Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en van de Gaswet in verband met nadere regels omtrent een onafhankelijk netbeheer; Nadere memorie van antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20062007-30212, nr. F

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

01-11-2006

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

30212 nr. F

31-10-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Behandeling wetsvoorstelBelang afnemerBetrouwbaarheid netwerkenLeveringszekerheid door te investeren in productiecapaciteitDuurzaamheidVoorzieningszekerheidKennis en innovatieEuropees perspectief2. Splitsing van energiebedrijven3. De energiemarkt na splitsing4. Eigendom van het net en van aandelen in de netbeheerder5. Financiële gevolgen5.1 Algemeen5.2 Cross Border Lease contracten6. Europeesrechtelijke en internationale aspecten7. Verspreide vragenARTIKELENArtikel I, onderdeel Ka, en artikel II, onderdeel JaOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30212Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 114 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 212Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet in verband met
nadere regels omtrent een onafhankelijk netbeheerFNADERE MEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 31 oktober 20061. Behandeling wetsvoorstelMet belangstelling heb ik kennisgenomen van het nader voorlopig verslag
van de vaste commissie voor Economische Zaken van de Eerste Kamer inzake de
wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en van de Gaswet in verband met nadere
regels omtrent een onafhankelijk netbeheer van 17 oktober 2006. Alvorens
over te gaan tot de beantwoording van concrete vragen wil ik graag starten
met een drietal opmerkingen van algemene aard.Tot mijn genoegen merkten de leden van de fractie van de PvdA in het nader
voorlopig verslag op dat zij de toonzetting in de memorie van antwoord als
ruim, open en prettig hebben ervaren. Ik streef ernaar het debat met de Eerste
Kamer aldus voort te zetten. In dit verband zou ik nog een opmerking willen
maken over de benaming waarmee het wetsvoorstel vaak in de praktijk wordt
aangeduid: de splitsingswet. Ik vind deze benaming onzorgvuldig en ongelukkig
gekozen. Onzorgvuldig omdat het een negatieve bijklank heeft in de richting
van de energiebedrijven. Dat beeld wil ik bestrijden. Dit wetsvoorstel beoogt
juist om de energiebedrijven de ruimte te geven om zich te ontwikkelen. Ongelukkig
omdat splitsing – of liever ontvlechting – slechts een middel
is tot een doel, namelijk het verzekeren van een betaalbare en betrouwbare
Nederlandse energievoorziening door het borgen van onafhankelijk publiek netbeheer.
Tijdens de behandeling van de begroting van het Ministerie van Economische
Zaken in de Tweede Kamer op 18 en 19 oktober jl. heb ik desgevraagd dan
ook gesproken over het «wetsvoorstel waarborging publieke belangen bij
de elektriciteitsnetten», hetgeen voor mij de kern is.De wijziging Elektriciteitswet 1998 en Gaswet in verband met implementatie
en aanscherping toezicht netbeheer – kortheidshalve I&I-wet –
is geen alternatief voor dit wetsvoorstel. In de I&I-wet is weliswaar,
zoals meerdere fracties opmerkten, het handhavingsinstrumentarium versterkt,
maar om handhavingsinstrumenten in te kunnen zetten moeten overtredingen wel
kunnen worden geconstateerd. Tijdens de behandeling van de I&I-wet is
al aangekondigd dat op het punt van onafhankelijk netbeheer verdergaande maatregelen
nodig waren (Kamerstukken II, 2003–2004, 29 372, nr. 15). Voor
de toezichthouder is het in de praktijk vrijwel ondoenlijk om
mogelijke kruissubsidiëring of kruisbelasting tussen onderdelen van geïntegreerde
energiebedrijven onweerlegbaar bloot te leggen, ongeacht omvang van de personele
bezetting of beschikbare middelen. De toezichthouder heeft mij dit desgevraagd
nogmaals per brief bevestigd. Dit wetsvoorstel beoogt de belangenverstrengeling,
die inherent is aan een geïntegreerde structuur, te verbreken. Dit bevordert
transparante besluitvorming omtrent de middelen uit de netten op bedrijfseconomische
gronden en versterkt aldus de governance structuur.Ten tweede constateer ik dat mijn conclusie uit de memorie van antwoord
dat «privatisering van de geïntegreerde energiebedrijven –
dat wil zeggen de productie- en leveringsactiviteiten inclusief netwerk –
niet langer een reële optie is» niet is weersproken in het nader
voorlopig verslag en derhalve op een meerderheid in de Eerste Kamer kan rekenen,
zoals dat ook in de Tweede Kamer gold. De recente berichtgeving van Nuon en
Essent over een mogelijke fusie en hun internationale ambities inclusief de
netwerken, onderstrepen de noodzaak van een heldere toekomstvisie. Daarin
passen geen internationale allianties waarbij de Nederlandse netten betrokken
zijn.Ten derde – en dit is ook mijn antwoord op de vraag van de leden
van de fractie van de PvdA – wil ik vooraf aangeven hoe dit wetsvoorstel
past binnen de brede visie van de regering op het energiebeleid. De regering
ziet de wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en van de Gaswet in verband
met nadere regels omtrent een onafhankelijk netbeheer als een integraal onderdeel
van het totale energiebeleid. Voor een goede positionering van het wetsvoorstel
zal ik nader ingaan op deze aspecten tegen de achtergrond van de hoofdlijnen
van het brede energiebeleid. Leidraad van het energiebeleid zijn de publieke
belangen van een betrouwbare, betaalbare en schone energievoorziening. De
belangen van de afnemer staan derhalve centraal. Belang afnemerDe afnemer profiteert van een markt die werkt. Dit wetsvoorstel stimuleert
de marktwerking. Een structureel onafhankelijk en publiek netwerk voorkomt
oneerlijke concurrentie. Bestaande en nieuwe partijen hebben gelijke toegang
tot de netwerken. Investeringen in de netwerken worden niet langer beïnvloed
door commerciële overwegingen. Tevens wordt het toezicht eenvoudiger
en effectiever. Door de toegenomen concurrentie hebben de energiebedrijven
een prikkel om beter te presteren en zich via betere dienstverlening en lagere
prijzen te onderscheiden van concurrentie. Dat ontvlechting van eigendom leidt
tot structurele baten voor de afnemers, laten ook de onderzoeken van het CPB
zien. Het CPB becijfert het positieve netto welvaartseffect op een bedrag
van € 1 miljard. Per saldo verwacht het CPB dat de prijzen voor
afnemers dalen. MKB Nederland, de consumentenbond en LTO zijn voorstander
van dit wetsvoorstel en hebben dit onlangs per brief nogmaals aangegeven.Tevens biedt het wetsvoorstel de energiebedrijven de ruimte om te opereren
op de (Noordwest-)Europese markt, zonder dat de integriteit van de netten
in het geding is. De consolidatie op de Europese energiemarkt is zowel onvermijdelijk
als noodzakelijk. Onvermijdelijk, omdat meerdere internationale partijen al
actief zijn op de Nederlandse markt. Noodzakelijk, omdat voor voldoende toegang
tot grondstoffen voor elektriciteitsopwekking substantiële inkoopmacht
van steeds groter belang wordt. De voortschrijdende consolidatie leidt ertoe
dat naast een aantal vooral nationaal georiënteerde ondernemingen ook
grensoverschrijdende bedrijven actief zijn die hun wortels in meerdere lidstaten
tegelijk hebben. Het wetsvoorstel maakt privatisering van de commerciële
delen van de energiebedrijven mogelijk. Het wetsvoorstel verplicht hiertoe
overigens op geen enkele wijze; die beslissing ligt bij de aandeelhouders.
In dit verband heb ik onlangs gesprekken gevoerd met de betreffende
gemeenten en provincies. Zie voor rapportage van mijn bevindingen de brief
aan de Tweede Kamer ter zake (Kamerstukken II 2006/2007, 30 212, nr.
49). Het merendeel van de aandeelhouders is niet van plan op korte termijn
deze aandelen te verkopen. Aangetekend dient te worden dat meerdere aandeelhouders
niettemin aangaven dat als de omstandigheden veranderen ook zij hun posities
zouden kunnen heroverwegen. In het geval er dan toch sprake zou zijn van vervreemding
zal niet zonder meer voor de hoogst biedende worden gekozen. Hierbij gaven
de aandeelhouders aan dat zij uitsluitend voor hun eigen zittingsperiode konden
spreken. Dit wetsvoorstel voorziet niet in een privatisering van de netwerkbedrijven.Betrouwbaarheid netwerkenStructureel onafhankelijk en publiek netbeheer leidt tot een zuivere verdeling
van taken en verantwoordelijkheden tussen marktpartijen en de overheid. Het
wetsvoorstel moet worden gezien als een essentiële voorwaarde om de geliberaliseerde
markt goed te laten werken. In dat licht zie ik het als kerntaak van de overheid
om de integriteit van het natuurlijk monopolie van de netwerken te garanderen.
In de huidige situatie zijn er duidelijke signalen van achterstallig onderhoud
van de netwerken. Dit beeld is mij desgevraagd nogmaals bevestigd door TenneT.
Uit de analyse van TenneT blijkt dat veel netproblemen worden doorgeschoven
naar de toekomst. Het risico van achterblijvende investeringen leidt tot degeneratie
van het net alsmede een grotere kans op storingen. Door het verzekeren van
publiek onafhankelijk netbeheer, alsmede het creëren van de vette netbeheerder
en de centralisatie van het beheer van de transportnetten bij de landelijk
beheerder van het hoogspanningsnet, wordt de leveringszekerheid geborgd. Onderinvestering
in de netten binnen de geïntegreerde structuur van de bedrijven is dan
onmogelijk.Leveringszekerheid door te investeren in productiecapaciteitEen ander aspect van leveringszekerheid is het belang van voldoende investeringen
in productiecapaciteit. In een geliberaliseerde markt zorgen marktpartijen
voor investeringen in productiecapaciteit. Marktpartijen laten zich daarbij
leiden door rendementsverwachtingen. Ook onafhankelijke producenten, zonder
het bezit van een netwerk of een leverancier aan kleinverbruikers investeren
in productiecapaciteit. Deze investeringen komen derhalve tot stand in een
goed functionerende markt en een aantrekkelijk investeringsklimaat. Dit wetsvoorstel
realiseert dit. Nederland maakt onderdeel uit van een grotere Europese markt
en is hiervan afhankelijk. Op de Nederlandse markt zijn al langer verschillende
internationale partijen actief als producent. Zij toonden zich niet alleen
in het verleden een betrouwbare partner, maar ik verwacht dat zij dat ook
in de toekomst blijven doen. Zo hebben E.on, Centrica, RWE en Electrabel concrete
plannen voor investeringen in grootschalige productiecapaciteit. De lijst
aanvragen bij TenneT voor nieuwe aansluitingen op het net laten zien dat er
investeringen ter grootte van 8000 MW zijn gepland. TenneT acht 3600 MW als
zekere investeringen.DuurzaamheidDit wetsvoorstel creëert de randvoorwaarden voor een duurzame energievoorziening
langs diverse wegen. Ten eerste bevordert het wetsvoorstel de decentrale opwekking
en teruglevering van elektriciteit door non-discriminatoire toegang tot het
net op zo sterk mogelijke wijze te garanderen. Immers, indien opwekkingscapaciteit
van decentrale producenten actief wordt gebruikt voor productie, hebben de
geïntegreerde energiebedrijven een prikkel om nieuwe toetreders te weren
als gevolg van de inherente belangenverstrengeling. Decentrale opwekking,
door kleinere duurzame bronnen en bijvoorbeeld door middel van (micro)wkk,
zal in de toekomst een steeds belangrijkere bijdrage leveren aan energiebesparing.
Ten tweede past de scheiding van commerciële activiteiten
en het gereguleerde netwerk bij de uitrol van de slimme meter. Deze uitrol
zal een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan energiebesparing en efficiëntie
in de energiemarkt. Ook kan het op brede steun rekenen in de Tweede Kamer
getuige het recente algemeen overleg hierover op 11 oktober jl. Ik ben
van mening dat investeringen in duurzame energie niet afhankelijk dienen te
zijn van het bezit van een energienetwerk of overheidsaandeelhouderschap in
de energiebedrijven. De overheid dient de randvoorwaarden te stellen waaronder
marktpartijen vrij kunnen investeren in duurzame energie. Daarnaast stimuleert
de overheid ook op andere manieren de transitie naar een duurzame energie.
Een goed voorbeeld vind ik de Taskforce energietransitie. Het mondiale energieprobleem
van klimaatverandering vraagt daarnaast om een krachtige internationale aanpak.VoorzieningszekerheidHet wetsvoorstel heeft geen directe invloed op de voorzieningszekerheid
op de lange termijn. Op de langere termijn is voorzieningszekerheid afhankelijk
van de transitie naar het gebruik van niet-fossiele energiebronnen en op de
korte en middellange termijn mede van onze relaties met energieproducerende
landen. In dat kader ben ik onlangs naar Rusland afgereisd om te spreken over
de Nederlandse betrokkenheid en deelname aan de North-European
Gas Pipe, hetgeen de positie van Nederland als gasrotonde versterkt.
Zoals aangegeven op een vraag van de leden van de CDA-fractie in de memorie
van antwoord, heeft de ontvlechting van de voormalige Gasunie een positieve
invloed heeft gehad op dit laatste punt. Mijn ambtsvoorganger is recent nog
in Algerije, Libië en Qatar geweest om te spreken over de mogelijke afname
van vloeibaar gas (LNG).Kennis en innovatieDe Europese Raad van Barcelona concludeerde in 2002 dat in 2010 drie procent
van het BBP van de Europese Unie beschikbaar zou moeten zijn voor R&D
en innovatie teneinde de zogenaamde Lissabondoelstelling te kunnen halen om
van de Europese Unie de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie van
de wereld te maken. Aan deze conclusie lag een rapport van het Economic Policy Committee van de Europese Unie ten grondslag met
een negental aanbevelingen om R&D en innovatie te stimuleren1. De eerste aanbeveling betreft het stimuleren van gezonde marktwerking
als noodzakelijke voorwaarde daartoe. Dat is precies wat dit wetsvoorstel
beoogt op energiegebied. Los hiervan heeft de regering omvangrijke fondsen
ter beschikking gesteld voor kennis en innovatie op energieterrein, bijvoorbeeld
het Waddenfonds (€ 800 miljoen) en de Borssele-gelden (€ 250
miljoen), naast een bijdrage van € 250 miljoen van Essent en Delta.
Met deze gelden beoogt de regering niet direct commercieel haalbare vormen
van duurzame energie te ontwikkelen en te stimuleren.Europees perspectiefDiverse leden stelden vragen over wat zij noemen het vooroplopen in Europa.
Met dit wetsvoorstel anticipeert de Regering op ontwikkelingen in de Europese
energiesector. De Nederlandse afnemer is gebaat bij de totstandkoming van
een (Noordwest-)Europese markt. De ontwikkeling daarvan heeft recent een nieuwe
impuls gekregen door de aangekondigde koppeling van de elektriciteitsbeurzen
van Nederland, België en Frankrijk per 21 november 2006. Desondanks
merk ik op dat Commissaris Kroes zeer recent een krachtig pleidooi heeft gehouden
voor eigendomsscheiding in Europa. Zij houdt dit pleidooi tegen de achtergrond
van de teleurstellende werking van de energiemarkt na de invoering van het
tweede elektriciteit- en gasrichtlijnen zoals verwerkt in de I&I-wet.
Vervolmaking van de Europese markt versterkt de leveringszekerheid,
doordat er voldoende grote internationale energiebedrijven in de EU zullen
opereren die op de wereldmarkt voor grondstoffen over voldoende inkoopmacht
beschikken. Dit wetsvoorstel biedt de Nederlandse bedrijven de ruimte om te
opereren op die internationale markt. Tegelijkertijd waarborgt publiek onafhankelijk
netbeheer structureel de integriteit van de netwerken en verzekert optimale
governance van de netbeheerder. Kortom, dit biedt wel de voordelen van een
geliberaliseerde markt, maar niet de nadelen. Dit brengt mij tot de beantwoording
van de specifieke vragen van de leden van de diverse fracties.De leden van de CDA-fractie vroegen naar de laatste drie zinnen aan het
eind van hoofdstuk 1 van de memorie van antwoord. Deze leden vroegen welke
mogelijkheden de minister voor ogen staan om de controle over de netwerken
te realiseren door betrokkenheid van de rijksoverheid. In dit kader wezen
de leden van de fractie van de PvdA op tegenstrijdige signalen van het kabinet
over de toekomst van TenneT. Alhoewel privatisering van TenneT alleen mogelijk
is na wijziging van artikel 93a van de Elektriciteitswet, zou de regering,
aldus deze leden, uit hoofde van het vigerende staatsdeelnemingenbeleid geen
bezwaar hebben tegen verkoop. De leden van de fractie van GroenLinks toonden
zich er voorstander van om de regionale netwerken na de splitsing ook daadwerkelijk
in eigendom te brengen van een «TenneT 2», een soort Rijkswaterstaat
van de distributienetten. Deze leden vroegen of er zulke vervolgplannen bestaan,
en of de regering die al kenbaar heeft gemaakt. Het antwoord op deze gelijkgerichte
vragen is tweeërlei. Ten eerste acht ik het voorstelbaar dat de staat
de eigendom – juridisch en/of economisch – van de elektriciteitsnetten
geheel of gedeeltelijk zou verwerven. Hierbij kan nog een onderscheid worden
gemaakt tussen aankoop van de netten van de bedrijven of verwerving van de
aandelen. Vanzelfsprekend gaat het hier om substantiële bedragen, die
ik overigens niet nader kan duiden voor het geval aankoop van de netten in
de toekomst een serieuze optie zou worden.In de tweede plaats bepaalt de Elektriciteitswet 1998 dat de aandelen
van TenneT direct of indirect in handen van de staat dienen te rusten. Dit
biedt de maximale waarborg. De Minister van Financiën heeft tijdens een
algemeen overleg in de Tweede Kamer op 30 maart 2006 ook aangegeven geen
concrete voornemens te hebben om staatsdeelnemingen als UCN en TenneT te verkopen,
doch de mogelijkheid daartoe nooit volledig te kunnen uitsluiten. De parlementaire
behandeling van de wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en van de Gaswet
in verband met nadere regels omtrent een onafhankelijk netbeheer leert dat
er tot op heden geen enkele meerderheid bestaat om daadwerkelijk tot verkoop
over te gaan. Derhalve moet deze uitlating dan ook als zuiver hypothetisch
worden geduid.De leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks vroegen of de regering
bereid is om op korte termijn in overleg te treden met de energiesector over
de wijze waarop de Nederlandse bedrijven zich in de toekomst kunnen ontwikkelen
en een optimale bijdrage kunnen leveren aan de Nederlandse energievoorziening
en hoe in de nieuwe situatie publieke belangen optimaal geborgd kunnen worden.
Deze vraag kan ik bevestigend beantwoorden. Er is een gesprek gepland voor
7 november met de voorzitters van de raden van bestuur van Eneco, Essent,
Delta en Nuon. Ik zal de voorzitters vragen de Kamer te mogen berichten over
de uitkomsten van dit gesprek tijdens het plenaire debat op 14 november
a.s. Overigens spreek ik deze dagen ook met vertegenwoordigers van Centrica,
Electrabel, E.on en RWE.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen in het voorlopig verslag
of deze minister van Economische Zaken zijn politieke lot wil verbinden aan
het welslagen van deze splitsingswet, en of hij meent dat het om zo’n
politiek gewichtige kwestie gaat dat als de negatieve gevolgen overheersen
daaraan politieke consequenties zouden moeten worden verbonden. Tot mijn spijt
heb ik moeten constateren dat deze vraag inderdaad niet is beantwoord in de
memorie van antwoord, zoals de leden van de fractie van GroenLinks opmerkten.
Desalniettemin acht ik de vraag niet opportuun voor de behandeling van deze
wetswijziging, of voor welke wetswijziging dan ook. Een dergelijk uitspraak
kan ongewenst een zware wissel op het debat trekken door inhoudelijke argumenten
naar de achtergrond te dringen.De leden van de fractie van de SP merkten op dat de minister geen reden
ziet om, ondanks de sterk gegroeide twijfels over nut en noodzaak van de splitsing
van de Nederlandse energiebedrijven, besluitvorming vooralsnog op te schorten.
Vanwaar toch de drang om dit wetsvoorstel hoe dan ook nog voor de verkiezingen
van 22 november a.s. door de Eerste Kamer te krijgen? Ik weet niet waarop
de leden van de fractie van de SP zich baseren wanneer zij spreken van sterk
gegroeide twijfels. Behandeling zo kort voor de verkiezingen van de Tweede
Kamer is overigens toeval. Verder verwijs ik naar hetgeen ik hierover heb
opgemerkt in de memorie van antwoord.2. Splitsing van energiebedrijvenDe leden van de fractie van het CDA leidden uit de discussie in de Tweede
Kamer af dat concurrentieverstorende gedragingen zoals ongelijke toegang voor
concurrenten tot het net en het belemmeren van switchen niet ten grondslag
liggen aan het wetsvoorstel. In zijn algemeenheid merk ik op dat concurrentieverstorende
gedragingen wél een belangrijke aanleiding zijn voor dit wetsvoorstel.
Zoals de leden van de CDA-fractie opmerkten heeft de I&I-wet het handhavingsinstrumentarium
versterkt. Als gevolg van de huidige geïntegreerde structuur en de afwezigheid
van structurele onafhankelijkheid van de netwerken is toezicht evenwel buitengewoon
ingewikkeld en zeer arbeidsintensief. De geïntegreerde structuur is door
de I&I-wet nog in stand gelaten. Het lopende onderzoek naar de winsten
van de energiebedrijven onderstreept nogmaals de nadelen daarvan. De belangrijkste
voorbeelden van concurrentieverstorende gedragingen als gevolg van geïntegreerde
bedrijfsstructuren zijn onder meer dat interne verrekenprijzen onvoldoende
onderbouwd zijn en dat switches tussen aanbieders belemmeringen ondervinden.
Met name Centrica, de eigenaar van nieuwkomer Oxxio, heeft hier melding van
gemaakt. Dit wetsvoorstel beoogt oneerlijke concurrentie structureel te voorkomen.In reactie op de vragen van deze leden over het zogenaamde plan B merk
ik op dat met de sector alternatieven zijn overwogen. Een belangrijk onderdeel
van deze besprekingen was de wens van de bedrijven voor stapsgewijze privatisering
van tenminste een minderheid van de aandelen van het geïntegreerde energiebedrijf.
Voor privatisering van de netwerken bestaat evenwel geen politiek draagvlak
en dit wetsvoorstel beoogt dan ook structureel privatisering van het geïntegreerde
energiebedrijf te voorkomen en onafhankelijk functioneren van de netwerken
te borgen. Aanvullende regelgeving en versterking van het toezicht kan inderdaad
een verbetering brengen in de mogelijkheden om niet-onafhankelijke gedragingen
te constateren, maar zal nooit leiden tot een structureel onafhankelijke netbeheerder.
Er blijft immers altijd een aan een concernstructuur inherente belangenverstrengeling
tussen de commerciele activiteiten en het netbeheer bestaan. Tegelijkertijd
zal extra regelgeving de transparantie verminderen en leiden tot
een verdere stijging van handhavings- en nalevingslasten.De constatering van de leden van de PvdA-fractie dat de betrouwbaarheid
van de netten wordt geborgd via de kwaliteitsregulering kan in beginsel bevestigend
beantwoord worden. Volledige ontvlechting van de netwerken uit de huidige
geïntegreerde bedrijfsstructuren draag echter eveneens bij aan de betrouwbaarheid
van de netwerken, doordat het management bij strategische afwegingen niet
langer rekening hoeft te houden met commerciële belangen van handel,
levering en productie van energie. Sprekend voorbeeld hierbij is dat de splitsing
van Gasunie de totstandkoming van Nederland als gasrotonde van Europa heeft
bevorderd. Verder wordt toezicht en handhaving eenvoudiger en worden er geen
risicovolle activiteiten ten koste van het netbeheer aangegaan.Voorts merkten deze leden op dat de commerciële delen onder de huidige
wetgeving al aan private partijen kunnen worden verkocht. Zij verwezen daarbij
naar NRE, Cogas en Rendo. Bij deze voorbeelden zij echter bedacht dat de genoemde
bedrijven door de raad van bestuur en met goedkeuring van de raad van commissarissen
en de aandeelhouders zijn gesplitst. Privatisering van de commerciële
delen is weliswaar mogelijk onder de huidige regels, maar alle organen van
het energiebedrijf moeten het hier wel mee eens zijn. Aangezien het structureel
waarborgen van onafhankelijk netbeheer evenwel een essentieel element is van
het energiemarktordeningsbeleid waarvoor de rijksoverheid verantwoordelijk
is, acht ik het noodzakelijk om via dit wetsvoorstel te waarborgen dat een
dergelijke structuurmaatregel voor de gehele markt op gelijke wijze wordt
ingevoerd.Voor een antwoord op de vragen over de Europese ontwikkelingen en de concurrentieverhoudingen
verwijs ik deze leden naar soortgelijke vragen in paragraaf 3 van deze
nadere memorie.De leden van de PvdA-fractie vroegen om een nadere onderbouwing van de
proportionaliteitstoets door een gedetailleerde vergelijking van alternatieven.
Om te kunnen beoordelen of beleidsdoelstellingen door alternatieve, minder
ingrijpende middelen kunnen worden gerealiseerd is het allereerst nodig de
doelstellingen scherp in beeld te hebben. Met dit wetsvoorstel worden meerdere
doelen nagestreefd. In de memorie van antwoord is dat uiteengezet. Structureel
onafhankelijk (publiek) netbeheer via volledige afscheiding van de netwerken
is het enige middel dat gelijktijdig alle doelen effectief realiseert. Voor
het tot stand brengen van een betaalbare en betrouwbare energievoorziening
is een goed functionerende markt met effectieve concurrentie een noodzakelijke
voorwaarde. Een structureel onafhankelijk netwerk voorkomt oneerlijke concurrentie
ten koste van de netwerken. Bestaande en nieuwe partijen hebben gelijke toegang
tot de netwerken. Tevens wordt het toezicht eenvoudiger en effectiever. Door
de toegenomen concurrentie hebben de energiebedrijven een prikkel om beter
te presteren en zich via betere dienstverlening en lagere prijzen te onderscheiden
van concurrentie.Ten tweede biedt dit wetsvoorstel de energiebedrijven de ruimte om te
opereren op de Europese markt, zonder dat zulks ten koste gaat van de integriteit
van het netwerk. De Nederlandse spelers oriënteren zich momenteel op
het aangaan van samenwerkingsverbanden in Europees verband. Zij erkennen dat
zij kleine spelers zijn op de Europese energiemarkt. Ter illustratie, de gezamelijke
waarde van de vier grote energiebedrijven bedraagt € 38 mld, terwijl
het Franse EdF een waarde van meer dan € 130 mld heeft. Zelfs een
nationale kampioen heeft derhalve een beperkte omvang in Europees verband,
en is daarmee, los van de implicaties voor de marktwerking op de Nederlandse
markt, geen alternatief voor dit wetsvoorstel. Voor het behoud van de Nederlandse
energiesector zijn strategische allianties op de Europese markt noodzakelijk.
De afnemer profiteert van extra inkoopmacht en schaalvoordelen.
Ten derde stelt het wetsvoorstel de energienetwerken veilig door te voorkomen
dat de energiebedrijven inclusief netwerken onderdeel gaan uitmaken van internationale
energieconcerns. Privatisering van de geïntegreerde energiebedrijven
is daarmee niet langer een reële optie.In een geliberaliseerde markt is het de taak van de overheid om goede
randvoorwaarden voor effectieve concurrentie te scheppen en daar toezicht
op de houden. Een zuivere verdeling van taken en verantwoordelijkheden past
daar bij. Structurele scheiding tussen het netbeheer en de commerciële
activiteiten resulteert in een doelmatige marktordening en een scherp toezicht.
Tegelijkertijd behoudt de overheid via haar aandeelhouderschap de zeggenschap
over de netwerken. Een bijkomend voordeel is dat de publieke aandeelhouders
hun risico-dragende aandelen kunnen vervreemden.Voor het realiseren van deze afzonderlijke doelen zijn theoretisch alternatieve
instrumenten beschikbaar. Aanvullende regelgeving en versterking van het toezicht
kan inderdaad verbetering brengen in de mogelijkheden om niet-onafhankelijke
gedragingen te constateren, maar zal nooit leiden tot een structureel onafhankelijke
netbeheerder. Er blijft immers altijd een belangenverstrengeling tussen de
commerciele activiteiten en het netbeheer bestaan. Tegelijkertijd zal extra
regelgeving de transparantie verminderen en leiden tot een verdere stijging
van handhavings- en nalevingslasten. Ik verwijs hierbij nogmaals naar de studie
van het CPB ten behoeve van de Validatiecommissie. Op verzoek van de commissie
heeft het CPB een actualisatie gemaakt van de eerdere CPB-studie naar de kosten
en baten van splitsing. Het CPB heeft hierbij alle alternatieven uitvoerig
in kaart gebracht. Zo heeft het CPB onder meer de welvaartseffecten van splitsing
afgezet tegen versterkte juridische scheiding en versterkte juridische scheiding
plus overdracht van het beheer van de 110 kV netten en hoger naar TenneT.
Versterkte juridische scheiding inclusief de overdracht van het beheer van
de 110 kV netten en hoger naar TenneT, verbetert weliswaar de zelfstandigheid
van het netbeheer en het toezicht hierop. Echter, de onafhankelijkheid van
het netbeheer blijft onvoldoende geborgd. Zoals de DTe constateert is het
toezicht op concurrentieverstorende gedragingen zeer complex. Tevens is in
overleg met de sector dit soort alternatieven overwogen. Een belangrijk onderdeel
van deze besprekingen was de wens van de bedrijven voor stapsgewijze privatisering
van tenminste een minderheid van de aandelen van het geïntegreerde energiebedrijf.
Zoals eerder is vermeld, beoogt dit wetsvoorstel structureel privatisering
van het geïntegreerde energiebedrijf te voorkomen, terwijl tegelijkertijd
de energiebedrijven wel de mogelijkheid krijgen om te opereren op de Europese
interne markt. Ook handhaving van de status quo is daarmee geen optie voor
de regering. Het bovenstaande leidt tot de conclusie dat de met het wetsvoorstel
nagestreefde beleidsdoelstellingen niet in gelijke mate verwezenlijkt kunnen
worden met alternatieve, minder ingrijpende instrumenten.De leden van de PvdA-fractie concludeerden dat de belangrijkste reden
voor dit wetsvoorstel is om een einde te maken aan de langdurige stroom wet-
en regelgeving. Zij vroegen om een nadere onderbouwing van de nut en noodzaak
van het wetsvoorstel. Met deze conclusie hebben de leden van de PvdA-fractie
een van mijn opmerkingen uit de memorie van antwoord geïsoleerd uit de
context van mijn meeromvattende beleidsvisie gehaald. Dit wetsvoorstel beoogt
de publieke belangen rondom de energienetwerken structureel te waarborgen.
De publieke belangen zijn een betrouwbare, betaalbare en schone energievoorziening.
Zoals reeds aangegeven in paragraaf 1 en in deze paragraaf van deze nadere
memorie van antwoord beoogt dit wetsvoorstel meerdere beleidsdoelstellingen
tegelijk te waarborgen. Voor het realiseren van de afzonderlijke doelen zijn theoretisch verschillende instrumenten denkbaar. De hier voorgestelde
wetgeving is echter de enige manier om gelijktijdig alle doelen te realiseren.De leden van de PvdA-fractie vroegen naar het toezicht in de landen om
ons heen en wilden weten welke bevoegdheden de DTe mist in vergelijking met
deze buitenlandse toezichthouders. Ook stelden deze leden en de leden van
de fractie van GroenLinks een aantal vragen over voorbeelden van kruissubsidiëring
en klachten van nieuwkomers. De meeste Europese toezichthouders zijn van mening
dat volledige «unbundling» de beste oplossing voor de problematiek
is, aldus de DTe. Dit is ook kort geleden in CEER-verband (Council of European
Energy Regulators) nog bepleit. Duidelijk is dat er ook in andere lidstaten
grote problemen zijn op het gebied van scheiding tussen productie en levering
enerzijds en netbeheer anderzijds, maar zeker ook wat betreft de transparantie
van de energiebedrijven. Die is gebrekkig. Beide tekortkomingen blijken uit
de tussenresultaten van het sectoronderzoek van Commissaris Kroes. Dit duidt
ook op problemen met betrekking tot effectief toezicht door de toezichthouders
op de energiesector in de gehele Europese Unie. Mijn uitgangspunt is evenwel
de situatie in Nederland. Daar kan ik direct wat aan doen. Met dit wetsvoorstel
zal in ieder geval in Nederland de onafhankelijkheid van het netbeheer en
daarmee de eerlijke concurrentie over die netwerken, zijn geborgd. Effectief
toezicht is daardoor mogelijk. Zoals reeds eerder is vermeld, heeft de DTe
aangegeven dat toezicht houden op de onafhankelijkheid van het netbeheer binnen
geïntegreerde concerns erg lastig is. De leden van de PvdA-fractie hebben
gelijk met hun opmerking dat de I&I-wet het handhavingsinstrumentarium
heeft versterkt, zoals ook de leden van de CDA-fractie opmerkten. De conclusie
over kruissubsidiëring in de nota naar aanleiding van het verslag inzake
de I&I-wet (Kamerstukken II 2003/2004, 29 372, nr. 15) op de vraag
van de leden van de LPF-fractie was op dit punt te stellig. Volgens de DTe
is tijdens audits geconstateerd dat er onvoldoende waarborgen waren voor scheiding
van gegevens en vertrouwelijkheid. Tevens is geconstateerd dat de interne
verrekenprijzen bij een aantal netbeheerders onvoldoende waren onderbouwd
en er geen sprake was van een adequate controlecyclus voor de uitbesteding
van wettelijke taken, waardoor de verantwoordelijkheid voor de uitvoering
daarvan onvoldoende kon worden waargemaakt. Een andere vorm van oneerlijke
concurrentie is financiële ruggesteun op holdingniveau. Op holding niveau
kunnen de winsten uit het netbedrijf gebruikt worden om eventuele tekorten
(of te lage opbrengsten) uit de leveringstak te compenseren. Dit kan leveringsbedrijven
de mogelijkheid bieden om een lagere prijs aan kleinverbruikers in rekening
te brengen dan wanneer het bedrijf geen compenserende winsten uit het netbeheer
zou hebben. Dit brengt nieuwkomers zonder een net in een nadelige positie.
Zo heeft de DTe heeft in september 2006 een concreet signaal ontvangen van
een leveringsbedrijf dat geïntegreerde leveranciers/netbedrijven een «onnatuurlijk»
laag leveringstarief in rekening brengen aan hun kleinverbruikers. Op dit
moment onderzoekt de DTe dit signaal. Van financiële ruggesteun is ook
sprake indien het voor de leverancier met een net, vanwege een lager risicoprofiel
en dus hogere kredietwaardigheid, eenvoudiger is om te voldoen aan gevraagde
bankgaranties. De DTe heeft in 2006 ook een concreet signaal ontvangen van
een leveringsbedrijf dat het een nadelige positie heeft ten opzichte van geïntegreerde
bedrijven bij het verkrijgen van bankgaranties.Indien dit wetsvoorstel niet in werking zou treden zou de noodzaak blijven
bestaan om de onafhankelijkheid van het netbeheer beter gestalte te geven
en zo de eerlijke concurrentie tussen marktpartijen te bevorderen. Dit zou
betekenen dat het toezicht op de onafhankelijkheid van het netbeheer moet
worden geïntensiveerd. De toezichtlast voor de bedrijven neemt hierdoor
toe, terwijl dit ook moet leiden tot een forse uitbreiding van
de formatie van de DTe. Bij de huidige geïntegreerde bedrijven, waarbij
slechts sprake is van een op grond van een aantal wettelijke bepalingen gecreëerde
juridische onafhankelijkheid van de andere concernonderdelen, zal namelijk
steeds sprake zijn van een zekere mate van intransparantie die ruimte laat
voor bevoordeling van andere concernonderdelen. Slechts door tijdrovend en
diepgravend onderzoek, waarvoor gespecialiseerde kennis noodzakelijk is, dat
met een zekere regelmaat moet worden herhaald en ertoe leidt dat de energiebedrijven
geconfronteerd worden met een zware toezichtlast, is het mogelijk betrouwbaarder
inzicht te krijgen in de vraag of er sprake is van bevoordeling vanuit netbeheer
van de concernonderdelen die op de vrije markt opereren. Het lopende onderzoek
naar de winsten van de energiebedrijven illustreert de complexiteit van het
toezicht. Dit wetsvoorstel voorkomt dit alles. Zoals ook is uiteen gezet in
de memorie van antwoord, geniet dit derhalve de voorkeur van de regering.De leden van de PvdA-fractie informeerden naar de uitkomsten van de evaluatie
van de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet. Vooruitlopend op deze evaluatie
is indertijd een analyse gemaakt van de onafhankelijkheid van de uitvoering
van het netbeheer en de zelfstandigheid van de netbeheerder. Ook is toen bezien
in hoeverre het feit dat sommige leveranciers onderdeel zijn van een bedrijf
waar ook een netbeheerder deel van uitmaakt terwijl dat voor andere leveranciers
niet geldt, de gelijkheid van het speelveld voor de leveranciers beïnvloedt.
Uit deze analyses is destijds geconcludeerd dat splitsing noodzakelijk is.
De nadien gestarte evaluatie van de genoemde wetten, welke de DTe momenteel
uitvoert en waarover ik op korte termijn een rapportage verwacht, heeft voorzover
mij bekend geen bevindingen opgeleverd die ten aanzien van de splitsing reden
geven tot een andere conclusie dan de eerdere bovengenoemde analyse. Het instrumentarium
waarover de DTe kan beschikken om te kunnen handhaven, is met de I&I –
wet uitgebreid. Om handhavingsinstrumenten in te kunnen zetten moeten overtredingen
echter wel kunnen worden geconstateerd. Voor de toezichthouder is het in de
praktijk vrijwel ondoenlijk om mogelijke kruissubsidiëring of kruisbelasting
tussen onderdelen van geïntegreerde energiebedrijven onweerlegbaar bloot
te leggen.De leden van de PvdA-fractie merkten op dat de huidige wetgeving reeds
een beleningsverbod bevat. De opmerking van de leden van de PvdA-fractie is
correct. In strikte zin bevat de huidige wet een verbod om een netwerk als
zekerheid te verstrekken, behoudens voor zover dit geschiedt ten behoeve van
het netbeheer. Tevens omvatten de desbetreffende artikelen een verbod om ten
behoeve van derden rechten te vestigen op basis van toekomstige inkomsten
uit een net, waarvoor een netbeheerder is aangewezen, behoudens voor zover
dit geschiedt ten behoeve van het netbeheer. Dit verbod is door middel van
de I&I-wet in de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet opgenomen om te voorkomen
dat de energiebedrijven in de periode totdat de eigendomsscheiding wettelijk
is geregeld de netwerken bezwaren teneinde commerciële activiteiten te
financieren. Dit verbod is beperkt tot zogenaamde zakelijke zekerheidsrechten.
Dit laat echter andere groepsfinancieringsstructuren onverlet. Zo blijft het
mogelijk om het netbeheer, via het verstrekken van persoonlijke zekerheden,
garant te stellen voor schulden van groepsmaatschappijen. In de praktijk blijken
marktpartijen de grenzen van de wettelijke bepalingen op te zoeken. De DTe
verricht thans een onderzoek naar groepsfinancieringen van energiebedrijven.
Daartoe is een vragenlijst opgesteld. De eerste reacties worden begin december
verwacht. Overigens behoudt de moedermaatschappij ongeacht deze groepsfinancieringen
altijd het recht om de hoogte van de dividenden vast te stellen. Daarmee heeft
zij rechtstreeks invloed op de investeringen in het net. Dit wetsvoorstel
maakt een einde aan allerlei mogelijke groepsfinancieringsstructuren
en beoogt belangenverstrengeling tussen de commerciele energieactiviteiten
en het netbeheer structureel te voorkomen. Tevens is in het wetsvoorstel voorzien
in beperking ten aanzien van groepsfinancieringsstructuren waarvan het netbeheer
onderdeel uitmaakt en voorziet het wetsvoorstel in de mogelijkheid om nadere
regels te stellen aan het financieel beheer van het netbeheer. Een aantal
buitenlandse bedrijven is actief op de productie- en leveringsmarkt. Net als
hun Nederlandse concurrenten dienen zij zich te houden aan de relevante wet-
en regelgeving. De DTe houdt toezicht daarop. De buitenlandse bedrijven hebben
geen netten in Nederland in handen. De DTe heeft niet tot taak en is niet
bevoegd te controleren of buitenlandse bedrijven zich schuldig maken aan kruissubsidiering
met hun eigen buitenlandse netten. Bovendien gaat dit niet ten koste van de
Nederlandse consument. Het gaat er om dat de kwaliteit en onafhankelijkheid
van Nederlandse netten in ieder geval worden veiliggesteld.De leden van de PvdA-fractie stelden een vraag over de acute noodzaak
om de energiebedrijven te scheiden in een commercieel energiebedrijf en een
netwerkbedrijf. Zoals eerder in deze nadere memorie van antwoord is aangegeven,
beoogt dit wetsvoorstel de publieke belangen rondom de energievoorziening
structureel te borgen. In paragraaf 1 is uiteengezet dat een structureel
onafhankelijk (publiek) netwerk een pijler is van het brede energiebeleid.
Ik zie dit ook als noodzakelijke voorwaarde met het oog op de toekomstige
ontwikkelingen. In dit verband zij opgemerkt dat de Nederlandse energiebedrijven
thans internationale allianties onderzoeken. Voorkomen dient te worden dat
deze samenwerkingsverbanden ten koste gaan van de Nederlandse netten. Voor
het overige verwijs ik deze leden naar hetgeen hierover is opgemerkt in paragraaf 1.De leden van de GroenLinks-fractie vroegen of het niet verstandig is om
splitsing te temporiseren en afhankelijk te maken van de ontwikkelingen in
andere lidstaten. Deze leden vroegen eveneens waarom Nederland als enige land
in Europa overgaat tot eigendomssplitsing van geïntegreerde energiebedrijven.
Ook de leden van de SP stelden een soortgelijke vraag. Ik benadruk dat het
er in de kern niet om gaat of er in andere landen al dan niet tot eigendomssplitsing
wordt overgegaan. Dat is de verantwoordelijkheid van de lidstaten individueel.
Uitgangspunt van de regering is een betaalbare en betrouwbare energievoorziening
voor de Nederlandse afnemer. Ik heb reeds betoogd waarom splitsing juist –
mede in Europees perspectief – het beste de belangen van de Nederlandse
afnemer dient. Dat is mijn verantwoordelijkheid. Dat met dit wetsvoorstel
een verdergaande stap dan in andere landen wordt genomen, is evenmin reden
om van splitsing af te zien, temeer omdat de Europese Commissie aangeeft dat
de huidige stand van zaken met betrekking tot de scheiding van zowel transmissie-
als distributienetten inadequaat is en een goede marktwerking ondermijnt.
Ik kijk dan ook met belangstelling uit naar de bevindingen en mogelijke voorstellen
van de Europese Commissie over de werking van de interne markt. Tevens biedt
het wetsvoorstel de energiebedrijven de ruimte om te opereren op de (Noordwest-)Europese
markt, zonder dat de integriteit van de netten in het geding is. De consolidatie
op de Europese energiemarkt is zowel onvermijdelijk als noodzakelijk. Dit
leidt ertoe dat naast een aantal vooral nationaal georiënteerde ondernemingen
ook grensoverschrijdende bedrijven actief zijn die hun wortels in meerdere
lidstaten tegelijk hebben. Met de leden van fracties van GroenLinks en de
SP deel ik de mening dat het uiteindelijk het meest gewenst zou zijn dat ook
in de andere lidstaten en zeker Frankrijk en Duitsland een volledige scheiding
van productie/levering enerzijds en netbeheer anderzijds wordt ingevoerd met
het oog op het goed functioneren van de Noordwest-Europese markt. Op dit moment
is dat geen realiteit. Juist om te voorkomen dat geïntegreerde energiebedrijven –
inclusief de Nederlandse netten – straks in handen komen
van grote buitenlandse verticaal geïntegreerde bedrijven is splitsing
nu nodig. Tevens dient oneerlijke concurrentie ten koste van de energienetwerken
voorkomen te worden. Dit wetsvoorstel dient de belangen van de Nederlandse
afnemer. Een soortgelijke ontwikkeling in andere landen is geen noodzakelijke
voorwaarde of succesfactor om de voordelen voor de Nederlandse afnemer na
splitsing te realiseren. Er is dan ook geen sprake van nodeloos voorop lopen
in Europa.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen of de geïntegreerde
energiebedrijven aantoonbaar onderinvesteren in de netwerken en of ingrijpen
van de DTe nodig is. De netbeheerders zijn op grond van de Elektriciteitswet
1998 en de Gaswet verplicht tweejaarlijks een zogenaamd kwaliteits- en capaciteitsdocument
(KCD) in te dienen bij DTe. In dit document geven de netbeheerders inzicht
in het kwaliteitsniveau dat zij nastreven en in de vraag of zij over voldoende
capaciteit beschikken om te voldoen aan de totale behoefte aan transport van
elektriciteit en gas. Momenteel wordt door DTe een grootschalig onderzoek
uitgevoerd naar de KCD’s en de kwaliteitbeheersingssystemen die eind
2005 zijn ingediend, waarbij de bedrijven worden bezocht en ter plaatse onderzoek
wordt uitgevoerd. In 2007 worden de uitkomsten van dit onderzoek aan de Minister
van Economische Zaken gerapporteerd, waarna definitieve conclusies hierover
kunnen worden getrokken. Ik wacht de definitieve rapportage van de DTe af.De leden van de GroenLinks-fractie stelden een aantal vragen over de instrumenten
om duurzame energie te bevorderen. Ik deel de noodzaak voor het bevorderen
van de transitie naar een duurzame energiehuishouding. Het is ook de verantwoordelijkheid
van de overheid om die transitie te bevorderen. In dit verband wijs ik ook
op de Taskforce energietransitie onder leiding van oud-Shell topman Rein Willems
waarbij marktpartijen, maatschappelijke organisaties en de overheid samenwerken.
Dit platform beoogt onder meer de afhankelijkheid van Nederland van geopolitieke
instabiele regio’s voor olie en gas te verminderen. Investeringen in
duurzame energie dienen niet afhankelijk te zijn van het bezit van een energienetwerk
of overheidsaandeelhouderschap in de energiebedrijven. De overheid dient de
randvoorwaarden te stellen waaronder marktpartijen kunnen investeren in duurzame
energie. Innovatie wordt het beste gestimuleerd in een goed concurrerende
markt. Immers, bedrijven zullen in een concurrerende omgeving genoodzaakt
zijn om zich te onderscheiden van hun concurrenten via innovatie, dienstverlening
en milieu-imago. Volledige ontvlechting staat derhalve los van een actieve
stimulering van duurzame energie. Overigens zij opgemerkt dat volledige ontvlechting
van de energiebedrijven decentraal opgestelde productiecapaciteit bevordert,
aldus het CPB in zijn onderzoek naar de welvaartseffecten van splitsing.3. De energiemarkt na splitsingDe leden van de fractie van de PvdA verwachtten dat van marktwerking in
de toekomst nauwelijks sprake zal zijn. Zij wezen in dit verband op de consolidatie
die in Europa plaatsvindt en vroegen of die niet leidt tot een aantasting
van de concurrentieverhoudingen. Zij constateerden dat splitsing niet in het
belang is van de concurrentiepositie van de Nederlandse bedrijven omdat andere
lidstaten niet tot eigendomsunbundling overgaan en vroegen daarom of de regering
niet de resultaten van de rapporten van de Europese Commissie moet afwachten,
alvorens dit wetsvoorstel van kracht te laten worden. In reactie op deze vragen
merk ik op dat de energiesector een bedrijfstak is waarop ondernemingen met
een zekere schaalgrootte zullen opereren. Dit is het gevolg van de hoge vaste
kosten voor investeringen in productiecapaciteit. De Nederlandse ondernemingen hebben zelf herhaaldelijk aangegeven dat ze te klein zijn om
met de gewenste schaalgrootte te kunnen opereren op de Europese markt. Ze
zullen op zoek moeten naar allianties met buitenlandse spelers om hun positie
in het internationale speelveld te versterken. Er vindt dus een onvermijdelijke
consolidatie plaats op de Europese energiemarkt. Nu afzien van eigendomsscheiding
zou ertoe leiden dat de Nederlandse energienetten onderdeel kunnen gaan vormen
van die internationale allianties. Omdat dat een onafhankelijk publiek netbeheer
in gevaar kan brengen, heb ik voor volledige afsplitsing van de netwerken
gekozen. Het veilig stellen van de netwerken wint derhalve door de fusiegolf
slechts aan belang.De consolidatie op de Europese energiemarkt is zowel onvermijdelijk als
noodzakelijk. Wat mij betreft leidt die ertoe dat naast een aantal vooral
nationaal georiënteerde ondernemingen ook grensoverschrijdende bedrijven
actief zijn die hun wortels in meerdere lidstaten tegelijk hebben. De consolidatie
zal naar verwachting leiden tot een markt waarop een beperkt aantal grote
aanbieders actief zal zijn met belangen in de hele keten van winning of productie
tot levering, naast een groter aantal kleine ondernemingen die zich richten
op één of enkele schakels in de keten. Zo’n markt kun
je aanduiden als een oligopolistische markt. Een dergelijke kwalificatie zegt
niet alles over de mate van concurrentie en de concurrentieverhoudingen op
de energiemarkt. Voorwaarden voor een voldoende mate van mededinging op de
voor Nederland relevante energiemarkt zijn een onafhankelijke infrastructuur,
goede regulering, een transparante en open markt en een scherp mededingingstoezicht.
Aan de eerste voorwaarde wordt voldaan met de huidige wet- en regelgeving
en het toezicht daarop, alsmede met dit wetsvoorstel. Uitgangspunt is daarbij
een betaalbare en betrouwbare energievoorziening voor de Nederlandse afnemer.
Of andere lidstaten al dan niet tot eigendomsscheiding overgaan, dan wel of
de Europese Commissie naar aanleiding van het sectoronderzoek van mevrouw
Kroes of het rapport van de heer Piebalgs stappen in die richting zet, doet
daarbij in de kern niet ter zake. Dat is immers geen noodzakelijke voorwaarde
voor het incasseren van de voordelen van splitsing voor de Nederlandse afnemer.
De beide andere voorwaarden voor voldoende mededinging hangen met elkaar samen.
Hoe de aanbodzijde er onder invloed van het consolidatieproces uit gaat zien,
laat zich nu niet precies uittekenen. Dat is afhankelijk van fusie- en overnameprocessen
en van de voortgang van de totstandkoming van de Noordwest-Europese markt.
De Nederlandse en Europese mededingingsautoriteiten zullen daarbij waken over
de concurrentie op de markt in ontwikkeling. Ze doen dat met behulp van het
beproefde mededingingsinstrumentarium, rekening houdend met de specifieke
kenmerken van de energiemarkt. Ik heb daarin het volste vertrouwen, zoals
uit mijn antwoord op een vraag van GroenLinks hierna blijkt. Ook de stappen
die de Europese Commissie, mede naar aanleiding van het sectoronderzoek van
mevrouw Kroes heeft gezet, heeft gezet, geven mij de garantie dat de Europese
Commissie serieus werk maakt van een markt met voldoende concurrentie en een
effectieve scheiding van transmissie en distributienetten van commerciële
activiteiten. Ik teken daarbij aan dat de concurrentie op de energiemarkt
niet noodzakelijk hoeft te leiden tot een verlaging van prijzen in reële
termen, maar veeleer tot zo laag mogelijke prijzen. Voor het uiteindelijk
gerealiseerde prijsniveau zal immers ook de ontwikkeling van de vraag- en
aanbodverhoudingen op de markten voor fossiele brandstoffen van essentieel
belang zijn. De beschikbaarheid en aanvoer van voldoende brandstoffen uit
andere delen van de wereld zullen daarop in toenemende mate hun invloed doen
gelden.De leden van de PvdA-fractie vroegen wanneer de regering de uitkomsten
van RBB Economics verwacht. Voorts begrepen deze leden, dat de regering het
belang van de creatie van regionale markten erkent. De leden zien echter
ook, dat de wetgeving in de verschillende deelnemende staten achterblijft.
Daarmee houden de leden twijfels bij de koploperpositie van Nederland, juist
geredeneerd vanuit de gedachte dat er een level playing
field dient te ontstaan. De uitkomsten van het onderzoek van RBB
Economics worden begin november 2006 verwacht. Wat betreft de regionale markt
wordt opgemerkt dat de regering juist belang hecht aan de totstandkoming ervan
en zich inzet om waar mogelijk verbeteringen aan te brengen en knelpunten
in wet- en regelgeving weg te nemen. Op die wijze wordt de wetgeving zoveel
mogelijk geharmoniseerd. Op het punt van scheiding tussen netbeheer en productie/levering
zal er nog verschil blijven bestaan tussen de landen. Dat betekent zoals al
eerder betoogd niet dat dit wetsvoorstel geen positief effect kan sorteren
voor de Nederlandse afnemer, integendeel. Het wetsvoorstel zal daarnaast de
bedrijven de mogelijkheid bieden zich te ontplooien op deze internationale
markt, maar dan niet met de netten als basis voor commerciële buitenlandse
avonturen.De leden van de PvdA-fractie vroegen of de regering er niet eerst voor
zou moeten zorgen dat de Nederlandse bedrijven een gelijke toegang krijgen
tot alle buitenlandse markten voordat de binnenlandse markt wordt opengesteld
voor buitenlandse spelers. Ik constateer op de eerste plaats dat Nederlandse
bedrijven wel degelijk actief zijn op buitenlandse markten. Dat geldt met
name Essent en Nuon. Beide ondernemingen hebben belangen van bescheiden omvang
in onze buurlanden. Uit recente berichtgeving blijkt overigens dat Essent
een serieuze kandidaat is om een deel van het klantenbestand van Electrabel
over te nemen na de voorgenomen fusie tussen SUEZ en Gaz de France. In het
kader van deze fusie is Nuon geïnteresseerd in productie-activiteiten
van Electrabel in België. In welke landen bedrijven actief worden, hangt
af van bedrijfsstrategische keuzes. Daarbij speelt een inschatting van de
toegankelijkheid van markten voor nieuwe toetreders en van de kansen op de
verschillende markten uiteraard een belangrijke rol. Of door Nederlandse ondernemingen
ook serieus is overwogen de markten van Frankrijk, Spanje en het Verenigd
Koninkrijk te betreden en zo ja, waarom dat dan niet gebeurd is, is een afweging
van het bedrijf zelf. Het ligt niet voor de hand dat van activiteiten in het
Verenigd Koninkrijk is afgezien, omdat dat land gesloten zou zijn. De energiemarkt
in dat land is volledig geliberaliseerd en staat bekend als een open en toegankelijke
markt. Daarvan getuigt ook de grootschalige aanwezigheid van ondernemingen
uit andere lidstaten op de energiemarkt in het Verenigd Koninkrijk. Ten aanzien
van de feitelijke toegankelijkheid van de energiemarkten van de Europese lidstaten
in het algemeen merk ik op dat de Europese Commissie in haar sectoronderzoek
en in het meest recente benchmark-rapport forse tekortkomingen signaleert.
De belangrijkste problemen zijn de aanwezigheid van nationale kampioenen,
forse horizontale concentraties en verticaal geïntegreerde ondernemingen.
Daardoor zijn veel markten nog nationaal van karakter en is er van effectieve
concurrentie niet of nauwelijks sprake. De Europese Commissie heeft in reactie
op deze bevindingen blijk gegeven van een grote vastberadenheid bij het streven
de energiemarkten van de lidstaten te liberaliseren en integreren. De invallen
die inmiddels hebben plaatsgevonden bij verschillende verticaal geïntegreerde
ondernemingen geven blijk van een grote daadkracht. Ik heb derhalve het volste
vertrouwen in de ambitie en de bereidheid van de Commissie om het eindbeeld
van een geïntegreerde Europese energiemarkt te realiseren.Daarnaast merk ik op dat ik binnen de Europese wettelijke kaders niet
de mogelijkheid heb de toegankelijkheid van de Nederlandse markt voor buitenlandse
ondernemingen afhankelijk te maken van die van buitenlandse markten voor ondernemingen
afkomstig uit Nederland. Een dergelijk reciprociteitsbeginsel is in strijd
met het Europese recht. Bovendien is voor mij de vraag of we onszelf daarmee
niet in de vingers zouden snijden. Bedrijven als E.On, Electrabel
en RWE zijn immers sinds jaar en dag in Nederland actief, hebben zich een
stevige positie verworven op de Nederlandse markt en zich betrouwbare handelspartners
getoond. Bovendien hebben genoemde ondernemingen recent investeringsplannen
in grootschalige productiecapaciteit in Nederland bekend gemaakt. Ik durf
mede om die reden te stellen dat het hanteren van een reciprociteitsbeginsel
uiteindelijk voor Nederlandse afnemers nadelig zou uitpakken.Ten aanzien van de vraag van deze leden naar de visie van de regering
op de mogelijke overname na splitsing van de Nederlandse ondernemingen door
buitenlandse bedrijven merk ik het volgende op. Als gevolg van splitsing wordt
het voor aandeelhouders eenvoudiger om aandelen in de commerciële productie-
en leveringsactiviteiten te verkopen indien zij dat wensen. Provincies en
gemeenten kunnen zelf besluiten of zij afstand doen van hun aandelen, aan
wie ze dat doen en wanneer. Er is op geen enkele wijze een verplichting voor
de aandeelhouders om aandelen in commerciële activiteiten te verkopen.
In de gesprekken over vervreemding van aandelen die ik met aandeelhouders
heb gevoerd heeft het merendeel aangegeven niet zonder meer op korte termijn
de aandelen in commerciële delen te willen vervreemden. Het verdient
opmerkingen dat zij uitsluitend voor hun eigen zittingstermijn kunnen spreken.
Ik wijs er in dit verband op dat tijdens de behandeling van het wetsvoorstel
in de Tweede Kamer een motie is aangenomen waarin de regering wordt verzocht
in gesprek te gaan met aandeelhouders en directies van te splitsen bedrijven
om na te gaan of in geval van een internationale fusie aansluiting kan worden
gezocht bij partijen die tegenwicht kunnen bieden aan de dominerende Europese
spelers. In mijn gesprekken hierover met aandeelhouders is mij gebleken dat
zij niet zonder meer voor de hoogst biedende partij zullen kiezen.De leden van de fractie van de PvdA vroegen op grond van welke informatie
de regering tot de conclusie komt dat er nu reeds veel private ondernemingen
zijn die zonder dat zij beschikken over energienetten investeren in duurzame
energie. Deze informatie is afkomstig van EnerQ – de beheerder van het
systeem van garanties van oorsprong voor duurzame elektriciteit – dochterorganisatie
van TenneT. In de memorie van antwoord ben ik hier reeds uitgebreid op ingegaan.
Verder vroegen de leden van de fractie van de PvdA naar een reactie op de
stelling dat splitsing de ontwikkeling van duurzame energie niet zal bevorderen.
Zoals opgemerkt in paragraaf 1 is de regering van mening dat dit wetsvoorstel
goede randvoorwaarden schept voor investeringen in duurzame energievoorziening.
Voor een uitgebreide beantwoording verwijs ik deze leden naar de desbetreffende
paragraaf.De leden van de PvdA-fractie vroegen waarom de regering stelt dat Nederlandse
energiebedrijven in de toekomst niet noodzakelijk een rol van betekenis kunnen
spelen op het gebied van levering, productie en handel in energie en dat deze
activiteiten niet noodzakelijkerwijs in publieke handen dienen te zijn. Naar
het oordeel van de regering is het niet een noodzakelijke voorwaarde voor
de toekomstige energievoorziening dat de grootschalige elektriciteitsproductie
in Nederland ook in Nederlandse handen dient te zijn. Dit is uitgebreid gemotiveerd
in de memorie van antwoord en door hetgeen in paragraaf 1 is gesteld.
Dat er genoeg wordt geïnvesteerd laten ook de ervaringen in eigen land
zien. Al een aantal jaren zijn buitenlandse producenten in Nederland actief.
Ook zij hebben, zoals hiervoor reeds is vermeld, momenteel serieuze en concrete
plannen voor investeringen in productiecapaciteit. Het doen van investeringen
in productiecapaciteit is afhankelijk van de werking van de markt en het investeringsklimaat.
Dit is uitgebreid toelicht in de notitie bij de brief van 9 juni 2004
over de leveringszekerheid van elektriciteit op een geliberaliseerde elektriciteitsmarkt
(Kamerstukken II 2004/2005, 29 023, nr. 7). Diverse marktpartijen
hebben investeringsplannen aangekondigd. Voor ruim 8000 MW (ongeveer 8 centrales)
zijn vergunningen aangevraagd. 3600 MW rekent TenneT tot zekere investeringen.
Mocht ondanks dit alles de leveringszekerheid toch in gevaar komen, dan kan
het recent in overleg met de DTe, TenneT en het CPB ontwikkelde vangnet worden
ingezet om de leveringszekerheid te garanderen. Ook biedt de leveringszekerheid
richtlijn de mogelijkheid om investeringen in productiecapaciteit af te dwingen.
Uit dit alles trekt de regering de conclusie dat splitsing van de energiebedrijven
geen gevaar oplevert voor de leveringszekerheid en dat het een goede zaak
is dat Nederlandseén buitenlandse energiebedrijven actief zijn op de
concurrerende markt voor productie.Levering en handel zijn sinds de eerste Europese liberaliseringsrichtlijnen
aangemerkt als marktactiviteit. De verplichtingen voor leveranciers zijn vastgelegd
in de Nederlandse wet- en regelgeving, ongeacht de identiteit van de aandeelhouders.
Er is ook een aantal buitenlandse leveranciers actief op de Nederlandse markt,
zonder enige problemen. Nederlandse bedrijven zijn ook actief op de internationale
leveringsmarkt. Maximale onafhankelijkheid en zelfstandigheid van netbeheerders,
scherpe regulering van efficiëntie, kwaliteit en streng toezicht zijn
dienaangaande van cruciaal belang. Dit wetsvoorstel vormt daarvoor de sleutel.De leden van de GroenLinks-fractie informeerden wanneer de resultaten
van de onderzoeken van de Europese Commissie inzake de tweede richtlijnen
en de werking van de interne markt gereed zijn en verzochten de regering zo
nodig op eigen kracht een meer specifiek overzicht te presenteren over de
stand van zaken in Europa, niet alleen met betrekking tot de juridische scheiding,
maar ook met betrekking tot de feitelijke scheiding van de eigendom. Ik benadruk
nogmaals dat het er in de kern niet om gaat of er in andere landen al dan
niet tot eigendomsscheiding wordt overgegaan. Dat is de verantwoordelijkheid
van de lidstaten individueel. Uitgangspunt van de regering is een betaalbare
en betrouwbare energievoorziening voor de Nederlandse afnemer. Ik heb in paragraaf 1
reeds betoogd waarom splitsing – mede in Europees perspectief –
pas in het integrale energiebeleid. De Commissie zal, zoals al eerder is aangegeven,
eind dit jaar een overzicht presenteren ten aanzien van de feitelijke stand
van zaken van de juridische in de lidstaten. Tegelijkertijd zal de Commissie
in de conclusies van het sectoronderzoek inzake de werking van de energiemarkten
ook aangeven hoe het is gesteld inzake de juridische scheiding tussen netbeheer
enerzijds en productie en levering anderzijds (unbundling) en of verbetering
wenselijk is. Dit zijn twee zeer omvangrijke onderzoeken. Ik zie nu geen aanleiding
dit onderzoek zelf uit te voeren, temeer daar het wetsvoorstel de belangen
van de Nederlandse afnemer dient en eventuele eigendomsscheiding in andere
landen geen voorwaarde of succesfactor is om de voordelen voor de Nederlandse
afnemer na splitsing te realiseren.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen om informatie of, en zo
ja, hoe de discussie over de splitsing in grote lidstaten als Duitsland, Verenigd
Koninkrijk, Frankrijk, Italië of Spanje wordt gevoerd. In een aantal
lidstaten is al eigendomsscheiding op het niveau van de landelijke hoogspanningsnetten
doorgevoerd. Dit is ook het geval in grote lidstaten als het Verenigd Koninkrijk,
Spanje en Italië. In Frankrijk en Duitsland is daarvan nog geen sprake.
In de grote lidstaten zijn geen plannen om over te gaan tot splitsing van
de regionale energiebedrijven. De Nederlandse en Europese discussie wordt
in deze landen wel nauwlettend gevolgd. Overigens is in het Verenigd Koninkrijk
een deel van de distributienetten volledig gescheiden van de commerciële
energie-activiteiten. Het Verenigd Koninkrijk heeft ook signalen afgegeven
dat er maatregelen genomen moeten worden op het gebied van de werking van
de interne markt, met name zijn er zorgen omtrent de juridische scheiding.
De Europese Commissie heeft duidelijke signalen afgegeven dat
eigendomsscheiding één van de beleidsopties is als de voorlopige
conclusies van de rapporten ook in het definitieve rapport eind 2006 worden
bevestigd. Los van deze Europese ontwikkelingen herhaal ik dat de Nederlandse
afnemer het meest bij dit wetsvoorstel is gebaat. Splitsing in andere landen
is ook geen voorwaarde om het in Nederland in te voeren. Daarvoor verwijs
ik naar hetgeen ik hierover heb aangegeven in paragraaf 2.De leden van de GroenLinks-fractie vroegen of het niet cruciaal is dat
ook in landen als Duitsland en Frankrijk vergelijkbare stappen worden genomen
inzake eigendomsscheiding, met het oog op het goed functioneren van de Noordwest-Europese
markt. In Duitsland en Frankrijk is inmiddels wel juridische scheiding gerealiseerd,
maar nog onderzocht wordt of dit naar de geest van de richtlijnen is geschied.
Duitsland en Frankrijk hebben vooralsnog geen plannen om over te gaan tot
eigendomsscheiding, zoals eerder is aangegeven. Ik deel de mening van de leden
van fractie van GroenLinks dat het wenselijk is dat ook in de andere lidstaten,
en zeker Frankrijk en Duitsland, eigendomsscheiding wordt ingevoerd, mede
met het oog op het goed functioneren van de Noordwest Europese markt. Dat
is op korte termijn echter geen realiteit. In het overleg tussen de vijf landen
van de Noordwest-Europese markt tracht ik zoveel mogelijk belemmeringen weg
te nemen, binnen de huidige structuur van de Duitse en Franse energiebedrijven.
Op dat terrein is al een aantal successen geboekt. Kern is evenwel dat dit
wetsvoorstel losstaat van de internationale splitsingsdiscussie. Het dient
de Nederlandse afnemer. Eigendomsscheiding op Noordwest Europees niveau, of
uiteindelijk Europees niveau zou de voordelen voor de Nederlandse afnemers
wel vergroten, bijvoorbeeld door het alsdan werkelijk onafhankelijk beheer
van de interconnecties door de landelijke netbeheerders. Vandaar dat de regering
zich blijft inzetten om eigendomsscheiding op Europees niveau af te dwingen.De leden van de GroenLinks-fractie vroegen naar de mogelijkheid dat buitenlandse
geïntegreerde bedrijven straks de commerciële delen van de Nederlandse
energiebedrijven overnemen. In antwoord op deze vragen merk ik op dat de huidige
aandeelhouders van de energiebedrijven, de gemeenten en provincies, besluiten
over een mogelijke verkoop. Dit wetsvoorstel vormt geen beletsel voor aandeelhouders
die continuering van hun eigendom nastreven. Ook de Wet FIDO is daartoe geen
belemmering. Ik deel de mening van de leden van de GroenLinks-fractie dat
volledige eigendomsscheiding op Europees niveau gewenst is. Een algeheel verbod
op overnames van de commerciële delen van de Nederlandse energiebedrijven
door geïntegreerde buitenlandse bedrijven is in strijd met Europese regels.
Met het oog op de borging van de Nederlandse publieke belangen acht ik het
echter van belang om de onafhankelijkheid van het netbeheer nu structureel
te borgen. Daartoe dient dit wetsvoorstel. Ik ben derhalve niet bereid om
de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel afhankelijk te maken van een dergelijk
verbod. Met betrekking tot het ondernemen van stappen in Europees verband
teneinde volledige eigendomsscheiding in alle lidstaten te bewerkstelligen
merk ik op dat mijn ambtsvoorganger hiervoor herhaaldelijk in Europees verband
heeft gepleit, recentelijk tijdens de energietop in juni. Ook de Europese
Commissie heeft onlangs aangegeven dat de huidige verticaal geïntegreerde
structuur van de bedrijven goede marktwerking belemmert. Zowel commissaris
Kroes als commissaris Piebalgs hebben zich voorstander van de Nederlandse
plannen getoond. De verwachting is dat de Nederlandse ervaring zal bijdragen
aan het draagvlak voor ontvlechting van eigendom in de hele Europese Unie.In antwoord op de vraag van de GroenLinks-fractie over de definitie van
de relevante markt merk ik op dat de beoordeling van voorgenomen fusies en
overnames plaats vindt door de NMa of de Europese Commissie. Welke van beide
instellingen een specifieke fusie of overname beoordeelt, hangt af van de
relatieve omzet die de betrokken ondernemingen behalen in de landen waarin
ze gevestigd zijn. De taakverdeling tussen beide toezichthouders bij de beoordeling
van fusies komt er op neer dat elke fusie of overname maar door één
mededingingstoezichthouder wordt beoordeeld. Daarbij is van belang dat de
mededingingsregels die bij de beoordeling worden gehanteerd gelijkluidend
zijn. De bepalingen uit de Nederlandse Mededingingswet die het toezicht op
concentraties regelen, zijn immers ontleend aan de Europese mededingingsbepalingen.
Alvorens de NMa of de Europese Commissie een fusie beoordeelt op de gevolgen
voor de mededinging, zal eerst moeten worden vastgesteld wat de relevante
markt is. De NMa en de Commissie gebruiken dezelfde methodiek om de relevante
markt te bepalen. Of een concrete fusie of overname in de energiesector vooral
in nationaal perspectief moet worden gezien of in een bredere geografische
context, is dus afhankelijk van hoe de desbetreffende mededingingsinstantie
de relevante markt voor zo’n fusie of overname in de energiesector definieert.
De NMa heeft dit jaar in een consultatiedocument over concentraties in de
energiesector geconstateerd dat voor basislast reeds sprake is van een relevante
markt die ruimer is dan de Nederlandse. Voor pieklast is dat nog niet het
geval en is de relevante markt nationaal van karakter. Er bestaan prijsverschillen
tussen Nederland, Duitsland en België. De huidige effectief beschikbare
importcapaciteit is nog niet groot genoeg om de Nederlandse grootverbruiker
en kleinverbruiker van het prijsverschil te laten profiteren, zo constateert
de NMa. Aan dit consultatiedocument ligt een grondige studie van de Brattle-groep
ten grondslag. De NMa zal de reacties uit de lopende consultatieronde verwerken
in haar visiedocument dat binnenkort zal worden gepubliceerd. De regering
ziet geen reden zich in de definitie van de relevante markt te mengen. Dat
behoort tot de uitdrukkelijke en specifieke competentie en verantwoordelijkheid
van de NMa. De methodiek die daarbij wordt gebruikt is, zoals gezegd, identiek
aan die van de Europese Commissie en van mededingingsautoriteiten in andere
lidstaten. Er is dus geen ruimte om die naar believen anders vast te stellen.
Als de relevante markt voor pieklast op termijn ruimer wordt dan nationaal,
kan het oordeel van NMa en Europese Commissie in concrete concentratiezaken
anders uitvallen omdat dan door een groter aantal spelers meer concurrentiedruk
kan ontstaan.De leden van de SP-fractie vroegen de regering te verklaren waarom zij
vertrouwen stelt in de Europese Unie als het gaat om het openstellen van de
Nederlandse energiemarkt aan buitenlandse bedrijven en het mogelijk maken
van de verkoop van de commerciële energieactiviteiten aan buitenlandse
investeerders en waarom de andere lidstaten dat vertrouwen niet hebben. In
de visie van de regering is er geen sprake van het al dan niet vertrouwen
hebben in de Europese unie in relatie tot het wetsvoorstel. Ik zie in het
wetsvoorstel een maatregel die, gelet op de Europese en Nederlandse ontwikkelingen,
een juiste is om de belangen van de Nederlandse afnemer veilig te stellen.
De situatie in andere landen doet daar niets aan af. Ik concludeer dat er
algehele politieke overeenstemming is dat privatisering van de geïntegreerde
bedrijven geen optie is. Zonder de splitsing zouden de geïntegreerde
bedrijven de strategie kunnen hanteren om als geheel een internationale fusie/overname
of alliantie aan te gaan, met als ongewenst effect dat in dat geval ook de
netten deel gaan uitmaken van een internationaal concern. Dat wordt met dit
wetsvoorstel voorkomen. De commerciële onderdelen van de bedrijven kunnen
zich na invoering van het wetsvoorstel ontplooien op de internationale markt.
De markt voor levering en productie is steeds internationaler aan het worden.
Ik heb geen enkele reden te twijfelen aan de voordelen van het
liberaliseren en integreren van markten. In ons land zijn al geruime tijd
en zonder enig probleem verschillende buitenlandse bedrijven actief in de
productie van elektriciteit. Deze bedrijven hebben ook verregaande plannen
voor uitbreiding van hun productiecapaciteit op Nederlandse bodem. Een bedrijf
als Centrica, afkomstig uit het Verenigd Koninkrijk, manifesteert zich op
de markt voor levering van elektriciteit en is ook geïnteresseerd in
productie-activiteiten in Nederland. Daar is de elektriciteitsmarkt al vroeg
geliberaliseerd en hebben ondernemingen uit andere lidstaten niet alleen een
toonaangevende positie verworven in productie en levering, maar concurreren
ze ook fel om de gunsten van afnemers, getuige het hoge percentage consumenten
dat inmiddels aléén of meer keer geswitcht is. De elektriciteitsprijzen
in het Verenigd Koninkrijk zijn bovendien na de liberalisering stelselmatig
gedaald. Ik merk daarnaast op dat de ervaring leert dat in de lidstaten die
kiezen voor een naar binnen gerichte houding, met als meest opvallende uitingsvorm
een beleid gericht op de creatie van een nationale kampioen, de consument
betaalt het gelag in de vorm van hogere prijzen.De leden van de SP-fractie stelden een aantal vragen over de positionering
van de Nederlandse energiebedrijven. In dit verband wezen zij op de mogelijkheid
dat de Nederlandse energievoorziening afhankelijk wordt van beslissingen in
politieke instabiele regio’s. In reactie op deze vragen merk ik op dat
dit wetsvoorstel een zuivere verdeling van taken en verantwoordelijkheden
tot stand brengt. Het is de taak van de overheid om zorg te dragen voor een
goede marktordening, waarbinnen marktpartijen opereren. In dat licht zie ik
het als taak van de overheid om de integriteit van het natuurlijk monopolie
van de netwerken te allen tijde te bewaken. Via dit wetsvoorstel wordt voorkomen
dat de netwerken in handen kunnen komen van internationale partijen. Dat is
in het belang van de Nederlandse afnemer. Dat leidt tot eerlijke concurrentie,
concurrerende energieprijzen en kostengeoriënteerde transporttarieven.
In een geliberaliseerde markt is het de taak van marktpartijen om te investeren
in productiecapaciteit. Een noodzakelijke voorwaarde hiervoor is een goed
functionerende markt en een aantrekkelijk investeringsklimaat. Dit wetsvoorstel
vormt daartoe de sleutel. Maximale onafhankelijkheid en zelfstandigheid van
netbeheerders, scherpe regulering van efficiëntie en kwaliteit en streng
toezicht moeten dat waarborgen. Het huidige aantal initiatieven toont aan
dat meerdere zowel Nederlandse als internationale partijen voornemens zijn
om te investeren in productiecapaciteit. Ook de jaarlijkse monitoringsrapportage
leveringszekerheid van TenneT toont aan dat tot en met 2013 voldoende productiecapaciteit
voor handen is om te voldoen aan de vraag.4. Eigendom van het net en van aandelen in de netbeheerderDe leden van de fractie van de PvdA stelden een aantal vragen over publiek
bezit van de distributienetten en van centrales. Voor een reactie op de mening
van de regering omtrent het eventuele publieke aandeelhoudersschap in elektriciteitsproductie
wordt verwezen naar de antwoorden op andere vragen van de leden van de PvdA-fractie
en de fracties van GroenLinks en de SP ter zake in paragraaf 3. Wat betreft
mogelijke privatisering van de distributienetten merk ik het volgende op.Privatisering van de aandelen in een netbeheerder of van de eigendom van
het net is op grond van de huidige wettekst alleen mogelijk indien een ministeriële
regeling daaromtrent zou worden vastgesteld. Na aanvaarding van het wetsvoorstel
is door aanvaarding van het amendement Hessels c.s. (Kamerstukken II 2005/2006,
30 212, nr. 45) privatisering van het net in het geheel niet mogelijk
en privatisering van een netbeheerder alleen indien zulks bij algemene maatregel
van bestuur zou worden geregeld. Anders dan de leden van de PvdA-fractie veronderstelden,
wordt de verkoop van de distributienetten door de huidige aandeelhouders
dus niet twee jaar na ingang van het wetsvoorstel mogelijk, integendeel, het
wordt juist onmogelijk. Voor de algemene maatregel van bestuur inzake privatisering
van de netbeheerder geldt een zogeheten «zware» voorhangprocedure,
dat wil zeggen dat het ontwerp aan de beide Kamers der Staten-Generaal wordt
voorgelegd en door een der Kamers (of een vijfde van het grondwettelijk aantal
leden) bepaald kan worden dat het onderwerp bij wet moet worden geregeld.
Na invoering van het wetsvoorstel is eventuele privatisering dus nog steviger
in de wet met waarborgen en toetsen omkleed. Deze regering is niet van plan
een amvb te doen opstellen om de mogelijkheid tot minderheidsprivatisering
van aandelen in de netbeheerder te bieden. Bovendien hebben op basis van dit
wetsvoorstel de Tweede en Eerste Kamer uiteindelijk het laatste woord of privatisering
wordt toegestaan of niet, zulks met inachtneming van de rechten van investeerders
bij CBL-contracten, welke in het overgangsrecht zijn geregeld. In dit verband
wijs ik erop dat het huidige privatiseringsverbod van de artikelen 93 c.q.
artikel 85, de wens in aanmerking genomen om (voorlopig) niet over te gaan
tot vaststelling van een ministeriële regeling, er toe kan leiden dat
rechten van CBL-wederpartijen in het geding komen. Derhalve dient hoe dan
ook in regelgeving die betrekking heeft op de CBL-constructies, zoals verwoord
in artikel VIC, te worden voorzien. Zulks met inachtneming van de rechten
van investeerders bij CBL-contracten, welke in het overgangsrecht zijn geregeld.De leden van de fractie van de PvdA stelden een aantal vragen over het
in publieke handen blijven van TenneT, de landelijke beheerder van het hoogspanningsnet
voor elektriciteit, naar aanleiding van een brief van de Minister van Financiën.
Voor een reactie verwijs ik naar hetgeen hierover is opgemerkt in paragraaf 1.De leden van de PvdA-fractie vroegen of de regering zicht heeft op welke
aandeelhouders nu wensen te privatiseren. De liberalisering van de energiemarkt
heeft geleid tot een verandering in de structuur en het profiel van de geïntegreerde
energiebedrijven. Een leverancier moet zich nu op de vrije markt begeven en
klanten binnenhalen en behouden. Het risicoprofiel van de energiebedrijven
is door risicovolle activiteiten als energieproductie, energiehandel en levering
gewijzigd. Dit is voor een aantal aandeelhouders een reden om nu of op termijn
hun aandelen in deze activiteiten te vervreemden. Ook de ontwikkelingen op
de Europese energiemarkten zijn relevant. Op deze markten is een trend van
fusies en concentraties zichtbaar. Door dit wetsvoorstel krijgen de Nederlandse
energiebedrijven de kans om internationale allianties aan te gaan én
wordt de onafhankelijkheid van het netbeheer structureel geborgd. In de memorie
van antwoord is aangegeven dat geen algemeen antwoord mogelijk is op de vraag
welke aandeelhouders nu wensen te privatiseren. Zo zijn de aandeelhouders
van met name Eneco, op dit punt het meest uitgesproken. Anderen sluiten niet
uit dat zij op termijn alsnog willen privatiseren. Hierbij dient in ogenschouw
te worden genomen dat de bestuurders alleen uitspraken kunnen doen voor hun
eigen zittingsperiode. Met dit wetsvoorstel geef ik aandeelhouders die willen
privatiseren de ruimte om al dan niet hun aandelen in het commerciële
deel te vervreemden.De leden van de fractie van de SP stelden een aantal vragen over het privatiseringsverbod
en de privatiseringsimpasse. In reactie op deze vragen merk ik op dat de privatiseringsimpasse
in het licht van de totstandkoming van een Noordwest-Europese markt een belangrijke
aanleiding is geweest van dit wetsvoorstel. De Nederlandse energiebedrijven
zijn met of zonder netwerk kleine spelers op de Europese energiemarkt. Ter
vergelijking, de gezamenlijke waarde van de Nederlandse energiebedrijven
bedraagt ongeveer € 38 miljard, terwijl het Franse energiebedrijf
EdF, een waarde vertegenwoordigd van meer dan€ 130 miljard. Voor
een goede positionering van de Nederlandse energiebedrijven is het van belang
dat zij allianties of fusies kunnen aangaan met strategische partners om een
tegenwicht te bieden aan deze dominerende spelers. Tevens hebben de aandeelhouders
meerdere malen aangegeven dat zij de mogelijkheid willen hebben om tenminste
de risicodragende aandelen te kunnen verkopen. Dat blijkt ook uit mijn recente
besprekingen met de aandeelhouders in het kader van de moties De Krom/Crone
en Crone/Hessels (Kamerstukken II 2005/2006, 30 212, nrs. 34 en 35).
Ik heb daarover bij brief van 21 september 2006 bericht (Kamerstukken
II 2005/2006, 30 212, nr. 49). Met dit wetsvoorstel wordt beoogd de energiebedrijven
de ruimte te bieden zich te ontwikkelen op de Europese markt en oneerlijke
concurrentie ten koste van de netwerken te voorkomen, maar tegelijkertijd
de voor de energievoorziening vitale infrastructuren veilig te stellen via
behoud van publiek aandeelhoudersschap. Het huidige privatiseringsverbod staat
hieraan in de weg.De leden van de SP-fractie vroegen zich af of de theoretische berekeningen
van het CPB enig praktisch nut hebben. Het CPB is een algemeen erkend gerenommeerd
instituut met expertise op het gebied van onder andere het doorrekenen van
regeringsvoorstellen. Het CPB geeft in zijn brief van 20 maart 2006 aan
de commissie Validatie splitsing energiebedrijven aan dat het «onmogelijk
is om een nauwkeurige inschatting te geven van de omvang van de welvaartseffecten».
Desalniettemin heeft het CPB een inschatting en later een actualisatie gemaakt
van de orde van grootte van welvaartseffecten van eigendomssplitsing in vergelijking
met de huidige juridische scheiding. Deze inschatting is door de commissie
gevalideerd. Ik ben van mening dat ik al wat in mijn mogelijkheden ligt heb
gedaan om de Eerste Kamer een verantwoorde afweging te kunnen laten maken.De leden van de fractie van de SP vroegen mij naar het in publieke handen
houden van zowel de distributienetwerken voor elektriciteit als de hoogspanningsnetwerken
voor elektriciteit. De distributienetwerken blijven na aanvaarding van het
wetsvoorstel in handen van de (decentrale) overheid. Deze netwerken mogen,
aldus het voorgestelde artikel 93, derde lid, van de Elektriciteitswet 1998
en artikel 85, derde lid van de Gaswet, niet buiten de kring van de overheid
komen. Het verkopen van TenneT is wat mij betreft nu niet aan de orde. Dat
heb ik al eerder in paragraaf 1 van deze nadere memorie van antwoord
aangegeven.5. Financiële gevolgen5.1 AlgemeenDe leden van de PvdA-fractie vroegen naar het standpunt van de regering
omtrent de schattingen van SEO en het CPB inzake de structurele reorganisatiekosten.
Daarnaast gaven deze leden aan zich te beraden op welke wijze zij de meningsverschillen
tussen CPB en SEO verduidelijkt willen zien. De SEO- en CPB-studies blijken
op diverse onderdelen dezelfde veronderstellingen te maken; andere keren wordt
door SEO de CPB-analyse gedeeld, maar worden andere keuzes gemaakt. Over de
effecten van dit wetsvoorstel op marktwerking, efficiëntie van het netwerkbeheer,
leveringzekerheid of reorganisatiekosten blijken geen grote verschillen van
mening te bestaan. SEO en het CPB zijn het ook eens dat de ontwikkeling van
decentrale opwekking mogelijk van grote betekenis is voor de uiteindelijke
welvaartseffecten van de splitsing van energiebedrijven. SEO geeft net als
het CPB aan dat de omvang van diverse effecten onzeker is. Gezien deze onzekerheid
kan een groot aantal varianten worden geformuleerd. SEO heeft
dit gedaan en concludeert dat het netto-welvaartseffect kan variëren
van 5 miljard euro negatief tot 3 miljard euro positief. SEO acht het meest
waarschijnlijk dat het welvaartseffect rond de 1 miljard euro negatief zal
zijn. Het CPB acht het meest waarschijnlijke netto-welvaartseffect van ongeveer
neutraal tot in de buurt van 1 miljard positief. Het verschil in beide opvattingen
valt te herleiden tot een verschil in modelmatige aanpak van de kosten-baten
analyse, de snelheid van realisatie van baten en het aantal jaren waarin structurele
reorganisatiekosten worden gemaakt. Het CPB hanteert een andere disconteringsvoet
en een andere tijdshorizon dan SEO. Daarnaast stelt het CPB dat de baten van
splitsing (net als de kosten) direct gerealiseerd gaan worden terwijl SEO
verwacht dat de baten in tegenstelling tot de kosten geleidelijk tot stand
komen waardoor het wel 5 tot 10 jaar kan duren voordat de baten op het maximale
niveau zijn beland. De regering acht het aannemelijk dat de baten van splitsing
inderdaad direct gerealiseerd gaan worden, sterker, onder druk van het wetsvoorstel
zijn al enkele energiebedrijven vorig jaar en in de loop van dit jaar reeds
vrijwillig tot eigendomsscheiding overgegaan. Dit heeft tot een aantoonbare
waarderealisatie bij NRE en Intergas geleid. Tot slot gaat SEO er vanuit dat
structurele reorganisatiekosten zich oneindig op hetzelfde niveau zullen bevinden,
terwijl het CPB een kortere tijdshorizon hanteert en veronderstelt dat de
kosten zullen afnemen. Dit verschil in tijdshorizon heeft een groot verschil
in netto contante waarde tot gevolg hetgeen tot uitdrukking komt in het verschil
in netto-welvaartseffect. Hoewel natuurlijk niet exact valt te voorspellen
hoe de kosten zich zullen ontwikkelen, acht de regering het zeer onwaarschijnlijk,
zo niet uitgesloten dat als gevolg van de ontvlechting het kostenniveau tot
aan het einde der tijden 10% hoger zal liggen.De bedrijven die reeds vrijwillig zijn gesplitst herkennen zich overigens
niet in de tot nu toe gehanteerde inschattingen van mogelijke structurele
reorganisatiekosten door de advieskantoren Deloitte en Roland Berger. Zo heeft
NRE mijn ministerie meegedeeld dat deze kosten in de praktijk aanzienlijk
lager blijken uit te vallen. Mede gezien deze ervaringen acht de regering
de CPB-studie aannemelijker dan de SEO-studie.5.2 Cross Border Lease contractenDe leden van de fractie van het CDA vroegen om een nadere toelichting
op de in artikel V gehanteerde definitie van «overeenkomst». In
de toelichting bij artikel V (blz. 18 van de nota van wijziging, Kamerstukken
II 2004/05, 30 212 nr. 18) wordt gesproken van «cross border lease overeenkomsten en daarmee verband houdende overeenkomsten».
De definitie van «overeenkomst» van artikel V, eerste lid, omvat
dus het stelsel van huur- en verhuurovereenkomsten van het net over en weer
tussen het energiebedrijf en de investeerder en verwijst overigens ook naar
de individuele huurovereenkomsten. Onder «overeenkomst» wordt
dus mede verstaan een lease back. Ten slotte wordt
opgemerkt dat ook wanneer de lease back naar het
energiebedrijf is geëindigd terwijl de rechten van de investeerder op
het net onder de headlease blijven voortbestaan,
er sprake is van een overeenkomst als bedoeld in artikel V, eerste lid.De leden van de CDA-fractie stelden vervolgens enkele vragen over de in
artikel VIII beschreven overgangsperiode van 2,5 jaar. Artikel VIII biedt
een overgangsvoorziening voor netbeheerders die voor de inwerkingtreding van
het groepsverbod voor netbeheerders, vervat in het voorgestelde artikel 10b,
eerste lid, van de Elektriciteitswet 1998 c.q. artikel 2c, eerste lid, van
de Gaswet (bij koninklijk besluit, zo snel mogelijk na de publicatie van de
wet), zijn aangewezen. Het tweede en derde lid van de genoemde bepalingen
hebben betrekking op aandeelhouderschap over en weer van netbeheerders en
groepsmaatschappijen daarvan enerzijds en productie-, handels- en leveringsbedrijven
en hun groepsmaatschappijen anderzijds. Deze bepalingen treden
tegelijkertijd met het aflopen van de overgangsperiode van artikel VIII in
werking. Voor deze constructie is gekozen opdat de leden 2 en 3 geen belemmering
vormen voor de wijze van herstructurering van de bedrijven. Een en ander blijkt
ook uit het schema over inwerkingtreding op blz. 72 van de memorie van toelichting
(Kamerstukken II 2005/2006, 30 212, nr. 3). Er is dus geen sprake van
een omissie, maar sprake van een overgangsregeling voor «zittende»
netbeheerders van 2,5 jaar, en een even lange inwerkingtredingstermijn voor
het tweede en derde lid van artikel 10b en artikel 2c.Met betrekking tot een ander punt aangaande de periode van 2,5 jaar voordat
aan het groepsverbod moet zijn voldaan, vroegen de leden van de fractie van
het CDA of in geval van het vervallen van een aanwijzing als netbeheerder
ten gevolge van bijvoorbeeld een juridische fusie, het resultaat zou zijn
dat de betreffende netbeheerder onmiddellijk zou moeten voldoen aan het groepsverbod.
Dat is inderdaad juist. Om te beginnen wijs ik er op dat niet iedere fusie
of interne reorganisatie rondom de netbeheerder leidt tot het vervallen van
de aanwijzing van rechtswege. Dat doet zich alleen voor indien de netbeheerder-vennootschap
zelf fuseert, splitst, wordt ontbonden of in staat van faillissement geraakt.
Interne reorganisatie van het concern waar de netbeheerder toe behoort, zoals
bijvoorbeeld het verhangen van een net of een netbeheerder, doet de aanwijzing
netbeheerder niet vervallen. Voor die gevallen waarbij dit zich wel voordoet,
zou het in mijn ogen onwenselijk zijn dat daarbij niet geanticipeerd zou worden
op de splitsing. Het probleem dat er CBL-investeerders zouden zijn die tijdens
de implementatieperiode of ook daarna aan het groepsverbod zou moeten voldoen,
is geadresseerd door middel van een uitzondering voor het groepsverbod in
artikel VIb. Zij hebben een implementatietermijn van 13 weken, die zonodig
kan worden verlengd.De leden van de fractie van het CDA verzochten om een reactie op de constatering
dat de formulering van de overgangsbepalingen betreffende CBL’s kennelijk
bedoelt dat alleen de eerste investeerder die in het bezit komt van een netwerk
in aanmerking komt voor deze uitzonderingen, en niet diens rechtsopvolgers
onder bijzondere titel. Ingeval partijen naar buitenlands recht, waaronder
de investeerders, enig recht kunnen ontlenen aan het overgangsrecht, is in
de definitiebepaling van artikel V, eerste lid, expliciet aangegeven dat dit
ook geldt voor hun rechtsopvolgers. Deze toevoeging geeft aan dat de rechtsopvolger
van een investeerder ook wat betreft de overgangsbepalingen wordt erkend als
partij bij de CBL-overeenkomst, en derhalve aanspraak kan maken op dezelfde
rechten als zijn rechtsvoorganger. Zoals hierboven bij de beantwoording van
de vraag van deze leden over de definitie van «overeenkomst» in
het overgangsrecht aan de orde kwam, zal ook wanneer de lease back naar het energiebedrijf is geëindigd, en de investeerder
rechten heeft op het net op grond van de headlease
of een vergelijkbare overeenkomst, er sprake zijn van een «overeenkomst»
in de zin van artikel V. Hieruit blijkt dat niet alleen de eerste investeerder
die op grond van de CBL-overeenkomsten het recht heeft om het net onder zich
te nemen, zijn rechten op het net kan uitoefenen zonder daarin gehinderd te
worden door het instemmingsvereiste en de beperkingen op de voor deze rechten
te ontvangen vergoeding, maar dat dit ook geldt voor diens rechtsopvolgers.De leden van de fractie van het CDA vroegen mij uitvoerig in te gaan op
de kwalitatieve aspecten die een rol spelen bij de all
or substantially all assets-test, in het bijzonder in verband met
de samenloop van de splitsing met de overgang van het beheer van het hoogspanningsnet.
Ik ben bekend met het feit dat deze test niet uitsluitend kwantitatieve, maar
ook kwalitatieve aspecten omvat. Het Amerikaanse kantoor Chadbourne &
Parke, heeft mij hieromtrent te kennen gegeven (samengevat) dat zowel kwantitatieve als kwalitatieve aspecten relevant zijn voor het bepalen
van hetgeen gekarakteriseerd kan worden als all or substantially
all assets. Zij hebben echter ook aangegeven dat het hoogst onwaarschijnlijk
is dat het overdragen van 50% of minder van zowel de totale activa
van een bedrijf als van haar bedrijfsonderdelen («operating assets»),
berekend op basis van zowel boekwaarde als marktwaarde, zal worden aangemerkt
als een transfer of substantially allassets van
dat bedrijf, indien daarbij de overgedragen activa 50% of minder van
zowel de bruto omzet als de netto winst vertegenwoordigen. Wanneer deze situatie
zich niet voordoet, lijkt het mij niet waarschijnlijk dat de overdracht van
het beheer van de hoogspanningsnetten en het synergieverlies relevant zijn
voor deze test. Ik ga er dan ook vanuit dat de overgang van het beheer van
het hoogspanningsnet geen additioneel risico voor de substantially
all-test vormt. Overigens is de suggestie van de leden van de genoemde
fractie dat wanneer een bedrijf all or substantially all
assets over blijkt te dragen, dit een onmiddellijke aanleiding geeft
voor het inroepen van een default, niet juist.
Dit is over het algemeen eerst het geval wanneer niet voldaan kan worden aan
de alsdan geldende eisen.De leden van de fractie van het CDA vroegen om ten aanzien van 110 en
150 kV-netten waar CBL’s op rusten, duidelijkheid te verschaffen wie
de afweging maakt welke vormen van beheersoverdracht onder de CBL-contracten
mogelijk zijn. Verder vroegen deze leden of er niet een andere vorm van beheersoverdracht
mogelijk is dan nu gebruikelijk bij het beheer van de netten van 220 kV en
hoger. Het moge duidelijk zijn dat in het geval dat de overdracht van het
beheer van een hoogspanningnet bezwaarlijk wordt geacht met het oog op een
daarop rustende CBL-constructie, het energiebedrijf gehouden is dit aan te
tonen. Aan het woord «bewijslast» moet geen zwaardere lading worden
toegekend dan het eerder door mij gebezigde «aantonen». De afweging
of het CBL-contract werkelijk aan de beheersoverdracht in de weg staat, ligt
niet eenzijdig bij het energiebedrijf. Het bedrijf en TenneT dienen, zonodig
onder toezicht of consultatie van de NMa, tot die afweging te komen. Dat is
een inspanningsverplichting. Ik heb geen reden om aan te nemen dat de CBL’s
de beheersoverdracht van de hoogspanningsnetten zouden blokkeren. Wel worden
hier inspanningen van beide partijen verwacht om eventuele bezwaren juridisch
goed op te lossen, bijvoorbeeld door een beheersovereenkomst aan te gaan die
voldoet aan de onder de CBL gestelde criteria. Hiermee is niet gezegd dat
TenneT en het betreffende energiebedrijf geen andere wijze van beheersoverdracht
zouden kunnen overeenkomen, bijvoorbeeld een vorm waarbij de netwerkbedrijven
TenneT betalen voor het beheer van de netten. Dit laat ik over aan de bedrijven
en TenneT. Ik ga ervan uit dat de energiebedrijven positief meewerken aan
de oplossing, welke dan ook bereikt kan worden.De leden van de fractie van de PvdA vroegen of ik bereid ben alsnog advies
in te winnen omtrent de te verwachten CBL-claims in zijn algemeenheid. Het
feit dat het aparte advies dat op verzoek van de Tweede Kamer is ingewonnen
over de wenselijkheid van het opnemen van een wettelijke verplichting tot
het uitoefenen van de koopoptie geen betrekking heeft op de te verwachten
CBL-claims in zijn algemeenheid, betekent niet dat de regering daar geen algemeen
beeld van zou hebben. Naar mijn inschatting, vele adviseurs gehoord hebbende,
is het niet zinvol om nogmaals een adviesvraag van die algemene strekking
uit te zetten. Op alle door de partijen en adviseurs aangedragen elementen
die zouden kunnen leiden tot CBL-claims is een inschatting gegeven omtrent
het risico dat een dergelijke claim zich voordoet. Als die inschattingen in
samenhang met het ontworpen CBL-overgangsrecht op een rijtje worden gezet,
ontstaat er een genuanceerd beeld van het algemene risico. Het aparte advies
is gevraagd over de wenselijkheid van het opnemen van een wettelijke
verplichting tot het uitoefenen van de koopoptie, is ingewonnen omdat dat
een maatregel betrof waar het wetsvoorstel zoals dat was voorgelegd voor ander
advies, niet in voorzag. Resumerend is het algemene beeld dat geschetst kan
worden als volgt. Wat betreft de maatregelen waar het overgangsrecht op ziet,
is de kans op claims door dat recht geminimaliseerd. De bedrijven zijn maximaal
vrijgelaten in de wijze van ontvlechten, opdat zij zelf de minst risicovolle
wijze van herstructureren kunnen zoeken binnen de voorwaarden van hun individuele
contracten. Dit is met name bedoeld om de bedrijven in de gelegenheid te stellen
het resterende risico dat mogelijk gemoeid is met een overdracht van all or substantially all assets weg te nemen of ten minste
zo klein mogelijk te houden. Hier ben ik laatstelijk op ingegaan in de memorie
van antwoord (Kamerstukken I 2006/07, 30 212, nr. D, pagina 36). Voor
een meer specifieke inschatting van de mogelijke financiële gevolgen
die samenhangen met het substantially all assets-probleem
verwijs ik naar mijn brief aan Tweede Kamer van 2 februari 2006 (Kamerstukken
II 2005/06, 30 212, nr. 10, pagina 6). Daar ben ik ingegaan op de situatie
voor Nuon en Essent. De gevolgen voor Essent zijn, voor zover ik dat kan inschatten,
beperkt tot een mogelijke verplichting om aanvullende bankgaranties te stellen
in CBL’s met betrekking tot productiecentrales vanwege de ten gevolge
van de splitsing te verwachten dalende creditrating van
het commerciële bedrijf. In het uiterste geval, bij voorbeeld wanneer
Essent niet of niet tijdig in staat is de vereiste garanties te stellen, moet
daar rekening worden gehouden met het risico dat de equity
strip ten aanzien van de productiecentrales moet worden opgebracht.
Ik heb gewezen op het beloop van deze equity strip ad € 435,1 miljoen
per ultimo 2004. Ik benadruk nog maar eens dat het niet zinnig is daar bedragen
aan te verbinden en dat van genoemde getallen geen voorspellend karakter uitgaat.
Het risico hangt nadrukkelijk ook samen met de commerciële beslissingen
die de bedrijven destijds, bij het afsluiten van de CBL-transacties, hebben
genomen.Voorts vroegen de leden van de fractie van de PvdA om een expliciete reactie
op de visie van oud-minister Ruding. De regering is geenszins voorbijgegaan
aan de zorgen die de heer Ruding heeft geuit met betrekking tot de mogelijke
gevolgen voor de CBL’s. Van belang daarbij is evenwel dat de heer Ruding
bovengenoemde uitingen heeft gedaan voordat mijn ambtsvoorganger besloot overgangsrecht
voor de CBL’s te introduceren, waarmee een aantal onderdelen van de
kritiek werd weggenomen. Op enkele specifieke punten ten aanzien van de herstructurering
van de Belgische Spoorwegen is in de brief aan de Tweede Kamer van 2 februari
2006 ingegaan, zie Kamerstukken II 2005/06, 30 212, nr. 10, pagina 4.
Sinds de heer Ruding dit voor het eerst naar voren bracht, is meermalen informatie
ingewonnen bij de Belgische Spoorwegen. Vanzelfsprekend heeft deze herstructurering
de nodige inspanningen gevergd met betrekking tot de CBL’s, maar er
hebben zich geen significante problemen voorgedaan. Bovendien heerst er een
kennelijk misverstand dat de vermeende CBL-problemen zouden zijn opgelost
door het afgeven van een staatsgarantie door de Belgische overheid. Dat is
niet het geval. Over het subsidiebeleid van de Belgische overheid ten aanzien
van de spoorwegen heb ik geen informatie. Ik respecteer de mening van de heer
Ruding ten zeerste en heb geconcludeerd dat wij het op zich niet oneens zijn
over het bestaan van risico’s op Amerikaanse claims, maar ook dat de
heer Ruding die risico’s aanzienlijk omvangrijker acht dan naar mijn
inschatting gerechtvaardigd is.De leden van de fractie van de PvdA vroegen mij om ook te reageren op
de brief van de heren Ruding, Bolkestein en Verberg van 12 april 2006.
Deze heren snijden, samengevat, het volgende aan. Met dit wetsvoorstel zouden
grote financiële risico’s worden genomen als gevolg van procedures die kunnen worden aangespannen door Amerikaanse beleggers bij
Amerikaanse rechtbanken, die de hele sector kunnen raken. Verder zou de sector
in een structureel nadeliger positie komen ten opzichte van buitenlandse concurrenten
en zou de concurrentiepositie van de Nederlandse energiebedrijven verzwakt
worden doordat Nederland voor de Europese troepen uitloopt met de eigendomssplitsing.
Ten aanzien van het punt van de financiële risico’s voor de sector
als gevolg van CBL-procedures heb ik meermalen duidelijk gemaakt dat met het
opnemen van het overgangsrecht ten aanzien van de CBL’s de kans op schadeclaims
zo klein mogelijk is gemaakt. Dat geldt ook voor acties ingesteld voor een
Amerikaanse rechter. De Validatiecommissie, die bij haar oordeelsvorming het
door mij voorgestelde extra overgangsrecht heeft betrokken, is van mening
dat de CBL-risico’s hiermee in voldoende mate worden weggenomen. Zie
de nota naar aanleiding van het nader verslag, pagina 18 (Kamerstukken II
2005/06, 30 212, nr. 20). In paragraaf 2 van die nota is ingegaan
op de gevolgen voor de concurrentiepositie van de Nederlandse energiebedrijven
in het Europese speelveld. Daar staat dat het (nog) niet doorvoeren van de
splitsing in Nederland nadelig is voor het gelijke speelveld binnen Nederland
en niet wezenlijk bijdraagt aan de totstandkoming van een structureel gelijk
speelveld in (Noordwest-)Europa. Ik ben van mening dat de energiebedrijven
ook met de netten – zelfs al zouden ze geconcentreerd worden tot een
nationale kampioen – te klein zijn om zelfstandig te overleven op een
grote (Noordwest-)Europese markt. Daarom kies ik ervoor om zeker te stellen
dat de netten geen onderdeel zullen uitmaken van geïntegreerde bedrijven.
Op de geopolitieke context ben ik ingegaan in de memorie van antwoord, met
name pagina 5.De leden van de fractie van de PvdA wilden weten of ik van mening ben
dat het rapport van de Validatiecommissie voldoende zekerheid geeft over de
mogelijke gevolgen van eventuele CBL-claims en aansprakelijkheden van de Staat.
Het was niet de taak van de Commissie om zelfstandig onderzoek te verrichten
naar deze problematiek. De Commissie had tot taak de door of vanwege het ministerie
uitgevoerde onderzoeken te verifiëren. De conclusies van de Validatiecommissie
geven mij een bevestiging dat ik op het gedane onderzoek kan vertrouwen. Ik
herhaal dat ik de mogelijke risico’s dat het wetsvoorstel CBL-claims
tot gevolg zal hebben aanvaardbaar acht en dat ik heb onderzocht of een claim
tegen de Staat wegens onrechtmatige wetgeving mogelijk zou zijn. Ik doe geen
uitspraken over de haalbaarheid van eventuele claims tegen de Staat –
op welke grond dan ook – maar uit het feit dat ik de behandeling van
dit wetsvoorstel voortzet, kunnen de leden opmaken dat ik hier geen onaanvaardbare
risico’s van aansprakelijkstelling aan verbonden acht.De leden van de fractie van de PvdA vroegen of de energiebedrijven van
mening zijn dat zij door het overgangsrecht beschermd worden tegen mogelijke
claims van investeerders. Bij het ontwerpen van het CBL-overgangsrecht zijn
de bedrijven op belangrijke onderdelen tegemoetgekomen in hun wensen. Het
commentaar van de bedrijven op de bepalingen in aanmerking genomen, neem ik
aan dat de bedrijven stilzwijgend de mening zijn toegedaan dat het geformuleerde
overgangsrecht hen redelijke bescherming biedt.De leden van de GroenLinks-fractie vroegen zich af of een vertrouwelijk
overleg zoals de minister met de Tweede Kamer is aangegaan, ook nuttig kan
zijn voor de Eerste Kamer. In reactie hierop kan ik aangeven dat met de Tweede
Kamer achter gesloten deuren werd gesproken in het kader van een wetgevingsoverleg.
In het bijzonder is toen gesproken over mogelijke opties rondom het vormgeven
van het overgangsrecht voor de CBL’s. Het was op dat moment nuttig om
op vertrouwelijke basis de opties te verkennen zonder dat er uitspraken in
de openbaarheid zouden komen die mogelijk tot problemen voor
de energiebedrijven zouden kunnen leiden. Gezien de grote financiële
belangen die met de CBL’s zijn gemoeid, is uiterste zorgvuldigheid betracht
en heeft dit deel van het wetgevingsoverleg achter gesloten deuren plaatsgevonden.
Aangezien de behandeling in de Eerste Kamer zich niet op de wetgevingsopties
richt die destijds aan de orde waren hoeft de discussie daaromtrent niet per
se in een soortgelijk vertrouwelijk overleg gevoerd te worden. Mocht op enig
moment in het debat de behoefte bestaan om vertrouwelijk informatie uit te
wisselen, dan zal ik dit aangeven.De leden van de GroenLinks-fractie wilden weten of de situatie in Nederland
met betrekking tot de CBL-contracten uniek is, of dat deze constructies ook
met buitenlandse geïntegreerde energiebedrijven zijn afgesloten en of
daarbij dezelfde discussie speelt. De situatie in Nederland is niet uniek.
In de periode van ongeveer 1990 tot 2004 is een zeer groot aantal CBL-contracten
aangegaan met betrekking tot een grote variëteit aan bedrijfsmiddelen
in allerlei landen buiten Nederland. Ongetwijfeld zullen er ook met andere
Europese geïntegreerde energiebedrijven CBL-contracten zijn aangegaan.
Ik heb dat verder niet laten onderzoeken, met name niet omdat in andere Europese
landen (nog) geen vergelijkbare voorstellen voor ontvlechting van geïntegreerde
energiebedrijven aanhangig zijn. Overigens speelde een vergelijkbare splitsingsproblematiek
in het eerder aangehaalde geval van de Belgische Spoorwegen. Zoals is vermeld,
is dit opgelost zonder dat daar CBL-schadeclaims uit zijn voortgevloeid.De leden van de GroenLinks-fractie vroegen zich af waarom de CBL-contracten
geen rol speelden tijdens het eerder aan de orde zijnde voornemen tot integrale
privatisering van de energiebedrijven. Het wettelijk mogelijk maken van privatisering
heeft op zichzelf geen gevolgen voor de door de energiebedrijven afgesloten
CBL-contracten. Voor CBL’s heeft privatisering pas consequenties wanneer
het bedrijf geheel of gedeeltelijk van eigenaar zou verwisselen en de nieuwe
eigenaar niet voldoet aan de kredietwaardigheidsvereisten van de CBL’s.
Ten tijde van het tweede paarse kabinet werd gesproken over privatisering
van het geïntegreerde energiebedrijf. Een structuurmaatregel als thans
voorgesteld, was toen niet aan de orde. De door de energiebedrijven afgesloten
CBL-contracten zijn destijds aangegaan in een politiek klimaat waarin privatisering
op termijn zou plaatsvinden. Er was geen instemming van de minister vereist
voor het aangaan van CBL-contracten door de energiebedrijven. In dat kader
moeten ook de brieven aan de Tweede Kamer van 7 december 2000 en 5 februari
2001 (respectievelijk Kamerstukken II 2000/01, 27 250, nr. 37 en Kamerstukken
II 2000/01, 25 097, nr. 44) worden bezien. Zoals mijn ambtsvoorganger
en ik al eerder hebben benadrukt, is blijvende onmogelijkheid van privatisering
een risico voor de CBL-contracten. Het vooruitzicht op privatisering neemt
dit risico juist weg. Vandaar dat in een debat als destijds, waar gestreefd
werd naar privatisering van de integrale energiebedrijven, de CBL’s
niet als risicofactor werden aangemerkt.6. Europeesrechtelijke en internationale aspectenDe leden van de PvdA-fractie wezen op de geruststellende melding van de
regering dat de Commissie geen infractieprocedure zal starten. Daarbij baseert
de regering zich op contacten met de Europese Commissie. Voor de leden van
PvdA-fractie was het daarbij niet duidelijk of dit formele of informele contacten
zijn geweest. Ook vroegen de leden van de PvdA-fractie of er in deze contacten
toezeggingen zijn gedaan. Tenslotte vroegen de leden van de PvdA-fractie of
zij de onderliggende documenten met deze toezeggingen ter beoordeling kunnen
ontvangen.De regering wenst voor alle duidelijkheid op te merken dat in de memorie van antwoord is aangegeven dat het risico op een infractieprocedure
van de zijde van de Commissie erg laag wordt ingeschat in verband met de vele
positieve geluiden die de regering van de zijde van de Europese Commissie
heeft mogen opvangen. De contacten met de Europese Commissie op ambtelijk
en politiek niveau zijn informeel van karakter geweest. Er zijn in deze contacten
van de zijde van de Nederlandse regering geen toezeggingen gedaan. Er zijn
ook geen onderliggende documenten waarin dergelijke toezeggingen zijn vastgelegd.De leden van de PvdA-fractie gaven aan goed nota te hebben genomen van
de antwoorden van de regering op de vragen met betrekking tot de mogelijkheden
om beperkingen aan te brengen op het vrij verkeer van kapitaal zoals gewaarborgd
door artikel 56 EG en het antwoord op de vraag inzake de varkenswet. Deze
leden gaven aan niet in de gelegenheid te zijn geweest om nader advies in
te winnen wegens de korte tijdspanne die werd gegund om inhoudelijk te reageren
op de antwoorden van de regering. Zij vroegen de regering derhalve om een
inhoudelijke reactie te geven op het rapport van professor Slot.De regering verwelkomt het feit dat de leden van de PvdA-fractie goed
nota hebben genomen van de antwoorden van de regering ten aanzien van de verenigbaarheid
van het wetsvoorstel met het vrij verkeer van kapitaal. Hieronder wordt ingegaan
op het verzoek van de leden van de PvdA-fractie om een inhoudelijke reactie
op het rapport van Prof. Slot. De regering gaat bij haar inhoudelijke reactie
uit van het geactualiseerde rapport van Prof. Slot van 8 september 20061. Bij deze inhoudelijke reactie wordt allereerst een
overzicht gegeven van de argumentatie van Prof. Slot en wordt vervolgens ingegaan
op deze argumentatie.In het rapport van Prof. Slot worden vier onderdelen van het wetsvoorstel
bekritiseerd voor zover het gaat om de verenigbaarheid van het wetsvoorstel
met het vrij verkeer van kapitaal en de vrijheid van vestiging. Slot merkt
bovendien op dat de beoogde maatregelen ook moeten worden getoetst aan de
Europese richtlijnen met de gemeenschappelijke regels voor de interne markt
voor elektriciteit en gas. Het gaat om het zogeheten «groepsverbod»,
het «verbod op wederzijds aandeelhouderschap,» het verbod om «branchevreemde
activiteiten» te combineren in één groep met de netbeheerder
en het volledig uitsluiten van de privatisering van de juridische eigendom
van de netwerken. Prof. Slot baseert zijn analyse over de verenigbaarheid
van deze onderdelen van het wetsvoorstel grotendeels op de jurisprudentie
van het Hof van Justitie over de gouden aandelen.De argumentatie van Prof. Slot kent vijf hoofdlijnen, namelijk:1) de inbreuk door de voorgenomen wetgeving op het vrij verkeer van kapitaal
en de vrijheid van vestiging is aanwezig zowel vóór dat een
eventuele minderheidsprivatisering van de netbeheerder mogelijk is gemaakt2, als in de situatie nà dat een dergelijke minderheidsprivatisering
mogelijk is gemaakt3. Voor de eerstgenoemde situatie
wijst Prof. Slot op het afschrikkende effect dat het huidige wetsvoorstel
al zou hebben voor de investeerders die potentieel in een geïntegreerd
energiebedrijf zouden willen investeren of in de netbeheerder, waardoor de
energiebedrijven minder gemakkelijk aan benodigd kapitaal zouden kunnen komen.
Voor de laatstgenoemde situatie wijst Prof. Slot ook weer op het belemmerende
effect van de bovengenoemde voorschriften voor buitenlandse investeerders
die in Nederland willen investeren in èn een netbeheerder èn
een productie-, leverings- of handelsbedrijf. Met name het verbod op «branchevreemde»
activiteiten stuit bij Prof. Slot op kritiek.2) Het huidige privatiseringsverbod in artikel 93 Elektriciteitswet 1998
en artikel 85 Gaswet is thans al een discriminatoire belemmering van het vrij
verkeer van kapitaal. Dit wordt volgens Slot veroorzaakt door het feit dat
naast de huidige publieke aandeelhouders er een commerciële partij
(namelijk RWE) is die deel uitmaakt van de kring van aandeelhouders en dus
als enige commerciële partij de aandelen van de netbeheerders van de
publieke aandeelhouders kan kopen, hetgeen een ongerechtvaardigde belemmering
is voor andere commerciële investeerders1.3) Een regeling die minderheidsprivatisering mogelijk zou maken, vormt
ook al een ongerechtvaardigde belemmering van het vrij verkeer van kapitaal2. Prof. Slot onderbouwt dit door op te merken dat bij
minderheidsprivatisering slechts enkele aandeelhouders met de vervreemding
van hun eigen aandelen al kunnen bewerkstelligen dat het toegelaten privatiseringsmaximum
wordt bereikt. De overige aandeelhouders kunnen hun belang dan niet (meer)
vervreemden. Hierdoor zal volgens Prof. Slot de vervreemding van individuele
belangen in de netbeheerders gekenmerkt worden door onzekerheid voor de aandeelhouder
en de investeerder of een daadwerkelijke realisering van de voorgenomen transactie
wel mogelijk zal zijn. Dit vormt volgens het rapport dan ook een ongerechtvaardigde
belemmering van de mogelijkheid om te investeren in de netbeheerder.4) Er is geen sprake van een, onder het gemeenschapsrecht toegestane,
omgekeerde discriminatie nu de bepalingen van het wetsvoorstel tevens gelden
voor buitenlandse energiebedrijven die op de Nederlandse energiemarkt actief
zijn3.5) De inbreuk die het wetsvoorstel pleegt op het vrij verkeer van kapitaal
en de vrijheid van vestiging dient overeenkomstig de eisen die de Europese
jurisprudentie daaraan stelt te worden gerechtvaardigd. Het wetsvoorstel kent
onvoldoende onderbouwing ten aanzien van de rechtvaardiging van de inbreuk
die op het vrij verkeer van kapitaal wordt gepleegd.Prof. Slot onderscheid daarbij de volgende elementen die noodzakelijk
zijn voor een voldoende rechtvaardiging van de inbreuk:a) door de regering moet de noodzakelijkheid van deze wettelijke maatregelen
voldoende worden aangetoond en onderbouwd. Daarbij geldt volgens Prof. Slot
een extra strenge toets nu er reeds op Europees niveau voorschriften zijn
vastgesteld die ook beogen een deel van de problematiek op te lossen of te
voorkomen die door dit wetsvoorstel zou worden aangepakt4.b) Een eventuele rechtvaardiging gebaseerd op artikel 295 EG (regeling
van eigendom) gaat niet op, nu de regering geen rekening heeft gehouden met
de status van RWE (zie punt 2)5. Bovendien heeft
het ook geen praktische betekenis, nu de regering toch het voornemen heeft
om tot minderheidsprivatisering van de netbeheerder over te gaan6.c) de regering draagt geen goede redenen aan die de noodzakelijkheid van
een inbreuk op het vrij verkeer van kapitaal zouden kunnen schragen. Volgens
Prof. Slot draagt de regering drie hoofdredenen aan voor de noodzakelijkheid
van dit wetsvoorstel, namelijk het voorkomen van kruissubsidiëring, het
mogelijk maken van de privatisering van productie-, leverings- en handelsbedrijven
en het waarborgen van de publieke belangen bij de netbeheerder7. Dit zijn evenwel niet de dwingende redenen van algemeen (niet-economisch)
belang die het gemeenschapsrecht vraagt om een inbreuk op het vrij verkeer
van kapitaal gerechtvaardigd te laten zijn.d) Bovendien kunnen de door de regering aangevoerde redenen de belemmeringen
op het vrij verkeer van kapitaal niet rechtvaardigen, omdat deze redenen juist
al worden opgelost of voorkomen door het thans geldende wettelijke kader en
toezicht door de DTe wat betreft de kruissubsidiëring. Voor de privatisering
van productie-, leverings- en handelsbedrijven is de verplichte splitsing
met de onderhavige verplichtingen van het wetsvoorstel niet nodig. Dit geldt ook voor de mogelijkheid om eventueel over te gaan tot minderheidsprivatisering
van de netbeheerder1.e) Het aangenomen amendement maakt het vraagstuk van de noodzakelijkheid
van het wetsvoorstel des te moeilijker: volgens Prof. Slot is des te minder
in te zien waarom de beperkingen ten aanzien van de economische eigendom noodzakelijk
zijn, nu de juridische eigendom van de netten sowieso krachtens het amendement
aan de overheid is voorbehouden2.f) Een eventuele rechtvaardiging gebaseerd op het argument dat door het
wetsvoorstel oneerlijke concurrentie wordt voorkomen wegens de financieringsvoordelen
en kennisvoordelen die het bezit van de netwerken met zich meebrengt, wordt
door Prof. Slot verworpen onder de verwijzing naar de situatie met KPN waar
niet tot splitsing werd overgegaan3.g) Tenslotte merkt Prof. Slot op dat ook moet worden voldaan aan het proportionaliteitsvereiste.
Hij tekent daarbij aan dat dit vereiste nauw samenhangt met de noodzakelijkheid.
In het rapport wordt opgemerkt dat door het absolute karakter van de verplichtingen
uit dit wetsvoorstel er serieuze vraagtekens kunnen worden geplaatst bij de
proportionaliteit van het wetsvoorstel.De verenigbaarheid van het wetsvoorstel met het gemeenschapsrecht is laatstelijk
nog behandeld in de memorie van antwoord naar aanleiding van diverse vragen
van verschillende fracties. De regering ziet in het rapport van Prof. Slot
geen aanleiding om de eigen argumentatie ten aanzien van de verenigbaarheid
van het wetsvoorstel met het gemeenschapsrecht te wijzigen.Zoals de regering op verschillende momenten in de parlementaire behandeling
heeft onderstreept dient een belangrijk onderscheid te worden gemaakt tussen
de situatie dat de netbeheerder in eigendom is van de publieke aandeelhouders
en geen privatisering van de netbeheerder mogelijk is gemaakt en de situatie
daarna4. Dit verschil is cruciaal, omdat het
gemeenschapsrecht de lidstaten vrij laat in de beslissing of iets in overheidseigendom
dient te zijn of te blijven. Dit volgt uit het beginsel van artikel 295 EG
en is ook uitdrukkelijk door de Europese Commissie en de communautaire wetgever
vele malen bevestigd5. Veel van de kritiek van
Prof. Slot heeft betrekking op de situatie die zich voordoet nadat een eventuele
minderheidsprivatisering mogelijk is gemaakt. Prof. Slot gaat uit van de gedachte
dat een dergelijke minderheidsprivatisering van de netbeheerder hoe dan ook
mogelijk zal worden gemaakt. Dit miskent het belang dat aan de democratische
besluitvorming moet worden gehecht. Onder het huidige privatiseringsverbod
van artikel 93 Elektriciteitswet 1998 en artikel 85 Gaswet en onder het vernieuwde
privatiseringsverbod zoals dat komt te luiden na inwerkingtreding van dit
wetsvoorstel, is het noodzakelijk om het voornemen tot minderheidsprivatisering
mogelijk te maken ter goedkeuring aan de Staten-Generaal voor te leggen. Pas
als minderheidsprivatisering daadwerkelijk met instemming van de Staten-Generaal
mogelijk is gemaakt, wordt het toetsingskader waar Prof. Slot zich op beroept
echt relevant.Ad 1) De argumentatie van Prof. Slot dat er al een inbreuk is op het vrij
verkeer van kapitaal zelfs voordat er door de regering en de Staten-Generaal
een beslissing is genomen omtrent het al dan niet toelaten van een (minderheids-)privatisering
van de netbeheerder, stuit af juist op de soevereine bevoegdheid die door
artikel 295 EG aan de lidstaten wordt gelaten en op de onzekerheid die verbonden
is aan de bovengenoemde democratische besluitvorming. In essentie stelt Prof.
Slot dat er een «uitstralend effect» is van de mogelijkheid dat
er in de toekomst tot minderheidsprivatisering van de netbeheerder wordt overgegaan
binnen de kaders en beperkingen die het huidige wetsvoorstel vastlegt, ten
aanzien van de investeringsbereidheid van kapitaalverschaffers om thans op de Nederlandse energiemarkt te investeren. Daargelaten dat Prof.
Slot deze stelling niet feitelijk onderbouwt, zou een dergelijke redenering
elk nuttig effect aan artikel 295 EG ontnemen. Bovendien is het standpunt
van Prof. Slot innerlijk inconsistent: of het juridisch kader van het vrij
verkeer van kapitaal en de vrijheid van vestiging is pas relevant wanneer
minderheidsprivatisering mogelijk is gemaakt en zolang dit nog niet heeft
plaatsgevonden blijft het regime onder artikel 295 EG gelden, of het juridisch
kader van het vrij verkeer van kapitaal en de vrijheid van vestiging is reeds
van toepassing zelfs als de netbeheerders nog steeds volledig in publieke
handen zijn.Ad 2) Het standpunt dat het huidige privatiseringsverbod in artikel 93
Elektriciteitswet en artikel 85 Gaswet thans al een inbreuk vormt op het vrij
verkeer van kapitaal wordt door de regering niet gedeeld. In de eerste plaats
miskent Prof. Slot dat de situatie met betrekking tot RWE alleen relevant
zou kunnen zijn voor het privatiseringsverbod in artikel 85 Gaswet. Verwezen
zij daarbij naar de tekst van de memorie van toelichting bij artikel IX waarin
de situatie met betrekking tot RWE wordt uiteengezet. In de tweede plaats
behoort RWE naar het oordeel van de regering niet tot de kring van hen aan
wie aandelen toebehoren in de zin van artikel 85, vierde lid Gaswet1. Dit standpunt is in een brief van 26 juni 2000
ook aan de Tweede Kamer medegedeeld2. In de derde
en laatste plaats blijkt dit standpunt ook uit het specifieke overgangsrecht
dat voor RWE is opgenomen in artikel IX van het wetsvoorstel. Juist omdat
RWE niet tot de kring van de huidige (publieke) aandeelhouders behoort, werd
een specifiek overgangsrecht noodzakelijk geacht. Overigens wordt ook opgemerkt
dat uit het aangenomen amendement blijkt dat ook de Tweede Kamer uitgaat van
de situatie dat de kring van aandeelhouders thans alleen publieke aandeelhouders
zijn en dat de netbeheerder vooralsnog uitdrukkelijk in overheidshanden dient
te blijven. De notie dat RWE als enige commerciële partij de mogelijkheid
zou hebben om de aandelen in de netbeheerder van de publieke aandeelhouders
te kopen, is naar het oordeel van de regering dan ook onjuist.Ad 3) De passage in het rapport waarin wordt gesteld dat een eventuele
regeling die minderheidsprivatisering van de netbeheerder mogelijk zou maken,
zelfstandig ook al een ongerechtvaardigde belemmering van het vrij verkeer
van kapitaal zou vormen, wekt enige bevreemding op. Als de implicaties van
deze gedachten goed worden bezien, stelt Prof. Slot eigenlijk dat minderheidsprivatisering
sowieso onder het gemeenschapsrecht niet zou zijn toegestaan, met name wanneer
er meerdere overheidslichamen deeleigenaar zijn van de te privatiseren onderneming.
Dit is naar het oordeel van de regering onjuist. Er zijn verschillende voorbeelden
uit diverse lidstaten waarin een wettelijke bepaling die enkel een minderheidsprivatisering
toestaat niet op EG-rechtelijke bezwaren stuit3.
Er is geen Europese jurisprudentie waarin de enkele regel dat slechts een
minderheid van overheidseigendom mag worden geprivatiseerd door het Hof van
Justitie in strijd met gemeenschapsrecht is verklaard4. Bovendien is ook hier artikel 295 EG relevant: het gemeenschapsrecht
verplicht de lidstaten niet om als ze tot privatisering overgaan om dan het
gehele eigendom te privatiseren. De lidstaten blijven een keuzevrijheid houden
dienaangaande.Ad 4) Volgens Prof. Slot is er geen sprake van een, onder het gemeenschapsrecht
toegestane, omgekeerde discriminatie nu de bepalingen van het wetsvoorstel
tevens gelden voor buitenlandse energiebedrijven die op de Nederlandse energiemarkt
actief zijn. Deze opmerking van Prof. Slot kan alleen worden begrepen indien
terug wordt gegrepen op de relevante passage in de nota naar aanleiding van
het verslag. Het principe van omgekeerde discriminatie is daarin aangehaald
in reactie op een vraag van de leden van de CDA-fractie of nog wordt voldaan
aan het non-discriminatiebeginsel van artikel 56 EG indien het buitenlandse
leveringsbedrijven die niet actief zijn op de Nederlandse markt, derden en direct belanghebbenden bij netactiviteiten zoals producenten van elektriciteitskabels
wel is toegestaan deel te nemen in Nederlandse netbedrijven, maar Nederlandse
leveringsbedrijven niet. Op zich heeft Prof. Slot gelijk als hij opmerkt dat
de bepalingen van het wetsvoorstel tevens gelden voor buitenlandse energiebedrijven
die op de Nederlandse markt actief zijn, maar de verwijzing naar het principe
van omgekeerde discriminatie was specifiek bedoeld in relatie tot de netbeheerders.
De netbeheerders van de elektriciteitsnetten en gasnetten zijn in Nederland
gevestigd krachtens de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet gelet op de noodzaak
van een effectief toezicht op de netten1. Voor
die situaties is er wel degelijk sprake van een vorm van omgekeerde discriminatie.Ad 5) In algemene zin stelt Prof. Slot in zijn rapport dat een rechtvaardiging
overeenkomstig de eisen die de Europese jurisprudentie daaraan stelt, ontbreekt
voor de inbreuk die het wetsvoorstel pleegt op het vrij verkeer van kapitaal
en de vrijheid van vestiging. De regering is van oordeel dat gedurende de
parlementaire behandeling van dit wetsvoorstel deze rechtvaardiging steeds
verder is aangescherpt, laatstelijk nog bij de memorie van antwoord. De rechtvaardiging
overeenkomstig de eisen die de Europese jurisprudentie daaraan stelt, is dus
wel degelijk gegeven. In de eerste plaats werd ingegaan op de noodzakelijkheid
om verder te gaan dan het huidige geldende communautaire kader van de gas-
en elektriciteitsrichtlijn, mede naar aanleiding van diverse vragen van leden
van de Tweede en Eerste Kamer over het Europees speelveld en de noodzakelijkheid
om verder te gaan dan deze richtlijnen. Daarbij wordt niet de visie van Prof.
Slot onderschreven dat er vanuit het gemeenschapsrecht een verzwaarde motiveringsplicht
geldt ten aanzien van de noodzakelijkheid. Uit de jurisprudentie kan namelijk
worden afgeleid dat voor zover een lidstaat een maatregel wenst in te voeren
die verder gaat dan een Europese richtlijn en er geen sprake is van volledige
harmonisatie, de verenigbaarheid van deze maatregel getoetst moet worden aan
de hand van de algemene beginselen uit het EG-verdrag zoals ingevuld door
de jurisprudentie2. Alleen wanneer deze maatregel
de effectieve werking van de toepasselijke richtlijn doorkruist of een afwijking
inhoudt van hetgeen door de richtlijn wordt geharmoniseerd is er sprake van
een zeer zware motiveringsplicht. De parallel die Prof. Slot trekt met de
motiveringsvereisten van artikel 95, lid 4, en lid 5, EG is onjuist voor zover
het gaat om de rechtvaardiging van een nationale maatregel die verder gaat
dan de communautaire minimumharmonisatie. Artikel 95, lid 4 en lid 5, EG zien
namelijk op de situatie dat een lidstaat een nationaal voorschrift wenst vast
te stellen dat afwijkt van een communautaire harmonisatiemaatregel wegens
bijvoorbeeld. de bescherming van het milieu. Een recent voorbeeld betreft
de roetfilters die Nederland verplicht wenst te stellen voor alle voertuigen
met in begrip van de voertuigen die een typegoedkeuring in een andere lidstaat
hebben ontvangen. In het onderhavige geval doorkruist het wetsvoorstel niet
de werking van de toepasselijke communautaire richtlijnen noch wijkt het wetsvoorstel
af van de verplichtingen van de richtlijnen, maar versterkt zij juist de effectiviteit
van de richtlijnen door een volledige splitsing door te voeren.In de tweede plaats wordt in het rapport opgemerkt dat de regering geen
goede redenen aandraagt die de noodzakelijkheid van een inbreuk op het vrij
verkeer van kapitaal zouden kunnen schragen. Terecht merkt Prof. Slot op dat
het daarbij moet gaan om dwingende redenen van algemeen (niet-economisch)
belang. Deze redenen zijn, in tegenstelling tot hetgeen Prof. Slot beweert,
wel degelijk aangeven, namelijk bij de memorie van toelichting. Deze redenen
zijn bovendien herhaald bij de memorie van antwoord. Naar het oordeel van
de regering zijn de bevordering van de transparantie op de energiemarkt3, de bescherming van de afnemers van netbeheerdiensten
en het garanderen van de leveringszekerheid, dwingende redenen van algemeen
(niet-economisch) belang die belemmeringen ten aanzien van het
vrij verkeer van kapitaal en de vrijheid van vestiging kunnen rechtvaardigen1.In de derde plaats wordt door Prof. Slot de noodzakelijkheid van de inbreuken
op het vrij verkeer van kapitaal en de vrijheid van vestiging betwist door
op te merken dat de door de regering aangevoerde redenen voor de belemmeringen
op grond van de thans geldende wetgeving en toezichtsmogelijkheden al worden
voorkomen dan wel bestreden kunnen worden. In zijn kritiek op de noodzakelijkheid
van het wetsvoorstel zit ook de kritiek op de proportionaliteit van het wetsvoorstel
besloten. Dit standpunt van Prof. Slot wordt in het rapport verder niet onderbouwd
met feitelijke gegevens, rapportages van de toezichthouder of het standpunt
van de Europese Commissie.Ten aanzien van de noodzakelijkheid en proportionaliteit geldt als standaard
dat de maatregel die de (potentiële) belemmering met zich meebrengt daadwerkelijk
het te beschermen belang kan waarborgen en niet verder gaat dan daarvoor noodzakelijk
is2. Meer specifiek wordt opgemerkt dat dit wetsvoorstel
volgens de jurisprudentie van het Hof van Justitie niet per definitie onevenredig
is, omdat in andere lidstaten geen of minder strenge bepalingen gelden3. Het enkele feit dat in andere lidstaten thans nog geen
vergelijkbare maatregelen zijn vastgesteld doet niets af aan de bevoegdheid
van Nederland of zij een bepaald belang op een hoger niveau dan de andere
lidstaten wenst te beschermen. Het Hof hanteert namelijk niet een «gemeenschappelijke
overtuiging» over de gehele Europese Unie als algemeen criterium ter
beoordeling van de evenredigheid van een nationale maatregel4. Ook het enkele feit dat er minder vergaande relevante communautaire
regelgeving met minimum harmonisatie geldt, impliceert niet dat de nationale
aanvullende maatregelen om die reden disproportioneel zijn of niet noodzakelijk
zouden zijn.Het Hof van Justitie kijkt bij de toetsing allereerst naar de vraag of
de nationale maatregel geschikt is om de beoogde doelstelling te bereiken.
Het wetsvoorstel zal door middel van een verplichte splitsing de transparantie
op de energiemarkt verhogen en daarmee ook de bescherming van de afnemer verbeteren.
Ook zal door verplichte splitsing beter worden gewaarborgd dat netbeheerder
zich zal concentreren op het waarborgen en versterken van de kwaliteit van
het netwerk. De tweede elektriciteitsrichtlijn en de tweede gasrichtlijn onderstrepen
het belang van de transparantie door uitdrukkelijk een juridische unbundling en garanties voor de onafhankelijkheid van
de netbeheerder te eisen. Volgens de communautaire wetgever is unbundling dus een geschikte maatregel om deze transparantie te bewerkstelligen.
Het wetsvoorstel gaat verder dan beide richtlijnen door een volledige splitsing
te eisen, maar daarmee wordt de geschiktheid van de splitsing als maatregel
om een verhoogde transparantie te bereiken niet anders.Ook kijkt het Hof van Justitie of er realistisch gezien geen alternatieve
maatregelen mogelijk zijn die de legitieme algemene (niet-economisch) belangen
van de lidstaat op een even effectieve, doch minder ingrijpende wijze ten
aanzien van de belemmering van het vrij verkeer van kapitaal en de vrijheid
van vestiging zouden kunnen beschermen. De regering heeft onderzocht of er
alternatieven mogelijk waren voor de splitsing en is daarbij tot de conclusie
gekomen dat deze niet op een even effectieve wijze de voornoemde belangen
konden beschermen5. De huidige wettelijke kaders
zijn reeds door de DTe in zijn advies van 15 april 2004 als onvoldoende
gekwalificeerd. De DTe heeft aangegeven dat de concurrentieverstorende gedragingen
binnen één geïntegreerde onderneming in de praktijk zeer
zijn moeilijk te constateren en te betwijfelen of extra toezicht deze verstoringen
kan wegnemen. De optie van een versterking van toezicht is daardoor niet een
geloofwaardig alternatief, tenzij een zeer forse toename van de regulering
en nalevingsverplichtingen wordt geaccepteerd die zelf ook moeten voldoen
aan het proportionaliteitsbeginsel. Bovendien moet ook gewezen worden op de
visie die door de Europese Commissie dienaangaande wordt uitgedragen.
De huidige communautaire kaders ten aanzien van markttoegang voor derden,
kruissubsidiëring tussen netwerkactiviteiten en andere activiteiten en
de juridische en functionele ontvlechting van de geïntegreerde energiebedrijven,
hebben volgens de Commissie onvoldoende effect1.
De verdergaande unbundling zoals bijvoorbeeld
in dit wetsvoorstel is neergelegd, wordt door de Europese Commissie toegejuicht
als een maatregel die significante gedragsverandering van het netwerkbedrijf
met zich meebrengt2. Juist het geïntegreerde
karakter van grote energiebedrijven moet volgens de Europese Commissie worden
aangepakt3. Vanuit de optiek van de Europese
Commissie, die overigens krachtens het communautaire proportionaliteitsbeginsel4 ook gehouden is alternatieven te overwegen, is dus een
verdergaande unbundling dan thans door de communautaire
wettelijke kaders wordt voorgeschreven de meest effectieve en noodzakelijke
maatregel ter versterking van de transparantie op de energiemarkt en de bescherming
van de afnemers en de verhoging van de leveringszekerheid. Kortom: de argumentatie
van Prof. Slot dat met het huidig wettelijke regime en toezicht de problemen
veroorzaakt door het geïntegreerde karakter van de grote energiebedrijven
kunnen worden bestreden wordt door de auteurs van de toepasselijke wettelijke
kaders en de toezichthouder juist bestreden.Ook kijkt het Hof in het kader van de noodzakelijkheids- en proportionaliteitstoets
of de mate van inbreuk op het vrij verkeer van kapitaal en de vrijheid van
vestiging wel in verhouding staat tot het belang dat daarmee wordt gediend.
Ten aanzien van dit criterium kan worden gewezen op het grote maatschappelijke
belang dat wordt gediend door een verhoogde transparantie op de energiemarkt.
Energie is van cruciale betekenis voor de gehele Nederlandse economie en alle
maatschappelijke actoren inclusief consumenten. Structurele gebreken in de
transparantie van de energiemarkt hebben een nadelig effect voor alle afnemers
en de maatschappij in het geheel.Tenslotte moet er op gewezen worden dat het potentieel belemmerende effect
van de maatregelen voor het vrij verkeer van kapitaal en de vrijheid van vestiging
beperkt is. Het blijft voor investeerders in binnen- en buitenland mogelijk
om te investeren in Nederlandse energiebedrijven. Alleen investeringen van
energiebedrijven uit het buitenland die ook in Nederland actief zijn op de
energiemarkt via productie, handel of levering en tevens wensen te participeren
(indien dat mogelijk wordt gemaakt) in een Nederlandse netbeheerder stuiten
op de verboden van dit wetsvoorstel. Het gaat dus om een beperkte groep potentiële
investeerders. Daarbij komt dat economische en financiële gevolgen van
dit wetsvoorstel voor de betrokken Nederlandse energiebedrijven niet meewegen
in de vraag of hier sprake is van een gerechtvaardigde en proportionele beperking
van het vrij verkeer van kapitaal en de vrijheid van vestiging. Het gaat bij
deze toets alleen om de vraag of het vrij verkeer van kapitaal en de vrijheid
van vestiging worden belemmerd. Het gaat om de effecten van dit wetsvoorstel
voor (potentiële) investeerders uit andere lidstaten. Zoals al aangegeven,
zijn deze effecten beperkt.Daar doet de opmerking van Prof. Slot «dat des te minder valt in
te zien waarom de beperkingen ten aanzien van de economische eigendom noodzakelijk
zijn, nu het juridisch eigendom van de netten sowieso krachtens het amendement
aan de overheid is voorbehouden,» niets aan af. Deze opmerking miskent
dat juist de economische eigendom belangrijk is voor de exploitatie van de
netbeheerder. Het feit dat de economische eigendom van de netten berust bij
een geïntegreerd energiebedrijf veroorzaakt juist de problemen en risico’s
die het wetsvoorstel probeert op te lossen. Ook de vergelijking naar de situatie
met betrekking tot KPN gaat mank omdat het Europese kader van de telecommunicatiemarkt
verschilt van het Europese kader voor de energiemarkt. Bij richtlijn 2002/19/EG
van het Europees Parlement en de Raad van 7 maart 2002 inzake de toegang tot en interconnectie van elektronische-communicatienetwerken en bijbehorende
faciliteiten1, is er namelijk sprake van een
volledige harmonisatie ten aanzien van de mogelijkheden voor de lidstaten
om wholesale maatregelen te treffen. Bij de energiemarkten is er ten aanzien
van de ontvlechting van de geïntegreerde energiebedrijven sprake van
minimumharmonisatie.Gelet op het voorgaande kan worden geconcludeerd dat het wetsvoorstel
weliswaar mogelijke inbreuken met zich mee kan brengen van het vrij verkeer
van kapitaal, maar dat deze potentiële inbreuken gerechtvaardigd zijn.7. Verspreide vragenDe leden van de CDA-fractie verzochten om een uitgebreide reactie op de
brief inclusief de bijlage van EnergieNed van 7 september 2006 aan de
Vaste Commissie voor Economische Zaken over het afsluitbeleid. Ik deel niet
de mening van EnergieNed dat de voorgestelde wetsbepalingen de problematiek
eerder vergroten dan verkleinen om de hiernavolgende redenen.Het doel van de wettelijke bepalingen is het voorkomen en oplossen van
betalingsachterstanden zodat afsluiting van energie kan worden voorkomen.
Hierbij moet een evenwichtige afweging worden gemaakt tussen de belangen van
de afnemer die kampt met financiële problemen en de belangen van het
energiebedrijf. Een groot deel van de door EnergieNed in de brief van 7 september
naar voren gebrachte bezwaren, zijn reeds in mijn brief van 22 september
jl. (Kamerstukken II 2005/2006, 30 212, nr. 48) geadresseerd. Desalniettemin
zal in het onderstaande worden ingegaan op de naar voren gebrachte aandachtspunten.Het eerste aandachtspunt betreft de uitzonderingsgronden op het afsluitverbod
in de winterperiode. In de winterperiode zal een afsluitverbod van kracht
worden. Op dit verbod zal een aantal uitzonderingen worden geformuleerd om
onder andere free-riders gedrag te voorkomen. Eén van die uitzonderingen
zal gelden voor wanbetalende afnemers die niet bereid zijn om een oplossing
te zoeken voor hun betalingsproblemen. Als de afnemer echter een aanvraag
tot schuldhulpverlening doet, toont hij zich bereidwillig om een oplossing
voor zijn problemen te zoeken. Zo lang die aanvraag loopt, mag de afnemer
niet worden afgesloten. Blijkt dat de afnemer voor geen enkele vorm van schuldsanering
in aanmerking komt, dan kan in alle redelijkheid niet van het energiebedrijf
worden verwacht dat zij de afnemer aangesloten houden.Het tweede aandachtspunt dat EnergieNed naar voren bracht, betreft de
preventieve maatregelen in relatie tot de capaciteit van de gemeentelijke
schuldhulpverlening om nieuwe aanvragen tot schuldhulpverlening te verwerken
en overleg te plegen met energiebedrijven. Na aanvaarding van het wetsvoorstel
kunnen maatregelen worden genomen die inhouden dat het energiebedrijf overleg
kan voeren met de schuldhulpverleningsinstantie over de wanbetalende afnemer
en daarbij ook persoonsgegevens kan doorgeven. Er wordt niet van energiebedrijven
verwacht dat zij over elke afnemer die een keer vergeet zijn rekening te betalen,
contact zoeken en overleg plegen met schuldhulpverlenende instanties. Het
gaat hier om een veel beperktere groep afnemers die daadwerkelijk hulp nodig
hebben bij het oplossen van hun financiële problemen. Een stijging van
de schuldhulpaanvragen, zoals EnergieNed suggereert, betekent dat er in het
huidige systeem mensen die hulp nodig hebben onnodig worden afgesloten. De
wijze waarop gemeentelijke schuldhulpverleningsinstanties omgaan met een eventuele
stijging van de schuldhulpaanvragen behoort tot de autonomie van de gemeente.Ten derde vroeg EnergieNed naar de privacy-aspecten die bij het doorgeven
van persoonsgegevens door het energiebedrijf aan een schuldhulpverleningsinstantie
een belangrijke rol spelen. In de brief van 22 september
jl. is uitvoerig op dit punt ingegaan. De essentie is dat een leverancier
altijd eerst toestemming moet vragen aan de afnemer om persoonsgegevens door
te geven aan de schuldhulpverlenende instantie. Als de afnemer positief reageert
dan worden de gegevens doorgegeven, bij een afwijzende reactie vanzelfsprekend
niet. Na aanvaarding van het wetsvoorstel zal gelden dat ingeval een afnemer
helemaal niet reageert op het verzoek de leverancier toch de gegevens mag
doorgeven aan de schuldhulpverlening. De leverancier krijgt deze bevoegdheid
om in een laatste poging met de afnemer tot een oplossing te komen voor de
betalingsachterstanden en zo afsluiting te voorkomen (met inachtneming van
privacy-grenzen zoals deze in het Europese Verdrag voor de Rechten van de
Mens en de Fundamentele Vrijheden en in de Wet bescherming persoonsgegevens
zijn gesteld). De leverancier heeft deze bevoegdheid alleen in de winterperiode
aangezien afsluiting van energie dan tot gezondheidsrisico’s kan leiden.Ten vierde uitte EnergieNed de zorg dat het afsluitverbod er toe kan leiden
dat de netbeheerder in de praktijk als leverancier optreedt. Deze zorg is
ongegrond omdat het afsluitverbod ook voor de leverancier geldt. Dit voorkomt
dat de netbeheerder moet optreden als leverancier, immers, er is gewoon een
leverancier. Ook in het geval dat een afnemer onder één van
de uitzonderingen valt en hij dus toch in de winterperiode mag worden afgesloten,
zal de netbeheerder in de praktijk niet optreden als leverancier omdat de
energievoorziening dan wordt stopgezet.In het eerste voorbeeld dat EnergieNed aanhaalt in de bijlage bij zijn
brief, liepen de schulden van wanbetalende afnemers alleen maar op doordat
er niet tijdig werd ingegrepen. Het afsluitbeleid is juist gericht op het
tijdig ingrijpen bij oplopende betalingsachterstanden door een helpende hand
te bieden aan een afnemer met financiële problemen. Een snelle maar zorgvuldige
incassoprocedure sluit aan bij dat beleid. De dreiging van beëindiging
van de levering is ook niet verdwenen. Een afnemer die iedere vorm van schuldhulpverlening
weigert of door de schuldhulpverlening wordt geweigerd, mag ook in de winterperiode
worden afgesloten. In het tweede voorbeeld wordt aangegeven in welke mate
de schuldhulpmeldingen zullen toenemen na aanvaarding van het wetsvoorstel.
Daarbij is ervan uitgegaan dat alle afnemers waarvan de incasso van de betalingsachterstand
bij een incassobureau zijn neergelegd, zullen worden gemeld bij een schuldhulpverleningsinstantie.
Uit navraag blijkt dat een groot deel van die kleinverbruikers alsnog hun
rekening betaalt Een groot deel behoort dus niet tot de doelgroep waar het
hier over gaat.Ten slotte vermeld ik nog dat mijn bovengenoemde brief van 22 september
jl. op 19 oktober jl. in een Algemeen Overleg in de Tweede Kamer is besproken
en mijn voorstellen daarbij brede steun kregen.De leden van de fractie van de PvdA vroegen of de netbeheerder nu ook
al een eigen onafhankelijke directie en onafhankelijke raad van commissarissen
heeft. Deze vraag kan ik bevestigend antwoorden. Volgens artikel 11, tweede
lid, van de Elektriciteitswet 1998 c.q. artikel 3a van de Gaswet moeten de
statuten van de netbeheerder in ieder geval de instelling van een raad van
commissarissen bevatten en de bepaling dat de leden van het bestuur en de
meerderheid van de leden van de raad van commissarissen direct noch indirect
binding hebben met een producent, een leverancier of een aandeelhouder van
de netbeheerder.De leden van de fractie van de PvdA drongen nogmaals aan op advisering
door de Raad van State inzake twee nota’s van wijziging. In de memorie
van antwoord is reeds aangegeven waarom er geen aanleiding was de nota’s
van wijziging voordat deze werden ingediend aan de Raad van State voor te
leggen. Deze redenen gelden nog steeds. Ik zie dan ook geen enkele aanleiding
om de Raad alsnog om advies te vragen over reeds door de Tweede Kamer aanvaarde
bepalingen.ARTIKELENArtikel I, onderdeel Ka, en artikel II, onderdeel JaDe leden van de fractie van het CDA stelden nadere vragen over de vervaltermijn
van vorderingen van de netbeheerder. Zij stelden daarbij dat voor een dergelijke
vordering geldt dat deze reeds 30 dagen na de eerste levering opeisbaar zal
zijn. In de algemene voorwaarden die netbeheerders sinds 1 mei 2006 hanteren
wordt bepaald dat de netbeheerder eenmaal per jaar een afrekening naar de
afnemer stuurt. De voorwaarden maken het verder mogelijk dat de netbeheerder
voorschotten vraagt, waarbij hij zelf de periode bepaalt waarop die voorschotten
betrekking hebben, de tijdstippen waarop zij in rekening worden gebracht en
moeten zijn betaald. Indien de netbeheerder maandelijkse voorschotten berekent
en daarbij een betalingstermijn van 30 dagen hanteert, is de vordering van
de voorschotschuld na verloop van die termijn opeisbaar en is op die vordering
het voorgestelde artikel 31, tiende lid, van de Elektriciteitswet 1998 of
artikel 12b, derde lid, onderdeel e, van de Gaswet van toepassing. De vordering
vervalt derhalve na twee jaar. Als de netbeheerder na de eindafrekening tot
inning van opeisbare vorderingen overgaat – ook van vorderingen die
al voor de eindafrekening verschuldigd zijn geworden – betekent dit
inderdaad dat in die situatie door de regeling van de vervaltermijn met name
voor vorderingen die aan het begin van het (betalings-)jaar ontstaan de inningstermijn
wordt verkort. Ik ben het met de leden van de CDA-fractie eens dat een toename
van het aantal procedures bij de rechter om verval van de vordering te voorkomen
geen wenselijke ontwikkeling is. Ook het verschil in een vervaltermijn voor
de netbeheerder terwijl voor de koop van elektriciteit en gas een verjaringstermijn
geldt is, zoals ik ook in de memorie van antwoord heb aangegeven, niet gelukkig.
Het is de bedoeling in het thans in voorbereiding zijnde wetsvoorstel voor
de invoering van het nieuwe marktmodel voor kleinverbruikers te voorzien in
regels die ertoe leiden dat slechts één rekening zal worden
verstuurd waarin zowel de kosten van de levering als die van het transport
zijn vervat. Daarbij zal dan de vervaltermijn voor vorderingen door de netbeheerder
worden vervangen door een verjaringstermijn.De leden van de CDA-fractie hadden met interesse het standpunt van de
regering gelezen over de mogelijke staassteunaspecten verbonden aan dit wetsvoorstel.
De leden van deze fractie vroegen vanuit rechtszekerheidsoverwegingen of het
toch niet de voorkeur verdient om de desbetreffende fiscale bepalingen van
dit wetsvoorstel alsnog aan de Europese Commissie voor te leggen. De leden
van de CDA-fractie spraken daarbij de verwachting uit dat de Europese Commissie
gunstig zal oordelen.De regering verwelkomt de interesse en de positieve inschatting van de
leden van de CDA-fractie met betrekking tot argumentatie van de regering inzake
de fiscale bepalingen in relatie tot staatssteun. De regering onderkent in
algemene zin het belang van rechtszekerheid voor de betrokken ondernemingen,
maar heeft ook rekening te houden met de bredere effecten van een eventuele
melding bij de Europese Commissie.Zoals in reactie op een eerdere vraag van de leden van de CDA-fractie
in de memorie van antwoord is aangegeven, geldt voor situaties waarbij de
overheid een rechtmatige overheidsdaad verricht en overgaat tot een zekere
vorm van compensatie of de overheidsmaatregel zodanig inricht dat er sprake
is van een gelijk speelveld, de lijn van de Europese Commissie dat schadevergoedingen,
nadeelcompensaties of aanpassingen in specifieke financiële verplichtingen
geen (selectief) voordeel voor de betrokken onderneming(en) met zich meebrengt,
voor zover de vergoeding of maatregel beperkt blijft tot het wegnemen, voorkomen
of herstellen van schade of nadeel dat het directe resultaat is van overheidsingrijpen. De jurisprudentie van het Hof van Justitie ondersteunt
deze lijn. Er is dan geen sprake van staatssteun.De Minister van Economische Zaken,J. G. WijnXNoot1«Report on Research and Development» (nr. EPC/ECFIN/01/777-EN
Final), Brussels, 22 January 2002, beschikbaar op http://ec.europa.eu/economy_finance/epc/epc_publications_en.htm.XNoot1Prof. P.J. Slot, Opinie inzake de voorgenomen splitsing van geïntegreerde
energiebedrijven en beperkte privatisering van netbeheerders, 8 september
2006; nummer Eur/fo/2006-052.XNoot2Zie paragrafen 13, 14 en 15 van de Opinie.XNoot3Zie paragrafen 11, 12, 14 en 15.XNoot1Paragraaf 16.XNoot2Paragraaf 17.XNoot3Paragraaf 18.XNoot4Paragrafen 20–30.XNoot5Paragraaf 32.XNoot6Paragraaf 44.XNoot7Paragrafen 34–36.XNoot1Paragrafen 37–42.XNoot2Paragraaf 43.XNoot3Paragraaf 45.XNoot4Memorie van Toelichting, paragraaf 7.2.; Nader Rapport, paragraaf 5;
Nota naar aanleiding van het Verslag, paragraaf 7.2. en de Memorie van
Antwoord paragraaf 8.XNoot5Zie in dit verband bijvoorbeeld Bull. EG 7/8–1991, blz. 29–30,
de Medeling van de Commissie betreffende bepaalde juridische aspecten van
intracommunautaire investeringen (PbEG van 19 juni 1997, C 220, blz.
18, eindnoot 1), de Mededeling van de Commissie inzake de Diensten van algemeen
belang in Europa, PbEG van 26 september 1996, C 281, blz. 5, paragraaf 16–17,
de Mededeling van de Commissie van 11 maart 1998 inzake de overheidsopdrachten
in de Europese Unie, COM (98)143, blz. 10, en de Mededeling van de Commissie
inzake Diensten van algemeen belang in Europa, PbEG C 17 van 19 januari
2001, blz. 8, paragraaf 21, punt 5 van het antwoord van de Commissie
van 20 februari 2003 op de parlementaire vraag E-0476/03 van Erik Meijer,
en Richtlijn 80/723/EEG van de Commissie van 25 juni 1980 betreffende
de doorzichtigheid in de financiële betrekkingen tussen lidstaten en
openbare bedrijven en de financiële doorzichtigheid binnen bepaalde ondernemingen,
tweede en derde considerans en richtlijn 2002/21/EG van het Europees Parlement
en de Raad van 7 maart 2002 inzake een gemeenschappelijk regelgevingskader
voor elektronische communicatienetwerken en -diensten (kaderrichtlijn), PbEG
van 24 april 2002, nr. L 108, blz. 33, considerans 11.XNoot1Zie ook hiervoor de tekst van de Memorie van Toelichting bij artikel IX.XNoot2Brief van 26 juni 2000, TK 1999–2000, 25 097, nr. 37,
blz. 2, paragraaf 2, tweede alinea.XNoot3In Nederland is er zelfs het recente voorbeeld van artikel 8.2a Wet Luchtvaart,
dat de minderheidsprivatisering van Schiphol mogelijk maakt onder randvoorwaarde
dat de overheid ten minste een meerderheid van het economisch en juridisch
belang in de exploitant van de luchthaven bezit.XNoot4Wel verzet het gemeenschapsrecht zich tegen bijzondere zeggenschapsstructuren,
gouden aandelen, etc. die de overheid bij een geheel of gedeeltelijke geprivatiseerde
onderneming een bevoorrechte status of zeggenschap bezorgen ten nadele van
de particuliere investeerder. Ook Dat volgt inderdaad uit de jurisprudentie
van het Hof inzake de gouden aandelen en inzake toestemmingsprocedures bij
de verkoop van grond, maar deze jurisprudentie is op enkel de mogelijkheid
of beperking van de privatisering tot een minderheid van de aandelen niet
negatief.XNoot1Artikel 10, lid 3, Elektriciteitswet 1998 en artikel 2, lid 2, Gaswet.XNoot2Zie voor een mooi voorbeeld van de maatstaf die het Hof hanteert: Arrest
HvJEG van 14 december 2004, Radlberger, zaak C-309/02, overwegingen 52–83.XNoot3Zie in dit verband mutatis mutandis het arrest
HvJEG van 16 maart 1999, Trummer Mayer, zaak C-222/97, overweging 30.XNoot1Dat op grond van dwingende redenen van algemeen niet-economisch belang
investeringsbeperkingen kunnen worden opgelegd of zelfs het actief zijn in
andere activiteiten kan worden verboden, kan bijvoorbeeld worden gevonden
in het arrest HvJEG van 3 februari 1993, Veronica, zak C-148/91, overwegingen
9–15.XNoot2Arrest Commissie/België, zaak C-503/99, overweging 48.XNoot3Arrest Alpine Investments, zaak C-384/93, overweging 50–53.XNoot4Arrest Omega Spielhallen, zaak C-36/02, overweging 37–38.XNoot5Zie paragraaf 2.2. van de memorie van toelichting en paragraaf 2.2.
van de Nota naar aanleiding van het verslag.XNoot1Energy Sector Inquiry – Draft Preliminary Report, Part 1; 16 februari
2006, blz. 4–6.XNoot2Energy Sector Inquiry – Draft Preliminary Report; 16 februari
2006, blz. 48, par. 146, en blz. 144, par. 449.XNoot3Groenboek «Een Europese strategie voor duurzame, concurrerende en
continu geleverde energie voor Europa», COM(2006)105 van 8 maart
2006, blz. 8, paragraaf (iv) en blz. 22. punt 1, vierde tiret.XNoot4Artikel 5, laatste zin, EG.XNoot1Zie met name de artikelen 8 tot en met 13 van de richtlijn. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20062007-30212-F.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl