Evaluatie van het baten-lastenmodel; Lijst van vragen en antwoorden
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28737, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

02-06-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

28737 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaam1234567, 8 en 91011, 12 en 181314, 16 en 3515171920, 22, 23 en 24212526, 29, 30 en 402728, 39, 45 en 46313233343637381. Belevingsonderzoek 20012. Modernisering beloningsstelsel4142 en 4344474849
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28737Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 50 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 737Evaluatie van het baten-lastenmodelnr. 2LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 22 mei 2003De commissie voor de Rijksuitgaven1 heeft
een aantal vragen voorgelegd aan de minister van Financiën over zijn
brief d.d. 16 december 2002 over de evaluatie van het baten-lastenmodel (28 737,
nr. 1).De minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 21 mei 2003.Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.De voorzitter van commissie,B. M. de VriesDe griffier van de commissie,Van der Windt 1Waarom gaat de evaluatie weinig in op de positie van
tijdelijke agentschappen?De rijksbrede evaluatie van het agentschapmodel heeft tot doel een antwoord
te geven op de vraag «op welke wijze draagt het agentschapmodel
als instrument voor de rijksoverheid bij aan een doelmatige bedrijfsvoering?». In het onderzoek is gebruik gemaakt van de ervaringen van
de op dat moment bestaande 24 agentschappen. Dit is gedaan door te kijken
naar de aanwezigheid van bepaalde resultaten en gedragingen. De ervaringen
van de kandidaat-agentschappen en de tijdelijke agentschappen zijn voor de
evaluatie niet gebruikt. De kandidaat-agentschappen niet omdat deze nog midden
in het veranderproces zitten en het daarom niet mogelijk is om naar resultaten
en gedragingen te kijken. De bijzonderheid van de tijdelijke agentschappen
is dat deze voorheen geen onderdeel uitmaakten van de rijksoverheid. De urgentie
om de inperking van de ministeriële verantwoordelijkheid terug te draaien,
heeft een hogere prioriteit dan de noodzaak om op het moment van verlening
van de tijdelijke status te voldoen aan de instellingsvoorwaarden.2Is de regering van mening dat de status van een tijdelijk
agentschap ook daadwerkelijk een korte periode moet beslaan?De tijdelijke agentschapstatus is in een brief van 21 maart 2001 (TK 2000–2001,
23 171 nummer 4) geïntroduceerd en aan de Tweede Kamer voorgelegd.
Aan het verlenen van de tijdelijke agentschapstatus worden voorwaarden verbonden
om de kwaliteit van het agentschap te bevorderen. Door middel van een aanvangsdoorlichting
wordt vooraf vastgesteld of de desbetreffende dienst daadwerkelijk de potentie
heeft om in praktijk te voldoen aan de instellingsvoorwaarden. Dit moet een
afzienbare termijn zijn waarbij dit in de brief indicatief als maximaal drie
jaar is aangegeven.Tot op heden zijn er zes tijdelijke agentschappen ingesteld:– ESF Nederland (SZW) is een samenvoeging van een deel van de voormalige
ZBO Arbvo en het dienstonderdeel Buesi van SZW. De tijdelijke status als agentschap
SZW is verleend per 1 april 2001 en de status is formeel verkregen per 1 januari
2003.– De stichting studiecentrum rechtspleging (Justitie) heeft per
1 januari 2002 de tijdelijke agentschapstatus gekregen. Deze status is onlangs
verlengd van 1 januari 2004 naar 1 januari 2005 om dan de status formeel te
verkrijgen.– Novem BV (EZ) heeft per 1 januari 2002 de tijdelijke agentschapstatus
gekregen. Het voornemen is de formele status per 1 januari 2004 te verkrijgen.
De voorhangprocedure daartoe wordt op 21 mei 2003 gestart.– De Inspectie Werk en Inkomen (IWI, SZW) is een samenvoeging van
de voormalige ZBO CTSV en de directie Toezicht van het ministerie van SZW.
De tijdelijke agentschapstatus is op 1 januari 2002 verleend en gepland wordt
per 1 januari 2005 de agentschapstatus formeel te verkrijgen.– Het Nederlands Vaccin Instituut (NVI, VWS) is een samenvoeging
van de stichting Volksgezondheid en Milieu (SVM; wordt in 2003 met het opgaan
in het NVI als stichting beëindigd) en het onderdeel Vaccins van het
RIVM (dat het voornemen heeft om 1 januari 2004 agentschap te worden). De
tijdelijke agentschapstatus is verleend per 1 januari 2003 en beoogd te worden
beëindigd op 1 januari 2005.– De Voedsel- en warenautoriteit (VWA, VWS) is een samenvoeging
van de bestaande agentschappen Keuringsdienst van Waren (KvW) en Rijksdienst
van Keuring van Vee en Vlees (RVV; voorheen LNV). Om de VWA te
kunnen laten functioneren is samenvoeging van deze twee agentschappen en van
een kleine centrale staf noodzakelijk. De minister van Financiën heeft
ingestemd met het per 1 januari 2003 geven van een tijdelijke status aan de
VWA mits de afzonderlijke agentschapstatus van de KvW en RVV gedurende deze
periode wordt gehandhaafd. De formele status moet uiterlijk 1 januari 2006
zijn verkregen.3Is de regering van mening dat de kwestie van de tijdelijke
agentschappen wettelijk zou moeten worden verankerd, inclusief een maximale
duur van de tijdelijkheid?De introductie van de tijdelijke agentschapstatus en het overleg met de
Tweede Kamer stond destijds onder grote tijdsdruk met het oog op de betekenis
voor het toenmalige ESF Nederland. Met de brief en de kamerbehandeling zijn
gezamenlijke uitgangspunten geformuleerd. Er is niet gekozen voor formele
verankering in de Comptabiliteitswet. Inzake de argumentatie bestaat een parallel
met de eerder aangevoerde argumentatie om ook de instellingsvoorwaarden voor
agentschappen niet in de Comptabiliteitswet zelf op te nemen.Naar aanleiding van het verslag bij de 7e wijziging van de Comptabiliteitswet
(Tweede Kamer, vergaderjaar 1999–2000, 26 974, nr. 6) is door de
minister van Financiën aangegeven dat de keuze om de instellingsvoorwaarden
niet in de Comptabiliteitswet zelf op te nemen, is ingegeven door de wens
flexibiliteit te behouden waar het gaat om de formulering van de criteria.
Daarbij is de toezegging gedaan de instellingsprocedure voor agentschappen
wel in een ministeriële regeling vast te leggen en kort na de zomer van
2000 ter advies voor te leggen aan de Algemene Rekenkamer. In een brief van
7 december 2000 naar aanleiding van een advies van de Algemene Rekenkamer
over een tweetal regelingen, heeft de minister van Financiën aangegeven
dat het vormgeven van de instellingsprocedure als ministeriële regeling
uitgesteld wordt. Tot dit uitstel is besloten omdat op dat moment niet exact
te overzien was hoe de agentschapstatus zich verhoudt tot het in de Miljoenennota
2001 opgenomen principebesluit tot integrale invoering van het baten-lastenstelsel
(later EBS). Wel is de instellingsprocedure als interdepartementale beleidslijn
uitgewerkt en op 23 januari 2001 aan de Algemene Rekenkamer ter advies voorgelegd.
Het advies van 7 mei 2001 heeft steun uitgesproken aan de procedure. In de
huidige versie (juli 2002) is ook een artikel opgenomen over de tijdelijke
agentschapstatus. Eveneens omwille van flexibiliteit en als zodanig te kunnen
inspelen op actuele ontwikkelingen, is gekozen voor vastlegging in een ministeriële
regeling.Uit de 2e rijksbrede evaluatie van het agentschapmodel, blijkt dat het
vervangen van het baten-lastenstelsel van het agentschapmodel door de contouren
van EBS vanwege het ontbreken van een aantal kritische succesfactoren niet
bijdraagt aan een doelmatigere bedrijfsvoering bij de bestaande agentschappen.
In het kabinetsstandpunt over het agentschapmodel, dat op 16 december 2002
aan de Tweede Kamer is gestuurd, is dan ook aangekondigd dat het kabinet voornemens
is om de instellingsprocedure alsnog te formaliseren in een ministeriële
regeling. Deze zal voor de zomer voor advies aan de Algemene Rekenkamer voorgelegd
worden.4Deelt de regering de mening dat de invloed van de Kamer
voor de instelling van tijdelijke en «normale» agentschappen even
groot zou moeten zijn? In de brief van 21 maart 2001 is een voorstel gedaan voor de wijze waarop
de Tweede Kamer zich een oordeel vormt over de instelling van tijdelijke en
«normale» agentschappen. Zodra het tijdelijke agentschap het veranderingstraject
doorlopen heeft en aan alle instellingsvoorwaarden voldoet, zal de voorhangprocedure
bij de Tweede Kamer conform de Comptabiliteitswet worden doorlopen voordat
besloten wordt tot de formele status van agentschap. Zodra aan een dienst
de tijdelijke agentschapstatus wordt verleend wordt hiervan melding gedaan
aan de Tweede Kamer. Hierin wordt de Kamer dan tevens geïnformeerd over
de resultaten van de bij deze dienst verrichte aanvangsdoorlichting. Overigens
is de aanleiding om de inperking van de ministeriële verantwoordelijkheid
terug te draaien veelal al aan bod geweest in eerdere algemene overleggen
of beleidsvoornemens. Deze procedure is overeengekomen om het twee maal doorlopen
van een voorhangprocedure te voorkomen. Het doorlopen van een voorhangprocedure
voor het verkrijgen van de «normale»/formele agentschapstatus
is in ieder geval noodzakelijk geoordeeld.5Verwacht de regering dat in 2003 nog nieuwe tijdelijke
agentschappen worden opgericht? Zo ja, kan worden vermeld op welke gronden
dat gaat gebeuren?Op dit moment zijn er geen concrete voorstellen voor het oprichten van
nieuwe tijdelijke agentschappen voor organisaties waarvoor de inperking van
de ministeriële verantwoordelijkheid moet worden teruggedraaid. De tijdelijke
agentschapstatus is in zes gevallen toegepast, zie hiervoor de beantwoording
van vraag 2.6Waarom zijn tijdelijke agentschappen niet altijd in
de begroting van het desbetreffende ministerie opgenomen?De tijdelijke agentschappen worden wel degelijk in de begroting van het
desbetreffende ministerie opgenomen. De timing waarop dat gebeurt, verschilt
soms. Dat is afhankelijk van het moment waarop instelling als tijdelijk agentschap
plaatsvindt. Het streven is om de tijdelijke agentschappen per 1 januari van
een jaar te laten instellen. Opname gebeurt dan in beginsel in de eerste suppletore
begroting. In het geval van de omvorming van Novem BV tot het tijdelijke agentschap
Novem bij Economische Zaken is hiervan afgeweken. De activiteiten van de BV
zijn op 30 juni beëindigd. Per die datum is een slotbalans van de BV,
een openingsbalans voor het tijdelijke agentschap opgesteld en is het tijdelijke
agentschap in de tweede suppletore begroting opgenomen.7, 8 en 9Is nagegaan of het voor de rijksoverheid zinvol is
parallellen te trekken met de comptabiliteitsvoorschriften die enkele jaren
voor de lagere overheden zijn vastgesteld?Is nagegaan of gebruik kan worden gemaakt van de ervaringen
die bij de lagere overheden zijn opgedaan met de comptabiliteitsvoorschriften?Is nagegaan of de gebruikte terminologie kan worden
aangepast aan de comptabiliteitsvoorschriften zoals die voor de lagere overheden
zijn vastgesteld?Bij de verslaggevingregels voor agentschappen is waar mogelijk gebruik
gemaakt van de verslaggevingregels zoals die van toepassing zijn op het bedrijfsleven
(Burgerlijk Wetboek boek 2 titel 9). De Comptabiliteitsvoorschriften voor
provincies en gemeenten dateren van 1995 (CV'95). De CV'95 zijn eveneens gebaseerd
op het Burgerlijk Wetboek boek 2 titel 9. Voor wat betreft de
terminologie geldt dat zowel voor agentschappen als voor gemeenten/provincies
wordt aangesloten op wat in het bedrijfsleven gebruikelijk is. Vanuit de «eigenheid»
van de provincies en gemeenten is wel een aantal substantiële afwijkingen
opgenomen.10Wanneer zal de terminologie, ook voor wat betreft de
naam agentschap, respectievelijk de naam baten-lastendienst worden aangepast?Het kabinetsstandpunt over de rijksbrede evaluatie van het agentschapmodel
is op 16 december 2002 aan de Tweede Kamer aangeboden (TK, 2002–2003,
28 737, nummer 1). Hierin staat op pagina 12 aangegeven dat in het vervolg
uitsluitend de benaming agentschap wordt toegepast. De Comptabiliteitswet
zal hiervoor worden aangepast. Een onderdeel uit de zevende wijziging van
de Comptabiliteitswet dat tot de nodige misverstanden in de praktijk heeft
geleid, wordt teruggedraaid. Bij een eerstvolgende wijziging van de Comptabiliteitswet
zal deze aanpassing worden meegenomen.11, 12 en 18Overwogen kan worden vast te stellen tot welk bedrag
en onder welke voorwaarden een agentschap per jaar maximaal mag lenen of geld
mag uitzetten. Denkt de regering dat een dergelijk besluit zal leiden tot
meer efficiency en minder administratieve rompslomp?Indien de regering het werken met een dergelijk besluit
geen goed instrument vindt, kan zij dan mededelen waarom niet?Hoe staat de regering tegenover een verruiming van
de leen- en depositomogelijkheid?Uit de rijksbrede evaluatie van het agentschapmodel is gebleken dat de
leenfaciliteit als nuttig wordt ervaren, maar dat de administratieve belasting
groot is. In het kabinetsstandpunt is uiteengezet dat de aanvraagprocedure
niet hoeft te wijzigen, maar dat de administratieve procedure rond de afhandeling
van een deposito- en een leningaanvraag kan worden vereenvoudigd. Dat is intussen
geschied. Het zwaartepunt van de leenfaciliteit ligt bij de aanvraag door
het agentschap in het kader van de begrotingsvoorbereiding van een leningplafond
voor het jaar t+1 en de toetsing daarvan. Na goedkeuring van de begroting
door de Staten-Generaal kan het agentschap in een begrotingsjaar leningen
aangaan. Standaardbepalingen die voorheen in convenanten waren opgenomen zijn
nu opgenomen in de ministeriële regeling leen- en depositofaciliteit
zodat niet voor ieder gebruik van de lening een convenant hoeft te worden
afgesloten. Dat maakt het mogelijk dat het opnemen van een lening of het storten
van een deposito met een eenvoudige schriftelijke procedure kan worden afgedaan.13De regering lijkt niet bereid de agentschappen toe
te staan het eigen vermogen met meer dan 5% van de omzet te laten groeien.
Is de regering bereid dit percentage meer in overeenstemming te brengen met
het risico dat de agentschappen lopen?De maximering van het eigen vermogen op 5% van de omzet is in 1999 ingevoerd
als gevolg van een wijziging in de financieringsstructuur. Door het gebruik
van de leenfaciliteit worden investeringen in materiële en immateriële
vaste activa door agentschappen met (intern) vreemd vermogen gefinancierd.
Het eigen vermogen heeft uitsluitend een bufferfunctie om algemene bedrijfsrisico's
op te vangen. Winsten die leiden tot een hoger eigen vermogen dan deze bufferfunctie
moeten via tariefverlaging dan wel het uitstellen van tariefverhogingen
worden teruggesluisd naar de afnemers/opdrachtgevers.Het percentage is arbitrair gekozen. De koppeling aan het risicomanagement
spreekt aan, zoals aangegeven in het kabinetsstandpunt. Het kan leiden tot
een flexibelere normering die meer recht doet aan de risico's in de bedrijfsvoering
van een agentschap. Het loslaten van een generieke normering moet zorgvuldig
gewogen worden. Vandaar dat is aangegeven eerst nader onderzoek te doen. Daarbij
is niet alleen de bedrijfsvoering van een agentschap van belang maar zijn
dat ook de gevolgen voor de begrotingsnormering.14, 16 en 35Kan de regering vermelden welk deel van de rijksbegroting
in 2006 bij de mogelijke invoer van het eigentijds begrotingsstelsel (EBS)
onder het baten-lastenstelsel zal vallen?Waarom leidt het overwegend positieve oordeel van de
regering over agentschappen niet tot een oordeel over de wenselijkheid om
het baten-lastenstelsel rijksbreed in te voeren? Heeft dit mogelijk te maken
met ervaringen op dit terrein door lagere overheden?Kan de regering uiteenzetten wat haar visie is op de
samenhang tussen het EBS en het baten-lastenstelsel?De kamer zal zo spoedig mogelijk na afronding van de kabinetsformatie
geïnformeerd worden over de stand van zaken ten aanzien van de invoering
van het eigentijds begrotingsstelsel (EBS).15Is de uitkomst van het onderzoek zoals dat door het
externe bureau is uitgevoerd aanleiding voor een verhoging van het aantal
agentschappen?Het aantal agentschappen dat op dit moment bestaat is 27 en daarnaast
bestaan nog 5 tijdelijke agentschappen. Voor de jaren 2004 tot en met 2006
staan nog ruim twintig diensten op de rol om na toetsing door de Toetsingscommissie
Verzelfstandigingen een agentschapaanvraag in de voorhangprocedure te brengen.
Het aantal agentschappen is geen doel op zich. Als trend is zichtbaar dat
vrijwel alle grotere uitvoeringsorganisaties, facilitaire diensten en inspectiediensten
al agentschap zijn of dit op afzienbare termijn zullen zijn. De verwachting
is dat op 1 januari 2006 circa 80% van het aantal rijksambtenaren in een agentschap
werkt. De resterende rijksambtenaren houden zich bezig met de beleidstaken.
Een bedrijfsmatige sturing en bekostiging is daarmee gemeengoed geworden bij
de verschillende uitvoeringstaken van de rijksoverheid. De insteek in het
kabinetsstandpunt is te investeren in de kwaliteit van de uitvoeringsorganisaties.17Waarom vindt de regering het van belang de instellingsvoorwaarden
aan te scherpen, terwijl er sprake is van een positief oordeel?De resultaten van de rijksbrede evaluatie onderschrijven de instellingsvoorwaarden.
De onderzoekers hebben enkele aanscherpingen voorgesteld. Daar is op verschillende
manieren op gereageerd. Daar waar het aspecten betreft die niet in de voorwaarde
zelf zijn verwoord maar in de nadere uitleg, is alsnog de instellingsvoorwaarde
door opname van kwaliteitsaspecten zelfstandig leesbaar gemaakt. In een aantal
gevallen is een aantal eisen verwoord in een instellingsvoorwaarde die tussendoor
al als eis waren opgelegd. Dit betreft de outputbekostiging, de nulmeting,
de scheiding van de rollen van eigenaar en opdrachtgever. Tot slot is de verplichte periode van proefdraaien verlengd tot een heel kalenderjaar
om zodoende voldoende praktijkervaring voor de start als agentschap op te
doen.19Kan de regering meedelen waarom een extern bureau is
ingeschakeld om de evaluatiegegevens van de agentschappen te onderzoeken?Op 27 april 1998 is de eerste rijksbrede evaluatie van het agentschapmodel
aan de Tweede Kamer aangeboden. Bij de behandeling tijdens een algemeen overleg
op 29 oktober 1998 (TK 1998–1999, 25 257 en 25 509, nummer
3) zijn vragen gesteld over de onafhankelijkheid van het toenmalige evaluatieonderzoek.
Het onderzoek is destijds uitgevoerd door direct betrokkenen bij de beleidsontwikkeling
van het agentschapmodel. In de klankbordgroep was een vertegenwoordiger aanwezig
vanuit de universitaire wereld. Bij de behandeling in de Tweede Kamer is gepleit
voor een grotere betrokkenheid van externen. Geconcludeerd is dat bij de volgende
evaluatie meerdere externen moeten worden betrokken. Om daar invulling aan
te geven, is het onderzoek uitbesteed. De kosten van dit onderzoek hebben € 109 710,–
bedragen. Het voornemen is om de volgende rijksbrede evaluatie in 2007 uit
te voeren.20, 22, 23 en 24In hoeverre acht de regering het wenselijk dat er bij
het onderzoek is uitgegaan van evaluaties van de agentschappen zelf en niet
van empirische verkenningen van het externe bureau bij de desbetreffende agentschappen?
Zou dit volgens de regering van invloed kunnen zijn op de uitkomsten van het
onderzoek?Waarom is bij het onderzoek niet uitgegaan van de departementale
begrotingen en financiële verantwoording?Hoe had het oordeel van de regering geluid indien bij
het onderzoek wel was uitgegaan van de departementale begrotingen en financiële
verantwoordingen?Zou in de visie van de regering de evaluatie anders
zijn uitgepakt indien naast de door het externe bureau gebruikte bronnen begrotingsstukken
zouden zijn benut?Voor het onderzoek is van verschillende bronnen gebruik gemaakt. Op pagina
13 en 14 van het evaluatierapport wordt dit uiteengezet. Er is gebruik gemaakt
van de beschikbare evaluaties van individuele agentschappen en verder van
de jaarrekeningen, jaarverslagen en managementrapportages. De jaarrekeningen
bevatten de realisatiecijfers ten opzichte van de begrotingen. Aanvullend
zijn interviews gehouden met veertien agentschappen en zes ministeries in
de rol van opdrachtgever en/of eigenaar. De departementale begrotingen en
financiële verantwoordingen zijn dus wel degelijk gebruikt. Het was echter
niet voldoende om daar uitsluitend gebruik van te maken.21Waarom is er niet voor gekozen het daadwerkelijk functioneren
van de agentschappen te onderzoeken?De feitelijke doelmatigheidsontwikkeling is wel onderzocht. Het algemene
functioneren van de agentschappen niet. De reden daarvoor is dat individuele
agentschappen vanuit de ministeriële verantwoordelijkheid bezien afzonderlijk
geëvalueerd worden. Daarnaast is de doelstelling van de rijksbrede evaluatie
om het agentschapmodel te evalueren. 25Kunnen volgens de regering op basis van de bevindingen
van het externe bureau conclusies worden getrokken die een betrouwbaar fundament
vormen voor verdere besluitvorming?De doelstelling van de rijksbrede evaluatie is «inzicht te geven
of het instrument agentschapmodel voldoet aan het doel waarvoor het geïntroduceerd
is, te weten het bevorderen van doelmatigheid». Het onderzoek is aangepakt
door de feitelijke doelmatigheidsontwikkeling bij bestaande agentschappen
in kaart te brengen en door te kijken welke kritische succes- en faalfactoren
in de praktijk zijn waar te nemen. Vervolgens is geconcludeerd dat deze succesfactoren
goed verankerd zijn in de instellingsvoorwaarden. Dit is een betrouwbaar fundament
voor verdere besluitvorming. De onderzoekers zijn minder positief over de
mate waarin de begrotings- en verantwoordingsstukken inzicht bieden in de
doelmatigheidsontwikkeling. In het kabinetsstandpunt heeft dit geleid tot
een aanvullend initiatief om ook de kwaliteit van de begrotings- en verantwoordingsinformatie
te verbeteren. Uiteindelijk moet dit ertoe bijdragen dat in de toekomst eenvoudiger
te beoordelen is of en in hoeverre agentschappen doelmatiger zijn gaan werken.26, 29, 30 en 40Kan de regering vermelden hoe zij in de nabije toekomst
om wil gaan met het gegevens dat bij een aantal agentschappen de kostprijsontwikkeling
in het geheel niet kan worden vastgesteld?Kan de regering weergeven hoe met de bij de onderzochte
agentschappen geconstateerde discrepanties zal worden omgegaan?Hoe en op welke termijn wil de regering de agentschappen
hun optimale status laten bereiken?Gaat de regering scherpere conclusies verbinden aan
de door haar geconstateerde onduidelijkheid over de werkelijke doelmatigheidswinst
in het baten-lastendienstmodel?De toetsing of door de bestaande agentschappen aan de instellingsvoorwaarden
wordt voldaan, vindt uiterlijk op 31 december 2004 plaats. In het kabinetsstandpunt
staat opgenomen dat indien een agentschap dan niet voldoet aan de instellingsvoorwaarden
zij de status van agentschap zal verliezen en weer een regulier onderdeel
van het moederdepartement zal worden.In het traject richting de toetsing van de bestaande agentschappen aan
de instellingsvoorwaarden wordt door het Begeleidingsteam Verzelfstandigingen
vanuit de ervaringen met de begeleiding van nieuwe kandidaat-agentschappen
ondersteuning verleend.De regering verwacht dat de aanpassing van de rijksbegrotings- en verantwoordingsstukken
zal bijdragen aan een beter inzicht in de feitelijke doelmatigheidsontwikkeling.
Uiterlijk in de ontwerpbegroting 2006 mag verwacht worden dat deze presentatie
goed inzichtelijk is. In het kabinetsstandpunt wordt tevens nader onderzoek
aangekondigd naar de werking en effectiviteit van instrumenten (bijvoorbeeld
benchmarkonderzoeken, audits) om de doelmatigheidsontwikkeling te beoordelen.27Waarom is er niet voor gekozen om een slechts ten dele
transparante kostprijs als onbekend aan te merken?In de bijlage bij het evaluatierapport is bij vier agentschappen aangegeven
dat de kostprijs ten dele transparant is. Hiermee is gedoeld op het feit dat dit voor een deel van de producten van het agentschap wel het geval
is en voor een ander deel niet.28, 39, 45 en 46Hoe verklaart de regering het dat bij slechts 7 van
de 22 onderzochte agentschappen de doelmatigheid aantoonbaar is toegenomen?Is de regering het met de conclusie van het externe
bureau eens dat op dit moment nog onvoldoende duidelijk is of de doelmatigheid
in de praktijk van de agentschappen wordt bevorderd?Kan de regering weergeven op welke manier de Kamer
in staat wordt gesteld om beter kennis te nemen van de in- en outputinformatie
van de agentschappen?Hoe kan mede ter verbetering van VBTB de in- en outputinformatie
van de agentschappen goed worden ingepast in de begrotings- en verantwoordingssystematiek?Het externe bureau concludeert dat bij 7 van de 22 diensten de doelmatigheid
is toegenomen. Bij deze diensten zijn de kostprijzen gedaald én is
de kwaliteit toegenomen. Bij één dienst zijn er zowel indicaties
die wijzen op een toegenomen doelmatigheid als indicaties die wijzen op een
stabiele kwaliteitsontwikkeling. Bij negen diensten konden de onderzoekers
de doelmatigheid niet aantoonbaar vaststellen, maar zijn er wel indicaties
van doelmatigheid. Bij 5 diensten zijn er geen uitspraken te doen over een
toegenomen doelmatigheid, omdat er geen kostprijsontwikkeling is vast te stellen.
Het is daarom empirisch niet mogelijk gebleken om de resultaten van de doelmatigheid
bij alle agentschappen vast te stellen. Voor het onderzoek is vervolgens gekeken
naar de kritische succes- en faalfactoren en naar de mate waarin dit verwoord
is in de instellingsvoorwaarden.Om in een volgende rijksbrede evaluatie voor alle agentschappen een uitspraak
te kunnen doen voor het wel of niet doelmatiger werken, wordt expliciet een
nulmeting bij de start als agentschap gevraagd. In de eerste suppletore begroting
van een nieuw agentschap wordt deze informatie opgenomen. De presentatie van
de doelmatigheidsontwikkeling in de begroting schiet te kort. Om die reden
is in het kabinetsstandpunt opgenomen dat de kwaliteit van de begroting en
de verantwoording bij de doorlichting van de bestaande agentschappen wordt
meegenomen. Parallel daaraan worden de rijksbegrotings- en verantwoordingsvoorschriften
aangepast. Deze aanpassing heeft tot doel de informatiewaarde voor de Staten-Generaal
verder te vergroten.31Overweegt de regering in geval van te geringe doelmatigheidswinst
sancties te treffen?De aandacht voor doelmatigheidsontwikkeling van de agentschappen wordt
normaliter belegd bij de rol van de eigenaar binnen een ministerie. Deze rol
krijgt bij de meeste departementen steeds meer aandacht. Een verdere ontwikkeling
van deze rol biedt meer soelaas dan sancties op te leggen aan een agentschap.
Het is niet reëel om te verwachten dat ieder jaar doelmatigheidswinsten
bij alle agentschappen te bereiken zijn. Door een andere procesorganisatie
worden in de beginjaren van het bestaan van een agentschap grote verbeteringen
bereikt. Een sterke tegenkracht die de agentschappen scherp houdt wat betreft
doelmatigheidsontwikkeling is van groot belang en wordt gevonden in de eigenaarsrol.32Kan de regering meedelen voor welke kritische succesfactoren
zij, zoals aanbevolen door het externe bureau, aanvullende inspanningen wil
verrichten? Binnen welke termijn zal dit gebeuren? Voor individuele agentschappen worden gericht aanvullende inspanningen
verricht om deze agentschappen aan de nieuwe instellingsvoorwaarden te laten
voldoen. In drie kritische succesfactoren wordt rijksbreed nader geïnvesteerd.
Dat betreft outputsturing, invulling eigenaar- en opdrachtgeverschap en nulmeting.
De nulmeting wordt beschreven in de beantwoording van vraag 28.Uit de evaluatie is naar voren gekomen dat een kritische succesfactor
voor resultaatgericht management outputbekostiging betreft. Tegelijkertijd
wordt in het kabinetsstandpunt onderkend dat het voor sommige taken niet goed
mogelijk is om producten en diensten te definiëren die aan alle criteria
voldoen om een goed aangrijpingspunt te kunnen zijn voor sturing. Het is dan
van belang aan te geven op welke wijze dan wel gestuurd en bekostigd gaat
worden en welke doelmatigheidsprikkel aanwezig zijn.Een strikte scheiding van de rollen van opdrachtgever (beleid) en opdrachtnemer
(uitvoering) is noodzakelijk om te komen tot zakelijke sturingsrelaties en
de daarmee gepaard gaande doelmatigheidsprikkels. Hetzelfde geldt voor de
scheiding tussen de rollen van eigenaar (beheersmatige kaderstelling) en opdrachtgever
(beleidsinhoudelijke aansturing). Om als agentschap goed te kunnen functioneren,
is relevant dat ook de omgeving (in casu het kerndepartement in zijn verschillende
rollen) daartoe in staat is. Aanvullende investeringen op dit vlak zijn nodig.Voor ogen moet overigens wel worden gehouden dat de optimale wijze van
sturing en bekostiging niet voor alle agentschappen hetzelfde kan zijn. Een
belangrijke factor is de aard van de primaire processen. Nader onderzoek op
dit punt is in het kabinetsstandpunt aangekondigd.33Is de regering van mening dat het goed zou zijn ook
te kijken naar de kritische afbreukrisico's?Jazeker, en dat is in de evaluatie ook gebeurd. De extern onderzoeker
heeft kort samengevat gekeken waarom bij bepaalde agentschappen de doelmatigheid
er wel uitkomt en waarom bij bepaalde andere agentschappen dit niet het geval
is. De succes- en faalfactoren blijken elkaars tegenpool te zijn en komen
tot uitdrukking in de instellingsvoorwaarden.34Is de regering van mening dat betere resultaten kunnen
worden behaald wanneer het personeel bij de agentschappen beter voor de veranderde/veranderende
werkwijze is toegerust? Is de regering bereid een ontwikkeling in gang te
zetten die hieraan tegemoet komt?De toerusting van het personeel voor de andere werkwijze is van groot
belang. Instrumenten van personeelsbeleid als werving /selectie en opleidingen
zijn hierbij aan de orde. Daarnaast gaat één van de instellingsvoorwaarden
over het proefdraaien met het resultaatgericht besturingsmodel en met de baten-lastenadministratie.
De beste leereffecten voor zowel agentschap als opdrachtgevende beleidsdirectie
en eigenaar wordt verkregen door in de praktijk ervaring op te doen. Om dit
effect te vergroten wordt de verplichte periode van proefdraaien verlengd
tot een heel begrotingsjaar.36Wanneer kan de Kamer de uitkomsten van het door de
regering toegezegde onderzoek verwachten naar de 5%-norm en de mogelijkheid
om koppelingen met risico's te leggen? De inhoudelijke aspecten van het onderzoek zijn beschreven bij de beantwoording
van vraag 13. De bedoeling is dat het onderzoek uiterlijk aan het eind van
2003 wordt afgrond. Prioriteit wordt in de tijd gegeven aan het opstellen
van goede plannen van aanpak voor de kwaliteitsslag bij bestaande agentschappen.37Is de regering bereid om de agentschappen meer mogelijkheden
te geven om – al dan niet in combinatie met de wijziging van de 5%-regeling –
voor bepaalde kosten, bijvoorbeeld voor onderhoud, die door de jaren heen
grote variaties kennen onder voorwaarden afzonderlijke egalisatiereserves
toe te staan, zodat pieken in het resultaat kunnen worden afgevlakt en waardoor
uiteindelijk op macroniveau een stabieler beeld kan ontstaan?Het egaliseren in de tijd van het resultaat is nooit een doelstelling
op zich. De financiële gevolgen van risicobeheersing vindt plaats in
de vorm van eigen vermogen, voorzieningen of overdracht van de financiële
gevolgen van risico's. In de beantwoording op de vragen 13 en 36 is ingegaan
op de 5% maximering van het eigen vermogen. Daarnaast is van belang dat onder
voorwaarden een beperkt aantal voorzieningen getroffen kan worden. Uitgangspunt
vormt het Burgerlijk Wetboek en de Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving.
De regels die in het bedrijfsleven gesteld worden zijn de laatste jaren steeds
strenger geworden en zullen ook voor de rijksoverheid worden toegepast. De
overheid kent ook een aantal eigen regels. Eén daarvan is dat egalisatievoorzieningen
alleen bij hoge mate van uitzondering worden toegestaan. Prijsstabilisatie
richting burgers of bedrijven is dan vaak de belangrijkste reden en dat kan
niet op een andere manier worden bereikt dan door het gebruik van egalisatievoorziening.
Met het oog op de gevolgen voor begrotingsnormering ligt een oprekking die
meer vrijheden geeft niet in de rede.38Is de regering bereid onderzoek te laten doen naar
de wenselijkheid om agentschappen in positieve zin te prikkelen door het invoeren
van een vorm van prestatiebeloning?Resultaatbeloning, ook wel prestatiebeloning genoemd, is binnen de Rijksdienst
de laatste jaren op verschillende manieren onderwerp geweest van systematisch
onderzoek. Het kabinet is van oordeel dat de materie afdoende is onderzocht,
een nieuw onderzoek is niet vereist.1. Belevingsonderzoek 2001In 2001 is door bureau Berenschot een onderzoek gehouden onder medewerkers
en managers van de sector Rijk naar de ervaringen met en de mening over belonen1. Respondenten van agentschappen zijn hierin niet afzonderlijk
meegenomen. Wel is onderscheid gemaakt naar respondenten van verschillende
typen organisaties: beleidsdirecties, stafdiensten, uitvoeringsorganisaties
(b.v. Rijkswaterstaat, Dienst Justitiële Inrichtingen, Belastingdienst),
toezicht- of uitvoeringsorganisaties (b.v. inspecties), wetenschappelijke
/onderzoeksorganisaties (zoals planbureaus), adviesorganen en Hoge Colleges
van Staat en overige organisaties. Uit dit onderzoek bleek onder meer dat
managers behoefte hebben aan belonen van resultaten en dat er draagvlak is
onder medewerkers voor deze beloningscomponent.2. Modernisering beloningsstelselHet huidige beloningsstelsel biedt al mogelijkheden tot variabel belonen.
Het totale bedrag voor variabele beloning in de sector Rijk bedroeg in 2002
circa € 55 mln. (dat is 1% van de loonsom). De koppeling aan resultaatafspraken
is momenteel echter facultatief. In de CAO 2001–2002 is met de vakbonden afgesproken het beloningsstelsel
van de sector Rijk (inclusief agentschappen) te moderniseren. In deze CAO
wordt de toekenning van variabele beloning door middel van incidentele toeslagen
nadrukkelijk gekoppeld aan de mate waarin vooraf afgesproken (extra) resultaten
zijn gerealiseerd. De toeslag komt boven op het vaste salaris en is niet structureel.Tevens zijn randvoorwaarden benoemd, waaraan voldaan moet worden voordat
het gemoderniseerde beloningsstelsel kan worden ingevoerd, met name de verbetering
van de beoordelings- en beloningscultuur binnen de sector Rijk. Daarnaast
zou het nieuwe stelsel niet duurder mogen worden.Door middel van een (jaarlijks te herhalen) Monitor is in het najaar van
2002 onderzocht in hoeverre het Rijk klaar is voor de introductie van een
dergelijk flexibel beloningssysteem. Deze monitor is uitgevoerd door middel
van een enquête onder medewerkers en managers en gestratificeerd naar
de ministeries, de Hoge Colleges van Staat, de Dienst Justitiële Inrichtingen,
de Belastingdienst en Rijkswaterstaat1. Uit deze
monitor blijkt dat op veel plaatsen binnen de Rijksdienst nog niet aan de
randvoorwaarden wordt voldaan. Zo is slechts in beperkte mate sprake van een
werkend stelsel van resultaatafspraken tussen medewerkers en leidinggevenden.41Kan de regering vermelden of de instelling van de Toetsingscommissie
Verzelfstandigingen aantoonbaar heeft geleid tot vermindering van tekortkomingen
in het financieel management bij de agentschappen?De taak van de Toetsingscommissie Verzelfstandigingen is het toetsen van
het voornemen tot verzelfstandiging (op het terrein van de centrale overheid)
aan de relevante wet- en regelgeving en de bestaande beleidskaders. De combinatie
van de in 2000 opnieuw geformuleerde instellingsvoorwaarden en het oprichten
van de Toetsingscommissie Verzelfstandigingen heeft geleid tot een meer systematische
benadering van nieuwe verzelfstandigingvoorstellen. Of dit daadwerkelijk geleid
heeft tot vermindering van functionele problemen is te vroeg om te zeggen.
In het kabinetsstandpunt wordt dit op pagina 4 gemotiveerd. Naar aanleiding
van de eerste rijksbrede evaluatie en de ervaringen bij de bestaande agentschappen
zijn de verschillende (instellings)voorwaarden nader geoperationaliseerd en
aangescherpt. De beleidsontwikkeling en kaderstelling rond de instelling van
agentschappen is in 2001 afgerond. Ten tijde van de tweede rijksbrede evaluatie
zijn pas twee agentschappen nieuwe stijl van start gegaan. Het is dus nog
niet mogelijk om de huidige instellingsvoorwaarden empirisch te toetsen.Datzelfde geldt voor het functioneren van de Toetsingscommissie Verzelfstandigingen.
De eerste ervaringen zijn overigens wel positief. Discussiepunten over de
gewenste vormgeving worden sneller gekanaliseerd voor besluitvorming op hoger
ambtelijk niveau. De betrokkenheid van de ambtelijke leiding bij de verzelfstandigingvoorstellen
en de vormgeving van het resultaatgericht management is er eveneens door toegenomen.42 en 43Is het de regering bekend of er agentschappen zijn
die intern weliswaar doelstellingen hebben met betrekking tot de kostprijsontwikkeling,
maar deze niet in de begroting opnemen zoals die door de Kamer wordt behandeld?Indien er agentschappen bestaan zoals die in de vorige
vraag zijn bedoeld, kan de regering dan berichten waarom de Kamer deze informatie
niet ontvangt? Kan worden uitgelegd waarom in de periode tussen 2001 en 2003
geen verbetering heeft plaatsgevonden?Het streven naar meer doelmatigheid is inherent aan het agentschapmodel.
Bij de nieuw gestarte agentschappen worden naast de prestatie-indicatoren
ook meerjarige streefwaarden vermeld. Verder is ook van belang dat achteraf
verantwoording wordt afgelegd over de gerealiseerde doelmatigheidsontwikkeling.
Deze presentatie heeft zoals ook bij de beantwoording van vraag 39 uiteengezet
niet bij alle agentschappen een gelijkwaardig en voldoende kwaliteitsniveau.
Het is de regering niet bekend of er agentschappen zijn met doelstellingen
voor de kostprijsontwikkeling die niet in de begroting zijn opgenomen.44Is het mogelijk om in de begrotingen voor 2004 de kostprijsontwikkeling
van alle agentschappen te publiceren?Voor een deel van de agentschappen zal dit zeker mogelijk zijn. Voor een
aantal agentschappen is van belang dat eerst de nodige stappen moeten worden
gezet voordat het mogelijk is de kostprijsontwikkeling goed neer te zetten.
Het zal dus per agentschap verschillen of de informatie in de ontwerpbegroting
2004 dan wel 2005/2006 met een goed kwaliteitsniveau zal worden gepubliceerd.47Welke vruchten zal naar de mening van de regering de
begeleiding van interne verzelfstandigingen vanuit de ministeries moeten afwerpen?
Hoe wordt dit getoetst?Op 17 maart 1994 is door de Ministerraad het Begeleidingsteam Verzelfstandigingen
(ook wel BiFi-team genoemd) ingesteld. Dit is gebeurd naar aanleiding van
de adviezen van de Commissie Sint zoals verwoord in het rapport «Verantwoord
verzelfstandigen». Het begeleidingsteam heeft drie hoofdtaken: het begeleiden
van individuele verzelfstandigingen, het voorbereiden van een advies aan de
initiërende minister en het opbouwen en onderhouden van kennis rond verzelfstandigingen.
De toetsende taak is naar aanleiding van de evaluatie van de totstandkoming
van de Rijksgebouwendienst als agentschap belegd bij de Toetsingscommissie
Verzelfstandigingen die bestaat uit de directeuren-generaal Openbaar Bestuur
(BZK) en Rijksbegroting (Financiën).De begeleiding moet opleveren dat nieuwe interne verzelfstandigingen voldoen
aan de instellingsvoorwaarden die aan deze agentschappen gesteld worden. De
instellingsvoorwaarden vormen een kritische succesvoorwaarde voor het in de
praktijk goed kunnen functioneren als agentschap. Door de groei van het aantal
(kandidaat-) agentschappen is het steeds beter mogelijk bij nieuwe verzelfstandigingen
door gebruik te maken van de ervaringen die al zijn opgedaan. Deze kennis
en ervaring vormen ook het vertrekpunt voor de toetsing. De primaire processen
binnen en tussen de agentschappen verschillen en geven accenten aan de invulling
van het agentschapmodel voor een specifieke dienst.Daarnaast wordt periodiek het beleid geëvalueerd om na te gaan of
de uitgangspunten van het agentschapmodel nog optimaal zijn. Dat is de doelstelling
van de rijksbrede evaluaties van het agentschapmodel. Individuele agentschappen
evalueren zich zelf of laten zich evalueren om een oordeel over de kwaliteit
van hun functioneren te vormen.48Is de regering van mening dat met de voorgestelde aanscherpingen
van de instellingsvoorwaarden voor agentschappen de geconstateerde functionele
problemen afdoende zullen worden opgelost? Zo ja, op welke termijn zullen
naar verwachting deze problemen zijn opgelost? Uit de evaluatie is naar voren gekomen dat slechts bij 8 agentschappen
een positieve doelmatigheidsontwikkeling kan worden aangetoond. De redenen
hiervoor lopen uiteen: de geïdentificeerde producten en diensten vormen
geen goed aangrijpingspunt voor sturing, er is geen kostprijsmodel, er is
geen set prestatiegegevens beschikbaar die inzicht geeft in de ontwikkeling
van de doelmatigheid in de tijd, er is geen sprake van sturing en bekostiging
op output in de relatie tot het moederdepartement, er is geen risicobeleid
geformuleerd enzovoort. De genoemde redenen maken allemaal deel uit van de
aangescherpte instellingsvoorwaarden en vormen het fundament onder het resultaatgerichte
besturingsmodel. De verwachting bestaat dat wanneer de noodzakelijke aanpassingen
bij individuele agentschappen worden aangebracht, zij een beter uitgangspunt
hebben om doelmatig te kunnen functioneren. Op 31 december 2004 zou deze situatie
moeten zijn bereikt.49Hoe is de regering van plan te toetsen of de geconstateerde
functionele problemen afdoende zijn opgelost?De toetsing van de geconstateerde functionele problemen bij de bestaande
agentschappen gebeurt in principe op dezelfde wijze als de toetsing bij kandidaat-agentschappen.
Vanuit ervaring is het BiFi-team in staat te beoordelen of een beoogde vormgeving
van een agentschap ook in de praktijk kan werken. Weeffouten in de beoogde
vormgeving worden op deze wijze voorkomen dan wel weggenomen. Er is voor gekozen
om voor de bestaande agentschappen gericht te werk te gaan. In het plan van
aanpak dat voor de bestaande agentschappen wordt opgesteld, wordt aangeven
aan welke instellingsvoorwaarden een bestaand agentschap niet (langer) voldoet.
Een self assessment instrument is daartoe ontwikkeld. Op deze wijze kan de
capaciteit gericht op het oplossen van de functionele problemen worden ingezet. XNoot1Samenstelling: Leden: Duivesteijn (PvdA), Giskes (D66), ondervoorzitter,
Crone (PvdA), Rouvoet (CU), De Vries (VVD), voorzitter, De Haan (CDA), Atsma
(CDA), Vendrik (GL), Halsema (GL), Kant (SP), Hoogervorst (VVD), Nicolaï
(VVD), Ten Hoopen (CDA), De Pater-van der Meer (CDA), Van As (LPF), Rambocus
(CDA), Gerkens (SP), Van Vroonhoven-Kok (CDA), Varela (LPF), De Nerée
tot Babberich (CDA), Blom (PvdA), Douma (PvdA), Nijs (VVD), Stuurman (PvdA),
Rutte (VVD), Heemskerk (PvdA) en Van Dam (PvdA).Plv. leden: Noorman-den Uyl (PvdA), Bakker (D66), Fierens (PvdA), Van
der Vlies (SGP), De Grave (VVD), Mosterd (CDA), Kortenhorst (CDA), Van Gent
(GL), Duyvendak (GL), De Ruiter (SP), Blok (VVD), Hofstra (VVD), Schreijer-Pierik
(CDA), Ferrier (CDA), Eerdmans (LPF), Van Geel (CDA), Vergeer-Mudde (SP),
De Vries (CDA), Hermans (LPF), Mastwijk (CDA), Smeets (PvdA), Van Heemst (PvdA),
Aptroot (VVD), Smits (PvdA), Van Beek (VVD), Boelhouwer (PvdA) en Kalsbeek
(PvdA).XNoot1Waarderen en belonen binnen de sector Rijk, onderzoek verricht door Berenschot
in opdracht van het ministerie van BZK, augustus 2001.XNoot1Monitor Waarderen en Belonen, onderzoek in opdracht van het Ministerie
van BZK uitgevoerd door Research voor Beleid BV, december 2002. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28737-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl