aan de verplichting tot vernietiging van de gegevens na ommekomst
van de bewaarperiode; hiervoor wordt verwezen naar de toelichting op artikel
13.5, tweede lid.Vierde lidEen oproeppoging zonder resultaat betreft een communicatie waarbij een
telefoonoproep wel tot verbinding heeft geleid, maar onbeantwoord is gebleven
of via het netwerkbeheer is beantwoord. Gegevens over dergelijke oproeppogingen
kunnen voor de opsporingsinstanties van belang zijn voor het verkrijgen van
inzicht in de kring personen die bij strafbare feiten betrokken kunnen zijn.
Daarnaast kunnen deze gegevens van belang zijn voor de bewijsvoering, omdat
verklaringen van de verdachte, bijvoorbeeld dat hij op een bepaald tijdstip
op een bepaalde plaats is geweest, kunnen worden getoetst aan de beschikbare
gegevens die door de aanbieders zijn bewaard. Daarbij geldt echter als belangrijk
aandachtspunt dat het vaste telefonienetwerk vanuit technisch oogpunt niet
altijd in voldoende mate is voorbereid op de bewaring van dergelijke gegevens.
Dit geldt in het bijzonder voor de transformatoren, die gedurende de jaren
zestig van de vorige eeuw in Nederland zijn geïnstalleerd voor de afhandeling
van het destijds vaste telefoonverkeer. Een verplichting tot bewaring van
de gegevens, als omschreven in de richtlijn dataretentie, zou dan noodzaken
tot ingrijpende aanpassing of zelfs volledige vernieuwing van de betreffende
transformatoren. Om een dergelijk ingrijpend gevolg van de bewaarplicht vanuit
het oogpunt van de effectiviteit voor de opsporing, in relatie tot de kosten
van de regeling en de lasten voor de aanbieders, beheersbaar te doen zijn
wordt in de richtlijn dataretentie voorgeschreven dat de bewaarplicht de gegevens
van oproeppogingen zonder resultaat omvat, voorzover die gegevens in verband
met de aanbieding van de bedoelde communicatiediensten worden gegenereerd,
verwerkt en opgeslagen (wat telefoniegegevens betreft) of gelogd (wat internetgegevens
betreft). Dit betekent dat de bewaring van de gegevens, ook indien gebruik
wordt gemaakt van mobiele telefonie, afhankelijk is van de vraag in hoeverre
de betrokken gegevens in het kader van de eigen bedrijfsvoering van de betreffende
aanbieder worden opgeslagen of gelogd. Voorzover thans bekend, worden dergelijke
gegevens door de aanbieders, die in Nederland actief zijn, niet ten behoeve
van de eigen bedrijfsvoering bewaard. De verplichting tot het bewaren van
de gegevens rond de oproeppogingen zonder resultaat is dan dus niet op deze
aanbieders van toepassing. Niettemin strekt de verplichting tot
implementatie van de richtlijn dataretentie ertoe dat ook de verplichting
tot het bewaren van gegevens met betrekking tot oproeppogingen zonder resultaat
in de Telecommunicatiewet wordt opgenomen.Onderdeel D (wijziging van artikel 13.2b)Artikel 13.2bIn het algemeen deel van de memorie van toelichting is aan de orde gekomen
dat in de Telecommunicatiewet verplichtingen voor de aanbieders zijn opgenomen
om te voldoen aan een vordering tot verstrekking van gegevens («spiegelbepalingen»).
In het huidige artikel 13.2b van de Telecommunicatiewet is de verplichting
opgenomen te voldoen aan een vordering dan wel een verzoek tot verstrekking
van gegevens op grond van de artikelen 126nc tot en met 126nh en 126uc tot
en met 126uh van het Wetboek van Strafvordering. In de Wet van 20 november
2006 tot wijziging van het Wetboek van Strafvordering, het Wetboek van Strafrecht
en enige andere wetten ter verruiming van de mogelijkheden tot opsporing en
vervolging van terroristische misdrijven (Stb. 580) is de bevoegdheid van
de officier van justitie opgenomen om, indien een verkennend onderzoek de
voorbereiding van de opsporing van terroristische misdrijven tot doel heeft,
van degene die daarvoor redelijkerwijs in aanmerking komt en die anders dan
ten behoeve van persoonlijk gebruik gegevens verwerkt, te vorderen bepaalde
opgeslagen of vastgelegde identificerende gegevens van een persoon te verstrekken
(artikel 126ii Sv). Daarnaast kan de officier van justitie, in geval van een
dergelijk onderzoek, van degene van wie redelijkerwijs kan worden vermoed
dat hij toegang heeft tot een geautomatiseerd gegevensbestand schriftelijk
vorderen dit bestand, of delen daarvan, te verstrekken teneinde de hierin
opgenomen gegevens te doen bewerken (artikel 126hh Sv). Deze bevoegdheden
kunnen ook worden gebruikt jegens de aanbieder van een openbare telecommunicatiedienst
of een openbaar telecommunicatienetwerk. In het algemeen deel van de memorie
van toelichting is aangegeven dat deze bevoegdheden niet kunnen worden gebruikt
om gegevens te vorderen die onder de bewaarplicht van het voorgestelde artikel
13.2a van de Telecommunicatiewet vallen. In de eerdergenoemde wet van 20 november
2006 is niet voorzien in een afzonderlijke spiegelbepaling voor de bevoegdheden
op grond van de artikelen 126hh en 126ii van het Wetboek van Strafvordering.
Om deze omissie te corrigeren wordt voorgesteld om een extra spiegelbepaling
op te nemen in verband met deze bevoegdheden. Daarmee wordt geëxpliciteerd
dat ook de aanbieders van telecommunicatie gehouden zijn te voldoen aan een
vordering tot het verstrekken van gegevens op grond van het Wetboek van Strafvordering.Onderdeel E (wijziging van artikel 13.4)Artikel 13.4Eerste lidVoorgesteld wordt in artikel 13.4 van de Telecommunicatiewet een nieuw
eerste lid in te voegen dat de verplichting bevat voor de aanbieders om te
voldoen aan de vordering tot verstrekking van verkeersgegevens. Deze bepaling
is thans opgenomen in artikel 13.2a, eerste lid, van de wet. Daarnaast wordt
voorgesteld het huidige eerste en tweede lid van artikel 13.4 van de Telecommunicatiewet
te vernummeren tot het tweede en derde lid. Dit betreft de verplichtingen
van de aanbieders tot het voldoen aan een vordering tot verstrekking van gebruikersgegevens.
De verplichtingen van de aanbieders tot verstrekking van verkeersgegevens –
inclusief de gebruikersgegevens – ten behoeve van de uitoefening
van de bevoegdheden op grond van het Wetboek van Strafvordering en de Wet
op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002 worden dan in één
bepaling samengebracht. Vanuit het oogpunt van wetsystematiek ligt dit in
de rede. De verplichting van de aanbieders om te voldoen aan de vordering
tot verstrekking van de verkeers- of gebruikersgegevens omvat zowel de gegevens,
die op grond van het voorgestelde artikel 13.2a, tweede lid, van de wet dienen
te worden bewaard, als de actuele gegevens die bij de aanbieders beschikbaar
zijn of worden verwerkt ten behoeve van de eigen bedrijfsvoering.Derde lidOp grond van de Telecommunicatiewet zijn de aanbieders verplicht om te
voldoen aan een vordering tot verstrekking van gebruikersgegevens. Dit betreffen
gegevens terzake van naam, adres, postcode, woonplaats, nummer en soort dienst
van een gebruiker van een openbaar telecommunicatienetwerk of een openbare
telecommunicatiedienst. Echter, wanneer de gegevens van een gebruiker van
telecommunicatie niet bij de aanbieder geregistreerd zijn dan kan de aanbieder
niet door een eenvoudige raadpleging van zijn bestanden de benodigde gegevens
opzoeken maar zijn extra handelingen nodig om de gegevens te verkrijgen. Dit
kan aan de orde zijn bij vormen van vooruit betaalde mobiele telefonie door
middel van prepaid cards. In het Besluit bijzondere vergaring nummergegevens
(Stb. 2002, 31) is een bestandsanalyse uitgewerkt, die inhoudt dat de aanbieder
door een analyse van zijn bestanden de benodigde nummergegevens achterhaalt.
Daarvoor is nodig dat de aanbieder de volgende gegevens bewaart: de tijdstippen
waarop telecommunicatie heeft plaatsgevonden, de met die tijdstippen corresponderende
nummers en bij welk basisstation die gegevens zijn binnengekomen (artikel
7 van het Besluit bijzondere vergaring nummergegevens). De aanbieder is verplicht
de voor de bestandsanalyse benodigde gegevens te bewaren gedurende een periode
van drie maanden.De uit de richtlijn dataretentie voortvloeiende verplichtingen tot het
bewaren en beschikbaar kunnen stellen van verkeersgegevens omvatten de gegevens
die nodig zijn om de bron van een communicatie te traceren en te identificeren.
Dit betreft gegevens als het oproepende nummer en de naam en het adres van
de abonnee of geregistreerde gebruiker en de gebruikte telefoondienst (artikel
5, eerste lid, onderdeel a, punt 1 en punt 2). Deze bewaarplicht omvat de
bovenbedoelde gebruikersgegevens. Om zeker te stellen dat de aanbieders deze
gegevens beschikbaar kunnen maken door de bovengenoemde bestandsanalyse is
de in artikel 13.4, tweede lid, van de Telecommunicatiewet aangepast aan de
in artikel 13.2a, tweede lid, van de Telecommunicatiewet voorgestelde bewaartermijn.
Zo is verzekerd dat de aanbieder van prepaid card-diensten volledig kan voldoen
aan de plicht om de gegevens, die nodig zijn om de bron van een communicatie
te achterhalen, te bewaren en beschikbaar te stellen. Dit impliceert dat in
de laatste zin van het tweede lid de termijn van drie maanden wordt gewijzigd
in achttien maanden. In het algemeen deel van de memorie van toelichting is
dit nader uitéén gezet (paragraaf 2.4). Hiermee wordt volledig
voldaan aan de verplichtingen van de richtlijn dataretentie.Vierde lidDe verplaatsing van de verplichting om te voldoen aan de vordering tot
verstrekking van verkeersgegevens heeft eveneens consequenties voor het huidige
tweede lid van artikel 13.2a van de Telecommunicatiewet. In dit tweede lid
wordt de mogelijkheid geboden om bij algemene maatregel van bestuur regels
te stellen met betrekking tot de wijze waarop de aanbieders aan de vordering
of het verzoek voldoen en de wijze waarop de gegevens beschikbaar worden gehouden.
Van deze bevoegdheid is tot op heden geen gebruik gemaakt. Vanwege de voorgestelde
verplaatsing van de verplichting van artikel 13.2a, eerste lid, van de Telecommunicatiewet
naar artikel 13.4, eerste lid, van de Telecommunicatiewet, wordt thans voorgesteld
de mogelijkheid van een algemene maatregel van bestuur in het vierde lid op
te nemen.Anders dan tot nu toe zullen de nadere regels worden gesteld op voordracht
van de Minister van Justitie, de Minister van Economische Zaken, de Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Minister van Defensie.
De Minister van Justitie is eerste ondertekenaar van dit wetsvoorstel. De
betrokken ministers zullen de Minister van Justitie kunnen machtigen om de
voordracht voor de algemene maatregel van bestuur mede namens hen te doen.Zoals gezegd verplicht het huidige eerste lid van artikel 13.4 van de
Telecommunicatiewet de aanbieders om bepaalde gebruikersgegevens te verstrekken
om de bevoegde autoriteiten in staat te stellen om de wettelijke bevoegdheden
tot het aftappen of opnemen van telecommunicatie te kunnen uitoefenen. In
het eerdergenoemde Besluit verstrekking gegevens telecommunicatie, dat is
gebaseerd op het derde lid van dit artikel, wordt deze verplichting uitgewerkt.
De aanbieder dient te beschikken over een bestand waarin bepaalde gegevens
zijn opgenomen van de personen die gebruik maken van een dienst of netwerk
van de aanbieder. Dit betreffen de volgende gegevens: naam, adres, postcode,
woonplaats, de telecommunicatiedienst die wordt afgenomen en het aansluitnummer
dat aan een gebruiker is verleend (artikel 4 Besluit verstrekking gegevens
telecommunicatie). De aanbieder is gehouden om de gegevens in het bestand
tenminste iedere vierentwintig uur te actualiseren. De voor de bevoegde autoriteiten
benodigde gegevens worden verstrekt door tussenkomst van het Centraal Informatiepunt
Onderzoek Telecommunicatie. Daartoe verleent de aanbieder het informatiepunt
langs geautomatiseerde weg gedurende vierentwintig uur per dag rechtstreekse
toegang tot het gegevensbestand.De genoemde verplichtingen houden verband met de wijze van uitoefening
van de bevoegdheden tot het vorderen van actuele gebruikersgegevens door de
daartoe bevoegde autoriteiten, als neergelegd in de artikelen 126na, tweede
lid, en 126ua, tweede lid, van het Wetboek van Strafvordering, en staan als
zodanig los van de voorgestelde verplichting tot het bewaren van gegevens
die op het netwerk worden gegenereerd of gelogd. De bestaande verplichtingen,
zoals die zijn uitgewerkt in het Besluit verstrekking gegevens telecommunicatie,
worden dan ook niet gewijzigd als gevolg van de implementatie van de richtlijn
dataretentie.Het huidige tweede lid van artikel 13.4 van de Telecommunicatiewet verplicht
de aanbieders om een bestandsanalyse te verrichten in die gevallen waarin
zij niet beschikken over de vorenbedoelde gegevens. In het Besluit bijzondere
vergaring nummergegevens wordt deze verplichting uitgewerkt. Dit is hierboven,
bij de artikelsgewijze toelichting bij het derde lid van artikel 13.4 van
de Telecommunicatiewet, nader toegelicht. In dat verband is tevens gewezen
op de raakvlakken tussen de bestaande verplichting tot het bewaren van bepaalde
nummergegevens en de bewaarverplichtingen die uit de richtlijn
dataretentie voortvloeien. Behoudens de bewaartermijn van drie maanden worden
de bestaande verplichtingen op het terrein van de bestandsanalyse echter niet
beïnvloed door de richtlijn. Het Besluit bijzondere vergaring nummergegevens
behoeft dan ook niet te worden gewijzigd als gevolg van de implementatie van
de richtlijn dataretentie.In het licht van de verplichting van de richtlijn dataretentie, om de
gegevens zodanig te bewaren dat de bewaarde informatie en alle daarmee verband
houdende relevante informatie onverwijld aan de bevoegde autoriteiten kan
worden meegedeeld wanneer daarom wordt verzocht (artikel 8) is in dit lid
tevens de mogelijkheid opgenomen op nadere regels te stellen over de wijze
waarop de gegevens worden bewaard en de termijnen waarbinnen de gegevens door
de aanbieders beschikbaar worden gesteld. De Telecommunicatiewet voorziet
niet in een termijn waarbinnen de gegevens door de aanbieders aan de bevoegde
autoriteiten moeten worden geleverd. Evenmin worden er regels gesteld voor
een spoedregeling. Wel zijn er inmiddels afspraken gemaakt tussen openbaar
ministerie, politie en de inlichtingen- en veiligheidsdiensten enerzijds en
de aanbieders anderzijds terzake van het verkrijgen van gegevens en het opnemen
van telecommunicatie. Verkeersgegevens worden in beginsel binnen vijf dagen
geleverd. In noodgevallen kan de aanbieder worden verzocht verkeersgegevens
zo spoedig mogelijk te leveren. Het eerdergenoemde Besluit verstrekking gegevens
telecommunicatie geeft regels voor de verstrekking van bepaalde actuele gebruikersgegevens
door de aanbieders. Daartoe verleent de aanbieder het Centraal Informatiepunt
Onderzoek Telecommunicatie langs geautomatiseerde weg gedurende 24 uur per
dag rechtstreeks toegang tot een bestand waarin die gegevens zijn opgenomen.
Deze gegevens kunnen worden vergeleken op basis van hit/no hit en komen aldus
binnen een zeer korte termijn beschikbaar voor de bevoegde autoriteiten. Bij
de in dit lid bedoelde algemene maatregel van bestuur kunnen zonodig nadere
regels worden gesteld terzake van de termijnen waarbinnen gegevens beschikbaar
kunnen worden gesteld. Zoals in het algemeen deel hieromtrent reeds is opgemerkt,
zal hiervoor worden aangesloten bij de thans gelden afspraken die op operationeel
niveau tussen de aanbieders en de behoeftestellende diensten zijn overeen
gekomen.Tenslotte is in dit lid een grondslag opgenomen om bij algemene maatregel
van bestuur regels te stellen omtrent het registreren van statistische gegevens
over de beschikbaarstelling van de bewaarde gegevens aan de bevoegde autoriteiten.
Vanwege de verplichtingen van de richtlijn zullen deze gegevens ten minste
betrekking moeten hebben op de gevallen waarin gegevens zijn verstrekt, de
tijd die is verstreken tussen de datum van bewaring van de gegevens en de
datum waarop door de bevoegde autoriteiten is verzocht om overdracht ervan
en de gevallen waarin verzoeken om verstrekking niet konden worden ingewilligd.
De registratie van deze gegevens zal kunnen worden gecoördineerd door
een door de Minister van Justitie aan te wijzen orgaan. Daarvoor kan worden
gedacht aan het Landelijk Parket van het Openbaar Ministerie. In het Besluit
verstrekking gegevens telecommunicatie zijn ook regels opgenomen over het
vastleggen van informatie over de verstrekking van gegevens (artikel 7).Onderdeel F (wijziging van artikel 13.5)Artikel 13.5Eerste lidDe verwijzing naar het huidige artikel 13.2a van de Telecommunicatiewet
kan vervallen omdat in dit wetsvoorstel wordt voorgesteld om de verplichting
van de aanbieders te voldoen aan een vordering op grond van de artikelen 126n
of 126u van het Wetboek van Strafvordering of op grond van artikel 28
van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002, op te nemen in
artikel 13.4, eerste lid, van de Telecommunicatiewet. Dit is hierboven, bij
de artikelsgewijze toelichting op artikel 13.4 van dit wetsvoorstel, nader
toegelicht. Door de voorgestelde vervanging van de woorden »eerste of
tweede lid» door: eerste, tweede of derde lid, wordt gewaarborgd dat
de verplichtingen tot beveiliging van gegevens tegen kennisneming door onbevoegden
onverkort gelden voor de gegevens rond een vordering of verzoek als bedoeld
in het huidige artikel 13.2a van de Telecommunicatiewet.Tweede lidIn dit lid is de verplichting voor de aanbieders neergelegd om passende
technische en organisatorische maatregelen te nemen die nodig zijn om de bewaarde
gegevens te beveiligen tegen vernietiging, verlies of wijziging en tegen niet
toegelaten opslag, verwerking, toegang of openbaarmaking. Dit is een aanvulling
op de bestaande verplichtingen op grond van artikel 11.3 van de Telecommunicatiewet.
Daarnaast dienen de aanbieders passende technische en organisatorische maatregelen
te nemen om te waarborgen dat toegang tot de gegevens slechts geschiedt door
speciaal daartoe bevoegde personen en dat de gegevens na het verstrijken van
de bewaarperiode worden vernietigd.In het Besluit beveiliging gegevens aftappen telecommunicatie (Stb. 2003,
472) worden regels gegeven over het treffen van beveiligingsmaatregelen door
de aanbieders ten aanzien van gegevens betreffende het aftappen en opnemen
van telecommunicatie. In de bijlage bij dit besluit worden de te treffen maatregelen
uitgewerkt. Deze maatregelen hebben betrekking op de eisen ten aanzien van
het personeel, de fysieke beveiliging, het beheer van communicatie en beheersprocessen,
de toegangsbeveiliging van geautomatiseerde systemen en de ontwikkeling, onderhoud
en reparatie van geautomatiseerde informatiesystemen. De aanbieder moet ervoor
zorgen dat de medewerking aan een last tot het aftappen van telecommunicatie
uitsluitend wordt verleend door personen die een verklaring omtrent het gedrag
(VOG) kunnen overleggen. Uitsluitend personeel dat overeenkomstig de functiebeschrijving
belast is met de verwerking van de informatie en gegevens, heeft toegang tot
die informatie en die gegevens. Verder geldt dat de toegang tot de ruimte
waarin de informatie zich bevindt, evenals de toegang tot het geautomatiseerde
informatiesysteem, uitsluitend is voorbehouden aan daartoe geautoriseerd personeel.
De autorisaties worden vastgelegd. De fysieke beveiliging en de toegangsbeveiliging
moeten zodanig zijn ingericht dat ongeautoriseerde toegang en pogingen daartoe
worden gedetecteerd en dat tijdige interventie plaatsvindt. Alle handelingen
met betrekking tot de verwerking van informatie worden persoonsgebonden vastgelegd
teneinde onderzoek mogelijk te maken (logging).Voor een nadere uitwerking van de eisen voor de beveiliging van, en de
toegang tot, de bewaarde gegevens bij algemene maatregel van bestuur kan bij
de regels van het Besluit beveiliging gegevens aftappen worden aangesloten.Gelet op de gevoeligheid van de betreffende gegevens, die inzicht kunnen
geven in de gedragingen van personen, is het van essentieel belang dat deze
na ommekomst van de bewaarperiode daadwerkelijk zijn vernietigd. De verplichting
tot vernietiging impliceert dat de bewaarde gegevens dagelijks worden vernietigd
zodra achttien maanden zijn verstreken sedert de datum van inwerkingtreding
van dit wetsvoorstel. Dit is dus een continu proces, dat een geautomatiseerde
werkwijze veronderstelt. De aanbieders dienen passende technische maatregelen
te treffen om aan deze verplichting te kunnen voldoen, bijvoorbeeld door het
langs geautomatiseerde weg laten vernietigen van de betreffende gegevens of
door middel van geautomatiseerde signalering dat de bewaarperiode is verstreken
waarna door menselijke tussenkomst de onmiddellijke vernietiging van de gegevens
kan volgen. Bij algemene maatregel van bestuur kunnen hierover nadere regels
worden gegeven.Derde lidIn dit lid is de verplichting voor de aanbieders vastgelegd om ervoor
te zorgen dat de bewaarde gegevens dezelfde kwaliteit hebben en worden onderworpen
aan dezelfde beveiligings- en beschermingsmaatregelen als de gegevens in het
netwerk. Aan het einde van de bewaarperiode, bedoeld in artikel 13.2a, derde
lid, van de wet, moeten de bewaarde gegevens onverwijld worden vernietigd.
De verplichting van de aanbieders om de bewaarde gegevens na ommekomst van
de bewaarperiode onverwijld te vernietigen impliceert niet alleen dat de gegevens
niet verder kunnen worden verwerkt voor het doel waarvoor zij zijn bewaard
maar strekt er toe dat de betreffende gegevens niet meer in het netwerk van
de aanbieders aanwezig zijn of anderszins voor de aanbieders beschikbaar zijn.
Het is van groot belang dat er adequaat toezicht wordt uitgeoefend op de naleving
van deze verplichting. Daarvoor is het in de eerste plaats van belang dat
passende technische en organisatorische maatregelen worden getroffen om aan
deze verplichting te kunnen voldoen. Dit is bij het tweede lid toegelicht.
Verder kan worden gedacht aan het maken van nadere afspraken tussen de betrokken
toezichthoudende autoriteiten – het Agentschap Telecom en het College
bescherming persoonsgegevens – over de wijze waarop het toezicht op
de naleving van deze verplichting in de praktijk wordt vorm gegeven. Tenslotte
zij opgemerkt dat de niet naleving van de verplichting tot onverwijlde vernietiging
van de bewaarde gegevens een economisch delict vormt. Indien de bevoegde toezichthoudende
autoriteiten kennis zouden verkrijgen van het niet naleven van de vernietigingsplicht
door een aanbieder dan zal niet alleen het aan de betreffende toezichthouder
ter beschikking staande instrumentarium op het gebied van de handhaving kunnen
worden ingezet maar zal tevens aangifte kunnen worden gedaan bij het openbaar
ministerie.In hun advies hebben de aanbieders aangegeven dat uit de artikelen 11.5
en 11.5a van de Telecommunicatiewet slechts voortvloeit dat de gegevens geanonimiseerd
moeten worden wanneer ze niet langer voor de limitatief beschreven bedrijfsdoeleinden
worden verwerkt. Naar het oordeel van de aanbieders gaat de in dit wetsvoorstel
opgenomen verplichting tot vernietiging van de gegevens verder dan de huidige
verplichting die de aanbieders als verantwoordelijke hebben. De aanbieders
bepleiten om ook op dit punt aansluiting te zoeken bij hoofdstuk 11 van de
Telecommunicatiewet en de verplichting van de aanbieders niet verder te laten
gaan dan tot het anonimiseren van de gegevens. De door de aanbieders voorgestane
benadering is echter strijdig met de uit de richtlijn dataretentie voortvloeiende
verplichting tot vernietiging van de bewaarde gegevens en laat bovendien de
mogelijkheid bestaan dat de gegevens beschikbaar blijven na ommekomst van
de voorgestelde bewaartermijn. Weliswaar biedt artikel 11.5 van de Telecommunicatiewet
de aanbieders de keuze tussen anonimisering en vernietiging van
de door hen verwerkte en opgeslagen verkeersgegevens indien deze gegevens
niet langer nodig zijn voor de in dat artikel omschreven zakelijke doelen
maar dit laat de verplichting tot vernietiging van de gegevens die op grond
van hoofdstuk 13 van die wet moeten worden bewaard, onverlet. Hieruit vloeit
voort dat de aanbieder is gehouden tot vernietiging van de gegevens die worden
bewaard op grond van artikel 13.2a van dit wetsvoorstel. Indien de aanbieder
echter kan aantonen dat hij de verkeers- of locatiegegevens heeft verwerkt
en opgeslagen ten behoeve van één van de doelen van artikel
11.5 of 11.5a van de Telecommunicatiewet, dan verzet de tekst van de
wet zich niet tegen anonimisering van de betreffende gegevens.De verplichting tot onverwijlde vernietiging geldt niet voor de gegevens
die op grond van de artikelen 13.2b en 13.4 van de Telecommunicatiewet zijn
bewaard en vervolgens, naar aanleiding van de uitoefening van de bevoegdheden
van het Wetboek van Strafvordering en de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
2002, aan de bevoegde autoriteiten zijn verstrekt. Op de verdere verwerking
van deze gegevens, inclusief de termijnen voor de verwijdering of de vernietiging
van de gegevens, zijn de wettelijke regimes van toepassing die gelden voor
de gegevensverwerking door de betreffende instantie. Voor de politie is dit
thans de Wet politieregisters, voor de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst is dit de Wet op de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten 2002. Het voorgaande laat de verplichting voor de aanbieder,
om de betreffende gegevens na het verstrijken van de bewaarperiode te vernietigen,
onverlet.Vierde lidIn dit artikel worden algemene regels gegeven voor de bescherming, de
beveiliging, de toegang tot en de vernietiging van de bewaarde gegevens. Bij
algemene maatregel van bestuur kunnen hierover nadere regels worden gesteld.
De regels kunnen betrekking hebben op de autorisaties voor de verwerking van,
of de toegang tot, de bewaarde gegevens. Daarnaast kunnen de regels betrekking
hebben op de bekendmaking van de bewaarde gegevens aan de personen die zijn
geautoriseerd tot de verwerking van, of de toegang tot, die gegevens. Tenslotte
kunnen de regels betrekking hebben op de vastlegging van bepaalde gegevensverwerkingen
(protocollering) – zoals de toekenning van de autorisaties en de verstrekking
van bewaarde gegevens aan de bevoegde autoriteiten – en het periodiek
(doen) verrichten van privacy-audits.Anders dan tot nu toe zullen de nadere regels worden gesteld op voordracht
van de Minister van Justitie, de Minister van Economische Zaken, de Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Minister van Defensie.
De Minister van Justitie is eerste ondertekenaar van dit wetsvoorstel. De
betrokken ministers zullen de Minister van Justitie kunnen machtigen om de
voordracht voor de algemene maatregel van bestuur mede namens hen te doen.Onderdeel G (wijziging van artikel 13.6)Artikel 13.6Eerste en tweede lidIn artikel 13.6 van de Telecommunicatiewet wordt een regeling gegeven
voor de kosten en vergoedingen voor de aanbieders van openbare telecommunicatienetwerken
en openbare telecommunicatiediensten om te kunnen voldoen aan
de verplichtingen op het terrein van het bevoegd aftappen.De investeringskosten, alsmede de periodieke onderhouds- en exploitatiekosten,
die verband houden met aftappen komen ten laste van de aanbieders. Ook de
technische inspanningen die vooraf gedaan moeten worden voor het verstrekken
van informatie en voor de beveiliging daarvan komen voor rekening van de aanbieders.
Deze bepaling is ingevoerd als gevolg van de keuze om de kosten voor het aftapbaar
maken van systemen niet langer door de overheid te laten vergoeden. Krachtens
artikel 13.6, tweede lid, van de Telecommunicatiewet worden de administratiekosten
en de personeelskosten die rechtstreeks voortvloeien uit de aftapwerkzaamheden
en de gegevensverstrekking, uit de openbare kas vergoed.In de Regeling kosten aftappen en gegevensverstrekking van de Minister
van Economische Zaken (Stcrt. 2005, 62) worden nadere regels gegeven met betrekking
tot de vaststelling en vergoeding van de declarabele kosten door de autoriteit
die de last, het bevel of het verzoek heeft gedaan. De regeling stelt vast
welke personeels- en administratiekosten declarabel zijn.Voorgesteld wordt de verplichting tot het voldoen aan een vordering op
grond van de artikelen 126n of 126u van het Wetboek van Strafvordering
dan wel een verzoek op grond van artikel 28 van de Wet op de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten 2002 op te nemen in artikel 13.4, eerste lid, van de
Telecommunicatiewet. De onderbrenging van deze verplichting in artikel 13.4
van de Telecommunicatiewet heeft tot gevolg dat voor de regeling van de vergoeding
van de kosten, die door de aanbieders van openbare telecommunicatienetwerken
en openbare telecommunicatiediensten worden gemaakt om te kunnen voldoen aan
de verplichtingen van dit wetsvoorstel, volledig wordt aangesloten bij de
bestaande regeling voor de kosten en vergoedingen van dit artikel. Dit kan
worden gerealiseerd door middel van aanpassing van het tweede lid van dit
artikel.De verwijzing naar artikel 13.4, eerste of tweede lid, van de Telecommunicatiewet
wordt vervangen door een verwijzing naar artikel 13.4, eerste, tweede of derde
lid, van de Telecommunicatiewet.De voorgestelde verwijzing in het eerste lid van dit artikel naar artikel
13.5, eerste lid, van de Telecommunicatiewet beoogt te verhelderen dat de
regeling voor de kosten en vergoedingen van dit artikel betrekking heeft op
de kosten in verband met de te nemen maatregelen in verband met beveiliging,
bedoeld in dat artikellid.Onderdeel H (invoeging van artikel 13.9)Artikel 13.9In de richtlijn dataretentie is bepaald dat uiterlijk op 15 september
2010 door de Commissie een evaluatieverslag zal worden uitgebracht aan het
Europees Parlement en aan de Raad over de toepassing van deze richtlijn en
de weerslag ervan op de marktdeelnemers en de consumenten. Zoals in paragraaf 8
aan de orde kwam wordt, mede naar aanleiding van de adviezen van de aanbieders
en het CBP, voorgesteld een evaluatiebepaling op te nemen naar het model van
de Aanwijzingen voor de regelgeving (aanwijzing no. 164). Hierbij komen zowel
de mate van verwerkelijking van de doelstellingen en de neveneffecten aan
de orde als de evenredigheid, subsidiariteit, uitvoerbaarheid, handhaafbaarheid,
afstemming op andere regelingen, eenvoud, duidelijkheid en toegankelijkheid,
dit alles uiteraard binnen de kaders die door de richtlijn dataretentie worden
gesteld. De evaluatie zal zijn beperkt tot de in dit wetsvoorstel voorgestelde
wijzigingen van de Telecommunicatiewet in verband met de implementatie van
de richtlijn dataretentie.Onderdeel I (wijziging van artikel 15.1)Artikel 15.1Eerste lidDe voorgestelde aanpassing vloeit voort uit de overheveling van het toezicht
aangaande de naleving van de artikelen 11.5, 11.5a en 11.13 van de Telecommunicatiewet
van het OPTA naar de Minister van Economische Zaken. Voor de toelichting wordt
verwezen naar paragraaf 2.7.Onderdeel J (wijziging van artikel 18.7)Artikel 18.7Tweede lidDe toezichthoudende organen zijn op grond van het eerste lid van dit artikel
bevoegd alle informatie te vorderen voor zover dat nodig is voor de vervulling
van hun taak. Deze bevoegdheid zou kunnen inhouden dat zij verkeersgegevens
of locatiegegevens opvragen als bedoeld in artikel 13.2a, welke gegevens door
aanbieders worden bewaard ten dienste van het voorkomen, opsporen en vervolgen
van strafbare feiten. Het is evenwel niet aannemelijk dat de toezichthouder
voor de vervulling van zijn taak deze gegevens nodig zou hebben. Om hierover
elke onduidelijkheid weg te nemen en ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer
van de gebruiker van elektronische communicatiediensten wordt voorgesteld
een tweede lid in te voegen, waarin uitdrukkelijk wordt bepaald dat de toezichthouder
geen bevoegdheid heeft met betrekking tot deze gegevens. Hierop bestaat één
uitzondering. Een deel van de te bewaren gegevens bedoeld in artikel 13.2a
mag de aanbieder van een openbaar elektronisch netwerk of een openbare elektronische
dienst op grond van de artikelen 11.5 en 11.5a ten dienste van zijn bedrijfsvoering
verwerken. Voor zover een aanbieder die gegevens heeft verwerkt is de toezichthouder
bevoegd daarover informatie te vorderen bij de aanbieder. Deze bevoegdheid
voor de toezichthouder is onder meer van belang bij het toezicht op het versturen
van ongewenste elektronische berichten.Onderdeel K (opneming Bijlage bij de wet)Artikel 13.10Voorgesteld wordt een nieuw artikel aan de Telecommunicatiewet toe te
voegen, waarin geregeld wordt dat de Bijlage met de lijst van de te bewaren
gegevens wordt opgenomen na de ondertekening van de wet (aanwijzing 94 AR).Artikel IIOvertredingen van een aantal voorschriften, die zijn gesteld bij of krachtens
de Telecommunicatiewet, zijn economische delicten als bedoeld in de Wet op
de economische delicten (artikel 1, onder 2° en onder 4°, WED). Dit
betreft onder meer de verplichtingen van de aanbieders tot het aftapbaar zijn
en tot het verlenen van medewerking aan bevoegd gegeven vorderingen tot het
aftappen van telecommunicatie of het verstrekken van verkeers- of gebruikersgegevens.
Deze verplichtingen zijn opgenomen in hoofdstuk 13 van de Telecommunicatiewet
(artikelen 13.1, 13.2, 13.2a, 13.2b en 13.4 Tw).De verplichtingen van de aanbieders tot het voldoen aan een bevoegd gegeven
vordering tot verstrekking van verkeersgegevens zijn thans geregeld in artikel
13.2a van de Telecommunicatiewet. Met het voorliggende wetsvoorstel wordt
de inhoud van artikel 13.2a van de Telecommunicatiewet voortaan echter een
andere, namelijk de verplichting tot het bewaren van de bij algemene maatregel
van bestuur aan te wijzen gegevens ten behoeve van het onderzoeken, opsporen
en vervolgen van ernstige misdrijven. Het niet voldoen aan deze verplichting
wordt aldus strafbaar gesteld als een economisch delict. Met de voorgestelde
verplaatsing van de verplichtingen van artikel 13.2a, eerste lid, van de Telecommunicatiewet
naar artikel 13.4, eerste lid, van de Telecommunicatiewet, worden de verplichtingen
van de aanbieders om te voldoen aan bevoegd gegeven vorderingen op grond van
het Wetboek van Strafvordering dan wel de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
2002 voortaan in één bepaling samen gebracht. Dit komt het overzicht
ten goede. De voorgestelde verplaatsing maakt het echter noodzakelijk om artikel
13.4, eerste lid, van de wet toe te voegen aan artikel 1, van de Wet op de
economische delicten.Overtreding van deze verplichtingen vormt een misdrijf, voorzover opzettelijk
begaan (artikel 2, eerste lid, WED). De verplichting van de aanbieders tot
het verstrekken van gebruikersgegevens blijft als een overtreding strafbaar
op grond van de Wet op de economische delicten (artikel 1, onder 4°, WED).Artikel IIIVanwege de voorgestelde vernummering of verplaatsing van leden van de
artikelen 13.2a, 13.4 en 13.5 van de Telecommunicatiewet kan onduidelijkheid
ontstaan over de rechtsgrondslag van de bestaande uitvoeringsregelingen. Om
die reden wordt in Artikel III expliciet bepaald op welke artikelleden de
betreffende algemene maatregelen van bestuur zijn gebaseerd. Dit betreft:• het Besluit bijzondere vergaring nummergegevens telecommunicatie,
dat thans is gebaseerd op de artikelen 3.10, vierde lid, onderdeel a, en 13.4,
tweede lid, van de Telecommunicatiewet. Op grond van de voorgestelde vernummering
van het tweede lid tot het derde lid van artikel 13.4, worden dit voortaan
de artikelen 3.10, vierde lid, onderdeel a, en 13.4, derde lid, van de Telecommunicatiewet.• het Besluit verstrekking gegevens telecommunicatie, dat thans is
gebaseerd op de artikelen 13.1, tweede lid, 13.2, derde lid, 13.4, derde lid
en 20.18 van de Telecommunicatiewet. Op grond van de voorgestelde vernummering
van het derde lid tot het vierde lid van artikel 13.4, worden dit voortaan
de artikelen 13.1, tweede lid, 13.2, derde lid, 13.4, vierde lid en 20.18
van de Telecommunicatiewet.• het Besluit beveiliging gegevens aftappen telecommunicatie, dat
thans is gebaseerd op de artikelen 13.2, derde lid en 13.5, tweede lid, van
de Telecommunicatiewet. Op grond van de voorgestelde verplaatsing van het
tweede lid naar het vierde lid van artikel 13.5, worden dit voortaan de artikelen
13.2, derde lid en 13.5, vierde lid, van de Telecommunicatiewet.Artikel IVDeze wet treedt in werking op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip.
Daarvoor is van belang dat de richtlijn dataretentie uiterlijk op 15 september
2007 moet zijn geïmplementeerd in de nationale wetgeving (artikel 15,
eerste lid).Artikel VMet de in dit artikel voorgestelde bepaling wordt de mogelijkheid geboden
om de toepassing van de richtlijn op de bewaring van telecommunicatiegegevens
in verband met internettoegang, internettelefonie en e-mails via het internet
uit te stellen voor een periode van achttien maanden. De richtlijn biedt de
lidstaten daartoe de mogelijkheid, mits de lidstaat die van deze mogelijkheid
gebruik wil maken de Raad of de Commissie daarvan op de hoogte stelt middels
een verklaring op het moment van goedkeuring van de richtlijn. Nederland heeft
een dergelijke verklaring afgelegd. In overleg met de betrokken aanbieders
zal worden beoordeeld op welk tijdstip de wet in werking zal kunnen treden
voor de bewaring van gegevens, die worden gegenereerd of verwerkt in verband
met internettoegang, internettelefonie en e-mails via het internet.De minister van Justitie,E. M. H. Hirsch BallinXNoot1Trb. 1951, 154, laatstelijk gewijzigd 11 mei 1994, Trb. 1994, 165.XNoot1Hierbij gaat de regering uit van de volgende definitie van administratieve
lasten:«Administratieve lasten zijn de kosten voor het bedrijfsleven om
te voldoen aan informatieverplichtingen voortvloeiend uit wet- en regelgeving
van de overheid».In deze definitie is sprake van informatieverplichtingen, welk begrip
als volgt kan worden omschreven:«Een informatieverplichting is een verplichting tot het informeren
over handelingen en gedragingen ten aanzien van een maatschappelijk waardevol
geachte norm».Essentieel is de verplichting dat op enig moment de gegevens beschikbaar
moeten zijn en dus opgeleverd kunnen worden. Het moet hierbij gaan om handelingen
en gedragingen van het bedrijf. In het voorliggende wetsvoorstel gaat het
om de verplichting tot het (langer) bewaren van (verkeers)gegevens en het
desgevraagd beschikbaar stellen van deze gegevens aan de overheid ten behoeve
van de opsporing. Het betreft hier niet gegevens die gerelateerd zijn aan
handelingen of gedragingen van het bedrijf, of aan een maatschappelijk waardevol
geachte norm. De door het bedrijf te verlenen informatie betreft gegevens
over het gebruik dat zijn klanten maken van de diensten van het bedrijf.XNoot2Artikel 13.6, tweede lid: Aanbieders van openbare telecommunicatienetwerken
en openbare telecommunicatiediensten hebben aanspraak op vergoeding uit ’s
Rijks kas van de door hen gemaakte administratiekosten en personeelskosten
rechtstreeks voortvloeiend uit het voldoen aan een bijzondere last als bedoeld
in artikel 13.2, eerste en tweede lid, onderscheidenlijk het verstrekken van
informatie als bedoeld in artikel 13.4.XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31145-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl