Leerlinggebonden financiering; Brief staatssecretaris naar aanleiding van het overleg met de vaste commissie voor Onderwijs, cultuur en wetenschappen
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26629, nr. 9

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

09-06-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26629 nr. 9

31-05-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamDeel 11. Indicatiestelling2. FinancieringIncidentele middelenStructurele middelenAd 1.Ad. 2Ad 3.Ad. 4Omvang van de rugzakCluster 2 Cluster 3 Cluster 4 3. Regionale ExpertisecentraVormgevingClusterindelingBestuurskrachtTijdpad vorming REC'sIdentiteit van deelnemende scholenDeel 2Vraaggerelateerde indicatiestellingGeen overeenstemming bij een deel van de dossiersHerindicatie/IndicatietermijnPositie van de afdelingen voor ZMLK in het RECSubsidie steunpuntscholenRapportage taken- en functieonderzoekOnderwijs aan kinderen uit KDC'sToerusting regulier onderwijsAfstemming LGF – WSNSAfstemming onderwijs – zorgDe opvang van dyslectische kinderenThuiszittersDeel 3Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26629Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 48 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 629Leerlinggebonden financieringnr. 9BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalZoetermeer, 31 mei 2000Op donderdag 18 mei heb ik met de leden van de vaste commissie voor onderwijs,
cultuur en wetenschappen overleg gevoerd over de leerlinggebonden financiering
(LGF).In dit overleg heb ik toegezegd in een mei-brief een aantal zaken uiteen
te zetten:– De systematiek van indicatiestelling.– De financiering van de rugzak.– Beantwoording van de vragen die tijdens het overleg niet zijn
beantwoord.Het eerste deel van de brief bestaat uit een uiteenzetting van de hoofdlijnen,
verdeeld in de volgende onderwerpen:– de organisatie van de indicatiestelling;– de financiering van de rugzak, en;– de clusterindeling in samenhang met de REC-vorming.In het tweede deel komt de beantwoording van de specifieke vragen aan
de orde die niet in het eerste deel van deze brief zijn behandeld.In het afsluitende deel doe ik een aantal concrete voorstellen waarover
ik graag het standpunt van de vaste commissie van onderwijs zou vernemen,
zodat op korte termijn duidelijkheid verschaft kan worden voor alle actoren
die nauw betrokken zijn bij dit beleidstraject.Deel 11. IndicatiestellingIn de brief van 11 april wordt de indicatiestelling van leerlingen die
met een leerlinggebonden budget naar het regulier onderwijs willen gaan gelegd
bij de landelijke indicatiecommissie. In het Algemeen Overleg van 18 mei is
veel aandacht uitgegaan naar dit model en de mogelijkheden van andere modellen.
Door de leden van de vaste commissie voor onderwijs, cultuur en wetenschappen
is gevraagd of de indicatiestelling niet ook uitgevoerd kan worden
door de Onderzoeks- en Adviescentra (OAC) binnen de REC's. De OAC's doen onderzoek,
stellen een protocol op en geven advies aan het REC-bestuur omtrent de toelaatbaarheid
van een leerling. Daarbij is gewezen op het belang het ontstaan van extra
bureaucratie te voorkomen, en aldus middelen vrij te spelen die direct ten
goede kunnen komen in het onderwijs. In mijn reactie heb ik gewezen op het
belang van onafhankelijkheid bij de indicatiestelling, met name voor de ouders,
en het belang van beheersbaarheid. Ik heb toegezegd na te gaan of het mogelijk
is om de indicatiestelling voor het reguliere onderwijs (met een leerlinggebonden
budget) in plaats van bij de LIC, te beleggen bij OAC's en REC's, zoveel mogelijk
rekening houdend met de belangen van onafhankelijkheid en beheersbaarheid.Nadere overweging van de mogelijkheden tot inrichting van de indicatiestelling
brengt mij tot het volgende voorstel:Het is mogelijk om de indicatiestelling voor leerlinggebonden financiering
in het reguliere onderwijs in plaats van bij de LIC te beleggen bij de OAC's
en de REC's onder de voorwaarde dat de objectiviteit en onafhankelijkheid
in de indicatiestelling in voldoende mate gewaarborgd wordt. Dit kan gerealiseerd
worden, enerzijds door te voorzien in onafhankelijk en gericht toezicht op
de uitvoering van de indicatiestelling door OAC/REC's en anderzijds door de
positionering van de OAC's binnen de REC's zoveel mogelijk onafhankelijk te
maken. Gericht toezicht kan plaatsvinden door een onafhankelijke landelijke
toezichtcommissie, hierna genaamd de Landelijke Commissie Toezicht Indicatiestelling
(LCTI). Dit toezicht houdt het volgende in:A) Alle leerlingdossiers worden door de OAC's/REC's toegezonden aan de
landelijke commissie, de LCTI. Deze commissie evalueert de besluitvorming
door de OAC's/REC's primair met het oog op de bijstelling van de landelijk
vastgestelde indicatiecriteria. Over eventuele bijstelling brengt de commissie
advies uit aan de minister, die de bijstelling verwerkt in de algemene maatregel
van bestuur waarin de indicatiecriteria zijn vastgelegd. De bijstelling dient
ertoe om de bestaande criteria te objectiveren, te preciseren en de toepassingsmogelijkheden
te verbeteren. Het gaat feitelijk om het zo scherp mogelijk kunnen benoemen
van de doelgroepen.B) Indien de LCTI signaleert dat de toepassing van de landelijke criteria
door een OAC/REC niet op de juiste wijze plaatsvindt, kan de landelijke commissie
een aanwijzing geven aan het desbetreffende OAC/REC over de toepassing van
de criteria. Het gaat hierbij om een afwijking van de vastgestelde criteria, die
verder gaat dan de afwijkingsmogelijkheden die de OAC/REC's worden geboden
in het kader van de verdere ontwikkeling van de indicatiecriteria. Het OAC/REC
is bij de verdere uitvoering van de indicatiestelling gehouden aan de aanwijzing.
De aanwijzing leidt niet tot het ongedaan maken van reeds afgegeven indicaties.C) Mocht – onverhoopt – een OAC/REC de aanwijzingen aantoonbaar
niet opvolgen, dan dient voorzien te worden in de mogelijkheid om de OAC/REC
de bevoegdheid te ontnemen om indicaties te stellen. De verantwoordelijkheid
voor zo'n beslissing ligt bij de Minister, die hiertoe kan besluiten op basis
van een voorstel van de LCTI. De verantwoordelijkheid om voor het betrokken
REC te indiceren wordt dan gelegd bij een door de Minister in te stellen commissie.
Bij de uitwerking zal nog worden bezien welke consequenties dit heeft voor
de bekostiging van het desbetreffende OAC/REC. D) De mogelijkheid bestaat dat individuele ouders het niet eens zijn met
een beslissing van het OAC/REC. Voor die gevallen zal voorzien worden in een
bezwaar- en beroepsmogelijkheid analoog aan die welke geldt bij bezwaar van
ouders tegen een beslissing van de Permanente Commissie Leerlingenzorg (PCL)
binnen WSNS-samenwerkingsverbanden (bezwaar en beroep). De PCL is gehouden –
alvorens een beslissing te nemen op het bezwaar – om advies in te winnen
bij de regionale verwijzingscommissie (RVC). Naar analogie dient het OAC/REC
bij een bezwaar van ouders tegen een beslissing, eerst advies in te winnen
bij de landelijke toezichtcommissie alvorens een nieuwe beslissing te nemen
op het bezwaar.Ook in de positionering van de OAC kunnen waarborgen gerealiseerd worden
voor onafhankelijke en objectieve uitvoering van de indicatiestelling. De
instandhouding van de OAC's is een taak van het REC. Het is van belang dat
het OAC binnen het REC een onafhankelijke positie heeft ten opzichte van de
scholen. Dit kan mede gerealiseerd worden door te voorzien in een rechtstreekse
bekostiging van het REC voor de instandhouding van het OAC. Door in de wetgeving
eisen te stellen aan de samenstelling van het OAC, kan gewaarborgd worden
dat in het OAC de nodige deskundigheid aanwezig is.Langs deze lijnen is het mogelijk om de organisatie van de indicatiestelling
te vereenvoudigen, zodanig dat de besluitvorming over de toelaatbaarheid tot
het (v)so en toekenning van het leerlinggebonden budget in het regulier onderwijs
belegd worden bij de OAC/ REC's. De beslissing over de toelating blijft uiteraard
berusten bij het bevoegd gezag van de afzonderlijke scholen. De wijze waarop
het toezicht wordt georganiseerd, garandeert dat de uitvoering van de indicatiestelling
plaatsvindt binnen de kaders van de landelijke indicatiecriteria. Daarmee
ontstaat voor de ouders ook zekerheid dat de OAC/ REC's uitvoering geven aan
de landelijk geldende criteria, zodat er niet getwijfeld hoeft te worden aan
de objectiviteit van de indicatiestelling. De wijze van bekostiging en de
samenstelling van de OAC's dragen hieraan ook bij. Vanzelfsprekend moeten
deze lijnen nog nauwkeuriger uitgewerkt worden, zodat deze vertaald kunnen
worden in een wettelijke regeling.Indien de Kamer met de hoofdlijnen in kan stemmen, zal ik deze uitwerking
zo snel mogelijk ter hand nemen, opdat het wetgevingstraject na het zomerreces
kan worden hervat.Voor de goede orde wijs ik er nog eens op dat de wettelijke regeling die
wordt uitgewerkt, geldt gedurende een beperkte periode van naar verwachting
4 jaar. In deze periode zal de systematiek van indicatiestelling grondig geëvalueerd
worden. Daarbij zal ook bezien moeten worden in hoeverre de doelstelling van
integratie in het reguliere onderwijs bevorderd wordt. Op basis van de uitkomsten
van de evaluatie zal de structurele herziening van de Wet op de expertisecentra
voorbereid worden. Waar nodig zal bijstelling van de gekozen systematiek moeten
plaatsvinden, zoals ik in mijn brief van 17 maart heb vermeld. Zoals ik in
deze brief heb aangegeven, gaat het daarbij ook om het aspect van de beheersbaarheid
van de gehele systematiek, mede in budgettaire zin.2. FinancieringDe voorwaarden voor de realisering van het LGF-beleid zijn verbeterd,
doordat er in het kader van de voorjaarsnota 2000 extra middelen beschikbaar
zijn gekomen. Met deze middelen kunnen de kosten vergoed worden die samenhangen
met de REC-vorming en de indicatiestelling.Verder is er ruimte om de noodzakelijke onderwijsvernieuwing te financieren, zowel in het speciaal onderwijs als in het regulier onderwijs.
Van groot belang is ook dat er de mogelijkheid ontstaat om knelpunten op te
lossen die zich voordoen bij de opvang van gehandicapte leerlingen in het
reguliere onderwijs. In het Algemeen Overleg is veel aandacht gegeven aan
de toerusting van het reguliere onderwijs. Kan het reguliere onderwijs de
opvang van gehandicapte leerlingen wel aan? Sinds de start van het LGF-traject
is voor het basisonderwijs, vooruitlopend op de rugzak-invoering, ruim toepassing
gegeven aan de toekenning van aanvullende formatie voor gehandicapte leerlingen.
De resultaten hiervan zijn positief: het aantal leerlingen dat op grond van
deze regeling is geplaatst, is verdubbeld tot bijna 6000. Uit het onderzoek
van het ITS naar de voorwaarden voor opvang blijkt dat scholen over de formatietoekenning
overwegend tevreden zijn. Op een aantal knelpunten zal ik zodadelijk nog ingaan.
Als gevolg van de klassenverkleining worden de voorwaarden voor integratie
verder versterkt. Overigens blijkt in de praktijk dat deskundigheidsbevordering,
scholing en goede ondersteuning, o.a. in de vorm van ambulante begeleiding,
belangrijke voorwaarden zijn voor succesvolle integratie. Bij de invulling
van de nieuwe financiële ruimte zal ook hieraan aandacht gegeven worden.In het Algemeen Overleg van 18 mei is het budgettaire kader voor het lopende
kalenderjaar 2000 al geschetst. Er is in dit jaar voor LGF een extra budget
beschikbaar van f 30 mln. als gevolg van de extra investering in het
kader van de voorjaarsnota. Met ingang van 2001 wordt het extra budget verhoogd
naar f 40 mln. Dit bedrag is structureel beschikbaar. Naar verwachting
zal dit structurele bedrag verder verhoogd worden in het kader van de Rijksbegroting
2001, die in september zal verschijnen.Incidentele middelenDe middelen voor het jaar 2000 en een deel van de middelen voor de jaren
2001 en 2002 wil ik inzetten voor de voorbereiding van de invoering van LGF.
Het gaat hier om een tijdelijke investering ten behoeve van:a) de voorbereiding van de REC-vorming en de inrichting van de REC's.b) de voorbereiding van de indicatiestelling (ontwikkeling criteria en
protocollen, geautomatiseerde systemen e.d.)c) de onderwijskundige ontwikkeling, leermiddelenontwikkeling, ontwikkeling
van scholingsprogramma's en voorlichting.Wat betreft dit laatste onderdeel moeten werkzaamheden plaatsvinden op
de volgende punten:– het ontwikkelen van programma's voor deskundigheidsbevordering
en scholing van teams en leraren, zowel in het (v)so als in het reguliere
onderwijs;– vernieuwing van onderwijsprogramma's voor gehandicapte leerlingen
zowel in het (v)so als in het reguliere onderwijs;– ontwikkeling van begeleidingsmodellen en aangepaste leermiddelen;– voorlichting over de leerlinggebonden financiering.Bij de uitvoering van deze activiteiten zal verder gebouwd worden op de
kennis en ervaring die intussen is opgedaan in projecten zoals bijv. de steunpuntscholen.
Voor zover nodig kunnen na 2002 dergelijke vernieuwingsactiviteiten gefinancierd
worden uit de op de rijksbegroting structureel aanwezige middelen voor vernieuwing
van het primair onderwijs.Schematisch ziet de inzet van de middelen er als volgt uit:  200020012002REC-vorming15––Indicatiestelling5–– Ontwikkelingsactiviteiten10155 Totaal incidenteel30155Structurele middelenDe extra middelen die in het kader van de Voorjaarsnota beschikbaar komen,
wil ik vanaf 2001 inzetten voor:1. Inrichting van de REC's en de bekostiging van nieuwe REC-taken.2. Versterking van de rugzakfinanciering in het basisonderwijs.Structureel zijn er ook extra middelen nodig voor:3. De financiering van de landelijke commissie toezicht indicatiestelling.4. De financiering van de rugzak in het voortgezet onderwijs.De omvang van de middelen die voor deze financiering nodig zijn, moet
nog worden vastgesteld. In het kader van de rijksbegroting 2001 zullen middelen
hiervoor beschikbaar komen.Schematisch ziet de inzet van de middelen er als volgt uit:  200120022003200420051. REC-taken20202020202. Basisonderwijs-rugzak:     * Materieel1010101010* Linearisering36666 *
Cluster 4244443. Indicatietoezichtpmpmpmpmpm4. Voortgezet Onderwijs–pmpmpmpmTotaal structureel3540404040Ter toelichting het volgende:Ad 1.Extra middelen zijn noodzakelijk om de inrichting van de REC's te financieren.
De REC's zullen nieuwe taken moeten gaan verrichten, die deels gefinancierd
kunnen worden vanuit de bestaande bekostiging van de (v)so-scholen maar voor
een deel ook niet. Dit betreft o.a. de instandhouding van OAC's. Op dit moment
kan ik het exacte financieringsplaatje nog niet uitwerken, omdat dit mede
bepaald wordt door de uitkomsten van het taken- en functieonderzoek, waarover
in juni gerapporteerd zal worden. Ik ga er echter van uit dat met een extra
structurele investering van f 20 mln. het mogelijk zal zijn om –
in combinatie met een herschikking binnen de reeds beschikbare budgetten voor
het (v)so – tot een adequate financiering van de REC's te komen. Er
van uitgaande dat er ongeveer 40 REC's tot stand komen, betekent dit dat er
per REC gemiddeld een bedrag van f 0,5 mln. structureel beschikbaar komt.
Voor de goede orde wijs ik erop dat de huidige bekostiging voor leerlingen
die geplaatst worden in de scholen voor (V)SO gehandhaafd blijft. Dat betekent
dat de huidige formatie voor directie, onderwijspersoneel en onderwijsondersteunend
personeel, waaronder de klassenassistenten, ongewijzigd blijft.Ad. 2Er zijn structureel extra middelen nodig voor de opvang van gehandicapte
leerlingen in het reguliere onderwijs. In het Algemeen Overleg is gevraagd
naar de omvang van de rugzak voor gehandicapte leerlingen in het reguliere
onderwijs.Voor het basisonderwijs biedt de huidige regeling voor aanvullende formatie in combinatie met de regeling voor ambulante begeleiding een
goed vertrekpunt om een indicatie te geven van de omvang van de rugzak. Voor
een aantal onderwijssoorten heeft de huidige regeling geleid tot een sterke
toename van het aantal gehandicapte leerlingen in het basisonderwijs. Sinds
de start van het LGF-traject in 1995/ 96 is het aantal verdubbeld naar nu
ca. 6000 leerlingen, waarvan het grootste deel in het esm-onderwijs en lg-onderwijs
zit. De huidige regeling voor de aanvullende formatie schiet op een aantal
punten echter nog duidelijk tekort.In de eerste plaats kent de regeling een stapsgewijze formatietoekenning.
De basisscholen krijgen voor de tweede gehandicapte leerling geen extra formatie.
Deze situatie is onbevredigend, en dient bij de invoering van LGF te worden
aangepast zodanig dat voor iedere leerling extra formatie beschikbaar komt.
Daarom dient de formatietoekenning volledig te worden geïndividualiseerd.
Met deze aanpassing zijn extra kosten gemoeid in de omvang van circa f 6
mln op jaarbasis. De aanpassing kan ingaan per 1 augustus 2001.In de tweede plaats kent de huidige regeling geen formatietoekenning voor
leerlingen uit cluster 4 (de onderwijssoorten zmok, lz en pi). Ook deze situatie
is onbevredigend, en leidt er mede toe dat leerlingen vanuit deze speciale
scholen maar moeilijk teruggeplaatst kunnen worden naar het reguliere basisonderwijs.
Ook voor leerlingen uit cluster 4 dient een budget aanvullende formatie beschikbaar
te komen. Hiermee zijn kosten gemoeid ten bedrage van f 4 mln. op jaarbasis.
De aanpassing kan ingaan per 1 augustus 2001.Tenslotte geldt voor alle gehandicapte leerlingen die geplaatst worden
in het basisonderwijs dat er alleen een budget is voor formatie. Voor allerhande
extra onderwijskosten die samenhangen met de handicap van de leerling is slechts
een beperkt budget van ca. f 300,– beschikbaar. Voor gehandicapte
leerlingen zijn vaak aanpassingen in de leermiddelen nodig, waarmee kosten
gemoeid zijn. De begeleiding van de ontwikkeling van de gehandicapte leerling
vereist vaak ook een aangepast leerlingvolgsysteem. Voorstel is om tegenover
dergelijke kosten een materiële vergoeding toe te kennen in de vorm van
een verhoging van het bedrag per gehandicapte leerling, dat deel uit gaat
maken van de rugzak. Voor zover nodig kunnen hieruit ook extra kosten voor
deskundigheidsbevordering gefinancierd worden. Uitgaande van een verhoging
met een bedrag van f 1500,– per leerling bedragen de meerkosten
van deze regeling circa f 10 mln.Ad 3.Er zijn extra middelen nodig voor de indicatiestelling. Uitgaande van
de hoofdlijnen voor de organisatie van de indicatiestelling, zoals ik die
hiervoor heb beschreven, is het mogelijk de kosten voor de instandhouding
van een LCTI te beperken. De uitwerking van de hoofdlijnen, inclusief de financiële
consequenties, moet nog plaatsvinden. In de Rijksbegroting 2001 zal in financiering
voor dit doel worden voorzien.Ad. 4Voor het voortgezet onderwijs is de uitwerking van de leerlinggebonden
financiering nog niet afgerond. De situatie is hier gecompliceerder vanwege
de afstemming en overlap met de ontwikkelingen in het VMBO. Ook voor het voortgezet
onderwijs wordt rekening gehouden met extra investeringen. Middelen hiervoor
komen beschikbaar in het kader van de Rijksbegroting 2001. Omvang van de rugzakIn het volgende schema wordt een indicatie gegeven van de mogelijke omvang
van de rugzak voor elke onderwijssoort, rekening houdend met de hiervoor genoemde
investeringen. De omvang wordt uitgedrukt in formatierekeneenheden (Fre's).
Een deel van de rugzak dient te worden herbesteed voor ambulante begeleiding
(AB) door het speciaal onderwijs. Dit wordt apart aangegeven (voor de goede
orde: een leraar basisonderwijs «kost» 179 Fre's; een leraar speciaal
onderwijs «kost» 200 Fre's). Daarnaast is er sprake van een materiële
vergoeding in guldens.Cluster 2  Omvang RugzakWaarvan te herbesteden ABMateriële VergoedingDoofCa. 73 = f 33 00038 = f 17 000f 1 800,–Slecht horendCa. 33 = f 15 00017 =
f 15 000f 1 800,– ESMCa. 32 = f 15 00014 = f  6 000f 1 800,–Cluster 3  Omvang RugzakWaarvan te herbesteden ABMateriële Vergoeding Lich. Geh.Ca. 36
= f 17 00022 = f 10 000f 1 800,–ZML-onderbouwCa. 35 = f 16 00017 = f  8 000f 1 800,– ZML-bovenbouwCa. 53
= f 25 00017 = f  8 000f 1 800,–Cluster 4  Omvang RugzakWaarvan te herbesteden ABMateriële VergoedingZMOKCa. 35 = f 16 00017 = f 7 000f 1 800,–LZ-psych.Ca. 35 = f 16 00017 =
f 7 000f 1 800,–PICa. 35 = f 16 00017 = f 7 000f 1 800,–Voor de goede orde wijs ik erop dat het hier gaat om een indicatie; uitwerking
moet nog plaatsvinden in overleg met het onderwijsveld.3. Regionale ExpertisecentraVormgevingHet concept van de vorming van Regionale Expertisecentra (REC's) binnen
de 2/3 sector kan op een groot draagvlak rekenen. In de afgelopen twee jaar
is er veel dynamiek ontwikkeld en grote voortgang geboekt in de realisering
van Regionale Expertisecentra. In 1999 is een belangrijke stap gezet op weg
naar een dekkend netwerk van Regionale Expertisecentra in de toekomst. Op
grond van de Stimuleringsregeling REC's i.o. 1999 zijn er voor 39 Regionale
Expertisecentra in oprichting aanvragen ingediend voor faciliteiten ten behoeve
van de vorming van Regionale Expertisecentra. Het ging daarbij om 5 aanvragen
voor cluster 2, 20 aanvragen voor cluster 3 en 14 aanvragen voor cluster 4.
Alle aanvragen voldeden aan de in de Stimuleringsregeling REC's i.o. 1999
gestelde eisen.De vorming van de Regionale Expertisecentra wordt van onderop tot stand
gebracht. Dit kan soms tot onduidelijkheid leiden, maar heeft als voordeel
dat de REC's vanuit de eigen inhoudelijke ontwikkelingen het een en ander
vorm kunnen geven. Dat de REC ontwikkelingen dienen door te gaan is duidelijk;
de wijze waarop wordt mede in het Experimenteerkader helder gemaakt.
Het Experimenteerkader REC's i.o. wordt in nauw overleg met het onderwijsveld
ontwikkeld en vormgegeven en dit zal in het startjaar LGF, vanaf 1-8-2001,
in werking treden.ClusterindelingDe indeling in 4 clusters wordt zeer breed als werkbaar ervaren. De clusterindeling
is cruciaal voor de REC-vorming en het verdere verloop van het LGF-traject.
In het Algemeen Overleg is gevraagd of bijstelling van de clusterindeling
gewenst danwel mogelijk is in verband met de positie van de LZ-scholen.De taken die de LZ-scholen verrichten, kunnen in de huidige clusterindeling
goed ingepast worden. Alle leerlingen die nu door de LZ-scholen worden opgevangen
worden in de toekomst opgevangen hetzij door de REC's uit cluster 3, hetzij
de REC's uit cluster 4. Tussen de beide clusters is er een duidelijke afbakening
van de doelgroepen zodat er geen leerling tussen wal en schip raakt. Bij de
uitwerking van de indicatiecriteria voor de clusters 3 en 4 zal rekening gehouden
worden met de specifieke problemen van sommige LZ-leerlingen. Door de LZ-scholen
die zowel leerlingen uit cluster 3 hebben (somatische problematiek) als uit
cluster 4 (psychiatrische problematiek) wordt de splitsing als een verlies
ervaren. Daar staat tegenover dat binnen de REC-structuur nieuwe mogelijkheden
voor samenwerking ontstaan met scholen die leerlingen opvangen met verwante
somatische danwel psychiatrische problematiek. De landelijke taken die sommige
LZ-scholen verrichten, met name de epilepsiescholen, kunnen binnen de REC-structuur
gehandhaafd blijven door aparte taaken functiebekostiging. Het taken en functie
onderzoek is nog niet afgerond. Zonodig kunnen nog andere specifieke taken
en functies van de LZ-scholen apart bekostigd worden. Ik wijs er nadrukkelijk
op dat ook voor de zorg aan de zittende leerlingen de splitsing van de lz-scholen
over de clusters 3 en 4 geen nadelige gevolgen heeft. Deze leerlingen hoeven
niet herplaatst te worden naar andere scholen. De REC's van de clusters 3
en 4 hebben tot taak ook alle zittende leerlingen onderwijs te geven en te
begeleiden. Meer in het algemeen wil ik benadrukken dat invoering van de nieuwe
clusterindeling en de vorming van REC's langs lijnen van geleidelijkheid plaats
zal vinden om een zorgvuldige uitvoering van onderwijs en begeleidingstaken
te waarborgen in de komende jaren. Het voorstel van de LZ-scholen om een apart
cluster in te richten heeft belangrijke nadelen. Het leidt tot onduidelijke
afbakening tussen cluster 3 en cluster 4 en het aparte cluster, omdat die
aan dezelfde leerlinggroepen onderwijs en begeleiding gaan geven. Bovendien
worden door de uitbreiding van het aantal clusters meer REC's gevormd die
veel kleinschaliger worden. Herziening van de REC-structuur leidt ertoe dat
de vorming van de REC's zoals die totnogtoe heeft plaatsgevonden weer ter
discussie komt te staan.Daarmee wordt de basis onder de huidige REC-vorming weggeslagen. De mogelijkheid
om op korte termijn financieel te investeren in de REC-vorming wordt ernstig
bemoeilijkt. Tegen deze achtergrond acht ik – ook vanwege de breed gewenste
duidelijkheid – herziening van de clusterindeling niet nodig en ook
niet gewenst.In dit verband nog een opmerking over cluster 4. In cluster 4 zitten voornamelijk
leerlingen met gedragsproblemen. Cluster 4 is geen restcategorie. Cluster
4 heeft zelf geconstateerd dat de onderverdeling in de schoolsoorten niet
goed werkt. Daarom zal er bij de indicatie van een leerling een clusterindicatie
in plaats van een schoolsoortindicatie plaatsvinden. Splitsing van cluster
4 is, ook naar het oordeel van het desbetreffende veld, geen optie omdat de
verschillen tussen de schoolsoorten niet goed zijn aan te geven. In verband met de clusterindeling is ook gevraagd of voor cluster 2, en
eventueel ook voor (een deel van) cluster 3 een regeling getroffen zou kunnen
worden vergelijkbaar met de regeling voor cluster 1. Voor dit laatste cluster
is voorzien in een gebudgetteerde lump-sum bekostiging. De basis hiervoor
is een stabiele leerlingendoelgroep en een lange traditie gericht op integratie
van visueel gehandicapte kinderen in het reguliere onderwijs. Voor de andere
clusters zijn deze voorwaarden niet voorhanden, zodat een regeling analoog
aan cluster 1 niet goed mogelijk is.BestuurskrachtIn het AO zijn vragen gesteld over de bestuurskracht van de REC's. Naar
aanleiding van deze vragen wil ik het volgende opmerken. Een krachtdadig bestuur
is van belang voor een goed functionerend REC. De bestuurskracht is sterk
afhankelijk van de gekozen bestuurlijke vormgeving en organisatorische samenwerking
binnen het REC. Ik hecht eraan dat de inhoudelijke invulling van onderop in
plaats van bovenaf wordt vormgegeven. Het is voor het heden en de toekomst
van belang dat de scholen in het REC met elkaar op maat gesneden afspraken
maken over de REC-vorming.De bestuursvorm en daarmee de bestuurskracht binnen de Regionale Expertisecentra
zijn sterk in ontwikkeling. De REC's zijn thans bezig met het opzetten van
een bestuurlijke organisatie, zodat zij goed toegerust zijn om binnen het
REC onder andere een OAC in te richten alsmede het REC effectief en efficiënt
te laten functioneren. De wenselijkheid van REC-vorming wordt breed ervaren,
hoewel de bestuurlijke vormgeving nog de nodige voeten in de aarde zal hebben.
Om uiteindelijk een rechtspersoon te realiseren wordt nu gewerkt aan een convenant,
de basis voor de faciliteringsregeling REC's i.o. 2000. Het tekenen van een
convenant door de REC-partners zal – zo is het streven – dit jaar
geschieden.Er wordt dan ook veel werk verzet door de betrokken actoren om de REC
vorm te geven. De huidige hoogte van de facilitering wordt bij de vorming
van de Regionale Expertisecentra als belemmerend ervaren.Op grond van de faciliteringsregeling REC i.o. 2000 zal het REC i.o. (nu
nog) via de coördinerende school, 7000 gulden voor elke participerende
school ontvangen als aan de voorwaarden gesteld in de regeling wordt voldaan.Deze faciliteringsregeling verschijnt op 31 mei '00 in de Uitleg. Bovenop
deze facilitering stel ik dit jaar nog extra middelen ter beschikking om een
extra impuls te geven aan de vorming van de Regionale Expertisecentra.Tijdpad vorming REC'sDe vorming en de ontwikkeling van de REC's is in 1999 gestimuleerd via
de stimuleringsregeling REC i.o. 1999 en wordt verder gestimuleerd via de
faciliteringsregeling REC i.o. 2000. Deze regelingen vormen een hulpmiddel
bij de inhoudelijke ontwikkeling van de REC's. In het Experimenteerkader wordt
de verdere invulling van het Regionaal Expertisecentrum vormgegeven. De Wegbereiders
hebben bij de ontwikkeling een adviserende en begeleidende rol.Identiteit van deelnemende scholenDe deelnemende scholen in een REC behouden in de eerste fase wetgeving
hun zelfstandigheid en derhalve hun identiteit. In de tweede fase wetgeving
zal ik de relatie tussen REC en school nader uitwerken. Mijn uitgangspunten
daarbij zijn dat een REC als geheel effectief moet kunnen opereren.
Bij de inrichting van het onderwijs zal voldoende ruimte gelaten worden voor
de eigenheid van het onderwijs, bijv. wat betreft de denominatieve of onderwijskundige
aspecten.In de eerste fase wetgeving gaat het om bestuurlijke samenwerking en niet
om institutionele fusie. De participanten in een REC bepalen zelf welke bestuurlijke
samenwerking zij kiezen. Bij bestuurlijke samenwerking wordt geen afbreuk
gedaan aan de denominatie van de afzonderlijke scholen.Deel 2Vraaggerelateerde indicatiestellingTijdens het AO is de vraag gesteld of functionele indicatiestelling tot
de mogelijkheden behoort, dat wil zeggen een indicatiestelling waarbij niet
alleen een uitspraak gedaan wordt over het wel of niet toekennen van een rugzak,
maar ook over de ernst van de handicap en de daarmee gepaard gaande onderwijsbeperking.
Bij de aanvang van LGF-traject is begonnen met de uitwerking van de gedachte
van een functionele indicatiestelling. De uitwerking van deze gedachte is
complex met name omdat het onderwijsaanbod dan ook in «lichtere»
en «zwaardere» pakketten georganiseerd zou moeten worden, hetgeen
tot lichtere en zwaardere rugzakken zou leiden (staffeling). Deze ambitie
is in de eerste fase van de wetgeving te hoog gegrepen. In de eerste fase
wetgeving zal de indicatie naar schoolsoort plaats vinden met uitzondering
van cluster 4 waar gekozen is voor indicatie op clusterniveau. In deze fase
zal wel een verkenning plaatsvinden van de mogelijkheden tot staffeling. Het
streven is in de 2e fase wel tot staffeling in de budgetten over te gaan.Geen overeenstemming bij een deel van de dossiersIn het Algemeen Overleg is de vraag opgeworpen of de leerlingen waarvan
in de tussenrapportage van het GION werd aangegeven dat er geen overeenstemming
bestond tussen schoolgebonden commissie en CTB, niet tussen de wal en het
schip dreigen te geraken. Het GION is momenteel doende na te gaan waarom over
een deel van de dossiers geen overeenstemming bestaat. Daarover zal het eindrapport
van het GION dat eind juni verschijnt, meer duidelijkheid verschaffen. Voor
de kinderen waarvoor de indicatiecriteria momenteel nog geen soelaas bieden
maar waarvan het OAC wel aangeeft dat het gaat om kinderen met een ernstige
onderwijsbeperking, vergelijkbaar met die van kinderen die wel aan de criteria
voldoen, moet opvang binnen een REC mogelijk zijn. Als blijkt dat de onderwijsbeperking
niet dusdanig is dat wordt overgegaan tot plaatsing van het kind binnen een
REC, zal het kind binnen het samenwerkingsverband (WSNS) opgevangen moeten
worden, hetzij binnen het reguliere onderwijs hetzij in de school voor speciaal
basisonderwijs (via de PCL).Herindicatie/IndicatietermijnDoor de leden van de commissie is gevraagd of herindicatie (herhalingsonderzoek)
van leerlingen niet te belastend zou zijn voor het kind. Herhalingsonderzoeken
vinden momenteel ook regelmatig plaats. De herindicatie is er op gericht na
te gaan of een leerling in zijn/haar ontwikkeling een progressie doormaakt.
Indien wordt geconstateerd dat dit het geval is, kan dit ertoe leiden dat
het kind al dan niet met ambulante begeleiding (weer terug) in het regulier
onderwijs kan worden geplaatst. Daarmee wordt aangegeven dat een eens geïndiceerde
leerling niet permanent geïndiceerd hoeft te blijven. Positie van de afdelingen voor ZMLK in het RECEr zijn thans 22 ZMLK-afdelingen. Deze ZMLK-afdelingen zijn verbonden
aan een speciale school voor basisonderwijs. De scholen voor SBO vallen onder
het WPO regime terwijl de afdelingen voor ZMLK onder het WEC regime vallen.Het zou dan ook logischer en bestuurlijk beter zijn om de afdelingen op
een of andere wijze in het Regionaal Expertisecentrum in te passen. Er is
onlangs met de besturenorganisaties gesproken over de inpassing van ZMLK-afdelingen
binnen een REC. Voor een aantal ZMLK-afdelingen bestaat de mogelijkheid om
zich aan te sluiten bij een ZMLK-school. Voor de ene gereformeerde en een
aantal reformatorische afdelingen ligt dat moeilijker, omdat er geen ZMLK-scholen
zijn met dezelfde denominatie in het betrokken REC. Thans wordt in samenspraak
met besturenorganisaties per ZMLK afdeling bekeken hoe deze in het REC kunnen
worden ingepast.Subsidie steunpuntscholenNaar aanleiding van de vragen over de steunpuntscholen kan het volgende
worden opgemerkt. De steunpuntscholen hebben de afgelopen jaren een belangrijke
taak vervuld bij de opbouw van expertise op de basisscholen in relatie tot
de opvang van kinderen met het Syndroom van Down. Bij de instelling van de
steunpuntscholen en de facilitering daarvan, gecoördineerd door het Seminarium
voor Orthopedagogiek, is afgesproken dat het project een aantal jaren zou
duren ten behoeve van de opbouw van expertise. In goed overleg met het Seminarium
voor Orthopedagogiek is afgesproken dat de steunpuntscholen en het Seminarium
voor Orthopedagogiek voor het schooljaar 1999/2000 voor het laatst de extra
middelen ontvangen. Verder is afgesproken dat het seminarium op grond van
de opgedane ervaringen een evaluatieve notitie maakt die voor de zomer zal
verschijnen. Deze kennis is belangrijk voor de toerusting van het regulier
onderwijs met betrekking tot de integratie van gehandicapte kinderen in het
reguliere onderwijs. Bij de invulling van het LGF-beleid zal ik nagaan hoe
deze kennis breder ter beschikking gesteld kan worden.Rapportage taken- en functieonderzoekGevraagd is naar de stand van zaken van dit onderzoek. Per cluster is
een enquête bij de scholen van dat cluster uitgezet over de taken en
functies van die scholen in het REC. De vragenlijsten zijn door ruim 70% van
de scholen beantwoord en verwerkt in conceptrapportages. Over deze concepten
vindt nu in alle clusters overleg plaats. De besprekingen lopen in mei en
juni nog door en de planning is om voor de zomervakantie rapportages op te
leveren. De uitkomsten krijgen vervolgens een vertaling in de wetgeving voor
de eerste fase.Onderwijs aan kinderen uit KDC'sGevraagd is wat nodig is voor opvang van zwaar verstandelijk gehandicapte
kinderen, in het bijzonder welke investering per leerling daarvoor nodig is.Een deel van de kinderen uit de kinderdagcentra stromen nu op latere leeftijd
het tyltyl-onderwijs of zml-mg onderwijs in, of komen geheel niet aan onderwijs
toe. In beginsel vallen deze kinderen ook onder de indicatiecriteria. Gelet
op de aard van de problematiek zal het vaak gaan om een mg-indicatie. Voor
de zeer ernstig verstandelijk gehandicapte kinderen met bijkomende
problematiek is een betere toerusting van het onderwijs nodig en bovendien
een aanvullende ondersteuning vanuit de zorg.De onderwijskundige voorwaarden zullen gerealiseerd moeten worden voor
de opvang van deze kinderen. Niet altijd zullen deze kinderen gedurende de
hele week onderwijs kunnen volgen. In het kader van de eerste fase wetgeving
zal de opvang vorm krijgen in deeltijd arrangementen onderwijs-zorg voor deze
kinderen geregeld worden.Toerusting regulier onderwijsIn het Algemeen Overleg zijn vragen gesteld over de toerusting van het
regulier onderwijs wat betreft:1. scholingsaanbod,2. aanpassing gebouwen en3. verpleegkundige hulp in het regulier onderwijs.Ad 1:De opleiding speciaal onderwijs, die door het merendeel van de leerkrachten
op de speciale scholen gevolgd is, wordt gegeven door een aantal hogescholen.
Zij verzorgen tevens een uitgebreid nascholingsaanbod dat regelmatig in de
vorm van brochures bekend wordt gemaakt. Van dit aanbod maken ook steeds meer
leerkrachten uit het regulier onderwijs gebruik.Naast het opleidingsaanbod van deze instellingen is er ook een begeleidings-
en opleidingsaanbod van de Landelijke Pedagogische Centra, van schoolbegeleidingsdiensten
en PABO's. Het PMPO heeft de afgelopen jaren een coördinerende rol gespeeld
ten aanzien van het aanbod. Er ligt een voorlichtingsplan van de ouderorganisaties
en de Gehandicaptenraad, dat in samenspraak met het Voorlichtingsberaad verder
uitgewerkt zal worden.Ad 2:De gemeenten zijn sinds de decentralisatie van de huisvesting verantwoordelijk
voor aanpassingen om het schoolgebouw toegankelijk te maken. In juni vindt
er een overleg plaats met een aantal organisaties, waaronder het landelijk
bureau Toegankelijkheid en de VNG, over de toegankelijkheid van schoolgebouwen
met als doel eventuele problemen en knelpunten in kaart te brengen.Ad 3:Aan de cluster 3 scholen is gevraagd aan te geven welke lijfgebonden zorg
noodzakelijk is. Die gegevens zijn door vertegenwoordigers van betrokken scholen
aangeleverd. Ook via de enquêtes in het kader van het taken en functie
onderzoek komt hierover informatie beschikbaar.De gegevens worden nu verwerkt in een notitie met voorstellen hoe middelen
voor lijfgebonden zorg aan cluster 3 scholen kunnen worden toegedeeld. Die
notitie zal in de clusteroverleggen besproken worden. Vervolgens wordt het
overleg met VWS heropend om goede afspraken te maken over de inzet van de
middelen die daar nu voor dit doel gereserveerd zijn en de voorwaarden waaronder
eventuele overheveling daarvan naar onderwijs mogelijk is.Afstemming LGF – WSNSNaar aanleiding van de vragen over de afstemming tussen LGF en WSNS het
volgende. Het naast elkaar bestaan van twee zorgsystemen vereist afstemming,
zodat systemen goed op elkaar aansluiten. Hierdoor wordt voorkomen
dat leerlingen tussen de wal en het schip geraken. Uitgangspunt dient te zijn
dat de toelaatbaarheid binnen LGF bepaald wordt door de indicatiecriteria.Indien de aard van de problematiek niet helder is, biedt het taken- en
functiedeel van een REC de mogelijkheid voor een observatie plaatsing, of
voor preventieve ambulante begeleiding. Als een leerling op basis van de indicatiecriteria
niet toelaatbaar wordt geacht en de leerling bovendien niet voor het taken-
en functiedeel in aanmerking komt, dan moet het kind binnen een WSNS-verband
worden opgevangen. In de WPO, zal deze verantwoordelijkheid van de WSNS-verbanden
duidelijk vastgelegd worden. In het kader van de wetgeving eerste fase zal
hierin voorzien worden.Afstemming onderwijs – zorgTer voorbereiding van de bijstelling van de indicatiecriteria wordt op
dit moment een kort onderzoek uitgevoerd naar de criteria die in de zorg (AWBZ)
gehanteerd worden en de eventuele belemmeringen bij het uitwisselen van onderzoeksgegevens.
De uitkomsten hiervan zullen meegenomen worden bij de bijstelling van de criteria
die voor toelaatbaarheid tot speciaal onderwijs gehanteerd gaan worden.De opvang van dyslectische kinderenIk ben van mening dat dyslexie als enkelvoudig probleem in WSNS-verband
opgevangen moet worden. Er wordt gewerkt aan een protocol dyslexie en een
expertsysteem Dyslexpert voor het regulier onderwijs om beter met leesproblemen
om te gaan. Dit najaar zullen deze instrumenten in het regulier onderwijsveld
geïmplementeerd worden door de Landelijke Pedagogische Centra.ThuiszittersDat kinderen thuiszitten omdat ze niet snel geplaatst kunnen worden, vind
ik niet acceptabel. Het gaat hier echter niet om een probleem dat zich met
harde regels laat oplossen. Uit de voorbeelden van de inspectie blijkt dat
het om zeer complexe problemen gaat. Soms zijn er diepgaande meningsverschillen
met ouders en een vertrouwensbreuk met de school waarop het kind is aangewezen.
Er zal wel alles aan gedaan moeten worden om deze problemen tijdig te voorzien
en zo mogelijk eerder te bemiddelen. Om eerder te kunnen ingrijpen ligt er
in de aanpak van wachtlijsten en thuiszitters veel nadruk op leerplichtregistratie,
tijdige uitwisseling tussen school en leerplichtambtenaar en het repertoire
aan handelingsmogelijkheden van de leerplichtambtenaar.Deel 3In de voorgaande twee delen van deze brief ben ik nader ingegaan op de
opmerkingen die door commissieleden zijn gemaakt, op de vragen die tijdens
het AO zijn gesteld en heb ik het financieel kader geschetst. Tevens heb ik
in deze brief een aantal voorstellen geformuleerd.Resumerend zijn de voorstellen:1. Indicatiestelling voor zowel het speciaal onderwijs als ten behoeve
van de toekenning voor leerlinggebonden financiering in het reguliere onderwijs
beleggen bij de OAC's/ REC's onder de uitdrukkelijke voorwaarde dat er een
gericht toezicht plaatsvindt door een Landelijke onafhankelijke Commissie
Toezicht Indicatiestelling (LCTI) en dat er ook in de bekostiging en samenstelling
van de OAC's waarborgen zijn voor objectieve en onafhankelijke indicatiestelling; 2. Clusterindeling handhaven en in de eerste fase wetgeving opnemen, rekening
houdend met de specifieke positie van scholen en schoolsoorten door aparte
taak- en functiebekostiging;3. Versterking van het LGF-traject door inzet van de extra middelen langs
de geschetste lijnen.Wat betreft de verdere procedure, zou ik het op prijs stellen nog vóór
het zomerreces met de Kamer van gedachten te wisselen over deze voorstellen.Met de uitkomsten van dit overleg kan de noodzakelijke duidelijkheid verkregen
worden voor het scholenveld in het kader van de REC-vorming en voor de hervatting
van het wetgevingstraject. Tevens is de helderheid van belang om de beschikbare
extra middelen, volgens de door mij geschetste lijn, spoedig in te kunnen
zetten.De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,K. Y. I. J. Adelmund 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26629-9.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl