Voortijdig school verlaten; Brief regering; Voortijdig Schoolverlaten: cijfers en beleid
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST141108
 2009-2010
 
 26 695
 Voortijdig school verlaten
 
 
 
 
 Nr. 
 67
 BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 18 februari 2010
 1. Inleiding
 Deze brief informeert u over een viertal zaken: de recente ontwikkeling
van het aantal voortijdig schoolverlaters, het aangescherpte beleid tot 2012
om de doelstelling te realiseren, het vasthouden van de bereikte daling van
het aantal voortijdig schoolverlaters na 2012 en een overzicht van het tot
nu toe gevoerde beleid. Aanleiding voor deze brief is onze toezegging om de
Tweede Kamer jaarlijks op de hoogte te houden van de ontwikkelingen op dit
beleidsterrein.
 
 Deze brief is afgestemd met de minister van LNV. Het groene onderwijs
is onderdeel van het stelsel voor VMBO, MBO en HO. Wat betreft de doelstelling
en de beoogde reductie volgt LNV het algemeen beleid.
 
 In het schooljaar 2008/2009 verlieten 42 600 jongeren het onderwijs
zonder startkwalificatie. Dit aantal is gebaseerd op de voorlopige cijfers
uit BRON (basisregistratie onderwijsnummer). De kabinetsdoelstelling is dit
aantal terug te brengen naar 35 000 in 2012. De daling ligt op schema.
In paragraaf 2 vindt u een bespreking van de recente ontwikkeling van
het aantal voortijdig schoolverlaters. In de cijferbijlage staan de bijbehorende
tabellen en grafieken.
 
 De huidige economische ontwikkeling vergroot het belang van het terugdringen
van schooluitval. Een goed opgeleide beroepsbevolking draagt bij aan economisch
herstel. Investeren in jongeren en hun startkwalificatie loont, zowel in economisch
als in maatschappelijk opzicht. Mét een startkwalificatie verdubbelen
jongeren hun kans op werk. In de komende anderhalf jaar zullen we ons vooral
richten op het mbo. Dáár moet echt nog winst worden behaald.
De resultaten van te veel ROC’s blijven tot op heden achter. In paragraaf 3
worden deze beleidsaccenten uitgewerkt.
 
 In 2012 lopen de specifieke afspraken tussen rijk, gemeenten en scholen
af (de zogenaamde convenanten), net als de tijdelijke subsidieregelingen.
Zonder deze beleidsinzet is een ongewenste toename van het aantal nieuwe voortijdig
schoolverlaters mogelijk. In paragraaf 4 geven we aan hoe het behaalde
resultaat kan worden vastgehouden in 2012 en later.
 
 Tot slot geven we in paragraaf 5 een overzicht van het gevoerde beleid
tot nu toe.
 2. Het resultaat over het schooljaar 2008/2009
 2.1 Aantal voortijdig schoolverlaters daalt
 In het afgelopen schooljaar 2008/2009 was het aantal nieuwe voortijdig
schoolverlaters 42 600 op landelijk niveau, op basis van de voorlopige
cijfers.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2002
 04/05
 05/06 (peiljaar)
 06/07
 07/08
 08/09
 09/10
 10/11
 
 
 
 
 Gecorrigeerd aantal nieuwe voortijdig schoolverlaters1
 71 000
 58 900
 52 700
 50 900
 4 6 800
 42 6002
 
 
 35 000
 
 
 
 Aantal conform brief aan TK van 11 feb 09, 26 695,
nr. 61
 71 000
 60 500
 54 100
 53 100
 48 800
 
 
 
 
 
 
 
 
 1 Er is een meerjarige statistische correctie op de landelijke
cijfers doorgevoerd. De doorstroom van leerlingen uit het regulier voortgezet
onderwijs naar het voortgezet speciaal onderwijs bleek niet in de volle omvang
verwerkt te zijn. Een jongere die van het reguliere voortgezet onderwijs doorstroomt
naar het voortgezet speciaal onderwijs (vso) is en wordt geen voortijdig schoolverlater.
Hij/zij volgt namelijk onderwijs dat in principe niet opleidt tot een startkwalificatie.
Het onderwijsnummer (BRON) is nog niet ingevoerd in het vso. Daarom is aanvullende
informatie nodig voor het vaststellen van het landelijk cijfer. De noodzakelijke
koppeling van bestanden is nu uitgevoerd met een betere techniek waaruit deze
meerjarige statistische correctie voortvloeit. Deze correctie heeft geen invloed
op het gegeven uit 2002 van 71 000 voortijdig schoolverlaters, noch op
de resultaten in de convenanten.
 
 2 Het definitieve cijfer wordt verwacht in oktober 2010.
 2.2 Scholen, regio’s en steden laten een wisselend
beeld zien
 De doelstelling voor het schooljaar 2008/2009 was een reductie van 20%
ten opzichte van het peiljaar 2005/2006. De gerealiseerde afname is 19,2%
op landelijk niveau.
 Voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs
 De daling is het grootst in het voortgezet onderwijs. Ten opzichte van
het peiljaar is de schooluitval met ruim 30% verminderd. In het middelbaar
beroepsonderwijs blijft de daling achter bij de doelstelling. Op basis van
de voorlopige cijfers 2008/2009 is de uitval gedaald met 13% in het
mbo. Drie van de vier voortijdig schoolverlaters zijn nu afkomstig uit het
mbo. Een aantal grote ROC’s heeft de doelstelling gehaald in het afgelopen
schooljaar. Daar staat tegenover dat meer dan
de helft van de ROC’s, AOC’s en vakinstellingen een afname realiseert
van minder dan 10%. Gelet op de grote spreiding van de resultaten tussen
de mbo-instellingen moet het mogelijk zijn de uitval in het mbo verder terug
te dringen.
 Grote steden en regio’s
 Ten opzichte van het peiljaar is het aantal voortijdig schoolverlaters
gedaald in de vier grootste steden: Amsterdam (–37%), Den Haag
(–26%), Rotterdam (–18%) en Utrecht (–11%).
Ook de vier grootste regio’s laten een daling zien: Amsterdam en omstreken
(–31%), Haaglanden (–25%), Rijnmond (–20%)
en Utrecht en omstreken (–18%). De doelstelling van20%
is dus door drie van de vier grootste regio’s behaald. De regio Utrecht
heeft de doelstelling net niet gehaald, maar daarbij kan worden opgemerkt
dat het niveau van voortijdig schoolverlaten in deze regio lager lag èn
ligt dan in de andere drie grote steden. In de regio Amsterdam lag het niveau in 2005/2006 ver boven dat van alle andere regio’s. Het
ingezette beleid was daar zeker hard nodig.
 
 Veertien regio’s hebben afgerond de doelstelling van20% behaald.
Negen regio’s laten een teleurstellende reductie van minder dan 10%
zien, zie de cijferbijlage. Twee regio’s vragen om bijzondere aandacht:
Flevoland en Noord-Kennemerland. De afname in deze regio’s is de laagste
met minder dan 5%. Daarbij kennen deze twee regio’s bijna het
hoogste niveau van voortijdig schoolverlaten van alle regio’s. Dit vraagt
om bestuurlijke druk en een stevige inzet van alle betrokkenen.
 2.3 Ondanks groei aantal jongeren toch daling voortijdig
schoolverlaten
 Het resultaat is geboekt ondanks de demografische groei van vooral de
17- en 18-jarigen. Als het aantal jongeren in het voortgezet en middelbaar
beroepsonderwijs constant zou zijn gebleven vanaf schooljaar 2005/2006, dan
zou het aantal voortijdig schoolverlaters in 2008/2009 nog lager zijn, namelijk
40 900, in plaats van 42 600 (een verschil van 1 700).
 
 Bij het formuleren van de halveringsdoelstelling in mei 2003 is de invloed
van demografie op het aantal voortijdig schoolverlaters buiten beschouwing
gelaten. Maar het aantal 17- en 18-jarigen nam in Nederland wel toe, namelijk
met 18 000 in de periode 2006–2009. Ook het aantal schoolgaande
jongeren van 21 en 22 in het voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs jaar
nam in die periode toe, namelijk met 5 000. Zonder deze demografische
groei zou het aantal voortijdig schoolverlaters 1 700 lager liggen. De
demografische groei van het aantal 17- en 18-jarigen zet overigens landelijk
niet door in de komende jaren.
 2.4 De conjunctuur heeft twee gezichten
 Twee jaar geleden berichtten wij u over de maatregelen om «groenpluk»
tegen te gaan (Tweede Kamer 2007–2008, 26 695, nr. 44). Slimme
en handige jongeren werden door werkgevers gevraagd om al zonder startkwalificatie
te komen werken voor een aantrekkelijk salaris. De arbeidsmarkt was krap.
Maar op dit moment hebben werkgevers veel minder banen voor ongediplomeerde
jongeren. De werkloosheid onder jongeren zonder startkwalificatie is snel
toegenomen, zie de cijferbijlage. De schooluitval door groenpluk is afgenomen.
 
 Maar de Beroeps Begeleidende Leerweg (BBL) kampt juist met iets meer uitval
dan vorig schooljaar, zie de cijferbijlage. De BBL legt de nadruk op leren
door werken en is vooral op mbo-2 niveau belangrijk. Jongeren voor wie leren
in de schoolbanken alleen geen passende optie is, vinden moeilijker hun weg
naar een startkwalificatie door de economische situatie. In het kader van
het Actieplan Jeugdwerkloosheid wordt daarom nu met succes gewerkt aan het
een jaar langer laten doorleren van mbo-gediplomeerden (School Ex), worden
jongeren attent gemaakt op de mogelijkheid om over te stappen van BBL naar
de BOL-leerweg en wordt het «Stageoffensief» van de kenniscentra
uitgevoerd om voldoende stageplaatsen te behouden.
 
 Dus hoewel het totaalbeeld gunstig is, krijgt de huidige problematiek
een ander gezicht door de conjunctuur.
 2.5 Nederland zet een goede prestatie neer in Europa
 Nederland heeft het aandeel van voortijdig schoolverlaters teruggedrongen
van 15,4% in 2000 tot 11,4% in 2008. Dit is gemeten naar de
Europese definitie. Het gaat dus over de totale groep (oude en nieuwe) voortijdig
schoolverlaters tussen de 18 en 25 jaar ten opzichte van alle jongeren in
die leeftijdscategorie.
 
 Nederland realiseert een grote relatieve afname in acht jaar tijd en heeft
in Europees verband een laag niveau, zie bovenstaande figuur. Het aandeel
jongeren dat zonder startkwalificatie het onderwijs verlaat, is in Nederland
5%-punt lager dan het gemiddelde van 15 EU-lidstaten.
 
 In Europees verband was afgesproken om het aandeel van jongeren van 18
tot 25 jaar dat geen onderwijs volgt èn geen startkwalificatie heeft,
te halveren in de periode van 2000 tot 2010. Dit is één van
de «Lissabon-doelstellingen». De Raad van de Europese Unie heeft
vorig jaar besloten de periode te verlengen tot 2020.
 
 3. Werken aan de doelstelling van 35 000
 De doelstelling van maximaal 35 000 nieuwe voortijdig schoolverlaters
in 2012 is haalbaar, maar de dalende trend is beslist niet vanzelfsprekend.
Resultaten uit het verleden bieden ook hier geen garantie voor de toekomst.
Het behalen van de doelstelling vergt een uiterste inspanning van alle betrokken
partijen, een sterke focus op de resterende problematiek en een aanscherping
van het beleid. Dat een dergelijke investering loont in economisch en maatschappelijk
opzicht blijkt uit divers onderzoek.
 3.1 Focus op mbo-instellingen
 Enkele grote mbo-instellingen hebben nu laten zien dat het aantal nieuwe
voortijdig schoolverlaters flink verminderd kan worden. Ook andere mbo-instellingen
moeten een dergelijke afname dus kunnen realiseren.
 
 Het beleid gericht op het tegengaan van voortijdig schoolverlaten blijft
op mbo-instellingen helaas nog te vaak steken in losse projecten. Een integrale
aanpak gericht op een goede bedrijfsvoering èn op de kwaliteit van
het onderwijs biedt een grotere kans op succes. Dit betekent dat alle medewerkers,
van het college van bestuur tot ondersteunend personeel en docenten, weten
hoe het vsv-beleid van de school eruit ziet en dat iedereen stuurt op de vermindering
van het aantal voortijdig schoolverlaters. De problematiek vraagt om een doordachte
aanpak, hart voor de jongeren en een lange adem. Het uitgangspunt blijft dat
mbo-instellingen jongeren goed voorbereiden op de arbeidsmarkt. De school
is een «vindplaats» voor de jongeren die zorg nodig hebben, maar
niet de «werkplaats» waar alle hulp wordt aangeboden.
 
 Wij zullen persoonlijk contact zoeken met achterblijvende ROC’s,
AOC’s en vakinstellingen. De Inspectie van het Onderwijs kijkt ook scherp
naar de uitval op mbo-instellingen als één van de indicatoren
voor goed onderwijs. Sinds kort onderzoekt de inspectie van het onderwijs
ook de administratieve processen op de instellingen en spreekt hen aan op
de voortgang van de afspraken uit het de convenanten.
 3.2 Knelpunten in de uitvoering
 In de uitvoering zijn we met de volgende knelpunten geconfronteerd:
 Financieel risico
 Mbo-instellingen geven aan dat ze moeite hebben met de onzekerheid over
de omvang van de prestatiesubsidie. Ze vinden het financiële risico te
groot om het voorschot op de prestatiesubsidie te investeren. Hun twijfels
nemen toe naarmate leerlingen moeilijker binnen de opleiding te houden zijn.
 Moeilijkere doelgroep
 Enerzijds halen jaarlijks meer jongeren een startkwalificatie. Anderzijds
hebben de jongeren die wèl uitvallen, meer en meer te maken een opeenstapeling
van problemen. Met andere woorden, we komen bij de «harde» kern
van voortijdig schoolverlaters. Extra inspanningen van onderwijsinstellingen
zijn nodig om de steeds moeilijkere groep ook binnen boord te houden.
 Mbo-1
 Een startkwalificatie is het streven voor iedereen maar voor een kleine
groep jongeren is een mbo-1 diploma het hoogst haalbare. Jongeren die met
een mbo-1 diploma het onderwijs verlaten en een vaste baan vinden, worden
geteld bij de voortijdig schoolverlaters. Dit doet echter geen recht aan de
geleverde inspanning van de school.
 Knelpunten in de meetsystematiek
 Uit analyse blijkt dat de onderwijscarrière van 0,2%-0,3%
van de 1,3 miljoen jongeren in het voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs
niet volledig in beeld is. Het aantal voortijdig schoolverlaters wordt hierdoor
5% tot 10% te hoog ingeschat. Deze overschatting bestaat sinds
de invoering van BRON en wordt nu in beeld gebracht. Er heeft geen correctie
plaatsgevonden op de gepresenteerde cijfers. Voor alle jaren geldt dezelfde
meetsystematiek waardoor de vergelijkbaarheid in de tijd gewaarborgd is.
 
 Jongeren die naar een particuliere of buitenlandse opleiding gaan, of
een opleiding gaan volgen bij politie of defensie, worden noodgedwongen meegeteld
als voortijdig schoolverlater. Dat komt doordat in BRON alleen jongeren in
het door OCW en LNVbekostigd voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs worden geregistreerd.
Ondanks de bescheiden overschatting op landelijk niveau, blijkt in de praktijk
dat een individuele school te maken kan krijgen met een veel groter aandeel
in de overschatting. Dit is begrijpelijkerwijs een demotiverende ervaring
voor de betrokkenen. Vooral VO-scholen hebben hier last van. De overschatting
grijpt namelijk in hoofdzaak aan tijdens of direct na het voortgezet onderwijs
en weegt relatief zwaar op het kleine aantal voortijdig schoolverlaters in
het voortgezet onderwijs. Door deze overschatting geven de gepresenteerde
reducties op basis van BRON voor sommige scholen een vertekend beeld. In de
bijlage «Meetsystematiek» wordt nader ingegaan op de technische
achtergrond.
 Zomerlek
 Door de lange zomervakantie tussen het einde van het vmbo en de start
van het mbo kijken we vier maanden nauwelijks om naar een kwetsbare groep.
Daarom spreekt men ook wel van een «zomerlek». Hoewel de overgang
van vmbo naar mbo steeds beter verloopt en nu nog maar een bescheiden onderdeel
vormt van de problematiek, is het zomerlek toch onwenselijk.
 3.3 Aanscherping van het beleid
 We zetten de volgende stappen om de gesignaleerde knelpunten te verhelpen.
 Bijstelling prestatiesubsidie
 Binnen het beschikbare budget voor VSV-beleid (= beleid gericht op het
tegengaan van voortijdig schoolverlaten) wordt het normbedrag verhoogd van € 2 000
naar € 2 500, waarbij de verhoging van € 500 wordt
toegekend voor de inspanningen die scholen plegen. Lukt het scholen niet om
de beoogde reducties te realiseren, dan behouden ze deze € 500 toch.
Het financiële risico wordt zo beperkter. Zo wordt het gemakkelijker
voor scholen om te blijven investeren in het tegengaan van voortijdig schoolverlaten.
Ook biedt deze bijstelling enig soelaas voor de scholen die te maken hebben
met jongeren die onterecht als voortijdig schoolverlater worden geteld en
de inspanningen die ze leveren voor jongeren op mbo-niveau 1.
 Borging experiment VM2
 Onderwijsinstellingen die deelnemen aan het eerste of het tweede cohort
VM2, krijgen de mogelijkheid om hun experiment te borgen. Dit is een kans
om het zomerlek te verkleinen en levert een bijdrage aan het halen van de
doelstelling. In augustus 2008 is het experiment VM2 gestart waarbij vmbo-leerlingen
die naar het mbo willen, niet over hoeven te stappen naar een andere school.
Zij blijven dus in hun vertrouwde omgeving, krijgen van hun eigen docenten
les met één pedagogisch-didactische aanpak.
 4. Zes overwegingen voor 2012 en daarna
 In 2012 lopen de specifieke afspraken af tussen rijk, gemeenten en scholen
(de zogenaamde convenanten), net als de tijdelijke subsidieregelingen. Zonder
deze beleidsinzet is een ongewenste toename van het aantal nieuwe voortijdig
schoolverlaters mogelijk. Hieronder geven wij zes overwegingen weer om het
aantal voortijdig schoolverlaters ook dan op een laag niveau vast te houden.
De inzet van de laatste jaren om op allerlei manieren voortijdig schoolverlaten
te voorkomen, verdient ook in 2012 en later structureel aandacht. Uiteraard
zal de evaluatie van het huidig beleid kunnen leiden tot nadere overwegingen
voor de toekomst.
 
 Gebleken is dat de convenanten een belangrijk onderdeel zijn van het beleid.
De relaties binnen de driehoek scholen-gemeenten-rijk zijn door de regionale,
meerjarige convenanten versterkt en de aandacht voor de problematiek is aangejaagd. Scholen geven goed onderwijs, spreken spijbelaars aan,
zorgen voor leerlingen met problemen, laten leerlingen kennismaken met beroepen,
besteden aandacht aan een goede overdracht naar vervolgscholen en aan een
intake die jongeren «op hun plek» brengt. Gemeenten zetten in op een strikte handhaving van de leerplicht,
een goede uitvoering van de RMC-functie en zorgen voor een vruchtbare samenwerking
met bijvoorbeeld Schuldhulpverlening en Verslavingszorg. Het rijk prikkelt met gedetailleerde informatie en ondersteunt met
nieuwe instrumenten zoals het Digitaal Verzuimloket. En over en weer informeren
deze drie partijen elkaar in elke regio over problemen en resultaten zodat
ieder de eigen activiteiten weer daaraan kan aanpassen.
 Eerste overweging
 Doorgaan met de samenwerking in deze «gouden driehoek» is
essentieel. Zonder deze samenwerking valt de basis weg van het succesvolle
beleid. Het instrument «convenant» met daarbij de prestatieafspraken
is van tijdelijke aard. Maar ook in de toekomst moet de nauwe samenwerking
met en tussen scholen, gemeenten en andere ketenpartners een vaste vorm krijgen.
Gezocht moet worden naar een goede manier om de relatie tussen de drie sleutelpartijen
een structureel karakter te geven in 2012 en in de jaren daarna.
 Tweede overweging
 Structureel beleid is noodzakelijk voor het tegengaan van voortijdig schoolverlaten.
Scholen moeten investeren in een integrale aanpak van het voortijdig schoolverlaten.
Dit vereist de zekerheid van structurele middelen. Daarnaast blijft een prestatieprikkel
nodig, vergelijkbaar met de huidige prestatiesubsidie. De vormgeving van een
doelmatige prestatieprikkel in combinatie met structurele middelen moet nader
worden onderzocht.
 Derde overweging
 De Inspectie van het Onderwijs speelt een belangrijke rol. Ze moet alert
blijven op scholen met een hoge uitval. Goed onderwijs en een bedrijfsvoering
die op orde is, dragen bij aan het voorkomen van schooluitval. De Inspectie
van het Onderwijs bewaakt met haar eigen instrumentarium de kwaliteit van
het onderwijs op individuele scholen en controleert of de bedrijfsvoering
op orde is. Hoge schooluitval zal daarom voor de Inspectie van het Onderwijs
een indicator bij de toetsing zijn en blijven, zie ook het komende Onderwijsverslag
van de Inspectie van het Onderwijs. Daarnaast zijn we voornemens het toezicht
op de naleving van de Leerplichtwet door scholen te beleggen bij de Inspectie
van het Onderwijs. De Inspectie zal de bevoegdheid krijgen om een bestuurlijke
boete op te leggen aan scholen die hun verzuimbeleid niet op orde hebben.
 Vierde overweging
 Investeren in het voorkomen van schooluitval is tijdens de hele onderwijscarrière
van kinderen en jongeren nodig. De uitval in het mbo vindt deels zijn oorsprong
in leerachterstanden die zijn ontstaan in het voortgezet onderwijs en wellicht
al in het basisonderwijs of tijdens de voor- en vroegschoolse educatie. In
2006 is deze lijn ook al vastgesteld in «Aanval op de uitval».
Het motto was «hoe eerder ingrijpen, hoe beter». Dit motto geldt
ook voor de toekomst. Wie niet voldoende leert lezen, schrijven en rekenen,
haalt uiteindelijk geen startkwalificatie. De huidige, noodzakelijke aandacht
voor achterblijvende mbo-instellingen mag er niet de oorzaak van zijn dat
deze lange termijn investering in de hele onderwijsketen buiten beeld raakt.
 Vijfde overweging
 Door de huidige vormgeving van de doelstelling speelt demografie een verstorende
rol, met name op regionaal niveau. Een norm gebaseerd op het aantal nieuwe
voortijdig schoolverlaters in relatie tot het aantal schoolgaande jongeren,
een percentage dus, geeft een beter beeld. De huidige doelstelling is zowel
op landelijk, regionaal als op schoolniveau in absolute termen geformuleerd.
De zeer bescheiden daling van het aantal voortijdig schoolverlaters in bijvoorbeeld
regio De Friese Wouden is grotendeels te verklaren door de forse groei van
12% van de schoolgaande jeugd aldaar. En enkele krimpende regio’s
en scholen kennen een enigszins geflatteerd resultaat. Een nieuwe doelstelling
kan daarom het beste worden geformuleerd als een streefpercentage. Het niveau
van zo’n streefpercentage hangt af van de omvang van de «harde
kern» binnen de voortijdig schoolverlaters. De omvang van de «harde
kern» en de mogelijkheden van differentiatie van het streefpercentage
naar schoolsoort en naar regio moeten nader worden onderzocht.
 Zesde overweging
 Telkens blijkt dat de kwaliteit van het onderwijs, de sfeer op de school
en de binding die een jongere heeft met de school, belangrijk zijn om voortijdig
schoolverlaten te voorkomen. De spil in dit verband is en blijft dus de docent.
Schoolleiders moeten het beleid om uitval te voorkomen intensief bespreken
met hun docenten en hen voldoende mogelijkheden bieden om een band op te bouwen
met de jongeren. Docenten moeten gerichte opleidingen kunnen volgen om toegerust
te zijn voor de zeer diverse behoeften van hun jongeren. Het aanbod van dergelijke
opleidingen is een aandachtspunt. Het ministerie van OCW biedt ondersteuning
bij de opzet van een pilot met vier docententeams van verschillende ROC’s,
die les geven aan overbelaste jongeren. Het docententeam van de Amsterdamse
Plusschool dient als een voorbeeld.
 5. Een overzicht van het gevoerde beleid
 5.1 We komen van ver: tien jaar VSV-beleid
 Het terugdringen van het aantal nieuwe voortijdig schoolverlaters vraagt
om een lange adem en een hoge prioriteit in de politieke besluitvorming. Het
resultaat van vandaag is bereikt na tien jaar aanhoudende aandacht voor schooluitval.
We begonnen met een onvolledige registratie en een gefragmenteerde aanpak
in 2000. In 2003 formuleert men de bekende halveringsdoelstelling (maximaal
35 000 voortijdig schoolverlaters in 2010/2011). Drie jaar later wordt
het beleid in de steigers gezet met het programma «Aanval op de uitval»
in 2006. Het huidige kabinet geeft in 2007 een hoge politieke prioriteit aan
deze doelstelling in «Samen werken, samen leven» en haalt alles
uit de kast om de ingezette aanval te laten slagen. Nu is er nagenoeg volledig
betrouwbare en gedetailleerde informatie en hebben alle relevante partijen
zich gecommitteerd aan de doelstelling. Het resultaat van de aanhoudende politieke
en bestuurlijke aandacht wordt zichtbaar.
 
 Over enkele maanden verwacht het ministerie een tussenrapportage van de
evaluatie van het VSV-beleid door het TIER (Top Institute for Evidencebased
Education Research) in samenwerking met de TU-Delft.
 5.2 Geen «silver bullet», alleen een
brede integrale aanpak werkt
 Menig onderzoeker heeft zich in de afgelopen jaren gebogen over de oorzaken
van voortijdig schooluitval. Er is slechts één
conclusie mogelijk. Voortijdig schoolverlaters zijn een zeer heterogene groep.
De ene jongere stopt met school omdat hij met zijn goede inzet en zijn «gouwe
handjes» een leuke baan kan krijgen (en in de schoolbankjes
voelt hij zich niet thuis). De ander zou wel willen doorleren maar stopt omdat
zij in haar eentje moet zorgen voor haar baby. De volgende weet echt niet
welk beroep hij leuk vindt en kan. Weer een ander zit met een kater in de
les, kan het dus niet volgen, spijbelt zonder ingrijpen van de school te vaak
en haakt af. De volgende jongere kampt met verslaving, schulden, een strafblad,
een in zichzelf gekeerd karakter èn laaggeletterdheid èn ouders
met soortgelijke problemen. Een ander verliest de moed omdat het niet lukt
om de noodzakelijke leerwerkplek / stage te vinden in deze moeilijke economische
tijd. Zelden is eréén oorzaak, vaak stapelen moeilijkheden zich
op. Soms had de school veel kunnen betekenen voor een jongere, soms zijn de
problemen van een jongere te groot voor een school.
 
 De bekende indeling in «opstappers», «niet-kunners»
en «verhinderden/ overbelasten» is niet onjuist, maar wel een
versimpeling van de werkelijkheid van 42 600 verhalen. De verscheidenheid
aan redenen voor schooluitval betekent – helaas – dat er geen «silver
bullet» in het VSV-beleid bestaat. Alleen een brede integrale aanpak
op allerlei terreinen met een veelheid aan betrokken partijen kan het gewenste
resultaat bewerkstelligen. In de bijlage «Beleidsmaatregelen»
is een overzicht opgenomen van alle maatregelen die op dit moment worden getroffen.
 6. Tot slot
 De daling van het aantal voortijdig schoolverlaters ligt op schema. De
35 000 is in zicht. Dat is goed nieuws. Maar er staat ons samen met de
scholen en gemeenten nog een stevige klus te wachten. Die uitdaging wordt
des te groter naarmate we dichter bij de «harde kern» van de problematiek
komen. We gaan door om de ambitie van dit kabinet waar te maken. Een hoge
ambitie, dat is terecht. We kunnen de lat niet hoog genoeg leggen voor de
toekomst van onze jongeren.
 
 De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
 R. H. A. Plasterk
 De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
 J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart
 
 
 BIJLAGE
 «Meetsystematiek»
 Definitie niet veranderd, meetsystematiek aanzienlijk
verbeterd
 Sinds de formulering van de halveringsdoelstelling is de definitie van
nieuwe voortijdig schoolverlaters niet veranderd. De invoering van BRON heeft
wel geleid tot een andere, per saldo betere manier van meten.
 Enkele jaren geleden was alle informatie over voortijdig schoolverlaters
nog gebaseerd op de RMC-rapportages. Deloitte concludeerde in 2006 dat deze
informatiebron «rood» scoorde op betrouwbaarheid, uniformiteit
en consistentie. Het Onderwijsnummer raadde men aan als «meest geschikte
informatiebron» ondanks het feit dat men ook risico’s onderkende.
Informatie over voortijdig schoolverlaters gebaseerd op het Onderwijsnummer
is stabiel, volledig, uniform over alle regio’s en gecontroleerd door
accountants. In BRON (Basisregistratie Onderwijsnummer) zijn alle leerlingen
in het bekostigd voorgezet en middelbaar beroepsonderwijs geregistreerd met
een uniek nummer, naam, adres, geboortedatum, school en schoolsoort. Jongeren
die zonder startkwalificatie «verdwijnen» uit BRON (en die evenmin
zijn geëmigreerd of overleden) worden geteld als voortijdig schoolverlater.
Dit betekent dat geen enkele voortijdig schoolverlater meer ongeregistreerd
blijft. Het nadeel is het ontbreken van enkele vormen van niet-bekostigd onderwijs
in BRON. Eind 2007 werd voor het eerst beleidsinformatie gepresenteerd aan
de Tweede Kamer op basis van BRON.
 Verbeteringen telkens mogelijk en nodig
 Verbeteringen in de meetsystematiek blijken telkens weer mogelijk en nodig.
Door het intensieve gebruik van de informatiebronnen en door gesprekken met
scholen en gemeenten over de meetsystematiek wordt ons inzicht jaarlijks aangescherpt.
In de vorige twee kamerbrieven is uitleg gegeven over aanpassingen en is nader
onderzoek aangekondigd naar een mogelijke overschatting van het aantal voortijdig
schoolverlaters, de zogenaamde «witte vlekken». Nu infomeren wij
u over het resultaat van dat onderzoek.
 Zonder startkwalificatie «verdwijnen» uit BRON hoeft niet
in alle gevallen te betekenen dat de jongere een voortijdig schoolverlater
is. Met behulp van de GBA wordt bijvoorbeeld al jaren gecorrigeerd voor jongeren
die overlijden of emigreren. Maar er zijn nog meer redenen waarom een «verdwenen»
jongere geen voortijdig schoolverlater genoemd kan worden. We onderscheiden
nu tien redenen die leiden tot een zekere overschatting van het aantal voortijdig
schoolverlaters, de tien zogenaamde «witte vlekken». De kwantificering
van deze «witte vlekken» kent een uiteenlopende mate van actualiteit
en onzekerheid. Een optelling is daarom niet mogelijk. De conclusie is op
dit moment dat de totale overschatting 5% tot 10% van het aantal
voortijdig schoolverlaters bedraagt. Anders gezegd, de schoolcarrière
van 0,2%-0,3% van de 1,3 miljoen jongeren in het voortgezet
en middelbaar beroepsonderwijs is niet volledig in beeld.
 De «witte vlekken» zijn: algemeen particulier VO-onderwijs,
overstappers van bekostigd VO-onderwijs naar particulier VO-onderwijs gericht
op het halen van het Internationaal Baccalaureaat, particulier mbo-onderwijs,
de politieschool, opleidingen bij Defensie (niet via een ROC), onderwijs aan
gedetineerde jongeren, overstap naar onderwijs in België tijdens of na
het voortgezet of middelbaar beroepsonderwijs, een deel van de minderjarige
asielzoekers die na een periode op school in Nederland terugkeren naar het
land van herkomst, jongeren die tijdens het voortgezet of middelbaar beroepsonderwijs
een vrijstelling van inschrijving krijgen van de leerplichtambtenaar op basis
van hun lichamelijke of psychische ongesteldheid en tot slot de jongeren die
na hun mbo-1 diploma een baan hebben gevonden van enige omvang.
De omvang van de witte vlekken afzonderlijk loopt uiteen van enkele tientallen
tot ruim duizend. Dit blijkt uit data-koppelingen en ander onderzoek. Slechts
voor enkele categorieën kunnen we toezeggen te zullen werken aan een
structurele aanpassing van de meetsystematiek. Voor de andere categorieën
valt de afweging tussen verbeterde beleidsinformatie tegen privacy of administratieve
lastendruk negatief uit.
 Verschil voorlopige (in februari) en definitieve cijfers
(in oktober)
 In de brief wordt u geïnformeerd over de voorlopige cijfers over
het schooljaar 2008/2009. De definitieve cijfers worden jaarlijks in oktober
bekend gemaakt. De bijstelling kan zowel positief als negatief uitpakken.
 
 Over het schooljaar 2007/2008 was het verschil tussen de voorlopige (februari
2009) en definitieve cijfers (oktober 2009) per saldo een verlaging van 500
voortijdig schoolverlaters. De verschillen tussen de voorlopige en definitieve
cijfers zijn voor de meeste scholen gering. Een beperkt aantal mbo-instellingen
laat echter – na de accountantscontrole – bijstellingen groter
dan 100 (zowel positief als negatief) zien, zie informatie in de cijferbijlage.
De reden voor deze bijstellingen ligt in vertraagde schooladministraties.
 
 
 BIJLAGE
 «Beleidsmaatregelen»
 Convenanten
 In alle 39 RMC-regio’s zijn in 2007 en 2008 convenanten afgesloten
tussen contactgemeenten, onderwijsinstellingen in het voortgezet- en middelbaar
beroepsonderwijs en OCW. Het streven is de uitval jaarlijks cumulatief met
10% te verminderen, zodat in schooljaar 2010/2011 een reductie van
40% is gerealiseerd ten opzichte van het aantal in het schooljaar 2005/2006.
Voor de uitvoering van de convenanten ontvangen de onderwijsinstellingen jaarlijks
een prestatiesubsidie van € 2 000 per daadwerkelijk verminderde
voortijdig schoolverlater.
 Onderwijsprogramma’s
 Als extra stimulans zijn voor de periode 2008 tot en met 2011 subsidies
voor onderwijsprogramma’s beschikbaar gesteld. De scholen die in een
RMC-regio deelnemen aan het convenant hebben gezamenlijk een onderwijsprogramma
opgesteld gericht op vermindering van het aantal voortijdig schoolverlaters.
In alle regio’s die in aanmerking komen voor deze subsidie wordt hard
gewerkt aan de uitvoering van deze onderwijsprogramma’s.
 Plusvoorziening
 In Nederland zijn ongeveer 16 000 jongeren die kampen met een opeenstapeling
van persoonlijke problemen van verschillende aard. De tijdelijke stimuleringsregeling
voor plusvoorzieningen, die in 2009 is ingesteld, is erop gericht deze jongeren
ook in tijden van economische tegenspoed perspectief te bieden op een werkend
bestaan. De reacties uit het veld zijn positief: scholen en gemeenten staan
klaar om aan de slag te gaan. In alle regio’s die in aanmerking komen
voor plusvoorzieningen is namens de contactschool een subsidieaanvraag ingediend.
In de voorlopige cijfers over het schooljaar 2008/2009 zijn vanzelfsprekend
de resultaten van deze inspanningen nog niet zichtbaar. 
 Digitaal verzuimloket
 De nieuwe aanpak maakt het melden van verzuim gemakkelijker. Scholen melden
hun verzuimgegevens voortaan bij één digitaal loket, dat vervolgens
automatisch de juiste gemeente (RMC/Leerplicht) op de hoogte stelt. Alle scholen
zijn inmiddels aangesloten op dit loket. We zien dat scholen alerter worden
op het adequaat melden van verzuim. Het meldgedrag verbetert. We blijven dit
nauwlettend in de gaten houden, want hoe eerder verzuim gemeld wordt, des
te groter is de kans dat jongeren op school blijven om hun startkwalificatie
te halen.
 Experimenten VM2
 In augustus 2008 is een experiment gestart waarbij vmbo-leerlingen die
naar het mbo willen niet over hoeven te stappen naar een andere school. Zij
blijven in hun vertrouwde omgeving les krijgen van hun eigen vertrouwde leraren
en met één pedagogisch-didactische aanpak. Dit verkleint de
kans op schooluitval. In augustus 2009 is de het tweede cohort met ruim 3200
scholieren gestart.
 Loopbaanoriëntatie en begeleiding (LOB)
 Een verkeerde studiekeuze is één van de voornaamste redenen
van uitval. Goede loopbaanoriëntatie en begeleiding leiden tot minder
uitval. Er zal tal van praktijkvoorbeelden die succesvol zijn. We dragen deze
goede voorbeelden actief uit, zoals de «Landelijke LOB-proeverij»
in oktober 2009.
 Zorg op school
 Een sterke zorgstructuur helpt bij het voorkomen van voortijdig schoolverlaten.
De zorg- en adviesteams (ZAT’s) zijn hèt instrument om de interne
en externe zorg op elkaar aan te laten sluiten. Inmiddels heeft 69%
van de PO-scholen, 95% van het VO en 82% van de mbo-instellingen
een ZAT. De ambitie is in 2011 100% dekking te hebben van goed
functionerende ZAT’s in alle onderwijsinstellingen. Om dit te realiseren,
is het wetsvoorstel zorg in en om de school in voorbereiding, waarmee de signalerende
taak van de school en de samenwerking tussen het onderwijs en andere jeugdvoorzieningen
geborgd wordt. Geplande inwerkingtreding is per augustus 2011.
 Kwalificatieplicht
 Vanaf 1 augustus 2007 is de kwalificatieplicht ingegaan. Jongeren
zijn tot hun 18e verjaardag verplicht om te leren, tenzij ze al een startkwalificatie
hebben gehaald. In het peiljaar (2005/2006) werd 6% van de 17-jarige
scholieren voortijdig schoolverlater, nu nog slechts 3%. Deze winst
in «leerjaren» is een belangrijk succes.
 Communicatie
 Een goede communicatie van cijfers over voortijdig schoolverlaters zijn
een speerpunt. De jaarlijkse VSV-Atlas en de VSV-verkenner op internet bieden
gedetailleerde en verrijkte informatie. Voor scholen, gemeenten en regio’s
zijn dit hulpmiddelen in de aanpak van schooluitval.
 
 Communicatie wordt ook ingezet voor kennisdeling. Via bijeenkomsten bijvoorbeeld
voor communicatiemedewerkers van ROC’s, de VSV-nieuwsbrief en de website
www.aanvalopdeuitval.nl laten we succesvolle voorbeelden en ervaringen uit
de praktijk zien.
 
 In de zomer van 2009 is in samenwerking met de gemeente Amsterdam, ROC
ASA en het ROC van Amsterdam een VSV-jongerenteam gestart. Het jongerenteam
bestaat uit een kleine groep jongeren die zelf ervaring heeft met schooluitval
maar de weg naar school weer terug heeft gevonden. Het jongerenteam communiceert
rechtstreeks met mbo-leerlingen over het belang van doorleren en is vooral
gericht op bewustwording onder jongeren. Met deze succesformule gaan we verder
aan de slag. In ieder geval starten andere steden zoals Rotterdam, Utrecht,
Den Haag en Eindhoven ook met een jongerenteam.
 
 Als bewindslieden die verantwoordelijk zijn voor dit onderwerp willen
wij zelf dit voorjaar de nieuw geïnstalleerde wethouders van contactgemeenten
met klem vragen om het voortijdig schoolverlaten de noodzakelijke prioriteit
te geven. Hun inzet is nodig voor een goed resultaat. Een bijeenkomst wordt
georganiseerd.
 Curatieve maatregelen
 Als jongeren toch uitvallen, zijn er andere inspanningen nodig om ze alsnog
op te leiden tot een startkwalificatie. Hiervoor zet het kabinet in op samenwerking
tussen het onderwijsveld, gemeenten, werkgevers en (jeugd)zorg. De ambitie
is om in deze kabinetsperiode 20 000 werkende jongeren alsnog aan een
startkwalificatie te helpen door middel van EVCen/of duale trajecten.
 
 Uit de monitoring van juni 2009 blijkt dat er door de projecten Leren
en Werken inmiddels ruim 4 500 jongeren in trajecten zitten op weg naar
een startkwalificatie. De nieuwe subsidieregeling Leren en Werken voor doelgroepen,
gepubliceerd in februari 2009, stimuleert projecten om nog gerichter met de
groep werkende jongeren zonder startkwalificatie aan de slag te gaan.
 
 Overigens hebben cijfers aangetoond dat met name de groep jongeren zonder
startkwalificatie in de afgelopen periode de dupe is geworden van de economische
situatie. Veel jongeren uit deze groep die tot eind 2008 nog aan het werk
waren, behoren inmiddels tot de groep werkzoekende jongeren.
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Een jongere is een nieuwe voortijdig schoolverlater als hij of zij op
1 oktober van een schooljaar stond ingeschreven aan een onderwijstelling
en op die datum ouder dan 11 maar nog geen 22 jaar was en vervolgens op 1 oktober
van het daarop volgende schooljaar niet meer bij een onderwijsinstelling staat
ingeschreven en niet in het bezit is van een startkwalificatie, dat wil zeggen
een havo, vwo of mbo-2, 3 of 4 diploma.
 
 
 ROC Albeda College (–22%), ROC Amarantis (–20%)
het ROC van Amsterdam (–25%), de Mondriaan Onderwijsgroep (–24%),
ROC van Twente (–23%), ROC Friesland College (–26%),
ROC Gilde Opleidingen (–29%), ROC Arcus College (–26%),
ROC Drenthe College (–41%), ROC Amarantis (–20%).
 
 
 Hierbij moet wel worden aangetekend dat voor regio’s, instellingen
en sectoren geldt dat indien in het peiljaar reeds sprake was van een laag
percentage van voortijdig schoolverlaters, dit vervolgens invloed heeft op
de reducties.
 
 
 Henry Levin, The Economic Payoff to Investing in Educational Justice,
Educational Researcher 2009; 38 Ecorys, MKBA Voortijdig schoolverlaten, april
2009 Ecorys, Case studies MKBA Voortijdig schoolverlaten, april 2009, Rebound
Centre Rotterdam Delfshaven en de Amsterdamse School Berenschot en RebelGroup,
Maatschappelijke kosten-batenanalyse «Time in» en «sportklassen»
(december 2009), het «Time in»-project Groningen.
 
 
 ROA «Zonder diploma» (februari 2009) ResearchNed «Geruisloos
uit het onderwijs, literatuuronderzoek» (februari 2010).