Kinderopvang; Nota Beleidsnota Kinderopvang
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26587, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

10-06-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

26587 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamBELEIDSNOTA KINDEROPVANG Uitwerking kinderopvangvoorstellen uit het Regeerakkoord Paragraaf 1 InleidingDe korte termijn: forse capaciteitsuitbreiding in de periode
1999–2002De langere termijn: Wet basisvoorziening kinderopvang
en verkenning mogelijkheden voor een uniform financieringsmodelOverlegParagraaf 2 Een capaciteitsuitbreiding met circa
71 000 plaatsen1. Beschikbaar subsidiebudget na 2002 (Regeerakkoord-middelen
en BSO-middelen)Tabel 1. beschikbare subsidiebudgetten 2. De prijs van de opvang3. Het aandeel van de ouders in de kosten van subsidieplaatsen4. Het aandeel van de overheid in de kosten van subsidieplaatsen5. De beoogde verhouding tussen capaciteit voor 0–4
en 4–12 jarigen6. Keuze van rekeneenheden en nulsituatieSamenvatting en conclusiesTabel 2. Bepalende factoren capaciteitsuitbreiding subsidieplaatsen Raming capaciteitsuitbreiding 1999–2002Tabel 3. Uitbreiding naar soort opvang Tabel 4. Uitbreiding naar subsidieplaats/niet-subsidieplaats Paragraaf 3 De contouren van de Subsidieregeling
uitbreiding kinderopvang en buitenschoolse opvangVan landelijke naar gemeentelijke doelstellingContouren subsidieregeling uitbreiding kinderopvang en
buitenschoolse opvangParagraaf 4 Fiscale stimulansen voor kinderopvangTabel 5. Opbouw van de fiscale impuls WVA met een vaste werkgeversbijdrageHandhaving bestaande WVA-structuur en verhoging van het
aftrekpercentage.Paragraaf 5 Marktwerking in de kinderopvangParagraaf 6 OuderbijdragenParagraaf 7 BouwimpulsParagraaf 8 Arbeidsmarkt en ander flankerend beleidTabel 6. Inzet middelen voor flankerende maatregelen Paragraaf 9 KwaliteitWetgeving en kwaliteitszorgPedagogische vernieuwing en ouderparticipatieBIJLAGE 1 Berekeningsgrondslag capaciteitsuitbreiding: de prijs van
kinderopvangPrijzen opvang 0–4 jarigen Prijzen opvang 4–12 jarigen BIJLAGE 2Model A. Een model voor bedrijfsplaatsen via de WVAModel B. Een specifieke heffingskorting in de inkomstenbelasting
voor ouders die gebruik maken van bedrijfsplaatsenModel C. Een specifieke heffingskorting in de inkomstenbelasting
voor ouders die gebruik maken van kinderopvang (bedrijfsplaatsen en subsidieplaatsen)
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26587Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 65 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 587Kinderopvangnr. 2NOTA BELEIDSNOTA KINDEROPVANG Uitwerking kinderopvangvoorstellen uit het Regeerakkoord Paragraaf 1 InleidingSteeds meer ouders combineren de zorg voor kinderen met betaalde arbeid
of willen deze taken kunnen combineren. Dat is een majeure maatschappelijke
trend die zich over een reeks van jaren aftekent. Gevolg daarvan is een gestaag
toenemende vraag naar meer en betere kinderopvang. Veranderende patronen in
de opvoeding binnen en buiten het gezin versterken deze maatschappelijke vraag.
Voor een groeiend aantal kinderen is de crèche of de buitenschoolse
opvang een belangrijk pedagogisch milieu in aanvulling op gezin en school.
Kinderopvang en buitenschoolse opvang zijn daarmee niet meer weg te denken
onderdelen van de sociale infrastructuur.Gezien de toenemende knelpunten op de arbeidsmarkt in een aantal sectoren,
is de aanwezigheid van een voldoende aanbod van kinderopvang van essentieel
belang. Ondanks een snelle capaciteitsuitbreiding in de eerste helft van de
jaren negentig, kent de kinderopvang nog steeds aanzienlijke wachtlijsten.
Het Regeerakkoord formuleert voor de komende jaren een groot aantal voornemens
op het terrein van de kinderopvang en stelt voor het realiseren daarvan middelen
en instrumenten ter beschikking. Doel is allereerst een substantiële
uitbreiding van de capaciteit van de kinderopvang, met een accent op de leeftijdsgroep
4–12 jarigen. Op die manier kunnen bestaande wachtlijsten worden weggewerkt
en kan ingespeeld worden op de verdere toename van de vraag die het kabinet
ook voor de komende jaren verwacht, onder andere in het onderwijs en in de
zorg.Een doorgroei van de kinderopvang is niet mogelijk zonder een adequaat
financieel, bestuurlijk en wettelijk kader. Het huidige kader is daarvoor
naar het oordeel van het kabinet niet meer toereikend. Ter illustratie: ouders
dragen voor in totaal ongeveer f 600 mln. bij aan kinderopvang, veelal
op grond van een inkomensafhankelijke tabel, zonder dat daar een wettelijke
basis aan ten grondslag ligt. Ook vereist de tripartiete financiering
van de kinderopvang door ouders, overheid en werkgevers een duidelijke verantwoordelijkheidsverdeling
tussen deze partijen. In de Wet basisvoorziening kinderopvang zal daarvoor
het kader worden gegeven.Het kabinet kiest bij het kinderopvangbeleid nadrukkelijk als uitgangpunt
voor een evenwicht tussen arbeid en zorgtaken voor mannen en vrouwen, zoals
recent verder is uitgewerkt in de nota «Op weg naar een nieuw evenwicht
tussen arbeid en zorg». Het gaat daarbij niet alleen om meer kinderopvang,
maar ook om kinderopvang die beter is afgestemd op zich wijzigende arbeidspatronen
van ouders. En om de relatie tussen kinderopvang en andere faciliteiten die
de combinatie van arbeid en zorg mogelijk maken.Het kinderopvangbeleid vormt daarnaast een integraal onderdeel van het
participatie- en integratiebeleid dat onderwerp is van de Welzijnsnota 1999–2002
«Werken aan sociale kwaliteit». Samenhang met de verdere ontwikkeling
van het lokale jeugd- en onderwijsbeleid wordt daarom nadrukkelijk nagestreefd.
Uitbreiding van de kinderopvang – en dat geldt zeker voor de buitenschoolse
opvang – biedt gemeenten nieuwe kansen verbindingen tussen deze terreinen
te leggen. De recente praktijk van uitbreiding van buitenschoolse opvang laat
zien dat tal van voorzieningen (o.a. sport, cultuur, huiswerkbegeleiding)
door de kinderopvang als «toeleveranciers» worden ingeschakeld
om de buitenschoolse opvang een interessante en voor jongeren aansprekende
inhoud te geven. Daarmee geeft uitbreiding van kinderopvang ook aan deze voorzieningen
een nieuwe impuls. Ook de opvang van jongeren tussen de 12 en 16 jaar, waarvoor
recent het programma Tieneropvang is gestart, kan hierdoor worden gestimuleerd.Aan de voornemens uit het Regeerakkoord liggen keuzes ten grondslag met
betrekking tot de financieringsstructuur en het bestuurlijk kader. De bestaande
gemengde financiering door ouders, overheid en werkgevers wordt gehandhaafd,
versterkt en op elkaar afgestemd. Bij de financiering door de overheid wordt
tijdens deze uitbreidingsperiode gekozen voor een combinatie van vraag- en
aanbodstimulering. Bij de verdere ontwikkeling van de kinderopvang heeft het
kabinet er voor gekozen een onderscheid aan te brengen tussen de korte en
langere termijn. De korte termijn: forse capaciteitsuitbreiding in de periode
1999–2002De voorstellen in deze beleidsbrief richten zich in hoofdzaak op de periode
1999–2002. Deze periode zal worden gekenmerkt door een forse capaciteitsuitbreiding,
onder gelijktijdige verbetering van de structuur van de sector. De uitbreiding
van de capaciteit van de buitenschoolse opvang, waarvoor in 1997 door het
vorige kabinet een eerste aanzet is gegeven, wordt hierin integraal en structureel
opgenomen. In totaal is een structureel bedrag aan extra subsidiemiddelen
beschikbaar dat oploopt tot f 250 mln. in 2002.Gemeenten hebben in deze uitbreidingsoperatie een belangrijke taak. Van
hen wordt een actieve, sturende en voorwaardenscheppende rol verwacht om ook
daadwerkelijk eind 2002 over de beoogde uitbreiding van de infrastructuur
te beschikken. Om dit resultaat te verzekeren is met de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) afgesproken de beschikbare subsidiemiddelen in deze periode
via een specifieke uitkering aan gemeenten beschikbaar te stellen, alvorens
de middelen over te hevelen naar het gemeentefonds.Daarnaast worden fiscale faciliteiten voor ouders en werkgevers verruimd
en verbeterd. Doel daarvan is het verlagen van de drempel voor het gebruik
van kinderopvang voor ouders en het geven van een prikkel aan werkgevers om
een faciliteit voor kinderopvang aan te bieden. Voor deze fiscale facilitering
is een bedrag beschikbaar dat oploopt tot structureel f 150 mln. in 2002.
Bij de vormgeving ervan is de administratieve-lastendruk voor werkgevers een
belangrijk aandachtspunt. De langere termijn: Wet basisvoorziening kinderopvang
en verkenning mogelijkheden voor een uniform financieringsmodelDe situatie die voor de langere termijn wordt beoogd, zal zijn basis krijgen
in de Wet basisvoorziening kinderopvang. Deze wet regelt de structuur van
de kinderopvang, de verantwoordelijkheidsverdeling, de kwaliteit en het toezicht
daarop en de financiering, waaronder de ouderbijdragen. De planning is erop
gericht een wetsontwerp eind 2000 bij de Tweede Kamer in te dienen. Daaraan
voorafgaand wordt in de tweede helft van 1999 een kaderstellende notitie naar
de Kamer gezonden.Sinds 1996 functioneert de SZW-regeling kinderopvang en buitenschoolse
opvang voor alleenstaande ouders. Onderzocht zal worden of deze regeling in
de Wet basisvoorziening kinderopvang zal worden geïntegreerd. Onlangs
is besloten ook kinderopvang te financieren voor WAO-ers in een reïntegratietraject.
De financiering geschiedt budgettair neutraal uit het REA-fonds. Het voorstel
is opgenomen in de nota Arbeid en zorg. Dit heeft de vraag opgeworpen of ook
voor andere werkzoekenden tijdens het reïntegratietraject kinderopvang
beschikbaar zou moeten zijn. Zoals voor herintreders en WW-ers. Deze vragen,
waaronder een mogelijke integratie in de Wet basisvoorziening kinderopvang,
worden de komende tijd nader onderzocht.Tijdens de komende uitbreidingsperiode zal worden onderzocht of een uniform
financieringsmodel voor de gehele kinderopvang (bedrijfsplaatsen en subsidieplaatsen)
mogelijk is. De bevindingen over dit model dienen in 2002, aan het eind van
de uitbreidingsperiode, beslisrijp te zijn. Niet uitgesloten is dat een dergelijk
model een andere verdeling tussen subsidie- en fiscale middelen vergt dan
in het Regeerakkoord is vastgelegd. De besluitvorming voor de periode na 2002
zou daarmee kunnen leiden tot een andere verdeling tussen het fiscale budget
en de subsidiemiddelen. Mocht tot een financiële verschuiving besloten
worden, dan zal met de VNG nader overlegd worden over de toevoeging van middelen
aan het gemeentefonds. Randvoorwaarde daarbij is dat de capaciteit die gemeenten
eind 2002 hebben opgebouwd, ook daarna kan worden gefinancierd. OverlegIn de bestaande overlegstructuren voor het jeugdbeleid zijn sociale partners
en ouders niet vertegenwoordigd. Om die reden is afgesproken gedurende de
uitbreidingsoperatie periodiek afzonderlijk te overleggen met de partijen
in de kinderopvang. Op die manier kunnen afspraken worden gemaakt over de
inzet van de verschillende partijen. Bijvoorbeeld in een convenant uitbreiding
kinderopvang. De voorstellen in deze nota zijn in dat overleg besproken en
betreffen de volgende elementen:– Een capaciteitsuitbreiding met circa 71 000 plaatsen (paragraaf 2)– De contouren van de subsidieregeling uitbreiding kinderopvang
en buitenschoolse opvang (paragraaf 3)– fiscale stimulansen voor kinderopvang (paragraaf 4)– marktwerking in de kinderopvang (paragraaf 5)– ouderbijdragen (paragraaf 6)– bouwimpuls (paragraaf 7) – arbeidsmarkt en ander flankerend beleid (paragraaf 8)– kwaliteit (paragraaf 9)In de volgende paragrafen worden deze voorstellen verder uitgewerkt. Paragraaf 2 Een capaciteitsuitbreiding met circa
71 000 plaatsenHet Regeerakkoord geeft een indicatie van de omvang van de uitbreiding
van de kinderopvang in deze kabinetsperiode en noemt als doel: «een
verdubbeling van de capaciteit met een accent op de buitenschooltijdse opvang
van oudere kinderen tot en met twaalf jaar». In deze paragraaf wordt
deze globale doelstelling nader ingevuld. Aangegeven wordt welke uitbreiding
op macroniveau het kabinet met de Regeerakkoordmiddelen mogelijk acht. In
paragraaf 3. komt vervolgens de vertaling van de landelijk beoogde uitbreiding
naar prestatieafspraken met individuele gemeenten aan de orde. De macro-capaciteitsuitbreiding
is via de volgende drie stappen berekend:– Hoeveel subsidieplaatsen kunnen gemeenten structureel vanuit de
extra middelen financieren?– Hoeveel bedrijfsplaatsen en particuliere plaatsen kunnen daarnaast
fiscaal worden gefaciliteerd?– Tot welke capaciteitsuitbreiding kan dat in totaal leiden?De omvang van de capaciteitsuitbreiding die met de middelen uit het Regeerakkoord
kan worden gerealiseerd, is afhankelijk van een aantal factoren. Hieronder
wordt aangegeven welke factoren dat zijn en welke uitgangspunten en veronderstellingen
het kabinet bij deze factoren hanteert. Deze uitgangspunten leiden uiteindelijk
tot rekenregels waarmee op macroniveau de mogelijke capaciteitsuitbreiding
wordt vastgesteld. Niet al deze factoren zijn overigens in dezelfde mate door
de overheid te beïnvloeden. Dat geldt bijvoorbeeld voor het aantal bedrijfsplaatsen
en voor de opbrengsten uit ouderbijdragen. 1. Beschikbaar subsidiebudget na 2002 (Regeerakkoord-middelen
en BSO-middelen)Voor intensivering van kinderopvang zijn deze kabinetsperiode de volgende
middelen beschikbaar: Tabel 1. beschikbare subsidiebudgetten  1997199819992000200120022003 Regeerakkoord  50120170250250Tijdelijke middelen BSO1406060    Structurele
middelen BSO2 322924222222Totaal40921391441922722721 middelen op grond van de motie Van Nieuwenhoven;2 middelen op grond van de motie Wolffensperger; totale budget
f 35 mln. op jaarbasis. Daarvan wordt f 13 mln. ingezet voor het
programma tieneropvang en voor stimulering en monitoring van buitenschoolse
opvang.Doel is een capaciteitsuitbreiding die structureel kan worden voortgezet
en gefinancierd. Als basis voor de berekening van capaciteitsuitbreiding dient
daarom het budget dat vanaf 2002, het eind van de uitbreidingsperiode,
structureel beschikbaar is. Uitgangspunt is dus een budget van f 272
mln. De capaciteitsuitbreiding zal ondersteund moeten worden met een aantal
flankerende maatregelen (o.a. bouwimpuls, arbeidsmarkt, inzet steunfuncties
en onderzoek). Voor dat doel zal in de periode 1999–2002 een deel van
het budget worden afgezonderd (zie paragraaf 8). Het financiële
beslag daarvan wordt geraamd op f 4 mln. in 2002 met een structurele
doorwerking van f 2 mln. vanaf 2003. Voor capaciteitsuitbreiding
wordt daarom gerekend met een structureel bedrag van f 270 mln. In de
eerste jaren van de uitbreidingsperiode ligt het bedrag voor flankerende maatregelen
hoger. 2. De prijs van de opvangDe prijs van kinderopvang is één van de factoren die bepaalt
hoeveel opvang met het budget kan worden gerealiseerd. De prijzen van de kinderopvang
vertonen variatie. Voor een belangrijk deel kan deze worden verklaard uit
de omvang van de dienstverlening. De opvang is duurder naarmate meer uren
opvang worden geboden. Daarnaast zijn er prijsverschillen die onder meer terug
te voeren zijn op de kosten van accommodaties, de kwaliteit en de bedrijfsvoering.
Een belangrijk element van bedrijfsvoering is de bezettingsgraad. Als berekeningsgrondslag
voor de capaciteitsuitbreiding gaat het kabinet uit van de volgende prijzen:– Opvang voor 0–4 jarigen: f 19 050 per plaats conform
de SZW-subsidieregeling kinderopvang en buitenschoolse opvang alleenstaande
ouders. Daarmee blijft er eenheid in het rijksbeleid.– Opvang 4–12 jarigen: f 9 580,– per plaats
op basis van minimaal 1380 uur opvang per jaar bij een bezettingsgraad van
95%.Een onderbouwing bij deze prijzen is opgenomen in bijlage 1. 3. Het aandeel van de ouders in de kosten van subsidieplaatsenHet aandeel van de ouders in de kosten van gesubsidieerde kinderopvang
ligt op dit moment landelijk rond de 37%. Een onderzoek naar de ouderbijdragen
wordt binnenkort gestart, mede om de toegankelijkheid van de kinderopvang
voor de lagere en middeninkomens te onderzoeken (zie paragraaf 6). Bij
de berekening van de capaciteitsuitbreiding wordt in afwachting van de resultaten
van dit onderzoek – van dit huidige landelijke gemiddelde uitgegaan. 4. Het aandeel van de overheid in de kosten van subsidieplaatsenAls uitgangspunt wordt genomen dat gemeenten na afloop van de uitbreidingsperiode
over een budget beschikken dat tezamen met de inkomsten uit ouderbijdragen
voldoende is om de financiering van een bepaald contingent aan subsidieplaatsen
te continueren. Een opbrengst uit ouderbijdragen op subsidieplaatsen van gemiddeld
37% impliceert een overheidsbijdrage van 63%. 5. De beoogde verhouding tussen capaciteit voor 0–4
en 4–12 jarigenCPB-ramingen die ten grondslag liggen aan het Regeerakkoord, leiden tot
de conclusie dat capaciteitsuitbreiding in de kinderopvang voor 62% uit buitenschoolse
opvang zou moeten bestaan. Deze verhouding wordt hier – na afronding –
aangehouden voor de berekening van de capaciteitsuitbreiding. Bij de berekening
van de capaciteitsuitbreiding leidt een verhouding tussen opvang voor 0–4
en 4–12 jarigen van 40/60 tot een gemiddelde overheidsbijdrage per plaats
van f 8 420,–. 6. Keuze van rekeneenheden en nulsituatieIn de capaciteitsonderzoeken van de afgelopen jaren zijn de verschillende
soorten kinderopvang omgerekend naar eenheden hele-dagopvang (één
opvangplaats). Dit betekende bijvoorbeeld dat één eenheid buitenschoolse
opvang meetelde voor 0,66 opvangplaats.Met ingang van de capaciteitsmonitor over het jaar 1997 worden de verschillende
soorten kinderopvang in de eigen capaciteitseenheid weergegeven. Zo is het
beter mogelijk verschuivingen binnen de totale kinderopvang te volgen. Doordat
elke plaats buitenschoolse opvang nu voor één telt, leidt deze
wijze van meten getalsmatig tot een grotere capaciteit. Volgens de oude methode
van tellen waren er in 1996 75 000 plaatsen. Volgens de nieuwe telling,
waarbij elke plaats buitenschoolse opvang dus voor één plaats
telt, waren er in 1996 85 000 plaatsen. Omwille van de vergelijkbaarheid
van cijfers over de jaren zijn ook de oude jaren omgerekend naar nieuwe eenheden.De laatst beschikbare cijfers over de kinderopvang zijn die uit de capaciteitsmonitor
over het jaar 1997. De kinderopvang telde toen op grond van dit onderzoek
89 000 plaatsen, waarvan 66 000 voor 0–4 jarigen en 23 000
voor 4–12 jarigen. In 1996 waren dat 85 000 plaatsen, waarvan 62 000
voor 0–4 jarigen en 23 000 voor 4–12 jarigen. De capaciteit
in 1997 wordt als nulsituatie genomen voor de uitbreiding van opvang voor
0–4 jarigen. De capaciteit in 1996 als nulsituatie voor uitbreiding
van buitenschoolse opvang. Dit in verband met de uitbreiding van buitenschoolse
opvang die in 1997 met de Tijdelijke stimuleringsmaatregel buitenschoolse
opvang 1997–2000 in gang is gezet. Deze regeling maakt onderdeel uit
van de totale uitbreiding van de kinderopvang en hanteert de stand van zaken
ultimo 1996 als nulsituatie.Dat wil zeggen dat eind 2002 een – hieronder te kwantificeren –
capaciteitsuitbreiding bereikt moet worden ten opzichte van de situatie eind
1996 voor de capaciteit buitenschoolse opvang (23 000 plaatsen) en ten
opzichte van de situatie eind 1997 voor de opvang van 0–4 jarigen (66 000
plaatsen). Als nulsituatie wordt dus een opvangcapaciteit van 89 000
plaatsen gehanteerd. Samenvatting en conclusiesSamenvattend zijn 7 factoren geïdentificeerd die bepalend zijn voor
de mogelijke capaciteitsuitbreiding van het aantal subsidieplaatsen. Deze
factoren krijgen de volgende invulling: Tabel 2. Bepalende factoren capaciteitsuitbreiding subsidieplaatsen FactorInhoudOpmerkingen1. Beschikbaar budget vanaf 2002270 mln.  2. Subsidiegrondslag
opvang 0–4 jarigenf 19 050,–Conform
SZW-regeling 3. Subsidiegrondslag opvang 4–12 jarigenf 9 580,–Bij
minimaal 1 380 uur opvang 4. Aandeel ouders in de kosten
van subsidieplaatsen37%Huidige niveau, zonder maatregelen
voor lage en middeninkomens 5. Aandeel overheid in de kosten van
subsidieplaatsen63% 6. Beoogde verhouding 0–4
en 4–12 jaar40/60Gebaseerd op CPB-studie 7.
Gemiddelde kosten voor de overheid voor een subsidieplaatsf 8 420,–Bij
een 40/60 verhouding tussen opvang 0–4 en 4–12 jarigen en een
overheidsaandeel van 63%Op grond van deze uitgangspunten maakt het subsidiebudget een uitbreiding
met circa 32 000 subsidieplaatsen mogelijk. De huidige kinderopvang bestaat
voor 40% uit subsidieplaatsen (financiering door gemeenten en rijk) en voor
60% uit niet-subsidieplaatsen (48% bedrijfsplaatsen en 12% particuliere
plaatsen). Verondersteld zou kunnen worden dat deze verhouding, ondersteund
door nieuwe fiscale maatregelen voor werkgevers en ouders, nog wat verder
opschuift in de richting van niet-subsidieplaatsen. De feitelijke gedragseffecten
zijn echter moeilijk in te schatten. Het hangt onder meer samen met prioriteitstelling
van werkgevers/werknemers tijdens CAO-onderhandelingen. Het verdient daarom
aanbeveling het aandeel niet-subsidieplaatsen in de uitbreiding conservatief
in te schatten. Het kabinet gaat uit van een verhouding tussen subsidieplaatsen
en niet-subsidieplaatsen van 45/55.Bij een verhouding van 45/55 zouden tegenover 32 000 subsidieplaatsen
ongeveer 39 000 niet-subsidieplaatsen moeten staan. Bij elkaar is dat
een capaciteitsuitbreiding met ongeveer 71 000 plaatsen. De structurele
voortzetting de plaatsen buitenschoolse opvang die vanaf 1997 via de
Tijdelijke stimuleringsmaatregel buitenschoolse opvang worden opgezet, maakt
daar onderdeel van uit. Raming capaciteitsuitbreiding 1999–2002• Overheidsbijdrage bij een subsidieplaats 0–4 jaar: 63% x
f 19 050,– = f 12 000,–;• Overheidsbijdrage bij een subsidieplaats 4–12 jaar van minimaal
1380 uur opvang: 63% x f 9 580,– = f 6 035,–;• Bij een capaciteitsuitbreiding volgens de verhouding opvang 0–4/4–12
jaar van 40/60 kost een gemiddelde plaats de overheid: f 8 420,–;• Voor subsidieplaatsen is uiteindelijk f 270 mln. beschikbaar;• 270 mln. : f 8 420,– = circa 32 000 subsidieplaatsen;• Tegenover 32 000 subsidieplaatsen kunnen bij een verhouding
45/55 ongeveer 39 000 fiscaal gefaciliteerde bedrijfsplaatsen staan;• De totale capaciteitsuitbreiding bedraagt daarmee 32 000 +
39 000 = 71 000 plaatsen.Met de beschikbare financiële middelen en gegeven de gebruikte berekeningsgrondslagen,
is een exacte verdubbeling niet realiseerbaar, maar wel een uitbreiding met
ongeveer 80%. De te realiseren capaciteitsuitbreiding komt hiermee overigens
iets hoger uit dan de capaciteitsuitbreiding die het CPB in de Macro-economische
verkenning 1999 voor deze kabinetsperiode nodig acht. Het CPB berekent een
uitbreiding met ongeveer 45 000 plaatsen exclusief het opheffen van bestaande
wachtlijsten. Deze wachtlijsten beslaan volgens SGBO-cijfers in 1997 –
niet geschoond voor dubbeltellingen etc. – ongeveer 20 000 plaatsen.Het beeld van de beoogde uitbreiding kan verder worden ingevuld door te
kijken naar het aandeel van opvang voor 0–4 en 4–12 jarigen en
naar het aandeel bedrijfsplaatsen in de totale uitbreiding. Op grond van de
verhouding 40/60 uit paragraaf 2.5 zou de uitbreiding met 71 000
plaatsen bestaan uit 28 000 plaatsen voor 0–4 jarigen en 43 000
plaatsen voor 4–12 jarigen. De 26 000 plaatsen BSO die vanuit de
Tijdelijke stimuleringsmaatregel buitenschoolse opvang sinds 1997 in realisatie
zijn, maken daar onderdeel van uit. Samenvattend is de beoogde capaciteitsuitbreiding
als volgt samengesteld: Tabel 3. Uitbreiding naar soort opvang Soort opvang Aantal In % Opvang
0–4 jarigen  28 00040% Opvang 4–12
jarigenNieuw17 000 60%  Voorzetting
plaatsen uit Tijdelijke stimuleringsmaatregel26 000   Totaal 43 000 Totaal
4–12 jarigen  71 000100%Tabel 4. Uitbreiding naar subsidieplaats/niet-subsidieplaats Soort
plaatsAantal In % Subsidieplaats32 000 45% Niet-subsidieplaats39 000  55%Totaal71 000 100%Paragraaf 3 De contouren van de Subsidieregeling
uitbreiding kinderopvang en buitenschoolse opvangConform de bestuurlijke verhoudingen op het terrein van de kinderopvang,
ligt de opdracht tot het realiseren van de capaciteitsuitbreiding bij de gemeenten.
Aangesloten wordt bij de rol die gemeenten sinds de start van het rijksstimuleringsbeleid
(1990) hebben vervuld.Gemeentebesturen krijgen in deze nieuwe uitbreidingsronde tot 2003 middelen
om de totale kinderopvangcapaciteit (subsidieplaatsen, bedrijfsplaatsen en
particuliere plaatsen) in hun gemeente uit te breiden. Deze overheidsbijdrage
kan jaarlijks worden aangepast aan de loon- en prijsontwikkeling. Na realisering
van de capaciteitsuitbreiding beschikken gemeenten over een overheidsbijdrage
die voldoende is om een nader te bepalen contingent aan subsidieplaatsen –
als onderdeel van de totale opvangcapaciteit – structureel te financieren.Instrument voor deze uitbreiding is een subsidieregeling uitbreiding kinderopvang
en buitenschoolse opvang. Financiering via een specifieke uitkering geeft
de meeste kansen op realisatie van de beleidsdoelen. De regeling heeft zijn
wettelijke basis in de Welzijnswet, waarvan artikel 19 («een specifieke
uitkering kinderopvang wordt verstrekt tot uiterlijk 1 januari 1996»)
zal komen te vervallen. Een voorstel tot wijziging van de Welzijnswet op dit
punt is naar de Tweede Kamer gezonden. In 2000 wordt een wetsvoorstel basisvoorziening
kinderopvang bij de Tweede Kamer ingediend. Zodra deze wet van kracht wordt,
biedt deze de wettelijke basis voor de specifieke uitkering.De Tijdelijke stimuleringsmaatregel buitenschoolse opvang wordt betrokken
bij en indien mogelijk geïntegreerd in deze nieuwe regeling. De oorspronkelijke
einddatum van deze regeling, 31 december 2000, blijft een ijkpunt, waarop
de stand van zaken wordt opgemaakt. Dat kan tot een herverdeling van middelen
tussen gemeenten leiden. Van landelijke naar gemeentelijke doelstellingVoor een landelijke capaciteitsuitbreiding met 71 000 plaatsen is
in de periode 1999–2002 een macro subsidiebudget beschikbaar (zie tabel
1). De hoogte van het budget per gemeente en de daarbij behorende gemeentelijke capaciteitsuitbreiding worden op basis van objectieve verdeelmaatstaven
bepaald.De beoogde landelijke capaciteitsuitbreiding is het resultaat van een
aantal bepalende factoren die met landelijke gemiddelde waarden zijn ingevuld.
Niet al deze factoren zullen op alle gemeenten op dezelfde wijze van toepassing
zijn. Dat geldt met name voor het aantal bedrijfsplaatsen en voor de opbrengsten
uit ouderbijdragen. Bij deze factoren zijn regionale verschillen te constateren.
Zo kan bij de grotere steden een lagere opbrengst uit ouderbijdragen verondersteld
worden als gevolg van het grote aantal huishoudens met een laag inkomen. Dit
heeft als consequentie dat een directe één-op-één
vertaling van landelijke naar gemeentelijke doelstelling niet in alle situaties
goed mogelijk is. Onderzocht wordt of het mogelijk is binnen de systematiek
van de subsidieregeling rekening te houden met de verschillen in mogelijkheden
van gemeenten. Bijvoorbeeld door lokale mogelijkheden te laten meewegen bij
het bepalen van de te leveren prestatie.De uiteindelijke capaciteitsuitbreiding per 2002 zal het eindresultaat
zijn van gemeentelijke keuzen in het aantal plaatsen capaciteitsuitbreiding
en keuzen uit de verschillende opvangvormen. Zo staat het gemeenten vrij een
andere verhouding tussen opvang voor 0–4 en 4–12 jarigen aan te
houden dan de landelijk gehanteerde 40/60-verhouding. Of te kiezen voor opvang
via een kindercentrum of via gastouderopvang.Van gemeenten wordt binnen een korte periode een grote inspanning gevraagd.
Daarom moet de subsidieregeling gemeenten voldoende vrijheid geven het uitbreidingsproces
naar de lokale omstandigheden en behoeften in te richten. De subsidieregeling
krijgt de vorm van een meerjarige uitkering met lump sum financiering. Middelen
die na afhandeling van de aanvraagprocedure overblijven, worden bij voorrang
aan de grotere gemeenten toegekend.Om herverdeelproblematiek bij overheveling van middelen na 2002 naar het
gemeentefonds te voorkomen, hanteert de subsidieregeling een verdeling van
middelen op grond van verdeelmaatstaven uit de gemeentefondssystematiek. Aangesloten
wordt bij de verdeelmaatstaven die ten grondslag liggen aan de Tijdelijke
stimuleringsmaatregel buitenschoolse opvang. Deze zijn: jongeren 0–20
jaar (80% van het beschikbare budget), huishoudens met een laag inkomen (10%),
aantallen minderheden (10%). Ook op die manier wordt rekening gehouden met
de positie van de grotere steden. Contouren subsidieregeling uitbreiding kinderopvang en
buitenschoolse opvang• Verdeling van middelen over gemeenten via de gemeentefondsmaatstaven
0–20 jarigen (80%), huishoudens met een laag inkomen (10%), aantallen
minderheden (10%);• Met gemeenten worden capaciteitsafspraken gemaakt;• De subsidieregeling kan eventueel rekening houden met het feit
dat voor uitbreiding bepalende factoren tussen gemeenten kunnen variëren;• De regeling gaat uit van een meerjarige uitkering met één
eindafrekening op basis van de resultaten per ultimo 2002;• De Tijdelijke stimuleringsmaatregel buitenschoolse opvang wordt
betrokken bij en indien mogelijk geïntegreerd in de nieuwe subsidieregeling;• De situatie eind 2000 blijft een ijkpunt voor de realisatie van
eerder toegekende buitenschoolse opvangcapaciteit. Dit kan tot
herverdeling van middelen leiden;• In de jaren 1999–2002 mogen de middelen worden ingezet voor
het opbouwen van infrastructuur en/of voor de «inkoop» van opvang
in inmiddels gerealiseerde capaciteit. Paragraaf 4 Fiscale stimulansen voor kinderopvangConform het Regeerakkoord worden fiscale maatregelen getroffen met als
doel de drempel voor ouders te verlagen en werkgevers verder te stimuleren
hun werknemers faciliteiten voor kinderopvang te bieden. Voor deze maatregelen
zijn bedragen vrijgemaakt die oplopen tot f 150 mln. in 2002 (zie tabel
5). Tabel 5. Opbouw van de fiscale impuls 199920002001200225 mln. 75 mln. 125 mln. 150 mln.Eind 1998 is een invulling gegeven aan de eerste tranche van f 25
mln. die met ingang van 1999 beschikbaar is. Gekozen is voor een verhoging
van het percentage van de afdrachtvermindering kinderopvang voor werkgevers
in het kader van de WVA (Wet vermindering afdracht inkomstenbelasting en premie
voor de volksverzekeringen) van 20 naar 30%.Een interdepartementale werkgroep heeft op basis van de voorstellen uit
het Regeerakkoord de verschillende mogelijkheden voor fiscale impulsen geïnventariseerd.
Onderzocht zijn een fiscaal model voor bedrijfsplaatsen via een aanpassing
van de WVA, een fiscaal model voor bedrijfsplaatsen via de inkomstenbelasting
en een fiscaal model via de inkomstenbelasting dat voor de gehele kinderopvang
(bedrijfsplaatsen èn subsidieplaatsen) van toepassing zou kunnen zijn
(zie bijlage 2).De twee modellen die een route via de inkomstenbelasting volgen, vereisen
een specifieke vorm van heffingskorting (tax credit), waarvan de invoering
in deze stimuleringsperiode niet is voorzien. Een fiscaal model voor de gehele
kinderopvang zou bovendien een omlegging van de financieringsstromen tot gevolg
hebben. Om deze redenen heeft het kabinet voor de korte termijn, dat wil zeggen
in ieder geval voor de duur van de stimuleringsperiode, gekozen voor een pakket
aan fiscale maatregelen dat aansluit bij het bestaande instrumentarium (inkomstenbelasting
en WVA).Vanuit het oogpunt van uniformiteit in de financiering en versterking
van de positie van de vraagzijde (ouders en werkgevers) bevat het financieringsmodel
voor de gehele kinderopvang een aantal interessante elementen. Met dit model
kan tevens vorm worden gegeven aan het streven van het kabinet naar een systeem
waarbij werkgevers een vaste bijdrage in de kosten van de opvang betalen,
onafhankelijk van het inkomen van de werknemer. Hierdoor is het mogelijk kinderopvang
minder duur te maken voor werkgevers met lager betaalde werknemers. Ook is
gebleken dat bij maatschappelijke organisaties draagvlak voor een dergelijk
model bestaat.Tijdens de komende uitbreidingsperiode zal dit model daarom – gelijktijdig
met het ontwikkelen van de Wet basisvoorziening kinderopvang – verder
op zijn mogelijkheden worden onderzocht. Zoals aangegeven in paragraaf 1,
is de verkenning van dat model gericht op besluitvorming over
invoering na de komende uitbreidingsperiode. Niet uitgesloten is dat een dergelijk
model een andere verhouding tussen subsidie- en fiscale middelen vergt dan
in het Regeerakkoord is vastgelegd. De besluitvorming over de periode na 2002
zou daarmee kunnen leiden tot een andere verdeling tussen het fiscale budget
en de subsidiemiddelen. Randvoorwaarde daarbij is dat de capaciteit die gemeenten
eind 2002 hebben opgebouwd, ook daarna kan worden gefinancierd.In 2000 worden de aftrekmogelijkheden voor ouders verruimd. Hiervoor is
in 2000 een bedrag van f 50 mln. beschikbaar. Daarmee zal het plafond
voor de aftrekbare uitgaven in de huidige buitengewone lastenaftrek worden
verhoogd. Uitgangspunt is het huidige plafond van f 11 053,–
te verhogen naar het niveau van de feitelijke kostprijs (indicatief: f 19 050,–).
Deze verruiming zal worden opgenomen in het Belastingplan 2000. Daarin zal
ook de exacte bepaling van het plafond plaatsvinden. Uitgangspunt van de buitengewone
lastenaftrek blijft dat van ouders een inkomensafhankelijke bijdrage (gelijk
aan die in de VWS-tabel ouderbijdragen) mag worden verwacht, waarover zij
geen tegemoetkoming hoeven te ontvangen.Van de verruiming van de buitengewone lastenaftrek profiteren met name
zelfstandigen die zelf de volledige kosten van de opvang betalen en werknemers
bij wie de werkgever niet of niet voldoende bijdraagt in de kosten voor kinderopvang.
De maatregel verbetert de positie van beide groepen.De fiscale stimulans voor werkgevers zal vorm krijgen via een
aanpassing van de WVA. Hier zijn twee mogelijkheden denkbaar:1. WVA met een vaste werkgeversbijdrage;2. Handhaving bestaande WVA-structuur en verhoging van het aftrekpercentage. WVA met een vaste werkgeversbijdrageIn deze optie stelt het rijk vast hoe hoog de bijdrage van werkgevers
in de kosten van kinderopvang redelijkerwijs zou kunnen zijn. Uitgaande van
een op macroniveau evenwichtige kostendriedeling tussen ouders, overheid en
werkgevers, zou deze bijdrage naar het oordeel van het kabinet circa 35% van
de kosten van een opvangplaats moeten bedragen. Gerekend naar de huidige prijzen
en ouderbijdragen in de kinderopvang komt dat grosso modo overeen met het
verschil tussen de kostprijs van de opvang en de hoogste ouderbijdrage.Werkgevers betalen in deze optie in eerste instantie het verschil tussen
de kosten van de opvang en de inkomensafhankelijke ouderbijdrage. Werkgevers
die meer betalen dan de vaste werkgeversbijdrage van circa 35% van de kosten,
worden zodanig gecompenseerd, dat zij uiteindelijk netto niet meer betalen
dan deze vaste werkgeversbijdrage. Handhaving bestaande WVA-structuur en verhoging van het
aftrekpercentage.Bij de tweede optie blijft de huidige structuur van de WVA-aftrek (per
1 januari 1999 30% van de kosten na aftrek van de ouderbijdrage) ongewijzigd.
De hoogte van de netto werkgeversbijdrage blijft afhankelijk van de ouderbijdrage
van de werknemer.Om een aangepaste WVA met een vaste werkgeversbijdrage effectief te kunnen
laten zijn, is het noodzakelijk dat een dergelijke regeling en kinderopvangregelingen
van sociale partners op elkaar zijn afgestemd. Om die reden vergt een WVA-regeling
met een vaste werkgeversbijdrage meer tijd voor de (uitvoerings-)technische
vormgeving dan handhaving van de bestaande WVA-structuur. Een WVA met een
vaste werkgeversbijdrage kan daarom niet eerder dan per 2001 worden ingevoerd.
Mede gezien de voorkeur van sociale partners voor een handhaving van de bestaande
WVA en de verkenning van een model voor de hele kinderopvang, ziet het kabinet
er voor de komende uitbreidingsperiode van af de WVA om te vormen naar een
systeem met een vaste werkgeversbijdrage. Om werkgevers en werknemers te stimuleren
tot het treffen van regelingen voor bedrijfsopvang wordt het WVA-percentage
per 2001 tot een nader te bepalen niveau verhoogd.Bij de komende capaciteitsuitbreiding wordt uitgegaan van een aandeel
niet-subsidieplaatsen (particuliere plaatsen en bedrijfsplaatsen) van 55%
ofwel 39 000 plaatsen. Binnen de bestaande en nieuwe fiscale budgettaire
ruimte voor kinderopvang is het mogelijk zowel de bestaande, als nieuw te
realiseren capaciteit aan bedrijfsplaatsen zodanig fiscaal te faciliteren,
dat een voldoende stimulans ontstaat voor de beoogde uitbreiding van bedrijfsplaatsen. Paragraaf 5 Marktwerking in de kinderopvangHet beleidsterrein van de kinderopvang is in de vorige kabinetsperiode
onderzocht als onderdeel van het project Marktwerking, deregulering en wetgevingskwaliteit
(MDW). Op 13 mei 1998 hebben de bewindslieden van VWS en van SZW het MDW-rapport
kinderopvang aan de Tweede Kamer aangeboden. Dat rapport heeft de bestaande
situatie in de kinderopvang geanalyseerd, heeft een aantal knelpunten gesignaleerd
en heeft als oplossing voor die knelpunten een aantal keuzemogelijkheden op
het niveau van het kinderopvangsysteem beschreven. Bijvoorbeeld de keuze tussen
vraag- en/of aanbodfinanciering. In het Regeerakkoord is vervolgens besloten
de bestaande gemengde financieringsstructuur van de kinderopvang (ouders,
overheid, werkgevers) te handhaven en daarop een mix van overheidsmaatregelen
te richten.Naast deze essentiële systeemkeuzen bevat het MDW-rapport kinderopvang
een aantal uitgangspunten en aanbevelingen waar rekening mee kan worden gehouden
bij het uitwerken van het kinderopvangbeleid. Het gaat vooral om het vergroten
van de transparantie van de kinderopvangmarkt, om gelijke condities en gelijke
toegang voor alle aanbieders. In navolging van het MDW-rapport stelt het Regeerakkoord
dat de financiering van kinderopvang door de overheid concurrentie op commerciële
basis niet in de weg mag staan. Deze punten zijn des te meer van belang, aangezien
de komende jaren – in aanvulling op 26 000 reeds toegekende plaatsen
buitenschoolse opvang – een extra capaciteit van ongeveer 45 000
opvangplaatsen door gemeenten onder kinderopvangorganisaties verdeeld gaat
worden.De vormgeving van de fiscale intensiveringen voldoet aan de MDW-aanbevelingen:
fiscale ondersteuning van bedrijfsplaatsen staat in beginsel open voor alle
werkgevers en alle instellingen, mits zij voldoen aan geldende kwaliteitsregels.
Hetzelfde geldt ook voor verruiming van de aftrekmogelijkheden voor de ouders
en voor de faciliteiten van het waarborgfonds kinderopvang (zie paragraaf 7).Specifieke aandacht voor concurrentieverhoudingen is nodig bij de toedeling
van opvangcapaciteit door gemeenten onder opvangorganisaties. Om verschillende
redenen is het verstandig, als het proces van toekennen van opvangcapaciteiten
en budgetten een grotere mate van transparantie krijgt en door
gemeenten zodanig wordt ingericht, dat verschillende organisaties gelijke
kansen krijgen. Deze redenen zijn:– Vanuit het oogpunt van risicospreiding en het voorkomen van monopolies
is het, met name bij grotere gemeenten, ongewenst de totale nieuwe capaciteit
bij één bestaande organisatie terecht te laten komen;– Marktwerking in de kinderopvang kan leiden tot meer keuzemogelijkheden
voor ouders en een betere prijs/kwaliteitverhouding. Dat doel kan op verschillende manieren worden bereikt. Een vorm die verschillende
aanbieders dezelfde kans geeft, is openbare aanbesteding op basis van een
bestek of programma van eisen. Dat kan resulteren in een structuur waarbij
gemeenten – op dezelfde wijze als bedrijven – capaciteit inkopen
bij één of meer opvangorganisaties. In de praktijk is daar de
afgelopen jaren op verschillende plaatsen ervaring mee opgedaan; niet alleen
bij de kinderopvang, maar ook op andere terreinen (reïntegratietrajecten
werkzoekenden, WVG-vervoer etc.).Het bestuurlijk instrumentarium voor de kinderopvang (de Welzijnswet)
is er niet op ingericht aan gemeenten procesvereisten – zoals het volgen
van openbare aanbesteding – op te leggen. Daarvoor zou een afzonderlijke
AMvB nodig zijn waarmee, in aanvulling op de reguliere voorschriften in het
kader van de Awb, extra voorwaarden aan het proces van subsidieverstrekking
worden gesteld. Het is de vraag of de situatie in de kinderopvang voldoende
legitimatie biedt voor een dergelijk zwaar instrument.Dat neemt niet weg dat meer transparantie in het proces van toekenning
van opvangcapaciteiten en budgetten door gemeenten door het kabinet gewenst
wordt en binnen de structuur van de Welzijnswet ook mogelijk is. Daarom zal
in de toelichting bij de subsidieregeling, onder verwijzing naar artikel 3
van de Welzijnswet1, een aantal uitgangspunten
en flankerende maatregelen worden opgenomen. In overleg met relevante partijen
wordt bepaald welke ondersteunende maatregelen nodig zijn. Daarbij wordt gedacht
aan ondersteuning van gemeenten die voor het toedelen van opvangcapaciteiten
de procedure van openbare aanbesteding van kinderopvang-subsidies hanteren.
De ontwikkelingen op dit punt worden nauwgezet gevolgd. Het kabinet streeft
er naar het beginsel van gelijke toegang tot subsidiestromen in het beoogde
convenant te verankeren. Het kabinet zal in dit kader bezien hoe een gelijke
verdeling van I/D-banen over de kinderopvanginstellingen kan worden bevorderd
en of en onder welke voorwaarden ook niet-gesubsidieerde kinderopvanginstellingen
voor toekenning van I/D-banen in aanmerking komen.Het aspect marktwerking zal voorts een plaats krijgen bij de vormgeving
van de Wet basisvoorziening kinderopvang. Meer in het bijzonder wordt bezien
hoe zoveel mogelijk gelijke kansen voor alle aanbieders kunnen worden gerealiseerd.
Overigens is in het kader van MDW II het project concessieverlening en aanbesteding
van start gegaan. Dit project heeft ten doel in het algemeen tot effectieve
vormen van aanbesteding door publieke instanties te komen. Paragraaf 6 OuderbijdragenOuderbijdragen vormen de spil in de financiering van de kinderopvang.
Ouders betalen een deel van de kosten en het resterende deel wordt –
op verschillende manieren – door andere partijen bijgepast. Eind 1997
droegen ouders in totaal ruim f 600 mln. bij aan de kinderopvang. Dat
is bijna de helft van de omzet. Wijzigingen in het systeem van ouderbijdragen
hebben dan ook niet alleen consequenties voor ouders, maar ook voor de andere
financiers.Op dit moment functioneert voor de ouderbijdragen een landelijk advies
aan gemeenten en instellingen. De ouderbijdragen worden berekend aan de hand
van het netto huishoudinkomen. Rond 40% van alle gemeenten neemt dit VWS-advies
integraal over, de overigen wijken vooral af bij de tarieven voor het tweede
kind en bij de top van de tabel. In een groot aantal gevallen wordt de VWS-adviestabel
ook gebruikt voor het vaststellen van de bijdrage van werknemers bij het gebruik
van bedrijfsplaatsen.Het huidige systeem voor ouderbijdragen is niet meer berekend op een verdere
groei van kinderopvang met een groeiend aantal gebruikers en een toenemend
financieel belang, zowel op individueel als op macroniveau. Zo acht het kabinet
de rechtszekerheid van de gebruikers op dit moment onvoldoende geregeld. Het
Regeerakkoord vermeldt twee voornemens bij de ouderbijdragen:– De inkomensafhankelijke ouderbijdrage wordt afgeleid van het belastbaar
inkomen;– De ouderbijdragenregeling wordt wettelijk vastgelegd.De overstap van netto naar belastbaar inkomen heeft als achtergrond harmonisatie
van het inkomensbegrip uit verschillende inkomensafhankelijke regelingen.
Het is een technische wijziging die zo veel mogelijk zonder inkomensconsequenties
moet worden uitgevoerd. Een wijziging van verder strekkende aard is het wettelijk
vastleggen van de ouderbijdragen. Zeker gezien de differentiatie in tabellen
en systemen op dit moment.Het wettelijk verankeren van de ouderbijdragen kan op verschillende manieren
worden ingevuld. Met als lichtste variant het verplichten van gemeenten jaarlijks
een gemeentelijke tabel vast te stellen en als zwaarste variant het in absolute
bedragen voorschrijven van de tarieven. Een andere variant is een regeling
waarbij ouders, afhankelijk van de hoogte van hun inkomen, een percentage
van de kostprijs betalen. Deze variant wordt tevens als uitgangspunt gehanteerd
bij de vormgeving van de fiscale impulsen voor kinderopvang en heeft als voordeel
dat slechts met één tabel gewerkt hoeft te worden tegenover
een tabel voor elke opvangvorm in de huidige situatie. Vragen liggen er niet alleen bij de vorm van het systeem, maar ook bij
de hoogte van de tarieven voor lage en middeninkomens en bij de relatie tussen
de tarieven en de kostprijs van kinderopvang. De indruk bestaat dat de hoogte
van de tarieven voor lage en middeninkomens een negatieve invloed heeft op
het gebruik van kinderopvang en daarmee op de arbeidsdeelname. Bij de berekening
van de capaciteitsuitbreiding (zie paragraaf 2.) is het kabinet vooralsnog
uitgegaan van een opbrengst uit ouderbijdragen die ligt op het huidige niveau.
Op basis van onderzoek zal worden besloten of de tariefstructuur voor deze
inkomensgroepen moet worden aangepast. Indien dat gebeurt, zal dat logischerwijze
leiden tot een vermindering van de beoogde capaciteitsuitbreiding bij gelijkblijvende
financiële kaders.Vanuit het oogpunt van uniformiteit in beleid en rechtsgelijkheid van
ouders zal uiteindelijk met één systeem voor ouderbijdragen
worden gewerkt, waardoor deze aanpassingen niet alleen op subsidieplaatsen,
maar ook op fiscaal gefaciliteerde bedrijfsplaatsen van toepassing zullen
zijn. Op dit moment is onvoldoende zicht op de feitelijke situatie bij de ouderbijdragen
om goed onderbouwde keuzen qua vorm en inhoud te kunnen maken. Daarom is onderzoek
in gang gezet naar:1. Het feitelijk functioneren van het huidige ouderbijdragensysteem;2. Een structuur die berekend is op de komende ontwikkelingen in de kinderopvang;3. Een ouderbijdragesysteem, waarin ouders een inkomensafhankelijk percentage
van de kostprijs bijdragen, waardoor overeenkomst ontstaat tussen de structuur
van de beoogde fiscale ondersteuning en het systeem van de ouderbijdragen;4. De effecten van de tarieven voor lage en middeninkomens op de toegankelijkheid
voor deze groepen;5. Het in kaart brengen van de effecten van de verschillende aanpassingen
voor de verschillende partijen.Op grond van de resultaten van dit onderzoek zal het kabinet een voorstel
voor de tariefstructuur en de juridische vormgeving van de ouderbijdragen
doen. Het ligt in het voornemen van het kabinet de wettelijke regeling voor
de ouderbijdragen op te nemen in de Wet basisvoorziening kinderopvang. Paragraaf 7 BouwimpulsHet is duidelijk dat een capaciteitsuitbreiding met ongeveer 71 000
plaatsen met een aanzienlijke investeringsopgave gepaard gaat. Bij kinderopvang
betrokken partijen hebben aangegeven dat op dit onderdeel knelpunten kunnen
ontstaan. Accommodaties en locaties die relatief makkelijk beschikbaar waren,
zijn al ingezet tijdens de vorige uitbreidingsrondes. Daar komt bij dat kinderopvangorganisaties
de laatste jaren als gevolg van een verzakelijking van de relaties op grotere
afstand van de gemeenten zijn komen te staan. De indruk is dat als gevolg
daarvan het zoeken naar geschikte locaties en accommodaties te veel als verantwoordelijkheid
van instellingen wordt beschouwd en te weinig als gemeenschappelijke taak
van gemeenten en instellingen.Voor de komende uitbreiding zal extra inspanning en creativiteit nodig
zijn. Om de kans op realisatie van de capaciteitsuitbreiding zo groot mogelijk
te maken is daarom in een aantal flankerende maatregelen voorzien. Het Regeerakkoord
spreekt in dit verband van een incidentele bouwimpuls. Op basis van het overleg
dat met kinderopvangpartijen is gevoerd, heeft het kabinet besloten de bouwimpuls
via een combinatie van maatregelen uit te voeren, te weten:– Onderzoek naar belemmerende factoren bij het beschikbaar krijgen
van gebouwen en locaties en naar de relatie tussen stichtingskosten en exploitatiekosten;– Een vergroting van het garantiekapitaal van het waarborgfonds
kinderopvang met 2 x f 5 mln. Daarmee kan het bereik van het waarborgfonds
worden vergroot;– Het bieden van mogelijkheden aan gemeenten tot het doen van investeringen
via de specifieke uitkering uitbreiding kinderopvang. Via de specifieke uitkering
zijn dus zowel kosten voor investeringen, als voor exploitatie toegestaan.
Speciale aandacht is nodig voor het element van de concurrentieverhoudingen
(zie ook paragraaf 5);– Gemeenten wijzen op de noodzaak en mogelijkheden kinderopvang
onderdeel te laten zijn bij ruimtelijke planvorming (uitbreidingswijken, herontwikkeling
en stedelijke vernieuwing);– Vergroten van de expertise bij kinderopvanginstellingen; – Betrekken van woningbouwcorporaties bij het doen van investeringen
in de kinderopvang. Paragraaf 8 Arbeidsmarkt en ander flankerend beleidIn 1997 werkten in de kinderopvang ongeveer 26 000 personen. Bij
een uitbreiding van de kinderopvangcapaciteit groeit ook de werkgelegenheid
in de kinderopvang. Uitgaande van een capaciteitsuitbreiding met 71 000
plaatsen, die voor 60% in de BSO plaatsvindt en voor 40% in de opvang voor
0–4 jarigen, zal extra werkgelegenheid ontstaan voor circa 10 000
fte's of 18 000 à 20 000 personen. Dat betekent een
noodzakelijke instroom van 4 500 tot 5 000 personen per jaar, naast
een vervangingsvraag van 1 000 tot 1 200 personen. Zonder flankerende
maatregelen zal het moeilijk zijn over voldoende arbeidskrachten te kunnen
beschikken.Dit onderwerp heeft een plaats in het arbeidsmarktconvenant dat het kabinet
op 10 maart 1999 met CAO-partijen op het terrein van welzijn en jeugdhulpverlening
en Arbeidsvoorziening heeft afgesloten. Gelet op de bestuurlijke verantwoordelijkheden
op dit terrein is het wenselijk dat VNG en IPO ook toetreden tot het convenant.
Het convenant zal leiden tot een meerjarig beleidskader en jaarplannen. In
overleg met deze partijen zal bepaald worden welke specifieke maatregelen
voor de sector kinderopvang nodig zijn. Te denken valt aan:– Instroom van jongeren via vooral leer-arbeidsovereenkomsten; – Verkorte opleidingen voor mensen met een verwante opleiding;– Instroom van herintreders en allochtonen, doorstroom van arbeidskrachten
op een I/D-baan;– Behoud van huidige personeel.De Arbeidsvoorziening, die de sector als speerpunt heeft aangemerkt, zal
een bijdrage leveren door bemiddelingsinspanningen door de RBA's en scholing.
Gezien de decentrale structuur van de kinderopvang verwacht het kabinet ook
een inzet van de VNG en van de gemeenten.Daarnaast zijn middelen nodig voor ondersteuning van gemeenten en instellingen
bij de planning en uitvoering van de capaciteitsuitbreiding, voor tijdelijke
uitbreiding van de ambtelijke capaciteit bij het Ministerie van VWS en voor
monitoring.Samenvattend zal voor het geheel aan flankerende maatregelen over de periode
1999–2002 een bedrag van circa f 29 mln. worden ingezet. Dit bedrag
is als volgt over de verschillende jaren en posten verdeeld: Tabel 6. Inzet middelen voor flankerende maatregelen  19992000200120022003Totaal beschikbaar (zie tabel 1.)139144192272272      Totaal flankerende maatregelen79662– Bouwimpuls55   – Arbeidsmarkt
en overige flankerende maatregelen2466 Resteert
voor uitbreiding132135186266270Paragraaf 9 KwaliteitHet kwaliteitsbeleid in de kinderopvang verloopt via een aantal sporen.
 Wetgeving en kwaliteitszorgOp grond van de Welzijnswet stelt het rijk basisvoorwaarden aan de kwaliteit
(overgenomen in gemeentelijke verordeningen) en dienen de gemeenten toezicht
uit te oefenen. Medio 1998 heeft een evaluatie plaats gevonden van dat systeem.
De Kamer heeft de resultaten daarvan ontvangen. Het huidige systeem blijkt,
niet lang na de invoering, goed te werken. Zowel instellingen als gemeenten
tonen zich daarover tevreden. Voorjaar 1999 voldeden tenminste zo'n 90% van
de gemeenten aan hun verplichtingen. Knelpunten en tekortkomingen worden aangepakt
binnen het bestaande systeem.Gelijktijdig ontwikkelt de kinderopvangsector in lijn met artikel 7 van
de Welzijnswet een kwaliteitsstelsel. In dat stelsel werken de instellingen
zelf systematisch aan de eigen kwaliteit en laten zij zich periodiek doorlichten
door onafhankelijke certificeerders. Het certificatieschema daarvoor is opgesteld
door een brede werkgroep samengesteld uit alle partijen in de kinderopvang
en is onlangs gereedgekomen. Voor het stelsel bestaat een groot draagvlak
bij de instellingen; ook veel gemeenten hebben hun vertrouwen daarin uitgesproken.In 1994 is bij de totstandkoming van de Welzijnswet gekozen voor het tijdelijk
(tot 2001) opnemen van specifieke kwaliteitsbepalingen voor de kinderopvang
(artikelen 20 en 22 van de Welzijnswet). Redenen daarvoor waren de kwetsbaarheid
van de jonge doelgroep en de fase van opbouw waarin de kinderopvang verkeerde.
Die redenen gelden ook in de toekomst. Bovendien zal het eigen kwaliteitsstelsel
van de sector, dat immers vrijwillig is, nooit geheel dekkend zijn. Om een
voor iedereen geldende basis te leggen in de kwaliteit, is het wenselijk een
aantal basiselementen en het toezicht daarop ook na 2000 bij wet te garanderen.
Het is het voornemen van het kabinet deze onderdeel te laten zijn van de Wet
basisvoorziening kinderopvang. Aandachtspunten daarbij zijn:– De kwaliteit van het toezicht wordt verbeterd. Met de VNG wordt
een traject uitgezet waarin toezichtprotocollen worden ontwikkeld en een model
waarin de rol van de gemeenten helder wordt gedefinieerd.– Bezien wordt of de kosten van het toezicht moeten worden gefinancierd
vanuit de specifieke uitkering aan de gemeenten. Mocht daartoe worden besloten,
dan heeft dat consequenties voor de omvang van de capaciteitsuitbreiding.– De relatie en afstemming tussen wettelijke kwaliteitsregels en
toezicht en het sectorale kwaliteitssysteem.– Bij het bepalen van de basiskwaliteiteisen wordt, waar mogelijk,
aangesloten bij het huidige systeem. De partners in de kinderopvang worden
daarbij nauw betrokken. – Recent is gesproken met de CAO-partijen over de voorgenomen wijziging
in de groepsgrootte en leidster/kind-ratio voor kinderen van 4–12 jaar.
Als uitkomst daarvan is besloten die wijziging voorlopig niet door te laten
gaan en de besluitvorming daarover op te nemen in bovengenoemd traject. Pedagogische vernieuwing en ouderparticipatieKinderopvang is een belangrijke voorziening voor kinderen. Voor steeds
meer kinderen heeft kinderopvang een functie in hun ontwikkeling. Daar is
kwaliteit voor nodig en samenwerking met andere belangrijke voorzieningen
voor kinderen. Op dit moment is kinderopvang nog te vaak een geïsoleerde
voorziening zonder relaties met andere voorzieningen in de buurt. Toch liggen
op het lokale vlak de mogelijkheden voor samenwerking voor het oprapen. Afstemming
met het onderwijs en met het lokale jeugdbeleid wordt dan ook gestimuleerd.
Ook wordt gewerkt aan het verbeteren van de pedagogische kwaliteit door de
verdere ontwikkeling van pedagogische vernieuwing in de kinderopvang. Met
name voor de 4–12 jarigen wordt de ontwikkeling van nieuwe vormen van
buitenschoolse opvang met kracht voortgezet. Waar dat mogelijk is, wordt de
buitenschoolse opvang in relatie gebracht met de verdere ontwikkeling van
de brede school. Gemeenten spelen daarbij een belangrijke rol. Ook de verbetering
van de dienstverlening aan ouders verdient aandacht: meer differentiatie in
vormen van kinderopvang en flexibele en verlengde openingstijden zullen meer
dan nu een normaal onderdeel van het dienstenpakket van instellingen gaan
vormen. Er zal afstemming plaatsvinden met de werkzaamheden van de Stuurgroep
Dagindeling.De positie van de ouders wordt verder versterkt. Ouders zijn de voornaamste
financier in de kinderopvang en uiteraard eerstverantwoordelijk voor het welzijn
van hun kind. Het is belangrijk dat de stem van de ouders duidelijk meeweegt,
zowel op het niveau van de instelling als landelijk, onder meer bij de voorgenomen
ontwikkeling. Om die redenen wordt de komende jaren de BOinK als vereniging
van oudercommissies financieel ondersteund.Den Haag, 4 juni 1999 BIJLAGE 1 Berekeningsgrondslag capaciteitsuitbreiding: de prijs van
kinderopvangDe prijs van de kinderopvang is een belangrijk element om de omvang van
de capaciteitsuitbreiding te kunnen berekenen. Doel van dit element uit de
berekening van de capaciteitsuitbreiding is niet het formuleren van één
landelijke standaardprijs, maar het bepalen van een berekeningsgrondslag voor
te nemen overheidsmaatregelen.Het jaarlijkse SGBO-onderzoek naar de stand van zaken in de kinderopvang
geeft over 1997 een gemiddelde prijs voor opvang 0–4 jaar van f 17 870,–
en voor opvang 4–12 jaar van f 11 400,–. Ook andere
bronnen doen uitspraken over de gemiddelde prijs, waarbij rekening moet worden
gehouden met een verschil in peiljaar en met een verschil in de omvang van
de dienstverlening.Prijzen opvang 0–4 jarigen BronPrijs opvangToelichtingSGBO17 870Gemiddelde prijs over alle plaatsen in 1997
op basis van onderzoek onder gemeenten SZW19 050Subsidiegrondslag
in de regeling Kinderopvang en buitenschoolse opvang alleenstaande ouders
1999 SUK20 324Gemiddelde huurprijs in 1999 op basis
van 14 700 op bedrijfsplaatsen geplaatste kinderenBij buitenschoolse opvang is de divergentie in prijzen groter. Tussen
het hoogst en laagst aangetroffen prijsniveau zit een verschil van 80%. Meer
nog dan bij opvang voor 0–4 jarigen ligt aan de verschillen in prijs
een verschil in omvang en inhoud van de dienstverlening ten grondslag (alleen
naschoolse opvang versus volledige buitenschoolse opvang, de activiteiten
tijdens de opvanguren etc). Daarnaast is buitenschoolse opvang als type dienstverlening
minder ver ontwikkeld dan opvang voor 0–4 jarigen. Veel buitenschoolse
opvang verkeert in de opbouwfase en heeft daardoor nog geen volledige bezetting
van de capaciteit. Prijzen opvang 4–12 jarigen BronPrijs opvangToelichtingSGBO11 400,–Gemiddelde prijs over alle plaatsen
in 1997 op basis van onderzoek onder gemeenten; Gemiddeld 1 292 uur opvang
per jaar SZW12 575,–Subsidiegrondslag voor volledige
buitenschoolse opvang in de regeling kinderopvang en buitenschoolse opvang
alleenstaande ouders 1999 VWS 7 000,–Subsidiegrondslag
in de Tijdelijke stimuleringsmaatregel buitenschoolse opvang 1997–2000;
Gemiddeld 1 050 uur opvang per jaar; Bij meer dan 1 300 uur
opvang per jaar geldt een prijs van 1,25 x 7 000,– = 8 750,–In overleg met betrokken partijen zijn de verschillen in prijzen voor
buitenschoolse opvang nader geanalyseerd in relatie tot de omvang van de dienstverlening
en op basis van de huidige regelgeving. Conclusie van dat overleg was dat
de variant van enkel naschoolse opvang (1 050 uur opvang per jaar à
f 7 000,– in de termen van de Tijdelijke stimuleringsmaatregel
buitenschoolse opvang) in de praktijk voor komt, maar niet als standaardpakket.
Het standaardpakket opvang voor 4–12 jarigen omvat gemiddeld 1 380
uur opvang per jaar.Bij handhaving van de subsidiegrondslag uit de Tijdelijke stimuleringsmaatregel
buitenschoolse opvang (1 050 uur = f 7 000,–) leidt 1 380
uur opvang tot een prijs van 1,3 x f 7 000,–
= f 9 100,–. Dit prijsniveau ligt iets boven dat van een plusvariant
die in de Tijdelijke stimuleringsmaatregel buitenschoolse opvang wordt onderscheiden
(1 300 uur opvang bij een prijs van 1,25 x f 7 000,–
= f 8 750,–).Voor opvang voor 4–12 jarigen blijft een subsidiegrondslag van f 7 000,–
per plaats per jaar voor opvang van minimaal 1 050 uur per jaar het uitgangspunt.
Daarboven wordt een categorie onderscheiden van minimaal 1 380 uur per
jaar. Bij de berekening van de capaciteitsuitbreiding wordt ervan uitgegaan
dat het merendeel van de buitenschoolse opvang zal worden ingevuld met een
opvangaanbod van minimaal 1 380 uur. Tevens wordt, gezien de fase van
ontwikkeling en opbouw, uitgegaan van een bezettingsgraad van 95%. Dat leidt
tot een prijs van f 9 580,– per plaats. BIJLAGE 2Fiscale modellen met een vaste werkgeversbijdrageModel A. Een model voor bedrijfsplaatsen via de WVA• Werkgevers betalen in eerste instantie het verschil tussen de kosten
voor de opvang en de inkomensafhankelijke ouderbijdrage;• De ouderbijdrage is in deze systematiek een inkomensafhankelijk
percentage van de kostprijs van de opvang, dat oploopt van 6% tot 65%. Dat
percentage is gebaseerd op de huidige tabel ouderbijdragen en de huidige gemiddelde
prijs van de kinderopvang;• Er wordt een vaste werkgeversbijdrage vastgesteld. Indicatieve
budgettaire berekeningen laten zien dat deze vaste werkgeversbijdrage ongeveer
35% van het tarief voor de opvangplaats kan bedragen. Dat komt grosso modo
overeen met het verschil tussen de kostprijs en de hoogste ouderbijdrage.
Bij invoering van de nieuwe systematiek zal dit percentage exact worden vastgesteld;• Werkgevers die meer betalen dan de vaste werkgeversbijdrage worden
zodanig gecompenseerd, dat zij uiteindelijk niet meer betalen dan die bijdrage;• De vaste werkgeversbijdrage en de compensatie worden berekend op
basis van de totale uitgaven voor kinderopvang van de werkgever;• De aangepaste WVA is ook van toepassing op bijdragen van werkgevers
aan CAO-fondsen voor kinderopvang;• Indien de werkgever niet of niet voldoende bijdraagt in de kosten,
valt de ouder onder het regime van de buitengewone-lastenaftrek. Model B. Een specifieke heffingskorting in de inkomstenbelasting
voor ouders die gebruik maken van bedrijfsplaatsen• De hoogte van de werkgeversbijdrage wordt in dit model vastgelegd
in CAO-afspraken en is daarmee variabel. De WVA wordt afgeschaft.• De werkgever betaalt deze vaste bijdrage aan de instelling (of
aan de ouders). De ouders betalen in eerste instantie het verschil tussen
de kostprijs en de werkgeversbijdrage.• De ouderbijdrage is een inkomensafhankelijke percentage van de
kostprijs dat oploopt van 6% tot 65%.• Afhankelijk van het inkomen betaalt de fiscus maandelijks een deel
van de kosten aan de ouders.• Wanneer een werkgever ontbreekt (zelfstandigen, particulieren),
betalen ouders de volledige kostprijs. De fiscus vult de bijdrage die ouders
betalen aan tot 65% van de kostprijs. Model C. Een specifieke heffingskorting in de inkomstenbelasting
voor ouders die gebruik maken van kinderopvang (bedrijfsplaatsen en subsidieplaatsen)• In dit model wordt de structuur voor bedrijfsplaatsen, zoals beschreven
in het voorgaande model, uitgebreid met subsidieplaatsen.• Gemeenten betalen voor subsidieplaatsen een vaste gemeentelijke
bijdrage aan de instelling (of aan de ouder), vergelijkbaar met de vaste bijdrage
van werkgevers voor bedrijfsplaatsen.• Ouders betalen voor subsidieplaatsen, net als bij bedrijfsplaatsen,
het verschil tussen de kostprijs en de bijdrage van de co-financier; in dit
geval de gemeente. • De ouderbijdrage is, zowel bij bedrijfsplaatsen als bij subsidieplaatsen
een inkomensafhankelijke percentage van de kostprijs dat oploopt van 6% tot
65%. Afhankelijk van het inkomen betaalt de fiscus maandelijks een deel van
de kosten aan de ouders. XNoot1Dit artikel verplicht gemeenten een goede samenwerking te bevorderen met
het particulier initiatief en andere betrokkenen teneinde de doelstellingen
van het welzijnsbeleid op een doelmatige en doeltreffende wijze te realiseren. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26587-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl