Deltaplan inburgering; Brief van de Minister voor Wonen, Wijken en Integratie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST133797
 2008-2009
 
 31 143
 Deltaplan inburgering
 
 
 29 754
 Terrorismebestrijding
 
 
 
 
 Nr. 
 66
 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR WONEN, WIJKEN EN INTEGRATIE
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 16 juli 2009
 
 Hierbij zend ik u de eindrapportage Na de schok, een evaluatie van de projecten, uitgevoerd door het
Landelijk Overleg Minderheden (LOM) en FORUM in het kader van de nota «Weerbaarheid
en Integratiebeleid, preventie van radicalisering vanuit het perspectief van
het integratiebeleid» (TK 2004–2005, 29 754, nr. 27,
dd. 19 augustus 2005). Deze projecten richtten zich op het versterken
van de maatschappelijke binding en de weerbaarheid van met name moslimjongeren
tegen radicalisering.
 Als onderdeel van de aanpak zijn in de nota «Weerbaarheid en Integratiebeleid»
(TK 2004–2005 29 754, nr. 27 dd. 19 augustus 2005) de
actieprogramma’s van FORUM en LOM uiteengezet. Vanwege het experimentele
karakter van de aanpak, is aangegeven dat er een tussentijdse en een eindevaluatie
plaats zou vinden van de beide actieprogramma’s. Uw Kamer is daarover
met een tussentijds voortgangsverslag (TK 2005–2006, 29 754, nr. 74
dd. 4 juli 2006) geïnformeerd.
 Met deze eindevaluatie kom ik tegemoet aan de toezegging die ik aan uw
Kamer gedaan heb in mijn brief Deltaplan Inburgering (TK 2008–2009,
31 143, nr. 37, dd. 16 december 2008). Ik zal in deze brief
ingaan op de volgende punten: de belangrijkste beleidsontwikkelingen sinds
de actieprogramma’s, de aanleiding en achtergrond van de programma’s
van LOM en FORUM en de uitgezette evaluatieopdracht, de inhoud en opzet van
de projecten; de uitkomsten van de evaluatie en de beleidsopvolging.
 Belangrijkste beleidsontwikkelingen sinds de actieprogramma’s
 Sinds de start van de activiteiten van de programma’s van LOM en
FORUM zijn er naast maatschappelijke en politieke ontwikkelingen, ook beleidsmatige
ontwikkelingen geweest op het onderwerp polarisatie en radicalisering.
 Zo is in 2007 het kabinetsbrede Actieplan Polarisatie en Radicalisering
gelanceerd waarin ook mijn ministerie participeert. Over de laatste stand
van zaken van dit Actieplan is uw Kamer geïnformeerd tijdens het Algemeen
Overleg Polarisatie en Radicalisering op 19 maart jl. WWI draagt bij
aan dit kabinetsbrede Actieprogramma als het gaat om de preventie van polarisatie en radicalisering. Verschillende activiteiten uit de LOM
en FORUM programma’s zijn dan ook opgenomen in dit Actieplan.
 Op 13 november 2007 is de integratienota 2007–2011 «Zorg dat je er bij hoort» (2007–2008,
31 268, nrs. 1–2) aangeboden aan uw Kamer. Vanuit mijn verantwoordelijkheid
zet ik in op de preventie van polarisatie en radicalisering door, in samenwerking
met moslim- en minderheden organisaties, te komen tot een grotere weerbaarheid
en binding aan de samenleving van individuen en groepen die vatbaar kunnen
zijn voor polarisatie en radicalisering.
 Het kabinetsbrede Actieplan staat in het teken van de lokale aanpak. Er
is 2008, in samenwerking met de gemeenten, een gezamenlijke integratieagenda
opgesteld; «Datgene wat ons bindt».
In deze gezamenlijke integratieagenda is aandacht voor negen themagebieden
waaronder het thema veiligheid. Uiteraard valt daar ook de aandacht voor polarisatie
en radicalisering onder.
 Concluderend kan worden gesteld dat de filosofie van het kabinet over
de preventie en aanpak van polarisatie en radicalisering is verschoven naar
de lokale, gemeentelijke aanpak, waarbij het Rijk faciliterend optreedt.
 Aanleiding
 Na de moord op cineast Theo van Gogh op 2 november 2004 werden de
maatschappelijke verhoudingen in ons land zwaar op de proef gesteld. Ook internationaal
waren er verschillende ontwikkelingen die van invloed waren op de situatie
in Nederland. Tegen die achtergrond van maatschappelijke onrust en politieke
druk, hebben FORUM en LOM hun programma’s vastgesteld en daarna uitgevoerd
tijdens een periode van ongeveer drie jaar.
 Gezien de relatieve onbekendheid van het fenomeen radicalisering is indertijd
gekozen om te experimenteren met verschillende projecten en al werkende weg,
te ervaren wat wel en wat niet werkt. Ik ben dan ook verheugd dat met deze
eindevaluatie duidelijk is geworden wat het bereik, succesfactoren, knelpunten
en «good practices» zijn geweest van beide programma’s.
Op basis van de uitkomsten van het onderzoek geef ik tevens een aanzet tot
beleidsopvolging van de uitgevoerde activiteiten.
 De eindevaluatie van de programma’s van LOM en FORUM, is uitgevoerd
door het Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement (COT).
 Het doel van de, door het COT uitgevoerde evaluatie, was tweeledig. In
de eerste plaats diende de evaluatie succesfactoren, knelpunten, en «good
practices» te identificeren. In de tweede plaats diende de evaluatie
de implicaties hiervan voor het gevoerde beleid en de samenwerking met maatschappelijke
(zelf)organisaties te schetsen.
 
 De aard van de gevraagde evaluatie was eveneens tweeledig. In de eerste
plaats diende zij zich te richten op de opbrengst en het bereik van de initiatieven.
In de tweede plaats diende er aandacht te worden besteed aan relevante procesaspecten
rondom de ontwikkeling en uitvoer van de initiatieven – waaronder de
samenwerking met de zelforganisaties.
 Inhoud en opzet van de projecten
 FORUM: Democratische Rechtsstaat – Weerbare Samenleving
 De algemene missie van het actieprogramma was: het bevorderen van een
gedeeld besef bij moslimjongeren, van de kwetsbaarheid van de samenleving
voor radicalisering en het bevorderen van een gezamenlijke inzet voor behoud
van de democratische rechtsstaat. FORUM onderscheidde vijf zogenoemde risicodomeinen;
de wijk, de identiteitsvorming, obstakels bij emancipatie, de kracht van acceptatie
en het paradigma van de eigen verantwoordelijkheid. De activiteiten werden
geclusterd in drie actielijnen: 1) het vergroten en verspreiden
van kennis; 2) het verdiepen van competenties; 3) het versterken van sociale
verbanden. Het actieprogramma bestond uit 24 deelprojecten. Voorbeelden van
deze projecten zijn: «Expertmeeting radicalisering», «Stimuleringsfonds
voor burgerinitiatieven», «Ontwikkelingen in de islambeleving
van jongeren» en «Pedagogiek in de moskee».
 LOM-samenwerkingsverbanden: Niet naast elkaar, maar met
elkaar
 Het programma van de LOM-samenwerkingsverbanden was erop gericht om met
de eigen achterbannen de dialoog aan te gaan over het belang van binding met
de samenleving en het van binnen uit weerbaar maken tegen radicaliseringtendensen.
 Het programma van de LOM-samenwerkingsverbanden bevatte 20 projecten.
Deze projecten werden geclusterd in vier actielijnen, te weten: 1) arbeid
en scholing; 2) onderwijs, educatie en opvoeding; 3) wijkinitiatieven en 4)
cultuur en identiteit. Voorbeelden van deze projecten zijn «Conferentie
politieke islam», «Stimulering ouderparticipatie», «Arbeidsmarkt:
gescheiden netwerken tot elkaar brengen» en «Leven in vrijheid/weerbaarheid
van vluchtelingenjongeren».
 Uitkomsten van de evaluatie
 Resultaten en bereik
 Zowel binnen het kader van het programma van FORUM als dat van LOM zijn
goede resultaten geboekt en verschillende doelgroepen betrokken en bereikt.
Voor het programma van FORUM geldt onder andere dat: er meer inzicht is ontstaan
in succesfactoren van projecten gericht op de preventie van polarisatie en
radicalisering; er ruim 7000 mensen direct betrokken zijn geweest bij de actieve
participatie tijdens projecten en enkele tienduizenden mensen kennis kunnen
hebben nemen van de opbrengst van de projecten; verschillende projecten hebben
gefungeerd als veilig kanaal voor emoties en frustraties; honderden vrouwen
uit een moeilijk bereikbare doelgroep zijn bereikt en professionals en ambtenaren
hebben deelgenomen aan masterclasses en expertmeetings. Daarnaast hebben verschillende
onderzoeken en publicaties geleid tot meer inzicht in de problematiek.
 Voor het programma van de LOM samenwerkingspartners geldt dat: er ruim
8000 mensen zijn bereikt met de georganiseerde activiteiten; er netwerken
zijn gestart en stageplaatsen gerealiseerd; er een bijdrage is geleverd aan
de bewustwording over en bespreekbaar maken van maatschappelijk gevoelige
thema’s en door het bereik van kwetsbare jongeren is gewerkt aan het
verkleinen van de vatbaarheid voor radicalisering.
 Succesfactoren
 Bij de projecten van FORUM speelden verschillende succesfactoren een rol.
De belangrijkste waren:
 • FORUM beschikte over een stevige probleemanalyse en handelde overeenkomstig
deze analyse. Hierdoor kon gericht worden nagegaan of en zo ja hoe, eventuele
projecten konden bijdragen aan een oplossing voor geconstateerde problemen;
 • Het totaal aan projecten zorgde voor een goed resultaat en effect;
 • De samenwerking met externe deskundigen zoals het Instituut voor
Migratie en Etnische Studies (IMES), Clingendael, het Verweij Jonker Instituut.
Deze samenwerking zorgde tevens voor het tussentijds aanscherpen van de probleemanalyse;
 • Het gericht benaderen van jongeren die bezig waren met geloof en
hun eigen plaats in de samenleving; 
 • Het kunnen aanscherpen, combineren en evalueren van projecten.
Het parallel aan de activiteiten ontwikkelen van methodieken, zorgde voor
een goede borging van de projecten;
 • Het beschikken over een organisatie met expertise en middelen,
ook buiten de specifieke projecten om.
 
 Ook bij de projecten van het LOM speelden verschillende succesfactoren
een rol. De belangrijkste waren:
 • De specifieke benadering van de eigen achterban waardoor snel draagvlak
kon worden gevonden. De bereidheid om mee te doen was groot;
 • Het benutten van goede contacten van aangesloten minderheidsorganisaties
voor het gericht benaderen van doelgroepen;
 • Het gericht opbouwen en voorbereiden van een project: eerst inventariseren
van behoeften en/of de situatie en dan een methode ontwikkelen;
 • Het werken met projecten gericht op het vergoten van binding waarbij
door de deelnemers vanuit verschillende bevolkingsgroepen wordt toegewerkt
naar een gezamenlijk succes, waarmee de impact van de positieve ervaring groter
was;
 • Het geleidelijk aan afstappen van het organiseren van eenmalige
discussie bijeenkomsten.
 Knelpunten
 Het COT heeft naast de succesfactoren ook gekeken naar eventuele knelpunten
in de uitvoer van de activiteiten van de beide programma’s. Het COT
heeft in haar evaluatie de volgende signalen geconstateerd:
 • De relatieve onbekendheid van de problematiek, in het bijzonder
radicalisering. Dit maakte dat activiteiten tussentijds bijgesteld moesten
worden op basis van voortschrijdend inzicht.
 • Er was sprake van een relatieve tijdsdruk, met name in de ontwikkelingsfase.
 • De pluriformiteit van het LOM zorgde naast een goed bereik van
verschillende achterbannen ook voor extra complexiteit in de uitvoering van
activiteiten.
 • De complexiteit van het betrekken van specifieke doelgroepen, zoals
autochtone burgers, maar ook het betrekken van andere relevante partners en
organisaties op lokaal niveau.
 
 Het bleek in de praktijk lastig meer structurele samenwerking te realiseren
tussen de beide actieprogramma’s. Onderlinge ervaringen zijn zowel tussentijds
als bij de afronding niet altijd uitgewisseld. Verder stelt het COT dat het
vanuit het ministerie lastig was om zelf, en met de uitvoeringspartners gezamenlijk,
te investeren in tussentijdse evaluaties, inhoudelijke analyse en/of tussentijdse
bijsturing. Daardoor is wellicht minder goed gebruik gemaakt van de onderliggende
(voortgangs)rapportages om te komen tot aanscherping van gedachtevorming en
eventuele beleidsaanpassingen.
 Samenwerking met LOM en FORUM partners
 Het LOM is een wettelijk overlegorgaan en vanuit mijn verantwoordelijkheid
als voorzitter heb ik in het kader van het tegengaan van polarisatie en radicalisering
projectafspraken gemaakt met een aantal LOM-samenwerkingsverbanden en FORUM
om een bijdrage te leveren aan de oplossing van een aantal maatschappelijke
vraagstukken, waaronder de afspraken over het tegengaan van radicalisering.
 In de evaluatie van het COT komt evenwel naar voren dat de communicatie
met de verschillende partners binnen de actieprogramma’s niet altijd even soepel is verlopen. Het gaat dan vooral om het knelpunt dat ik
eerder in de brief geschetst heb. Het COT constateert tegelijkertijd dat:
 Een deel van de eigen ervaringen en leerpunten zijn inmiddels toegepast
in het kader van de regeling Ruimte voor contact.
Hierin zijn strakkere kaders opgenomen en «best practices» toegankelijk
gemaakt. Dit geldt ook voor het kaderprogramma Aan de goede
kant van de eer, dat een beperkt aantal migrantenkoepels uitvoert
in de preventie van eergerelateerd geweld. Via overleg vooraf is gekomen tot
concrete gezamenlijke outputdoelstellingen en basiskaders voor de uitwerking
van de aanpak, waaraan iedere deelnemende koepelorganisatie een bijdrage levert.
Daarmee bevorder ik ook een gedeeld beeld bij de deelnemende partijen over
uitgangspunten en benodigde onderlinge samenwerking in de aanpak. De migrantenkoepels
hebben hiervoor onder andere een handelingsprotocol opgesteld, dat leidend
is voor het scherpstellen van de eigen rol en de taken van zelforganisaties
in de aanpak van eergerelateerd geweld.
 «Good practices»
 De omvang en diversiteit van het totale aantal projecten boden, dankzij
het in kaart brengen van de succesfactoren en ondanks enkele knelpunten in
de praktijk, de mogelijkheid om specifiek ervaringen op te doen en leerpunten
te destilleren. Enkele van die «good practices» die door het COT
zijn geïdentificeerd, zijn bijvoorbeeld:
 • De stage- en peer education projecten van Forum en het LOM, in
het bijzonder de intensieve coaching en begeleiding van de deelnemende jongeren
daarbinnen;
 • De «summer school» (Forum) en zomerschool (LOM), omdat
deelnemers in contact kwamen met andere leefwerelden, onderlinge beelden en
ervaringen konden uitwisselen en deskundigen konden raadplegen in een veilige
omgeving;
 • De vrouwenmoskee, vrouwensalon en studiedagen voor imams en korandocenten,
vanwege het opgedane inzicht dat ook ogenschijnlijk moeilijk bereikbare doelgroepen
bereid waren te participeren;
 • Intergenerationele gesprekken en ouderparticipatie, omdat hiermee
belangrijke onderliggende vraagstukken werden blootgelegd en werd bijgedragen
aan het verkleinen van de vatbaarheid voor radicalisering (omdat bijvoorbeeld
de onderlinge kloof tussen andersdenkenden werd verkleind en meerdere leefwerelden
worden verbonden).
 Beleidsopvolging
 Analyse
 Uit de evaluatie van het COT komt naar voren dat het wenselijk zou zijn
een hernieuwde analyse op te stellen ten aanzien van de huidige problematiek
rond polarisatie en radicalisering en de bijdrage die in het kader daarvan
vanuit mijn ministerie geleverd kan worden. Ik heb eerder in deze brief aangegeven
wat de beleidsontwikkelingen zijn geweest sinds de actieprogramma’s
van LOM en FORUM. Ik wil deze weg verder bewandelen vanuit mijn verantwoordelijkheid
om in te zetten op de preventie van polarisatie en radicalisering, in samenwerking
met moslim- en minderhedenorganisaties, zoals verwoord in de integratienota
2007–2011.
 Koppeling lokaal beleid
 Het COT raadt op basis van haar evaluatie tevens aan om een koppeling
tot stand te brengen met de verdere ontwikkeling van de lokale aanpak van
polarisatie en radicalisering. Ik heb eerder in deze brief aangegeven dat
met de gemeenten in 2008 de gezamenlijke integratieagenda «Datgene wat ons bindt» opgesteld is. Ook
hierin is, zoals gezegd, aandacht voor polarisatie en radicalisering.
 
 Samen met het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties,
zal ik komen tot een initiatief waarin de lokale aanpak en de partners in
het veld centraal staan. Deze samenwerking kan worden benut om de aansluiting
te zoeken bij de lokale aanpak van polarisatie en radicalisering. Ook kan
het als stimulans gelden voor de betrokken samenwerkingsverbanden om bij te
blijven dragen aan de maatschappelijke binding en het tegengaan van radicalisering.
 
 Ik verwacht u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben.
 
 De minister voor Wonen, Wijken en Integratie,
 E. E. van der Laan 
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.