Alles van waarde is weerbaar; vrijheid is een verantwoordelijkheid; Verslag schriftelijk overleg over de Initiatiefnota 'Alles van waarde is weerbaar; vrijheid is een verantwoordelijkheid' (kamerstuk 30449, nr. 1)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30449, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

12-12-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

30449 nr. 3

04-12-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamInhoudsopgaveI VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIESInleidingProbleemstellingAlgemeenSpanning democratie en rechtsstaatBescherming rechtsstaat, vrijheid en democratieAanbevelingenRechtsordeTerroristische organisatiesInperking van grondrechtenEffectief strafrechtTegengaan discriminatieII REACTIE VAN DE INITIATIEFNEMERSInleidingProbleemstellingAlgemeenSpanning democratie en rechtsstaatBescherming rechtsstaat, vrijheid en democratieAanbevelingenRechtsordeTerroristische organisatiesInperking van grondrechtenEffectief strafrechtTegengaan discriminatie
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30449Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 89 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 449Alles van waarde is weerbaar; vrijheid is een verantwoordelijkheidnr. 3VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEGVastgesteld 4 december 2006Binnen de vaste commissie voor Justitie1 hebben
enkele fracties de behoefte over de Initiatiefnota «Alles van waarde
is weerbaar; vrijheid is een verantwoordelijkheid» (30 449, nr. 1)
van de leden Koopmans en Van Haersma Buma een aantal vragen ter beantwoording
aan de initiatiefnemers voor te leggen. De initiatiefnemers hebben de vragen
bij brief van 4 december beantwoord.Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.De fungerend voorzitter van de commissie,De Pater-van der MeerDe waarnemend griffier van de commissie,BeukerInhoudsopgaveI Vragen en opmerkingen vanuit de fracties  3Inleiding  3Probleemstelling  4Algemeen  5Spanning democratie en rechtsstaat  5Bescherming rechtsstaat, vrijheid en democratie  6Aanbevelingen  6Rechtsorde  7Terroristische organisaties  7Inperking van grondrechten  9Effectief strafrecht 12Tegengaan discriminatie 13II Reactie van de initiatiefnemers 14Inleiding 14Probleemstelling 15Algemeen 16Spanning democratie en rechtsstaat 16Bescherming rechtsstaat, vrijheid en democratie 17Aanbevelingen 18Rechtsorde 18Terroristische organisaties 19Inperking van grondrechten 20Effectief strafrecht 22Tegengaan discriminatie 23 I VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIESInleidingDe leden van de CDA-fractie hebben met waardering kennisgenomen van de
initiatiefnota «Alles van waarde is weerbaar; vrijheid is een verantwoordelijkheid».
Zij ondersteunen gaarne de inhoud en strekking van de notitie. Niettemin zijn
er – mede ook naar aanleiding van de vele reacties op het rapport die
na de publicatie ervan verschenen – wel enkele vragen die deze leden
aan de initiatiefnemers willen stellen.De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
de initiatiefnota van de leden Koopmans en Van Haersma Buma. Ook deze leden
erkennen de bedreigingen van terrorisme en extremisme. De vele reeds genomen
antitterreurmaatregelen van het kabinet hebben zij dan ook vrijwel allemaal
ondersteund. Toch hebben deze leden meerdere vragen bij de voorstellen van
de initiatiefnemers.De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
deze initiatiefnota. Zij onderschrijven het belang van een rechtsstaat die
voldoende krachtig is om zich te weer te stellen tegen de bedreigingen van
extremisme en terrorisme, onder meer door gebruikmaking van de ruimte die
de democratie hiertoe laat. De aan het woord zijnde leden willen vooral de
aandacht vestigen op de ondertitel van de initiatiefnota: «vrijheid
is een verantwoordelijkheid». Ook zij zijn van mening dat vrijheid een
verantwoordelijkheid is, en zij delen de vrees dat de vrijheid en de rechtsstaat
worden bedreigd door terroristische en extremistische organisaties die steeds
vaker misbruik maken van de middelen die binnen de democratische rechtsstaat
voor handen zijn. Er moet naar de mening van de leden van de VVD-fractie gewaakt
worden voor bescherming van de rechtsstaat, alsmede van de grondrechten en
vrijheden van haar ingezetene.De leden van de VVD-fractie erkennen sinds lange tijd de problemen omtrent
terreur. Zij nemen daarom met regelmaat het voortouw om te bewerkstelligen
dat maatregelen worden genomen ter bestrijding van terrorisme en voorkoming
van radicalisering. De aan het woord zijnde leden zijn zeer te spreken over
de aanpassingen van het Wetboek van Strafrecht en Strafvordering, die ruimere
opsporingsbevoegdheden en vervolgingsmogelijkheden scheppen voor terroristische
misdrijven en de voorbereiding daarvan. Ook de leden van de VVD-fractie achten
het van groot belang dat rekrutering voor en radicalisering door terroristische
organisaties wordt bestreden.Wel hebben de leden van de VVD-fractie vragen bij het instrument van een
initiatiefnota dat door de initiatiefnemers wordt ingezet, mede gelet op het
feit dat het kabinet reeds wetsvoorstellen op dit terrein heeft gedaan die
voor een aanzienlijk deel met de nota overeenkomen. Wat beogen de initiatiefnemers
met deze herhalingen te bereiken en waarom is het volgens hen nodig een tweede
maal de aandacht hierop te vestigen?De leden van de GroenLinks-fractie hebben met waardering kennisgenomen
van de initiatiefnota van de leden Koopmans en Van Haersma Buma. De initiatiefnemers
zijn erin geslaagd tussen hun drukke bezigheden door gebruik te maken van
de mogelijkheid om eigen nota’s te agenderen. De waardering geldt eens
te meer nu het gaat om een onderwerp dat deze leden zéér aan
het hart gaat, namelijk de versterking van de weerbaarheid van de democratie
tegen extremisme en terrorisme. Dat neemt niet weg dat deze leden zich verzetten
tegen de teneur en de voorgestelde maatregelen. Deze leden spreken hun afkeuring
uit over het feit dat in de initiatiefnota te lichtvaardig wordt gesproken
over de dreigingen voor de democratische rechtsstaat die uitgaan
van moslims. Dat diskwalificeert en desavoueert volstrekt ten onrechte de
vele Nederlandse burgers met een moslimachtergrond die zich met hart en ziel
inzetten voor de Nederlandse samenleving. Daarnaast komt het deze leden nogal
problematisch voor dat personen die met democratische middelen de democratie
proberen te bestrijden, beperkt moeten kunnen worden in het onvervreemdbare
recht om gebruik te maken van die democratische middelen, louter en alleen
vanwege het door de initiatiefnemers verworpen gedachtegoed. Wellicht wordt
met deze onorthodoxe ingrepen een cruciale kans gemist om in een gelegitimeerd
democratisch forum de onhoudbaarheid van onverdraagzame opvattingen aan te
tonen en daarmee de aantrekkelijkheid van deze opvattingen weg te nemen.Deze leden vragen hoe de initiatiefnemers het kabinetsbeleid inzake terrorismebestrijding
precies beoordelen, nu ze kritiek uiten op het te kort schieten van het kabinet
op het nemen van maatregelen ter versterking van de weerbaarheid van de democratie.
Deze leden vragen of daar niet een fundamenteel verschil van mening achter
schuilt. Wellicht verkeert het kabinet in de veronderstelling dat dergelijke
versterkingsmaatregelen overbodig zijn, nu de democratie heel wel in staat
is zichzelf te beschermen. Graag daarover een toelichting van de initiatiefnemers.De leden van de SGP-fractie hebben met waardering van de initiatiefnota
kennisgenomen. De wens tot versterking van de weerbaarheid van de democratie
onderschrijven zij. De in tamelijk algemene bewoordingen gestelde nota en
de soms in vrij apodictische bewoordingen aangeduide aanbevelingen hebben
bij deze leden evenwel de nodige vragen opgeroepen.Wat betreft de genoemde «kernpunten» (p. 1–3) kunnen
de leden van de SGP-fractie zich vinden in de stellingname verwoord onder
de nummers één tot en met drie. Wat de overige punten betreft,
alsmede de daarbij gegeven toelichting, is het voor deze leden een vraag hoe
de initiatiefnemers de dreiging van terroristische aanslagen inschatten, mede
gelet op hetgeen dienaangaande tot dusver in ons land is voorgevallen. In
dit verband begrijpen deze leden niet waarom onder de «ingrijpende gebeurtenissen»
in de inleiding de moord op Pim Fortuyn wordt genoemd. Staat dit feit naar
de opvatting van de initiatiefnemers in verband met terrorisme, zo vragen
deze leden.ProbleemstellingIn de probleemstelling stellen, zo merken de leden van PvdA-fractie op,
de initiatiefnemers dat extremisme en terrorisme gebruik maken van de ruimte
die de democratie biedt «bijvoorbeeld door het verwerven van invloed
in deelraden, gemeenteraden of de landelijke politiek». Kunnen de initiatiefnemers
bij elk van deze vormen van volksvertegenwoordiging concrete voorbeelden noemen?De leden van de PvdA-fractie delen de mening van de initiatiefnemers dat
grondrechten niet mogen worden gebruikt om grondrechten van alle anderen af
te schaffen. Deze leden zouden ook in dit geval concrete voorbeelden willen
hebben van gevallen waarin daarvan sprake was. Ook zouden deze leden in dit
verband een reactie willen hebben van de initiatiefnemers op de kabinetsnota «Grondrechten
in een pluriforme samenleving» (2004) waarin het kabinet onder andere
stelt dat de onderlinge verhouding van de grondrechten voldoende ruimte biedt
om de problemen van de pluriforme samenleving aan te pakken.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de probleemanalyse van de
initiatiefnemers niet te abstract is gebleven. Wellicht wordt er te snel geoordeeld
dat het een wet van Meden en Persen is dat grondrechten en rechten van minderheden
door democratische meerderheden opzij kunnen worden gezet. Bestaat
daar op dit moment naar het oordeel van de initiatiefnemers gegronde vrees
voor? Deze leden kennen de vrees van CDA-fractievoorzitter Verhagen voor de
invloed van de Islam op de Nederlandse samenleving. Rechtvaardigt die vrees
op dit moment toepassing van juridische instrumenten om de Nederlandse democratische
rechtstaat te beschermen? Is het, voor wat betreft de democratische structuur,
niet inherent aan het aloude Nederlandse meer-partijenstelsel dat er in Nederland
meer een consensus- dan een conflictcultuur bestaat? Kunnen de initiatiefnemers
een sociologische analyse bieden over de onder moslims levende opvattingen
over de Nederlandse democratische rechtsstaat?De leden van de SGP-fractie merken op dat in de probleemstelling door
de initiatiefnemers Amerikaanse politicoloog Fareed Zakaria wordt aangehaald,
die, aldus de initiatiefnemers, heeft gewaarschuwd voor de tendens dat met
behulp van democratische middelen klassieke vrijheden worden teruggedrongen.
Deze leden stellen de vraag of de strekking en het eventuele resultaat van
de door de initiatiefnemers voorgestelde maatregelen in essentie niet een
vergelijkbare tendens vertonen, in die zin dat deze maatregelen eenmaal langs
democratisch-parlementaire weg tot stand gekomen, leiden tot beperking van
bestaande burgerlijke vrijheden. In dit verband vallen deze leden de initiatiefnemers
bij wanneer zij stellen dat grondrechten en rechten van minderheden door democratische
meerderheden opzij gezet kunnen worden. Ook hier stellen deze leden de vraag
hoe reëel dit gevaar in de actuele Nederlandse situatie door de initiatiefnemers
wordt ingeschat. Zien zij zich meerderheden als door hen bedoeld, in onze
samenleving aftekenen?AlgemeenDe initiatiefnemers stellen naar de mening van de leden van de PvdA-fractie
terecht dat tot een van de eisen die aan een rechtsstaat kan worden gesteld
behoord het recht van «een ieder [...] om naar politieke machtsvorming
te streven» (p. 5). Hoe verhoudt zich dit tot de voorstellen waarmee
de initiatiefnemers blijkbaar dit recht voor sommigen willen beperken?Spanning democratie en rechtsstaatDe leden van de CDA-fractie onderschrijven de (theoretische) analyse over
mogelijke spanningen tussen democratie en rechtsstaat. Zij vragen de initiatiefnemers
nogmaals aan te geven wat de aanleiding was om nu te komen met deze initiatiefnota.De leden van de CDA-fractie hechten eraan op te merken dat het merendeel
van de voorstellen in de initiatiefnota ziet op situaties waarbij personen
door de rechter worden veroordeeld voor strafbare feiten. Het gaat er nadrukkelijk
niet om groepen in de samenleving bepaalde rechten te ontzeggen. Het gaat
om het ontnemen of beperken van bepaalde rechten van personen waarvan de rechter
heeft vastgesteld dat zij tot doel hebben de rechtsstaat aan te tasten, juist
om diezelfde rechten en vrijheden van anderen te garanderen. Minister Pechtold
voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties sprak naar aanleiding
van de zogenoemde Rotterdamwet de woorden: «tijdelijke vrijheidsbeperking juist om die vrijheden op langere termijn te stimuleren»
(Tijd voor een renaissance voor de Grondwet, 28 januari 2006). De voorstellen
van de initiatiefnemers gaan naar de mening van de leden van de CDA-fractie
uit van hetzelfde uitgangspunt. Graag een reactie.De initiatiefnemers schrijven herhaaldelijk over het «misbruik»
van de democratie «om vrijheid en rechtsstaat de nek om te draaien».
Zij constateren ook herhaaldelijk een spanning tussen democratie en rechtsstaat bijvoorbeeld als «een democratische meerderheid (grond-)rechten
opzij schuift en daarmee de rechtsstaat aantast». De leden van de PvdA-fractie
vragen wanneer er in de ogen van de initiatiefnemers sprake is van «opzij
schuiven» of «aantasting» van de rechtsstaat als een democratische
meerderheid dit wenst? Wanneer is er bijvoorbeeld sprake van een verandering
van de rechtsstaat als een democratische meerderheid dit wil? Waar ligt de
grens tussen aantasting en verandering? Wie bepaalt waar die grens ligt? Blijkbaar
kan dat, als deze leden de initiatiefnemers goed begrijpen, niet de democratische
meerderheid zijn? Is er in dit opzicht verschil tussen de ene en de andere
democratische meerderheid? Zo ja, hoe wordt dat verschil bepaald?Zouden de initiatiefnemers uitgebreider willen ingaan op de door hun genoemde
uitspraak van het Europees Hof van de Rechten van de Mens, waarin bepaald
zou zijn dat een democratische staat zich mag beschermen tegen partijen die
zich ten doel stellen de fundamenten van een rechtsstaat te ondermijnen, zelfs «als
een dergelijke partij dat langs democratische weg zou willen bereiken»?
Wordt hiermee gedoeld op de elders door de initiatiefnemers aangehaalde uitspraak
(p. 9 van de initiatiefnota) van dit Hof waaruit zou blijken dat politieke
partijen kunnen «worden getoetst op de concrete uitwerking van hun doel»?
Wat wordt met «de concrete uitwerking van hun doel» bedoeld? Hoe
werkt dit in de praktijk? Wie toetst waarop?De initiatiefnemers stellen dat op nationaal niveau wetgeving niet in
strijd mag zijn met de Grondwet of internationale mensenrechtenverdragen.
De leden van de PvdA-fractie zijn het hier van harte mee eens.Bescherming rechtsstaat, vrijheid en democratieHeeft de initiatiefnemers bij het schrijven van de notitie een nadere
invulling van artikel 17 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
(EVRM) voor ogen gestaan, zo vragen de leden van de CDA-fractie. Wordt die
behoefte ook gevoeld in andere landen die het Verdrag hebben ondertekend?
Zo ja, kunnen de initiatiefnemers daar voorbeelden van geven?De initiatiefnemers wensen, zo constateren de leden van de PvdA-fractie,
vrijheden van terroristen, radicalen en groeperingen waarvan door de rechter
is vastgesteld dat zij als doel hebben de «rechtsstaat aan te tasten
en hierbij strafbare feiten te plegen» in te perken (p. 6). Waaruit
blijkt dat de bestaande instrumenten zoals gevangenisstraffen tekort schieten
om de rechtsstaat te beschermen?AanbevelingenDe leden van de VVD-fractie merken op dat in de introductie voorafgaande
aan de aanbevelingen wordt gesteld dat in sommige gevallen wetgeving aangepast
dient te worden waarbij de randvoorwaarden waaronder politieke partijen en
personen actief kunnen zijn in het democratisch bestel worden aangescherpt.
De aanbevelingen lijken zich echter vooral te richten op terroristische organisaties
en rechtspersonen (en haar besturen) en niet op politieke partijen. Het is
voor de leden van de VVD-fractie niet duidelijk wat voor soort organisaties
wordt bedoeld. Vallen onder de betreffende organisaties eveneens gebedshuizen,
scholen, belhuizen, horecagelegenheden en winkels? Wat de aan het woord zijnde
leden betreft vereisen deze verschillende organisaties niet alle een gelijke
benadering.De leden van de SGP-fractie merken op dat, onder het kopje aanbevelingen,
de initiatiefnemers stellen dat de regering op de goede weg is met terreurbestrijding
en dat zij hun analyse onderschrijft dat het democratisch bestel bijzonder
kwetsbaar is als het met democratische middelen wordt bestreden.
De initiatiefnemers vinden echter dat meer moet worden ondernomen om deze
dreiging af te wenden. De leden van de SGP-fractie stellen de vraag wat naar
de mening van de initiatiefnemers de verklaring is voor het feit dat de regering
blijkbaar minder ver wil gaan dan de initiatiefnemers. Verder stellen zij
de vraag of de weerbaarheid van een democratie niet in de allereerste plaats,
voorafgaand aan wettelijke maatregelen, gezocht en gevonden moet worden in
de geestelijke weerbaarheid van de burgers die de samenleving vormen.RechtsordeDe leden van de CDA-fractie merken op dat één van de voorstellen
uit de initiatiefnota zich richt op het verbieden en ontbinden van politieke
partijen die strafbare feiten plegen of waarvan de doelstelling in strijd
is met de openbare orde. Actueel is de oprichting van een politieke partij
die zich inzet voor versoepeling van de regels rond pedoseksualtiteit. Kunnen
de initiatiefnemers aangeven in hoeverre het voorstel uit de initiatiefnota
ziet op dergelijke politieke partijen?Bij de vijfde aanbeveling wijzen de initiatiefnemers een experiment af
waarbij bevolkingsgroepen «door de overheid worden gestimuleerd om recht
te spreken naar hun eigen culturele of religieuze rechtsregels». Was
er sprake van dat er in Nederland dergelijke experimenten zouden worden gehouden,
zo vragen de leden van de PvdA-fractie.De leden van de VVD-fractie merken op dat de initiatiefnemers ten aanzien
van de aanbevelingen met betrekking tot de «Rechtsorde» aangeven
onverkort vast te houden aan de grondrechten, zoals deze zijn vastgelegd in
de Grondwet en het EVRM. Zij zien geen aanleiding om de Grondwet te wijzigen.
Tevens achten de initiatiefnemers een verandering in de hiërarchische
verhouding van grondrechten onwenselijk. Hier staan de leden van de VVD-fractie
positief tegenover. Zij zijn echter van mening dat in de overige aanbevelingen
de initiatiefnemers in hun aanbevelingen zijn doorgeschoten in een poging
te voorkomen dat «de vrijheid en rechtsstaat door misbruik van democratie
de nek wordt omgedraaid» (p. 4–5). Binnen de overige vier
subgroepen; terroristische organisaties, inperking grondrechten, effectief
strafrecht en tegengaan discriminatie doen de initiatiefnemers wel degelijk
aanbevelingen die een grove inperking van de vrijheden en grondrechten inhoudt
van alle ingezetene van deze rechtsstaat.De leden van de SGP-fractie delen de mening van de initiatiefnemers dat
de overheid er actief op moet toezien dat politieke partijen binnen de grenzen
van de wet moeten opereren (aanbeveling 6). Zo kunnen deze leden ook de opvatting
delen dat, met het oog op de in de vorige zin geformuleerde eis, politieke
partijen getoetst moeten kunnen worden op de concrete uitwerking van hun doel.
De vraag die deze leden in dit verband stellen is of met «concrete uitwerking»
wordt gedoeld op de uitwerking in statuten en/of reglementen of dat gedoeld
wordt op concrete activiteiten die in de openbare sfeer worden ontplooid.
Een andere vraag is of de initiatiefnemers van mening zijn dat een doelomschrijving
van een politieke partij (een vereniging) als zodanig reeds voldoende grond
kan zijn om zo’n partij uit het democratisch bestel te weren. Wordt
met dit «weren» bedoeld dat zo’n partij dient te worden
uitgesloten van deelname aan algemene verkiezingen?Terroristische organisatiesDe leden van de PvdA-fractie stellen vast dat de initiatiefnemers willen
dat een organisatie waarvan is vastgesteld dat die een terroristische organisatie
is op grond van artikel 140a van het Wetboek van Strafrecht automatisch
wordt verboden. De initiatiefnemers melden dat Nederland als «een vrijhaven
voor het internationaal terrorisme» werd gezien vanwege het feit dat
organisaties zoals de ETA en de IRA hier niet verboden waren. Daarom pleiten
de initiatiefnemers nu voor het verbieden van terroristische organisaties
ook al staan die niet op de Europese lijst. Waarom moet Nederland nu voorop
lopen?Ook zouden manifestaties van verboden organisaties onmogelijk moeten worden
gemaakt. Hoe kan worden voorkomen dat bijeenkomsten plaats vinden van leden
van een verboden organisatie op naam van een andere (nieuwe) organisatie?
Wie bepaalt wanneer er sprake is van een bijeenkomst van een verboden terroristische
organisatie? Wanneer is er sprake van een «bijeenkomst»? Wanneer
is er sprake van een «manifestatie»? Is daar ook sprake van als
personen bijeenkomen en denkbeelden uiten die ook door een verboden organisatie
werden geuit, ook al hebben die personen nooit van een dergelijke organisatie
deel uit gemaakt?Is de Belastingdienst voldoende geëquipeerd om goede doelenorganisaties
te controleren en daarbij het risico van terrorismefinanciering mee te nemen?
Moeten alle al dan niet vermeende terroristische organisaties belasting betalen?De leden van de VVD-fractie merken op dat de initiatiefnemers onder het
kopje «terroristische organisaties» onder meer aanbevelen terroristische
organisaties makkelijker te kunnen verbieden: «indien in Nederland een
organisatie door een rechter als terroristische organisatie wordt bestempeld
(artikel 140a van het Wetboek van Strafrecht), moet de rechter deze organisatie direct verbieden en ontbinden. In dit verband is een aanpassing
van artikel 2:20 van het Burgerlijk Wetboek noodzakelijk».De mogelijkheid een organisatie te verbieden wordt reeds gecreëerd
voor die organisaties waarvan financiële tegoeden zijn bevroren als gevolg
van plaatsing op de genoemde EU-lijst. De leden van de VVD-fractie zijn voorts
van mening dat artikel 2:20 van het Burgerlijk Wetboek voldoende mogelijkheid
biedt voor het Openbaar Ministerie (OM) om in zaken waar mogelijk sprake is
van een vervolging ad artikel 140a Wetboek van Strafrecht, van een terroristische
organisatie, de rechter te verzoeken deze organisatie te verbieden en te ontbinden.
Het komt de aan het woord zijnde leden onwenselijk voor de rechter te verplichten,
zonder onafhankelijke toetsing van het specifieke geval, over te gaan tot
automatische verbod en ontbinding en hem dus de discretionaire bevoegdheid
te ontnemen. In sommige situaties is wellicht niet de organisatie het grote
kwaad, maar een bestuur of één bestuurslid. Deze zou dan naar
de mening van de aan het woord zijnde leden uit het bestuur gezet worden en
bijvoorbeeld een bestuursverbod opgelegd dienen te krijgen, zoals momenteel
het beleid van de regering is.Daarnaast moet de regering er voor zorgen dat terroristische organisaties
hun werkzaamheden ook daadwerkelijk staken, en menen de initiatiefnemers dat
een bepaling dient te worden toegevoegd aan de Wet Openbare Manifestaties
(WOM). De discretionaire bevoegdheid van de burgemeester om op te treden in
het kader van de WOM (de bevoegdheid om op te treden tegen bijeenkomsten op
openbare plaatsen en bijeenkomsten op een voor publiek toegankelijke vergadering
op een andere dan openbare plaats, artikel 2 resp. 8) dient volgens de initiatiefnemers
een verplichting te worden. De leden van de VVD-fractie zien in een verplichting
tot een verbod voor dergelijke manifestaties een logisch en noodzakelijk gevolg
van het verbieden van een organisatie. Wel vragen zij of de bevoegdheid van
de burgemeester zich voortaan slechts tot die automatische verboden zal moeten
beperken. Wanneer de verboden partij onder een andere naam een manifestatie
belegt, zal de burgemeester zijn eigen beoordeling moeten kunnen maken. Dan
gaat immers het automatisch verbod niet op.Aanbeveling 9 doelt op een effectieve controle en aanpak van terroristische
geldstromen en rechtspersonen. De leden van de VVD-fractie zijn eveneens
van mening dat juist deze financiële aspecten binnen de terrorismebestrijding
en het voorkomen van radicalisering van groot belang zijn. In het kader van
de wetsvoorstellen op dit gebied willen de initiatiefnemers dat bij wet aangewezen
personen een enquêterecht krijgen met betrekking tot het gevoerde bestuur
van een stichting. De leden van de VVD-fractie vragen binnen welk inspectie-instituut
dergelijke personen dan dienen te vallen, en of zij steekproefsgewijs hun
controles uitvoeren of slechts in geval van aanwijzingen. In het laatste geval,
naar aanleiding van welk soort aanwijzingen zal dit geschieden?De leden van de GroenLinks-fractie vragen waarop het beeld gebaseerd is
dat Nederland gezien wordt als een vrijhaven voor het internationale terrorisme
(p. 9). Kunnen de initiatiefnemers daar voorbeelden van geven en aangeven
waar de Nederlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten en de organen van
de strafrechtspleging te kort zijn geschoten? Bedoelen de initiatiefnemers
met de opmerking dat manifestaties van verboden verklaarde organisaties verboden
moeten worden (p. 10) eigenlijk te zeggen dat er een plicht tot ingrijpen
moet bestaan voor politie, OM en burgemeesters? Zo ja, hoe verhoudt zich dit
tot het opportuniteitsbeginsel van het OM? Daarnaast valt te vrezen voor onaanvaardbare
inperking van het recht tot organisatie. Dreigt hier niet het gevaar dat verbodenverklaringsacties
rechters dwingen tot al dan niet genuanceerde uitspraken over politieke organisaties.Wat betreft de strengere aanpak van terroristische organisaties kunnen
de leden van de SGP-fractie zich in algemene zin vinden in de aanbevelingen
(7–9) van de initiatiefnemers. Vragen worden bij deze leden opgeroepen
door de stellige bewoordingen waarin deze zijn vervat: automatisch verboden en ontbonden worden (aanbeveling 7) en moeten
bijeenkomsten en demonstraties altijd verhinderdworden
(aanbeveling 8). Duidt dit woordgebruik erop dat de initiatiefnemers geen
ruimte wensen te laten voor discretionaire ruimte van het bevoegd gezag? Welke
ruimte willen zij laten voor de toepassing van het opportuniteitsbeginsel?De leden van de SGP-fractie verwachten weinig tot geen heil van aanbeveling
9, wat betreft het voorstel om bij wet aangewezen personen een enquêterecht
toe te kennen met betrekking tot de controle van het gevoerde bestuur van
een stichting. Een vergelijkbaar standpunt nemen deze leden voorshands in
wat betreft aanbeveling 18 (tegengaan discriminatie), het voorstel om kwetsende
uitlatingen in het publieke domein tegen te gaan.Inperking van grondrechtenDe leden van de CDA-fractie merken op dat de initiatiefnemers voorstellen
om de werkingsfeer van artikel 28 van het Wetboek van Strafrecht uit te breiden,
enerzijds door het toevoegen van een aantal rechten waaruit personen ontzet
kunnen worden en anderzijds door artikel 28 van het Wetboek van Strafrecht
vaker van toepassing te verklaren als mogelijke bijkomende straf bij bepaalde
strafbare feiten. De initiatiefnemers wensen bijvoorbeeld dat kiesrecht –
actief en passief – ontzegd wordt in voorkomende gevallen; hebben zij
een termijn voor ogen waarvoor bepaalde beperkingen zouden moeten gelden?Diverse voorstellen in de notitie willen een koppeling bewerkstelligen
tussen een strafrechtelijke veroordeling en de ontneming van bepaalde rechten.
In de initiatiefnota worden bijvoorbeeld ontneming van het actief en passief
kiesrecht genoemd bij een veroordeling voor een terroristisch misdrijf. Nu
is het de rechter die zelfstandig afweegt of een bijkomende straf moet worden
opgelegd. Kunnen de initiatiefnemers deze koppeling, dus het van rechtswege
van toepassing laten zijn van bepaalde maatregelen, aan een nadere beschouwing
onderwerpen?De leden van de PvdA-fractie constateren dat personen die veroordeeld
zijn voor een terroristisch misdrijf bepaalde grondrechten zouden moeten verliezen.
Dreigt met het ontnemen van bijvoorbeeld passief of actief kiesrecht niet
dat juist dergelijke personen zich genoodzaakt zien andere middelen te hanteren
om hun doelen te bereiken? Is het niet te prefereren dat dergelijke personen
in het openbaar via legitieme volksvertegenwoordigingen proberen te bewerkstellingen
in plaats van via illegale ondergrondse activiteiten?De initiatiefnemers denken ook aan het opleggen van beroepsverboden aan
bijvoorbeeld imams. In hoeverre zal dit effectief zijn om bijvoorbeeld haatzaaien
te voorkomen? Hoe groot achten de initiatiefnemers de kans dat denkbeelden
die imams in het openbaar uiten voortaan ondergronds zullen worden gedaan?De initiatiefnemers stellen voor om terroristen eerder dan nu het geval
is paspoorten te weigeren of af te nemen. Zijn er concrete aanwijzingen dat
het gebrek aan instrumenten op dit vlak bestaan? Zo ja, welke?De initiatiefnemers stellen voor om veroordeelde terroristen het actief
en passief kiesrecht te ontnemen. De enkele veroordeling voor een terroristisch
misdrijf is genoeg in de ogen van de initiatiefnemers om dit kiesrecht te
ontnemen. Er wordt gesproken van een automatisme, maar echter ook van de ontzetting
door een rechter (p. 12) Hoe verhoudt zich dit tot elkaar?Een politieke partij waarbinnen een voor terrorisme veroordeeld persoon
een «centrale rol speelt» zou niet mee mogen doen aan verkiezingen.
Wat is een «centrale rol»? Wat als een politieke partij te goeder
trouw niet wist dat een van de centrale personen in hun partij voor een terroristisch
misdrijf is of wordt veroordeeld?Deze leden hebben voorts vragen met betrekking tot dubbele nationaliteit.
Waarom stellen de initiatiefnemers voor om in geval een persoon wegens een
terroristisch misdrijf is veroordeeld en in het bezit is van een dubbele nationaliteit,
hem of haar de Nederlandse nationaliteit af te nemen terwijl dit in geval
een persoon slechts een nationaliteit heeft dit niet mogelijk is? Zijn terroristische
misdrijven begaan door personen met een dubbele nationaliteit hen zwaarder
aan te rekenen dan een personen met slechts de Nederlandse nationaliteit?De initiatiefnemers zijn van mening dat het strafbaar zou moeten worden
om op te roepen het Nederlandse recht niet na te leven. Moet dit voor al het
Nederlandse recht gelden of denken de initiatiefnemers aan bepaalde onderdelen
daarvan? Moet bijvoorbeeld een oproep van een minister van Financiën
om geen onroerende zaaksbelastingen (OZB) te betalen – los van de jurisprudentie
rond strafrechtelijke aansprakelijkheid van de overheid – ook worden
gezien als een oproep om het Nederlands recht niet na te leven?De leden van de VVD-fractie merken op dat de initiatiefnemers de aanbeveling
doen tot een aanpassing van artikel 28 van het Wetboek van Strafrecht zodat
de mogelijkheid om rechten te ontnemen altijd moet bestaan als het gaat om
een veroordeling van een persoon voor een terroristisch misdrijf of een veroordeling
wegens een van de haatzaaibepalingen. Tevens dient de lijst met rechten waarvan
een persoon kan worden ontzet te worden uitgebreid (beroepsverboden, verboden
om bestuurder te zijn in een rechtspersoon en de intrekking van het paspoort
en rijbewijs en reisverbod). De leden van de VVD-fractie kunnen zich vinden
in een mogelijke uitbreiding van rechten waaruit een persoon kan worden ontzet,
en de mogelijkheid dit artikel eventueel toe te passen bij een aantal terroristische
misdrijven (aanbeveling 10 ev.). De aan het woord zijnde leden zijn echter
zeer verbaasd dat de initiatiefnemers dit vertalen in een «altijd»
en «verplichte» constructie. Hiermee gaat het voorbij aan de onafhankelijke
toetsing en de naar mening van de aan het woord zijnde leden noodzakelijke
beoordeling van de rechter. Deze dient immers iedere specifieke casus
te bezien, en te beoordelen of, en zo ja welke en voor welke periode, straffen,
maatregelen en ontzetting uit bepaalde rechten wenselijk, rechtmatig en effectief
zijn. Kunnen de initiatiefnemers aangeven in welke situaties en voor welke
gevallen zij een persoon uit de verschillende rechten zouden willen ontzetten?
Dient dit wederom«automatisch» door de rechter te worden opgelegd
bij een veroordeling voor een terroristisch misdrijf of haatzaaibepaling?
Wordt het risico niet groter dat hierdoor de rechter nog terughoudender zal
worden in het toepassen en de bewezenverklaring van haatzaaibepalingen als
dit«automatisch» dergelijke vertrekkende gevolgen zal hebben?
Wordt hiermee niet voorbij geschoten aan het doel dat de initiatiefnemers
met deze aanbeveling voor ogen staat?Hoe wordt vervolgens vastgesteld uit welk recht iemand wordt ontzet en
voor hoe lang dit zal zijn? Kunnen de initiatiefnemers aangeven waar de precieze
knelpunten op dit moment liggen die de huidige toepassingsmogelijkheden van
artikel 28 Wetboek van Strafrecht dusdanig beperken?De initiatiefnemers zijn van mening dat van personen die zijn veroordeeld
voor een terroristisch misdrijf automatisch het actief en passief kiesrecht
moet worden ontnomen, evenals het recht om met een politieke partij aan verkiezingen
deel te nemen of als bestuurder aan deze partij verbonden te zijn (aanbeveling
12). Daarnaast dient een persoon met een dubbele nationaliteit, waaronder
de Nederlandse, die wordt veroordeeld voor een terroristisch misdrijf automatisch
het Nederlanderschap te verliezen en het land te worden uitgezet. Wederom
stellen de leden van de VVD-fractie de vraag of de initiatiefnemers de rechter
elke speelruimte en beoordelingsmogelijkheid willen ontnemen. Hoe gaan de
initiatiefnemers bepalen uit welke rechten men ontzet wordt in geval van bewezenverklaring
voor zeer verschillende misdrijven? Worden er in deze gevallen ook standaard
termijnen gesteld aan deze ontneming van rechten, of is het de bedoeling in
het geval van een terroristisch misdrijf iemand van al bovengenoemde rechten
te ontzetten voor de rest van het leven? Kunnen de initiatiefnemers bij benadering
aangeven om hoeveel gevallen het zal gaan die ten gevolge van deze voorstellen
de nationaliteit zal worden ontnomen, en naar welk land zij vervolgens uitgezet
dienen te worden?De leden van de VVD-fractie vinden dat met genoemde voorstellen de grondrechten,
zoals de vrijheid van vereniging en vergadering, van beroepszekerheid, van
verblijfsrecht, van bewegingsvrijheid en van kiesrecht, evengoed op losse
schroeven worden gezet, ook al geven de initiatiefnemers aan geen grondwetswijzigingen
voor te staan. De aan het woord zijnde leden achten dit een onaanvaardbare
situatie en vragen of de initiatiefnemers hiermee niet in plaats van de rechtsstaat
weerbaar te maken, deze aan het uithollen zijn.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de initiatiefnemers kunnen
aangeven of er op dit moment concreet bij strafrechters een gemis wordt gevoeld
aan mogelijkheden om democratische rechten te ontnemen. Vinden de initiatiefnemers
niet met deze leden dat inperking van grondrechten dusdanig zwaar is dat daar
een volwaardige rechterlijke toets op van toepassing zou moeten zijn, voordat
personen ingrijpen in hun persoonlijke integriteit hebben te vrezen? Deze
leden verzetten zich met klem tegen elke vorm van automatisme bij het inperken
van grondrechten. Met name de automatische intrekking van de Nederlandse nationaliteit
bij veroordeling voor terroristische misdrijven van personen die een dubbele
nationaliteit bezitten en de automatische uitzetting van deze veroordeelden
conflicteert met het grote belang dat aan het bezitten van de Nederlandse
nationaliteit mag worden gehecht en dat er derhalve niet zonder rechterlijke
toets toe kan worden besloten om dat af te nemen. Dit klemt te meer nu er
andere grondrechtelijke belangen van bijvoorbeeld gezinsleden op het spel
kunnen staan.Wat betreft de aanbevelingen onder het kopje «inperking van grondrechten»
(nummers 10–13) zijn bij de leden van de SGP-fractie vergelijkbare vragen
gerezen als hiervoor met betrekking tot de aanbevelingen 7–9 zijn gesteld.
Voorzover bij deze aanbevelingen de rechters een rol is toebedeeld, is alsdan
de vraag welke ruimte de rechter moet worden geboden wanneer het gaat om het
opleggen van bijkomende straffen. Ook is een vraag of de hier aanbevolen maatregelen
dwingend van onbeperkte duur zouden moeten zijn volgens de initiatiefnemers.Effectief strafrechtEen aantal voorstellen uit de initiatiefnota heeft betrekking op de vrijheid
van meningsuiting. Vanuit de kring van opiniemakers is kritisch gereageerd
op deze voorstellen. De leden van de CDA-fractie willen graag een reactie
van de initiatiefnemers op de stelling dat deze voorstellen niet zien op een
inperking van de vrijheid van meningsuiting maar zien op een aanpak van misbruik
van de vrijheid van meningsuiting. Zien deze leden het goed dat de initiatiefnemers
met hun voorstellen beogen de grens duidelijker te trekken tussen niet-strafbare
uitingen en strafbare uitingen en niet zozeer nieuwe (strafrechtelijke) grenzen
willen trekken?Een van de stellingen van de initiatiefnemers is, kort gezegd, dat het
instrumentarium om haatzaaien aan te pakken tekortschiet. Wat is dit verband
de mening van de initiatiefnemers over het vonnis van de rechtbank Amsterdam
waarin een terroristische organisatie is veroordeeld voor het aanzetten tot
haat?In het kader van aanbevelingen voor een «effectief strafrecht»
komen de initiatiefnemers, zo merken de leden van de VVD-fractie op, tevens
met aanbevelingen tot het inperken van grondrechten. Zo bepleitten de initiatiefnemers
in het licht van artikel 137d van het Wetboek van Strafrecht dat in een eerder
stadium een gerechtvaardigde inperking van de vrijheid van meningsuiting en
godsdienstvrijheid moet worden toegestaan om de rechtsbescherming tegen het
aanzetten tot haat effectief te laten zijn – mogelijk met een herformulering
van artikel 137d van het Wetboek van Strafrecht – (aanbeveling 14).
Hiermee wordt de vrijheid van meningsuiting ingeperkt, op een volgens de leden
van de VVD-fractie onacceptabele en niet gerechtvaardigde wijze en zonder
gegronde onderbouwing.Een tweede aanbeveling met het oog op effectief strafrecht is de strafbaarstelling
van verheerlijking van terroristische misdrijven als een persoon weet of moet
weten dat deze verheerlijking de openbare orde ernstig verstoort of kan verstoren.
De leden van de VVD-fractie willen er ook hier weer op wijzen dat de vrijheid
van meningsuiting in het geding is. De leden menen dat een «verbod op
apologie» vanuit juridisch oogpunt zeer moeilijk te bewerkstelligen
is. Zij vragen de initiatiefnemers waar zij de grens tussen oorbare en niet-oorbare
uitlatingen trekken. Moet dit een soort gedachtepolitie worden? De leden van
de VVD-fractie waarschuwen ervoor dat een dergelijk verbod ervoor kan zorgen
dat rechters in het uitvoeren van hun taken in de problemen kunnen geraken.
Daarnaast zijn de leden van de VVD-fractie van mening dat de Nederlandse rechtsstaat
die de initiatiefnemers middels de nota weerbaarder pogen te maken geen zedenmeester
moet worden. De leden van de VVD-fractie zijn tegen het verbod op apologie,
omdat zij mensen afrekenen op daden én omdat zij vertrouwen hebben
in de kracht van de vrije samenleving.Aanbevelingen 16 en 17 staan verder verduidelijking voor van de huidige
bepaling die opruiing tegen het openbaar gezag strafbaar stelt en het handhaven
van het artikel dat godslastering strafbaar stelt. De leden van de VVD-fractie
vragen waar de huidige onduidelijkheid op dit moment in zit. Staan de initiatiefnemers
niet gewoon een ruimere strafbaarstelling van opruiing voor? Hoe willen de
initiatiefnemers deze bepaling effectief verduidelijken? Middels nieuwe wetsbepaling
of wordt gehoopt op een ruimer interpretatie door rechters, dus
via jurisprudentie, zo vragen de leden van VVD-fractie.De leden van de GroenLinks-fractie zijn allerminst overtuigd van de noodzaak
om de huidige haatzaaibepalingen aan te scherpen. Niet valt in te zien waarom
opmerkingen, die gebaseerd zijn op iemands religieuze overtuigingen, zouden
moeten worden gecriminaliseerd als er niet sprake is van het oproepen tot
geweld of het aanzetten tot haat tegen concreet bepaalbare personen. Daarmee
worden morele uitspraken bijkans onmogelijk, aldus deze leden.Wat tenslotte aanbeveling 17 (strafbaarstelling godslastering) betreft,
delen de leden van de SGP-fractie de opvatting van de initiatiefnemers dat
deze strafbaarstelling gehandhaafd dient te blijven. Zij vragen waarom de
initiatiefnemers, gegeven de wetsgeschiedenis, op dit punt geen verduidelijking
of aanscherping bepleiten. Wat verwachten zij van het door het ministerie
van Justitie terzake ingestelde onderzoek, zo vragen deze leden.Tegengaan discriminatieDe leden van de CDA-fractie hebben tenslotte een opmerking over de voorgestelde
commissie om kwetsende uitlatingen in het publieke domein tegen te gaan. De
initiatiefnemers zijn ongetwijfeld bekend met de gigantische stroom van uitingen
die door sommigen wellicht beschouwd zullen worden als kwetsend. Hoe wordt
voorkomen dat een te grote stroom ontstaat en hoe wordt deze stroom in goede
banen geleid naar de mening van de initiatiefnemers?Het is de leden van de PvdA-fractie niet duidelijk wat de initiatiefnemers
bedoelen en beogen met een «laagdrempelige voorziening» en «waar
burgers met hun grieven terechtkunnen om zo de onvrede over vergroving van
het publieke debat te kunnen kanaliseren». Kunnen de initiatiefnemers
dit aan de hand van concrete voorbeelden inzichtelijk maken?De leden van de VVD-fractie merken tot slot op dat de initiatiefnemers
pleiten voor het instellen van een commissie, analoog aan de Commissie Gelijke
Behandeling (CGB), om kwetsende uitlatingen in het publieke domein tegen te
gaan. Ook hier kunnen deze leden zich niet in vinden. Zij achten het instellen
van een nieuwe commissie niet wenselijk. Daar waar het gaat om het tegengaan
van discriminatie is volgens de leden de CGB – uiteraard naast de ombudsman,
politie en justitie en bijvoorbeeld een Meldpunt Discriminatie – afdoende
om een laagdrempelige voorziening te scheppen met gezag betreffende deze zaken.Kunnen de initiatiefnemers aangeven wat het verschil is tussen kwetsende
uitlatingen in het publieke domein en discriminatie, aangezien het eerste
wordt genoemd onder het kopje «tegengaan discriminatie»? Kunnen
de initiatiefnemers verder duidelijk maken waar volgens hen de knelpunten
liggen bij de huidige voorzieningen en waarom de CGB en de verschillende meldpunten
niet afdoende zijn om op te treden? Verder vragen de leden van de VVD-fractie
wat de initiatiefnemers bedoelen met de gezaghebbende uitspraken die deze
commissie zou moeten kunnen doen om op te treden tegen kwetsende uitlatingen.Volgens deze initiatiefnota kan ook het doel van een partij als zodanig
grond zijn om de partij te weren uit het democratisch bestel. De leden van
de VVD-fractie vragen bij welke concrete uitwerkingen van een doel de initiatiefnemers
van mening zijn dat deze voldoende reden vormt om een partij te verbieden.
De nota merkt op dat wanneer een partij bij de uitwerking strafbare feiten
pleegt, het OM moet ingrijpen. Is het echter niet reeds het geval dat bij
het plegen van strafbare feiten het OM kan ingrijpen? Welke wijziging
ten opzichte van de huidige situatie voorzien de initiatiefnemers thans nog?Uit de initiatiefnota blijkt dat een imam die aanzet tot haat uit zijn
beroep zal worden gezet zodat hij niet langer kan preken. De leden van de
VVD-fractie vragen of het mogelijk is voor de overheid om een imam uit zijn
beroep te ontzetten. Uiteraard dient in de situatie dat er sprake is van haatzaaien
door een imam, het hem onmogelijk gemaakt te worden te preken, dus een verbod
op de uitoefening van (een deel van) zijn functie op Nederlands grondgebied,
maar het is wellicht een religieuze organisatie die beslist over zijn beroepsstatus.De leden van de GroenLinks-fractie verbazen zich erover dat de initiatiefnemers
zich beperken tot één alinea over het tegengaan van discriminatie
(pag. 13). Vooral omdat discriminatie (in het uitgaansleven, op de arbeidsmarkt
bijvoorbeeld) tot één van de voedingsbodems van radicalisering
kan worden gerekend. Doen de initiatiefnemers dit onderwerp niet te kort door
niet in te gaan op de vraag wat precies tot kwetsende uitlatingen moet worden
gerekend. Daarnaast vragen deze leden waaruit nu precies de vergroving van
het publieke debat uit bestaat en hoe dit concreet te kanaliseren valt.II REACTIE VAN DE INITIATIEFNEMERSInleidingGraag danken wij de verschillende fracties die een inbreng hebben geleverd
voor het schriftelijk overleg over onze initiatiefnota. Het verheugt ons dat
de nota aanleiding is geweest voor andere partijen om mee te doen aan de discussie
die wij door het uitbrengen van onze initiatiefnota wilden opstarten. Tijdens
diverse debatten in de Tweede Kamer over de bestrijding van terreur, is de
vraag aan de orde geweest of de democratie voldoende weerbaar is tegen personen
en organisaties die de democratie slechts willen gebruiken met het doel de
verworvenheden van de democratie onderuit te halen. Heel nadrukkelijk is dit
besproken tijdens het debat over het kabinetsstandpunt inzake radicalisering
in oktober 2005. Tijdens dat debat bleek dat het kabinet weliswaar een aantal
aansprekende initiatieven neemt ter voorkoming van radicalisering, maar dat
concrete voorstellen om organisaties en personen die de democratische rechtsorde
willen misbruiken aan te pakken, achterwege bleven1.
Naar aanleiding daarvan hebben wij besloten onze voorstellen uit te werken
en aan de Kamer toe te zenden. In antwoord op vragen van de leden van de VVD-fractie
hierover, merken wij op dat het derhalve niet gaat om een herhaling van voorstellen,
maar een aanvulling van de reeds door de regering gedane en door de Kamer
in grote meerderheid aangenomen voorstellen.De leden van de fractie van GroenLinks menen dat in de initiatiefnota
te lichtvaardig wordt gesproken over de dreigingen voor de democratische rechtsstaat
die uitgaan van moslims. Deze opvatting kan geen grond vinden in deze nota.
Onze voorstellen zien op personen en organisaties, waarvan door de rechter
is vastgesteld dat zij als doel hebben de rechtsstaat aan te tasten en hierbij
strafbare feiten te plegen. Het kan hierbij evengoed om moslimradicalisme
als om extreem rechts radicalisme gaan. De initiatiefnota beoogt juist een
bijdrage te leveren aan een samenleving waarin iedereen in vrijheid in ons
land kan leven. Het overgrote deel van de moslims in Nederland deelt onze
waarden en normen, en wil juist dat radicalisme wordt aangepakt.De leden van de fractie van GroenLinks merken terecht op dat de CDA-fractie
een andere afweging maakt dan destijds het kabinet. Zoals hiervoor reeds was
aangegeven bleek tijdens het debat over de nota radicalisering dat het kabinet
niet voornemens was op dit specifieke terrein nadere maatregelen te nemen.
Overigens heeft de toenmalige minister van Justitie onlangs, in antwoord op
een door de kamer aangenomen motie toegezegd nader te onderzoeken of de democratie
op dit moment voldoende weerbaar is1. De indieners
zien dit als een belangrijke stap voorwaarts.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de SGP-fractie over de opname
van de moord op de heer Fortuyn in het stuk het volgende. De moord op de heer
Fortuyn was een zeer ernstige aantasting van de democratische rechtsorde.
Op basis van de definitie in het wetboek van strafrecht2, die pas na de moord op Fortuyn is opgenomen, zou deze nu inderdaad
mogelijk door de rechter als een terroristisch misdrijf zijn beschouwd.ProbleemstellingDe leden van de PvdA-fractie vragen naar concrete voorbeelden van het
gebruik maken van de democratie teneinde extremistische doeleinden te verwezenlijken.
De leden van de SGP-fractie vragen ons aan te geven hoe reëel wij het
gevaar inschatten. Voorbeelden in andere landen van Europa laten zien dat
het geen denkbeeldig risico is. In België leek de Arabisch Europese Liga
voet aan de grond te krijgen. In Nederland konden we in de jaren tachtig wel
optreden tegen de partij CP ’86. Recent kon de Partij voor Vrijheid,
Naastenliefde en Diversiteit, meer bekend als de pedopartij, echter niet worden
verboden. Deze partij bepleitte vrijlaten van het bezit van kinderporno en
het hebben van seks met kinderen. De indieners beschouwen het als onbevredigend
dat het Nederlandse recht geen mogelijkheden bood om tegen deze partij op
te treden. De initiatiefnota beoogt inzichtelijk te maken in hoeverre er een
mogelijkheid bestaat dat grondrechten teniet worden gedaan door extremistische
groepen in de samenleving. Wij zijn van mening dat die mogelijkheid bestaat
en doen een aantal aanbevelingen op grond waarvan wij van mening zijn dat
op die wijze die mogelijkheid tegen kan worden gegaan. Moslimradicale partijen
hebben in Nederland nog geen positie veroverd. Vast staat wel dat er radicaliseringsprocessen
plaatsvinden3. Deze nota en de daarin vervatte
voorstellen zijn bedoeld om daartegen verweer op te bouwen. Wij plaatsen de
opmerking van de leden van de fractie van GroenLinks in hetzelfde licht. Deze
leden stellen dat de analyse van de nota wellicht te abstract is gebleven.
Wij van mening zijn dat deze discussie gevoerd moet worden, juist om helder
te hebben wat de mogelijkheden zijn om in te grijpen mocht er een concrete
aanleiding zijn. De leden van de SGP-fractie vragen hoe wij de dreiging van
terroristische aanslagen inschatten. Voor de beantwoording van deze vraag
sluiten wij aan bij het dreigingsbeeld zoals dat door de Nationaal Coördinator
Terrorismebestrijding aan de Kamer wordt gezonden4.
De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding beschouwt de terroristische
dreiging onverminderd als substantieel5.In hun vraag naar een sociologische analyse van onder moslims levende
opvattingen over de Nederlandse democratische rechtsstaat gaan de leden van
de fractie van GroenLinks er impliciet van uit dat deze nota is geschreven
vanuit een bepaalde visie op de opvatting van moslims. Dit is onjuist. De
steun voor de democratische rechtsstaat is zowel onder moslims als onder christenen
en niet-gelovigen zeer groot. Het gevaar zit in radicale elementen, zowel
bij moslimradicalen als extreem rechts. Het verhinderen dat zij voet aan de
grond krijgen is de grootste drijfveer voor het schrijven van deze nota. De
leden van de fractie van GroenLinks wijzen er terecht op dat
het Nederlandse meerpartijenstelsel gebaseerd is op een consensuscultuur.
Maar het is juist de wens tot behoud van de consensuscultuur, die er toe heeft
geleid dat wij radicale elementen geen plaats willen geven.Wij onderschrijven de stelling van de leden van de SGP-fractie dat weerbaarheid
van een democratie in de allereerste plaats, voorafgaand aan wettelijke maatregelen,
gezocht en gevonden moet worden in de geestelijke weerbaarheid van de burgers
die de samenleving vormen. Een nota als deze en de daarin gedane voorstellen
kan daarop een aanvulling zijn.AlgemeenDe leden van de PvdA-fractie vragen zich af hoe het recht van een ieder
om naar politieke machtsvorming te streven zich verhoudt tot de voorstellen
waarmee de initiatiefnemers dit recht blijkbaar voor sommigen willen beperken.
Als het gaat om het gestelde onder punt 6 in de initiatiefnota, dat de overheid
er actief op moet toezien dat politieke partijen binnen de grenzen van de
wet opereren, willen wij opmerken dat dit punt voor het grootste deel de bestaande
situatie weergeeft. Wij willen met name een inspanningsverplichting van de
overheid om actief toe te zien dat politieke partijen zich aan de wet houden.
De uitbreiding is dat wij in bepaalde gevallen partijen willen kunnen verbieden
voordat sprake is van strafbare feiten. Het zou dan gaan om partijen waarvan
de doelstelling onvermijdelijk leidt tot schending van mensenrechten, neergelegd
in internationale verdragen, of het terzijde schuiven van de democratische
rechtsstaat. Een recent voorbeeld is de hiervoor al genoemde Partij voor Vrijheid,
Naastenliefde en Diversiteit. Als het gaat om het gestelde onder punt 12 in
de initiatiefnota, dat personen die zijn veroordeeld voor een terroristisch
oogmerk automatisch het actief en passief kiesrecht moet worden ontnomen,
evenals het recht om met een politieke partij aan verkiezingen deel te nemen,
willen wij opmerken dat dit voorstel voortborduurt op de reeds bestaande mogelijkheden
die zijn opgenomen in artikel 28 van het wetboek van strafrecht. Het voorstel
om een persoon die veroordeeld wordt voor een terroristisch misdrijf te ontzetten
van zijn actief en passief kiesrecht behelst geen verdergaande beperking dan
die al was toegestaan op grond van voornoemd artikel.Spanning democratie en rechtsstaatWij onderschrijven de opmerkingen van de leden van de CDA-fractie dat
de voorstellen in de nota uitgaan van het uitgangspunt dat tijdelijke vrijheidsbeperking
soms geboden kan zijn, juist om die vrijheden op langere termijn te stimuleren.De leden van de PvdA-fractie vragen wanneer er in onze ogen sprake is
van «opzij schuiven» of «aantasting» van de rechtsstaat
als een democratische meerderheid dit wenst. Waar ligt de grens tussen aantasting
en verandering, zo vragen zij.De grondbeginselen van onze rechtsstaat zijn neergelegd in onze Grondwet
en in het Europees verdrag voor de rechten van de Mens. Binnen de grenzen
van de rechtsstaat is voortdurend sprake van een verandering van het geldende
recht. Grondrechten kunnen worden beperkt en uitgebreid. De grens wordt echter
overschreden indien niet wordt voldaan aan de vereisten dat een beperking
van (grond-)rechten plaatsvindt bij wet, dat deze beperking noodzakelijk is
in een democratische samenleving en dat deze beperking voorzienbaar is. Als
men deze grens overschrijdt, kan sprake zijn van opzij schuiven of aantasting
van de rechtsstaat. Dit moet in beginsel kunnen worden tegengehouden, ook wanneer een democratische meerderheid dit wenst. Of in een specifiek
geval sprake is van een dusdanige aantasting dat moet worden ingegrepen is
uiteindelijk ter toetsing aan de rechter. Dit zal in het concrete geval altijd
gaan om een afweging van de belangen van de democratische rechtsstaat tegenover
de ernst van de aantasting.De leden van de PvdA-fractie vragen voorts of wij nader in willen gaan
op de in de initiatiefnota aangehaalde uitspraak van het Hof van de Rechten
van de Mens. Dit arrest is van belang omdat het aansluit bij de door ons ingenomen
positie. Het Hof stelt dat een politieke partij campagne kan voeren voor een
wetswijziging, dan wel een wijziging van de juridische en constitutionele
basis van een staat, indien aan twee eisen wordt voldaan: de gebruikte middelen
dienen wettig en democratisch te zijn en de voorgestelde wijziging dient zelf
verenigbaar te zijn met de fundamentele rechtstatelijke en democratische principes.
Daaruit volgt dat politieke partijen die aanzetten tot geweld of een beleid
propageren dat niet correspondeert met de regels van de democratie geen bescherming
van het Verdrag kunnen inroepen tegen maatregelen die tegen hen genomen worden.
In de concrete casus wilde de politieke partij verschillende rechtssystemen
voor de verschillende religieuze groeperingen, invoering van de Shariah en
het voeren van een Heilige Oorlog. In de rechtsoverwegingen 101 tot 106 wordt
nog eens aangegeven dat naast statuten en partijprogram het feitelijk handelen
van partijfunctionarissen grond kan zijn voor optreden tegen een politieke
partij.Tevens vragen de leden van de PvdA-fractie of aan deze uitspraak onze
stelling ten grondslag ligt dat politieke partijen kunnen worden getoetst
op de concrete uitwerking van hun doel. Voorts vragen zij, samen met de leden
van de SGP-fractie, wat met de «concrete uitwerking van hun doel»
wordt bedoeld, hoe dit in de praktijk werkt en wie dit toetst. De uitspraak
van het Hof ligt inderdaad ten grondslag aan de stelling dat politieke partijen
kunnen worden getoetst op de uitwerking van het doel dat de partij zich heeft
gesteld. Met «concrete uitwerking van het doel» bedoelen wij iedere
actie die bijdraagt aan het verwezenlijken van dat doel of een actie in het
kader van dat doel. Dit kunnen reguliere activiteiten zijn in het politieke
proces, maar ook activiteiten daarbuiten. Het kan gaan om de uitwerking in
statuten en/of reglementen of concrete activiteiten die in de openbare ruimte
worden ontplooid. Hier is met name de vraag van belang in hoeverre er bij
deze concrete uitwerking er sprake is van strafbare feiten. De instantie die
dit toetst is het Openbaar Ministerie in kader van de strafrechtelijke handhaving
van de rechtsorde. Uiteindelijk is het de rechter die op vordering van het
Openbaar Ministerie op grond van artikel 2.20 BW een partij verbiedt en ontbonden
verklaart.Bescherming rechtsstaat, vrijheid en democratieDe leden van de CDA-fractie vragen of de initiatiefnemers een nadere invulling
van artikel 17 van het EVRM voor ogen heeft gestaan en of die behoefte ook
gevoeld wordt in andere landen. Wij hebben genoemd artikel als basis genomen
voor de voorstellen zoals deze in de initiatiefnota staan verwoord. Of die
behoefte gevoeld wordt in andere landen is een vraag die wij niet kunnen beantwoorden.De leden van de PvdA-fractie vragen waaruit blijkt dat de bestaande instrumenten
zoals gevangenisstraffen tekort schieten om de rechtsstaat te beschermen.
Gevangenisstraffen kunnen effectief zijn, maar kunnen onvoldoende zijn om
de werkzaamheden van een politieke groepering of een individu te stoppen.
Wanneer bijvoorbeeld een gevangenisstraf van enkele maanden wordt opgelegd,
is daarmee niet voorkomen dat een persoon na ommekomst van de straf opnieuw
probeert politieke invloed te verwerven. In zijn algemeenheid
bepleiten wij aanvullende maatregelen om de maatschappij voor een langere
duur effectief te beschermen. Wij menen dat extra maatregelen kunnen helpen
om te voorkomen dat een persoon die veroordeeld is voor een terroristisch
misdrijf of een haatzaai-delict in herhaling valt.AanbevelingenVoor de leden van de VVD-fractie is het niet duidelijk op wat voor organisaties
de in de nota gedane voorstellen zien. De voorstellen zien enerzijds op politieke
partijen (aanbeveling 6) en anderzijds op organisaties in het algemeen (aanbeveling
7 t/m 9). Dit kunnen organisaties zijn in de zin van artikel 140a van het
Wetboek van Strafrecht of rechtspersonen in het kader van het Burgerlijk Wetboek.
Deze organisaties kunnen dus eveneens gebedshuizen, verenigingen en dergelijke
zijn. De leden van de VVD-fractie stellen dat deze verschillende organisaties
niet alle een gelijke behandeling behoeven. Het komt deze leden onwenselijk
voor de rechter te verplichten, zonder onafhankelijke toetsing van het specifieke
geval, over te gaan tot een automatisch verbod en ontbinding en daarmee de
discretionaire bevoegdheid van de rechter te beperken. Wat wij beogen is een
koppeling tot stand te brengen tussen een veroordeling door de strafrechter
op grond van artikel 140a Wetboek van Strafrecht en artikel 2.20 BW. Als een
strafrechter vaststelt dat er sprake is van een terroristische organisatie
moet dat wat ons betreft leiden tot een civielrechtelijk verbod en ontbonden
verklaring zonder dat het Openbaar Ministerie hiervoor nog een aparte procedure
hoeft te voeren. In de praktijk zal het nu vaak zo zijn dat de rechter een
vordering van het OM tot ontbonden verklaring zal toewijzen als een dergelijke
organisatie door de strafrechter is bestempeld als terroristisch. Wij vinden
dat de civiele rechter een dergelijk vonnis van de strafrechter altijd moet
volgen. Het is immers niet goed denkbaar dat een organisatie als terroristisch
wordt bestempeld, maar vervolgens toch mag blijven functioneren. Wij schrappen
simpelweg één extra procedure waarin dezelfde feiten en omstandigheden
wederom aan de orde zullen komen. In alle gevallen zal een rechter rekening
kunnen houden met de concrete feiten en omstandigheden in een bepaald geval,
met alle waarborgen die daarbij horen.RechtsordeDe leden van de VVD-fractie menen dat wij aanbevelingen doen die een grove
inperking van de vrijheden en grondrechten inhoudt van alle ingezetenen van
deze rechtsstaat. Wij menen dat een dergelijke algemene kwalificatie de aard
van onze voorstellen miskent. Met onze voorstellen bieden wij juist bescherming
aan de ingezetenen van de rechtsstaat, voor zover zij niet voornemens zijn
deze rechtsstaat terzijde te schuiven. Het al eerder aangehaalde recente voorbeeld
van de Partij voor Vrijheid, Naastenliefde en Diversiteit toont aan dat de
komst van partijen met doelstellingen die indruisen tegen de basiswaarden
van onze rechtsstaat niet ondenkbeeldig zijn. Als de leden van de VVD-fractie
bedoelen dat wij de rechten van dergelijke personen en organisaties verdergaand
willen inperken dan op dit moment mogelijk is, dan is dat juist. Wij menen
echter dat dit binnen onze rechtsstaat gerechtvaardigd is. Daarenboven hechten
wij eraan om op te merken dat al onze voorstellen aansluiten bij mogelijkheden
die nu reeds in wetgeving zijn verankerd of die binnenkort aan de orde komen,
hetzij door voorstellen van de regering, dan wel door ontwikkelingen in de
rechtspraak. De voorstellen zien op beperking van grondrechten van diegenen
die door de strafrechter veroordeeld worden en niet op iedere ingezetene van
Nederland. Daarbij zijn de voorstellen objectief, want gekoppeld aan een veroordeling
voor een strafbaar feit door de strafrechter en noodzakelijk in een democratische
samenleving.Terroristische organisatiesDe leden van de PvdA-fractie vragen waarom Nederland voorop moet lopen
als het gaat om het verbieden van terroristische organisaties. Het is juist
dat wij niet alleen groeperingen willen verbieden nadat zij op de Europese
lijst worden gezet. Deze lijst is echter ook niet bedoeld als een limitatieve
lijst met te verbieden organisaties in de lidstaten van Europa. Het gaat om
een lijst met organisaties die alle lidstaten van de Unie gelijkelijk moeten
verbieden. Maar sommige organisaties kunnen nationaal van aard zijn. Te denken
valt aan de in Nederland verboden politieke partij CP ’86. Te denken
valt ook aan de in Turkije verboden partij Refah Partisi. Wij onderschrijven
ook niet zonder meer de stelling dat Nederland voorop loopt. Een land als
de Bondsrepubliek Duitsland heeft al meer mogelijkheden dan Nederland om groeperingen
of personen grondrechten te ontnemen1. Wel is
het zonder meer zo dat Nederland wat ons betreft in de voorhoede hoort te
staan van landen die de democratie weerbaar maken.Deze leden vragen verder hoe kan worden voorkomen dat bijeenkomsten plaatsvinden
van verboden terroristische organisaties, wie bepaalt wanneer sprake is van
een dergelijke organisatie, wanneer sprake is van een manifestatie dan wel
een bijeenkomst? De burgemeester is op grond van artikel 12 van de Politiewet
belast met de handhaving van de openbare orde. Op grond van de Wet Openbare
Manifestaties is de burgemeester bevoegd bepaalde openbare en niet-openbare,
maar wel voor publiek toegankelijke bijeenkomsten te verbieden. Wanneer een
burgemeester bekend raakt met het feit dat een bijeenkomst zal plaatsvinden,
ongeacht op welke manier, kan hij de instrumenten inzetten die hij nodig acht
in het kader van de handhaving van de openbare orde. Diegenen die tegen een
uitdrukkelijk verbod in deelnemen aan een verboden bijeenkomst zijn strafbaar
op grond van artikel 11 Wet Openbare Manifestaties. De rechter bepaalt in
eerste instantie of er sprake is van een verboden organisatie. Het Openbaar
Ministerie kan in het kader van de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde
optreden op een niet voor het publieke toegankelijke besloten plaats.De leden van de fracties van GroenLinks en de SGP vragen in dit verband
of er naar onze mening een plicht tot ingrijpen moet bestaan voor politie,
OM en burgemeesters. Voorts vragen zij hoe deze plicht zich verhoudt tot het
opportuniteitsbeginsel en of wij geen ruimte wensen te laten voor een discretionaire
bevoegdheid. De leden van de GroenLinks-fractie geven aan te vrezen voor een
onaanvaardbare inperking van het recht op organisatie. In onze nota geven
wij aan dat een bijeenkomst van een organisatie die krachtens artikel 140a
Sr als terroristisch is aangemerkt altijd moet worden verhinderd dan wel ontbonden.
Wij achten het onbestaanbaar dat een organisatie die door de rechter als terroristisch
wordt aangemerkt vervolgens van het openbare gezag toch de mogelijkheid zou
krijgen om bijeen te komen. In onze optiek is voor een discretionaire bevoegdheid
derhalve geen ruimte. Om er geen misverstand over te laten bestaan dat een
dergelijke organisatie niet bijeen moet kunnen komen, stellen wij een bindende
bepaling voor.De leden van de PvdA-fractie vragen of er sprake is van een manifestatie
als personen bijeenkomen en denkbeelden uiten die ook door een verboden organisatie
werden geuit, ook al hebben die personen nooit van een dergelijke organisatie
deel uitgemaakt. In antwoord hierop willen wij nogmaals aangeven dat de verbodsbepaling
ten aanzien van het samenkomen alleen geldt voor organisaties die op grond
van artikel 140a Sr. als terroristisch zijn aangemerkt. Wanneer anderen buiten
het kader van deze verboden terroristische organisatie soortgelijke denkbeelden
uiten bestaat reeds nu in het kader van de Wet Openbare Manifestaties de mogelijkheid de bijeenkomst te ontbinden indien de vrees bestaat dat door de bijeenkomst
de openbare orde in het geding komt. Wij doen geen voorstellen om deze regeling,
buiten het specifieke geval van de reeds verboden terroristische organisatie,
aan te passen. In het verlengde hiervan stelden de leden van de VVD-fractie
de vraag of, als een verboden partij onder een andere naam een manifestatie
belegt de burgemeester zijn eigen afweging moet kunnen maken. Wanneer het
feitelijk gaat om dezelfde terroristische organisatie is dit niet het geval.
Het enkele feit van de naamswijziging is naar onze mening onvoldoende om het
verbod te ontduiken. Dit zou slechts anders kunnen zijn als er ook op andere
terreinen veranderingen hebben plaatsgevonden. In dat geval zou de reguliere
discretionaire bevoegdheid van de burgemeester van toepassing zijn.Inperking van grondrechtenDe leden van de CDA-fractie vragen of wij een termijn voor ogen hebben
waarvoor bepaalde beperkingen van grondrechten zouden moeten duren. De duur
van de inperking van de grondrechten zal van de ernst van het geval moeten
afhangen. Dit zal om een substantiële periode moeten gaan. Doel van de
bijkomende maategel is immers niet zozeer vergelding, als wel het voorkomen
dat een persoon wederom een gevaar oplevert voor de democratische rechtsorde.De leden van de PvdA-fractie vragen zich af of het ontnemen van actief
en passief kiesrecht niet bereikt dat dergelijke personen zich genoodzaakt
zien andere middelen te hanteren om hun doelen te bereiken. Deze redenering
kunnen wij niet onderschrijven. Het gaat om personen van wie juist is gebleken
door middel van een strafrechtelijke veroordeling dat zij zich kunnen en willen
bedienen van de andere middelen waar de leden van de PvdA-fractie over spraken.
Wij achten het niet passen in ons rechtssysteem om de hoogte of de aard van
de straffen te laten bepalen door de angst voor de mogelijke reactie van de
veroordeelde na afloop van de straf. Dezelfde overweging geldt wat ons betreft
ten aanzien van de opmerking dat het te prefereren is dat dergelijke personen
via legitieme volksvertegenwoordigingen zaken bewerkstelligen in plaats van
via illegale ondergrondse activiteiten. Het is, als het gaat om zaken waarbij
de democratische rechtsorde in het geding is, niet juist om feiten toe te
staan, enkel vanwege de angst dat de pleger ondergronds zijn activiteiten
zal voortzetten. Wij wijzen hierbij op de eerder gememoreerde veroordeling
van de partij CP ’86. In de door de leden van de PvdA gehanteerde stelling,
zou dat verbod niet mogelijk zijn geweest.Verschillende fracties hebben vragen gesteld over de koppeling tussen
een veroordeling voor een terroristisch misdrijf en de ontneming van het Nederlanderschap
in geval van een dubbele nationaliteit. De leden van de PvdA-fractie vragen
waarom wij dit voorstel doen terwijl dit in het geval van een persoon met
slechts één nationaliteit niet mogelijk is. Deze leden vragen
zich af of deze misdrijven personen met een dubbele nationaliteit zwaarder
zijn aan te rekenen dan personen met slechts de Nederlandse nationaliteit.
Ontneming van het Nederlanderschap is geen straf in de zin van het Wetboek
van Strafrecht, maar is gebaseerd op de Rijkswet op het Nederlanderschap.
Intrekking geschiedt wegens het toebrengen van ernstige schade aan de essentiële
belangen van het Koninkrijk. Personen die terroristische misdrijven plegen,
plegen misdrijven tegen de samenleving als geheel. Wij zijn van mening dat
deze personen reeds door het bewezen feit van het plegen van een terroristisch
misdrijf geen aanspraak kunnen maken op de rechten verbonden aan het Nederlanderschap.
Om dit te onderstrepen stellen wij voor om de ontneming van de Nederlandse
nationaliteit direct te koppelen aan de veroordeling voor een terroristisch misdrijf. Er mag geen twijfel bestaan, dat zo iemand het Nederlanderschap
kwijtraakt.Wij betreuren dat de leden van de VVD-fractie ons voorstel bestempelen
als het op losse schroeven zetten van het verblijfsrecht en het uithollen
van de rechtsstaat. Wij hebben hierboven reeds uiteen gezet dat voor ons evident
is dat een persoon die een terroristisch misdrijf tegen de Nederlandse samenleving
pleegt, geen aanspraak moet kunnen maken op het Nederlanderschap. Wij menen
ook dat ons voorstel aansluit bij een brede wens in de Kamer boven alle twijfel
te laten zijn dat personen die terroristische misdrijven plegen geen aanspraak
kunnen maken op een recht op verblijf in de Nederlandse samenleving.De leden van de VVD-fractie vragen nog bij benadering aan te geven om
hoeveel gevallen het zal gaan en naar welk land zij uitgezet zullen worden.
Het aantal malen dat een dergelijke situatie zich zal voordoen is afhankelijk
van het aantal veroordelingen voor terroristische misdrijven. Alle inspanningen
zijn erop gericht terroristische misdrijven te voorkomen, maar een garantie
dat terroristische misdrijven niet zullen voorkomen kan niet worden gegeven.
In de gevallen waarin een veroordeling volgt ligt uitzetting in de rede. Naar
welk land betrokkenen worden uitgezet hangt af van de nationaliteit waarover
zij naast de Nederlandse beschikken.De leden van de PvdA-fractie vragen of er concrete aanwijzingen zijn dat
er gebrek aan instrumenten op het vlak van het intrekken van paspoorten bestaan
en zo ja welke dat dan zijn. Wij menen inderdaad dat sprake is van een gebrek
aan effectieve instrumenten om terrorisme en radicalisme aan te pakken. Het
bestaande palet aan straffen en maatregelen is sterk gericht op de beproefde
straffen als de gevangenisstraf, de geldboete en de taakstraf. Maar dit zijn
straffen die terroristen niet zullen afschrikken. Na ommekomst van de straf
zullen zij niet per definitie terug zijn op het goede pad. Daarom moeten zij
langere tijd en effectiever kunnen worden aangepakt. Ontneming van het Nederlanderschap
en eventuele uitzetting kunnen veel effectiever zijn, aanvullend aan een andere
straf.De leden van de VVD-fractie geven aan zich te kunnen vinden in een mogelijke
uitbreiding van rechten waaruit een persoon kan worden ontzet en mogelijkheid
dit artikel eventueel toe te passen bij een aantal terroristische misdrijven.
Zij zijn echter zeer verbaasd over de «altijd en verplichte» constructie.
Deze leden stellen dat hiermee voorbij wordt gegaan aan onafhankelijke toetsing
en de noodzakelijke beoordeling door de rechter. Zij vragen waar momenteel
de knelpunten liggen op dit terrein en of door het voorstel het risico niet
groter wordt dat hierdoor de rechter nog terughoudender zal worden in het
toepassen en de bewezenverklaring van bepaalde delicten. Ze stellen de vraag
of wij de rechter elke speel- en beoordelingsruimte willen ontnemen. Ook de
leden van de GroenLinks-fractie verzetten zich met klem tegen elke vorm van
automatisme bij het inperken van grondrechten. De leden van de SGP-fractie
vragen welke ruimte de rechter moet worden geboden wanneer het gaat om het
opleggen van bijkomende straffen. In antwoord op deze vragen lijkt het ons
goed om de voorstellen nogmaals kort uiteen te zetten. Nu reeds bestaat de
mogelijkheid van ontzetting van rechten op grond van artikel 28 Wetboek van
Strafrecht. Het gaat om ontneming van het actief en passief kiesrecht, het
bekleden van ambten, het dienen bij de gewapende macht en het uitoefenen van
bepaalde beroepen. Het gaat hier om een limitatieve opsomming. Andere ontzettingen
kunnen dus niet opgelegd worden. Daarbij komt dat deze ontzettingen alleen
opgelegd kunnen worden als de mogelijkheid daartoe bij een delictsomschrijving
in het Wetboek van Strafrecht is opgenomen. Dit komt ons niet als wenselijk
voor. Wij willen de inzet van artikel 28 flexibeler maken. Wij stellen voor
om artikel 28 uit te breiden met een aantal andere rechten waaruit men ontzet kan worden. Daarnaast willen wij dat in meer gevallen bij een
delictsomschrijving de mogelijkheid tot toepassing van artikel 28 opgenomen
wordt. We denken dan in ieder geval aan alle terroristische misdrijven, waaronder
deelname aan een terroristische organisatie en aan de haatzaaibepalingen.
In beginsel willen wij dat de rechter zelf bepaalt, na een vordering van het
Openbaar Ministerie of een ontzetting wordt opgelegd. Dit is conform de bestaande
praktijk. In een bepaald aantal gevallen stellen wij echter voor om de ontzetting
van bepaalde rechten te koppelen aan een veroordeling door de rechter. Het
gaat dan om een veroordeling voor een terroristisch misdrijf. We zijn van
mening dat dan het actief en passief kiesrecht, alsmede het recht om met een
partij aan verkiezingen deel te nemen of als bestuurder aan deze partij verbonden
te zijn, automatisch moet worden ontnomen. Door een terroristisch misdrijf
wordt een aanslag gepleegd op de samenleving en de democratische rechtsstaat
als geheel. Dit rechtvaardigt een automatische ontzetting van die burgerrechten,
waarvan misbruik leidt tot aantasting van het democratische proces. Dit behelst
slechts in zeer beperkte mate een beperking van de beoordelingsvrijheid van
de rechter. Deze blijft immers vrij in het al dan niet komen tot een veroordeling
en het bepalen van de strafmaat. Bij het bepalen van de strafmaat kan de rechter
alle relevante feiten en omstandigheden meewegen. Daarnaast kan hij zelf bepalen
of er nog ontzettingen uit andere rechten geboden zijn.Wij zijn niet bevreesd, zoals de leden van de VVD-fractie, dat het risico
groter wordt dat door het voorstel de rechter nog terughoudender zal worden
in het toepassen en de bewezenverklaring van bepaalde delicten. De rechter
veroordeelt primair op basis van het bewijs dat voorhanden is. Hij kan natuurlijk
in het bepalen van de strafmaat rekening houden met de specifieke omstandigheden
van het geval. In algemene zin kunnen wij de vraag over de termijnen waarvoor
de ontzettingen zouden moeten gelden niet beantwoorden. Wij zijn wel van mening
dat dit om een substantiële periode zou moeten gaan. Doel van de bijkomende
maategel is immers niet zozeer vergelding, maar het voorkomen dat een persoon
wederom een gevaar oplevert voor de democratische rechtsorde.Effectief strafrechtWij onderschrijven de stelling van de leden van de CDA-fractie dat de
voorstellen met betrekking tot het slagvaardiger maken van de haatzaaibepalingen
op geen enkele wijze zien op een inperking van de vrijheid van meningsuiting,
maar op een aanpak van misbruik van de vrijheid van meningsuiting. Inderdaad
is het de bedoeling de lijn scherper te trekken tussen niet-strafbare uitingen
en strafbare uitingen. Daarbij is het uitdrukkelijk niet de bedoeling nieuwe
grenzen te trekken. In dit verband verwelkomen wij dan ook het vonnis van
de rechtbank bij de veroordeling van de Hofstadgroep. In het vonnis werd buitengewoon
helder aangegeven wat wel en wat niet strafbaar is. De analyse van de leden
van de VVD-fractie dat het hier om een onacceptabele en niet-gerechtvaardigde
inperking zonder gegronde onderbouwing gaat werpen wij dan ook verre van ons.
Dat de huidige haatzaaibepalingen te beperkt worden uitgelegd, wordt onderschreven
in de brieven van het kabinet1. Het kabinet wil
de rechtsvorming echter overlaten aan de rechter, terwijl wij ervoor kiezen
om dit via wetgeving te realiseren. De opvatting dat een verbod op apologie
vanuit juridisch oogpunt zeer moeilijk te bewerkstelligen is delen wij niet.
Op dit moment zal de rechter zich ook al over krachtens onze wetgeving mogelijk
strafbare uitlatingen moeten buigen. Zij vragen ons in dit verband waar wij
de grens trekken tussen oorbare en niet-oorbare uitlatingen en of wij het
oog hebben op een soort gedachtepolitie. In antwoord op deze opmerkingen van
de leden van de VVD-fractie willen wij er allereerst op wijzen dat aanzetten
tot haat reeds strafbaar is. Het Openbaar Ministerie toetst of
een bepaalde uiting een strafbaar feit oplevert. De leden van de VVD-fractie
bedoelen toch niet te stellen dat het Openbaar Ministerie nu reeds als een
gedachtepolitie moet worden beschouwd. Dit geldt eveneens voor de opvatting
dat de Nederlandse rechtsstaat geen zedenmeester moet worden. Nogmaals: de
Nederlandse rechtsstaat is reeds een zedenmeester, in de woorden van de leden
van de VVD-fractie, aangezien de Nederlandse overheid reeds een vervolgingsbeleid
voert ten aanzien van overtreding van de huidige haatzaaibepalingen. Wij willen
er op wijzen dat naar aanleiding van uitspraken op televisie door de imam
Abdul Jabbar van de Ven door alle fractievoorzitters in de Tweede Kamer werd
aangedrongen op het onderzoeken van de mogelijkheid van vervolging van deze
persoon. Er was politieke eensgezindheid over de noodzaak dergelijke uitspraken
niet toe te laten. Naar toen echter bleek, liet de wetgeving dergelijke uitspraken
toe. Onze opvatting is dat de brief die de gezamenlijke fractievoorzitters
toen schreven, niet zonder consequentie kan blijven. Dit moet zijn weerslag
vinden in wijziging van de wet, tenzij men achteraf zou vinden dat die brief
niet geschreven had moeten worden. Dit is echter niet onze opvatting.De leden van de GroenLinks-fractie geven aan allerminst overtuigd te zijn
van de noodzaak om de huidige haatzaaibepalingen aan te scherpen. Niet valt
in te zien waarom opmerkingen, die gebaseerd zijn op iemands religieuze overtuigingen
zouden moeten worden gecriminaliseerd als er niet sprake is van het oproepen
tot geweld of het aanzetten tot haat tegen concreet bepaalbare personen. Volgens
deze leden worden morele uitspraken bijkans onmogelijk. Onze voorstellen zien
op drie concrete haatzaaibepalingen. De eerste is het aanzetten tot geweld
(aanbeveling 14), de tweede op het verheerlijken van terroristische misdrijven
(aanbeveling 15) en de andere op de godslastering (aanbeveling 16). Niet valt
in te zien wat dit te maken heeft met opmerkingen, die gebaseerd zijn op iemands
religieuze overtuigingen en die zouden worden gecriminaliseerd als er niet
sprake is van het oproepen tot geweld of het aanzetten tot haat. Het gaat
er niet om de vrijheid van meningsuiting in te perken, maar om de grenzen
te verduidelijken, daar waar religieuze uitingen overgaan in oproepen tot
geweld of haat. In geen geval is het de bedoeling opmerkingen, gebaseerd op
iemands religieuze overtuigingen, te criminaliseren als geen sprake is van
overtreding van nu reeds strafbaar gestelde overschrijding van de vrijheid
van meningsuiting.De leden van de SGP-fractie vragen waarom wij geen aanscherping of verduidelijking
van de strafbaarstelling van godslastering bepleiten. De strafbaarstelling
van godslastering is reeds in het Wetboek van Strafrecht opgenomen. Deze bepaling
legt een grens vast tussen niet-strafbare en strafbare uitlatingen. Deze grens
is op zich zelf duidelijk, ook al wordt de bepaling niet vaak gebruikt. Onze
aanbeveling strekt er in de eerste plaats toe te wijzen op het bestaan van
dit wetsartikel en in de tweede plaats om aan te geven dat het onjuist zou
zijn dit artikel uit het wetboek van strafrecht te halen, zoals sommigen zouden
willen.Tegengaan discriminatieDiverse fracties vragen naar de voorgestelde laagdrempelige voorziening
waar burgers met hun grieven omtrent kwetsende uitlatingen terecht kunnen.
De leden van de CDA-fractie willen weten hoe kan worden voorkomen dat een
te grote stroom mogelijk kwetsende uitlatingen zal worden voorgelegd en hoe
deze stroom in goede banen wordt geleid. De leden van de PvdA-fractie vragen
ons het voorstel en het beoogde doel verder te verduidelijken. De leden van
de VVD-fractie geven aan zich niet in het voorstel voor een commissie, analoog
aan de commissie gelijke behandeling, te kunnen vinden. Zij vragen of wij
kunnen aangeven wat het verschil is tussen kwetsende uitlatingen en discriminatie.
Verder vragen zij zich af wat de knelpunten zijn in de huidige
situatie en waarom de Commissie Gelijke Behandeling en de verschillende meldpunten
niet afdoende zijn? Wat wordt in dit verband precies bedoeld met «gezaghebbende»
uitspraken? De leden van de GroenLinks-fractie vragen waarom er zo weinig
wordt gezegd over discriminatie, aangezien dit tot een van de voedingsbodems
voor radicalisering kan worden gerekend. Zij vragen verder wat precies tot
kwetsende uitlatingen moet worden gerekend. Daarnaast vragen deze leden waaruit
nu precies de vergroving van het publieke debat bestaat en hoe dit concreet
te kanaliseren valt.Bij de door ons voorgestelde voorziening denken wij aan een commissie
die het mogelijk maakt een alternatief te bieden voor mensen of groeperingen
die nu de gang naar de rechter vaak te zwaar vinden. De wetgeving laat mensen
die zich gekwetst of beledigd voelen ook nu niet met lege handen staan. Maar
de drempel om aangifte te doen is vaak hoog. Een niet rechterlijke instantie,
die ook adviezen kan geven, kan een bijdrage leveren aan de voorkoming van
de ontsporing van het debat. De commissie kan bijvoorbeeld adviseren om aangifte
te doen, maar ook om tot een vergelijk te komen. De bedoeling is niet dat
deze commissie andere normen hanteert dan nu reeds in de wet staan. Maar doordat
de commissie meer zaken zal behandelen dan de rechter nu, wordt het mogelijk
tot een preciezere afbakening te komen van hetgeen moet worden geaccepteerd
en wat niet. De commissie kan er ook toe bijdragen dat het beeld dat er in
ons land een «recht tot kwetsen» bestaat, wordt bijgesteld, zodat
de norm duidelijk is dat men in het debat respectvol met elkaar om moet gaan.
Wij willen er op wijzen dat ook wanneer uitingen worden gedaan binnen de vrijheid
van meningsuiting, in acht moet worden genomen wat voor effect dit kan hebben
op anderen. Wanneer de commissie zich een positie zich een gezaghebbende positie
weet te verwerven kan een uitspraak of advies een dempend effect hebben op
de beleefde respectloosheid van sommige uitlatingen in het publieke domein.
We menen dat hierdoor een mogelijke voedingsbodem voor radicalisering kan
worden weggenomen. De Commissie Gelijke Behandeling heeft een te specifieke
taak om het werk te kunnen doen dat wij aan een dergelijke voorziening zouden
willen opdragen. De Commissie Gelijke Behandeling buigt zich in beginsel niet
over kwetsende uitlatingen in het publieke debat, maar, zoals de naam al zegt,
over kwesties met betrekking tot gelijke behandeling. Met de leden van de
GroenLinks-fractie zijn wij overigens van mening dat discriminatie hard aangepakt
moet worden. Op dit vlak bestaan echter al de voorzieningen, die wij juist
op het terrein van de kwetsende uitingen missen. Er bestaat momenteel geen
zicht op de bereidheid van personen en organisaties om eventuele zaken voor
te leggen aan een dergelijke commissie. Hoeveel zaken voorgedragen zullen
worden is dus niet te voorspellen. Dat neemt niet weg dat wij verwachten dat
personen en organisaties hun weg naar deze voorziening zullen weten te vinden.
Op die manier zou het publieke debat meer dan nu door velen wordt gevoeld,
op een respectvolle manier gevoerd kunnen worden.Van Haersma BumaKoopmansXNoot1Samenstelling:Leden: Van de Camp (CDA), Rouvoet (CU), De Wit (SP), Albayrak (PvdA),
Van der Staaij (SGP), Blok (VVD), Weekers (VVD), De Pater-van der Meer (CDA),
fng. voorzitter, Çörüz (CDA), Wolfsen (PvdA), De Vries (CDA),
Van Haersma Buma (CDA), Van Miltenburg (VVD), Azough (GL), Griffith (VVD),
De Roon (PVV), Schinkelshoek (CDA), Vacature (CDA), Vacature (D66), Vacature
(PvdA), Vacature (PvdA), Vacature (SP), Vacature (SP), Vacature (SP) en Vacature
(PvdD).Plv. leden: Sterk (CDA), Van Velzen (SP), Vacature (algemeen), Van der
Vlies (SGP), Ten Broeke (VVD), Teeven (VVD), Ormel (CDA) en Jager (CDA).XNoot1Kamerstukken II, vergaderjaar 2005–2006, 29 754, nr. 54.XNoot1Handelingen II, vergaderjaar 2006–2007, p. 6515–6537.XNoot2Zie de definitie van terroristisch oogmerk in artikel 83 a Wetboek van
Strafrecht.XNoot3Vierde Voortgangsrapportage Terrorismebestrijding, Kamerstukken II, vergaderjaar
2005–2006, 29 754, nr. 73.XNoot4Kamerstukken II, vergaderjaar 2005–2006, 29 754, nr. 87.XNoot5Zie www.nctb.nl.XNoot1Zie in dit verband de artikelen 18 en 21 van de Duitse Grondwet.XNoot1Kamerstukken II vergaderjaar 2005–2006, 29 754, nr. 30. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30449-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl