Aanpassing Nederlandse wetgeving aan richtlijn 96/9/EG betreffende de rechtsbescherming van databanken; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26108, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

30-12-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

26108 nr. 6

22-12-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamI ALGEMEEN 1. Inleiding2. Wijze van uitvoering van de richtlijnII ARTIKELEN ARTIKEL I Artikel 1 Eerste lidTweede lidArtikel 2 Eerste lidDerde lidArtikelen 3 en 4Artikel 5Artikel 6Artikel 8 Eerste lidTweede lidArtikel 9ARTIKEL IIOnderdeel AOnderdeel COndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26108Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 57 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 108Aanpassing van de Nederlandse wetgeving aan richtlijn 96/9/EG van het
Europees Parlement en de Raad van 11 maart 1996 betreffende de rechtsbescherming
van databankennr. 6NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 22 december 1998 I ALGEMEEN 1. InleidingDe vaste commissie voor Justitie dank ik voor de snelheid waarmee zij
verslag heeft uitgebracht over het voorliggende wetsvoorstel tot uitvoering
van de richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de rechtsbescherming
van databanken.Met de leden van de fracties van PvdA, CDA en D66 betreur ik dat de richtlijn
in Nederland niet op de daarvoor vastgestelde datum van 1 januari 1998 in
wetgeving omgezet was. De oorzaak ligt in een samenloop van omstandigheden.
In de eerste plaats werd de lidstaten dit maal wel erg weinig tijd gegund
voor de omzetting, namelijk slechts een jaar en negen maanden. Gewoonlijk
bedraagt die termijn twee tot drie jaar. In de tweede plaats heeft de voorbereiding
van het wetsvoorstel meer tijd gekost dan gewoonlijk. Er was veel literatuur
over de richtlijn verschenen waarvan kennis genomen diende te worden. Verder
is, om het maatschappelijk draagvlak voor het wetsvoorstel zo groot mogelijk
te maken, veel aandacht geschonken aan overleg met organisaties van belanghebbenden.
Ook dit overleg heeft veel tijd in beslag genomen.Er zijn – dit in antwoord op een vraag van de leden van de CDA-fractie –
meer landen in de Europese Unie die de richtlijn nog niet uitgevoerd hebben.
De datum 1 januari 1998 is alleen door Duitsland en het Verenigd Koninkrijk
gehaald. In de meeste landen is in de loop van dit jaar wetgeving ter uitvoering
van de richtlijn in werking getreden. In enkele landen, waaronder Ierland,
Portugal en Griekenland, is de uitvoeringswetgeving nog in behandeling bij
het parlement. 2. Wijze van uitvoering van de richtlijnDe leden van de fractie van de PvdA vragen in hoeverre een systeem waarbij
de producent het recht heeft toestemming te verlenen tot bepaalde handelingen
praktisch gesproken afwijkt van een systeem waarbij de producent het recht
heeft die handelingen te verbieden. In het thans in het wetsvoorstel gevolgde
systeem heeft de producent het uitsluitend recht om toestemming te verlenen
tot bepaalde handelingen; inbreuk op dat recht levert een vordering
uit onrechtmatige daad op. Voor de vormgeving van het recht van de producent
is ook gedacht aan een systeem – ik voldoe hiermee tevens aan het verzoek
van de leden van de VVD-fractie nader uit te leggen hoe die eerdere opzet
gedacht was – waarbij bepaald werd dat degene die bepaalde handelingen
verrichtte onrechtmatig handelde; de producent werd in een volgende bepaling
aangewezen als degene die de uit die onrechtmatige daad voortvloeiende vordering
kon instellen. De producent kreeg daarmee het recht om die handelingen te
verbieden, zoals de richtlijn voorschrijft, en trouwens ook om andere vorderingen
uit onrechtmatige daad, bijvoorbeeld een vordering tot schadevergoeding, in
te stellen. In beide systemen is dus sprake van een vordering uit onrechtmatige
daad en in zoverre is er weinig verschil tussen beide systemen. Wel is in
een systeem waarin de producent het recht heeft toestemming te verlenen een
aspirant-gebruiker mogelijk eerder geneigd die toestemming vooraf te verkrijgen
door daarover te gaan onderhandelen. De voornaamste reden waarom besloten
is tot de thans voorgestelde opzet is dat het recht van de producent dan concreet
omschreven is als een exploitatierecht: het recht om toestemming te verlenen
tot bepaalde handelingen. In een systeem waarin de producent een rechtsvordering
heeft indien een in de wet nader omschreven onrechtmatige daad gepleegd is,
komt men voor de omschrijving van het recht van de producent uit op iets in
de trant van «het door de rechtsvordering beschermde recht». Een
eenvoudige omschrijving van het recht van de producent was ook van belang
in verband met de uitvoering van artikel 7, derde lid, van de richtlijn, dat
bepaalt dat het recht van de producent overdraagbaar is. In de thans gevolgde
opzet is die overdracht van het recht eenvoudiger te redigeren. In artikel
2, vierde lid, van het wetsvoorstel kon nu bepaald worden: «het in het
eerste lid bedoelde recht ... is vatbaar voor ... overdracht». In de
eerdere opzet moest de overdracht van het recht anders ingekleed worden. Aansluitend
op het gevolgde systeem diende bepaald te worden dat de rechtsvordering uit
onrechtmatige daad behalve door de producent ook ingesteld kon worden door
degene aan wie de producent het door de rechtsvordering beschermde recht had
overgedragen. Voor de rechtspraktijk zijn de verschillen tussen beide systemen
echter minimaal.De leden van de PvdA-fractie vragen nog eens in te gaan op hetgeen de
Raad van State heeft opgemerkt over het gevaar dat producenten van databanken
zich op grond van het wetsvoorstel nog meer dan op grond van de richtlijn
(die immers slechts verplicht tot de invoering van een recht om te verbieden)
kunnen ontwikkelen tot informatiemonopolisten die hun machtspositie kunnen
gebruiken. Ik betwijfel of het door de Raad genoemde gevaar groter is onder
vigeur van het wetsvoorstel dan onder die van de richtlijn. Zoals hierboven
al is opgemerkt, zijn de verschillen tussen beide systemen in de praktijk
te verwaarlozen. Als het door de Raad genoemde gevaar bestaat, ligt de oorzaak
in de bescherming als zodanig van de producent zoals de richtlijn die introduceert.
De richtlijn is echter een gegeven. Misbruik van machtspositie zal door het
mede- dingingsrecht, zowel het nationale als het Europese, gecorrigeerd moeten
worden. Verder dient de Europese Commissie volgens artikel 16, derde lid,
van de richtlijn iedere drie jaar, voor het eerst in 2001, na te gaan of van
misbruik van machtspositie of andere aantasting van de vrije mede- dinging
sprake is geweest en eventueel voorstellen voor aanpassing van de richtlijn
te doen.Deze leden vragen vervolgens aandacht voor de verhouding tussen het beschermingsregime
van dit wetsvoorstel en de in het huidige recht bestaande bescherming van
onpersoonlijke geschriften. Inderdaad zal voor databanken waarbij geen sprake
is van een substantiële investering en waarvoor de geschriftenbescherming
blijft voortbestaan, de bescher- mingstermijn van het auteursrecht, 70 jaar,
gelden, welke termijn langer is dan de beschermingstermijn voor
databanken die onder het wetsvoorstel vallen. Toegegeven kan worden dat dat
resultaat niet fraai is.De omvang van de bescherming is echter niet dezelfde. In het wetsvoor-
stel is de bescherming van de producent exact geregeld. Voor de geschriftenbescherming
geldt volgens de rechtspraak van de Hoge Raad (HR 25 juni 1965, NJ 1966, 116)
dat de vraag of en hoe de voorschriften van de Auteurswet 1912 moeten worden
toegepast ten aanzien van elk voorschrift afzonderlijk naar de strekking van
het voorschrift moet worden beantwoord; de omvang van de bescherming ligt
daardoor niet vast. Een producent van een databank waarbij van een substantiële
investering sprake is zal daarom, zolang hij een beroep heeft op de regeling
van het wetsvoorstel, waarschijnlijk geen beroep doen op de regeling van de
geschriftenbescherming.Na afloop van de termijn van het wetsvoorstel heeft hij een beroep op
de geschriftenbescherming van de Auteurswet 1912. De door deze leden genoemde
overweging 60 van de richtlijn, die in de richtlijn is uitgewerkt in artikel
14, tweede lid, brengt dit mee. De richtlijnbepaling is in het wetsvoorstel
opgenomen in artikel III, onderdeel C.De praktische betekenis van de geschriftenbescherming zal na de inwerkingtreden
van de nieuwe wetgeving, naar ik verwacht, afnemen. Voor databanken waarbij
van een substantiële investering sprake is, zal de plaats van de geschriftenbescherming
ingenomen worden door de bescherming uit hoofde van de nieuwe wettelijke regeling.
De geschriftenbescherming blijft van betekenis voor databanken waarbij niet
van een dergelijke investering sprake is, maar daarnaast ook voor geschriften
waarbij van een databank geen sprake is, bijvoorbeeld gebruiksaanwijzingen.
Omdat de huidige geschriftenbescherming niet alleen databanken betreft, maar
ook andere onpersoonlijke geschriften, kwam het niet juist voor deze in het
kader van de uitvoering van deze richtlijn af te schaffen.De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre de sector de opvatting
deelt dat een CD normaliter niet voor bescherming in aanmerking komt omdat
de investering daarin onvoldoende zou zijn. De sector van de CD-producenten
is niet betrokken geweest bij het overleg in het kader van de voorbereiding
van het wetsvoorstel, omdat deze producenten al beschermd worden door de regeling
in de Wet op de naburige rechten (WNR) van de bescherming van de producenten
van fonogrammen. Die regeling geeft de producent van fonogrammen het uitsluitend
recht om toestemming te verlenen tot het verrichten van bepaalde handelingen
(artikel 6 WNR). De regeling in dit wetsvoorstel is daarom voor de CD-producenten
niet van belang. De passage in de memorie van toelichting (p. 8) waarop deze
leden doelen was niet zozeer opgenomen om aan te geven dat een CD buiten de
regeling van de richtlijn valt dan wel omdat overweging 19 de enige plaats
in de richtlijn is waar iets over de inhoud van het begrip «substantiële
investering» gezegd wordt.Deze leden stellen vervolgens mogelijke nieuwe technische ontwikkelingen
aan de orde. Als het om geluidsopnamen gaat, vindt de regeling in de Wet op
de naburige rechten toepassing (vgl. de definitie van fonogram in artikel
1 onder b WNR). Als databestanden van allerlei aard gecomprimeerd zouden worden,
zou de regeling in de Wet op de naburige rechten niet van toepassing zijn.
Bovendien zou dan waarschijnlijk in ieder geval wel van een substantiële
investering in de zin van de richtlijn sprake zijn. Nu al worden, zoals ook
in memorie van toelichting vermeld is (p. 8), in overweging 22 CD-ROM en CD-I
genoemd als voorbeelden van data- banken in de zin van de richtlijn. De technische
ontwikkelingen zullen ongetwijfeld nog verder gaan.De vraag die deze leden stellen over verzamelingen van wetten wordt hieronder
bij artikel 8, eerste lid, beantwoord tezamen met vragen van leden van andere
fracties over dit onderwerp. Deze leden merken verder op dat de auteursrechtelijke bescherming en de
bescherming door het recht sui generis betrekkelijk complementair zijn daar
de mate waarin een databank compleet is invloed heeft op de rangschikking.
Dat is juist. In de praktijk zullen de auteursrechtelijke bepalingen echter
waarschijnlijk een zeer beperkte betekenis hebben. Databanken ontlenen hun
waarde meestal niet aan de keuze of rangschikking van de inhoud, maar aan
de volledigheid, zoals ook de leden van de D66-fractie opmerken. Dat is ook
de reden waarom in de richtlijn de auteursrechtelijke bescherming onvoldoende
werd geacht en waarom daarin het recht sui generis van de producent is geïntroduceerd.
In de richtlijn is het zwaartepunt op het recht sui generis komen te liggen.
Ik denk dat dat ook in de Nederlandse rechtspraktijk het geval zal zijn en
dat de producent zich, dit in antwoord op de vraag van de VVD-fractie, meestal
op dit recht zal beroepen. Denkbaar is echter dat een producent onder omstandigheden
in een procedure op beide rechten – het auteursrecht en het recht sui
generis – primair en subsidiair een beroep kan doen.Het auteursrecht en het recht sui generis zijn wel voldoende onderscheidend
van elkaar. Of sprake is van inbreuk op het auteursrecht op de databank zal
getoetst moeten worden met behulp van het criterium van de keuze en de rangschikking,
van de oorspronkelijkheid van de databank; of sprake is van een inbreuk op
het recht sui generis van de producent wordt getoetst aan de hand van de elementen
die in artikel 2 van het wetsvoorstel worden genoemd: is sprake van opvragen
of hergebruiken van het geheel of een substantieel deel van de inhoud van
de databank of van herhaald en systematisch opvragen dat in strijd is met
de normale exploitatie of ongerechtvaardigde schade toebrengt?Deze leden vragen tenslotte hoe dit wetsvoorstel zich verhoudt tot de
mogelijkheid zelf of thuis te kopiëren voor eigen gebruik. In de richtlijn
zijn speciale bepalingen opgenomen over het voor eigen gebruik verveelvoudigen
(artikel 6, tweede lid, onder b)), respectievelijk opvragen (artikel 9 onder
a)), van elektronische databanken. Deze bepalingen zijn in het wetsvoorstel
opgenomen in artikel I – artikel 5 onder a – en in artikel II,
onderdeel C (wijziging van artikel 16b, eerste lid, Auteurswet 1912). Het
thuiskopiëren op beeld- en geluidsdragers als geregeld in de artikelen
16c en volgende van de Auteurswet 1912 wordt niet door dit wetsvoorstel geraakt,
daar niet van verveelvoudigen, respecievelijk opvragen, van een databank sprake
is.De leden van de CDA-fractie wijzen terecht op het bezwaar van een versnippering
van de wettelijke regelingen van aan het auteursrecht verwante regelingen.
Die bezwaren zijn ook onderkend (memorie van toelichting, p. 4, 5) Uiteindelijk
is niettemin besloten de regeling van het recht sui generis in een afzonderlijke
wet op te nemen. Aan het feit dat de rechtsbescherming van databanken nu over
twee wetten verspreid is, de Auteurswet 1912 en een afzonderlijke wet, til
ik minder zwaar, daar, zoals hierboven is uiteengezet, het zwaartepunt in
de regeling in de afzonderlijke wet ligt, terwijl de bepalingen in de Auteurswet
een ondergeschikte rol spelen. II ARTIKELEN ARTIKEL I Artikel 1 Eerste lidDe leden van de PvdA-fractie vragen zich af wat het object van bescherming
is in het geval dat de structuur van een databank wordt gedicteerd
door een computerprogramma. Zoals deze leden terecht stellen valt bij elkaar
gebracht maar ongesorteerd materiaal niet onder de bescherming van de richtlijn
of het wetsvoorstel, terwijl het computerprogramma onder de reguliere bescherming
van het auteursrecht valt. Als de grens tussen de computerprogrammatuur en
het ongesorteerde materiaal inderdaad zo scherp te trekken is, zal er geen
sprake van een databank zijn en zal het computerprogramma beschermd zijn.
Vaak zal die grens echter moeilijk te trekken zijn, zoals in de memorie van
toelichting al is opge- merkt (p. 8). Veiligheidshalve zullen rechthebbenden
er waarschijnlijk altijd toe overgaan enige ordening aan te brengen in digitale
databanken teneinde het mogelijk te maken de bescherming van de wet te genieten.Een zoekmachine die gekoppeld is aan informatie die zich verspreidt over
de wereld en die informatie derhalve als een soort verzameling ontsluit, valt,
naar het mij voorkomt – dit in antwoord op een volgende vraag van deze
leden – niet onder de definitie van databank. Wat deze leden hier precies
voor ogen staat, is mij echter niet geheel duidelijk. Het lijkt mij dat in
het voorbeeld geen sprake is van een verzameling in de zin van bij elkaar
gebrachte gegevens die zich, zoals deze leden terecht stellen, fysiek
bij elkaar in de buurt bevinden.Deze leden stellen vervolgens vragen over het element «substantiële
investering» in de definitie van databank. Volgens de definitie kan
de substantiële investering zowel op de verkrijging als op de controle
als op de presentatie van de inhoud van de databank betrekking hebben. In
het geval van het lijstje van Nederlandse restaurants met een Michelin-ster
is de investering inderdaad, zoals deze leden al opmerken, gericht op de toekenning
van de sterren en niet op het verkrijgen van het lijstje. Reeds om die reden
zal het lijstje geen databank in de zin van de wet zijn. Men kan zich bovendien
afvragen of een dergelijk lijstje als een verzameling van gegevens
beschouwd kan worden. Het bevat in feite maar één gegeven. Een
verzameling sterren – bedoeld zal waarschijnlijk zijn een lijst(je)
waarin nieuw ontdekte sterren met hun namen zijn opgesomd – zal om een
zelfde reden niet onder de definitie van databank vallen. De investering betreft
het onderzoek middels een telescoop of ruimtereis. Daarnaast geldt ook hier
dat het de vraag is of het resulterende lijstje als een verzameling van gegevens
gezien moet worden. Als televisiepro- gramma-gegevens inderdaad, zoals deze
leden stellen, niet meer zijn dan een spin-off van het programmeren van de
zender, zal de substantiële investering ontbreken die noodzakelijk is
om deze programma-gegevens onder de definitie van databank te laten vallen.
Of dat het geval is en zo ja, welke gevolgen dat heeft voor de toepasselijkheid
van het wetsvoorstel, is echter een vraag waarover de rechter aan de hand
van de concrete feiten moet beslissen.Deze leden vragen zich af of het element «risico dragen» niet
een te centrale plaats in de definitie inneemt. Uit diverse overwegingen in
de richtlijn (vgl. de overwegingen 10. 11, 12, 39, 40) en trouwens ook uit
verschillende bepalingen in de richtlijn zelf blijkt dat het recht sui generis
bedoeld is om de investeringen van de producent te beschermen. De definitie
is aan overweging 41 ontleend. Daarin wordt nog een ander element genoemd,
namelijk het nemen van het initiatief tot de investeringen. Dat element is
niet in de definitie opgenomen, omdat denkbaar is dat de producent in opdracht
van een ander een databank tot stand brengt. Als de opdrachtgever de investering
doet en het risico daarvan draagt, geniet hij de bescherming van het recht
sui generis (vgl. memorie van toelichting, p. 9). Een investeringsbank die
alle aandelen koopt in een rechtspersoon die een databank ontwikkelt of die
risicodragend kapitaal verschaft, wordt daarmee niet rechtstreeks de rechthebbende
op de databank. Hij draagt immers niet rechtstreeks het risico van de te maken
investering en neemt ook niet het initiatief tot die investering noch tot
het tot stand brengen van de databank.Deze leden vragen vervolgens of «tijdelijk» overbrengen in
de definitie van «opvragen» betekent dat het tijdelijk
kopiëren van een deel van een databank naar een werkgeheugen of een andere
tijdelijke drager in het kader van het gebruik of de transmissie ervan ook
onder het verbodsrecht van de producent valt. Zoals in de memorie van toelichting
(p. 9) al is gesteld, worden de handelingen waarop «opvragen»,
naar wordt aangenomen, betrekking heeft, in de terminologie van het Nederlandse
auteursrecht als verveelvoudigingen bestempeld. In Nederland en daarbuiten
is algemeen aanvaard dat tijdelijke verveelvoudigingen onder het auteursrecht
kunnen vallen. In zoverre hoeft men er geen bezwaar tegen te hebben dat de
tijdelijke overbrenging van het geheel of een substantieel deel van een databank
onder het sui generis recht valt. De vraag waar het om gaat is echter wanneer
sprake is van een «tijdelijke» verveelvoudiging.De discussie over de precieze betekenis van het tijdelijk verveelvoudigen
in het auteursrecht wordt thans ook gevoerd in het kader van het richtlijnvoorstel
harmonisatie van bepaalde aspecten van auteursrecht en naburige rechten in
de informatiemaatschappij. Dat voorstel bevat een bepaling die van het reproductierecht
uitzondert tijdelijke handelingen die een wezenlijk onderdeel vormen van een
technologisch procédé dat wordt toegepast met als enig doel
een gebruik van een werk of een andere zaak mogelijk te maken, en die geen
zelfstandige economische betekenis hebben. Nederland heeft in de discussie
over dat voorstel het standpunt ingenomen dat zuiver technische kopieën
niet onder het auteursrecht thuishoren.Naar mijn mening vallen zuiver technische kopieën niet onder het
bestaande verveelvoudigingsrecht en geldt hetzelfde voor zuiver technische
opvragingshandelingen. Of het tijdelijk kopiëren van een deel van een
databank naar een werkgeheugen of een andere tijdelijke drager in het kader
van het gebruik of de transmissie onder de definitie van «opvragen»
valt, is een vraag die uiteindelijk door de rechter aan de hand van de concrete
omstandigheden van het geval moeten worden beantwoord.Deze leden stellen vervolgens vragen over het aanbieden door bibliotheken
voor raadpleging ter plaatse van een databank. Ook de leden van de D66-fractie
stellen, bij artikel 3 van het wetsvoorstel, een vraag over dit onderwerp.
In overweging 13 bij de richtlijn van de Raad van 19 novem- ber 1992, Pb EG
1992, L 346/61 betreffende het verhuurrecht, het uitleen- recht en bepaalde
naburige rechten op het gebied van de intellectuele eigendom wordt verduidelijkt
wat onder het begrip «uitlening» in de zin van die richtlijn wordt
verstaan. Volgens deze overweging valt onder meer het ter beschikking stellen
voor raadpleging ter plaatse niet te beschou- wen als uitlening. Daarmee is
nog niet gezegd dat deze handeling elke auteursrechtelijke relevantie zou
ontberen en evenmin dat daarmee een regel van materieel recht zou zijn gecreëerd,
maar in ieder geval zijn de bepalingen van deze richtlijn op dat ter beschikking
stellen niet van toepassing.De uitspraak van het Gerechtshof Den Haag van 1 december 1994 (Informatierecht/AMI
1995 p. 51) betrof de vraag of een exploitant van een voor iedereen vrij toegankelijke
videotheek die aan klanten de gelegenheid bood in een aantal cabines de door
hen in de videotheek uitgezochte videobanden te bekijken. De klant wees de
videoband aan waarna het personeel van de videotheek de band afspeelde zodra
de klant in de cabine had plaatsgenomen. Het Hof nam aan dat hier sprake was
van openbaarmaken in de zin van artikel 12, eerste lid, aanhef en onder 3°
(thans onder 4°) Auteurswet 1912 («voordracht, op- of uitvoering
in het openbaar van een geheel of een gedeelte van het werk of van een verveelvoudiging
daarvan).De woorden mededeling, voorstelling of demonstratie voor het publiek in
artikel 5 sub d) van de richtlijn worden gedekt door het begrip openbaarmaking
in artikel 12 van de Auteurswet 1912. Ik stel vast, met de schrijver van het proefschrift «Auteursrecht
op toegang», mr. D.J.G. Visser, dat het raadplegen van boeken en tijdschriften
ter plaatse in bibliotheken (de leeszalen) in de praktijk wordt vrijgelaten.
Het is niet de bedoeling van dit wetsvoorstel in die praktijk, die niet tot
problemen aanleiding geeft, verandering te brengen. Het is niet zo dat bijvoorbeeld
het inzien van een telefoonboek in een leeszaal van een bibliotheek thans
aan de toestemming van de rechthebbende onderworpen wordt. Het aanbieden van
informatie in een on-line omgeving, zoals een computernetwerk, kan echter
geheel andere karakteristieken hebben. Te denken valt aan een elektronische
databank in de vorm van een CD-ROM die in een intern netwerk binnen een onderneming
of instelling op een aantal beeldschermen tegelijkertijd opvraagbaar en raadpleegbaar
zou zijn. Ook het opstellen van een beeldscherm op een openbare plek waarop
beursnoteringen zijn te lezen valt niet met de praktijk van het raadplegen
van boeken en tijdschriften in een bibliotheek te vergelijken. Ik ga ervan
uit dat een dergelijk ter beschikking stellen zowel onder het openbaarmakingsrecht
van de Auteurswet 1912 als onder de definitie van «hergebruiken»
van artikel 2, eerste lid, van het wetsvoorstel valt.De leden van de VVD verzoeken een nadere uitleg van de woorden «andere
zelfstandige elementen» in artikel 1, eerste lid, onder a. Zoals in
de memorie van toelichting (p. 7) al is meegedeeld, wordt uit de overwegingen
bij de richtlijn niet duidelijk wat de betekenis van die woorden is. Overweging
17 waarin het onderwerp aan de orde komt is cryptisch. Uit het woord «zelfstandig»
kan men afleiden dat er een zekere mate van onafhankelijkheid moet bestaan
tussen de verschillende elementen waaruit de databank bestaat; deze elementen
moeten niet onderling afhankelijk zijn. Voortbordurend op het in de memorie
van toelichting gegeven voorbeeld van een boek dat geen databank is omdat
de afzonderlijke hoofdstukken niet zelfstandig zijn, zou bijvoorbeeld een
boek bestaande uit korte verhalen wel een databank zijn als het ene verhaal
niet op de een of andere manier voortbouwt op het andere, maar daarvan geheel
losstaat.De leden van de CDA-fractie vrezen, naar ik vermoed terecht, dat de vraag
wanneer sprake is van een «substantiële investering» tot
veel procedures aanleiding kan geven. Het is echter niet mogelijk in concrete
zin aan te geven wanneer een investering als «substantieel» moet
worden aangemerkt. Ook in de uitvoeringswetgeving van andere landen, bijvoorbeeld
België, Frankrijkt, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, heeft de wetgever
dit begrip niet nader ingevuld. In het concrete geval zal ook veel van de
omstandigheden afhangen. De interpretatie van dit begrip moet inderdaad geheel
voor rekening van de rechter komen.De leden van de D66-fractie vragen nog wat onder een kwalitatieve investering
moet worden verstaan. Bij een in kwalitatief opzicht substantiële investering
kan men inderdaad bijvoorbeeld denken aan een investering in innovatieve of
anderzins deskundige arbeid. Volgens overweging 40 kan een investering een
kwestie zijn van geld en/of tijd, moeite en energie. Arbeid zal voor de producent
in de eerste plaats een kwestie van geld zijn. Denkbaar is dat degene die
deze arbeid verricht daarbij een werk in de auteursrechtelijke zin van het
woord tot stand brengt. Daarop kan hijzelf het auteursrecht hebben of zijn
werkgever op grond van artikel 7 Auteurswet 1912. Het recht sui generis laat
het auteursrecht op in de databank opgenomen werken onverlet, aldus bepaalt
artikel 2, tweede lid. Tweede lidDe leden van de PvdA-fractie stellen voor om in het tweede lid de woorden
«van een exemplaar van een databank» in te voegen, zodat uit de
tekst duidelijk wordt dat het om de openbare uitlening van een exemplaar van
een databank gaat. Zoals deze leden opmerken, is de in het tweede lid gebruikte
omschrijving overgenomen uit artikel 12, derde lid, Auteurswet 1912, dat naar
hun mening overigens evenmin juist geformuleerd is. Dezelfde omschrijving
als in de Auteurswet is ook in artikel 1 onder k van de Wet op de naburige
rechten gebruikt. De beide genoemde artikelen gaan op hun beurt terug op artikel
1, derde lid, van de richtlijn van de Raad van 19 november 1992, Pb EG 1992,
L 346/61 betreffende het verhuurrecht, het uitleenrecht en bepaalde naburige
rechten op het gebied van de intellectuele eigendom. Ik acht het van belang
dat dezelfde terminologie wordt gebezigd. Een van de genoemde regelingen afwijkende
formulering in dit wetsvoorstel zou bovendien ook verwarrend kunnen zijn,
daar deze aanleiding zou kunnen zijn voor een a contrario redenering voor
de genoemde bepalingen in de Auteurswet en de Wet op de naburige rechten.
In artikel 2, derde lid, van het wetsvoorstel waarnaar deze leden verwijzen,
ligt de zaak anders. Niet alleen gaat het daar om een ander onderwerp, uitputting,
maar bovendien gaan de woorden «exem- plaar van een databank»
in dat artikellid rechtstreeks op de richtlijn terug (artikel 7, tweede lid
onder b), tweede volzin).De woorden «opvragen», in antwoord op een volgende vraag van
deze leden, worden in artikel 1, tweede lid, genoemd omdat dat ook in de richtlijn
gebeurt, namelijk in artikel 7, tweede lid, laatste volzin. Artikel 2 Eerste lidDe leden van de VVD-fractie vragen om enkele feitelijk voorbeelden van
de toepassing van de bepaling in het eerste lid onder b. Dat is moeilijk omdat
in dit artikellid een aantal begrippen voorkomen waarvan de interpretatie
van de omstandigheden van het concrete geval zal afhangen: niet-substantiële
delen, normale exploitatie, ongerechtvaardigde schade. In meer algemene zin
kan echter wel aangegeven worden waarop de bepaling ziet. Dat is het geval
dat steeds opnieuw kleine gedeelten van een databank, die, gezien de databank
als geheel, niet-substantieel zijn, opgevraagd of hergebruikt worden zodat
de databank als het ware stukje bij beetje wordt «uitgemolken».
Op een gegeven ogenblik kan het in totaal om een zo groot gedeelte van de
databank gaan dat, zoals richtlijn en wetsvoorstel het uitdrukken, de normale
exploitatie door de producent in gevaar komt of hij ongerechtvaardigde schade
gaat lijden.De leden van de fractie van D66 vragen of de bepaling over het herhaald
en systematisch opvragen en hergebruiken de bibliotheken niet in de problemen
brengt, gezien hun praktijk om kleine hoeveelheden bibliografische gegevens
uit databanken over te nemen. Niet aan te nemen valt dat het overnemen van
deze gegevens de normale exploitatie van de databank in gevaar brengt of ongerechtvaardigde
schade toebrengt aan de producent. Pas als dat anders is, zou er een probleem
zijn. Wel kan het zo zijn dat als de bibliografische gegevens overgenomen
worden uit een databank die uitsluitend uit bibliografische gegevens bestaat,
eerder het gevaar bestaat dat die databank «uitgemolken» wordt.
Het beslissende criterium is ook hier dat of de normale exploitatie in gevaar
komt dan wel ongerechtvaardigde schade aan de producent wordt toegebracht. Derde lidDe leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre andere vormen van permanente eigendomsoverdracht dan doorverkoop ook onder de werking
van de uitputtingsbepaling van artikel 2, derde lid, vallen. Deze leden hebben
dezelfde vraag gesteld ten aanzien van het voorgestelde artikel 12b Auteurswet
1912. Op pagina 13 van de memorie van toelichting is uiteengezet dat in de
Nederlandse wetgeving op verschillende plaatsen reeds de term (voor de eerste
maal) «in het verkeer brengen» is gebruikt in plaats van het in
deze richtlijn gebruikte woord (eerste) «verkoop». Terecht wijzen
deze leden erop dat het niet goed denkbaar is dat andere vormen van permanente
eigendomsoverdracht niet door de regel van de uitputting bestreken zouden
worden. Alle vormen van verder verspreiden van een exemplaar van een databank
nadat het voor de eerste maal door of met toestemming van de rechthebbende
in het verkeer is gebracht dienen buiten het bereik van de rechthebbende te
vallen. Daarover zou geen misverstand mogen bestaan. Bij nader inzien lijkt
het mij juister verder aan te sluiten bij de terminologie die ook elders in
de Nederlandse wetgeving wordt gebruikt. In bijvoorbeeld artikel 2, eerste
lid, onderdeel c, artikel 6, eerste lid, onderdeel b van de Auteurswet 1912
en in artikel 7a, eerste lid, onderdeel b, Wet op de naburige rechen wordt
gesproken van «anderszins in het verkeer brengen». De desbetreffende
artikelen van het wetsvoorstel zijn bij nota van wijziging aangepast. Artikelen 3 en 4De suggestie van de leden van de fractie van de PvdA om ter wille van
de duidelijkheid de woorden «een databank die» in de artikelen
3 en 4 te vervangen door de woorden «een databank welke» neem
ik over. De artikelen zijn bij nota van wijziging aangepast.De vraag die de leden van de fractie van D66 stellen over de raadpleging
van een databank door bibliotheekbezoekers is hierboven bij artikel 1, eerste
lid, beantwoord. Artikel 5De leden van de PvdA-fractie dringen er bij de regering op aan om in het
kader van de besprekingen over het richtlijnvoorstel tot harmonisatie van
bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij
in Brussel duidelijk te maken dat Nederland in het algemeen geen voorstander
is van beperkingen op het consumptief privé-gebruik. Bij deze kwestie
zal ik ook de vraag van de leden van de CDA-fractie betrekken naar de toepassing
van de bepalingen over het verveelvoudigen en opvragen voor particuliere doeleinden
en hoe deze bepalingen moeten worden gehandhaafd. De leden van de CDA-fractie
vragen daarbij ook in te gaan op het artikel van P.B. Hugenholtz (Computerrecht
1996/4) over de mogelijke schending van artikel 8 EVRM en artikel 10 EVRM.De zorgen van deze leden berusten onder meer op de belangen verbonden
aan bescherming van de privacy die naleving van het recht van opvraging voor
privé-doeleinden vrijwel onmogelijk zou maken. Hier zij opgemerkt dat
genoemd richtlijnvoorstel tot dusverre geen bepalingen omtrent het privé-kopiëren
bevat. Het richtlijnvoorstel laat de lidstaten derhalve vrij hun eigen regels
omtrent privé-kopiëren van door het auteursrecht of de naburige
rechten beschermd materiaal te stellen. Niettemin heeft Nederland in het kader
van de besprekingen omtrent het richtlijnvoorstel in de werkgroep van de Raad
van Ministers reeds verschillende malen benadrukt dat een juist evenwicht
in het auteursrecht dient te worden gevonden waarbij ook rekening wordt gehouden
met de privacy-belangen van consumenten. Ik deel natuurlijk de wens dat de
Europese wetgever geen rechten zou moeten scheppen die niet of nauwelijks
zijn te handhaven. Bescherming van privacy-belangen van consumenten, waarop
artikel 8 EVRM mede ziet, is een factor die bij de uitoefening van rechten
moet worden betrokken. Artikel 13 van de richtlijn, waarin uitdrukkelijk wordt
gerefereerd aan de bescherming van persoonlijke gegevens en van de persoonlijke
levenssfeer, laat dat uitdrukkelijk toe en laat de rechter de vrijheid daaraan
te toetsen. In dit wetsvoorstel is artikel 13 van de richtlijn niet in een
afzonderlijke bepaling overgenomen omdat zulks reeds uit de algemene regels
volgt (p. 6 memorie van toelichting).Bij de uitoefening van rechten zal de rechter ook de afweging met artikel
10 EVRM mogen maken. Ik wijs erop dat de richtlijn niet een uitsluitend recht
op informatie als zodanig schept. Het gaat om bescherming van (investeringen
in) databanken. De daarin opgeslagen informatie mag door een ieder vrijelijk
en desnoods uit andere bronnen worden verzameld en samengebracht, mits daarbij
geen inbreuk op auteursrecht of het sui generis recht wordt gemaakt. Grenzen
aan de uitoefening van dit recht (en die dus mede de toegang tot informatie
waarborgen) zijn onder meer gelegen in de regels die waken tegen misbruik
van (economische) machtspositie of misbruik van recht.De leden van de CDA-fractie hebben in dit verband de vraag gesteld of
een technische beveiliging zich zou kunnen uitstrekken tot het privé-opvragen.
Die vraag kan ik bevestigend beantwoorden. Technische systemen als beveiliging
tegen onrechtmatig gebruik van beschermd materiaal bevinden zich weliswaar
in de meeste gevallen nog in een ontwikkelingsfase, maar de verwachting is
dat de toepassing van deze vorm van beveiliging, al dan niet in combinatie
met contractuele afspraken tussen informatie-aanbieder en gebruiker, de verspreiding
van beschermd materiaal zal bevorderen. In het kader van het eerder genoemde
voorstel voor een richtlijn tot harmonisatie van bepaalde aspecten van auteursrecht
en naburige rechten worden regels voorgesteld die het «omzeilen»
of «kraken» van dergelijke technische bescherming onrechtmatig
verklaart, indien dit geschiedt met als doel het (mogelijk) maken van inbreuk
op rechten. Regels van deze aard zijn opgenomen in de twee verdragen die in
december 1996 in het kader van de World Intellectual Property Organisation
over auteursrecht en naburige rechten zijn gesloten en die door onder meer
Nederland en de andere lidstaten van de Europese Gemeenschap zijn ondertekend.
Deze regels zijn in het richtlijnvoorstel uitdrukkelijk ook van toepassing
verklaard op technische beveiliging in verband met het sui generis recht.
In zoverre kan het recht op het privé-kopiëren of het privé-opvragen
te verbieden zin hebben als aanknopingspunt om het produceren van, het handelen
in of het gebruik van dergelijke onrechtmatige «omzeilings»- of
«kraak»methoden te verhinderen. Deze materie maakt echter geen
deel uit van het onderhavige wetsvoorstel. Nut en noodzaak van regels op dat
terrein worden besproken in het kader van meergenoemd richtlijnvoorstel.De leden van de VVD-fractie hebben verzocht de betekenis van overweging
47 van de richtlijn nader uiteen te zetten, met name wanneer van misbruik
van machtspositie sprake zou kunnen zijn en welke criteria de Europese Commissie
in dat verband zou hanteren.Overweging 47 verwijst naar het communautaire en het nationale mededingingsrecht.
Wat betreft het communautaire recht gaat het om artikel 86 van het EG-Verdrag.
Op basis van artikel 86 EG-Verdrag heeft zich een uitgebreide rechtspraak
over misbruik van machtspositie gevormd. Het Europese Hof van Justitie heeft
vastgesteld dat een machtspositie in het algemeen ontstaat door een combinatie
van factoren die elk afzonderlijk niet per se beslissend behoeven te zijn.
Van een economische machtspositie zal sprake zijn als een onderneming daadwerkelijke
mededinging weet te verhinderen en zich jegens concurrenten en afnemers vrijwel
onafhankelijk kan gedragen. (Zaak 27/76, United Brands v. Comm.,
Jur. 1978, blz. 208). Volgens het Europese Hof zijn indicaties voor een economische
machtspositie zeer aanzienlijke marktaandelen, de verhouding tussen de marktaandelen
van de desbetreffende onderneming en die van de concurrenten, de technologische
voorsprong van een onderneming op een concurrent en de afwezigheid van potentiële
concurrentie (Zaak 85/76, Hoffmann-La Roche v. Comm., Jur. 1979, blz. 462).
Artikel 86 EG-Verdrag geeft als voorbeelden van misbruik van machtspositie
onder meer het opleggen van onbillijke aan- of verkoopprijzen of van andere
onbillijke contractuele voorwaarden (tweede lid onder a) en het toepassen
van ongelijke voorwaarden bij gelijkwaardige prestaties (tweede lid onder
c). Volgens vaste jurisprudentie van het Hof vallen onder misbruik van economische
machtspositie gedragingen die ertoe leiden dat de handhaving of ontwikkeling
van de nog bestaande marktconcurrentie wordt tegengegaan.Wat het nationale mededingingsrecht betreft, kan onder de nieuwe Nederlandse
Mededingingswet, en meer in het bijzonder Hoofdstuk 4, artikel 24 (over misbruik
van economische machtsposities), tegen dergelijk misbruik worden opgetreden
door de Nationale Mededingingsautoriteit of de rechter. Economische machtspositie
wordt in artikel 1 onder i gedefinieerd als de positie van een of meer ondernemingen
die hen in staat stelt de instandhouding van een daadwerkelijke mededinging
op de Nederlandse markt of een deel daarvan te verhinderen door hun de mogelijkheid
te geven zich in belangrijke mate onafhankelijk van hun concurrenten, hun
leveranciers, hun afnemers of de eindgebruikers te gedragen. Verder zou ook
de algemene civielrechtelijke norm van artikel 3:13 Burgerlijk Wetboek (misbruik
van bevoegdheid) zou uitkomst kunnen bieden.Deze leden stelden verder enkele vragen over artikel 5, derde lid, onder
c. Dit artikellid gaat terug op artikel 9 onder c) van de richtlijn. Alle
in artikel 9 genoemde beperkingen van het recht sui generis zijn aan het auteursrecht
ontleend. De beperkingen die in het richtlijnartikel onder c) genoemd worden
vindt men in onze Auteurswet terug in artikel 22 (openbare veiligheid) en
artikel 16b, vijfde lid (rechterlijke en administratieve procedures). «Openbare
veiligheid» heeft dus dezelfde betekenis als in artikel 22 Auteurswet.
Er is geen rechtspraak over de preciese inhoud van het begrip. Het begrip
omvat, zou ik menen, niet mede de openbare orde, dat een ruimer begrip is.
De opsporing van strafbare feiten wordt in artikel 22 Auteurswet afzonderlijk
vermeld; in artikel 5, derde lid, onder c, waarin de richtlijntekst letterlijk
is overgenomen, wordt die niet genoemd. De opsporing van strafbare feiten
valt dus niet onder de bepaling, tenzij de openbare veiligheid ook in het
geding is. Een verband met de Wet op de politieregisters is er niet. De bedoeling
van het artikel is om het mogelijk te maken dat justitie, indien de openbare
veiligheid dat vergt, de beschikking kan krijgen over materiaal dat is opgeslagen
in databanken die het publiek in gebruik heeft, zonder dat de gebruiker problemen
krijgt met de producent van de databank.De leden van de D66-fractie vragen waarom bij de wettelijke beperkingen
van het recht van de producent, anders dan in de rest van de richtlijn, wel
een onderscheid gemaakt is tussen elektronische en niet-elektronische databanken.
Waarom de richtlijn in artikel 9 onder a) alleen niet-elek- tronische databanken
noemt, terwijl dat onderscheid niet wordt gemaakt in artikel 9 onder b) en
c), blijkt nergens. De Europese Commissie ziet kennelijk voor elektronische
databanken meer gevaar in het opvragen voor privédoeleinden. Het richtlijnartikel
keert in het wetsvoorstel terug in artikel 5 onder a. In de toelichting op
dat artikel (p. 17) is al opgemerkt dat controle of dit voorschrift nageleefd
wordt onmogelijk zal zijn. De richtlijn verplichtte echter tot het opnemen
van deze bepaling. Deze leden vragen verder of ook de Nederlandse geschriftenbescherming
onder overweging 52 van de richtlijn valt; volgens overweging 52 kunnen lidstaten
waar een specifieke wet al voorziet in een recht dat verwant is met het bij
deze richtlijn vastgestelde recht sui generis de traditioneel volgens die
wetgeving vastgestelde uitzonderingen met betrekking tot het nieuwe recht
sui generis handhaven. Overweging 52 is op aandringen van de Scandinavische
landen opgenomen. Ik ga er daarom van uit dat de overweging slechts betrekking
heeft op de zogenaamde catalogusbescherming van de Scandinavische landen.De vraag die deze leden stellen over het overnemen van bibliografische
gegevens door bibliotheken is hierboven bij artikel 2, eerste lid, beantwoord.Deze leden vragen verder of een wettelijke beperking is overwogen die
het bibliotheken zou toestaan databanken geheel of gedeeltelijk te reproduceren
voor conserveringsdoeleinden. De richtlijn voorziet niet in de mogelijkheid
een dergelijke beperking op het recht sui generis in de nationale wetgeving
op te nemen. Het is dus aan bibliotheken om van de producenten van databanken
of hun rechtverkrijgenden te bedingen dat zij dergelijke reproducties mogen
maken. Het is mij gebleken dat tussen uitgevers en de Koninklijke Bibliotheek
wordt gewerkt aan afspraken over het deponeren van digitaal vastgelegd materiaal
en dat daarbij ook de mogelijkheid van conservering – dat wil zeggen
het bewaren op langere termijn – wordt betrokken. Partijen proberen
derhalve op vrijwillige basis tot een oplossing te komen en dat lijkt ook
de eerst aangewezen weg. Artikel 6De leden van de PvdA-fractie stellen een vraag over de bescherming van
databanken die regelmatig worden bijgewerkt. De voltooiing is hier niet het
criterium waarom het gaat. De voltooiing is beslissend voor het tijdstip waarop
het recht ontstaat, of, in de terminologie van de richtlijn, het tijdstip
waarop de beschermingstermijn gaat lopen. De bescherming van databanken die
regelmatig worden bijgewerkt komt in het derde lid van artikel 6 aan de orde.
Dit bepaalt dat een nieuw recht ontstaat met elke substantiële wijziging
van de inhoud van de databank, met name door opeenvolgende toevoegingen, weglatingen
of veranderingen. In de memorie van toelichting (p. 18) is gezegd dat als
een databank voortdurend wordt bijgewerkt een nieuw recht ontstaat op het
tijdstip waarop gezegd kan worden dat sinds de voltooiing sprake is van een
nieuwe substantiële investering. Daarmee is tevens een vraag van de leden
van de D66-fractie over hetzelfde onderwerp grotendeels beantwoord. Bij regelmatig
bijwerken van de databank blijft de bescherming voortbestaan, mits gesproken
kan worden van een nieuwe substantiële investering. Een producent kan
volstaan met een grondige controle eens in de vijftien jaar. In de memorie
van toelichting (p. 18) wordt verwezen naar overweging 55 waarin gezegd wordt
dat een grondige controle als een nieuwe substantiële investering geldt.De leden van de D66-fractie vragen voorts naar de reden waarom de beschermingstermijn
van het recht sui generis die aanvankelijk tot tien jaar was beperkt in de
richtlijn uiteindelijk is bepaald op vijftien jaar. De verlenging van de duur
van het recht is een gevolg van een amendement van het Europeese Parlement
in eerste lezing, dat de industrie een langere tijd wilde gunnen om haar investering
terug te verdienen. Bovendien zou een langere termijn beter aansluiten bij
de langere beschermingstermijnen als gevolg van de EG-richtlijn 93/98 van
29 oktober 1993 betreffende de harmonisatie van de beschermingstermijn van
het auteursrecht en bepaalde naburige rechten. Artikel 8 Eerste lidDe leden van de fracties van de PvdA, de VVD en het CDA stellen vragen
over wetgevingsdatabanken. Ik ga eerst in op wat voorafging aan de wijziging
die in artikel 8 is aangebracht na het advies van de Raad van State.Artikel 8, eerste lid, zoals dat luidde in de aan de Raad van State voorgelegde
tekst was in het wetsvoorstel opgenomen mede naar aanleiding van een discussie
in de commissie auteursrecht. Daarbij was gewezen op artikel 11 Auteurswet
1912 dat bepaalt dat onder andere op wetten geen auteursrecht bestaat en op
de discrepantie die zou ontstaan als in dit wetsvoorstel een met artikel 11
Auteurswet corresponderende bepaling zou ontbreken; volledigheidshalve wijs
ik erop dat de oorspronkelijke tekst van artikel 8 en de toelichting daarop
in de gedrukte stukken zijn opgenomen onder A. In de vergadering van de ministerraad
waarin de minister van Justitie toestemming kreeg het wetsvoorstel voor advies
aan de Raad van State te zenden, werd besloten tot de instelling van een interdepartementale
werkgroep die tot taak kreeg de verhouding tussen de Wet openbaarheid van
bestuur, de Auteurswet en dit wetsvoorstel te onderzoeken.De werkgroep is begonnen met de bestudering van artikel 11 Auteurswet.
Artikel 11 vloeit voort uit artikel 2, vierde lid, van de Berner Conventie.
Het artikel is in de Auteurswet 1912 opgenomen, die tot stand werd gebracht
ter gelegenheid van de toetreding van Nederland tot de Berner Unie. Maar al
in de aan de Auteurswet 1912 voorafgaande Auteurswet van 1881 kwam in artikel
4 een soortgelijke bepaling voor, zij het dat toen nog de mogelijkheid bestond
om bij koninklijk besluit het auteursrecht voor te behouden. De bepaling in
de wet van 1881 maakte een eind aan een «staatskopijregt» dat
tot ongeveer 1859 op onder andere wetgeving bestond. In de memorie van toelichting
op artikel 4 van dat wetsvoorstel (Kamerstukken II 1876/77, Bijlagen, nr.
202.3, p. 6) werd gesteld dat het openbaar belang meebrengt dat de Staat geen
auteursrecht doet gelden. In de parlementaire geschiedenis van artikel 11
van de Auteurswet 1912 is nauwelijks op de ratio van het artikel ingegaan,
mogelijk omdat die als algemeen aanvaard werd beschouwd. Ook de moderne literatuur
zoekt de ratio in het openbare belang dat meebrengt dat de stukken die in
artikel 11 genoemd worden, waaronder wetten, zonder verdere overheidsbemoeie-
nis in de vorm van auteursrechtelijke belemmeringen verspreid kunnen worden.
Aldus het handboek van Spoor en Verkade (Auteursrecht, Deventer 1993, nr 89),
met verwijzingen naar andere literatuur. Artikel 11 vormt daarmee een publiekrechtelijk
element in een overigens privaatrechtelijke regeling. Dat betekent dat artikel 11 tot de overheid is gericht. Dat ligt ook voor
de hand. De overheid is immers de auteur van de in artikel 11 genoemde stukken.
Zoals in Spoor-Verkade wordt opgemerkt, is er geen reden om aan te nemen dat
op die stukken geen auteursrecht bestaat omdat het geen werken in de auteursrechtelijke
betekenis van het woord zouden zijn.Artikel 11 is niet tot de uitgever gericht. De uitgever heeft overigens
evenmin auteursrecht op die teksten. Dat vloeit echter niet uit artikel 11
voort, maar uit het feit dat hij niet de auteur van die wetten is. De uitgever
consolideert de wetsteksten zoals die in het Staatsblad verschijnen tot doorlopende
teksten. Het consolideren op zichzelf zal niet als scheppende arbeid gezien
kunnen worden op grond waarvan auteursrecht verkregen wordt. Aldus ook de
uitspraak van de Rechtbank Den Haag van 12 maart 1998 in de zaak Vermande-Bojkovski.
De uitspraak is inmiddels in verschillende tijdschriften gepubliceerd en geannoteerd.
Genoemd worden Bijblad bij De Industriële eigendom 16 november 1998,
p. 365 e.v., met noot A.A. Quaedvlieg; Computerrecht 1998, p.
144 e.v., met noot J.J. Spoor; Intellectuele eigendom & Reclamerecht,
p. 111 e.v., met noot J.J. Kabel.Als artikel 11 tot de overheid gericht is en overheidsbemoeienis uitsluit,
dient dat ook voor artikel 8 van het wetsvoorstel te gelden. Het was immers
de bedoeling dat artikel 11 Auteurswet doorgetrokken zou worden naar artikel
8 om discrepanties te voorkomen. In de tekst van artikel 8 zoals die oorspronkelijk
luidde was dat echter niet het geval. Weliswaar was de redactie van artikel
8 van het wetsvoorstel aan artikel 11 Auteurswet ontleend: Het recht, bedoeld
in artikel 2, eerste lid (dat wil zeggen het recht sui generis van de producent)
geldt niet voor wetten enz. Maar terwijl een uitgever geen wetten ontwerpt
als auteur, kan hij wel geconsolideerde wetgeving in een databank bijeenbrengen.
Artikel 8 in de oorspronkelijke versie kon met andere woorden behalve tot
de overheid ook tot de uitgever gericht zijn. Het oorspronkelijke artikel
8 was dus te ruim gesteld. Teneinde ook in artikel 8 de ongewenste overheidsbemoeienis
uit te sluiten, moest de bepaling uitdrukkelijk slechts tot de overheid gericht
worden.Daar kwam nog iets anders bij. Vastgesteld moest worden dat artikel 8
in de oorspronkelijke redactie in strijd met de richtlijn was. De richtlijn
beoogt (substantiële) investeringen te beschermen; het lijdt nauwelijks
twijfel dat een uitgever die een databank opzet waarin wetsteksten zijn geconsolideerd
tot een doorlopende tekst zo'n investering doet. In die zin ook de zoëven
genoemde uitspraak van de Rechtbank den Haag in de zaak Bojkovski-Vermande
en de genoemde annotatoren. In de oorspronkelijk voorgestelde tekst zou die
investering onbeschermd blijven.Om de genoemde redenen werd besloten het wetsartikel vóór
de indiening bij de Tweede Kamer aan te passen.Vervolgens komt de vraag aan de orde naar de preciese betekenis van artikel
11 Auteurswet 1912. De fracties van de PvdA en het CDA stellen de vraag wat
onder het woord «wetten» in artikel 11 moet worden verstaan. Gelet
op het bovenstaande gaat het bij de in artikel 11 genoemde wetten om de wetstekst
zoals de overheid die heeft opgesteld en zoals die bekendgemaakt wordt in
het Staatsblad. Dat is immers de tekst waarvan de overheid de auteur is.Meestal bestaan de wetsteksten die in het Staatsblad gepubliceerd worden
uit wijzigingen die worden aangebracht in bestaande wetgeving. Slechts in
uitzonderingsgevallen wordt in het Staatsblad een doorlopende wetstekst gepubliceerd.
Als dat laatste wel het geval is, geldt het voor- schrift van artikel 11 eveneens.
Gewoonlijk wordt de in het Staatsblad verschenen tekst echter door uitgevers
geconsolideerd tot een doorlopende tekst; in landen als Duitsland, België
en Frankrijk, is dat trouwens niet anders. Dan geldt artikel 11 niet. Dat
betekent overigens niet, zoals hierboven al werd gesteld, dat de uitgever
het auteursrecht op die geconsolideerde tekst heeft.Aan de hand van de tekst zoals die in het Staatsblad wordt gepubliceerd
is gewoonlijk nauwelijks na te gaan hoe de volledige tekst van een gewijzigde
wet luidt. Wetgeving is pas toegankelijk in de zin van begrijpelijk in een
doorlopende tekst. Dit roept de vraag op of de overheid niet zelf een doorlopende
tekst beschikbaar behoort te stellen, gezien de technische mogelijkheden van
thans. Overigens is dat een andere vraag, die buiten artikel 11 Auteurswet
om gaat.Ik meen dat die vraag bevestigend beantwoord moet worden. In de vorig
jaar uitgebrachte nota Naar toegankelijkheid van overheidsinformatie (kamerstukken
II 1996/97, 20 644, nr. 30) heeft het vorige kabinet zich al op het standpunt
gesteld dat de rijksoverheid de verantwoordelijkheid op zich moet nemen voor
het rechtstreeks beschikbaar stellen van een volledig elektronisch bestand
van de eigen wetgeving (p. 23). Als eerste stap, dit tevens in antwoord op
een vraag van de leden van de VVD-fractie, zijn inmiddels voorzieningen getroffen
om de Algemene databank wet- en regelgeving via openbare bibliotheken
beschikbaar te stellen. Het is de bedoeling dat de rijksoverheid op termijn
de eigen wetgeving, in geconsolideerde vorm, via Internet ter beschikking
zal stellen. Er zijn echter twee complicaties. De eerste, en belangrijkste,
is dat de overheid tot dusver alleen over de teksten beschikt zoals die in
het Staatsblad gepubliceerd worden. De overheid zal dus over een geconsolideerde
tekst moeten beschikken of zelf voor de consolidatie moeten zorgen. De tweede
is dat teksten op Internet gemakkelijk gemanipuleerd kunnen worden. Voorkomen
moet worden dat de overheid aansprakelijk is voor teksten die ten gevolge
daarvan onjuist zijn.Overigens is de overheid op dit ogenblik, dit in antwoord op een vraag
van de leden van de CDA-fractie, geen producent van databanken waarvoor het
voorschrift van artikel 8, eerste lid, zal gelden. Na effectuering van de
hiervoor genoemde voornemens uit de nota Naar toegankelijkheid van overheidsinformatie
kan deze bepaling echter praktische betekenis krijgen.De leden van de CDA-fractie vragen of een zelfstandig bestuursorgaan onder
de «openbare macht» als genoemd in artikel 11 Auteurswet en artikel
8 van het wetsvoorstel kan vallen. Dat kan het geval zijn, als het zelfstandige
bestuursorgaan openbaar gezag het regelgevende bevoegdheden bezit.Deze leden vragen ook nog waarom de conclusie uit de nota «Naar
toegankelijkheid van overheidsinformatie» over de artikelen 11 en 15b
van de Auteurswet niet al getrokken is. In de memorie van toelichting is misschien
de indruk gewekt als zou deze nota al een aanzet bevatten voor conclusies
inzake de artikelen 11 en 15b Auteurswet. Dat is niet het geval. De nota heeft
een andere invalshoek en is vooral gericht op het vergroten van de toegankelijkheid
van overheidsinformatie in het algemeen met behulp van moderne informatie-
en communicatietechnologie en op de publiekrechtelijke aspecten die daarbij
van belang zijn. Het privaatrechtelijke auteursrecht is daarbij nog slechts
zijdelings aan de orde gesteld. Wel is in de nota meegedeeld (p. 20, 21) dat
meer duidelijkheid nodig is over de bescherming van overheidsinformatie door
het auteursrecht en door dit wetsvoorstel. Deze onderwerpen zijn mede aan
de orde in de eerdergenoemde interdepartementale werkgroep, die zijn werkzaamheden
echter nog niet heeft afgerond. Daarnaast dient een beleid ontwikkeld te worden
inzake de toegang tot en het gebruik van bestanden voor, respectievelijk door,
derden. Een en ander brengt mee dat het nog te vroeg is om hier in te gaan
op de inhoud van mogelijke wijzigingen van de artikelen 11 en 15b Auteurswet
1912 en in het verlengde daarvan artikel 8 van dit wetsvoorstel. In ieder
geval zal, als voorgesteld wordt de artikelen te wijzigen, de terminologie,
die gedateerd is, gemoderniseerd worden.De leden van de PvdA-fractie vragen of de geconsolideerde tekst van een
enkele wet een databank is. Aangenomen moet worden dat dat niet het geval
is, daar dan geen sprake is van een substantiële investering. Ook is
het de vraag of in zo'n geval gesproken kan worden van een verzameling van
werken of gegevens. Ik verwijs in dit verband naar hetgeen hierboven aan deze
leden geantwoord is bij artikel 1, eerste lid.Ik heb, overeenkomstig het verzoek van de leden van de PvdA-fractie, de
commissie auteursrecht geraadpleegd over de discussie die is ontstaan over
wetgevingsdatabanken. De commissie heeft geadviseerd over de wetstekst en
de memorie van toelichting zoals die aan de Raad van State zijn toegezonden.
Zoals in de memorie van toelichting is meegedeeld (p. 7), hadden die teksten
de instemming van de commissie. De commissie achtte het niet wenselijk opnieuw
advies uit te brengen, nu zij eerder geadviseerd had. Tweede lidDe leden van de PvdA-fractie vragen hoe het beleid zal (moeten) zijn van
verschillende (semi)overheidslichamen als het gaat om het voorbehouden van
het databankrecht op databanken waarvan de overheid de producent is. Die vraag
zal beantwoord worden in het vervolg dat de hierboven genoemde nota Naar toegankelijkheid
van overheidsinformatie zal krijgen. Zoals hierboven al uitkwam, is de gedachtenvorming
daarover nog niet voltooid. In de genoemde nota is al meegedeeld dat de voorstellen
van de commissie Cohen en het kabinetsstandpunt daarover de leidraad zullen
vormen (p. 20). Het beleid zal erop gericht zijn te voorkomen dat monopolies
ontstaan op het gebruik van informatie die is verzameld vanuit de publieke
taak. Artikel 9De leden van de PvdA-fractie stellen een wijziging van de citeertitel
voor. Ik neem dat voorstel over. Bij nota van wijziging is de citeertitel
gewijzingd in «Databankenwet». ARTIKEL IIDe leden van de D66-fractie vragen of het voor de duidelijkheid niet beter
was geweest het criterium van de richtlijn (keuze of rangschikking) dat niet
geheel overeenstemt met dat van de Nederlandse rechtspraak («persoonlijke
visie») uitdrukkelijk in de wet neer te leggen. Ik ben van mening dat
een uitdrukkelijke bepaling achterwege kan blijven. Het staat niet onomstotelijk
vast dat de twee criteria verschillen; zoals in de memorie van toelichting
(p. 20) gezegd wordt, stemmen ze mogelijk niet overeen. Verder
is het nu eenmaal zo dat ook de rechter aan de richtlijn gebonden is. En tenslotte
is het onaantrekkelijk om voor één soort werk een toetsingscriterium
in de wet op te nemen, terwijl dat voor andere werken niet gebeurt.De vraag die deze leden stellen over de betekenis in de praktijk van keuze
en rangschikking is hierboven onder 2 beantwoord. Onderdeel AZoals hierboven bij artikel 1, derde lid, is opgemerkt, is het artikel
bij nota van wijziging aangepast. Onderdeel CDe leden van de PvdA-fractie vragen of de bepaling in artikel 16b dat
kopiëren voor eigen gebruik alleen is toegestaan als het een niet-elek-
tronische databank betreft, niet achterwege kan blijven. Hoezeer ik het met
deze leden eens ben dat controle op de naleving van deze bepaling onmogelijk
is, artikel 6, tweede lid onder a) van de richtlijn verplicht tot het opnemen
van deze bepaling. Men kan daaraan niet ontkomen met een beroep op artikel
6, tweede lid onder d) van de richtlijn. Dat ziet op andere uitzonderingen;
zoals in de memorie van toelichting (p. 21) is opgemerkt, gaat het daarbij
bij ons bijvoorbeeld om het overnamerecht van de pers (artikel 15 Auteurswet)
en het citaatrecht (artikel 15a Auteurswet).De Minister van Justitie,A. H. Korthals 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26108-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl