Wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met een hervorming van de regeling betreffende herziening ten voordele van de gewezen verdachte (Wet hervorming herziening ten voordele); Verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag (nader, tweede nader etc.)
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST138371
 2009-2010
 
 32 045
 Wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met een hervorming
van de regeling betreffende herziening ten voordele van de gewezen verdachte
(Wet hervorming herziening ten voordele)
 
 
 
 
 Nr. 
 5
 VERSLAG
 Vastgesteld 3 december 2009
 De vaste commissie voor Justitie, belast
met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer als
volgt verslag uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde
vragen en gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht de commissie
de openbare behandeling van het voorstel van wet genoegzaam voorbereid.
 Inhoudsopgave Blz.
 
 I. ALGEMEEN 1
 
 1. Inleiding 1
 2. Hoofdlijnen van de voorgestelde regeling 2
 3. De huidige herzieningsregeling ter discussie 3
 4. Gronden waarop herziening ten voordele mogelijk is 3
 5. Welk orgaan dient de herzieningsverzoeken te beoordelen? 5
 6. De mogelijkheden tot feitelijk onderzoek 7
 7. De beslissingsruimte van de feitenrechter na een verwijzing 10
 8. Financiële paragraaf 10
 II ARTIKELGEWIJS 10
 I. ALGEMEEN
 1. Inleiding
 De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
voorliggend wetsvoorstel. Het is een product van een zichtbaar zorgvuldige
afweging van belangen, waarbij het belang van het kunnen herstellen van aperte
onjuistheden heeft geprevaleerd. Terecht wordt in de memorie van toelichting
erop gewezen dat het niet zo moet zijn dat iedere onherroepelijke veroordeling
te snel aantastbaar is, temeer daar het strafrecht ook nog andere «ontsnappingen»
biedt, zoals de gratie.
 De leden van de CDA-fractie onderkennen de grote maatschappelijke behoefte
aan een gewijzigde herzieningsregeling. De techniek heeft zo’n vlucht
genomen dat de strafwetten hierop zullen moeten worden gewijzigd. Het druist
in tegen een ieders rechtsgevoel, wanneer inzichtelijk wordt dat
een veroordeelde het strafbare feit toch niet heeft gepleegd, zonder dat daaraan
een rechtsgevolg kan worden verbonden. Bewijs kan door voortschrijdende technieken
anders worden geduid en bekentenissen kunnen achteraf vraagtekens oproepen.
Dan moet het mogelijk zijn om onrecht te herstellen, ook wanneer dat zou betekenen
dat het aanzien van de rechter enigszins zou kunnen worden ondermijnd. Dat
is dan de prijs. Geen systeem is onfeilbaar, maar een goed systeem biedt oplossingen
voor fouten. Ook dat is in het belang van het vertrouwen in de rechtspraak.
De leden van de CDA-fractie zijn daarom ingenomen met de inzet van de regering
om in de herzieningsregeling ruimte te maken voor de nieuwe wetenschappelijke
inzichten en ontwikkelingen. De leden van de CDA-fractie hebben vanzelfsprekend
nog vragen.
 
 De leden van de SP fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het langverwachte wetsvoorstel om de herziening ten voordele te verbeteren.
De leden hebben daarover nog de volgende opmerkingen en vragen.
 
 De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het onderhavige wetsvoorstel. Zij onderschrijven het belang van een nieuwe
herzieningsregeling, gezien het feit dat de bestaande herzieningsregeling
beperkt rekening kan houden met nieuwe wetenschappelijke ontwikkelingen. Er
blijft nog wel een aantal vragen staande.
 
 De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van voorliggend wetsvoorstel, hetgeen voorziet in een hervorming van de regeling
betreffende herziening ten voordele van de gewezen verdachte. Deze leden onderschrijven
de doelstelling van het wetsvoorstel, te weten het verbeteren van de rechtsbescherming
van burgers die ten onrechte zijn veroordeeld. Deze leden hebben nog wel enkele
vragen betreffende de voorstellen daartoe.
 
 De leden van de SGP-fractie hebben met bijzondere belangstelling van dit
wetsvoorstel kennisgenomen. Zij delen het standpunt van de regering dat er
aanleiding bestaat tot aanpassing van de huidige herzieningsregeling ten voordele
(artikel 457 van het Wetboek van Strafvordering(Sv)) gegeven de ervaren knelpunten
bij de toepasselijkheid van dit buitengewone rechtsmiddel.
 2. Hoofdlijnen van de voorgestelde regeling
 De leden van de CDA-fractie merken op dat de regering in de memorie van
toelichting terecht stelt dat het streven er altijd op gericht moet zijn om
onjuiste uitspraken zoveel mogelijk te voorkomen. De herzieningsrechter is
louter een noodrem. In dit verband wordt verwezen naar het programma «Versterking
van opsporing en vervolging». Dienaangaande wordt door deskundigen opgemerkt
dat het zo wonderlijk is dat binnen het Openbaar Ministerie (OM) en de politie
enigszins «geforceerd» interne tegenspraak wordt georganiseerd,
terwijl de meest voor de hand liggende tegenspraak, die van de advocatuur,
ook en zelfs beter benut zou kunnen worden. Kan de regering deze zienswijze
eens becommentariëren, zo vragen deze leden.
 
 De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat zeker in geval van grote
strafzaken of bij ernstige misdrijven voorkomen moet worden dat later er later
een noodzaak van herziening ten voordele nodig is. Een van de aanbevelingen
van de commissie-Posthumus richtte zich op het voorkomen van tunnelvisie.
Het OM heeft deze aanbeveling overgenomen door onder meer in grote strafzaken
een interne geïnstitutionaliseerde vorm van tegenspraak te organiseren.
De aan het woord zijnde leden willen graag weten wat de resultaten
van deze vorm van tegenspraak zijn. Hoeveel inspanningen worden er gedaan
om die tegenspraak te organiseren? Hoeveel personen en tijd gaan daarmee gemoeid?
 3. De huidige herzieningsregeling ter discussie
 De leden van de VVD-fractie merken op dat in de memorie van toelichting
wordt verwezen naar de kritiek op de hoge eisen waaraan het herzieningsverzoek
moet voldoen. Deze leden zouden graag willen vernemen waar deze kritiek zich
precies op richt en in hoeverre de regering van mening is dat deze kritiek
terecht is. Zij vragen of de regering met de regeling van de herziening ten
voordele zich niet te veel heeft laten leiden door betreurenswaardige incidenten
in de strafrechtspleging gedurende de afgelopen jaren. Hoe komt het, zo vragen
de leden van de VVD-fractie, dat de behoedzaamheid die wordt betracht met
het wetsvoorstel herziening ten nadele,niet in een dergelijke mate wordt betracht
in het onderhavige wetsvoorstel?
 4. Gronden waarop herziening ten voordele mogelijk
is
 4.1. Het novum
 De leden van de CDA-fractie constateren dat ingevolge het wetsvoorstel
gesproken kan worden van een novum indien er sprake is van een gegeven dat
bij het onderzoek op de terechtzitting aan de rechter niet bekend was. Het
kan daarbij gaan om een nieuwe feitelijke omstandigheid, maar ook om een gewijzigd
deskundigeninzicht over destijds wel bekende feiten. In de memorie van toelichting
wordt ter vergelijking verwezen naar de Duitse regeling. Die vergelijking
brengt deze leden enigszins in verwarring omdat in het Duitse recht een gewijzigd
deskundigeninzicht op zichzelf nog geen novum oplevert maar alleen als het
gaat om nieuw bewijs. Maar wanneer is iets nu nieuw bewijs, zo vragen de leden
van de CDA-fractie. Niets van de verlaten sleeptheorie uit de Puttense moordzaak
had iets nieuws in zich. Ook alle statistische gegevens die zo’n belangrijke
rol speelde in de zaak van Lucia de B. waren reeds bekend. Hoe moet die zinsnede «ook
naar Duits recht een gewijzigd deskundigeninzicht op zichzelf nog geen novum
oplevert» nu precies worden begrepen, vragen voornoemde leden.
 De precieze invulling van het verruimde novumbegrip wordt overgelaten
aan de rechtspraak. Hoewel de leden van de CDA-fractie kunnen begrijpen dat
voor nadere invulling door de rechtspraak is gekozen, herkennen zij zich ook
in de behoefte van de advocatuur, zoals aan de vaste Kamercommissie voor Justitie
voorgehouden door prof. mr. A.A. Franken, aan meer duidelijkheid ten aanzien
van de reikwijdte van deze gewijzigde invulling van het novum. Gaat het louter
om uit strafrechtelijk onderzoek gebleken feitelijke omstandigheden, of kunnen
die ook anderszins naar bovenkomen dan wel worden aangedragen (tv-uitzending,
boeken, nieuwsberichten etc.), zo vragen de leden van de CDA-fractie.
 
 De leden van de PvdA-fractie willen graag een nadere toelichting hebben
op de afbakening van het aangepaste novumbegrip. Een «gewijzigd deskundigeninzicht
over al bekende feiten» kan volgens de memorie van toelichting een novum
zijn. Wat wordt precies met een gewijzigd deskundigeninzicht bedoeld? Kan
bijvoorbeeld een tv-uitzending van Peter R. de Vries aanleiding zijn tot een
nader onderzoek, zoals prof. mr. A.A. Franken zich afvraagt? Dient het verruimde
novumbegrip louter door middel van rechtspraak te worden ingevuld of ligt
hier nog een nadere taak voor de wetgever?
 Kan een nadere toelichting worden gegeven op de begrippen «ernstig
vermoeden» en «ernstige twijfel»? Komen deze begrippen overeen,
zo vragen de leden van de PvdA-fractie.
 
 De leden van de SP-fractie refereren aan een punt dat tijdens het rondetafelgesprek,
dat de vaste Kamercommissie voor Justitie op 18 november 2009 heeft gehouden,
naar voren werd gebracht, te weten de onduidelijke invulling van het begrip «ernstig
vermoeden», waarbij de wettekst niet in overeenstemming werd geacht
met de memorie van toelichting. Deze leden vragen een reactie van de regering
op dit punt.
 De leden van de SP-fractie stellen vast dat het nieuwe ruimere novum begrip
niet door de regering wordt ingevuld. Dit wordt aan de rechtspraak overgelaten.
De vraag is waarom dit gebeurt. Gelet op het feit dat er wordt uitgegaan van
incidentele gevallen waarin herziening mogelijk zal zijn, kan het lang duren
voordat er duidelijkheid komt. Deze leden willen van de regering een meer
precieze invulling van het ruimere novumbegrip.
 De leden van de VVD-fractie merken op dat in de memorie van toelichting
wordt verwezen naar het bijzondere geval van de Puttense moordzaak, waarbij
de Hoge Raad wel ruimte vond voor een herziening op grond van een gewijzigd
deskundigeninzicht en dat die ruimte in andere gevallen niet bestaat. Deze
leden vragen wat de regering precies met «andere gevallen» bedoeld
heeft omdat dit wel heel ruim gesteld is.
 Daarnaast geeft de regering aan dat door het verruimde novumbegrip gewijzigde
deskundigeninzichten sneller tot een herziening kunnen leiden. De leden van
de VVD-fractie zouden graag willen weten in hoeverre dit verschilt met de
Puttense moordzaak, waarbij ook sprake was van een gewijzigd deskundigeninzicht.
 De aan het woord zijnde leden zouden graag een nadere toelichting van
de regering willen hebben op de opmerking van prof. dr. W.A. Wagenaar dat
in veel dossiers geen sprake van een novum zou zijn maar wel een feit of «gegeven»
dat de Hoge Raad kennelijk niet heeft opgemerkt maar wel had kunnen opmerken
en dat de gewezen verdachte op dit soort gegevens niet kan terugkomen. Ziet
de regering dit anders? De leden van de VVD-fractie zouden zich dat kunnen
voorstellen.
 4.2. Andere herzieningsgronden overbodig?
 De leden van de SP-fractie stellen vast dat rechterlijke onoplettendheid
ook in de nieuwe procedure geen grond voor herziening zal zijn. De standaard
tegenwerping dat die mogelijkheid al wordt ondervangen door hoger beroep en
cassatie snijdt naar de mening van deze leden geen hout wanneer een rechter
in hoger beroep niet oplettend genoeg is. In cassatie wordt immers niet opnieuw
inhoudelijk naar de zaak gekeken. Waarom wordt het criterium voor herziening
niet uitgebreid met deze grond? Deze leden vragen de regering daarbij ook
te betrekken de reële kans op wat wordt genoemd «common mode»-fouten
(beroepsblindheid) bij beoordeling binnen de keten.
 
 De leden van de SGP-fractie leggen de vraag voor of verandering van wetgeving
nog grond kan opleveren voor herziening. Lezing van het huidige artikel 457
Sv moet wel tot de conclusie leiden dat zulks niet het geval is. Is de regering
van oordeel dat dit zo moet blijven? Ook indien deze vraag bevestigend zou
worden beantwoord, blijft het voor deze leden de vraag of, indien de Hoge
Raad een herzieningsaanvraag op andere gronden gegrond heeft beoordeeld en
het Hof na verwijzing door de Hoge Raad de zaak opnieuw beoordeelt, het Hof
niet met een inmiddels plaatsgehad hebbende verandering in de wetgeving, in
casu in het voordeel van de gewezen verdachte, rekening heeft te houden.
 5. Welk orgaan dient de herzieningsverzoeken te beoordelen?
 De leden van de CDA-fractie zijn het eens met de regering dat de Hoge
Raad als herzieningsrechter dient te worden gehandhaafd. De Hoge Raad is in
de ogen van deze leden inderdaad bij uitstek de instantie die de juridische
expertise in huis heeft om een herzieningsverzoek goed te kunnen beoordelen.
Een volledig buitengerechtelijk onderzoekstraject (Commissie Evaluatie Afgesloten
Strafzaken (CEAS) of revisieraad) wijzen de leden van de CDA-fractie af. Zij
geven de voorkeur aan om een veiligheidsklep in het reguliere strafproces
in te bouwen. In casu verdient vermelding dat uit niets blijkt dat de Hoge
Raad niet genegen zou zijn eigen arresten te bekritiseren, integendeel. Dat
het in het belang is van de rechtseenheid dat de Hoge Raad de herzieningsrechter
blijft, is naar het oordeel van de leden van de CDA-fractie ook een valide
argument.
 
 De leden van de PvdA-fractie lezen dat de regering voorstelt om de Hoge
Raad als herzieningsrechter te handhaven. Het voorstel van anderen om in plaats
van de Hoge Raad te kiezen voor een onafhankelijke revisieraad te kiezen wordt
niet overgenomen omdat de regering wel meent dat de Hoge Raad zelf in staat
is om met een kritische blik naar uitspraken van (andere) rechters te kijken.
Dit wordt onderbouwd door te stellen dat uit uitspraken in cassatie blijkt
dat rechters wel degelijk kritisch kijken naar eerdere uitspraken van andere
rechters. Deze leden vragen zich echter af of dit in dezelfde mate geldt voor
het herzien van uitspraken die eerder in cassatie aan de Hoge Raad zijn voorgelegd.
Stelt dit het kritisch vermogen van de Hoge Raad niet teveel op de proef?
In hoeverre maken personen van buiten de rechterlijke macht onderdeel uit
van de herzieningsprocedure?
 Ook wordt gesteld dat het bij de herziening gaat om de vraag naar de juistheid
van een onherroepelijke beslissing in een strafzaak en niet om de beoordeling
van het functioneren van rechters. De leden van de PvdA-fractie hebben behoefte
aan een nadere uitleg op dit punt. Hoewel dit punt formeel gezien juist is,
achten zij het toch niet ondenkbeeldig dat wel degelijk een herziening zal
worden opgevat als kritiek op een eerdere uitspraak en daarmee op de rechters
dan wel de rechterlijke macht.
 In het voorstel wordt voorzien in de mogelijkheid dat de procureur-generaal
bij de Hoge Raad bij een herzieningsaanvraag een adviserende commissie kan
inschakelen of een onderzoeksteam kan inschakelen. Hoewel de leden van de
PvdA-fractie inzien dat hiermee de Hoge Raad zich openstelt voor onafhankelijke
inzichten en informatie van buitenaf, blijven deze leden zich afvragen of,
gezien het feit dat de uiteindelijke beslissing tot herziening bij de Hoge
Raad zelf blijft liggen, het toegevoegde instrument van een adviserende commissie
daadwerkelijk de doorslag geeft bij het bewerkstelligen dat de Hoge Raad belangeloos
handelt.
 De regering stelt dat de voorstanders van een revisieraad in de door hen
voorgestelde regeling de revisieraad ook niet meer dan een adviserende rol
geven in de zin dat een dergelijke revisieraad aan de Hoge Raad adviseert
of de Hoge Raad een zaak opnieuw moet laten berechten door een gerechtshof.
Hiermee stelt de regering dat het verschil tussen een dergelijke revisieraad
en het voorliggende wetsvoorstel niet groot is, aangezien in beide gevallen
de Hoge Raad de herzieningsrechter blijft. Indien de verschillen inderdaad
zo relatief gering zijn, wat verzet zich er dan precies tegen om een revisieraad
in te stellen?
 In paragraaf 6.4 van de memorie van toelichting wordt nader uiteengezet
wat de nadelen van een revisieraad naar Engels voorbeeld zijn. Als een nadeel
van een dergelijke revisieraad wordt genoemd dat private (rechts)personen
niet verplicht zijn om mee te werken aan een onderzoek. Wat verzet zich tegen
een revisieraad die die verplichting wel kan opleggen? Als een ander nadeel
wordt genoemd dat de drempels bij de Engelse revisieraad te laag
zijn en het aantal verzoeken tot revisie daardoor te hoog. Wat verzet zich
tegen het verhogen van de drempels voor een Nederlandse revisieraad?
 De leden van de PvdA-fractie lezen dat een revisieraad sowieso niet te
verkiezen valt omdat die zou leiden tot onnodige bureaucratisering. Uit praktische
overwegingen wordt daarom gekozen voor de Hoge Raad. De leden van de PvdA-fractie
zijn door deze argumentering niet overtuigd. Kan dit nader worden toegelicht
en kan daarbij tevens worden ingegaan op de vraag of genoemde praktische overwegingen
opwegen tegen meer principiële overwegingen ten aanzien van de grotere
onafhankelijkheid van een revisieraad. Zo ja, in hoeverre is dat het geval?
 
 Voor de leden van de SP-fractie staat één ding op voorhand
vast: de burger moet ruimere mogelijkheden krijgen om gemaakte ernstige fouten
te laten onderzoeken en waar dat noodzakelijk is te laten herstellen. Alleen,
hoe zal dat vorm krijgen? Via ruimere bevoegdheden van de procureur-generaal
bij de Hoge Raad, zoals de regering dat wil, of via een onafhankelijke instantie
die onderzoek kan doen en de rechter bindend adviseert om tot herziening over
te gaan? De voorkeur van de leden van de SP-fractie blijft onverminderd uitgaan
naar dat laatste: een onafhankelijke revisieraad buiten de rechterlijke macht
die met enige distantie en met een onbevangen blik zaken opnieuw kan beoordelen
en vervolgens bindend advies uit kan brengen. Deze leden stellen vast dat
de regering al eerder aangaf dat een revisieraad, zoals Engeland die kent,
niet zou passen binnen het Nederlandse rechtsbestel, en dat zij nu ook aangeeft
een dergelijke revisieraad niet wenselijk te vinden. De regering geeft nu
aan dat een revisieraad niet zondermeer inpasbaar zou zijn, hetgeen impliceert
dat met enige aanpassing dat wel mogelijk zou zijn. Vastgesteld moet worden
dat er geen wettelijke belemmering is om een revisieraad in te voeren. Deze
leden wijzen er daarbij op dat de regering bij het wetsvoorstel herziening
ten nadele (Kamerstuk 32 044) blijkbaar geen belemmering ziet om, vertaald
naar de Nederlandse situatie, verschillende aspecten uit de in Engeland en
Wales ingevoerde regeling over te nemen. Waarom zou dit niet eveneens kunnen
bij een herziening ten voordele?
 De leden van de SP-fractie hechten er aan nogmaals de voordelen van een
revisieraad uiteen te zetten. Het is naar hun mening juist belangrijk om een
geheel onafhankelijke revisieraad in het leven te roepen met zelfstandige
onderzoeksbevoegdheden, naar het voorbeeld van de Onderzoeksraad Voor Veiligheid.
Onderzoeken moeten zich naar mening van deze leden ook niet beperken tot de
politie en het OM, maar zich juist ook richten op de rol van de rechter. Het
beoordelen van het optreden van een rechter is van groot belang voor een gedegen
onderzoek. Als de vraag moet worden beantwoord of door de politie en het OM
voldoende onderzoek is verricht naar alternatieve scenario’s, kan de
rol van een rechter niet buiten beschouwing blijven. Die beoordeling in een
proces is immers uiteindelijk aan de rechter.
 De revisieraad moet, zo menen de leden van de SP-fractie, ook niet alleen
bestaan uit juristen. Het is belangrijk dat wetenschappers van diverse disciplines,
zoals psychologen en statistici, zitting hebben in de raad en deelnemen aan
het onderzoek. Bij de revisieraad moet iedereen terecht kunnen, ook de veroordeelden
zelf, en niet alleen in de ernstigste strafzaken. Ook in lichtere zaken worden
fouten gemaakt en ook dit soort veroordelingen kunnen drastische gevolgen
hebben. De revisieraad is zelf voldoende in staat te beoordelen welke verzoeken
wel en welke niet voor nader onderzoek in aanmerking komen. Het opwerpen van
de huidige barrières is niet nodig en zelfs onwenselijk. Het onderzoek
moet uiteindelijk uitmonden in een bindend advies aan de Hoge Raad om de zaak
wel of niet te heropenen. De leden achten het belangrijk voor het vertrouwen
in de rechtsstaat dat er een revisieraad komt. Fouten in de strafrechtspraak
moeten kunnen worden hersteld, zeker vanwege de grote gevolgen die eventuele
misstappen hebben. De leden delen dan ook niet de mening van de regering dat
de instelling van een revisieraad zou leiden tot onnodige bureaucratisering.
Het instellen van een revisieraad naar het model van de Onderzoeksraad Voor
Veiligheid, waar burgers herstel van juridische fouten kunnen vragen, kan
bezwaarlijk als bureaucratisering worden bestempeld.
 
 De leden van de VVD-fractie onderschrijven in principe het voorstel dat
de Hoge Raad de herzieningsrechter blijft, maar zij zouden wel graag van de
regering willen vernemen wat zij vindt van het standpunt van prof. dr. W.A.
Wagenaar dat de Hoge Raad als cassatie- en herzieningsrechter twee tegenstrijdige
taken uitvoert. Prof. Wagenaar voert hierbij aan dat veel juridische problemen
geschapen zijn in cassatie en hij acht het strijdig dat de Hoge Raad hier
in cassatie weer naar gaat kijken. Verder geeft hij aan dat er ongewild ook
een verstrengeling ontstaat omdat het kan voorkomen dat raadsheren die direct
of zijdelings bij de veroordeling waren betrokken nu lid zijn van de strafkamer
van de Hoge Raad of advocaat-generaal zijn bij de Hoge Raad. Deze leden zouden
hierop graag een nadere toelichting van de regering willen zien.
 6. De mogelijkheden tot feitelijk onderzoek
 6.1 De huidige Commissie Evaluatie Afgesloten Strafzaken
(CEAS) geen definitieve oplossing
 De leden van de SGP-fractie constateren dat de memorie van toelichting
terecht signaleert dat de instelling van de CEAS en de werkzaamheden van de
Commissie de discussie over de herziening een nieuwe impuls hebben gegeven.
Eén van de knelpunten die de Commissie signaleerde in het verslag over
het jaar 2007 betrof de uitvoering van het nader onderzoek, welke als tijdrovend
en moeilijk werd aangemerkt.
 Volgens de thans voorgestelde regeling moet beter feitelijk onderzoek
mogelijk worden, waartoe een gewezen verdachte, als het om ernstige misdrijven
gaat, ter voorbereiding van zijn herzieningsaanvraag bij de procureur-generaal
van de Hoge Raad een verzoek tot een nader feitelijk onderzoek kan indienen.
Voorafgaand aan een beslissing over het verzoek tot een nader feitelijk onderzoek
kan de procureur-generaal dit verzoek voorleggen aan een commissie. Deze leden
stellen de vraag of laatstbedoelde commissie vergelijkbaar is met de toegangscommissie
van de huidige CEAS. Betekent verder de mededeling in de memorie van toelichting
dat door de indiening en aanvaarding van het onderhavige wetsvoorstel de instelling
van ad-hoc commissies, zoals de CEAS, overbodig wordt, dat verzoeken tot een
nader feitelijk onderzoek door de procureur-generaal aan een permanente commissie
worden voorgelegd en dan de CEAS gaat verdwijnen?
 6.2. Het nader feitelijk onderzoek
 De leden van de CDA-fractie constateren dat als de «horde»
van de voldoende aanwijzingen is genomen, het dan kan voorkomen dat nader
onderzoek noodzakelijk is. Hiertoe is een mogelijkheid opgenomen om de procureur-generaal
bij de Hoge Raad te verzoeken nader onderzoek in te stellen naar de aanwezigheid
van een grond voor herziening. Op dit punt hebben deze leden enkele vragen.
Waarom is ervoor gekozen om alleen indien de gewezen verdachte is veroordeeld
tot een gevangenisstraf van tien jaren of meer de procureur-generaal bij de
Hoge Raad te verplichten (tenzij het verzoek niet-ontvankelijk of kennelijk
ongegrond is) advies in te winnen van een commissie? De duur van de opgelegde
straf is zo alles bepalend, waarmee voorbijgegaan wordt aan de last die mogelijk
veel zwaarder is voor iemand die dan wel geen tien jaar gevangenisstraf opgelegd heeft gekregen, maar wel – en misschien ten onrechte –
is veroordeeld voor een zedendelict. Ligt het niet veel meer in de rede om
(mede) bepalend te laten zijn waarvoor iemand is veroordeeld in plaats van
(alleen) de hoogte van de opgelegde straf, zo vragen de leden van de CDA-fractie.
 De procureur-generaal bij de Hoge Raad kan gemotiveerd afwijken van het
advies van de commissie om nader onderzoek in te stellen. Vanuit de rechtspraktijk
en de wetenschap worden hier, met name door prof. dr. mr. G.G.J. Knoops en
prof. dr. H.F.M. Crombag, kanttekeningen bij geplaatst. Krijgt de procureur-generaal
hiermee niet een te grote en oncontroleerbare macht om voorbij te gaan aan
een weloverwogen advies, zo vragen de leden van de CDA-fractie. Zou het niet
goed zijn wanneer een gewezen verdachte een afwijzing kan voorleggen aan de
Hoge Raad ter (marginale) toetsing, zo vragen deze leden.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen waarom er geen rechtsmiddel openstaat
tegen een afwijkende beslissing van de procureur-generaal bij de Hoge Raad
op een verzoek tot een nader feitelijk onderzoek, maar een gewezen verdachte
het verzoek wel aan de Hoge Raad kan voorleggen in het kader van zijn herzieningsaanvraag.
 
 De leden van de SP-fractie hebben nog een aantal vragen en opmerkingen
met betrekking tot de bij de procureur generaal bij de Hoge Raad geschapen
mogelijkheid voor nader onderzoek. Deze leden uiten hun zorg over de wijze
waarop invulling wordt gegeven aan het nader onderzoek. Zo blijft onduidelijk
of de procureur-generaal eenzijdig en alleen kan beslissen over de eventuele
te raadplegen deskundigen in de commissie. Hoe zal dit in de praktijk worden
geregeld? Eenzelfde probleem doet zich voor bij de invulling van een onderzoeksteam.
Ook op dit punt vragen de leden om nadere toelichting. Deelt de regering de
mening dat transparantie op dit punt in belangrijke mate kan bijdragen aan
het vertrouwen in het onderzoek? Zij vragen waarom er geen rechtsmiddel openstaat
wanneer een commissie adviseert tot een nader onderzoek maar de procureur-generaal
daarvan afwijkt en negatief beslist. Die mogelijkheid is niet uitgesloten
en verdient naar mening van de leden van de SP-fractie een rechtsmiddel binnen
de aanvraag tot nader onderzoek en niet slechts binnen de herzieningsprocedure.
Kan de regering dit toezeggen?
 De aan het woord zijnde leden vragen in dit verband nog naar het ontbeken
van de bindendheid van het advies. Waarom heeft het advies van de procureur-generaal
om tot herziening over te gaan niet een meer bindend karakter gekregen?
 
 De leden van de VVD-fractie merken op dat in de voorgestelde regeling
de procureur-generaal bij de Hoge Raad bij het nader onderzoek een externe
commissie en/of een onderzoeksteam kan inschakelen. Deze leden zouden graag
vernemen wat de geschatte kosten – jaarlijks – hiervan zullen
zijn. Voorts vragen zij of de borging van de herziening binnen de bestaande
rechtsinstituties op deze wijze wel voldoende gewaarborgd blijft. Het lijkt
deze leden ongewenst naast de bestaande instituties in de strafrechtsspraak
ook nog eens nieuwe organisaties te implementeren. Deelt de regering die zienswijze?
 Wat de adviserende commissie als bedoeld in artikel 462 Sv betreft, worden
bij algemene maatregel van bestuur nadere regels gesteld betreffende onder
andere de samenstelling, inrichting en werkwijze van die commissie en over
de aan de commissie ter beschikking te stellen financiële middelen. De
leden van de VVD-fractie vernemen graag of het parlement hierbij ook betrokken
gaat worden. Zo nee, waarom niet?
 De leden van de VVD-fractie zijn het ermee eens dat er een verplichte
procesvertegenwoordiging is die een aanzuigende werking helpt te voorkomen.
 
 De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat de procureur-generaal
bij de Hoge Raad bij het nader onderzoek een commissie en/of een onderzoeksteam
kan inschakelen. Taak van de commissie is om te adviseren over de noodzaak
van een nader onderzoek en de vraagstelling van een dergelijk onderzoek. In
deze commissie kunnen ook (forensische) deskundigen kunnen worden benoemd.
Kan de regering nader toelichten waarom enkel de mogelijkheid en niet de verplichting
is geïntroduceerd om naast juristen ook andere deskundigen in de commissie
op te nemen?
 Volgens het voorgestelde artikel 461 Sv kan een gewezen verdachte ter
voorbereiding van een herzieningsaanvraag alleen dan een verzoek richten tot
de procureur-generaal bij de Hoge Raad, indien hij is veroordeeld voor een
feit waarop naar de wettelijke omschrijving een gevangenisstraf van twaalf
jaren of meer is gesteld. Volgens het voorgestelde artikel 462, tweede lid,
Sv is de procureur-generaal verplicht om de commissie om advies te vragen
als de gewezen verdachte is veroordeeld tot gevangenisstraf van tien jaar
of meer. Deze leden verzoeken de regering nader toe te lichten waarom is gekozen
voor een ondergrens en daarbij tevens in te gaan waarom die grens ten aanzien
van de adviesaanvraag is gesteld op tien jaar. Deze leden verzoeken de regering
daarbij ook in te gaan op de vraag hoe het argument van een verwachte werklast
zich verhoudt tot het beperken van de mogelijkheid een het vonnis van een
ten onrechte veroordeelde verdachte te corrigeren. Waarop is de aanname van
de verwachte toestroom van verzoeken indien de grens lager of niet wordt gesteld
gebaseerd, zo vragen deze leden.
 6.3. Eisen te stellen aan verzoeken tot nader onderzoek
 De leden van de CDA-fractie stellen dat uit het voorstel valt af te leiden
dat op een verdachte de plicht rust om met voldoende aanwijzingen te komen
dat er mogelijkerwijs een grond is tot herziening (artikel 461, derde lid,
onder a, Sv). Hier kan een knelpunt liggen, want een gewezen verdachte kan
in bewijsnood komen te verkeren, zoals in de memorie van toelichting ook wordt
onderkend. Waar zou een verdachte een beroep op kunnen doen om zijn herzieningsaanvraag
voldoende te kunnen onderbouwen, vragen de leden van de CDA-fractie. Een rechtsbijstandvoorziening
biedt hieromtrent immers geen soelaas.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering de kritiek van prof.
dr. mr. G.G.J. Knoops herkent dat gebrek aan financiële middelen een
belemmering kan vormen voor wellicht ten onrechte veroordeelde personen? Klopt
het dat er alleen rechtsbijstand wordt toegekend voor het bestuderen van het
dossier, terwijl een novum per definitie buiten het dossier zit? Zijn de Raden
voor de Rechtsbijstand voldoende toegerust op de specifieke aard van herzieningsprocedures?
 
 De leden van de SP-fractie wijzen op de gelimiteerde toegang tot verzoeken
tot nader onderzoek. Er wordt gekozen voor een veroordeling voor een feit
waarop naar de wettelijke omschrijving een gevangenisstraf van twaalf jaren
of meer is gesteld en waardoor de rechtsorde ernstig is geschokt. De leden
achten dit te beperkt. Zo zal bijvoorbeeld iemand die ten onrechte is veroordeeld
wegens seksueel binnendringen van een geestelijk gehandicapt meisje (artikel
243 Sr) geen verzoek tot nader onderzoek kunnen doen. De leden zijn van mening
dat de werklast geen argument mag zijn om een ten onterechte veroordeelde
voor een vreselijk misdrijf als hiervoor omschreven een nader onderzoek te
ontzeggen. Is er onderzoek gedaan naar de te verwachten werklast bij andere
criteria als nu in het wetsvoorstel genoemd? Kan de regering de keuze voor
het criterium van twaalf jaar kwantitatief onderbouwen? Als hier geen onderzoek
naar is gedaan, wil de regering dan een dergelijk onderzoek alsnog uit laten
voeren?
 Een ander bezwaar van deze leden tegen het wetsvoorstel is dat de effectieve
toegang tot de nieuwe herzieningsprocedure onvoldoende is gewaarborgd. Tijdens
het rondetafelgesprek werd gewezen op de onmogelijkheid om vooraf forensisch
onderzoek te laten doen vanwege het ontbreken van voldoende financiële
middelen. Zodoende kan geen invulling gegeven worden aan de vereisten «aanwijzingen»
en «mogelijkerwijs». De Raad voor Rechtsbijstand geeft geen vergoeding
voor dit soort onderzoek. Gaat de regering hier op enige wijze in voorzien,
zodat er niet slechts sprake is van een theoretische toegang tot de herziening?
 
 De leden van de ChristenUnie-fractie verzoeken de regering om een reactie
op de stelling van prof. dr. mr. G.G.J. Knoops dat wanneer een veroordeelde
niet over bepaalde fondsen beschikt, terwijl hij een legitiem belang heeft
bij het indienen van een herzieningsverzoek, voor hem een adequate mogelijkheid
om toegang tot de Hoge Raad te krijgen ontbreekt. Deze leden verzoeken de
regering daarbij in ieder geval in te gaan op de vraag op welke wijze een
gewezen verdachten op dit moment aanspraak kan maken op rechtsbijstand, de
vraag of daartoe voldoende expertise beschikbaar is voor het beoordelen van
verzoeken om rechtsbijstand en de vraag of de beschikbare rechtsbijstand voldoende
kan worden geacht als bijvoorbeeld een novum niet in het beschikbare dossier
te vinden is, maar door verder onderzoek onderbouwd zal moeten worden.
 7. De beslissingsruimte van de feitenrechter na een
verwijzing
 De leden van de SGP-fractie vragen waarom, als de Hoge Raad een herzieningsaanvraag
gegrond acht en de zaak voor een hernieuwde behandeling naar het gerechtshof
heeft verwezen, in de voorgestelde regeling het gerechtshof meer armslag krijgt
dan onder de huidige regeling vanwege het belang van de straftoemeting. Welke
feitelijke betekenis moet aan bedoelde verruiming worden toegekend, nu de
regel wordt gehandhaafd dat bij een herziening ten voordele geen straf mag
worden opgelegd die de bij het vernietigde arrest of vonnis te boven gaat?
 8. Financiële paragraaf
 De leden van de VVD-fractie vragen wat de totale kosten zullen zijn die
dit wetsvoorstel met zich mee gaat brengen.
 II ARTIKELGEWIJS
 Artikel 473 S
 De leden van de CDA-fractie merken op dat de gewezen verdachte aan wie
krachtens de vernietigde uitspraak zijn vrijheid is ontnomen, van rechtswege
vrij is en onverwijld in vrijheid wordt gesteld, behoudens het bepaalde in
artikel 473 waarin geregeld is dat de Hoge Raad een bevel tot gevangenhouding
tegen de gewezen verdachte kan uitvaardigen. Is hierbij rekening gehouden
met de wijze waarop gedetineerden worden «ingedeeld» in penitentiaire
inrichtingen, zo vragen deze leden. Het kan immers zo zijn dat een gewezen
verdachte al enige fasen van zijn detentie heeft doorlopen en hierdoor moet
worden teruggeplaatst naar een inrichting voor preventief/kort gestraften.
Dat zou de resocialisatie kunnen bemoeilijken.
 Artikel 477
 De leden van de CDA-fractie merken op dat in artikel 477 wordt voorgesteld
dat, indien de Hoge Raad zelf recht doet, hij oordeelt met een aantal van
maar liefst tien raadsheren. Deze leden vragen of dat nu niet iets te veel
is. Zes of acht zou toch voldoende moeten zijn, vinden zij.
 Artikel 482
 De leden van de CDA-fractie constateren dat in artikel 482 wordt voorgesteld
de reeds betaalde schadevergoedingen,die onverschuldigd zouden zijn betaald,
ten laste te laten komen van ’s Rijks kas. In de memorie van toelichting
wordt opgemerkt dat dat niet zo is indien de rechterlijke dwaling is veroorzaakt
door het slachtoffer. Zou die uitzondering niet moeten worden opgenomen in
de wettelijke regeling, zo vragen deze leden.
 
 De voorzitter van de commissie,
 De Pater-van der Meer
 De griffier van de commissie,
 Nava
 
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: De Wit (SP), Van der Staaij (SGP), Arib (PvdA), ondervoorzitter,
De Pater-van der Meer (CDA), voorzitter, Çörüz (CDA), Joldersma
(CDA), Gerkens (SP), Van Haersma Buma (CDA), Van Velzen (SP), Van Vroonhoven-Kok
(CDA), De Krom (VVD), Azough (GL), Timmer (PvdA), Griffith (VVD), Teeven (VVD),
Verdonk (Verdonk), De Roon (PVV), Roemer (SP), Pechtold (D66), Heerts (PvdA),
Thieme (PvdD), Kuiken (PvdA), Bouwmeester (PvdA), Van Toorenburg (CDA) en
Anker (CU).
 Plv. leden: Langkamp (SP), Van der Vlies (SGP), Besselink (PvdA), Aasted
Madsen-van Stiphout (CDA), Jager (CDA), Jonker (CDA), Leijten (SP), Sterk
(CDA), Ulenbelt (SP), De Vries (CDA), Weekers (VVD), Van Gent (GL), Dijsselbloem
(PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Van Miltenburg (VVD), Zijlstra
(VVD), Fritsma (PVV), Karabulut (SP), Koşer Kaya (D66), Gill’ard
(PvdA), Ouwehand (PvdD), Spekman (PvdA), Bouchibti (PvdA), Smilde (CDA) en
Slob (CU).