Wijziging artikelen 139f en 441b Wetboek van Strafrecht (uitbreiding strafbaarstelling heimelijk cameratoezicht); Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27732, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

11-09-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

27732 nr. 5

10-09-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamALGEMEEN1. Doel en inhoud van het wetsvoorstel2. AdviezenARTIKELSGEWIJSArtikel I, onderdeel B (artikel 441b Wetboek van Strafrecht)a. Voorgestelde wijzigingen van artikel 441b SrWederrechtelijkb. Toelichting op enkele bestaande bestanddelen van artikel
441b SrNiet op duidelijke wijze kenbaar gemaaktMet een daartoe aangebracht technisch hulpmiddelc. Gevolgen voor de praktijkWebcamsTelevisieprogramma's en de verborgen camera («candid
camera»)Artikel I, onderdeel A (artikel 139f Wetboek van Strafrecht)a. Voorgestelde wijzigingen van artikel 139f Srb. Gevolgen voor de praktijkBeveiliging van de woonomgevingCamera's in pashokjesCameratoezicht op de werkvloerOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27732Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 52 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 732Wijziging van de artikelen 139f en 441b van het Wetboek van Strafrecht
(uitbreiding strafbaarstelling heimelijk cameratoezicht)nr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 10 september 2001Met belangstelling heb ik kennisgenomen van de reacties in het verslag
over het onderhavige wetsvoorstel. De vragen die de leden van de verschillende
fracties over het wetsvoorstel hebben gesteld geven de gelegenheid de voorgestelde
strafbaarstelling verder te verduidelijken. Het is daarbij verheugend te constateren
dat een meerderheid van de aan het woord zijnde fracties positief tegenover
het wetsvoorstel staat.In deze nota naar aanleiding van het verslag zullen, waar dit zinvol is,
vragen, gesteld door verschillende fracties doch die betrekking hebben op
hetzelfde onderwerp, gezamenlijk worden beantwoord.ALGEMEEN1. Doel en inhoud van het wetsvoorstelVan de zijde van de fracties van de PvdA en het CDA is de vraag gesteld
wanneer in de Tweede Kamer de eerder aangekondigde wijziging van de Gemeentewet
in verband met invoering van regels omtrent het gebruik van camera's ten behoeve
van het toezicht op openbare plaatsen kan worden tegemoet gezien. Thans zijn
de voorbereidingen met betrekking tot dit voorstel op ambtelijk niveau bijna
afgerond en zal het concept op korte termijn voor advies worden voorgelegd
aan onder meer het Korpsbeheerdersberaad, de Raad van Hoofdcommissarissen,
de VNG, het openbaar ministerie alsmede het College bescherming persoonsgegevens.
Het voornemen is erop gericht het voorstel komend najaar in de ministerraad
te brengen, waarna het voor advies aan de Raad van State kan worden voorgelegd.
Naar verwachting zal het voorstel dan eind van dit jaar of begin 2002 bij
de Tweede Kamer kunnen worden ingediend.De leden van de PvdA-fractie vroegen of het aangekondigde wetsvoorstel
niet zo verwant is aan het onderhavige dat het in samenhang moet worden bezien.
Dat laatste acht ik niet het geval. Tussen het nog in te dienen wetsvoorstel
en het onderhavige zit een zekere verwantschap aangezien beide betrekking
hebben op cameratoezicht. Deze verwantschap is echter niet zodanig dat het
ene wetsvoorstel niet goed zonder het andere zou kunnen worden beoordeeld.
De voorstellen hebben elk een verschillende doelstelling. Door
middel van het onderhavige wetsvoorstel wordt een bestaande strafbaarstelling
aangepast met het doel een belangrijke norm voor cameratoezicht, namelijk
dat dit kenbaar moet zijn voor de burger, vast te leggen in de wet. Het nog
in te dienen wetsvoorstel van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
(BZK) heeft een ander doel. Het ziet op de regulering van cameratoezicht door
gemeenten in het kader van de handhaving van de openbare orde en het lokaal
veiligheidsbeleid en zal bijvoorbeeld regels behelzen betreffende de besluitvormingsprocedure.De leden van de PvdA-fractie stelden tevens de vraag waarom artikel 139f
Wetboek van Strafrecht (Sr) meer in lijn moet worden gebracht met artikel
441b Sr.Er zijn drie redenen waarom aanpassing van artikel 139f Sr, in het licht
van de voorgestelde wijziging van artikel 441b Sr, wordt voorgesteld. Ten
eerste is aanpassing noodzakelijk om te waarborgen dat de burger niet alleen
bescherming geniet tegen heimelijk cameratoezicht op openbare plaatsen (ingevolge
het voorgestelde artikel 441b Sr) of in woningen en andere niet voor het publiek
toegankelijke gebouwen (ingevolge het huidige artikel 139f Sr), maar ook op
andere niet voor het publiek toegankelijke plaatsen, zoals tuinen, erven,
besloten parkeerterreinen etc. Ten tweede wordt aanpassing van artikel 139f
Sr voorgesteld om te voorkomen dat de burger ingevolge het voorgestelde artikel
441b Sr een betere bescherming zou genieten tegen heimelijk gebruik van camera's
op voor het publiek toegankelijke plaatsen dan in woningen of andere niet
voor het publiek toegankelijke plaatsen. Dit onwenselijke gevolg zou plaatsvinden
wanneer de woorden «waardoor diens rechtmatig belang kan worden geschaad»
in de delictsomschrijving van artikel 139f Sr zouden blijven staan. Deze woorden
brengen immers met zich mee dat het heimelijk vervaardigen van een afbeelding
van een persoon in een woning of op een andere niet voor het publiek toegankelijke
plaats alleen dan een strafbaar feit oplevert wanneer de afgebeelde persoon
schade zou kunnen ondervinden door de afbeelding. Of daarvan sprake is hangt
onder andere af van der aard van de afbeelding. Dit strookt niet meer met
de huidige opvattingen omtrent de bescherming van de persoonlijke levenssfeer.
Immers ongeacht de aard van de afbeelding moet het met een daartoe aangebracht
technische hulpmiddel heimelijk vervaardigen van een afbeelding van een persoon
op een voor het publiek toegankelijke plaats als strafwaardig worden aangemerkt.
Datzelfde dient ook, of misschien wel in versterkte mate, te gelden voor woningen
en andere niet voor het publiek toegankelijke plaatsen.Ten derde wordt aanpassing van artikel 139f Sr voorgesteld vanwege de
verwantschap van dit artikel met artikel 441b Sr. Beide artikelen behelzen
in beginsel dezelfde regeling, waarbij artikel 441b Sr kort gezegd betrekking
heeft op openbare plaatsen en artikel 139f op besloten plaatsen. Het ligt
in de rede de terminologie van twee zo verwante artikelen op elkaar af te
stemmen. Een en ander kan een eenduidige interpretatie van de genoemde artikelen
ten goede komen.De leden van de PvdA-fractie vroegen of is overwogen de strafmaat te herzien.Er is geen aanleiding geweest de desbetreffende strafmaxima te herzien.
In het kader van het in voorbereiding zijnde wetsvoorstel met betrekking tot
de wettelijke strafmaxima is in veel breder verband onderzocht of er inconsistenties
bestaan tussen de verschillende strafmaxima in het Wetboek van Strafrecht
en of er andere redenen bestaan bepaalde strafmaxima aan te passen. Dit onderzoek
heeft niet geleid tot een voorstel voor aanpassing van de strafmaxima die
gelden voor de artikelen 139f en 441b Sr. Deze kunnen naar mijn mening als
passend worden aangemerkt. De leden van de fractie van het CDA vroegen naar het aantal gemeenten
dat inmiddels toestemming heeft verleend voor cameratoezicht en hoe de ervaringen
hiermee tot op heden zijn.Bij het College bescherming persoonsgegevens (voorheen: de Registratiekamer)
hebben op dit moment ongeveer 50 gemeenten een reglement betreffende cameratoezicht
gemeld. Deze reglementen zijn in meerderheid opgesteld op basis van de Wet
persoonsregistraties. Daarnaast zijn enkele reglementen gebaseerd op de Wet
politieregisters. Volgens recent onderzoek zou in 16% van de gemeenten cameratoezicht
worden toegepast. Dat zou het aantal gemeenten op ongeveer 80 brengen. De
ervaringen die door de gemeenten zijn opgedaan met cameratoezicht zijn beschreven
in het rapport «Focus op veiligheid. Lessen en ervaringen van negen
Nederlandse gemeenten», dat op 26 oktober 2000 aan de Tweede Kamer
is aangeboden. Dit rapport betreft een onderzoek naar de toepassing van cameratoezicht
in het publieke domein.De leden van de fracties van het CDA en D66 vroegen waarom de indiening
van dit wetsvoorstel enige tijd op zich heeft laten wachten.Inderdaad is reeds in de notitie Cameratoezicht door mijn ambtsvoorgangster
het voornemen aangekondigd een wetsvoorstel van onderhavige strekking voor
te bereiden. Dit voornemen heb ik in het algemeen overleg over cameratoezicht
met de vaste commissies voor Justitie en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
op 1 september 1999 bevestigd. Vervolgens is onderzocht op welke punten
de beide strafbepalingen aanpassing behoeven en welke gevolgen die aanpassing
voor de praktijk heeft. Dat laatste is van belang omdat cameratoezicht inmiddels
in toenemende mate en in diverse geledingen in onze samenleving wordt toegepast.
Daarnaast heeft tijdens de voorbereiding van dit wetsvoorstel geregeld overleg
plaatsgevonden met het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
teneinde waar nodig een goede afstemming te waarborgen tussen het onderhavige
wetsvoorstel en het reeds genoemde wetsvoorstel tot wijziging van de Gemeentewet.Door de leden van de GroenLinks-fractie werd gevraagd of het niet gewenst
is – naast de voorgestelde uitbreiding van de strafbaarstelling van
het heimelijk vervaardigen van de beeldopnamen – tevens een uitbreiding
van de strafbaarstelling voor het heimelijk maken van geluidsopnamen voor
te stellen.De gedachte dat het heimelijk vervaardigen van geluidsopnamen, voorzover
die opnamen gesprekken van personen bevatten, een inbreuk op de persoonlijke
levenssfeer kan opleveren en daarom onwenselijk kan zijn, wordt door mij onderschreven.
Voor strafbaarstelling hiervan is echter geen wetswijziging nodig. Het huidige
artikel 139a Sr stelt namelijk reeds strafbaar het met een technisch hulpmiddel
heimelijk afluisteren of opnemen van een gesprek dat plaatsvindt in een woning,
besloten lokaal of erf. Het heimelijk afluisteren of opnemen van gesprekken
op andere plaatsen dan in een woning, besloten lokaal of erf – dus op
voor het publiek toegankelijke plaatsen – is ingevolge artikel 139b
Sr strafbaar gesteld. Deze strafbaarstelling is, anders dan de strafbaarstelling
met betrekking tot het vervaardigen van afbeeldingen van een persoon op voor
het publiek toegankelijke plaatsen, niet beperkt tot winkels of horecagelegenheden.
Uitbreiding van de reikwijdte, zoals dat wordt voorgesteld met betrekking
tot artikel 441b Sr, is dan ook voor geluidsopnamen niet nodig.De leden van de PvdA-fractie vroegen naar de praktische toepassing van
het huidige artikel 441b Sr. Door de leden van de fractie van de SP werd gevraagd
naar een toelichting op de handhaving van de voorgestelde uitgebreide strafbepaling. In de afgelopen jaren (vanaf 1996 tot heden) heeft het openbaar ministerie
15 zaken behandeld wegens overtreding van artikel 139f Sr en geen enkele zaak
betreffende artikel 441b Sr. Tot dusver gaat het derhalve bij de handhaving
van deze artikelen niet om grote aantallen zaken. De verwachting is dat de
voorgestelde wijziging van deze artikelen niet tot een significante stijging
van het aantal zaken zal leiden. Het uitgangspunt dat cameratoezicht op een
voor de burger kenbare wijze dient te worden toegepast is namelijk niet nieuw.
Dit uitgangspunt vormt sinds enige jaren onderdeel van het beleid dat door
het kabinet en door het College bescherming persoonsgegevens wordt uitgedragen
(zie notitie Cameratoezicht onderscheidenlijk het rapport «In beeld
gebracht»). Het kenbaar maken van cameratoezicht is ook in het belang
van degenen die dit toepassen. Van die boodschap gaat immers ook een preventieve
werking uit. Door middel van voorlichting zal het publiek over de wetswijziging
nader worden geïnformeerd. Indien de politie uit eigen waarneming, dan
wel op grond van meldingen of aangiften van burgers, niettemin kennis krijgt
van overtreding van artikel 441b of 139f Sr zal proces-verbaal worden
opgemaakt dat ter vervolging wordt gezonden aan het openbaar ministerie.Voorts vroegen de leden van de SP-fractie of er een meldplicht komt voor
diegenen die cameratoezicht toepassen of van plan zijn dit te gaan doen.De Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp) kent thans reeds een meldplicht
voor bepaalde vormen van cameratoezicht. De Wbp is van toepassing op de geheel
of gedeeltelijk geautomatiseerde verwerking van persoonsgegevens, alsmede
de niet geautomatiseerde verwerking van persoonsgegevens die in een bestand
zijn opgenomen of die bestemd zijn om daarin te worden opgenomen. Op grond
van artikel 27 van de Wbp moeten dergelijke verwerkingen gemeld worden bij
het College bescherming persoongegevens of bij de functionaris voor de gegevensbescherming
van het desbetreffende bedrijf of de desbetreffende instantie. Cameratoezicht
kan onder omstandigheden worden aangemerkt als een verwerking van persoonsgegevens
in de zin van de Wbp. Dit is het geval wanneer beelden worden vastgelegd en
toegankelijk zijn voor latere raadpleging. Hiervan is in ieder geval sprake
bij digitaal vastgelegde beelden. Zijn de beelden analoog vastgelegd dan is
de Wbp uitsluitend van toepassing indien deze beelden later volgens bepaalde
criteria toegankelijk zijn. Dat is bijvoorbeeld het geval indien men aan de
hand van een naam een beeld kan terugvinden, of aan de hand van een beeld
een daarop gelijkend beeld. In de bovengenoemde gevallen geldt dus op grond
van de Wbp een meldplicht. Voor de vormen van cameratoezicht die niet onder
de reikwijdte van de Wbp vallen, zal geen afzonderlijke meldplicht in het
leven worden geroepen. Wel geldt uiteraard ook voor deze vormen van cameratoezicht
dat de aanwezigheid van de daarbij gebruikte camera's voor de burger op duidelijke
wijze kenbaar moet zijn gemaakt.2. AdviezenDe leden van de fracties van de PvdA en D66 vroegen de regering toe te
lichten waarom oorspronkelijk werd beoogd de reikwijdte van artikel 441 Sr
te beperken tot het heimelijk vastleggen van afbeeldingen en wat tot het gewijzigde
inzicht heeft geleid.De reden dat in eerste instantie werd voorgesteld alleen het vastleggen
van afbeeldingen van personen op voor het publiek toegankelijke plaatsen onder
de strafbaarstelling te laten vallen is de volgende. Het heimelijk vastleggen
van afbeeldingen van een persoon kan over het algemeen worden aangemerkt als
een handeling die een groter risico op aantasting van de persoonlijke levenssfeer
met zich meebrengt dan het enkele waarnemen van een persoon zonder dat van
hem beelden worden vastgelegd. Het vastleggen van afbeeldingen geeft immers
de mogelijkheid die beelden te bewaren, vermenigvuldigen, openbaren
of aan derden te verstrekken. Uitgangspunt voor dit wetsvoorstel, zoals neergelegd
in de notitie Cameratoezicht, was dat strafbaarstelling zich diende te beperken
tot die gedragingen die evident een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer
(kunnen) maken. Daarom werd in eerste instantie gekozen de strafbaarstelling
te beperken tot het heimelijk vastleggen van afbeeldingen van personen.De over het wetsvoorstel uitgebrachte adviezen en het voortschrijdend
inzicht in de technologische ontwikkelingen, in het bijzonder betreffende
internet, hebben uiteindelijk tot een heroverweging van het wetsvoorstel op
dit punt geleid. In drie van de vijf uitgebrachte adviezen (NVvR, NOvA, toenmalige
Registratiekamer) werd geadviseerd zowel het vastleggen van afbeeldingen van
personen als het waarnemen van personen met een technisch hulpmiddel onder
de strafbaarstelling te laten vallen. Daarbij werd als reden aangegeven dat
ook het heimelijk waarnemen van een persoon met een technisch hulpmiddel,
zonder dat beelden op een gegevensdrager worden vastgelegd, onder omstandigheden
een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer kan maken. Daarnaast hebben de
mogelijkheden van internet een rol gespeeld bij de overwegingen. Via internet
is het namelijk mogelijk geworden om op betrekkelijk eenvoudige wijze beelden,
zonder dat deze eerst op een gegevensdrager worden vastgelegd, openbaar te
maken en te verspreiden. Dit bracht de wens met zich mee niet alleen het vastleggen
van afbeeldingen, maar ook het waarnemen van afbeeldingen zonder dat deze
worden vastgelegd, onder de reikwijdte van artikel 441b Sr te brengen.ARTIKELSGEWIJSArtikel I, onderdeel B (artikel 441b Wetboek van Strafrecht)De leden van de PvdA-fractie vroegen of een grove schatting kan worden
gemaakt van het aantal camera's dat op voor het publiek toegankelijk plaatsen
wordt gebruikt.Deze vraag is moeilijk te beantwoorden. Zoals hierboven reeds is opgemerkt
bestaat enig inzicht in het aantal gemeenten dat gebruik maakt van cameratoezicht.
Het aantal camera's dat per gemeente wordt ingezet is echter verschillend.
Daarnaast wordt in de private sector gebruik gemaakt van camera's ten behoeve
van de beveiliging. Te denken valt aan winkels, banken, kantoorpanden, voetbalstadions,
stations, het openbaar vervoer, discotheken en andere uitgaansgelegenheden,
parkeergarages, vliegvelden en dergelijke. Om hoeveel bedrijven en instellingen
het hier gaat is moeilijk te zeggen. Bovendien is het aantal camera's dat
per bedrijf of instelling wordt gebruikt zeer verschillend. Zo zal een kleine
sigarenwinkel wellicht één camera achter de toonbank hebben
geplaatst tegen overvallers, terwijl in een groot stadion misschien wel enige
tientallen camera's zijn geplaatst.Voorts werd door de leden van de PvdA-fractie gevraagd of in de Gemeentewet
geregeld gaat worden dat de burgemeester een camera kan laten verwijderen
wanneer in strijd met artikel 441b Sr wordt gehandeld. Ook werd gevraagd hoe
de suggestie voor een dergelijke bestuurlijke bevoegdheid wordt beoordeeld.In de Gemeentewet zal geen bevoegdheid voor de burgemeester worden opgenomen
om een camera waarmee in strijd met artikel 441 Sr wordt gehandeld te verwijderen.
Ik acht zulks ook niet nodig. Artikel 441b Sr behelst een strafrechtelijke
norm ten aanzien waarvan het Wetboek van Strafvordering bevoegdheden toekent
om deze te handhaven. Wanneer overtreding van artikel 441b Sr wordt geconstateerd
kan de politie, onder gezag van het openbaar ministerie, de camera in beslag
nemen. Ook kan de rechter als bijkomende straf de camera waarmee
het strafbare feit is gepleegd verbeurdverklaren. Het creëren van een
extra bestuurlijke bevoegdheid is dan ook niet aan de orde.a. Voorgestelde wijzigingen van artikel 441b SrWederrechtelijkDoor de leden van PvdA-fractie en de GroenLinks-fractie werd de regering
gevraagd een nadere toelichting te geven op de toevoeging van het bestanddeel
«wederrechtelijk» in het voorgestelde artikel 441b Sr.Het bestanddeel wederrechtelijk is opgenomen in de delictsomschrijving
met het oog op de voorgestelde uitbreiding van de reikwijdte van artikel 441b
Sr. Waar nu alleen het heimelijk met een daartoe aangebracht technisch hulpmiddel
vervaardigen van een afbeelding van een persoon strafbaar is wanneer dit in
een winkel of horecagelegenheid gebeurt, wordt dit straks strafbaar –
indien dit wetsvoorstel tot wordt verheven en in werking treedt – op alle voor het publiek toegankelijke plaatsen. Deze niet
onaanzienlijke uitbreiding van de reikwijdte brengt de noodzaak met zich mee
het bestanddeel wederrechtelijk in de delictsomschrijving op te nemen. Zonder
dit bestanddeel zou de delictsomschrijving een te ruim bereik krijgen (zie
ook De Hullu, Materieel strafrecht. Over algemene leerstukken van strafrechtelijke
aansprakelijkheid naar Nederlands recht, 2000, blz. 179). Het is de bedoeling
dat artikel 441b Sr alleen ziet op die gevallen waarin wederrechtelijk is
gehandeld, dat wil zeggen zonder daartoe gerechtigd te zijn.Bij het opstellen van het wetsvoorstel is hierbij in het bijzonder aan
twee situaties gedacht: het bevoegd gebruik van verborgen camera's voor de
opsporing of nationale veiligheid en het gebruik van een verborgen camera
door journalisten in het kader van het recht op vrije nieuwsgaring. Hiermee
is echter niet bedoeld een limitatieve opsomming te geven van situaties waarin
de wederrechtelijkheid van het vervaardigen van afbeeldingen ontbreekt. Afhankelijk
van de omstandigheden in een concreet geval kan de rechter tot het oordeel
komen dat de wederrechtelijkheid ontbreekt.In antwoord op de vragen van de leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks
over het gebruik van verborgen camera's door de politie en het bestanddeel
wederrechtelijk kan het volgende worden opgemerkt. De politie mag onder omstandigheden
ten behoeve van haar taakuitvoering gebruik maken van verborgen camera's.
Als grondslag daarvoor kunnen enerzijds expliciete bevoegdheden en anderzijds
algemene, taakstellende bevoegdheden worden onderscheiden. De expliciete bevoegdheden
zijn neergelegd in de artikelen 126g en 126o van het Wetboek van Strafvordering
(Sv). Deze artikelen zijn van toepassing indien sprake is van stelselmatige
observatie. Wanneer de politie gebruik maakt van een dergelijke expliciete
bevoegdheid zal in beginsel nooit tevens sprake kunnen zijn van het plegen
van een strafbaar feit. In andere gevallen, waarin de politie ten behoeve
van zijn taakuitvoering gebruik maakt van een verborgen camera, maar dit gebruik
niet is aan te merken als stelselmatige observatie, kunnen de taakstellende
artikelen 2 van de Politiewet 1993 en 141 Sv als grondslag dienen. Door het
opnemen van het bestanddeel wederrechtelijk wordt buiten twijfel gesteld dat
ook in deze gevallen, waarin dus geen expliciete grondslag, maar een meer
algemeen geformuleerde grondslag bestaat, artikel 441b Sr buiten toepassing
dient te blijven. Maakt de politie gebruik van een verborgen camera's waarvoor
noch in de expliciete bevoegdheden, noch in de taakstellende bevoegdheden
een rechtmatige grondslag kan worden gevonden, dan moet een dergelijke gedraging
in beginsel als wederrechtelijk worden aangemerkt. In het kader van het recht op vrije nieuwsgaring en het bestanddeel wederrechtelijk
vroegen de leden van de PvdA-fractie waarom het noodzakelijk is het bestanddeel
wederrechtelijk op te nemen. De rechter kan toch nu ook al toetsen aan de
drie criteria ontleend aan het civiele recht, zo vroegen deze leden.Opnemen van het bestanddeel wederrechtelijk is noodzakelijk omdat, zoals
hierboven al aangegeven, zonder dit bestanddeel de reikwijdte van de delictsomschrijving
te ruim zou zijn. Er zijn immers gedragingen die voldoen aan de delictsomschrijving
maar die niet wederrechtelijk worden geacht. Dit is bijvoorbeeld het geval
wanneer op rechtmatige wijze gebruik is gemaakt van het recht op vrije nieuwsgaring.
Alleen wanneer wederrechtelijk expliciet als bestanddeel is opgenomen in de
delictsomschrijving kan dergelijk, niet strafwaardig gedrag worden uitgesloten
van strafbaarheid. Ontbreekt het bestanddeel wederrechtelijk in de delictsomschrijving
dan is – met uitzondering van eventueel toepasselijke strafuitsluitingsgronden –
ieder gedrag dat voldoet aan de delictsomschrijving in beginsel wederrechtelijk
en dus strafbaar (zie ook Hazewinkel-Suringa/Remmelink, Inleiding tot de studie
van het Nederlandse strafrecht, vijftiende druk, blz. 250).De leden van de fractie van GroenLinks vroegen op welke wijze burgers
die met een verborgen camera informatie verzamelen vooraf kunnen inschatten
of zij al dan niet een beroep kunnen doen op het recht op vrije nieuwsgaring
en of zij derhalve al dan niet wederrechtelijk hebben gehandeld.Of in een concreet geval met succes een beroep kan worden gedaan op het
recht op vrije nieuwsgaring is vooraf niet exact aan te geven. Wel kan een
zekere mate van houvast worden ontleend aan de drie criteria zoals in de memorie
van toelichting omschreven (blz. 6). De journalist kan zich de volgende drie
vragen stellen. Is het onderwerp van berichtgeving van zodanig belang dat
dit het gebruik van een verborgen camera rechtvaardigt? Staan er geen andere
(rechtmatige) mogelijkheden tot de beschikking om de noodzakelijke inlichtingen
te vergaren dan het vervaardigen van beelden met een verborgen camera? En
is getracht de verborgen camera zodanig toe te passen dat de aard en mate
van inbreuk op de persoonlijke levenssfeer zo gering mogelijk is? Indien deze
drie vragen bevestigend worden beantwoord dan is de kans groot dat het gebruik
van de verborgen camera in het kader van het recht op vrije nieuwsgaring als
rechtmatig wordt geoordeeld, waardoor het wederrechtelijk karakter van de
handeling komt te ontvallen. Maar het uiteindelijk oordeel blijft voorbehouden
aan de rechter in het concrete geval.De leden van de D66-fractie stelden tenslotte de vraag wanneer de rechterlijke
afweging met het oog op het recht op vrije nieuwsgaring in een concreet geval
plaatsvindt. Is dat vóór of na uitzending van de desbetreffende
beelden, zo vroegen deze leden.Beide door de leden van de D66-fractie genoemde opties zijn mogelijk.
De toetsing of in een concrete casus het bestanddeel wederrechtelijk ontbreekt
omdat gebruik is gemaakt van het recht op vrije nieuwsgaring heeft namelijk
betrekking op het vervaardigen van de afbeeldingen
en niet op het openbaren daarvan. Dit betekent
dat voorafgaande aan eventuele uitzending een rechterlijk oordeel hierover
al zou kunnen worden gegeven. Niettemin is het ook mogelijk dat na uitzending
van de beelden een rechter hierover uitspraak doet. Op welk moment in een
concrete casus de zaak aan de rechter wordt voorgelegd hangt af van de omstandigheden
van het geval, zoals het moment waarop de politie op de hoogte raakt van overtreding
van artikel 441b Sr en vervolging terzake door het openbaar ministerie wordt
ingesteld. b. Toelichting op enkele bestaande bestanddelen van artikel
441b SrNiet op duidelijke wijze kenbaar gemaaktDoor de leden van de fracties van GroenLinks, PvdA, D66 en CDA werden
enkele vragen gesteld over de wijze waarop de aanwezigheid van een technisch
hulpmiddel kenbaar moet worden gemaakt. Zo vroegen de leden van de fractie
van GroenLinks welke eisen worden gesteld aan de duidelijke wijze waarop de
aanwezigheid van een technisch hulpmiddel kenbaar moet worden gemaakt. Door
de leden van de PvdA-fractie werd de vraag gesteld waarom kan worden volstaan
met het plaatsen van een camera goed in het zicht. En waarom niet, net zoals
de leden van de D66-fractie suggereerden, een wettelijke verplichting wordt
opgenomen dat cameratoezicht steeds door middel van een mededeling (op een
bord) wordt aangegeven. Ook vroegen de leden van de PvdA-fractie waaruit volgt
dat niet met een eenmalige mededeling in een dagblad kan worden volstaan.
De leden van het CDA vroegen tenslotte in dit verband naar de reden dat wordt
voorgesteld de kwalificatie «op duidelijke wijze» voor het bestanddeel
«kenbaar maken» te handhaven.Het kenbaarheidsvereiste vormt de kern van dit wetsvoorstel. Cameratoezicht
mag, zolang de aanwezigheid van de daartoe aangebrachte camera's maar op duidelijke
wijze kenbaar is gemaakt aan de burger. Wanneer de aanwezigheid van de camera's
niet op duidelijke wijze is kenbaar gemaakt en met die camera's afbeeldingen
van personen worden vervaardigd, zal in beginsel sprake zijn van een strafbaar
feit ingevolge artikel 441b Sr.Voor de wijze waarop de aanwezigheid van het technische hulpmiddel, de
camera, kenbaar moet worden gemaakt gelden geen vastomlijnde criteria. Wel
geldt als algemeen geformuleerd vereiste dat de aanwezigheid «op duidelijke
wijze» kenbaar moet worden gemaakt. De kwalificatie «op duidelijke
wijze» brengt met zich mee dat het voor de burger betrekkelijk eenvoudig
moet zijn zich van de eventuele aanwezigheid van camera's te vergewissen.
Dit betekent dat in ieder geval steeds ter plaatse de aanwezigheid van het
technisch hulpmiddel kenbaar moet zijn gemaakt. Aan deze eis kan zeer wel
zijn voldaan wanneer de camera goed zichtbaar is aangebracht. Dit vloeit naar
analogie voort uit artikel 139a Sr. In het kader van dit artikel, dat betrekking
heeft op het heimelijk met een technisch hulpmiddel afluisteren of opnemen
van gesprekken, is bepaald dat een technisch hulpmiddel kan worden aangemerkt
als «niet heimelijk aanwezig» indien sprake is van goede zichtbaarheid
(Noyon-Langemeijer-Remmelink, Het Wetboek van Strafrecht, art. 139a, aant.
8). Met het plaatsen van een (eenmalige) mededeling in een dagblad wordt naar
mijn oordeel echter niet aan dit vereiste voldaan. Hoewel nog zou kunnen worden
betoogd dat op dergelijke wijze de aanwezigheid van het technische hulpmiddel
kenbaar is gemaakt, ontbeert dit mijns inziens de kwalificatie «op duidelijke
wijze». Immers, alle passanten ter plaatse die niet toevallig het bericht
in het dagblad hebben gelezen (zoals bijvoorbeeld toeristen), zijn niet op
de hoogte van de aanwezige camera's. Gelet op het bovenstaande vervult het
bestanddeel «op duidelijke wijze» een belangrijke rol in de delictsomschrijving
en is er dan ook geen aanleiding deze uit de delictsomschrijving te schrappen.Uiteraard kan het plaatsen van een bord met daarop een duidelijke mededeling
een goede manier zijn om de aanwezigheid van camera's kenbaar te maken, maar
het opnemen van een verplichting dat de aanwezigheid steeds op déze
wijze kenbaar moet worden gemaakt acht ik minder wenselijk. Het is immers
niet uitgesloten dat onder omstandigheden het goed zichtbaar plaatsen van
camera's of bijvoorbeeld van een monitor een betere manier is om de aanwezigheid
van het technische hulpmiddel kenbaar te maken, dan het plaatsen
van een bord. Ik acht het voor de praktijk dan ook nuttig dat hierin een zekere
mate van flexibiliteit blijft bestaan, al naar gelang de omstandigheden van
het geval.Met een daartoe aangebracht technisch hulpmiddelDoor enkele fracties werden vragen gesteld over het bestanddeel «met
een daartoe aangebracht technisch hulpmiddel».Met de woorden «daartoe aangebracht» wordt de strafbaarstelling
van artikel 441b Sr beperkt tot die handelingen waarbij de persoon die een
afbeelding vervaardigt het opzet had een afbeelding van een persoon te vervaardigen.
Indien een camera niet is aangebracht met het oogmerk een afbeelding van een
persoon te maken, maar toevalligerwijs en onbedoeld met die camera toch een
persoon in beeld wordt gebracht, dan ontbreekt bij degene die deze afbeelding
heeft gemaakt het opzet op het heimelijk vervaardigen van een afbeelding van
een persoon. In de woorden «daartoe aangebracht» ligt dus het
opzet, dat vereist is voor strafrechtelijke aansprakelijkheid, besloten.De leden van de PvdA-fractie vroegen of het niet voor de zekerheid en
duidelijkheid beter zou zijn wanneer camera's die weliswaar niet zijn aangebracht
met het oogmerk afbeeldingen van personen te maken, maar waarmee wel personen
in beeld kunnen worden gebracht, zoals fietsers en voetgangers door sommige
«verkeerscamera's», kenbaar moeten worden gemaakt.In antwoord hierop zij opgemerkt dat de meeste verkeerscamera's camera's
zijn die verkeersovertredingen van motorrijtuigen registreren. Dergelijke
camera's vervaardigen alleen een afbeelding van het motorrijtuig op het moment
dat door bepaalde meetapparatuur een overtreding wordt geconstateerd. Bijvoorbeeld
wanneer de maximumsnelheid wordt overschreden of wanneer door rood licht wordt
gereden. Dergelijke camera's maken dus niet doorlopend beeldopnamen. Dit betekent
dat de kans dat door dergelijke camera's fietsers of voetgangers worden afgebeeld
zeer gering is. De andere soort verkeerscamera's, waarmee toezicht wordt gehouden
op de doorstroming van het verkeer, zijn over het algemeen langs de snelweg
geplaatst, waar zich geen voetgangers en fietsers bevinden. Ook hierbij is
de kans dat een afbeelding van een voetganger of fietser wordt vastgelegd
zeer klein. Wanneer desondanks met een dergelijke camera een afbeelding van
een persoon wordt vervaardigd, is de vraag, in het kader van het onderhavige
wetsvoorstel, of dit een strafbaar feit oplevert. Deze vraag moet ontkennend worden
beantwoord. Zoals hierboven is opgemerkt is voor toepassing van artikel 441b
Sr bepalend of bij degene die de afbeelding maakte het opzet bestond om van
een persoon een afbeelding te vervaardigen. In bovengenoemde casus ontbreekt
dit opzet. De camera was immers met een geheel ander doel aangebracht dan
een afbeelding van een persoon te vervaardigen.De leden van de VVD-fractie stelden een soortgelijke vraag. Zij vroegen
hoe omgegaan moet worden met een webcam die niet is aangebracht met het oogmerk
personen in beeld te brengen, dus niet als «daartoe aangebracht»
kan worden aangemerkt, maar waarmee toch personen herkenbaar in beeld gebracht
kunnen worden gebracht.Ook hiervoor geldt het bovengenoemde uitgangspunt dat wanneer het technische
hulpmiddel niet is aangebracht met het oogmerk afbeeldingen van personen te
vervaardigen, het opzet ontbreekt en dus geen sprake is van overtreding van
artikel 441b Sr. Hierbij moet echter wel de volgende nuancering worden aangebracht.
Wanneer de webcam zodanig is aangebracht dat personen stelselmatig herkenbaar
in beeld worden gebracht, kan moeilijk worden volgehouden dat de camera was
aangebracht met een ander oogmerk dan afbeeldingen van personen te vervaardigen.
Uit de objectieve omstandigheid dat de webcam op dergelijke wijze
is aangebracht kan derhalve het opzet worden afgeleid.Door de leden van de D66-fractie werd gevraagd of, naast de camera's die
worden gebruikt voor het vaststellen van verkeersovertredingen en voor verkeerstoezicht,
er nog andere voorbeelden zijn van camera's die niet zijn opgesteld met het
oogmerk afbeeldingen van personen te maken.Hoewel dergelijke camera's niet op een voor een ieder toegankelijke plaats
zijn aangebracht, worden camera's ook wel gebruikt om op afstand toezicht
te houden op bijvoorbeeld de werking van een technische installatie (bijv.
in kerncentrales). Daarnaast is het niet uitgesloten dat nog andere toepassingen
van camera's bestaan die niet tot doel hebben personen in beeld te brengen.Voorts vroegen deze leden naar de rol die het beeldmateriaal van dergelijke
camera's kan spelen als er toevalligerwijs toch strafbare feiten op te zien
zijn.Beelden die zijn gemaakt met behulp van toezichts- of beveiligingscamera's
kunnen bijdragen aan de opsporing van strafbare feiten. Die beelden kunnen
worden overgedragen aan de politie en de rechter kan ze eventueel als wettig
bewijsmiddel (eigen waarneming) aanwenden voor het bewijs. Ook beelden die
zijn vastgelegd door een camera die niet is aangebracht met het oogmerk afbeeldingen
van personen te vervaardigen kunnen in een strafzaak worden gebruikt.De leden van de fractie van D66 gaven aan in te stemmen met de door de
regering gevolgde redenering dat het openlijk vervaardigen van beelden met
een handcamera, een camera die dus niet als «daartoe aangebracht»
kan worden aangemerkt, bijvoorbeeld door een toerist, niet onder de strafbaarstelling
valt. Wel merkten zij op dat zij het op voorhand niet strafbaar stellen van
het gebruik van een handcamera om heimelijk toezicht te houden te ver vinden
gaan. Een handcamera hoeft toch niet per definitie te zijn «aangebracht»
om er heimelijk en dus strafbaar toezicht mee te bedrijven, zo vroegen deze
leden.Onder omstandigheden kan de handcamera ook als «daartoe aangebracht»
in de zin van artikel 441b Sr worden aangemerkt. Indien dat het geval is,
kan het vervaardigen van een afbeelding van een persoon met een dergelijke
camera als een strafbaar feit worden aangemerkt. Artikel 441b Sr is echter
primair tot stand gekomen met het oog op de meer structurele vormen van cameratoezicht.
Bijvoorbeeld camera's die zijn aangebracht in winkels tegen diefstal. Dergelijke
camera's zijn meestal in de letterlijke zin van het woord «aangebracht»
op een muur of aan het plafond. Terecht echter merken de leden van de D66-fractie
op dat dit niet de enige vorm van camera's zijn die onder de strafbaarstelling
van artikel 441b Sr kunnen vallen. Wanneer een extra handeling is verricht
met de handcamera waardoor diens aanwezigheid niet meer duidelijk kenbaar
is – deze is bijvoorbeeld verstopt in een voorwerp of voertuig –
dan is ook sprake van een «daartoe aangebracht technisch hulpmiddel».
Ook in dat geval kan het vervaardigen van een afbeelding van een persoon een
strafbaar feit opleveren. Is echter niets extra ondernomen met de handcamera
en wordt deze gewoon door een persoon uit de hand bediend dan is artikel 441b
Sr niet van toepassing.Ook de leden van de fractie van GroenLinks vroegen een nadere toelichting
op de woorden «met een daartoe aangebracht technisch hulpmiddel».
Komt de uitleg van deze woorden, namelijk dat zij een enigszins permanente
installatie veronderstellen, nog steeds tegemoet aan de bedoeling van de regering,
zo vroegen deze leden. Is een permanente installatie altijd nodig voor toepassing
van artikel 441b Sr?Het onderhavige wetsvoorstel is primair tot stand gekomen tegen de achtergrond
van het (toenemende) gebruik van camera's ten behoeve van toezicht
en beveiliging. Gebruik van dergelijke camera's waarmee afbeeldingen van personen
worden vervaardigd is toegestaan, mits kenbaar voor de burger. Deze toezichts-
of beveiligingscamera's worden doorgaans voor langere tijd geïnstalleerd
en kunnen dan ook als een«enigszins permanente installatie» worden
aangemerkt. Dit soort camera's worden bijvoorbeeld gebruikt om een winkel,
kantoorpand of het openbaar vervoer te beveiligen of om toezicht te houden
in een uitgaansgebied. Ze vallen zonder meer onder de definitie van een«daartoe
aangebracht technisch hulpmiddel». De uitleg dat hieronder in beginsel
een enigszins permanente installatie wordt verstaan voldoet dus nog steeds.
Maar, zoals de leden van de GroenLinks-fractie terecht opmerkten, behoeft
voor toepassing van artikel 441b Sr niet in alle gevallen sprake te zijn van
een permanente installatie. Onder omstandigheden kan onder een «daartoe
aangebracht technisch hulpmiddel» ook een camera vallen die niet als
een min of meer permanente installatie kan worden aangemerkt. Wel vereisen
de woorden«daartoe aangebracht» dat een extra handeling met de
camera heeft plaatsgevonden gericht op het heimelijk vervaardigen van afbeeldingen.
Bijvoorbeeld dat de camera is verstopt in een voorwerp. In dat geval is wel
sprake van een daartoe aangebracht technisch hulpmiddel, maar behoeft dit
niet noodzakelijkerwijs een enigszins permanente installatie op te leveren.c. Gevolgen voor de praktijkWebcamsDe leden van de PvdA-fractie vroegen of de opvatting kan worden onderbouwd
dat webcams, gericht op openbare plaatsen, over het algemeen niet zijn bedoeld
personen in beeld te brengen.Deze opvatting vloeit voort uit de wijze waarop webcams in de praktijk
op openbare plaatsen veelal worden gebruikt. Ze zijn vaak zodanig geplaatst
dat een groot gebied in één keer in beeld wordt gebracht. Die
wijze van beelden maken brengt doorgaans met zich mee dat de camera van zodanig
grote afstand tot de plaats die wordt weergegeven is opgesteld dat daarmee
personen niet herkenbaar in beeld kunnen worden gebracht. Het doel is dan
een overzicht van bijvoorbeeld een plein te geven en niet om afbeeldingen
van personen te vervaardigen, dat wil zeggen personen herkenbaar in beeld
te brengen. Was het doel wel geweest afbeeldingen van personen te vervaardigen,
dan zou de camera zodanig zijn opgesteld dat daarmee personen herkenbaar in
beeld worden gebracht.De leden van de fractie van D66 stelden de vraag of de aanwezigheid van
een webcam waarmee sfeerbeelden van een (feestelijke) activiteit worden gemaakt
en die niet is aangebracht met het oogmerk afbeeldingen van een persoon te
vervaardigen kenbaar moet worden gemaakt. Maakt het voor de beantwoording
van deze vraag nog uit of de beelden live via internet worden uitgezonden,
zo vroegen deze leden.Voorop moet worden gesteld dat niets eraan in de weg staat de aanwezigheid
van dergelijke camera's kenbaar te maken. De vraag die zich echter in het
kader van het onderhavige wetsvoorstel voordoet is of het niet kenbaar maken
van de aanwezigheid van dergelijke camera's een strafbaar feit oplevert. Het
antwoord hierop luidt ontkennend. Artikel 441b Sr heeft betrekking op het
maken van afbeeldingen van personen met een technisch hulpmiddel dat daartoe
is aangebracht. Dit betekent dat – wil van een strafbare gedraging in
de zin van artikel 441b Sr sprake zijn – het technisch hulpmiddel moet
zijn aangebracht met het oogmerk afbeeldingen van personen te maken. Alleen
dan kan worden gezegd dat het opzet erop was gericht personen heimelijk in
beeld te brengen. Wanneer de webcam is opgehangen om een overzicht van een
feestelijke activiteit te geven, zonder dat daarbij personen herkenbaar in
beeld worden gebracht, is geen sprake van een strafbare gedraging in de zin
van artikel 441b Sr. Het feit dat de vervaardigde beelden live
via internet worden uitgezonden verandert dit niet. Artikel 441b Sr ziet op
het vervaardigen van beelden. Of de beelden al
dan niet live, dat wil zeggen rechtstreeks, via internet beschikbaar zijn
doet voor de strafbaarstelling van dit artikel niet ter zake.In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel wordt aangegeven dat
op basis van objectieve criteria, zoals de positie van de webcam en de technische
mogelijkheden die deze bezit, kan worden vastgesteld of deze is aangebracht
met het oogmerk afbeeldingen van personen te vervaardigen. In dit licht vroegen
de leden van de D66-fractie of het mogelijk is op voorhand een onderscheid
te maken in typen webcams: bepaalde typen die wel en bepaalde die niet kunnen
worden aangemerkt als «daartoe aangebracht» en dus onder artikel
441b Sr vallen. Of is dit onderscheid niet zo eenvoudig te maken, vroegen
deze leden.Inderdaad is een dergelijke onderscheid op voorhand niet zo eenvoudig
te maken. Bij het bepalen of een webcam als een «daartoe aangebracht
technisch hulpmiddel» kan worden aangemerkt zijn niet alleen de technische
specificaties van de webcam bepalend, maar ook de feitelijke plaatsing ervan
in een concreet geval. Zo is bijvoorbeeld van belang of de webcam is gericht
op een gebied waar zich doorgaans personen bevinden. Daarnaast is, in samenhang
met de technische mogelijkheden van de webcam, de afstand tussen de webcam
en het te filmen gebied een bepalende factor.De leden van de fractie van de SP vroegen nader in te gaan op de situatie
dat een webcam weliswaar niet is aangebracht met het oogmerk afbeeldingen
van personen te maken, maar de techniek in staat is zodanige uitvergrotingen
van die afbeeldingen te maken, dat personen alsnog herkenbaar worden gemaakt.Artikel 441b Sr richt zicht tot «hij die [...] van een persoon [...]
een afbeelding vervaardigt». Van een afbeelding van een persoon is in
beginsel sprake wanneer die persoon herkenbaar in beeld wordt gebracht. De
ratio achter artikel 441b en 139f Sr is immers de bescherming van de persoonlijke
levenssfeer van de afgebeelde persoon. Wanneer personen niet herkenbaar in
beeld worden gebracht – omdat zij bijvoorbeeld van een zeer grote afstand
zijn gefilmd – zal het vervaardigen van dergelijke afbeeldingen doorgaans
geen aantasting van de persoonlijke levenssfeer kunnen opleveren. Het maken
van dergelijke beelden op grote afstand valt dan ook niet onder de strafbaarstelling
van artikel 441b Sr. Dat die beelden in een later stadium met behulp van bepaalde
technieken kunnen worden uitvergroot verandert dit niet. Het uitvergroten
van die beelden kan niet worden aangemerkt als het «vervaardigen van
een afbeelding van een persoon met een daartoe aangebracht technisch hulpmiddel»
in de zin van artikel 441b Sr.Televisieprogramma's en de verborgen camera («candid
camera»)Enkele vragen zijn gesteld over de gevolgen van dit wetsvoorstel voor
de praktijk van bepaalde soorten televisieprogramma's. Zo werd door de leden
van de fractie van de PvdA gevraagd naar de gevolgen van dit wetsvoorstel
voor de zogeheten «reality tv-programma's» en met name wanneer
dergelijke programma's overwegend of volledig voor amusement zijn bedoeld.
De leden van de VVD-fractie vroegen hoe de regering omgaat met zogenaamde
«infotainmentprogramma's», programma's die zich op de grens van
vrije nieuwsgaring en amusement bevinden.Voor zover mij bekend worden zowel in het geval van reality tv-programma's
als in het geval van infotainmentprogramma's de uitgezonden beelden niet heimelijk
met een daartoe aangebracht technisch hulpmiddel vervaardigd. In het geval
van reality tv-programma's wordt openlijk met een camera op de
schouder de verrichtingen van bijvoorbeeld de politie in een weekenddienst
of van artsen op een eerstehulppost in het ziekenhuis gefilmd. Een dergelijke
vorm van het vervaardigen van beelden van personen valt niet onder de strafbaarstelling
van artikel 441b Sr. Ook in het geval van infotainment-programma's wordt naar
mijn weten geen gebruik gemaakt van «een daartoe aangebracht technisch
hulpmiddel waarvan de aanwezigheid niet op duidelijke wijze kenbaar is gemaakt».
Het doel waarmee dergelijke beelden worden gemaakt, amusement of zakelijke
berichtgeving, doet hieraan niets af.Indien echter voor dergelijke programma's wel heimelijk afbeeldingen van
personen zouden worden vervaardigd, kan artikel 441b Sr van toepassing zijn.
Op dat moment zal het doel waarmee de afbeeldingen zijn vervaardigd wel een
rol kunnen spelen. Indien het op heimelijk wijze vastleggen van beelden de
enige manier is om een misstand aan de kaak te stellen en het algemeen belang
is gediend bij de openbaarmaking daarvan, kan het recht op vrije nieuwsgaring
zodanig zwaar wegen dat het wederrechtelijk karakter aan het heimelijk vervaardigen
van de afbeeldingen komt te vervallen. In dat geval is geen sprake meer van
een strafbaar feit ingevolge artikel 441b Sr. Of in een concreet geval de
wederrechtelijkheid ontbreekt staat uiteindelijk ter beoordeling van de rechter.
Zie ook de beantwoording van de vragen van de GroenLinks-fractie ter zake
van het recht op vrije nieuwsgaring.Door de leden van de CDA-fractie werd tenslotte de vraag gesteld wat de
betekenis van het wetsvoorstel is voor programma's als Banana Split.Ook voor programma's als Banana Split geldt dat de betekenis van dit wetsvoorstel
afhankelijk is van de wijze waarop de beelden zijn vervaardigd. Anders echter
dan bij reality tv en infotainmentprogramma's wordt bij een programma als
Banana Split wel gebruik van gemaakt van verborgen camera's. Althans, de afgebeelde
persoon is zich niet bewust dat híj in het bijzonder wordt gefilmd.
Dat kan zijn omdat de beelden zijn gemaakt met een «gewone» beveiligingscamera
die in het zicht is geplaatst of waarvan de aanwezigheid door middel van een
bord kenbaar is gemaakt. In dat geval zal geen sprake zijn van toepassing
van artikel 441b of 139f Sr. Het is echter ook mogelijk dat de beelden
met een speciaal voor dit programma heimelijk opgestelde camera worden gemaakt.
Wanneer in dat geval sprake is van een «aangebrachte» camera,
bijvoorbeeld wanneer de camera is verstopt in een voorwerp of achter een wand
met een gaatje daarin, zijn de artikelen 441b en 139f Sr in beginsel wel van
toepassing. Doorgaans wordt echter direct na het maken van dergelijke beelden
de afgebeelde persoon hiervan in kennis gesteld. Afhankelijk van de toestemming
van deze persoon kunnen de beelden dan worden uitgezonden of moeten ze onverwijld
worden vernietigd. In beide genoemde gevallen lijkt vervolging van de persoon
die de beelden heeft vervaardigd niet opportuun. Een redelijk belang van de
afgebeelde persoon zal immers in beginsel ontbreken.Artikel I, onderdeel A (artikel 139f Wetboek van Strafrecht)a. Voorgestelde wijzigingen van artikel 139f SrHet is verheugend dat de leden van de PvdA-fractie kunnen instemmen met
de voorgestelde verruiming van artikel 139f Sr. Zij vroegen nog naar de bestaande
jurisprudentie met betrekking tot het huidige artikel 139f Sr.De bestaande jurisprudentie met betrekking tot artikel 139f Sr is zeer
summier. Er is slechts één gepubliceerde uitspraak van de Hoge
Raad ter zake van dit artikel (HR 25 juni 1974, NJ 1974/455). In deze zaak
werd een journalist die op onverwachte en snelle wijze een foto maakte van
Russische diplomaten veroordeeld wegens overtreding van artikel 139f Sr. b. Gevolgen voor de praktijkDe leden van de fractie van het CDA vroegen of de strafbaarstelling van
artikel 139f Sr alleen betrekking heeft op afbeeldingen gemaakt met een camera
of dat deze ook betrekking heeft op afbeeldingen gemaakt met een fototoestel.Artikel 139f Sr ziet zowel op afbeeldingen van personen gemaakt met bijvoorbeeld
een film- of videocamera, waarvan de aanwezigheid niet op duidelijke wijze
kenbaar is gemaakt als op afbeeldingen gemaakt met een fototoestel. Genoemde
apparaten vallen allen onder het begrip technisch hulpmiddel.Beveiliging van de woonomgevingDe leden van SP-fractie vroegen tenslotte of het een particulier is toegestaan
stickers op zijn onroerend goed aan te brengen die waarschuwen dat cameratoezicht
plaatsvindt, zonder dat daadwerkelijk camera's zijn aangebracht.Het staat een particulier vrij dergelijke stickers op zijn onroerend goed
aan te brengen. Het aanbrengen van dergelijke stickers zou als een vorm van
preventie kunnen worden aangemerkt. Het verplicht niet tot het daadwerkelijk
plaatsen van camera's. Zo zal het aanbrengen van een bord «Pas op de
hond» ook geen verplichting met zich meebrengen daadwerkelijk een hond
in huis te halen.De leden van de PvdA-fractie vroegen of de wet voldoende waarborgt dat
de mededeling over de aanwezigheid van camera's op een dusdanige plaats staat
dat bezoekers nog in staat zijn te beslissen of ze zich al dan niet laten
registreren.Het voorgestelde artikel 139f Sr behelst als bestanddeel «technisch
hulpmiddel waarvan de aanwezigheid niet op duidelijke wijze kenbaar is gemaakt».
De woorden «op duidelijke wijze» impliceren onder ander dat de
aanwezigheid van bijvoorbeeld een beveiligingscamera ter plaatse duidelijk
moet zijn aangegeven. Dit brengt met zich mee dat de bezoeker in beginsel
op de hoogte moet zijn van de aanwezigheid van de camera op het moment dat
hij het gebied dat door de camera wordt bestreken betreedt. Aldus kan hij
inderdaad beslissen of al dan niet beelden van hem worden vervaardigd.Camera's in pashokjesDe leden van de fracties van de PvdA en D66 vroegen naar de overwegingen
van de regering om het gebruik van cameratoezicht in pashokjes niet als zodanig
strafbaar te stellen.Het strafbaar stellen van gedragingen dient zich in beginsel te beperken
tot die gedragingen die als strafwaardig kunnen worden aangemerkt. Het vervaardigen
van afbeeldingen van personen met een camera in een pashokje zonder dat de
aanwezigheid van die camera duidelijk kenbaar is gemaakt kan als strafwaardig
worden aangemerkt omdat daarmee de bescherming van de persoonlijke levenssfeer
van degene die zich in het pashokje verkleedt in het geding komt. Hij of zij
is immers niet op de hoogte van het feit dat van hem of haar afbeeldingen
worden vervaardigd. Wanneer echter bij de ingang van het pashokje wordt aangegeven
dat cameratoezicht plaatsvindt, en de potentiële koper besluit niettemin
zich in het desbetreffende pashokje te verkleden en daarmee het vervaardigen
van de beelden op de koop toe neemt, dan levert dit naar mijn oordeel geen
strafwaardige gedraging op. Indien goed geïnformeerd, is het de keuze
van de koper om al dan niet gebruik te maken van het desbetreffende pashokje.
Daarom ligt strafbaarstelling van cameratoezicht in een pashokje wanneer dit
duidelijk is aangegeven niet in de rede. De leden van de D66-fractie merkten op een uiteenzetting over de strafbaarheid
van het bewaren van beelden uit camera's waarmee (heimelijk) toezicht wordt
gehouden in het wetsvoorstel en de toelichting daarop te missen.Ten aanzien van het bewaren van (heimelijk) gemaakte afbeeldingen van
personen kan het volgende worden opgemerkt. Artikel 139f, onderdeel 2°,
Sr stelt strafbaar hij die de beschikking heeft over een afbeelding welke
naar hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden in strijd met artikel 139f,
onderdeel 1°, Sr is verkregen. Dit betekent dat het bewaren van een heimelijk
vervaardigde afbeelding van een persoon in een woning of op een andere niet
voor het publiek toegankelijk plaats een zelfstandig strafbaar feit oplevert.
Een vergelijkbaar artikel met betrekking tot het bewaren van afbeeldingen
die zijn gemaakt in strijd met artikel 441b Sr kent het Wetboek van Strafrecht
niet. Dat is op zich niet merkwaardig. Het is immers logisch dat afbeeldingen
van personen die zijn gemaakt in een woning of besloten plaats onder een strenger
regime vallen dan afbeeldingen van personen gemaakt op voor het publiek toegankelijke
plaatsen. Op die laatst genoemde plaatsen kan men immers relatief gesproken
minder snel een beroep doen op bescherming van de persoonlijke levenssfeer dan
op een besloten plaats. Een aanvulling van artikel 441b Sr in de lijn van
artikel 139f, onderdeel 2°, Sr acht ik dan ook vooralsnog niet nodig.
De persoon die heimelijk is afgebeeld wordt door artikel 35 van de Auteurswet
1912 beschermd tegen het onrechtmatig openbaar maken van die afbeelding. Het
openbaar maken van een portret zonder daartoe gerechtigd te zijn levert ingevolge
dit artikel een strafbaar feit op. Tenslotte kan nog worden gewezen op de
Wet bescherming persoonsgegevens. Deze wet bevat bepalingen inzake de verwerking
van persoonsgegevens. Hieronder wordt onder andere verstaan het bewaren en
verstrekken van persoonsgegevens. Zoals hierboven in antwoord op een vraag
van de SP-fractie al is opgemerkt is deze wet op bepaalde vormen van cameratoezicht
van toepassing.Cameratoezicht op de werkvloerDe leden van de PvdA vroegen ten slotte waarom geen nadere, dat wil zeggen
scherpere, eisen worden gesteld aan het gebruik van cameratoezicht op de werkvloer.Voor cameratoezicht, toegepast door werkgevers op de werkvloer, gelden
thans reeds specifieke, scherpere eisen. Gedoeld wordt bijvoorbeeld op artikel
27, eerste lid, onderdeel l, van de Wet op de ondernemingsraden. Op grond
van dit artikel mag de werkgever geen cameratoezicht toepassen dan nadat de
ondernemingsraad daarmee heeft ingestemd. Voorts verplicht artikel 611 van
Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek de werkgever tot goed werkgeverschap. De
regels van goed werkgeverschap brengen onder andere met zich mee dat de werkgever
niet zonder noodzaak zijn werknemers bij voortduring aan cameratoezicht mag
blootstellen (Hof 's-Hertogenbosch, 22 juli 1986, NJ 1987, 451). Genoemde
eisen zullen naast de voorgestelde strafbaarstelling blijven bestaan.De Minister van Justitie,A. H. Korthals 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27732-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl