Wijziging van o.a. Wetboek van Strafrecht i.v.m. strafbaarstelling van witwassen van opbrengsten misdrijven; Memorie van antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20002001-27159, nr. 288a

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

20-08-2001

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

27159 nr. 288a

16-08-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27159Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 36 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 159Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en enkele andere wetten in
verband met de strafbaarstelling van het witwassen van opbrengsten van misdrijvennr. 288aMEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 16 augustus 2001Met belangstelling heb ik kennisgenomen van de vragen en opmerkingen van
de leden van de CDA-fractie. Ik dank deze leden voor de steun die zij geven
aan de wetgeving ter bestrijding van de georganiseerde financiële criminaliteit
en het onderschrijven van de grondslag van het wetsvoorstel. Graag ga ik hieronder
in op de gemaakte opmerkingen en de gestelde vragen.De leden van de CDA-fractie vragen naar de verhouding tussen de reeds
bestaande «gronddelicten» en de voorgestelde strafbaarstelling
van witwassen, vooral in verband met de vraag naar de meest effectieve wijze
van optreden tegen aantasting van de integriteit van het financiële en
economisch verkeer en de aanpak van georganiseerde criminaliteit.In confesso is dat de opsporing en vervolging van strafbare feiten die
gepleegd worden in het kader van het financieel en economisch verkeer specifieke
en nieuwe problemen meebrengen. Ik zie in deze afzonderlijke strafbaarstelling
geen erkenning van het onvermogen van de overheid om verdachten van zogenaamde
gronddelicten op te sporen. Beoogd is een vergroting van het instrumentarium
met behulp waarvan tegen witwassen kan worden opgetreden. Naast de reeds bestaande
«klassieke» delicten als heling en valsheid in geschrift die al
konden worden benut voor een aanpak van een deel van de door de witwasbepalingen
bestreken gedragingen, is er plaats voor een zelfstandige strafbaarstelling
van witwassen. Voordeel van deze strafbaarstelling is dat zij nieuwe aanknopingspunten
verschaft voor het instellen van een opsporingsonderzoek, zonder dat daarvan
kan worden gezegd dat zij een accessoir karakter heeft. De witwasgedragingen
kunnen immers door andere personen worden gepleegd dan door degene die zich
bezighoudt met de veelal in georganiseerd verband gepleegde gronddelicten,
die een veel groter scala aan strafbare feiten omvatten. Dit neemt niet weg
dat de aanpak van witwassen – inderdaad – een extra aangrijpingspunt
voor onderzoek naar het gronddelict kan vormen. Dit kan leiden tot een effectievere
aanpak van die gronddelicten. Het blootleggen van financiële verbanden
en structuren kan immers het zicht op de daaraan ten grondslag liggende criminaliteit
verbeteren. Het nut van de voorgestelde strafbaarstelling is dan ook tweeledig:
verschaft wordt een mogelijkheid van optreden tegen witwassen met het oog
op bescherming van de integriteit van het financiële en economisch
verkeer en bovendien het verkrijgen van informatie die kan leiden tot aanpak
van onder andere georganiseerde criminaliteit.De CDA-fractieleden vragen vervolgens of een alternatieve zienswijze juist
is, namelijk dat de aanpak van witwassen een ontmoediging inhoudt voor degenen
die profijt trekken van de strafbare feiten die zijn begaan door de daders
van de gronddelicten, om zodoende te proberen het plegen van die gronddelicten
zelf te ontmoedigen. Deze leden koppelen daaraan de vraag of het in dat geval
niet meer voor de hand zou hebben gelegen de betreffende bepaling onder de
titel begunstiging op te nemen, in plaats van onder een afzonderlijke titel.Zoals hiervoor is aangegeven is er een samenhang tussen het delict witwassen
en de gronddelicten. Gezien deze samenhang kan de ontmoediging van degenen
die profijt trekken van de strafbare feiten die zijn begaan door de daders
van de gronddelicten – ofwel degenen die witwassen –, inderdaad
tot een ontmoediging van het plegen van die gronddelicten leiden. Dit betekent
echter niet dat desbetreffende bepaling onder de titel begunstiging moet worden
opgenomen. De strafbaarstelling van witwassen is immers ook – en vooral –
ingegeven door overwegingen die de bescherming van de integriteit van het
financieel en economisch verkeer en de openbare orde betreffen. Daarnaast
gaat het er in het onderhavige wetsvoorstel om ook diegenen strafbaar te stellen
die opbrengsten uit eígen misdrijven witwassen. Ten aanzien van heling
heeft de rechter uitgemaakt dat de pleger van een gronddelict zich niet ook
schuldig kan maken aan heling van de uit dat gronddelict verkregen goederen,
aangezien een andere opvatting zich niet verdraagt met het begunstigingskarakter
van heling. Deze omstandigheden nopen er mijns inziens toe het delict witwassen
in een afzonderlijke titel op te nemen.Gezien de relatie tussen witwassen en georganiseerde
criminaliteit verontrustte de leden van de CDA-fractie het in de Tweede Kamer
plenair genoemde voorbeeld van de museumdirecteur die een kunstwerk ontvreemdt
en dan ook witwassen te laste gelegd kan worden. De leden geven aan dat het
toch niet voor de hand ligt om witwassen te laste te leggen, indien hier sprake
is van een incidentele misdaad.Zoals de leden aangeven, is er een relatie tussen witwassen en de georganiseerde
criminaliteit. Deze relatie is echter niet exclusief; witwassen kan ook betrekking
hebben op opbrengsten uit misdrijven die zijn gepleegd buiten georganiseerd
verband. De strafwaardigheid van witwassen is in het bijzonder gelegen in
de witwashandelingen zelf. Deze kenmerken zich doorgaans door hun complexiteit
en door de opeenvolging en het tempo waarin zij plaatsvinden. Vooral daardoor
wordt vaak het zicht op de herkomst (e.d.) van een voorwerp versluierd in
de zin van witwassen. Tegen deze achtergrond heb ik tijdens het plenair debat
in de Tweede Kamer vermeld dat het in de genoemde casus meer voor de hand
zou liggen om verduistering ten laste te leggen en dat er meer aanleiding
zou zijn om het witwasartikel te gebruiken als de conservator het kunstwerk
had verkocht en het geld in een casino had witgewassen.Ten aanzien van de wenselijkheid om een te ruime toepassing
tegen te gaan met behulp van een vervolgingsrichtlijn, merk ik het volgende
op.Bij de tenlastelegging zal door het openbaar ministerie telkens worden
beoordeeld aan welke delictomschrijving een bepaalde handeling het meest voldoet.
Uit de toelichting en de parlementaire behandeling van de strafbaarstelling
van witwassen blijkt voldoende welke handelingen met de witwasartikelen beoogd
zijn strafbaar te stellen. Voor een te ruime toepassing ben ik dan ook niet
bevreesd. Voorts meen ik dat we op dit punt de ervaringen in de praktijk moeten
afwachten. De leden van de CDA-fractie vroegen zich af in hoeverre
er sprake is van voldoende kwantitatief inzicht in het verschijnsel witwassen.
In dit verband vroegen de leden van genoemde fractie zich met name af wat
de ervaringen zijn met de strafbaarstelling van witwassen in andere landen,
met name lidstaten van de Europese Unie. Zijn er gegevens voorhanden over
aantallen zaken die zijn vervolgd, het succes van vervolging bij de rechter,
consequenties voor het vervolgens opsporen van gronddelicten en eventueel
ook voor resultaten van daaruit voortvloeiende voordeelsontneming?Cijfers over het delict witwassen in Nederland zijn niet aanwezig, aangezien
witwassen thans nog een vorm is van heling. De cijfers over heling zijn niet
nader uitgesplitst. Geen onderscheid wordt dus gemaakt tussen bijvoorbeeld
de heling van een fiets en het witwassen van gelden. Enig inzicht in het verschijnsel
wordt beter verkregen aan de hand van de hoeveelheid meldingen van verdachte
transacties. In ons land steeg het aantal doorgemelde verdachte transacties
van 10 803 in 1999 naar 11 023 in 2000.1
Zoals eerder is aangegeven kunnen uit deze cijfers geen harde conclusies worden
getrokken over het voorkomen van witwassen, maar zij geven wel enige indicatie
daarvoor. Daartoe draagt onder andere ook bij een inventarisatie die het bureau
voor politiële ondersteuning van de landelijk officier van justitie voor
de Wet Melding Ongebruikelijke Transacties (BLOM) heeft gemaakt. Daaruit blijkt
dat in ten minste 22 opsporingsonderzoeken rond de 1500 verdachte transacties
in de periode 1996 tot en met 1998 een rol hebben gespeeld. Deze 22 opsporingsonderzoeken
hebben geleid tot 19 strafzaken (aan één strafzaak lagen vier
politieonderzoeken ten grondslag). Daarvan zijn in 10 zaken gevangenisstraffen
opgelegd variërend van 0,5 tot 9 jaar, inéén zaak is de
verdachte veroordeeld tot dienstverlening en in een andere zaak is de verdachte
vrijgesproken. In drie strafzaken heeft de rechtbank besloten tot ontneming.
Het gaat daarbij om bedragen van rond de 7 miljoen, 33 miljoen en 73 miljoen
gulden.2 Deze strafzaken hoeven niet betrekking
te hebben op (alleen) witwassen, maar kunnen bijvoorbeeld (ook) betrekking
hebben op drugshandel, mensenhandel en dergelijke.Ten aanzien van het aantal verdachte transacties in andere landen meldt
het Organised Crime Situation Report 1999 van Europol dat een aantal leden
een stijging ziet van het aantal verdachte transacties. Gegevens over aantalen
vervolgingen, succespercentages e.d. in andere landen zijn niet voorhanden.De leden van de CDA-fractie vragen verder naar de redenen waarom toch
ook schuld-witwassen is strafbaar gesteld, gelet op de complicaties die schuld-witwassen
kan opleveren – met name in de bewijssfeer –, en terwijl de Europese
richtlijn niet (direct) invoering van deze strafbepalingen gebiedt en het
verdrag van de Raad van Europa slechts gebiedt het opzetdelict strafbaar te
stellen.De richtlijn en het verdrag laten onverlet dat strengere bepalingen worden
aangenomen om het witwassen van geld aan te pakken. Een dergelijke strengere
aanpak is gerechtvaardigd omdat opzet nogal eens moeilijk is te bewijzen,
terwijl er wel sprake is van aanmerkelijke onvoorzichtigheid. In dat laatste
geval zal bewezen moeten worden dat de verdachte bij enig nadenken had kunnen
vermoeden dat het voorwerp afkomstig was uit enig misdrijf. Dit bewijs is
doorgaans eenvoudiger te leveren dan het bewijs van opzet. Overigens zijn
de schuldbestanddelen, waaronder de schuldvariant, opgenomen naar aanleiding
van commentaren uit de praktijk van de strafrechtspleging (politie, advocatuur,
OM en rechterlijke macht) op een ontwerp van dit voorstel. Daarin was in plaats
van de schuldbestanddelen opgenomen dat het moest gaan om «een voorwerp
dat kennelijk – onmiddellijk of middellijk – afkomstig is uit
enig misdrijf». Dat werd te onduidelijk gevonden en voor de verdachte
te bezwarend, aangezien deze onvoldoende werd beschermd tegen lichtvaardige vervolging en bestraffing. Bovendien zou de rechter na een «snelle
bewezenverklaring» nogal eens een AVAS (afwezigheid van alles schuld)-verweer
moeten honoreren om personen die redelijkerwijs niet konden weten met crimineel
goed van doen te hebben, te behoeden voor een veroordeling. Opneming van de
schuldbestanddelen komt tegemoet aan deze bezwaren.De leden van de CDA-fractie hebben behalve vragen over de grondslag van
het wetsvoorstel, ook enkele vragen gesteld met betrekking tot de reikwijdte
in territoriale zin en daarbij enkele casus voorgelegd. Het gaat de genoemde
fractieleden daarbij om handelingen met betrekking tot voorwerpen, respectievelijk
het voorhanden hebben van voorwerpen die zich kunnen afspelen buiten Nederland
of effect hebben buiten Nederland.Casus 1: twee Nederlandse vennootschappen hebben bankrekeningen met op
in ieder geval één rekening de opbrengsten van criminele activiteiten
op een Antilliaans eiland. Vanuit Nederland wordt opdracht gegeven tot overboeking
van de ene rekening naar de andere rekening.Deze casus voldoet aan de voorgestelde delictsomschrijving van artikel
420 bis, eerste lid, onderdeel b Sr. Het geld op de rekening is voorhanden
en wordt overgedragen. Ervan uitgaande dat men weet dat het eigen geld van
enig misdrijf afkomstig is, wordt aan alle bestanddelen voldaan. Daar vanuit
Nederland de overboeking wordt gedaan, pleegt men mede in Nederland een strafbaar
feit, zodat volgens artikel 2 Sr het Nederlands strafrecht van toepassing
is.Casus 2: notaris met standplaats in een land buiten Nederland of de Europese
Unie maakt een onderhandse akte op betreffende een transactie die vervolgens
in Nederland volledig effect sorteert, bijvoorbeeld de vestiging middels die
onderhandse akte van een pandrecht op een zaak of een vorderingsrecht in Nederland
ten laste van de in Nederland gevestigd of woonachtige partij en ten gunste
van een in Nederland gevestigde of woonachtige partij.Ten aanzien van deze tweede casus vragen de leden van de CDA-fractie in
hoeverre de genoemde notaris naar Nederlands recht strafbaar is en of het
daarbij uitmaakt of deze de Nederlandse nationaliteit heeft of niet? Voor
de beantwoording hiervan ga ik ervan uit dat alle drie de partijen weten dat
de onderhandse akte bedoeld is om de werkelijke herkomst van crimineel geld
te versluieren. In dat geval is de notaris behulpzaam bij het creëren
van een valse herkomst van het geld. Volgens artikel 2 van het Wetboek van
Strafrecht heeft Nederland rechtsmacht over het handelen van de notaris als
het delict in Nederland is gepleegd. Volgens de leer van het instrument is
de plaats van delict de plaats waar het gebruikte instrument zijn uitwerking
heeft. In casu heeft de onderhandse akte werking in Nederland en kan gesteld
worden dat het delict in Nederland heeft plaatsgevonden. In dat geval is de
notaris vervolgbaar. Indien de notaris Nederlander is en in het buitenland
verblijft, is hij tevens vervolgbaar op grond van artikel 5, eerste lid, sub
2, Sr als het delict in het land van standplaats strafbaar is gesteld.Een derde casus die de leden van de CDA-fractie voorleggen
betreft een Nederlandse bank met een vestiging in Marokko. Het kan daarbij
zowel gaan om een Nederlandse holdingvennootschap die volledig aandeelhoudster
is van een Marokkaanse vennootschap die de bank exploiteert; het kan ook gaan
om een Amerikaanse holding met dochtervennootschappen in Nederland en Marokko.
In Nederland beschikt een BV over een bankrekening bij de Nederlandse vestiging
waarop er vanuit Nederland legale betalingen worden gedaan en ook legale inkomsten
worden ontvangen. De Nederlandse vennootschap stuurt echter naar Marokko ten
name van een natuurlijk persoon of een vennootschap een rekening voor verleende
diensten die niet werkelijk zijn verricht en krijgt daarvoor betaald uit die
Marokkaanse vestiging van de bank met middelen die op die Marokkaanse
bankrekening zijn gestort en die uit criminele activiteiten zijn verkregen.De leden van de CDA-fractie vragen hoe het in die situatie zit met de
verantwoordelijkheid van de Nederlandse holding voor de zorgvuldigheid van
de werkwijze van de vestiging in Marokko en met de verantwoordelijkheid van
een eventuele Amerikaanse holding voor de werkwijze in Nederland en Marokko.
Zij vragen of het daarbij van betekenis zou kunnen zijn of bijvoorbeeld een
bank in Marokko opvallend veel filialen heeft waar weinig anders lijkt te
gebeuren dan het aanhouden door klanten van tegoeden en het overmaken van
gelden daaruit naar landen van de Europese Unie.Casus 3 heeft niet zo zeer betrekking op het voorliggende wetsvoorstel,
als wel op het toezicht door de centrale toezichthoudende autoriteit, De Nederlandsche
Bank NV. Op grond van de Wet Toezicht Kredietwezen oefent DNB toezicht uit
op in Nederland gevestigde kredietinstellingen en op de bijkantoren in Nederland
van in een staat, die niet een lidstaat is, gevestigde kredietinstellingen.1 Het is een in Nederland gevestigde kredietinstelling
niet toegestaan om zonder instemming van DNB een bijkantoor te vestigen in
een staat, die niet een lidstaat is.2 Volgens
bovenstaande staan zowel de Amerikaanse dochter in Nederland als de Nederlandse
dochter in Marokko onder enige vorm van toezicht van DNB en zij zullen op
grond van de Nederlandse wetgeving hun werkwijze aan DNB moeten verantwoorden.Een Nederlandse bank in Marokko die voornamelijk klanten heeft die geld
overmaken naar Nederland of andere EU lidstaten is niet per definitie vreemd.
Het is vrij gebruikelijk dat een buitenlandse bank vooral geldverkeer verzorgt
tussen het land van vestiging en het thuisland. Hetzelfde geldt voor Turkse
en Marokkaanse banken in Nederland die voornamelijk geld overmaken naar respectievelijk
Turkije en Marokko.Voorts vragen de leden van de CDA-fractie of de bancaire wetgeving voldoende
mogelijkheden kent voor politie en justitie, respectievelijk de Centrale Bank-autoriteiten
om inzicht te krijgen in gegevens van bancaire activiteiten buiten de lidstaten
van de Europese Unie. De bancaire wetgeving kent geen mogelijkheden voor politie
en justitie om gegevens van bancaire activiteiten van buiten de EU te krijgen.
Hiervoor is het stelsel van wederzijdse rechtshulp in strafzaken bedoeld,
hetgeen grotendeels is geregeld in verdragen, zoals in artikel 18 van het
VN-Verdrag inzake internationaal georganiseerde criminaliteit en artikel 7
van het VN-Drugsverdrag. In beide bepalingen is opgenomen dat niet van wederzijdse
rechtshulp mag worden afgezien op grond van het bankgeheim. Ook de centrale
bankautoriteiten kunnen samenwerken en inlichtingen uitwisselen.3 Daarbij dient de bevoegdheid tot het vragen van inlichtingen te worden
uitgeoefend op grond van verdragsbepalingen die strekken tot uitwisseling
van gegevens of inlichtingen.In samenhang met de kwalificatie van witwassen als een zelfstandige categorie
naast begunstiging vragen de leden van de CDA-fractie waarom geen hogere straf
is gesteld op de strafbare feiten van schuld-witwassen en opzet-witwassen.
De leden merken in dit verband op dat het belang om de integriteit van de
financiële sector en aanpalende vrije beroepen in de samenleving te beschermen
van zodanige betekenis is, dat daarin ook een rechtvaardiging kan worden gezien
voor een onderscheid tussen witwassen en heling in termen van strafmaxima.Voor de bepaling van de hoogte van strafmaxima is het van belang te onderkennen
dat die hoogte in verband staat met de bestanddelen van de delictomschrijving.
Naarmate de bestanddelen een laakbaarder gedrag omschrijven zal het strafmaximum
hoger zijn. De bestanddelen van de voorgestelde witwasbepaling kennen een
sterke verwantschap met die van de helingbepaling, in het bijzonder wat betreft
de onderdelen a van de artikelen 416 en 417bis en de onderdelen
b van de voorgestelde artikelen 420bis en 420quater. Afstemming van de strafmaxima
is daarom nodig. Daarnaast is van belang dat genoemde verwantschap bestaat,
mede vanwege het feit dat de helingbepalingen in 1992 zijn herzien met het
oog op een betere aanpak van het witwassen. Het daarop gestelde strafmaximum
van vier jaar gevangenisstraf is vooralsnog adequaat geacht. Het komt mij
voor dat een aanpassing van dat strafmaximum bij gelegenheid van dit wetsvoorstel,
dat is ingegeven door andere motieven dan een veranderd inzicht in de laakbaarheid
van de gedraging, bevreemding zou wekken. Voorts wijs ik nog op enkele factoren
die voor de hoogte van het strafmaximum een rol hebben gespeeld en die ook
in de memorie van toelichting zijn vermeld. Het gaat daarbij om het faciliterende
karakter van witwassen ten opzichte van het – soms met een hoger strafmaximum
bedreigde – gronddelict, de redelijke verhouding van de gekozen strafposities
tot die in de ons omringende landen en de redelijke verhouding van het strafmaximum
tot andere vermogensdelicten zoals diefstal en verduistering.Op pagina 17 van de memorie van toelichting is vermeld, dat ook voor gelijke
strafmaxima als bij de helingbepalingen is gekozen om duidelijkheid te scheppen
over de verhouding tussen heling en witwassen. Bij verschillende strafmaxima
zou het OM immers voor de vraag kunnen komen te staan om het zwaardere witwasdelict
telaste te leggen, waar ook de helingbepaling van toepassing zou zijn. De
rechter zou mogelijk bepalen dat in zo'n geval slechts de voor de verdachte
gunstigere helingbepaling toegepast zou kunnen worden. De rechter zou dat
kunnen doen, indien deze van oordeel zou zijn dat de helingbepaling een (–
gelet op het strafmaximum: geprivilegieerde –) specialis is ten opzichte
van de witwasbepaling. Indien de witwasbepaling niet ook telaste zou zijn
gelegd, zou vervolgens ontslag van rechtsvervolging moeten volgen. Zou zowel
het witwas- als het helingdelict zijn telaste gelegd in bijvoorbeeld een alternatieve
telastelegging, dan zou alleen heling kunnen worden bewezen verklaard. Hiermee
is tevens de vraag van de leden van de CDA-fractie beantwoord om nog eens
uiteen te zetten waarom de regering denkt, dat de rechter mogelijk er problemen
mee zou hebben, indien het Openbaar Ministerie een zwaardere witwasbepaling
ten laste zou leggen, zoals vermeld op pagina 17 van de memorie van toelichting
(juncto pagina 5 memorie van toelichting).Ten aanzien van het bewijsaspect van witwassen achten de leden van de
fractie van de CDA de memorie van toelichting tamelijk helder, op één
punt na. Aan het slot (pagina 10) wordt genoemd bij wijze van voorbeeld als
omstandigheid die dragend kan zijn voor de overtuiging van de rechter, dat
de verdachte het delict van witwassen heeft begaan, de vaststelling dat de
betrokken verdachte in de ten laste gelegde periode nauwe contacten onderhield
met personen die van drugshandel worden verdacht. Volgens de CDA-leden lijkt
dit geen gelukkig voorbeeld, zeker indien die andere verdachte personen niet
vervolgd zouden zijn of worden, respectievelijk van het hen ten laste gelegde
vrijgesproken zouden zijn of worden. De leden van de fractie van de CDA vragen
waarom het enkel van drugshandel verdacht zijn van personen waarmee een verdachte
contacten onderhield, dragend zou kunnen zijn voor het overtuigen van de rechter
dat de verdachte het strafbare feit van witwassen heeft begaan.Vooropgesteld zij dat in de memorie van toelichting op pagina 10 niet
wordt gezegd dat het enkel van drugshandel verdacht zijn van personen waarmee
een verdachte contacten onderhield, dragend kan zijn voor de overtuiging van
de rechter dat de verdachte het strafbare feit heeft begaan. In de memorie
van toelichting worden een drietal typologieën beschreven. Indien zich
een concreet geval voordoet dat de kenmerken vertoont van zo'n typologie,
kan daaraan een vermoeden van witwassen worden ontleend. Vervolgens
zal dit vermoeden moeten worden bevestigd door andere bijkomende omstandigheden.
Een voorbeeld van zulke omstandigheden kan de vaststelling zijn dat de van
witwassen verdachte persoon in de telaste gelegde periode nauwe contacten
onderhield met personen die van drugshandel worden verdacht. Daarnaast dient
er ander bewijsmateriaal te zijn, zoals bijvoorbeeld betreffende de aanwezigheid
van voorwerpen of geld, betrokkenheid bij transacties, de gehanteerde methode
e.d. Het voorbeeld is relevant, aangezien uit de rechtspraak blijkt dat bedoelde
omstandigheid bewijswaarde heeft.1Voorts vragen de leden van de fractie van de CDA of
er met witwassen vergelijkbare strafbare feiten bestaan waarin zich na het
begin van de vervolging een omkering in belang optreedt bij zowel politie
en justitie als de verdachte en zo ja, hoe dit uitpakt in het beleid van politie
en Openbaar Ministerie en in de rechtspraak. De CDA-fractieleden wijzen daarbij
ten aanzien van het witwassen erop dat zodra politie en justitie eenmaal greep
hebben gekregen op de witwasoperatie, met name de verdachte er belang bij
heeft om aannemelijk te maken, dat er helemaal niets te verhullen of verbergen
viel, dan wel dat alles volstrekt doorzichtig was, terwijl het Openbaar Ministerie
zal willen aantonen dat er wel degelijk sprake was van verbergen en verhullen.Als ik de vraag van deze leden goed begrijp, doelen zij op de situatie
dat de verdachte ter terechtzitting het verweer voert dat een door hem toegepaste
constructie een volstrekt legale reden had en niets van de werkelijke aard
(etc.) van het voorwerp verhulde of verborg. Indien niet kan worden bewezen
dat sprake is geweest van verbergen of verhullen van de illegale herkomst,
dient uiteraard vrijspraak te volgen. Een gebrek aan bewijs ter zake van de
bestanddelen verbergen of verhullen kan evenwel niet worden veroorzaakt door
de omstandigheid dat het OM tot vervolging is overgegaan en aldus heeft aangetoond
dat het op de hoogte is geraakt van het (vermoedelijke) verbergen of verhullen.
Of deze bestanddelen zijn vervuld dient te worden beoordeeld naar het moment
van plegen van het vermoedelijke strafbaar feit en is niet afhankelijk van
hetgeen daarna is voorgevallen en door de verdachte daarover is verklaard.
Hierbij komt dat bij verhullen of verbergen geen sprake behoeft te zijn van
een volstrekt onzichtbaar maken. Als dat zo zou zijn, zou het immers zelden
tot een strafvervolging komen.Naar aanleiding van de vraag van deze leden of het
wenselijk of nodig is, dat bij het opsporen van witwassen ook gebruik wordt
gemaakt van undercoveragenten en/of een middel van gecontroleerde «doorlating»,
merk ik het volgende op. Bij de bestrijding van zware en georganiseerde criminaliteit
bestaat de mogelijkheid gebruik te maken van bijzondere opsporingsbevoegdheden
zoals door de fractieleden genoemd (art. 126o Sv e.v.). Voorzover een witwasonderzoek
aan de criteria voldoet, zal binnen de in de wet neergelegde grenzen, indien
nodig, van die bevoegdheden kunnen worden gebruik gemaakt.Bij de teksten van de wetsbepalingen zelf hadden de leden van de CDA-fractie
nog de volgende vragen.Ten aanzien van pagina 14 van de memorie van toelichting merken de leden
op dat daar wordt gewezen op één van de gedragingen genoemd
in het eerste lid, onderdeel b, van de artikelen 420bis en 420quater en dat
daarbij wordt verwezen naar het vervolg van de memorie, doch dat daar geen
voorbeeld staat van een enkele handeling, die onder omstandigheden een verbergen
of verhullen zou kunnen opleveren.Genoemde verwijzing in de memorie van toelichting heeft niet beoogd te
wijzen naar voorbeelden van enkele handelingen, die onder omstandigheden een
verbergen of verhullen zou kunnen opleveren. De verwijzing heeft daarentegen
betrekking op één van de gedragingen genoemd in het eerste
lid, onderdeel b, van de artikelen 420bis en 420quater. Deze gedragingen zijn
terug te vinden op pagina 15 van de memorie van toelichting, onder de paragraaf
«Verwerven, voorhanden hebben, overdragen, omzetten of gebruik maken
(eerste lid, onderdeel b)». Bij deze gedragingen zijn ook voorbeelden
gegeven van handelingen die daaronder kunnen vallen, zoals het kopen van luxegoederen,
ruil, vervanging en investering.Naar aanleiding van de passage op bladzijde 15 van de memorie van toelichting
met betrekking tot het begrip «gebruikmaken» en de daar genoemde
voorbeelden, vragen de leden van de CDA-fractie wie in deze voorbeelden de
verdachte is van witwassen: verkoper, koper of verkrijger van de auto?In het voorbeeld van de koop van dure auto's bij een normaal, bonafide
bedrijf, met crimineel geld, wordt de koper aangemerkt als verdachte van witwassen
door van het voorwerp – het criminele geld – gebruik te maken.Indien ook de verkoper weet of redelijkerwijs moeten vermoeden dat het
geld van misdrijf afkomstig is, zal ook hij als verdachte van witwassen kunnen
worden aangemerkt. Anders dan de koper zal hij dan geen verdachte zijn vanwege
het gebruik maken van het voorwerp, maar vanwege het verwerven van het voorwerp
(het geld).In het voorbeeld van het gebruik van met crimineel geld gefinancierd onroerend
goed voor een (schijn)onderneming, is het degene die het onroerend goed gebruikt,
degene die kan worden aangemerkt als verdachte van witwassen.Voorts vragen de leden van de CDA-fractie of de vestiging van een pandrecht
voor een bancair krediet op bijzondere objecten (bijvoorbeeld kunstvoorwerpen
of dure auto's) ook medewerking aan witwassen in de zin van «gebruikmaken»
oplevert.Als de bank een krediet verstrekt (in Nederland), zal de bank daarvoor
een zekerheid willen. Als zekerheid voor het krediet kan een pandrecht worden
verkregen op kunstvoorwerpen of dure auto's van de kredietnemer. Indien de
kredietnemer deze voorwerpen heeft verkregen met crimineel geld, wordt gebruik
gemaakt van voorwerpen die middellijk afkomstig zijn uit enig misdrijf. Overigens
is denkbaar dat er tevens sprake is van «omzetten» van de auto
in een geldkrediet (met een daaraan gekoppeld een pandrecht). De pandgever
maakt zich derhalve schuldig aan witwassen. Of de bank meewerkt aan witwassen –
in de zin van gebruik maken – is afhankelijk van de wetenschap over
de herkomst van het te verpanden voorwerp.Deze leden vragen verder naar de verplichting van het OM om in de tenlastelegging
een specificatie te geven van het delict waaruit bijvoorbeeld gelden afkomstig
zijn, indien geldmiddelen zijn vermengd met middelen uit legale activiteiten.Het OM hoeft niet in de tenlastelegging te specificeren uit welk misdrijf
voorwerpen afkomstig zijn, maar zal daarvoor wel bewijsmateriaal moeten aandragen.
Uit de bewijsmiddelen zal moeten blijken dat het geld – deels –
uit enig misdrijf afkomstig is. Dat geldt ook voor het hier voorgelegde geval.
Dit neemt niet weg dat het rond krijgen van het bewijs lastiger zal worden,
naarmate het illegale deel van de geldmiddelen geringer is ten opzichte van
het legale deel.Ten aanzien van de vraag van de CDA-fractieleden naar de precieze betekenis
van artikel 420quater, voor zover het betreft de bestanddelen verhullen of
verbergen, in relatie tot – in het bijzonder het wetenschapsvereiste
van – artikel 420bis, merk ik het volgende op. Voor een juist begrip
van de onderlinge verhouding moet een onderscheid worden gemaakt tussen de
subjectieve en de objectieve bestanddelen van de delictsomschrijvingen. De
schuldgradatie waarin artikel 420bis en 420quater, respectievelijk de opzet-
en schuldvariant, van elkaar verschillen betreft de subjectieve bestanddelen
en heeft alleen betrekking op de herkomst van het voorwerp en niet tevens
op de bestanddelen verhullen en verbergen. De betekenis van de
bestanddelen verbergen en verhullen – de objectieve bestanddelen van
de delictsomschrijving – is in beide artikelen dezelfde. In beide artikelen
impliceren zij een bepaalde doelgerichtheid die slaat op de objectieve strekking
van het handelen (het verbergen of verhullen) en niet op de (subjectieve)
geestesgesteldheid van de dader. Er is dus geen oogmerk vereist ten aanzien
van deze handelingen.Voorts vragen de leden van de CDA-fractie waarom de reikwijdte van de
strafbaarstelling van het voorhanden hebben van een voorwerp in de artikelen
420bis, eerste lid, onderdeel b en 420quater, eerste lid, onderdeel b, niet
is beperkt zoals in de artikelen 416, eerste lid, onderdeel a, en 417bis,
eerste lid, onderdeel a (de helingbepalingen). Daarin is het voorhanden hebben
van een goed slechts strafbaar gesteld, voor zover ten tijde van het voorhanden
krijgen ervan wetenschap bestond dat het door misdrijf was verkregen. In de
voorgestelde witwasbepalingen is deze beperking niet opgenomen. In verband
hiermee vragen zij voorts of het niet beter was geweest om met betrekking
tot het voorhanden hebben een vergelijkbare regeling op te nemen als in artikel
416 lid 1 sub b. en 417bis lid 1 sub b Sr door een doleus of culpoos voorhanden
hebben uit winstbejag strafbaar te stellen?Het verschil in de delictomschrijvingen van heling en witwassen op dit
punt houdt verband met het verschil in de aard van de handelingen die met
witwassen en heling gepaard gaan, met het verschil in het te beschermen rechtsbelang
en de verschillende doelstellingen van de betreffende strafbepalingen. De
gedragingen waar het bij witwassen om gaat, zijn andersoortig dan bij heling.
Witwassen kenmerkt zich, anders dan heling, door het verbergen of verhullen
van de illegale herkomst van voorwerpen, doorgaans door een opeenvolging of
complex van gedragingen waarbij meer personen zijn betrokken. Afzonderlijke
gedragingen, zoals bijvoorbeeld het voorhanden hebben, maken daarvan deel
uit. Doel van de strafbaarstelling van witwassen is om de verschillende witwashandelingen
te kunnen aanpakken om zodoende het belang van de integriteit van het financieel
economisch verkeer te waarborgen, niet zozeer om de profijttrekking van de
witwasser aan te pakken. Genoemde doelstelling zou kunnen worden gefrustreerd
door overneming van de beperkingen die zijn opgenomen in de helingbepalingen
ten aanzien van het voorhanden hebben. Het volgende voorbeeld illustreert
dit. De bezitter van een luxe plezierjacht verkoopt dit aan een crimineel,
zij het dat hij – de bezitter – de feitelijke beschikkingsmacht
behoudt. In een dergelijk geval heeft de bezitter het voorwerp niet verkregen,
want hij had het al voorhanden. Bezien vanuit de doelstelling van de strafbaarstelling
van witwassen zou het ongewenst zijn een dergelijk voorhanden hebben niet
te kunnen aanpakken. Met het oog daarop is er evenmin voor gekozen het bestanddeel
«uit winstbejag» op te nemen; in voornoemd voorbeeld kan moeilijk
worden gezegd dat bezitter van het plezierjacht het – na de verkoop –
uit winstbejag voorhanden heeft.Ten aanzien van het begrip voorwerp vragen de leden van de CDA-fractie
of de minister zou kunnen bevestigen, dat daaronder in feite moet worden verstaan
een goed in de zin van artikel 3:1 BW.Ik kan dit inderdaad bevestigen. Het begrip voorwerp in de witwasbepalingen
is ontleend aan artikel 36e Sr. De definiëring van het begrip voorwerp
in art. 36e, vijfde lid, Sr beoogt op haar beurt aan te sluiten bij artikel
3:1 BW. De definiëring van de begrippen voorwerp en goed is om die reden
vrijwel gelijkluidend.Tot slot vragen de leden van de CDA-fractie wat de
achterliggende bedenking is bij een – overigens girale – betaling
van een buitengewoon hoog honorarium aan een advocaat die er kennelijk in
slaagt om een crimineel de overtuiging te bezorgen, dat alleen
deze advocaat hem effectief strafrechtelijk terzijde kan staan en die advocaat
gewoon is om een aanzienlijk meer dan gemiddeld honorarium te verlangen.De declaratie die ten grondslag ligt aan het honorarium moet ingevolge
artikel 6, tweede lid, van de richtlijnen ter voorkoming van betrokkenheid
van de advocaat bij criminele handelingen redelijk zijn. De gedachte achter
deze bepaling is niet gelegen in het ontmoedigen van de cliënt van de
advocaat om nieuwe strafbare feiten te plegen, zoals genoemde fractieleden
als mogelijkheid opperen. De bepaling dient de advocaat als richtsnoer bij
het integer omgaan met te ontvangen honoraria. Het ontvangen daarvan is een
volstrekt legitieme activiteit, maar kan – indien de honoraria van misdrijf
afkomstig zijn – een strafbaar feit opleveren ingeval de advocaat bepaalde
wetenschap van die herkomst heeft. Hier doet zich een spanningsveld voor tussen
het recht van eenieder op rechtsbijstand door een advocaat en de strafrechtelijke
verbodsnorm. Het risico dat de advocaat een bepaalde wetenschap heeft van
de criminele herkomst van zijn honorarium, wordt teruggebracht door zich te
houden aan de integriteitsnorm. Indien hij dat niet doet, is dat in beginsel
onoorbaar. Het OM ontleent aan deze integriteitsnorm een factor die het kan
meewegen in zijn beoordeling omtrent een mogelijke vervolging wegens witwassen.
Voor een succesvolle vervolging zullen vervolgens meer relevante feiten en
omstandigheden aanwezig moeten zijn.Tot slot wil ik er op wijzen dat de genoemde richtlijnen ter voorkoming
van betrokkenheid van de advocaat bij criminele handelingen, in het bijzonder
ter zake van de betaling van de advocaat, momenteel worden geëvalueerd.
Daartoe is een werkgroep ingesteld die adviezen zal uitbrengen waarover de
Tweede Kamer zal worden ingelicht.De Minister van Justitie,A. H. KorthalsXNoot1Het voorlopig verslag inzake dit wetsvoorstel is abusievelijk gedrukt
onder EK nr. 228. Dit moet zijn EK nr. 288.XNoot1Jaarlijks verslag MOT 2001, p. 7.XNoot2Jaarlijks verslag MOT, 2001, p. 30.XNoot1Artikel 2 Wet Toezicht Kredietwezen.XNoot2Artikel 16a Wet Toezicht Kredietwezen.XNoot3Artikelen 65 en 66 Wet Toezicht Kredietwezen.XNoot1Hof 's-Gravenhage, 28-4-1999, rolnr. 2200084198 en Hof Amsterdam, 25-6-1999,
rolnr. 23–002982–98. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20002001-27159-288a.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl