Financiële verantwoordingen over het jaar 2001; Rapport bij de financiële verantwoording 2001 van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2016-02-16 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28380, nr. 17

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

05-06-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28380 nr. 17

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamINHOUD SAMENVATTINGInleidingFinanciële verantwoordingBeleidsinformatieBedrijfsvoeringBekostiging onderwijsinstellingenSpecifieke uitkeringenAfwikkeling CultuurnotaEuropese geldstromenRijksarchiefdienstMenO-beleid studiefinancieringOntwikkelingen in de bedrijfsvoeringAanbevelingen en aandachtspunten voor de volgende kabinetsperiodeReactie minister en nawoord Algemene RekenkamerAUDIT ACTION LIST 2002ALGEMEEN 1. INLEIDING1.1 Het rechtmatigheidsonderzoek1.2 Onderzoeksmethoden1.3 OordeelsvormingFinanciële verantwoordingBeleidsinformatieBedrijfsvoering (financieel beheer, materieelbeheer en
overige onderdelen)1.4 Leeswijzer2. HET MINISTERIE VAN OCENW2.1 Inleiding2.2 Risico's2.3 De afgelopen kabinetsperiode2.4 VooruitblikFINANCIËLE VERANTWOORDING3. FINANCIËLE VERANTWOORDING3.1 Inleiding3.2 Oordeel over de financiële verantwoording3.3 Rekening met toelichtingOverzicht 1Fouten en onzekerheden verplichtingen en uitgavenFouten en onzekerheden ontvangstenToelichting bij de rekeningOordeel rekening met toelichting3.4 Saldibalans met toelichtingOverzicht 2Oordeel3.5 Financiële verantwoording agentschappenCfiOordeel CfiRADOordeel RADBELEIDSINFORMATIE4. BELEIDSINFORMATIE4.1 Inleiding4.2 De voortgang van VBTB4.3 Kengetallen4.3.1 Inleiding4.3.2 Bevindingen4.3.3 Conclusie4.3.4 Reactie minister4.4 Beleidsprioriteiten4.4.1 Inleiding4.4.2 BevindingenBeleidsprioriteiten in de verantwoordingRelatie tussen doelen prestaties en middelenOntwikkeling beleidsprioriteiten 1999–20014.4.3 Conclusies4.5 Informatie van derden4.5.1 Rechtspersonen met een wettelijke taakOverzicht 3Toezicht: onderwijsToezicht: onderzoek en wetenschapToezicht: kunst, cultuur en media4.5.2 Informatie over specifieke uitkeringen4.6 Beleidsintensiveringen4.6.1 Inleiding4.6.2 Afbakening4.6.3 Uitkomsten4.6.4 Conclusie4.6.5 Reactie minister en nawoordBEDRIJFSVOERING5. BEDRIJFSVOERING5.1 Inleiding5.2 Departementale accountantscontrole5.2.1 Inleiding5.2.2 Accountantscontrole financiële verantwoordingArtikelsgewijze oordeelsvormingNaleving Europese aanbestedingsrichtlijnenConclusies accountantscontrole financiële verantwoording5.2.3 Accountantscontrole financieel en materieelbeheerOpzet en uitvoering controleConclusie accountantscontrole financieel beheer en materieelbeheer5.2.4 Controle van prestatiegegevens5.3 Financieel beheer5.3.1 Inleiding5.3.2 StudiefinancieringReactie minister en nawoord5.3.3 Bekostiging HBO-instellingen5.3.4 Specifieke uitkeringenInleidingInzicht in de rechtmatige bestedingOntwikkelingen in controle en verantwoordingInterventie- en sanctiebeleidConclusies en aanbevelingenReactie minister en nawoord5.3.5 Afwikkeling cultuurnota 1997–2000InleidingOpzet van het subsidieprocesUitkomsten dossierbeoordelingVoortgang afwikkelingConclusie en aanbevelingenReactie minister5.3.6 Europese aanbestedingInleidingVerantwoordelijkheden en proceduresOpdrachtenConclusieReactie minister5.3.7 Overige opmerkingen financieel beheerInleidingAdministratieve systemen en uitvoeringssystemenBeheer van overdrachtsuitgaven en -ontvangstenTransactieuitgaven en -ontvangsten5.4 Materieelbeheer5.4.1 Inleiding5.4.2 Bevindingen5.4.3 Conclusies en aanbevelingen5.4.4 Reactie minister5.5 Planning- en controlecyclus5.5.1 Inleiding5.5.2 Bevindingen5.5.3 Conclusie5.6 Informatievoorziening5.6.1 Inleiding5.6.2 Bevindingen5.6.3 Conclusies en aanbevelingen5.6.4 Reactie minister en nawoord5.7 Overige (beheer)onderzoeken5.7.1 Europese geldstromenOnderscheiden geldstromenESF3: periode 1994–1999ESF3: periode 2000–2006ConclusieReactie minister en nawoord5.7.2 Bedrijfsvoering Baten/lastendiensten (agentschappen)InleidingBedrijfsvoering CfiReactie minister en nawoord5.7.3 Opheffing Dienst Omroepbijdrage5.7.4 Informatie Beheer GroepAdministratieve organisatieIT-beheerMenO-beleidConclusies en aanbevelingenReactie minister en nawoord6. BASELINE FINANCIEEL BEHEER EN MATERIEELBEHEER6.1 Inleiding6.2 Bevindingen6.3 Conclusies en aanbevelingen6.4 Reactie ministerBIJLAGE 1BEDRIJFSVOERING, BASELINE EN IJKPUNTEN FINANCIEEL BEHEERBIJLAGE 2VERKLARENDE WOORDENLIJSTAccountantsrapportAccountantsverklaringAdministratieve systemenAgentschap (zie baten-lastendienst)Artikelgewijze oordeelsvormingBaseline financieel beheer en materieelbeheerBaten-lastendienstBedrijfsvoeringBeleidsintensiveringenBeleidsprioriteitenBezwaaronderzoekBudgetrecht Tweede KamerDepartementale accountantsdienst (DAD)Deugdelijke weergaveEuropese aanbestedingsrichtlijnenFinancieel beheerFinanciële verantwoording (van een minister)Financiële verantwoording van het RijkFoutenKengetalMaterieelbeheerM&O-beleidOnzeker/onzekerhedenOnvolkomenheidOverdrachtsuitgavenPotentieel bezwaargevalRechtmatigheidReviewRekening en toelichting (departementale)Rekening van het RijkRechtspersoon met een wettelijke taak (RWT)Saldibalans (departementale-)Saldibalans van het RijkSlotwetSpecifieke uitkeringTransactie-uitgavenUitvoeringssystemenVBTBBIJLAGE 3OVERZICHT FOUTEN, ONZEKERHEDEN EN GECONSTATEERDE ONVOLKOMENHEDEN
IN HET FINANCIEEL BEHEER 2001 BIJ HET MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAPPEN (BEDRAGEN X 1 MILJOEN)BIJLAGE 4Lijst van gebruikte afkortingen
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28380Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 1,2 Mb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 380Financiële verantwoordingen over het jaar 2001nr. 17RAPPORT BIJ DE FINANCIËLE VERANTWOORDING 2001 VAN HET MINISTERIE
VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPENINHOUD  SAMENVATTING3    AUDIT ACTION LIST11    ALGEMEEN15   1Inleiding171.1Het rechtmatigheidsonderzoek17 1.2Onderzoeksmethoden171.3Oordeelsvorming20 1.4Leeswijzer23   2Het ministerie van OCenW252.1Inleiding25 2.2Risico's25 2.3De afgelopen kabinetsperiode25 2.4Vooruitblik27    FINANCIËLE
VERANTWOORDING29   3Financiële verantwoording313.1Inleiding31 3.2Oordeel over de financiële
verantwoording31 3.3Rekening met toelichting313.4Saldibalans met toelichting33 3.5Financiële verantwoording
agentschappen34    BELEIDSINFORMATIE35   4BELEIDSINFORMATIE374.1Inleiding37 4.2De voortgang van VBTB384.3Kengetallen38 4.3.1Inleiding384.3.2Bevindingen38 4.3.3Conclusie394.3.4Reactie minister394.4Beleidsprioriteiten39 4.4.1Inleiding394.4.2Bevindingen40 4.4.3Conclusies414.5Informatie van derden42 4.5.1Rechtspersonen met een wettelijke
taak42 4.5.2Informatie over specifieke uitkeringen44 4.6Beleidsintensiveringen444.6.1Inleiding44 4.6.2Afbakening454.6.3Uitkomsten45 4.6.4Conclusie474.6.5Reactie minister en nawoord48    BEDRIJFSVOERING49   5Bedrijfsvoering515.1Inleiding51 5.2Departementale accountantscontrole51 5.2.1Inleiding515.2.2Accountantscontrole financiële
verantwoording525.2.3Accountantscontrole financieel
en materieelbeheer535.2.4Controle van prestatiegegevens54 5.3Financieel beheer54 5.3.1Inleiding545.3.2Studiefinanciering55 5.3.3Bekostiging HBO-instellingen56 5.3.4Specifieke uitkeringen575.3.5Afwikkeling cultuurnota 1997–2000645.3.6Europese aanbestedingen67 5.3.7Overige opmerkingen financieel
beheer68 5.4Materieelbeheer695.4.1Inleiding69 5.4.2Bevindingen705.4.3Conclusies en aanbevelingen70 5.4.4Reactie minister70 5.5Planning- en controlcyclus715.5.1Inleiding71 5.5.2Bevindingen715.5.3Conclusie72 5.6Informatievoorziening72 5.6.1Inleiding72 5.6.2Bevindingen725.6.3Conclusies en aanbevelingen73 5.6.4Reactie minister en nawoord73 5.7Overige (beheer)onderzoeken735.7.1Europese geldstromen73 5.7.2Bedrijfsvoering Baten/lastendiensten
(agentschappen)76 5.7.3Opheffing Dienst Omroepbijdragen78 5.7.4Informatie Beheer Groep79   6Baseline financieel beheer en materieelbeheer816.1Inleiding816.2Bevindingen81 6.3Conclusies en aanbevelingen82 6.4Reactie minister8283  Bijlage 1Bedrijfsvoering, Baseline en ijkpunten financieel beheer83Bijlage 2Verklarende woordenlijst85Bijlage 3Overzicht fouten, onzekerheden en geconstateerde onvolkomenheden90Bijlage 4Lijst van gebruikte afkortingen91SAMENVATTINGInleidingDe Algemene Rekenkamer voert jaarlijks haar rechtmatigheidsonderzoek uit
bij alle ministeries. Ze is daartoe wettelijk verplicht (artikel 51 van de
Comptabiliteitswet). Het rechtmatigheidsonderzoek bestaat uit drie onderdelen:1. Financiële verantwoording: voldoet
de financiële verantwoording van de minister aan wettelijke eisen?2. Beleidsinformatie: wat is de kwaliteit
van de beleidsinformatie in de financiële verantwoording?3. Bedrijfsvoering: voldoen de bedrijfsprocessen
alsmede de sturing en beheersing daarvan aan de daaraan te stellen eisen?In haar rechtmatigheidsonderzoek over 2001 heeft de Algemene Rekenkamer
tevens de – financiële – balans opgemaakt van de afgelopen
kabinetsperiode. Ze heeft voor elk ministerie onderzocht welke ontwikkelingen
het de afgelopen vier jaar heeft doorgemaakt, en heeft op basis daarvan aandachtspunten
voor de volgende kabinetsperiode opgesteld.Financiële verantwoordingHet Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCenW) is een
ministerie met vooral overdrachtsuitgaven. Het beleid wordt uitgevoerd door
circa 2800 rechtspersonen met een wettelijke taak, zoals bijvoorbeeld de onderwijsinstellingen.
In dit rapport beoordeelt de Algemene Rekenkamer of het geld van de begroting
rechtmatig is uitgegeven en besteed. Op grond van haar rechtmatigheidsonderzoek over 2001 concludeert de Algemene
Rekenkamer dat de financiële verantwoording 2001 van het Ministerie van
OCenW voldoet aan de wettelijke eisen, met uitzondering van een aantal fouten
en onzekerheden die de tolerantiegrenzen van de Algemene Rekenkamer overschrijden.
In de verplichtingen en in de ontvangsten constateerde de Algemene Rekenkamer
geen belangrijke fouten en onzekerheden. Het totaal van de door de Algemene
Rekenkamer geconstateerde fouten en onzekerheden in de uitgaven bedroeg € 176,6
miljoen1. Dit bedrag heeft met name betrekking
op specifieke uitkeringen.Daarnaast constateerde de Algemene Rekenkamer een onzekerheid in de post
studentenleningen van de saldibalans, voor een bedrag van € 50 miljoen.Voor wat betreft de toelichting bij de rekening constateerde de Algemene
Rekenkamer dat deze voldoet aan de eisen met uitzondering van de naleving
van de regels voor het opnemen van kengetallen in de verantwoording. Zo keren
niet alle kengetallen uit de begroting terug in de verantwoording en zijn
niet voor alle kengetallen zowel ramingen als realisaties opgenomen in de
verantwoording. De Algemene Rekenkamer merkt dit aan als onvolkomenheid in
de naleving van de formele vereisten op dit punt.BeleidsinformatieHet ontwikkelingstraject «Van Beleidsbegroting Tot Beleidsverantwoording»
(VBTB) dat op initiatief van de Tweede Kamer in 1999 is ingezet, moet leiden
tot departementale verantwoordingen waarin ministeries per beleidsterrein
aangeven wat ze hebben bereikt, wat ze daarvoor hebben gedaan en wat het heeft
gekost. Hiervoor is inhoudelijke informatie over beleid nodig. Ten behoeve
van de gebruiker van deze informatie, in casu de Tweede Kamer, dient deze
informatie aan bepaalde eisen te voldoen. Dit is geëxpliciteerd in het
wijzigingsvoorstel CW2001 van april 2002, waarin staat dat de informatie over
het gevoerde beleid en de bedrijfsvoering (in de verantwoording) deugdelijk
moet worden weergegeven. Bij de nadere uitwerking van het begrip deugdelijke
weergave zal rekening moeten worden gehouden met het feit dat het normenkader
voor financiële informatie niet gelijk behoeft te zijn aan het normenkader
voor de niet-financiële informatie. In het wetgevingsoverleg met de Tweede
Kamer is de regering (motie van Walsem, 15 april 2002) derhalve verzocht om
een nieuw normenkader te ontwikkelen voor de deugdelijkheid van niet-financiële
informatie en een groeitraject te koppelen aan de invoering daarvan.De eerste verantwoording-nieuwe-stijl verschijnt volgend jaar. Ministeries
bereiden zich er nu op voor.In het kader van VBTB heeft de Tweede Kamer de afgelopen jaren «beleidsprioriteiten»
aangewezen, waarover de minister zich nader moet verantwoorden. De Algemene
Rekenkamer heeft onderzocht of de ministers daarin slagen. Bij het Ministerie
van OCenW gaat het om de volgende beleidsprioriteiten: onderwijsachterstanden
en onderwijspersoneelsbeleid. De Algemene Rekenkamer constateert dat de minister
van OCenW de door de Tweede Kamer gestelde vragen over de beleidsprioriteiten
2001 deels heeft beantwoord in de financiële verantwoording, maar dat
er meer aandacht geschonken zou kunnen worden aan het formuleren van doelstellingen
en streefcijfers. Ook moet in de verantwoording meer aandacht besteed worden
aan de betrouwbaarheid van de gepresenteerde informatie en de effectiviteit
van het beleid. Naar de mening van de Algemene Rekenkamer zal het nog de nodige inspanning
vergen voordat de begroting en de verantwoording aan de VBTB-eisen voldoen.
De Algemene Rekenkamer vraagt met name aandacht voor de uitwerking van VBTB
in informatiebehoefte per beleidsonderdeel. Zodra duidelijk is welke gegevens
beleidsdirecties nodig hebben om een koppeling te kunnen maken tussen beleid,
prestaties en middelen, kan worden bepaald of verdere aanpassingen aan de
informatiesystemen gewenst zijn.De minister moet zorgen voor voldoende beleidsinformatie over rechtspersonen
met een wettelijke taak en andere gesubsidieerde instellingen. Met het project
Accountability, Toezicht en Controle is sinds enige jaren op het Ministerie
van OCenW een kader ontwikkeld voor een toezichtsmodel. De bedoeling is een
sluitende toezichtsketen te creëren.BedrijfsvoeringOnder de bedrijfsvoering van een ministerie vallen alle onderdelen die
ervoor zorgen dat een ministerie functioneert. De Algemene Rekenkamer heeft
een aantal onderdelen van de bedrijfsvoering van het Ministerie van OCenW
onderzocht in haar rechtmatigheidsonderzoek over 2001. De Algemene Rekenkamer
hecht veel waarde aan een goede bedrijfsvoering. Immers, een adequate bedrijfsvoering
is een redelijke waarborg voor het voorkómen van onrechtmatigheden
en vormt een basis voor een goede verantwoording.Bij het Ministerie van OCenW vraagt de Algemene Rekenkamer aandacht voor
de volgende onderdelen van de bedrijfsvoering:Bekostiging onderwijsinstellingenBegin 2002 heeft de AD gerapporteerd over onregelmatigheden in de bekostiging
van buitenlandse studenten bij zes HBO-instellingen. De belangrijkste conclusie
was dat er een redelijk vermoeden is dat in strijd met de bekostigingsvoorwaarden
is gehandeld. De Algemene Rekenkamer maakt hieruit op dat het controlebeleid
voor de bekostiging van HBO-instellingen onvoldoende succesvol is geweest.
De minister van OCenW heeft inmiddels besloten tot een onderzoek naar de MenO-gevoeligheid
van regelgeving in de sectoren BVE, HBO en WO en tot nader onderzoek naar
de omvang van eventuele onregelmatigheden in de bekostiging. Op verzoek van
de minister en de Tweede Kamer zal de Algemene Rekenkamer daarop een onafhankelijk
reviewonderzoek uitvoeren. De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
heeft de Algemene Rekenkamer bij brief van 3 april 2002 medegedeeld, dat de
Tweede Kamer heeft besloten de Algemene Rekenkamer te verzoeken een onderzoek
uit te voeren naar mogelijk oneigenlijk gebruik en misbruik van bekostigingsregelingen
in het hoger onderwijs en de bve-sector. De Algemene Rekenkamer heeft instemmend
gereageerd op het verzoek van de Tweede Kamer en bij gevolg besloten dat haar
oordeelsvorming over het MenO-beleid en het subsidiebeheer bij de bekostiging
van het hoger onderwijs zal plaatsvinden in het kader van voornoemd onderzoek.Specifieke uitkeringenHet financieel beheer bij specifieke uitkeringen is in 2001 duidelijk
verbeterd ten opzichte van vorig jaar. Voor wat betreft het toezichtsbeleid
blijkt dit met name uit het verzoek aan gemeenten om één, van
een accountantsverklaring voorzien, verantwoordingsdocument te gebruiken en
uit het opstellen van een controleprotocol voor specifieke uitkeringen. Daarnaast
is het reviewbeleid aangescherpt. Ondanks de positieve ontwikkeling
constateert de Algemene Rekenkamer dat er ruimte is voor verdere verbetering.
Haar onderzoek maakt duidelijk dat een nadere uitwerking van het sanctiebeleid
gewenst is. Zo constateerde de Algemene Rekenkamer dat de sanctiebepalingen
voor Inburgering niet juist worden uitgevoerd en dat beleidsdirecties geen
beleid hebben vastgesteld voor de besluitvorming over het opleggen van sancties.
Het ontbreken van dergelijk beleid merkt zij aan als een onvolkomenheid in
het financieel beheer.Doordat voor een deel van de gemeente informatie ontbreekt over de rechtmatigheid
van de besteding van de specifieke uitkeringen voor het Gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid
(GOA), het Onderwijs in Allochtone Levende Talen (OALT), de Schoolbegeleidingsdiensten
en de exceptionele toename schoolgaande asielzoekers heeft de Algemene Rekenkamer
onzekerheid over het uitgavenartikel primair onderwijs voor een bedrag van € 133,3
miljoen.Afwikkeling CultuurnotaDe Algemene Rekenkamer heeft de afwikkeling van subsidies van de Cultuurnota
1997–2000 onderzocht. Het subsidieproces is op goede wijze vormgegeven,
maar de uitvoering laat op onderdelen te wensen over. De Algemene Rekenkamer
constateert dat schriftelijk vastgelegd beleid ontbreekt over hoe om te gaan
met de subsidievaststelling bij het niet realiseren van prestatieafspraken
en het overschrijden van de maximale reservering van niet-bestede subsidies.
De Algemene Rekenkamer merkt dit aan als onvolkomenheden in het subsidiebeheer.
De Algemene Rekenkamer beveelt aan dit beleid vast te leggen. Bovendien beveelt
de Algemene Rekenkamer aan strakker de hand te houden aan de naleving van
de eisen die worden gesteld aan de verantwoording van instellingen. Dit geldt
in het bijzonder voor de verantwoording over de realisatie van kengetallen
en prestatieafspraken.Tenslotte constateerde de Algemene Rekenkamer een achterstand in de afwikkeling
van de subsidies welke zijn toegekend op grond van de cultuurnota 1997–2000.Europese geldstromenDe belangrijkste Europese geldstroom bij het Ministerie van OCenW wordt
gevormd door de subsidies in het kader van het Europees Sociaal Fonds, doelstelling
3 (ESF3). Een deel van deze subsidies loopt via de begroting van het Ministerie
OCenW. Naast de ESF3-subsidies zijn zes andere geldstromen van belang. Deze
hebben met elkaar gemeen dat ze buiten de begroting om lopen en dat het departement
geen belangrijke rol speelt bij de toekenning en verantwoording.In haar rapport over 2001 meldt de AD dat ze, samen met andere controlerende
instanties, controles heeft uitgevoerd bij een aantal ESF3-projecten op het
terrein van de beroepsbegeleidende leerweg uit de periode 1997–1999.
Hieruit is gebleken dat voor een belangrijk deel de subsidievoorwaarden van
het ESF onvoldoende zijn nageleefd. Het Ministerie van SZW beraadt zich momenteel
nog over de te nemen maatregelen. Het Ministerie van OCenW loopt een risico
van maximaal € 8,2 miljoen.De AD constateert verder dat nog het nodige werk moet worden verzet om
de eindverantwoordingen, van ESF3-projecten uit de jaren 2000 en 2001, geheel
in overstemming te brengen met de subsidievoorwaarden. Dit is een gevolg van
het feit dat bij de continuering van projecten is geanticipeerd op nieuwe
regelgeving door het Ministerie van SZW. Het risico bestaat dat
maximaal € 48 miljoen voor rekening van OCenW zal blijven wegens
het niet naleven van de subsidievoorwaarden.Met de Wet Toezicht Europese Subsidies (TES) die 1 mei 2002 van kracht
is geworden, krijgen decentrale bestuursorganen die EU-geld ontvangen een
informatie- en verantwoordingsplicht aan de minister. De minister wordt daarmee
verantwoordelijk. De Algemene Rekenkamer beveelt daarom aan een toezichtsinstrumentarium
te ontwikkelen rondom alle decentraal door instellingen ontvangen gelden.RijksarchiefdienstIn vorige jaren heeft de Algemene Rekenkamer in haar rapporten bij de
financiële verantwoording onvolkomenheden gesignaleerd ten aanzien van
de (beschrijving van de) administratieve organisatie van de Rijksarchiefdienst
(RAD). De RAD heeft dit jaar voortgang geboekt bij het actualiseren van de
AO-beschrijvingen. Door reorganisaties waren sommige beschrijvingen echter
vrijwel direct achterhaald. De Algemene Rekenkamer heeft hiervoor begrip,
maar pleit er niettemin voor dat de continuïteit van het financieel beheer
wordt gewaarborgd door vastlegging van de processen die als kritisch moeten
worden aangemerkt. Een plan van aanpak zou er voor moeten zorgen dat de beschrijving
van die processen ook bij reorganisaties actueel blijft.MenO-beleid studiefinancieringEen belangrijk MenO-risico rond studiefinanciering betreft het toekennen
van een uitwonendheidtoeslag aan studenten. In 2001 ontbrak er een toereikend
controlebeleid voor dit aspect van de studiefinanciering als gevolg van onduidelijkheid
over de geldige bewijsstukken voor het aantonen van het woonadres en door
het ontbreken van een actieve risicogerichte aanpak. Ook op andere MenO-gevoelige
aspecten ontbrak een actief controlebeleid dat rekening houdt met ontwikkelingen
in het veld. De Algemene Rekenkamer merkt een en ander aan als onvolkomenheden
in het MenO-beleid voor studiefinanciering.Met ingang van het studiejaar 2002/2003 wordt het MenO-risico bij de toekenning
van een uitwonendheidtoeslag voor nieuwe studenten teruggedrongen door een
koppeling met de Gemeentelijke Basis Administratie (GBA). Voor bestaande studenten
zal deze koppeling niet leiden tot een sanctie. Wel hebben het Ministerie
van OCenW en de IB-Groep aangeven voornemens te zijn vanaf 2003 ook voor
deze groep gebruik te willen maken van gegevens uit het GBA bij de controle
op uitwonendheid. De Algemene Rekenkamer acht het van belang dergelijk beleid
spoedig vast te stellen en te concretiseren om zo ook voor de bestaande gevallen
werk te maken van het terugdringen van het MenO-risico bij de toekenning van
een uitwonendheidtoeslag.Ontwikkelingen in de bedrijfsvoeringDe Algemene Rekenkamer constateerde op diverse onderdelen onvolkomenheden
in de beleidsinformatie en in de bedrijfsvoering. Ten opzichte van het voorgaande
jaar is de situatie globaal bezien noch verslechterd noch verbeterd. De onvolkomenheid
bij de administratieve organisatie van het agentschap RAD is verdwenen. Verbeteringen
blijven hier echter nodig. Onvolkomenheden uit het voorgaande jaar bij het
MenO-beleid studiefinanciering en specifieke uitkeringen zijn niet verdwenen.
Er is een nieuwe onvolkomenheid naar voren gekomen bij de afwikkeling van
de subsidies van de cultuurnota 1997–2000. Aanbevelingen en aandachtspunten voor de volgende kabinetsperiodeTerugkijkend op de afgelopen vier jaar kan worden geconcludeerd dat het
financieel beheer van het ministerie op onderdelen een positieve ontwikkeling
laat zien. Daarnaast zijn er aandachtspunten uit het verleden die nog steeds
actueel zijn. Ondanks inspanningen is het Ministerie van OCenW er niet in
geslaagd deze onvolkomenheden op te lossen.Op basis van haar rechtmatigheidsonderzoek 2001 vraagt de Algemene Rekenkamer
voor de komende kabinetsperiode aandacht voor de volgende punten bij het Ministerie
van OCenW:• De naleving van de eigen regelgeving. Als voorbeelden hierbij kunnen
worden genoemd het sanctiebeleid voor specifieke uitkeringen en de naleving
van de subsidievoorwaarden bij de uitvoering van de cultuurnota.• Het krijgen van inzicht in de rechtmatige besteding van specifieke
uitkeringen.• Het verder ontwikkelen van een controle- en sanctiebeleid op het
terrein van de studiefinanciering.• Het ontwikkelen van een toezichtsinstrumentarium voor de decentrale
EU geldstromen waar de minister met de invoering van de Wet TES verantwoordelijkheid
voor draagt.Daarenboven vraagt de Algemene Rekenkamer specifiek aandacht voor de kwaliteit
van het nieuwe begroten en verantwoorden.De Algemene Rekenkamer verwacht van het Ministerie van OCenW dat het op
deze terreinen in 2003 verbeteringen doorvoert.Aan de samenvatting kunnen de volgende aandachtspunten worden ontleend.
Voor een volledig overzicht van de aanbevelingen wordt verwezen naar de «audit
action list».• Werk het sanctiebeleid voor specifieke uitkeringen verder uit.• Verbeter de uitvoering van de subsidieafwikkeling voor de cultuurnota
door een beleid te formuleren over reservevorming en het niet halen van prestatieafspraken.• Stel een plan van aanpak op dat moet waarborgen dat beschrijving
van de kritische processen van de RAD actueel blijft.• Vul het controlebeleid rond studiefinanciering verder in; belangrijk
aandachtspunt daarbij is het terugdringen van het MenO-risico bij de toekenning
van een uitwonendheidtoeslag aan studenten.• Zorg voor een betere afdekking van begrotingsartikelen met kengetallen
in zowel de begroting als de verantwoording.• Ontwikkel een toezichtsinstrumentarium rondom alle decentraal ontvangen
en beheerde Europese gelden waar de minister met de invoering van de Wet TES
verantwoordelijkheid voor draagt.Het onderzoek naar Europese geldstromen en naar begrotingsgefinancierde
RWT's had dit jaar een inventariserend karakter. De Algemene Rekenkamer zal
de komende jaren meer aandacht besteden aan deze twee onderwerpen.Reactie minister en nawoord Algemene RekenkamerIn zijn reactie ging de minister in het bijzonder in op de door de Algemene
Rekenkamer gesignaleerde onvolkomenheden. In de desbetreffende paragrafen
van dit rapport is de reactie van de minister nader weergegeven. De belangrijkste
punten zijn hieronder samengevat. De minister benadrukte dat hij van mening is dat bij het Ministerie van
OCenW wel degelijk verbeteringen zijn gerealiseerd. Ook op terreinen waar
de Algemene Rekenkamer onvolkomenheden signaleerde.Ten aanzien van het onderdeel beleidsinformatie benadrukte de minister
dat de verantwoording 2002 de eerste verantwoording is die aan de VBTB-eisen
moet voldoen en dat er sprake is van een groeiproces. In dit verband spreekt
de minister zijn verbazing uit dat in dit rapport uitspraken worden gedaan
over het VBTB-gehalte van de verantwoording 2001. De Algemene Rekenkamer onderkent
dat de verantwoording 2002 de eerste verantwoording is die aan de VBTB eisen
moet voldoen en wijst erop dat het daarom een onderzoek betrof dat inventariserend
van karakter was waarbij niet wordt geoordeeld in termen van onvolkomenheden.Ten aanzien van het onderdeel bedrijfsvoering ging de minister in zijn
reactie met name in op het onderdeel specifieke uitkeringen. De minister achtte
het niet juist delen van de specifieke uitkeringen GOA, OALT en Schoolbegeleidingsdienst
onzeker te verklaren. Dit mede omdat aan de gemeenten die nog geen verantwoording
hebben ingediend die aan de eisen voldoet, nog één keer de kans
is gegeven dit alsnog te doen. De Algemene Rekenkamer wijst er echter op dat
de oorspronkelijke indientermijn waarbinnen de gemeenten de verantwoording
moesten indienen reeds geruime tijd is overschreden. Bovendien is pas in maart
2002 besloten om gemeenten nog één kans te geven zich te verantwoorden
over 2000. Zonder afbreuk te willen doen aan de inspanningen van het departement
om alsnog toereikende verantwoordingsinformatie te verkrijgen, moet de Algemene
Rekenkamer vaststellen dat op het moment van beoordeling van de financiële
verantwoording, informatie over de rechtmatigheid ontbreekt. Hierdoor heeft
de Algemene Rekenkamer onzekerheid over de rechtmatigheid.In zijn reactie gaf de minister aan diverse aanbevelingen van de Algemene
Rekenkamer over te nemen. Zo zei hij onder andere toe:• het sanctiebeleid voor specifieke uitkeringen verder uit te werken
en in de verantwoording expliciet in te gaan op de opgelegde sancties en eventuele
gevallen waarin van het opleggen van een sanctie is afgezien;• het beleid voor het de vaststelling van cultuursubsidies bij het
niet realiseren van prestatieafspraken en het overschrijden van de maximale
reservering van niet-bestede subsidies vast te leggen; en• een toezichtinstrumentarium te ontwikkelen rondom alle decentraal
door instellingen ontvangen gelden.Tenslotte heeft de IB-Groep aangegeven de bevindingen van de Algemene
Rekenkamer volledig te onderschijven. De IB-groep heeft reeds stappen ondernomen
om de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer uit te voeren. AUDIT ACTION LIST 2002ALGEMEEN 1. INLEIDING1.1 Het rechtmatigheidsonderzoekDit rapport bevat de belangrijkste resultaten van het rechtmatigheidsonderzoek
2001 dat de Algemene Rekenkamer op grond van artikel 51 van de Comptabiliteitswet
heeft uitgevoerd bij het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
(OCenW). Het is haar wettelijke taak om dit onderzoek jaarlijks uit te voeren
en een oordeel te geven over het gevoerde financiële beheer en de verantwoording
daarover. Voorts wordt het materieelbeheer en de daarvan bijgehouden administratie
onderzocht. In het rechtmatigheidsonderzoek besteedt ze in toenemende mate
aandacht aan de kwaliteit en toereikendheid van de beleidsinformatie die is
opgenomen in de financiële verantwoording en aan de bedrijfsvoering.Het onderzoek dat de Algemene Rekenkamer over 2001 heeft uitgevoerd valt
uiteen in onderzoek naar de financiële verantwoording, de rechtmatigheid
van de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten, respectievelijk de baten,
lasten, kapitaaluitgaven en -ontvangsten, de beleidsinformatie en de bedrijfsvoering.
Het onderzoek resulteert in een totaaloordeel over de financiële verantwoording
en oordelen over onderdelen van de bedrijfsvoering. De Algemene Rekenkamer
kan nog geen oordeel geven over de kwaliteit van de beleidsinformatie gezien
het huidige niveau ervan en het nog ontbreken van uitgekristalliseerde normen.In het rechtmatigheidsonderzoek wordt niet alleen gebruik gemaakt van
de door de Algemene Rekenkamer zelf uitgevoerde onderzoeken maar ook van de
onderzoeken door de departementale accountantsdienst. Om gebruik te kunnen
maken van de resultaten uit de accountantscontrole is ook een review op die
accountantscontrole uitgevoerd.In het kader van het onderzoek bij het Ministerie van OCenW is bijzondere
aandacht geschonken aan de afwikkeling van de cultuurnota 1997–2000,
het financieel beheer rond specifieke uitkeringen, Europese geldstromen en
de afwikkeling van de opheffing van de Dienst Omroepbijdragen (DOB). Ook is
de stand van zaken nagegaan met betrekking tot vorig jaar geconstateerde onvolkomenheden
in het financieel beheer van de Rijksarchiefdienst (RAD). Er zijn bij het
Ministerie van OCenW geen bezwaaronderzoeken in het kader van het rechtmatigheidsonderzoek
2001.De Informatie Beheer Groep (IB-Groep) is een zelfstandig bestuursorgaan
(ZBO) dat is belast met de uitvoering van wet- en regelgeving op het terrein
van studiefinanciering en les- en cursusgelden. Gezien het grote belang dat
het departement heeft bij een goede uitvoering van deze wet- en regelgeving
heeft de Algemene Rekenkamer de afgelopen jaren ook een oordeel gegeven over
onderdelen van het financieel beheer van de IB-Groep. Dit jaar heeft het onderzoek
zich toegespitst op de stand van zaken met betrekking tot vorig jaar geconstateerde
onvolkomenheden in het financieel beheer.1.2 OnderzoeksmethodenDe Algemene Rekenkamer onderzoekt niet alle onderwerpen met dezelfde diepgang.
In het rechtmatigheidsonderzoek maakt de Algemene Rekenkamer onderscheid tussen
«inventariserend» en «verdiepend onderzoek». Van inventariserend onderzoek is in dit rapport bijvoorbeeld sprake bij
het onderzoek naar de planning en controlcyclus (hoofdstuk 5) en het onderzoek
naar de implementatie van de baseline financieel beheer en materieelbeheer
(hoofdstuk 6).Verdiepend onderzoek vindt plaats door eigen waarnemingen van de Algemene
Rekenkamer al dan niet in combinatie met het – na toetsing – overnemen
van de bevindingen van de departementale accountantsdienst. In deze situatie
beschikt de Algemene Rekenkamer over een normenkader. De conclusies van dit
verdiepend onderzoek luiden in termen van onvolkomenheden en totaaloordelen.De Algemene Rekenkamer geeft een totaaloordeel over de financiële
verantwoording. Daarnaast is het al dan niet kunnen steunen op de accountantscontrole
van de financiële verantwoording een afgerond oordeel.1.3 OordeelsvormingFinanciële verantwoordingDe Algemene Rekenkamer sluit haar rechtmatigheidsonderzoek af met een
oordeel over de financiële verantwoording. Dit oordeel wordt gegeven
met «redelijke zekerheid»; de Algemene Rekenkamer onderzoekt namelijk
niet alle verplichtingen, uitgaven en ontvangsten, respectievelijk de baten,
lasten, kapitaaluitgaven en -ontvangsten. De Algemene Rekenkamer maakt vanuit
doelmatigheidsoverwegingen zoveel mogelijk gebruik van de voorcontrole door
de AD.De Algemene Rekenkamer hanteert kwantitatieve en kwalitatieve tolerantiegrenzen
om te bepalen welke fouten en onzekerheden belangrijk zijn. Kwantitatieve
tolerantiegrenzen geven een financiële grens aan. Dat kan een grens zijn
op het niveau van een begrotingsartikel, een grens voor de totale rekening,
per individueel saldo op de saldibalans of voor het totaal van de saldibalans.De Algemene Rekenkamer stelt in haar onderzoek het begrotingsartikel van
een begroting centraal. De Algemene Rekenkamer rapporteert daarom alle belangrijke
fouten en onzekerheden op het niveau van ieder afzonderlijk artikel.Op artikelniveau onderscheidt de Algemene Rekenkamer drie kwantitatieve
tolerantiegrenzen, te weten:1. Bij begrotingsartikelen met een realisatiebedrag van kleiner dan € 50
miljoen mag de som van de fouten en onzekerheden niet meer zijn dan 10% van
het bedrag van het artikel.2. Bij begrotingsartikelen met een realisatiebedrag van € 50
miljoen tot € 500 miljoen mag de som van de fouten en onzekerheden
niet meer zijn dan € 5 miljoen.3. Bij begrotingsartikelen met een realisatiebedrag van € 500
miljoen of meer mag de som van fouten en onzekerheden niet meer zijn dan 1%
van het realisatiebedrag.Indien de som van fouten en onzekerheden groter is dan de genoemde grenzen
dan rapporteert de Algemene Rekenkamer hierover. Ook voor de afzonderlijke
saldibalansposten gelden deze kwantitatieve tolerantiegrenzen.Kwalitatieve tolerantiegrenzen zijn niet gebonden aan een bepaald bedrag,
maar aan de aard van de fouten of onzekerheden. Een ministerie overschrijdt
een kwalitatieve grens als ze bijvoorbeeld toezeggingen aan de Algemene Rekenkamer
of de Tweede Kamer niet is nagekomen, als er gebreken zijn in de ordelijkheid
en controleerbaarheid van het financieel beheer of als het opzettelijke fouten
maakt in de financiële verantwoording.BeleidsinformatieMinisteries nemen beleidsinformatie steeds vaker op in hun begroting en
verantwoording. Rijksbreed zijn er nog steeds geen duidelijke regels en normen
voor het verantwoorden over beleid. De Algemene Rekenkamer is dan ook nog
niet in staat om een afgerond oordeel te geven over de kwaliteit van de beleidsinformatie
in de financiële verantwoording. De Algemene Rekenkamer heeft inventariserend
onderzoek uitgevoerd naar de beleidsinformatie in de verantwoording en de
processen die ten grondslag liggen aan de totstandkoming hiervan. Op basis
van het onderzoek doet zij aanbevelingen ten aanzien van de inhoud en de totstandkoming
van de beleidsinformatie in de financiële verantwoording. Zo wil zij
ministeries stimuleren kwalitatief goede beleidsinformatie op te nemen in
de financiële verantwoordingBedrijfsvoering (financieel beheer, materieelbeheer en
overige onderdelen)De Algemene Rekenkamer hanteert als uitgangspunt dat de ministers hun
bedrijfsvoering op orde dienen te hebben. Onder bedrijfsvoering verstaat de
Algemene Rekenkamer de sturing en beheersing van bedrijfsprocessen binnen
een ministerie om de beleidsdoelstellingen te kunnen realiseren. Het betreft
sturing en beheersing van zowel de primaire processen als van de processen
die hiervoor faciliterend zijn.Overschrijdt een ministerie een (kwalitatieve) tolerantiegrens in (een
onderdeel van) de bedrijfsvoering, dan noemt de Algemene Rekenkamer dit een
«onvolkomenheid».De Algemene Rekenkamer onderscheidt in de rapportage drie gradaties van
onvolkomenheden:• Geen of geringe onvolkomenheden geconstateerd. Dit betekent dat
de geconstateerde onvolkomenheden de door de Algemene Rekenkamer gehanteerde
tolerantiegrenzen niet overschrijden.• Onvolkomenheden. Dit betekent dat uit het onderzoek onvolkomenheden
zijn gebleken die de tolerantiegrenzen van de Rekenkamer overschrijden.• Ernstige onvolkomenheden. Hiervan spreekt de Algemene Rekenkamer
in de volgende situaties: uit het onderzoek zijn onvolkomenheden gebleken,
die:– kunnen leiden of hebben geleid tot disfunctioneren van het financieel
beheer;– betrekking hebben op kritische processen;– wijd verbreid zijn binnen het ministerie;– tot aanzienlijke risico's voor de rechtmatigheid van zeer grote
bedragen kunnen leiden of al hebben geleid;– voor de Algemene Rekenkamer aanleiding zijn geweest om bezwaaronderzoek
in te stellen of bezwaar te maken. De Algemene Rekenkamer geeft tevens aan welke risico's voor rechtmatigheid
en/of doelmatigheid zij aan de gesignaleerde onvolkomenheden verbonden acht
en welke mogelijkheden tot verbetering zij ziet.1.4 LeeswijzerDit rapport bij de financiële verantwoording van het Ministerie van
OCenW omvat, naast de samenvatting en het deel algemeen uit drie onderdelen:
Financiële verantwoording (hoofdstuk 3 en 4), Beleidsinformatie (hoofdstuk
5) en Bedrijfsvoering (hoofdstuk 6 en 7).Het rapport opent met een samenvatting en een audit action list. Daarin
laat de Algemene Rekenkamer zien welke aanbevelingen op grond van het onderzoek
worden gedaan. Het overzicht meldt ook de verbetermaatregelen die de minister
heeft aangekondigd en de termijn waarbinnen ze moeten leiden tot verbetering.
Tevens biedt de lijst inzicht in de voortgang van verbeteracties die de minister
eerder is gestart.Deel I «financiële verantwoording» beschrijft het oordeel
van de Algemene Rekenkamer over de financiële verantwoording van het
Ministerie van OCenW. Behalve het totaaloordeel van de Algemene Rekenkamer,
worden alle fouten en onzekerheden in de verplichtingen, uitgaven, ontvangsten
en de saldibalansposten die de kwantitatieve tolerantiegrenzen overschrijden
weergegeven.Wanneer de Algemene Rekenkamer fouten en onzekerheden in de financiële
verantwoording of onvolkomenheden in het financiële beheer niet aanvaardbaar
vindt, kan zij daartegen bezwaar maken. Het overzicht in bijlage 1 bevat alle
fouten, onzekerheden en onvolkomenheden die kunnen leiden tot het maken van
bezwaar door de Algemene Rekenkamer.Deel II gaat in op de beleidsinformatie. De huidige ontwikkeling naar
meer transparantie en het project Van Beleidsbegroting Tot Beleidsverantwoording
(VBTB) maakt dit onderdeel van de verantwoording steeds belangrijker. Naast
de kwaliteit van de kengetallen en andere prestatiegegevens wordt expliciet
ingegaan op beleidsprioriteiten, beleidsintensiveringen en informatie van
derden (o.a. gemeenten en begrotingsgefinancierde RWT's)1. Over deze onderwerpen geeft de Algemene Rekenkamer nog geen oordelen,
maar doet zij aanbevelingen om een bijdrage te leveren aan de ontwikkelingen.Het laatste deel van dit rapport betreft de «Bedrijfsvoering»
van het Ministerie van OCenW. De Algemene Rekenkamer hecht veel waarde aan
een goede bedrijfsvoering. Immers een adequate bedrijfsvoering is een redelijke
waarborg voor het voorkómen van onrechtmatigheden en vormt een basis
voor een goede verantwoording. Onder de overkoepelende term bedrijfsvoering
vallen veel verschillende onderwerpen. De Algemene Rekenkamer onderscheidt
primair: departementale accountantscontrole, financieel beheer, materieelbeheer,
planning- en controlcyclus en informatievoorziening. Ze heeft op al deze terreinen
onderzoek verricht binnen het ministerie.Ook aan de orde in dit deel komt de implementatie van de baseline financieel
en materieel beheer. De baseline biedt handvatten voor een nadere uitwerking
van wettelijke voorschriften en kan worden gezien als een nadere uitwerking
van en toelichting op artikel 22 en 25 van de ontwerp Comptabiliteitswet (CW
2001) waarin wordt bepaald dat het financieel beheer en materieelbeheer moet
voldoen aan de eisen van rechtmatigheid, ordelijkheid en controleerbaarheid
en dat deze overigens zo doelmatig mogelijk wordt ingericht. Het Ministerie
van Financiën heeft de baseline vorig jaar als handleiding aan de ministeries
aangeboden met het verzoek de baseline vanaf 1 juli 2001 toe te passen.
De Algemene Rekenkamer heeft onderzocht in hoeverre de ministeries hierin
slagen. 2. HET MINISTERIE VAN OCENW2.1 InleidingIn dit hoofdstuk geven we een beeld van de kritieke processen van het
Ministerie van OCenW en de mogelijke risico's die zich voor kunnen doen. Uitgaande
van deze karakteristiek beschrijven we de ontwikkelingen die zich binnen het
kader van het rechtmatigheidsonderzoek van de Algemene Rekenkamer bij het
ministerie in de afgelopen kabinetsperiode hebben voorgedaan en laten we zien
welke onderwerpen volgend jaar en de komende kabinetsperiode aandacht moeten
hebben.2.2 Risico'sHet Ministerie van OCenW is een ministerie met vooral overdrachtsuitgaven
(subsidies, specifieke uitkeringen en rijksbijdragen). De begrotingsuitvoering
voor de programmakosten van onderwijs en onderzoek is ondergebracht bij de
Centrale Financiën Instellingen (Cfi) en de uitvoering van de studiefinanciering
bij de Informatie Beheer Groep (IB-Groep). Bij de cultuurdirecties ontbreekt
een dergelijke scheiding tussen beleidsverantwoordelijkheid en uitvoeringsverantwoordelijkheid.Het ministerie kent een viertal rijksdiensten. De Rijksarchiefdienst (RAD),
de Rijksdienst voor Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB), de Rijksdienst voor
de Monumentenzorg (RDMZ) en het Instituut Collectie Nederland (ICN). Daarnaast
maken twee inspecties onderdeel uit van het departement, de Onderwijsinspectie
en de Inspectie Cultuurbezit, en een drietal raden, de Onderwijsraad, de Raad
voor Cultuur en de Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid.Cfi en de RAD zijn beide agentschappen. De IB-Groep heeft de status van
een ZBO.Omdat wordt gewerkt met gegevens van derden zijn de overdrachtsuitgaven
van het departement bij uitstek gevoelig voor misbruik en oneigenlijk gebruik
(MenO). Voor deze overdrachtsuitgaven dient de minister maatregelen te nemen
om misbruik en oneigenlijk gebruik van deze gelden te voorkomen. Een goed
MenO-beleid, een goede verantwoordingsstructuur en een goed reviewbeleid zijn
belangrijke kritische succesfactoren bij het signaleren en voorkomen van misbruik
en oneigenlijk gebruik.De Algemene Rekenkamer heeft binnen haar onderzoek aandacht besteed aan
de risico's. In het hoofdstuk bedrijfsvoering is nader ingegaan op de geïdentificeerde
risico's, de maatregelen van de minister en de kwaliteit hiervan.2.3 De afgelopen kabinetsperiodeIn het Rapport bij de Financiële Verantwoording 1999 (RFV) heeft
de Algemene Rekenkamer gewezen op onvolkomenheden in het materieelbeheer op
het departement. Inmiddels zijn maatregelen getroffen waardoor het materieelbeheer
op het bestuursdepartement van een voldoende niveau is. Ook voor wat betreft
de opmerkingen van de Algemene Rekenkamer ten aanzien van de beschrijving
van de administratieve organisatie bij de RAD zijn door het departement maatregelen
getroffen, zij het dat (de beschrijving van) de administratieve organisatie
nog wel aandacht behoeft. In paragraaf 5.7.2 wordt hierop nader ingegaan.In het vorige RFV heeft de Algemene Rekenkamer aandacht gevraagd voor
de specifieke uitkeringen voor het Gemeentelijk Onderwijsachterstandenbeleid
(GOA), voor het Onderwijs Allochtone Levende Talen (OALT) en voor Schoolbegeleidingsdiensten.
Als gevolg van het ontbreken van verantwoordingen respectievelijk het ontbreken
van rechtmatigheidsverklaringen heeft de Algemene Rekenkamer een belangrijk
deel van deze specifieke uitkeringen onzeker verklaard. Het ministerie heeft
als reactie hierop maatregelen genomen. Zo zijn alle gemeenten verzocht over
de besteding in 2000 een aparte verantwoording in te dienen, en is door het
departement een controleprotocol specifieke uitkeringen opgesteld. Ofschoon
een en ander is verbeterd, is dit punt nog niet opgelost. In paragraaf 5.3.4
wordt hierop nader ingegaan.De baseline financieel beheer en materieelbeheer is een handleiding voor
ministeries om beheersingsmaatregelen voor het financieel beheer en materieelbeheer
te identificeren en te implementeren. Het Ministerie van Financiën heeft
de baseline medio 2001 aangeboden aan de ministeries met het verzoek deze
toe te gaan passen. Het Ministerie van OCenW streeft ernaar dat de baseline
in 2002 volledig geïmplementeerd en operationeel is.De afgelopen jaren liep op het ministerie het project Accountability,
Toezicht en Controle (ATC). Doelstelling van dit project was het ontwikkelen
van kaders voor een toezichtsmodel met een daarbij passend instrumentarium
voor instellingen van de verschillende beleidsterreinen van het departement.
In het najaar van 2001 heeft de Bestuursraad de centrale projectcoördinatie
van het project door de directie Financieel Economische Zaken (FEZ) beëindigd.
Enkele nog niet afgeronde onderdelen van het project, zoals ondermeer het
in kaart brengen door de beleidsdirecties van de sluitendheid van de toezichtsketen
in het veld waarvoor zij verantwoordelijk zijn, worden meegenomen in het project
Sturing en Toezicht.In 2001 heeft het ministerie de Taskforce leerlingen- en studentenaantallen
ingesteld, met als opdracht inzicht te krijgen in het mogelijk creatief gebruik
maken van wet- en regelgeving door onderwijsinstellingen om een hogere bekostiging
te kunnen ontvangen. Het belang hiervan werd versterkt door de onregelmatigheden
bij bekostiging van een aantal HBO-instellingen die in november in de publiciteit
kwamen. Naar aanleiding hiervan heeft de taskforce een bredere taak gekregen
en heet nu de Taskforce Rekenschap. Doel van deze taskforce is ondermeer inzicht
te krijgen welke kwetsbaarheden de bekostigingsmodellen kennen en de wijze
waarop instellingen hiermee omgaan. De taskforce zal aanbevelingen doen voor
de verbetering van regelgeving en handhaving daarvan.Reeds in het RFV1998 heeft de Algemene Rekenkamer onvolkomenheden gesignaleerd
in het financieel beheer bij de IB-Groep. Het betrof zowel onvolkomenheden
ten aanzien van de beschrijving van de administratieve organisatie als ten
aanzien van de automatisering en het MenO-beleid. In het RFV 2000 is aangegeven
dat de inhaalslag van de IB-Groep op deze terreinen vruchten begint af te
werpen. In 2001 is verdere vooruitgang geboekt op het terrein van de administratieve
organisatie en in mindere mate bij het MenO-beleid. De verbeteringen in de
automatisering van de IB-Groep in het algemeen en de informatiebeveiliging
in het bijzonder blijven hierbij achter. In de paragraaf over
de IB-Groep wordt hierop nader ingegaan.2.4 VooruitblikGezien de onregelmatigheden in de bekostiging bij een aantal HBO-instellingen,
kan worden geconcludeerd dat het huidige controlebeleid niet succesvol is
geweest in het constateren van ernstige gebreken in de bekostiging. De regelgeving
en de controlestructuur zijn in dit verband belangrijke aandachtspunten voor
het nieuwe kabinet.Gezien de gevoeligheid van het departement voor MenO blijft aandacht voor
een goede verantwoordingsstructuur, sanctiebeleid en reviewbeleid van cruciaal
belang en behoeft derhalve continu de aandacht. Daarnaast vraagt de Algemene
Rekenkamer naar aanleiding van de bevindingen van het onderzoek naar specifieke
uitkeringen en de afwikkeling van de cultuurnota aandacht voor het handhaven
van (eigen) regelgeving.Het financieel beheer rond specifieke uitkeringen is in 2001 duidelijk
verbeterd. Het opstellen en uitvoeren van een sanctiebeleid rond specifieke
uitkeringen blijft echter ook hier een punt van aandacht.Met de Wet Toezicht Europese Subsidies (TES) die 1 mei 2002 van kracht
is geworden, krijgen decentrale bestuursorganen die EU-geld ontvangen een
informatie- en verantwoordingsplicht aan de minister. De minister wordt daarmee
verantwoordelijk. De Algemene Rekenkamer beschouwt het ontwikkelen van een
toezichtsinstrumentarium rondom alle decentraal ontvangen Europese gelden
als een belangrijk aandachtspunt. FINANCIËLE VERANTWOORDING3. FINANCIËLE VERANTWOORDING3.1 InleidingDe Algemene Rekenkamer geeft jaarlijks een totaaloordeel over de financiële
verantwoording van het Ministerie van OCenW. Dit totaaloordeel van de Algemene
Rekenkamer is opgebouwd uit deeloordelen over de rekening, de toelichting
bij de rekening, de saldibalans, de toelichting bij de saldibalans en per
agentschap de financiële verantwoording. De Algemene Rekenkamer maakt
ten behoeve van haar oordeel mede gebruik van de voorcontrole door de AD.
Deze brengt immers een intern accountantsrapport met een accountantsverklaring
uit over de verantwoording van het ministerie. Om haar eigen verantwoordelijkheid
voor de oordelen te kunnen dragen, stelt de Algemene Rekenkamer door middel
van een review vast of zij kan steunen op de controlewerkzaamheden van de
AD.Dit hoofdstuk gaat achtereenvolgens in op het oordeel over de financiële
verantwoording, de rekening, de saldibalans en de financiële verantwoording
van de agentschappen.3.2 Oordeel over de financiële verantwoordingDe Algemene Rekenkamer heeft onderzocht of de financiële verantwoording
van het Ministerie van OCenW waarin opgenomen de financiële verantwoordingen
van de agentschappen Cfi en RAD voldoet aan de volgende eisen:• de verantwoording is een deugdelijke weergave van de uitkomsten
van het financieel beheer en is opgesteld volgens de voorschriften;• de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten respectievelijk de baten,
lasten, kapitaaluitgaven en -ontvangsten die in de verantwoording zijn opgenomen
zijn rechtmatig, dat wil zeggen: tot stand gekomen in overeenstemming met
de begrotingswetten en andere wettelijke regelingen.De Algemene Rekenkamer stelt in haar onderzoek het begrotingsartikel van
een begroting centraal. De Algemene Rekenkamer rapporteert alle belangrijke
fouten en onzekerheden op het niveau van ieder afzonderlijk artikel.Op grond van haar onderzoek is de Algemene Rekenkamer van oordeel dat
de financiële verantwoording van het Ministerie van OCenW aan de te stellen
eisen voldoet met uitzondering van de in de paragrafen 3.3 en 3.4 gerapporteerde
bevindingen (alle overschrijdingen van de door de Algemene Rekenkamer gehanteerde
tolerantiegrenzen).3.3 Rekening met toelichtingOverzicht 1 laat de totaalbedragen zien waaruit de rekening 2001 van het
Ministerie van OCenW is samengesteld (exclusief agentschappen). Daarnaast
zijn de totalen opgenomen van bedragen die niet deugdelijk zijn weergegeven
of onrechtmatig zijn, of waarover onzekerheid over de deugdelijke weergave
of onzekerheid over de rechtmatigheid bestaat.Overzicht 1Bedragen van de rekening 2001, Ministerie van OCenW
(x 1 miljoen euro) Verplichtingen1Uitgaven1OntvangstenTotaal24 01523 0231 167 Belangrijke fouten/onzekerheden0176,60Onvolledigheden–––1 Het bedrag aan verplichtingen en uitgaven bevat in totaal
895,5 miljoen euro respectievelijk 145,5 miljoen euro aan overschrijdingen.
Indien de Staten-Generaal niet akkoord gaan met de desbetreffende slotwetmutaties,
zal de Algemene Rekenkamer haar positieve oordeel op dit punt moeten herzien.Fouten en onzekerheden verplichtingen en uitgavenHet totaal van de door de Algemene Rekenkamer geconstateerde fouten en
onzekerheden in de uitgaven betrof € 176,6 miljoen. Deze hebben
betrekking op het volgende artikel:U 18.01 Het primair onderwijs werkt met voorschotten voor de personele
lasten. Deze zijn gebaseerd op de leerlingtelling in het voorgaande jaar en
op de werkelijk betaalde salarissen. Bij het vaststellen van de aanvragen
om rijksvergoeding rekent het Cfi deze voorschotten af. De steekproefsgewijze
onderzoeken van de AD leiden, na extrapolatie van de uitkomsten hiervan, tot
de conclusie dat in de vastgestelde vergoedingen van het primair onderwijs
in 2001 bijna € 39,5 miljoen te veel is vergoed en € 3,8
miljoen te weinig. Het foutpercentage is ten opzichte van 2000 verdubbeld.
De toename van de foutpercentage is enerzijds te verklaren uit de toename
van het onjuist gebruik van «formatierekeneenheden» en anderzijds
uit de toename van het foutpercentage in de leerlingtellingen (toekennen van
onjuiste schoolgewichten).U 18.01 Als gevolg van het ontbreken van een afzonderlijke verantwoording
met rechtmatigheidsverklaring heeft de Algemene Rekenkamer onzekerheid over
de rechtmatigheid van de uitgaven inzake GOA en OALT voor het bedrag van € 91,1
miljoen. Zie ook paragraaf 5.3.4.U 18.01 Als gevolg van het ontbreken van een afzonderlijke verantwoording
met rechtmatigheidsverklaring heeft de Algemene Rekenkamer onzekerheid over
de rechtmatigheid van de uitgaven inzake Schoolbegeleidingsdiensten voor het
bedrag van € 22,9 miljoen. Zie ook paragraaf 5.3.4.U 18.01 De regeling inzake de specifieke uitkering exceptionele toename
schoolgaande asielzoekers eist geen verantwoording met accountantsverklaring.
Dit, terwijl het Ministerie van OCenW per leerplichtige asielzoeker een normbedrag
geeft, waarbij de hoogte van de subsidie mede gebaseerd is op een opgave van
de gemeente over het aantal bij instellingen ingeschreven asielzoekers. Als
gevolg van het ontbreken van accountantsverklaringen bij de opgave van de
gemeente, kwalificeert de Algemene Rekenkamer het bedrag als onzeker. Het
betreft een bedrag van € 19,3 miljoen.Fouten en onzekerheden ontvangstenDe Algemene Rekenkamer heeft geen noemenswaardige fouten en onzekerheden
geconstateerd in de ontvangsten.Toelichting bij de rekeningDe toelichting bij de rekening voldoet aan de eisen, met uitzondering
van de in paragraaf 4.3 gemaakte opmerking over de volledigheid van de
kengetallen in de verantwoording en met uitzondering van het ontbreken van een toelichting op artikelonderdeelniveau bij de artikelen 18,
19, 22, 23 en 27, terwijl dat volgens de voorschriften wel noodzakelijk is.Een verbeterpunt voor wat betreft de toelichting op de rekening betreft
de onderlinge afstemming tussen hoofdstuk 2 «de terugblik op hoofdlijnen»
en hoofdstuk 5 «de toelichting per beleidsterrein». Doordat de
terugblik op hoofdlijnen is opgezet volgens de beleidsterreinen, worden veel
beleidsterreinspecifieke zaken behandeld in het algemene deel. Andere verbeterpunten
betreffen het geven van informatie over de uitvoering van het evaluatieprogramma
en de onderlinge afstemming tussen de toelichtingen per beleidsterreinen ten
aanzien van het detailniveau waarin afwijkingen van de begroting worden toegelicht
en de wijze waarop gegevens over de financiële positie van een beleidsterrein
worden gepresenteerd.Oordeel rekening met toelichtingDe rekening en de toelichting bij de rekening 2001 van het Ministerie
van OCenW voldoet aan de eisen, met uitzondering van bovenstaande bevindingen.3.4 Saldibalans met toelichtingOverzicht 2 laat de totaalbedragen zien waaruit de saldibalans 2001 van
het Ministerie van OCenW is opgebouwd. Jaarlijks beoordeelt de Algemene Rekenkamer
de bedragen op de saldibalans, met uitzondering van:• Uitgaven en ontvangsten: de Algemene Rekenkamer heeft deze al beoordeeld
bij het onderzoek van de rekeningen. De Algemene Rekenkamer heeft alleen de
aansluiting tussen de totalen van de rekening en de saldibalans vastgesteld;• De bedragen die op tegenrekeningen staan; deze hebben geen inhoudelijke
waarde.Daarnaast zijn de totalen opgenomen van bedragen die niet deugdelijk zijn
weergegeven, of waarover onzekerheid over de deugdelijke weergave bestaat.Overzicht 2Bedragen van de saldibalans per 31 december 2001, Ministerie
van OCenW (bedragen x 1 miljoen euro) DebetCreditTotaal33 72833 728 -/- uitgaven respectievelijk ontvangsten, tegenrekeningen
en museaal aankoopfonds23 069– 1 237Beoordeeld10 65934 965 Belangrijke fouten/onzekerheden50– Onvolledigheden––Het totaal van de door de Algemene Rekenkamer geconstateerde belangrijke
fouten en onzekerheden in de saldibalans betrof € 50 miljoen. Dit
is 0,1% van het totaalbedrag van de beoordeelde saldi. Deze heeft betrekking
op de post studieleningen. Het totaal van de individueel geregistreerde studentenleningen
is € 50,0 miljoen lager dan de balanspost studieleningen ten bedrage
van € 4 754 miljoen. Naar de herkomst van dit verschil wordt
momenteel door het ministerie onderzoek verricht. De toelichting bij de saldibalans voldoet aan de eisen.OordeelDe saldibalans en de toelichting bij de saldibalans voldoet aan de eisen,
met uitzondering van bovenstaande bevindingen.3.5 Financiële verantwoording agentschappenCfiCfi is een in 1996 ingesteld agentschap met een stelsel van baten en lasten.
Over 2001 bedroeg het totaal van de baten € 58,3 miljoen. Het totaal
van de lasten bedroeg € 57,5 miljoen. Het voordelig resultaat over
2001 bedroeg € 0,8 miljoen.De totale kapitaaluitgaven en -ontvangsten waren respectievelijk € 6,0
miljoen en € 3,2 miljoen. De totalen van de balans per 31 december
2001 bedroegen € 20 miljoen.Oordeel CfiDe rekening van baten en lasten, de balans en de bijbehorende toelichting
van het agentschap Cfi voldoen aan de eisen.RADDe RAD is een in 1996 ingesteld agentschap met een stelsel van baten en
lasten. Over 2001 bedroeg het totaal van de baten € 25,3 miljoen.
Het totaal van de lasten bedroeg € 24,4 miljoen. Het voordelig resultaat
over 2001 bedroeg € 1,0 miljoen.De totale kapitaaluitgaven en -ontvangsten waren respectievelijk € 3,1
miljoen en € 2,2 miljoen. De totalen van de balans per 31 december
2001 bedroegen € 13 miljoen.Oordeel RADDe rekening van baten en lasten, de balans en de bijbehorende toelichting
van het agentschap RAD voldoen aan de eisen. BELEIDSINFORMATIE4. BELEIDSINFORMATIE4.1 InleidingHet nieuwe begroten en verantwoorden (VBTB) leidt tot een verantwoording
waarbij ministeries per beleidsterrein aangeven wat ze hebben bereikt, wat
ze daarvoor hebben gedaan en wat het heeft gekost. Hiervoor is inhoudelijke
informatie over beleid nodig. Ten behoeve van de gebruiker van deze informatie,
in casu de Tweede Kamer, dient deze informatie aan bepaalde eisen te voldoen.De rijksoverheid streeft ernaar om in haar begroting en verantwoording
de relatie tussen doelen, prestatie en middelen transparanter te maken. Dit
streven wordt geëxpliciteerd in het wijzigingsvoorstel CW2001 van april
2002, waarin staat dat de informatie over het gevoerde beleid en de bedrijfsvoering
(in de verantwoording) deugdelijk moet worden weergegeven. Bij de nadere uitwerking
van het begrip deugdelijke weergave zal rekening moeten worden gehouden met
het feit dat het normenkader voor financiële informatie niet gelijk behoeft
te zijn aan het normenkader voor de niet-financiële informatie. In het
wetgevingsoverleg met de Tweede Kamer is de regering (motie van Walsem, 15
april 2002) derhalve verzocht om een nieuw normenkader te ontwikkelen voor
de deugdelijkheid van niet-financiële informatie en een groeitraject
te koppelen aan de invoering daarvan.De eerste verantwoording nieuwe stijl is de verantwoording over 2002 en
die verschijnt volgend jaar. Ministeries bereiden zich momenteel voor op die
nieuwe manier van verantwoorden. De Verantwoording 2001 is de laatste waarbij
beleidsinformatie wordt gepresenteerd bij de «oude» artikelindeling.
De Algemene Rekenkamer heeft in het rechtmatigheidsonderzoek 2001 aandacht
besteed aan de voortgang van VBTB en de ontwikkeling van de verantwoording
in het kader van VBTB. Inhoudelijk onderzoekt de Algemene Rekenkamer kengetallen,
beleidsprioriteiten en beleidsintensiveringen. Kengetallen kunnen informatie
geven over activiteiten, prestaties en effecten. In VBTB-termen valt dit type
beleidsinformatie onder prestatiegegevens. Beleidsprioriteiten zijn door de
Tweede Kamer reeds enige tijd geleden aangewezen als eerste gebieden waarop
de nieuwe verantwoordingssystematiek wordt toegepast. De Algemene Rekenkamer
is nagegaan of er voortgang is bereikt ten aanzien van de kwaliteit van de
beleidsprioriteiten in de periode 1999–2001 en of de ontwikkelingen
in het kader van VBTB in de verantwoording worden gemeld. Daarnaast is onderzocht
in hoeverre de minister beleidsinformatie heeft over de uitvoering van beleid
op afstand. In paragraaf 4.5.1 is een overzicht opgenomen van de verschillende
soorten begrotingsgefinancierde rechtspersonen met een wettelijke taak op
de beleidsterreinen onderwijs, cultuur en wetenschap.Tenslotte heeft de Algemene Rekenkamer dit jaar aandacht besteed aan de
transparantie van de extra prestaties die met middelen inzake beleidsintensiveringen
zijn behaald. Beleidsintensiveringen zijn verhogingen van collectieve uitgaven
ten opzichte van de begroting en/of meerjarencijfers, waaraan een beleidsbeslissing
ten grondslag ligt. Achtergrond is dat de extra middelen een positieve impuls
geven op de betreffende beleidsterreinen. 4.2 De voortgang van VBTBDe Algemene Rekenkamer onderzocht in het kader van het onderdeel informatievoorziening
onder andere de inhoudelijke uitwerking van VBTB.In de verantwoording 2001 van het Ministerie van OCenW wordt gerapporteerd
over een aantal VBTB-onderwerpen. Aangegeven wordt dat het de laatste verantwoording
«oude stijl» betreft. De verantwoording bevat uiteraard wel elementen
die aansluiten op de uitgangspunten van VBTB. Zo wordt aandacht besteed aan
beleidsresultaten en aan de bedrijfsvoering. De verantwoording gaat echter
niet expliciet in op de inhoudelijke stand van zaken rond de invoering van
VBTB. Informatie over de voortgang van het VBTB-proces blijft beperkt tot
een beschrijving van de voortgang van een aantal projecten die verband houden
met VBTB. Enkele van die projecten zijn het project Kwantitatief Informatiebeleid
(KIB), het project Accountability, Toezicht en Controle (ATC) en de implementatie
van de baseline financieel beheer en materieelbeheer. De ontwikkelingen rond
de planning en controlcyclus en informatiesystemen, beschreven in de paragrafen
5.5 en 5.6, zijn eveneens van belang voor het VBTB-proces.4.3 Kengetallen4.3.1 InleidingHet gebruik van kengetallen kan een belangrijke bijdrage leveren aan de
verbetering van de kwaliteit van de financiële verantwoording voor wat
betreft het bieden van inzicht in de relatie tussen doelen, prestaties en
middelen.4.3.2 BevindingenIn de begroting 2001 bevat 80% van de begrotingsartikelen kengetallen.
Onder de begrotingsartikelen die niet worden toegelicht met kengetallen is
onder andere het begrotingsartikel voor de cultuursector. De Algemene Rekenkamer
meent dat kengetallen ook in dit begrotingsartikel een plaats moeten krijgen.In de verantwoording 2001 komt 67% van de kengetallen die in de begroting
voorkomen terug. Bij 63% van de kengetallen die terugkeren in de verantwoording,
worden zowel ramingen als realisaties vermeld. Tevens wordt bij 77% van de
kengetallen die in de verantwoording terugkeren een toelichting gegeven. Deze
toelichting kan variëren van een vertaling van de tabel in een woordelijke
tekst tot een echte toelichting bij verschillen tussen de raming en de realisatie.In zijn reactie op het rapport bij de financiële verantwoording 1999
heeft de minister toegezegd te zullen werken aan helderder geformuleerde kengetallen
in de verantwoording voor de RAD. Vanwege de diversiteit aan archieven zijn
de kengetallen voor de RAD echter niet op geaggregeerd niveau weergegeven
in de financiële verantwoording 2000. Wel zijn kengetallen opgenomen
in de individuele jaarverantwoordingen van de archieven.In de begroting 2001 is voor de RAD slechts één kengetal
opgenomen, maar dat komt niet terug in de verantwoording. De Algemene Rekenkamer
kan meegaan in de argumentatie dat aggregatie niet altijd zinvol is, maar
is toch van mening dat in de begroting en de verantwoording 2001 ook
voor de RAD een aantal algemene kengetallen geformuleerd had kunnen worden.4.3.3 ConclusieDe Algemene Rekenkamer constateert dat niet alle kengetallen uit de begroting
terugkeren in de verantwoording. In vergelijking met vorig jaar is er sprake
van een teruggang. De Algemene Rekenkamer beveelt aan meer aandacht te besteden
aan de aansluiting tussen begroting en verantwoording. Ook constateert de
Algemene Rekenkamer dat niet bij alle kengetallen die terugkeren in de verantwoording,
ramingen en realisaties vermeld worden, noch dat deze van een toelichting
worden voorzien. Op basis van deze bevindingen concludeert zij dat er sprake
is van onvolkomenheden in de naleving van de formele vereisten voor het opnemen
van kengetallen in de verantwoording.De Algemene Rekenkamer heeft vastgesteld dat in de begroting 2001 niet
voor alle begrotingsartikelen kengetallen zijn opgenomen. In vergelijking
met de begroting 2000 is de volledigheid van de kengetallen op dit punt niet
verbeterd.Tevens is de Algemene Rekenkamer evenals vorig jaar van mening dat kengetallen
aan waarde en duidelijkheid zullen winnen als daarbij niet slechts ramingen
en realisaties worden vermeld maar tevens een koppeling wordt gemaakt met
de beleidsdoelstellingen. Zeker in het licht van VBTB zal de cijfermatige
informatie meer gerelateerd moeten worden aan de beleidsdoelstellingen dan
nu het geval is. Meer informatie over informatie(voorziening) vanuit een VBTB-optiek
is te vinden in de paragrafen 5.2.4 en 5.6.4.3.4 Reactie ministerIn zijn reactie geeft de minister aan dat er sprake is van een groeiproces
en dat hij gaat onderzoeken of en welke kengetallen hij voor het begrotingsartikel
voor de cultuursector in de begroting 2003 gaat opnemen.4.4 Beleidsprioriteiten4.4.1 InleidingMinisteries werken aan de verbetering van de kwaliteit van de beleidsinformatie.
In de ontwerp Comptabiliteitswet 2001 is opgenomen dat ministeries per beleidsartikel
inzicht moeten geven in de doelstellingen die ze nastreven, in de mate waarin
deze zijn gerealiseerd alsmede in de instrumenten die ze hierbij hebben ingezet.
De relatie tussen doelen, prestaties en middelen wordt hierdoor transparanter.
Dit dient zowel in de begroting als in de verantwoording tot uitdrukking te
komen. De afgelopen jaren is door de leden van de Tweede Kamer een aantal
beleidsprioriteiten aangewezen waarover de minister zich conform deze nieuwe
systematiek nader moest verantwoorden.In 1999 en 2000 heeft de Algemene Rekenkamer aandacht besteed aan de door
de Tweede Kamer geformuleerde beleidsprioriteiten. Dat gebeurde op verzoek
van de Tweede Kamer. Dit jaar besteedt de Algemene Rekenkamer opnieuw aandacht
aan de weergave van de beleidsprioriteiten door de minister. De Algemene Rekenkamer
gaat na of de ministeries wel de informatie leveren die de Tweede Kamer van
hen gevraagd heeft over de beleidsprioriteiten 2001. Zij wil daarmee bijdragen aan de realisatie van de doelstellingen van VBTB: verbetering van
de kwaliteit van begrotings- en verantwoordingsinformatie bij de rijksoverheid.
De weergave van de beleidsprioriteiten vormen immers een belangrijke voorbereiding
daarop. Het onderzoek heeft niet tot doel gehad een oordeel te geven over
de beleidsprioriteiten. De nadruk ligt op een analyse van de stand van zaken
om daarmee de VBTB-ontwikkelingen te ondersteunen.Bij het Ministerie van OCenW zijn voor 2001 de volgende beleidsprioriteiten
door de Tweede Kamer aangewezen:• Onderwijsachterstanden; en• Onderwijspersoneelsbeleid (lerarentekort en tekort aan personeel
niet zijnde onderwijzend personeel).De Algemene Rekenkamer is nagegaan of en in hoeverre de gegevens opgenomen
zijn in de financiële verantwoording en of de ministeries met de gepresenteerde
gegevens ook het oorspronkelijke doel bereiken: het verhelderen van de relatie
tussen de doelen, prestaties en middelen.4.4.2 BevindingenBeleidsprioriteiten in de verantwoordingDe Tweede Kamer heeft vragen opgesteld over het onderwijsachterstandenbeleid.
De vragen hebben met name betrekking op de inzet van de gewichtenmiddelen,
de reductie van het aantal voortijdig schoolverlaters en de voor- en vroegschoolse
educatie.De vragen van de Tweede Kamer worden door de minister deels beantwoord.
Er ontbreekt onder meer informatie over het gewenste doelgroepbereik voor
voor- en vroegschoolse educatie. Voor het aantal feitelijk bereikte leerlingen
verwijst de minister naar de komende verantwoordingen van gemeenten die medio
november 2002 zullen zijn ingediend. In de informatie over de gewenste reductie
van voortijdig schoolverlaters ontbreken doelstellingen en worden de gegevens
over het aantal schoolverlaters niet afgezet tegen het aantal niet schoolverlaters,
zoals de Tweede Kamer vroeg. Voor meer informatie verwijst de minister naar
een specifieke rapportage.De minister geeft geen oordeel over de kwaliteit van de gepresenteerde
informatie over voortijdig schoolverlaters. Eind 2001 heeft de Algemene Rekenkamer
een onderzoeksrapport gepubliceerd over de begeleiding en herplaatsing van
voortijdig schoolverlaters. Daarin beoordeelt zij de basisregistraties als
onbetrouwbaar en merkt hierover op: «In de praktijk is de organisatie
van de registratie van de Regionale Meld- en Coördinatiefunctie (RMC-functie)
dusdanig dat zij afhankelijk is van de administraties van onder andere onderwijsinstellingen
en gemeentelijke leerplichtadministraties. Deze zijn echter vaak onvolledig
en kunnen de benodigde informatie niet leveren.»De Tweede Kamer heeft voor de beleidsprioriteit Onderwijspersoneelsbeleid
vragen opgesteld over de omvang van het tekort aan leraren en overig onderwijzend
personeel in de sectoren van het Primair Onderwijs (PO), Voortgezet Onderwijs
(VO) en Beroepsonderwijs en Volwasseneneducatie (BVE).De gepresenteerde informatie over het Onderwijspersoneelsbeleid staat
verspreid over twee paragrafen en geeft ten dele antwoord op de vragen van de Tweede Kamer. De minister geeft in de toelichting aan dat de
Tweede Kamer in september 2002 een rapportage over dit onderwerp zal ontvangen.
Vooruitlopend op deze rapportage is in de toelichting een overzicht opgenomen
met informatie over de effecten van maatregelen die in deze kabinetsperiode
genomen zijn. De kwaliteit van deze informatie wordt in beperkte mate toegelicht.Relatie tussen doelen prestaties en middelenVoor de beleidsprioriteit Onderwijsachterstanden wordt het doel van voor-
en vroegschoolse educatie in globale termen beschreven, de middelen en de
activiteiten worden in de verantwoording genoemd. Er wordt echter geen duidelijke
relatie gelegd tussen deze drie onderwerpen. Inzake voortijdig schoolverlaten
wordt alleen gesproken over de inzet van extra middelen en wordt voorbijgegaan
aan het doel en de activiteiten.Voor de beleidsprioriteit Onderwijspersoneelsbeleid worden in de toelichting
de prestaties vermeld van een aantal maatregelen. Ook wordt op een hoog abstractieniveau
de omvang van ingezette middelen weergegeven. Informatie over doelen ontbreekt.
De gepresenteerde informatie verheldert enigszins de relatie tussen doelen,
prestaties en middelen.Ontwikkeling beleidsprioriteiten 1999–2001De Algemene Rekenkamer is nagegaan of de beantwoording van de beleidsprioriteiten
de afgelopen drie jaar is verbeterd. Hierbij heeft zij ook de beleidsprioriteiten
van voorgaande jaren in beschouwing genomen, te weten: lerarentekort, schooluitval,
materiële bekostiging PO en VO en monumentenzorg.Een positieve ontwikkeling is dat er de afgelopen jaren meer informatie
beschikbaar is gekomen, waardoor een groter deel van de vragen die de Tweede
Kamer heeft geformuleerd wordt beantwoord. Voorbeelden hiervan zijn de cijfers
over de restauratiebehoefte in de monumentenzorg, de cijfers over onvervulbare
vacatures in het onderwijs en de cijfers over de materiële bekostiging
in het Voortgezet Onderwijs.Desondanks is de bijdrage aan het uiteindelijke doel, het verhelderen
van de relatie tussen doelen, prestaties en middelen, beperkt geweest. Het
niet vergelijken van realisatie cijfers met doelstellingen is een oorzaak
hiervoor. Zo worden gegevens over schooluitval, personeelstekorten en voor
en vroegschoolse educatie niet vergeleken met doelstellingen of streefcijfers.
Een andere oorzaak is de beperkte aandacht voor de bijdrage van beleid aan
de verwezenlijking van de beleidsdoelen. Vaak wordt volstaan met het geven
van informatie over effecten of enkele prestaties en blijft de relatie met
de middelen onder belicht.4.4.3 ConclusiesDe Algemene Rekenkamer concludeert dat de minister de door de Tweede Kamer
gestelde vragen over de beleidsprioriteiten 2001 in de financiële verantwoording
deels heeft beantwoord.Het belangrijkste verbeterpunt op weg naar een verbetering van de kwaliteit
van begrotings- en verantwoordingsinformatie betreft het formuleren van doelstellingen
en streefcijfers. Daarnaast verdient ook de betrouwbaarheid van de gepresenteerde
informatie en de effectiviteit van het beleid meer aandacht in de verantwoording. 4.5 Informatie van derden4.5.1 Rechtspersonen met een wettelijke taakDe uitvoering van wetten en de bijbehorende inning en besteding van publieke
middelen vindt vaak op afstand van het ministerie plaats door rechtspersonen
met een wettelijke taak (RWT's). In dat geval dient het ministerie in haar
verantwoording ook informatie over de beleidsresultaten van deze RWT's op
te nemen.Over de prestaties van de begrotingsgefinancierde RWT's dient de minister
zich in de financiële verantwoording te verantwoorden. Door middel van
toezicht op het functioneren van de RWT's dient de minister zich te verzekeren
van de betrouwbaarheid van deze informatie. Belangrijke elementen voor de
inrichting van toezicht door de minister zijn:• informatievoorziening/informatieverzameling (zowel verzamelen van
controle-informatie als van verantwoordingsinformatie),• oordeelsvorming (over controle- en verantwoordingsinformatie),
en• ingrijpen/bijsturen.Er zal sprake moeten zijn van een sluitende controle- en verantwoordingsstructuur.Met het project Accountability, Toezicht en Controle (ATC) is sinds enige
jaren op het Ministerie van OCenW een kader ontwikkeld voor een toezichtsmodel.
Eén van de kerngedachten van het ATC-model is het creëren van
een sluitende toezichtsketen.De Algemene Rekenkamer verbindt nog geen oordeel aan eventuele afwijkingen
van haar eigen inzichten. Het onderstaande schema geeft inzicht in de aard
en omvang van de begrotingsgefinancierde RWT's1.
Het laatste deel van de paragraaf gaat in op de wijze waarop het toezicht
dat de minister uitoefent is vormgegeven.Overzicht 3Begrotingsgefinancierde RWT's op de beleidsterreinen
onderwijs, cultuur en wetenschappenArtikelOmschrijvingAantal RWT'sUitgaven 2001 (x € 1
miljoen)17Vervangingsfonds14,3* 18Primair onderwijs2 2516 220 19Voortgezet onderwijs3514 577,1 20Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie821 903,3 21Hoger beroepsonderwijs461 491,4 22Wetenschappelijk onderwijs212 807,5 23Onderzoek en wetenschapsbeleid (KNAW, NWO, TNO
en KB)4599,8*25Studiefinancieringsbeleid (Informatie Beheer
Groep)12 433,4 27(01)Kunsten757,3*27(02)Letterenfondsen319,9*27(03)Cultuurbeheer21271*27(04)Media16655,7*Totaal 2 804 * De uitgaven in de tabel zijn een beperkt deel van de totale uitgaven
op dit artikel.Toezicht: onderwijsAlle onderwijsinstellingen, met uitzondering van de instellingen in het
Primair Onderwijs, dienen jaarlijks een jaarrekening in bij het departement.
De instellingen in het Primair Onderwijs dienen jaarlijks een zogenaamde «aanvraag
vaststelling rijksvergoeding» in. Beide documenten moeten zijn voorzien
van een accountantsverklaring, waarin zowel de getrouwheid van de verantwoording
als de rechtmatigheid van de toewijzing en besteding van de gelden betrokken
moeten zijn. In een afzonderlijke verklaring geeft de accountant een oordeel
over de juistheid van de door de instelling aan het ministerie opgegeven bekostigingsgegevens.
In het Primair Onderwijs is deze verklaring geïntegreerd in de verklaring
over de gegevens die in de aanvraag vaststelling rijksvergoeding zijn opgenomen.
De AD reviewt steekproefsgewijs de werkzaamheden van de instellingsaccountants.De minister is primair geïnteresseerd in de vraag of de onderwijsinstellingen
de publieke gelden aan het doel besteden waarvoor deze verstrekt zijn. Analyses
op het gebied van de bedrijfsvoering van de instellingen beperken zich tot
financiële parameters die rechtstreeks van belang zijn voor het voortbestaan
van de instelling. Uitzondering hierop is de aandacht die wordt geschonken
aan de naleving van de regeling «belenen en beleggen». De minister
beschikt over mogelijkheden om op basis van de ontvangen informatie sancties
op te leggen of maatregelen te treffen.Toezicht: onderzoek en wetenschapSinds enige jaren wordt gewerkt aan een vernieuwing van de verantwoording
en het toezicht ten aanzien van TNO (Nederlandse organisatie voor Toegepast
Natuurwetenschappelijk Onderzoek), NWO (Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk
Onderzoek), KNAW (Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen) en KB
(Koninklijke Bibliotheek). Doelstelling is om de verantwoordingsinformatie
te verbeteren, te stroomlijnen en zo mogelijk te verminderen, bijvoorbeeld
door te komen tot een eenvoudige set van prestatie-indicatoren.De AD verricht jaarlijks een review op de werkzaamheden van de externe accountant van TNO, NWO en KNAW. Bij de KB wordt tweejaarlijks een
review uitgevoerd.Toezicht: kunst, cultuur en mediaAlle cultuurinstellingen die een subsidie ontvangen op grond van de cultuurnota
moeten binnen vier maanden na afloop van het jaar een activiteitenverslag,
een subsidiedeclaratie en een jaarrekening inleveren1. De jaarrekening en/of de subsidiedeclaratie moeten ieder voorzien
zijn van een verklaring van een accountant. Ze moeten bovendien worden vergezeld
met een door de accountant gemaakte rapportage over de naleving van de subsidiebepalingen,
overeenkomstig een door het departement vastgesteld protocol.De cultuurdirecties werken met een vorm van prestatieafspraken.Kwantitatieve gegevens leveren een handvat voor een jaarlijkse beoordeling
van het inhoudelijk resultaat (zie ook paragraaf 5.3.5). De AD reviewt
steekproefsgewijs de controlewerkzaamheden van de externe accountants.Het Commissariaat voor de Media, dat toezicht houdt op de omroepen, baseert
zich voor zijn oordeel over de besteding van de publieke middelen op de verklaringen
van de accountants van de omroepen.Daarnaast voert het Commissariaat een nadere financiële toetsing
uit op de besteding van de publieke middelen bij de omroepen. De minister
beschikt over sancties en maatregelen om ongewenste situaties bij de organisaties
te corrigeren.4.5.2 Informatie over specifieke uitkeringenHet ministerie heeft geen uniforme aanpak om inzicht te krijgen in de
prestaties en effecten van specifieke uitkeringen. Voorbeelden van vormen
van informatievergaring die worden toegepast, zijn: verplicht in te vullen
vragenlijsten, monitorringonderzoek, evaluatieonderzoek, effectrapportages
en inspectierapporten. De Algemene Rekenkamer heeft geen onderzoek verricht
naar de kwaliteit van deze informatie in algemene zin. In twee eerdere studies
van de Algemene Rekenkamer, te weten het onderzoek naar de regionale meld-
en coördinatiefunctie (RMC-functie) en naar gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid
(GOA), bleek dat ondanks de beschikbare rapportages geen betrouwbare informatie
beschikbaar was over prestaties en effecten. Oorzaken hiervoor lagen in de
slechte kwaliteit van basisadministraties (RMC) en de beperkte aandacht in
het uitgevoerde onderzoek voor de relatie tussen de ingezette middelen en
de effecten (GOA).4.6 Beleidsintensiveringen4.6.1 InleidingIn een rijksbreed onderzoek heeft de Algemene Rekenkamer onderzocht hoe
de extra beleidsintensiveringen 2001 in de departementale begrotingen en verantwoordingen
zijn toegelicht. Deze vraag is van belang in verband met de overgang naar
VBTB. Bovendien heeft de Tweede Kamer de extra beleidsintensiveringen uit
de Miljoenennota 2001 aangemerkt als een rijksbrede beleidsprioriteit.Nagegaan is in hoeverre uit begrotings- en verantwoordingsinformatie valt
af te lezen welke prestaties met de extra middelen worden beoogd en gerealiseerd.
Met deze inventarisatie worden aandachtspunten voor de verdere implementatie
van VBTB opgespoord. De eisen van VBTB zijn echter pas van toepassing op het
begrotingsjaar 2002. 4.6.2 AfbakeningOnder «beleidsintensivering» wordt in de Miljoenennota verstaan:«verhogingen van collectieve uitgaven en/of verlagingen van ontvangsten
ten opzichte van de begroting en/of meerjarencijfers, waaraan een beleidsbeslissing
ten grondslag ligt». Op basis van de verticale toelichting (uitsplitsing
per ministerie van de begrote budgettaire veranderingen) uit de Miljoenennota
2001 en de departementale begrotingen zijn de beleidsintensiveringen geïdentificeerd.
Autonome wijzigingen heeft de Algemene Rekenkamer niet in haar onderzoek betrokken.In totaal zijn 55 beleidsintensiveringen van het Ministerie van OCenW
onderzocht met een totaalbedrag van € 502,8 mln.Het rijksbrede beeld wat betreft de extra intensiveringen 2001 zal worden
opgenomen in de VBTB-publicatie Zicht op beleidsintensiveringen die de Algemene
Rekenkamer tegelijk met haar rapporten bij de financiële verantwoording
2001 uitbrengt.4.6.3 UitkomstenOnderstaande grafiek geeft het percentage weer van de beleidsintensiveringen
waarover de toelichting in de begroting en/of de verantwoording informatie
verstrekt op het punt van middelen, doelen, instrumenten, en/of prestaties.
De verschillende kolommen worden vervolgens onder de grafiek toegelicht.Het is niet goed mogelijk van de intensiveringsbedragen uit de verticale
toelichting van de MN2001 en die in de begrotingstabellen 5.1 t/m 5.6 aan
elkaar te relateren. Ook heeft een groot aantal intensiveringen betrekking
op meerdere begrotingsartikelen. In diverse gevallen was nadere informatie
van het Ministerie van OCenW nodig om te achterhalen hoe een intensiveringsbedrag
over begrotingsartikelen was verdeeld.In de meerderheid van de gevallen was het intensiveringsbedrag in de begroting
terug te vinden. In de verantwoording was dat slechts in ruim 30% van de gevallen
mogelijk.Op basis van de thematische toelichting in hoofdstuk 5 van de begroting
kon voor ruim 80% van de intensiveringen worden vastgesteld op welk algemeen
doel ze zijn gericht. Voor de verantwoording was dat slechts in ruim 40% van
de gevallen mogelijk.Zowel in de begroting als in de verantwoording kon voor de helft van het
aantal intensiveringen met een algemeen doel ook een operationeel doel worden
vastgesteld. Streefwaarden of realisaties behorend bij algemene of operationele
doelen werden niet of nauwelijks aangetroffen.Net als voor de algemene doelen geldt voor de ingezette instrumenten dat
deze uit de begroting afgeleid konden worden (in ruim 60% van de gevallen)
uit de algemene omschrijving van de intensiveringen in hoofdstuk 5. In de
verantwoording is voor 40% van de intensiveringen het instrument herkenbaar.
Dit wordt veroorzaakt door het feit dat de verantwoording niet apart op de
intensiveringen ingaat.Voor de helft van de beleidsintensiveringen wordt aangegeven welke prestaties
ermee worden beoogd. In de verantwoording komt het regelmatig voor dat de
begrotingsinformatie over beoogde prestaties slechts wordt herhaald zonder
in te gaan op hetgeen met de extra intensivering is gerealiseerd. Streefwaarden
worden zowel in de begroting als in de verantwoording slechts in uitzonderlijke
gevallen genoemd.Desgevraagd meldde het Ministerie van OCenW dat men de realisatie op een
bepaald beleidsterrein wel monitort, maar dat daarbij geen aandacht wordt
besteed aan het leggen van een relatie met de herkomst van de gelden. De Algemene
Rekenkamer stelt vast dat deze methode alleen een goede oordeelsvorming mogelijk
maakt als bij de financiële mutaties ook de mutaties in operationele
doelen en prestaties met bijbehorende streefwaarden systematisch wordt bijgehouden.Zoals reeds in het voorafgaande is opgemerkt is het niet eenvoudig om
alleen op basis van begroting en verantwoording een goed inzicht te krijgen
in de extra intensiveringen. Regelmatig wordt verwezen naar onderliggende
beleidsstukken en soms bleek benodigde informatie alleen uit interne stukken
van het ministerie af te leiden. De Algemene Rekenkamer is van mening dat
het de voorkeur verdient om de meest relevante informatie over de extra intensiveringen
uit andere documenten in de begroting en de verantwoording over te nemen.4.6.4 ConclusieDe Algemene Rekenkamer concludeert dat met name streefwaarden voor effecten
en prestaties in de begroting en realisaties daarvan in de verantwoording
ontbreken. In het kader van VBTB verdient de onderbouwing van
de intensiveringen met doelen, prestaties en middelen in de begroting en zeker
in de verantwoording meer aandacht.Naar de mening van de Algemene Rekenkamer moet uit de verantwoording duidelijk
worden of de beleidsintensiveringen hebben opgeleverd waar zij voor bedoeld
waren.4.6.5 Reactie minister en nawoordIn zijn reactie geeft de minister aan dat het departement zich midden
in een groeiproces bevindt en dat de eisen van VBTB pas in het begrotingsjaar
2002 waargemaakt moeten worden. Hij verbaast zich erover dat de Algemene Rekenkamer
deze eisen al wel heeft gebruikt om de informatievoorziening over de beleidsintensiveringen
van 2001 te beoordelen.De Algemene Rekenkamer geeft aan dat het onderzoek naar beleidsintensiveringen
een inventariserend karakter heeft. Zij hoopt dat de minister de bevindingen
gebruikt bij de implementatie van VBTB. BEDRIJFSVOERING5. BEDRIJFSVOERING5.1 InleidingDit hoofdstuk gaat over de bedrijfsvoering van het Ministerie van OCenW.
Het begrip bedrijfsvoering krijgt in de toekomst een centrale plaats in de
openbare financiën. In 2003 verschijnen de eerste jaarverslagen van de
departementen (dit zijn verantwoordingen nieuwe stijl) vergezeld met een,
zoals dat heet, mededeling over de bedrijfsvoering. Van de Algemene Rekenkamer
wordt verwacht dat ze de mededeling bij de bedrijfsvoering beoordeelt.De bedrijfsvoering van een ministerie wordt gedefinieerd als «de
sturing en beheersing van bedrijfsprocessen binnen een ministerie om de beleidsdoelstellingen
te kunnen realiseren. Het betreft sturing en beheersing van zowel de primaire
processen als van de processen die hiervoor faciliterend zijn»1. Onder bedrijfsvoering vallen dus veel verschillende
onderwerpen. De Algemene Rekenkamer maakt binnen de bedrijfsvoering onderscheid
naar de volgende onderwerpen: departementale accountantscontrole, financieel
beheer, materieel beheer, planning- en controlcyclus en informatievoorziening.
De Algemene Rekenkamer heeft op al deze terreinen onderzoek verricht binnen
het ministerie.Dit jaar wordt voor het eerst gebruik gemaakt van de baseline financieel
beheer en materieelbeheer. Deze is opgesteld door het Ministerie van Financiën
en vormt een referentiekader van algemene normen en daarvan afgeleide criteria
ten behoeve van de inrichting en de controle van het financieel en materieel
beheer binnen de rijksdienst. De Algemene Rekenkamer sluit zich aan bij deze
baseline en rapporteert haar bevindingen volgens dit stramien. Los van de
bevindingen, kijkt de Algemene Rekenkamer dit jaar ook naar de mate van implementatie
van de baseline bij de ministeries.Daarnaast heeft de Algemene Rekenkamer de onvolkomenheden onderzocht die
ze vorig jaar bij het ministerie moest constateren. Bij het Ministerie van
OCenW betrof het de achterstanden in de beschrijving van de administratieve
organisatie bij de RAD (zie paragraaf 5.7.2).Verder is aandacht besteed aan de in voorgaande jaren geconstateerde onvolkomenheden
in het financieel beheer van de IB-Groep (zie paragraaf 5.7.4).5.2 Departementale accountantscontrole5.2.1 InleidingDe Algemene Rekenkamer maakt bij haar onderzoek zoveel mogelijk gebruik
van de voorcontrole door de AD. Om vast te stellen of de Algemene Rekenkamer
gebruik kan maken van de werkzaamheden van de AD, voert zij een review uit
op de planning, uitvoering en afsluiting van de controle. De review is gericht
op de accountantscontrole van de financiële verantwoording, het financieel
beheer en het materieelbeheer. In het kader van de review van de accountantscontrole
van de financiële verantwoording heeft de Algemene Rekenkamer expliciet
aandacht besteed aan controle op het niveau van begrotingsartikelen, de controle
op naleving van Europese aanbestedingsrichtlijnen en de controle van baten-lastendiensten
(de vroegere agentschappen). 5.2.2 Accountantscontrole financiële verantwoordingDe AD heeft een goedkeurende accountantsverklaring afgegeven bij de financiële
verantwoording van het Ministerie van OCenW over het begrotingsjaar 2001.Artikelsgewijze oordeelsvormingDe Algemene Rekenkamer hecht met het oog op het budgetrecht van de Tweede
Kamer aan een artikelsgewijze oordeelvorming. Dat wil zeggen dat ze per begrotingsartikel
nagaat of er fouten en/of onzekerheden in voorkomen. De Algemene Rekenkamer
heeft een review uitgevoerd op de planning van de departementale accountantscontrole
van alle begrotingsartikelen van het Ministerie van OCenW. De review op de
uitvoering van de accountantscontrole heeft zich gericht op artikel 27 (cultuur).
De review op de afsluitingsfase richtte zich op alle artikelen. Op grond hiervan
heeft de Algemene Rekenkamer vastgesteld dat de controlewerkzaamheden van
de AD voldoende grondslag biedt voor haar oordeelsvorming op artikelniveau.Naleving Europese aanbestedingsrichtlijnenDe Algemene Rekenkamer besteedt ook dit jaar specifiek aandacht aan de
implementatie en naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen en de accountantscontrole
hierop. Er wordt ingegaan op de controle-aanpak door de AD en de naleving
van de richtlijnen (paragraaf 5.3.6).De controle op de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen door
de AD maakt deel uit van de controle van de bedrijfsvoering van de directies.
Voor deze controle wordt gebruik gemaakt van werk-programma's, die zich onder
andere richten op de inbedding van de richtlijnen in de administratieve organisatie.
Daarnaast worden posten steekproefsgewijs beoordeeld op naleving van de richtlijnen.Bij fouten wordt het gehele bedrag als fout aangemerkt. Deze aanpak biedt
naar het oordeel van de Algemene Rekenkamer voldoende waarborgen voor de controle
van grote opdrachten en bij een belangrijk deel van de kleinere opdrachten.
De controle-opzet gaat echter voorbij aan de wijze waarop moet worden berekend
of een opdracht boven de drempel voor Europese aanbesteding is uitgekomen.In bepaalde gevallen dienen opdrachten daarvoor bij elkaar opgeteld te
worden. Hierdoor kan niet worden gewaarborgd, dat de AD overtreding van de
regelgeving zal constateren, als er sprake is van meer – gelijksoortige –
kleine opdrachten, die buiten de raamcontracten vallen.In een review-onderzoek is bekeken of de AD de controle-aanpak inzake
de Europese richtlijnen ook daadwerkelijk heeft toegepast. Hierbij is gekozen
voor een beperkte beoordeling van het controledossier 2000 van de directie
ICT. Aan dit dossier kan worden ontleend dat de AD de werkzaamheden conform
het werkprogramma heeft uitgevoerd.Op basis van deze bevindingen concludeert de Algemene Rekenkamer dat de
accountantscontrole op de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen
toereikend is, met uitzondering van de hiervoor genoemde situatie. Conclusies accountantscontrole financiële verantwoordingDe Algemene Rekenkamer stelt vast dat de AD-controle voldoende basis vormt
voor haar oordeelsvorming over de financiële verantwoording 2001 van
het Ministerie van OCenW. Haar oordelen zijn dan ook mede tot stand gekomen
op basis van de AD-rapportages. De Algemene Rekenkamer constateerde geen of
geringe onvolkomenheden in de controle.5.2.3 Accountantscontrole financieel en materieelbeheerTot de algemene controletaak van de AD behoort mede de controle van het
financieel beheer en het materieelbeheer. De Algemene Rekenkamer heeft inventariserend
onderzoek gedaan naar de wijze waarop de AD de controle van het financieel
beheer en materieelbeheer vormgeeft. Hierbij heeft de Algemene Rekenkamer
de systematiek van de baseline financieel beheer en materieelbeheer betrokken.
De uitkomsten van het inventariserende onderzoek naar de voortgang van de
implementatie van de baseline zijn opgenomen in paragraaf 6.3.Opzet en uitvoering controleHet bedrijfsvoeringsonderzoek van de AD richt zich op de interne organisatie,
de managementinformatiesystemen, de administratieve organisatie, het IT (informatietechnologie)-beheer,
de begrotingsvoorbereiding en uitvoering, het financieel beheer en de verantwoording.
Het onderdeel materieelbeheer is in 2001 bij enkele beleidsdirecties onderzocht.
De processen voor de begrotingsvoorbereiding zijn niet betrokken bij de oordeelsvorming.
Verder geldt dat de onderdelen subsidiebeheer en instellingenbeheer voor drie
directies niet zijn beoordeeld vanwege een nog lopende herbezinning op risico's
in de bekostigingssystematiek; dit met het oog op de geconstateerde onregelmatigheden
met de bekostiging van zes HBO-instellingen.De AD maakt bij haar controle gebruik van zogenaamde bedrijfsvoeringstabellen
die per directie specifiek worden gemaakt. Op basis van de tabellen wordt
een planningsmemorandum voor het bedrijfsvoeringsonderzoek opgesteld. Het
huidige bedrijfsvoeringsonderzoek dekt grotendeels de aspecten genoemd in
de baseline. De elementen risicoanalyse en risicobeheer van het onderdeel
management-control zijn daarop een uitzondering. Voor de controle over het
jaar 2002 zal de AD gebruik maken van een aangepaste bedrijfsvoeringstabel,
waarin de elementen van de baseline één op één
zijn terug te vinden en die daarnaast enkele extra elementen zal bevatten,
zoals VBTB, de aansturing van de RWT's en de toelichting bij de rekening.De AD kwalificeert het financieel beheer en het materieelbeheer voor wat
betreft de onderdelen die zijn onderzocht als voldoende.De Algemene Rekenkamer heeft haar review op de AD-controle bedrijfsvoeringsonderzoek
gericht op de gebruikte controleprogramma's en op de uitvoering van de controle
bij het agentschap Cfi. Zij heeft daarbij vastgesteld dat de bedrijfsvoeringstabel
goed is terug te vinden in de meeste controleprogramma's. Daarbij geldt voor
een aantal programma's dat verbetering mogelijk is op de onderdelen actualisatie
en standaardisatie. Voor wat betreft de uitvoeringsfase is geconstateerd dat
de AD-controle bij Cfi toetsbaar is uitgevoerd en voldoet aan de eisen.Conclusie accountantscontrole financieel beheer en materieelbeheerDe Algemene Rekenkamer heeft gebruik kunnen maken van de resultaten van de accountantscontrole voor haar onderzoek naar het financieel
beheer en het materieelbeheer.5.2.4 Controle van prestatiegegevensBij de departementsonderdelen die door de Algemene Rekenkamer zijn onderzocht
heeft de AD de controle van prestatiegegevens uitgewerkt in werkprogramma's.
Deze werkprogramma's zijn gebaseerd op het zogenaamde tienstappenplan van
het Ministerie van Financiën. De cultuurdirecties vormen hierop een uitzondering;
omdat de begroting 2001 geen kengetallen bevat voor dit beleidsterrein is
controle van prestatiegegevens hier niet zinvol.De AD zal bij de controle van prestatiegegevens in 2002:• meer nadruk leggen op de ordelijkheid en de controleerbaarheid
van de totstandkoming van de gegevens,• het tienstappenplan volledig implementeren.De AD heeft onderzoek gedaan naar de relevantie en controleerbaarheid
van kengetallen in de begroting 2002. Daaruit bleek dat slechts een beperkt
deel van de operationele doelstellingen is geconcretiseerd in meetbare streefwaarden
en dat de AD geen zekerheid heeft of aan alle kwantitatieve, niet-financiële
informatie de kwalificatie betrouwbaar zal kunnen worden toegekend.5.3 Financieel beheer5.3.1 InleidingIn hoofdstuk 3 is aangegeven dat bij het Ministerie van OCenW met name
het beheer van overdrachtsuitgaven als kritiek proces moet worden aangemerkt.
In de volgende paragraaf zijn de bevindingen van het onderzoek naar het financieel
beheer weergegeven. Te beginnen met de bevindingen over een aantal regelingen
die een verhoogd risico kennen op misbruik en oneigenlijk gebruik. In het
laatste deel van de paragraaf wordt ingegaan op het financieel beheer rond
transactie uitgaven, administratieve systemen en informatiebeveiliging.In het kader van het Rfv 2001 heeft de Algemene Rekenkamer een rijksbreed
onderzoek uitgevoerd naar het beheer en de rechtmatigheid van de overdrachtsuitgaven,
waaronder specifieke uitkeringen. Ter waarborging van een rechtmatige besteding
van dergelijke uitgaven dient het ministerie te beschikken over een toereikend
beleid ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik (MenO). De volgende
aspecten zijn hierbij van belang:1. Regelgeving: De regelgeving dient zo weinig mogelijk ruimte te bieden
voor misbruik en oneigenlijk gebruik door bijvoorbeeld heldere definities
en een nauwkeurige omschrijving van doel en doelgroep. De wet zal duidelijk
aan moeten geven welke gegevens wanneer van de belanghebbende worden vereist
ten einde de recht- en doelmatigheid van de uitgaven of ontvangsten vast te
kunnen stellen (controle- en verantwoordingsstructuur) en de sancties die
getroffen worden indien de voorwaarden niet worden nageleefd. De Algemene
Rekenkamer neemt voor haar uiteindelijke oordeelsvorming de specifieke wet
als uitgangspunt. Indien in de wet onvoldoende voorwaarden zijn gesteld om
misbruik en oneigenlijk gebruik voldoende af te dekken zal de Algemene Rekenkamer
dit bekritiseren, maar het niet doorvertalen naar onzekerheid over de rechtmatigheid
van de uitgaven. 2. Voorlichting: actieve voorlichting is noodzakelijk om door kennis,
houding of gedragsverandering de beleidsdoelen van wetten of regelingen zo
goed mogelijk te bereiken. Voorlichting heeft een preventieve werking ter
voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik.3. Controlebeleid: voor de bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik
is de controle op de gegevens van belanghebbenden van werkelijk belang. Het
ministerie is verantwoordelijk voor de invulling van het controlebeleid. De
mate van controle kan beperkt worden door wettelijke bepalingen en door het
feit dat het nut van extra controle-inspanning niet opweegt tegen de kosten
die daarmee zijn gemoeid. In de praktijk wordt veelal gekozen voor het gebruik
van verantwoordingsinformatie vanuit de gemeenten en provincies en daarop
betrekking hebbende verklaringen van externe accountants. Ter waarborging
van een goede controle hecht de Algemene Rekenkamer dan belang aan duidelijke
explicitering van de controle-eisen (via controleprotocollen) en een reviewbeleid.4. Sanctiebeleid: het sanctiebeleid dient aan te sluiten op de regelgeving
en heeft een preventieve werking. De Algemene Rekenkamer gaat ervan uit dat
bij misbruik ten minste het behaalde voordeel wordt weggenomen.Uiteindelijk dient er op basis van voorgaande aspecten sprake te zijn
van een sluitende verantwoordings- en controlestructuur. Indien gelden door
de provincie/gemeente worden doorgegeven aan intermediairs en instellingen
dan dienen de gemeenten en provincies ook inzicht te hebben op de rechtmatige
besteding tot aan de eindgebruiker.Door de Algemene Rekenkamer geconstateerde onvolkomenheden in het MenO-beleid
kunnen leiden tot onzekerheid over de rechtmatigheid van de desbetreffende
uitgaven of ontvangsten. Indien het MenO-beleid van het ministerie toereikend
is, zal een resterende onzekerheid de minister niet worden aangerekend. De
minister dient zich bij voorkeur in de toelichting bij de financiële
verantwoording te verantwoorden over zijn MenO-beleid en de uitkomsten van
dit beleid in het desbetreffende jaar.Ook bij een toereikend MenO-beleid is het denkbaar dat een deel van de
MenO-gevoeligheid niet kan worden weggenomen omdat het niet mogelijk is op
doelmatige wijze zekerheid te verkrijgen over de juistheid en volledigheid
van de gegevens die door derden zijn verstrekt over de betreffende uitgave.
Het is gebruikelijk om in dergelijke situatie te spreken van rest-MenO. De
AD signaleert net als voorgaande jaren dat er bij een aantal regelingen sprake
is van rest-MenO. De belangrijkste uitgaven waarbij sprake is van rest-MenO
betreffen de bekostiging van het basisonderwijs voor wat betreft de leerlinggewichten
en de studiefinanciering (zie paragraaf 5.3.2)1.Rode draad in de komende paragrafen over onderdelen van het financieel
beheer is dat er verbeteringen mogelijk zijn in het MenO-beleid van het departement.
Deze betreffen zowel de regelgeving als het toezicht. Daarnaast vraagt de
Algemene Rekenkamer in de komende paragrafen aandacht voor de handhaving van
(eigen) regelgeving.5.3.2 StudiefinancieringEen belangrijk MenO-risico rond studiefinanciering betreft het toekennen
van een uitwonendheidtoeslag aan studenten. Ten gevolge van zogenaamde
rest-MenO bestaat er onzekerheid over de uitgaven voor een bedrag van € 359
miljoen voor wat betreft het aspect uitwonendheid en voor een bedrag van € 293
miljoen voor wat betreft het aspect inkomen van aanvrager of partner (zie
ook paragraaf 5.3.1.).In 2001 ontbrak er een toereikend controlebeleid voor het aspect uitwonendheid.
Er was onder meer onduidelijkheid over de geldige bewijsstukken voor het aantonen
van het woonadres. Een risicogerichte controle-aanpak ontbrak zowel op het
punt van de uitwonendheid, als ten aanzien van een aantal andere MenO-gevoelige
aspecten. De Algemene Rekenkamer beoordeelt een en ander als onvolkomenheden
in het MenO-beleid voor studiefinanciering.Met ingang van het studiejaar 2002/2003 wordt het MenO-risico bij de toekenning
van een uitwonendheidtoeslag teruggedrongen door een koppeling met de Gemeentelijke
Basis Administratie (GBA). Met instemming van de wetgever is besloten dat
deze koppeling voor bestaande studenten niet zal leiden tot een sanctie. Het
ministerie en de IB-Groep hebben aangeven voornemens te zijn vanaf 2003
ook voor deze groep gebruik te zullen maken van gegevens uit het GBA bij de
controle op uitwonendheid. De Algemene Rekenkamer acht het van belang dergelijk
beleid spoedig vast te stellen en te concretiseren om zo ook voor de bestaande
gevallen werk te maken van het terugdringen van het MenO-risico bij de toekenning
van een uitwonendheidtoeslag.De meest recente schatting over de omvang van het oneigenlijk gebruik
van de uitwonendheidtoeslag heeft betrekking op de periode 1996/1997.De Algemene Rekenkamer beveelt aan de informatie hierover te actualiseren
door een nieuw onderzoek uit te voeren.Reactie minister en nawoordDe minister heeft zijn reactie op dit onderwerp verwerkt in de reactie
op de bevindingen over de IB-Groep (zie paragraaf 5.7.4). Hij gaf aan
dat hij de opvatting van de Algemene Rekenkamer deelt dat het nodig is beleid
en uitvoering met elkaar in overeenstemming te brengen en dat een MenO-jaarplan
in afronding is. Ook gaf hij aan een verschuiving voor te stellen van massale
integrale controles naar een meer risicogerichte benadering. Verder gaf hij
aan een actiever controlebeleid voor te staan dat is gebaseerd op signalen
uit het veld respectievelijk het gedrag van bepaalde klantgroepen. De minister
zegt toe dat in aanvulling op de evaluatie van de ziektenkostencontrole ook
de andere integrale controles in 2002 zullen worden geëvalueerd, te beginnen
met de uitwonendencontrole.De Algemene Rekenkamer is verheugd dat de minister de opvattingen van
de Algemene Rekenkamer onderschrijft. De concrete uitwerking van de voornemens
voor een actiever controlebeleid en een risicobenadering ziet zij met belangstelling
tegemoet.De toezegging om de controles te evalueren komt overeen met een toezegging
die de minister twee jaar geleden deed, naar aanleiding van het rapport bij
de financiële verantwoording over 1999 en die met het opstellen van een
beleidskader en de evaluatie van de ziektenkostencontrole ten dele is uitgevoerd.5.3.3 Bekostiging HBO-instellingenBegin 2002 heeft de AD gerapporteerd over onregelmatigheden in de bekostiging
van buitenlandse studenten bij zes HBO-instellingen. De belangrijkste conclusie
was dat er een redelijk vermoeden is, dat in strijd met de bekostigingsvoorwaarden
is gehandeld. Het gaat om een bedrag van € 29,2 mln1. De minister deed aangifte bij het Openbaar Ministerie
en heeft aangegeven over te willen gaan tot verrekening of terugvordering
van onrechtmatig verstrekte middelen. De minister zal zich nog beraden op
het opleggen van verdere sancties. De AD komt in haar rapport over de financiële
verantwoording 2001 in dit verband tot de volgende constatering:«Het
huidige controlebeleid is onvoldoende succesvol geweest in het constateren
van ernstige gebreken in de bekostiging.Op dit moment is het departement voornemens de controlestructuur anders
in te richten. De AD zal veel meer risicogericht onderzoek gaan doen naar
de wijze waarop de instellingen omgaan met de bekostigingsregelgeving.»Voor wat betreft het subsidiebeheer en het instellingenbeheer van de sectoren
BVE, HBO en WO kon de AD dit jaar niet tot een oordeel komen als gevolg van
een herbezinning op risico's in de bekostigingssystematiek en de werking van
het huidige controlebeleid.De minister van OCenW heeft inmiddels besloten tot een onderzoek naar
de MenO-gevoeligheid van regelgeving in de sectoren BVE, HBO en WO en tot
nader onderzoek naar de omvang van eventuele onregelmatigheden in de bekostiging.
Op verzoek van de minister zal de Algemene Rekenkamer daarop een onafhankelijk
reviewonderzoek uitvoeren. De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
heeft de Algemene Rekenkamer bij brief van 3 april 2002 medegedeeld, dat de
Tweede Kamer heeft besloten de Algemene Rekenkamer te verzoeken een onderzoek
uit te voeren naar mogelijk oneigenlijk gebruik en misbruik van bekostigingsregelingen
in het hoger onderwijs en de bve-sector. De Algemene Rekenkamer heeft instemmend
gereageerd op het verzoek van de Tweede Kamer en bij gevolg besloten dat haar
oordeelsvorming over het MenO-beleid en het subsidiebeheer bij de bekostiging
van het hoger onderwijs zal plaatsvinden in het kader van voornoemd onderzoek.Gelijktijdig met de rapportage van de AD over onregelmatigheden in de
bekostiging van HBO-instellingen, is door de Inspectie van het Onderwijs gerapporteerd
over het functioneren van de examencommissies in het hoger onderwijs. Uit
het onderzoek is onder andere gebleken dat tweederde van de examencommissies
niet conform de wet is samengesteld. Verder bleek dat een klein aantal instellingen
getuigschriften heeft uitgereikt zonder dat een examencommissie was ingesteld.
Omdat het onderzoek niet alle opleidingen omvat maar een analyse op stelselniveau
betreft, heeft de minister van OCenW de Inspectie van het Onderwijs verzocht
uiterlijk 8 april 2002 te rapporteren over ondermeer de vraag of alle opleidingen
een wettelijk voorgeschreven examencommissie hebben en hoe deze zijn samengesteld.
Op grond daarvan kunnen vervolgens uitspraken worden gedaan over de vraag
of het verstrekken van getuigschriften zonder toetsing door een, conform de
wet samengestelde, examencommissie kan leiden tot onrechtmatige uitgaven in
de bekostiging van de betrokken instellingen. Het ministerie heeft aangegeven,
dat op basis van de uitkomsten van het onderzoek ook de vraag naar de rechtmatigheid
van de bekostiging aan de orde komt.5.3.4 Specifieke uitkeringenInleidingHet Ministerie van OCenW kende in 2001 29 specifieke uitkeringen, waarmee
in totaal € 3,6 miljard is gemoeid2.
Voor de besteding van specifieke uitkeringen heeft het ministerie een toezichthoudende
taak. De Algemene Rekenkamer is van mening dat het ministerie daarom inzicht
moet hebben in de rechtmatigheid en de doelmatigheid van de besteding van de gelden die zij aan de gemeenten ter beschikking heeft gesteld.
Daarvoor is verantwoordingsinformatie nodig met een accountantsverklaring
welke ook betrekking heeft op rechtmatigheid. Controleprotocollen dienen daarbij
richting te geven aan de accountantscontrole. Ook dient het ministerie te
beschikken over een toereikend beleid voor misbruik en oneigenlijk gebruik.Ten aanzien van het terugvorderen van bedragen geldt naar de mening van
de Algemene Rekenkamer dat, indien de wet stelt dat de minister tot terugvordering
kan overgaan, het besluit om al dan niet tot terugvordering (of verrekening)
over te gaan tot de discretionaire bevoegdheden van de minister behoort. Bij
deze bevoegdheden horen de volgende spelregels:• Er is een duidelijk beleid: behoorlijk bestuur vereist dat de besluitvorming
van de minister niet willekeurig is.• De uitgaven moeten voldoen aan de begrotingswet. Indien uit de
verantwoording blijkt dat daaraan niet wordt voldaan, moet worden teruggevorderd.• De minister moet beschikken over toereikende verantwoordings- en
controle-informatie om de rechtmatigheid van de door de lagere overheid bestede
gelden te kunnen beoordelen.• Ordelijk beheer vereist dat procedures over informatieverzameling
en de besluitvorming daarover zijn vastgelegd in de administratieve organisatie
en dat het uiteindelijke besluitvormingsproces voldoende is gedocumenteerd.In haar onderzoek naar de financiële verantwoording over 2000 onderzocht
de Algemene Rekenkamer drie specifieke uitkeringen: GOA, OALT en de Schoolbegeleidingsdiensten.
Zij concludeerde dat het financieel beheer voor deze specifieke uitkeringen
onvoldoende ordelijk was. Dit werd aangemerkt als een onvolkomenheid. Wegens
ontoereikende verantwoordingsinformatie was er onzekerheid over de rechtmatigheid
van een deel van de gelden. In zijn reactie gaf de minister aan de aanbevelingen
van de Algemene Rekenkamer over te nemen.Dit jaar heeft de Algemene Rekenkamer haar onderzoek naar specifieke uitkeringen
verbreed en de volgende zeven uitkeringen nader onderzocht: de regeling regionale
meld- en coördinatiefunctie voortijdig schoolverlaten (RMC), het gemeentelijk
onderwijsachterstandenbeleid (GOA), onderwijs in allochtone levende talen
(OALT), schoolbegeleidingsdiensten, inburgering nieuwkomers, rijksbijdrage
educatie en de bekostiging openbare scholen voor voortgezet onderwijs. Hierna
worden deze zeven specifieke uitkeringen themagewijs behandeld.Inzicht in de rechtmatige bestedingVoor de volgende specifieke uitkeringen eist het ministerie een aparte
verantwoording met een accountantsverklaring waarin ook aandacht wordt besteed
aan rechtmatigheid: Inburgering nieuwkomers, Rijksbijdrage educatie en bekostiging
openbare voortgezet onderwijsscholen.Voor GOA en OALT mogen gemeenten zich verantwoorden via de gemeenterekening,
de accountantsverklaring daarbij of via een specifiek verantwoordingsdocument.
Voor het verantwoordingsjaar 2000 heeft het ministerie gemeenten expliciet
verzocht zich te verantwoorden voor 1 juli 2001 en daarbij gebruik te maken
van een specifiek verantwoordingsdocument voorzien van een accountantsverklaring
aangaande getrouwheid en rechtmatigheid. Voor de beoordeling van de toereikendheid van de verantwoording zijn de
bevindingen van de review door de AD van groot belang. Uit een verkennend
dossierreview op de accountantscontrole van de verantwoording van 25 gemeenten
over de bestedingen voor GOA, OALT en Schoolbegeleiding is gebleken dat geen
van de 25 accountantscontroles voldoende inzicht verschafte in de rechtmatigheid
van de bestedingen.In het geval dat de gemeente verantwoording aflegde via de gemeenterekening
besteedde de accountant bij de controle geen specifieke aandacht aan de rechtmatigheid
van de bestedingen. In deze gevallen werd volstaan met een getrouwheidsverklaring
waarin geen oordeel over de rechtmatigheid was begrepen. Wanneer de gemeente
een aparte verantwoording had opgesteld, werd door de accountant wel enige
aandacht aan rechtmatigheid besteed. De controle bleef in dergelijke gevallen
echter beperkt tot het vaststellen van de doorbetaling van de ontvangen rijksmiddelen.
De naleving van de voorgeschreven wettelijke procedures werd ook dan niet
bij de controle betrokken.Naar aanleiding van deze bevindingen heeft de AD gepleit voor aanpassingen
van regelgeving en voor het opstellen van een controleprotocol. Voorts heeft
de AD besloten haar het reviewbeleid aan te scherpen. Een belangrijk punt
daarbij is het besluit om meer aandacht te schenken aan de rechtmatigheid
van de bestedingen door instellingen.Een groot aantal gemeenten heeft gehoor gegeven aan het verzoek gebruik
te maken van een specifiek verantwoordingsdocument. Voor GOA voldeed de verantwoording
van 73% van de gemeenten daardoor aan de eisen, voor OALT voor 68% van de
gemeenten. Aan deze gemeenten is in 2000 in totaal een bedrag verstrekt van € 48,9
miljoen. Over de rechtmatigheid van de bestedingen door de overige gemeenten
is noch via verantwoordingsstukken, noch anderszins informatie beschikbaar.
Op basis van de wet kan de minister in dergelijke situaties overgaan tot verrekening
dan wel terugvordering van de specifieke uitkering. Zoals hiervoor is aangeven,
is de Algemene Rekenkamer van mening dat de minister over toereikende informatie
dient te beschikken voor de besluitvorming daarover. Het ontbreken van informatie
heeft daarom tot gevolg dat de Algemene Rekenkamer onzekerheid heeft over
de rechtmatigheid van de uitgaven door de betreffende gemeenten. Daar vooral
grote gemeenten het verzoek van het departement niet hebben gehonoreerd, bestaat
daardoor onzekerheid over een bedrag van € 91,1 miljoen.Het departement heeft aangegeven dat het bedrag waarover onzekerheid bestaat
niet alleen betrekking heeft op ontbrekende verantwoordingen maar ook op verantwoordingen
die niet aan de eisen voldeden en dat aan één van de grote gemeenten
uitstel is verleend. Zonder afbreuk te willen doen aan de inspanningen van
het departement om ook in dergelijke gevallen alsnog toereikende verantwoordingsinformatie
te verkrijgen, moet de Algemene Rekenkamer toch vaststellen dat er op het
moment van beoordeling van de financiële verantwoording als gevolg van
het ontbreken van informatie over de rechtmatigheid, onzekerheid bestaat over
een belangrijk deel van de uitgaven. De Algemene Rekenkamer wijst er bovendien
op dat de gemeenten door het ministerie zijn verzocht deze informatie voor
1 juli 2001 aan te leveren.Ook voor de specifieke uitkering Schoolbegeleidingsdiensten heeft het
ministerie gemeenten gevraagd om een aparte verantwoording op te stellen en
deze voor 1 november van het daaropvolgende jaar aan het ministerie te doen
toekomen1. Over het verantwoordingsjaar 2000
voldeed de verantwoording van 61% van de gemeenten aan de eisen2. Aan deze gemeenten is in 2000 een bedrag verstrekt van € 32,8
miljoen. Over de rechtmatigheid van de bestedingen door de overige gemeenten
is noch via verantwoordingsstukken, noch anderszins informatie beschikbaar.
Op basis van de wet kan de minister in dergelijke situaties overgaan tot terugvordering
van de specifieke uitkering. Zoals hiervoor is aangeven, is de Algemene Rekenkamer
van mening dat de minister over toereikende informatie dient te beschikken
voor de besluitvorming daarover. Het ontbreken van informatie heeft daarom
tot gevolg dat de Algemene Rekenkamer onzekerheid heeft over de rechtmatigheid
van de uitgaven door de betreffende gemeenten voor een bedrag van € 22,9
miljoen.Voor de RMC-regeling stelt een contactgemeente namens een regio een specifieke
verantwoordingsrapportage op. Het ministerie vraagt hierbij niet om een accountantsverklaring
en heeft evenmin op andere wijze inzicht verkregen in de rechtmatigheid van
de besteding van de specifieke uitkering. Hierdoor heeft de Algemene Rekenkamer
onzekerheid over de rechtmatigheid van de uitgaven voor het bedrag van € 10,2
miljoen1. Door inmiddels doorgevoerde aanpassing
van wet- en regelgeving komt aan deze situatie een einde met ingang van de
verantwoording over 2002.Ontwikkelingen in controle en verantwoordingVoor drie van de onderzochte specifieke uitkeringen bestaan reeds enkele
jaren controleprotocollen: inburgering nieuwkomers, rijksbijdrage educatie
en de bekostiging van openbare scholen voor voortgezet onderwijs. Het ministerie
heeft daarnaast in februari 2002 het controleprotocol specifieke uitkeringen
2001 uitgebracht voor: GOA, OALT, schoolbegeleiding en ondersteuning onderwijs
aan zieke leerlingen. Het is de bedoeling dat ook de overige specifieke uitkeringen
op termijn in dit protocol worden meegenomen, te beginnen met de RMC-regeling
en de uitkering Voor- en vroegschoolse educatie. Het controleprotocol specifieke
uitkeringen past in een streven om de verantwoordingseisen voor specifieke
uitkeringen hetzelfde te maken. Belangrijk onderdeel daarvan is het reeds
genoemde verzoek aan gemeenten om één verantwoordingsdocument
te gebruiken, voorzien van een specifieke accountantsverklaring, voor de uitkeringen
waarop het nieuwe controleprotocol betrekking heeft. Gemeenten zijn overigens
niet verplicht om gehoor te geven aan een dergelijk verzoek. Er is afgezien
van een aanpassing van weten regelgeving, omdat het ministerie verwachtte
dat de nieuwe gemeentewet veel problemen zou oplossen. Inmiddels bestaat bij
het ministerie de verwachting dat de nieuwe gemeentewet niet alle problemen
zal ondervangen en beraadt het zich op de te treffen maatregelen.Interventie- en sanctiebeleidVoor de specifieke uitkeringen GOA en OALT is een begin gemaakt met het
opstellen van een sanctiebeleid door middel van het beleidsvoornemen gemeenten
alsnog de kans te bieden over het jaar 2000 een verantwoording in te dienen
die voldoet aan de eisen. Daarna kan het ministerie over gaan tot terugvordering.
Voor een aantal specifieke uitkeringen is ook het in 2001 geformuleerde beleid
inzake de opschorting van betalingen bij niet inzenden van bekostigingsgegevens
van belang.Opvallend is dat de twee meest betrokken beleidsdirecties, Primair onderwijs
en Beroepsonderwijs en Volwasseneneducatie, nog geen inhoudelijk en procedureel
beleid hebben vastgesteld voor de besluitvorming over het opleggen van sancties.
Dit is van belang voor de specifieke uitkeringen voor GOA, OALT,
Schoolbegeleiding, Inburgering, Educatie en RMC. Voorzover er voor deze uitkeringen
sprake is van een vastgesteld sanctiebeleid betreft dit de afhandeling van
de verantwoordingen door Cfi en niet de wijze waarop de beleidsdirecties reageren
op het indienen van ontoereikende verantwoordingsinformatie en op het niet
naleven van subsidievoorwaarden door gemeenten. Hierdoor blijft onduidelijk
in welke situaties de bewindspersoon zal worden gevraagd een besluit te nemen
tot het inhouden of opschorten van de subsidie. De Algemene Rekenkamer is
van mening dat het vaststellen van een sanctiebeleid en de besluitvorming
over het daadwerkelijk opleggen van sancties activiteiten zijn die behoren
tot de taken van beleidsdirecties. Zij dienen daartoe beleid vast te stellen
dat richting geeft aan de afwegingen ten behoeve van het opleggen van sancties
en de besluitvorming daarover. Dit beleid dient ook betrekking te hebben op
de besluitvorming over het al dan niet terugvorderen van een verstrekte uitkering
indien geen inzicht wordt verschaft in de rechtmatigheid van de bestedingen.
Het ontbreken van een dergelijk beleid voor de genoemde uitkeringen wordt
door de Algemene Rekenkamer aangemerkt als een onvolkomenheid in het financieel
beheer rond specifieke uitkeringen.In haar onderzoek naar de specifieke uitkering Rijksbijdrage educatie
heeft de Algemene Rekenkamer een aantal afwijkingen aangetroffen waarvoor
geen vastgelegd sanctie- of interventiebeleid is opgesteld. Uit de toelichtende
paragrafen van accountantsverklaringen blijkt bijvoorbeeld dat een deel van
de gemeenten bepalingen uit de Wet Educatie en Beroepsonderwijs niet naleeft.
De reactie van het ministerie op dergelijke constateringen bestaat uit het
versturen van een verzoek om de geconstateerde gebreken het volgend jaar met
terugwerkende kracht te herstellen. Zonodig wordt dit verzoek verschillende
op een volgende jaren herhaald. De Algemene Rekenkamer acht het van belang
dat het ministerie in het controleprotocol aangeeft op welke wijze de accountant
moet rapporteren over deze gebreken.Een ander aandachtpunt betreft het te laat inleveren van de bekostigingsgegevens.
In het Bekostigingsbesluit inburgering nieuwkomers is vastgelegd dat bij te
late inlevering het ministerie het nieuwe bedrag vaststelt op 50% van het
bedrag voor het voorgaande jaar. In de praktijk gaat de directie Beroepsonderwijs
en Volwasseneneducatie (BVE) hier soepel mee om, aangezien de directie de
genoemde sanctie disproportioneel zwaar acht. Hiervoor ontbreekt echter een
wettelijke basis. De betreffende betalingen, globaal geschat op circa € 0,8
miljoen, merkt de Algemene Rekenkamer daarom aan als onrechtmatig.Conclusies en aanbevelingenIn zijn reactie op het onderzoek naar de financiële verantwoording
over 2000 zegde de minister toe de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer
over te nemen. De Algemene Rekenkamer stelt vast dat in 2001 duidelijk voortgang
is geboekt bij de verwezenlijking van die aanbevelingen. Voor wat betreft
het toezichtsbeleid blijkt dat met name uit het verzoek aan gemeenten gebruik
te maken van één verantwoordingsdocument, het opstellen van
een controleprotocol en de aanscherping van het reviewbeleid. Ook is uitvoering
gegeven aan de aanbeveling om in de financiële verantwoording 2001 verantwoording
af te leggen over het gevoerde toezicht. Wel zou de Algemene Rekenkamer op
dit punt graag zien dat ook informatie wordt verschaft over opgelegde sancties
en dat wordt aangegeven waarom is afgezien van het opleggen van sancties.
Voor wat betreft het verzoek om gebruik te maken van één verantwoordingsdocument beveelt de Algemene Rekenkamer aan het gebruik
hiervan een verplichtend karakter te geven.In 2001 is een eerste begin gemaakt met het opstellen van sanctiebeleid
voor specifieke uitkeringen. De bevindingen van Algemene Rekenkamer maken
echter duidelijk dat een nadere uitwerking van het sanctiebeleid nodig is.
Zo voert het ministerie de sanctiebepalingen voor Inburgering niet juist uit
en hebben beleidsdirecties noch inhoudelijk, noch procedureel beleid vastgesteld
voor de besluitvorming over het opleggen van sancties. De Algemene Rekenkamer
is daarom van mening dat er nog steeds sprake is van onvolkomenheden in het
sanctiebeleid voor specifieke uitkeringen. Zij beveelt daarom aan het sanctiebeleid
verder uit te werken en daarbij ook aandacht te schenken aan de rol van de
beleidsdirecties.Als gevolg van het ontbreken van informatie over de rechtmatigheid van
de besteding door gemeenten van de specifieke uitkeringen GOA, OALT en schoolbegeleidingsdiensten
heeft de Algemene Rekenkamer onzekerheid over de rechtmatigheid van de uitgaven
voor het artikel Primair onderwijs voor een bedrag van € 114,0 miljoen.
Zij heeft verder onzekerheid over de uitgaven voor het artikel Beroepsonderwijs
en volwasseneneducatie voor een bedrag van € 10,2 miljoen in verband
met de rmc-regeling. Daarnaast merkt de Algemene Rekenkamer circa € 0,8
miljoen in verband met inburgering aan als een onrechtmatige uitgave.Reactie minister en nawoordDe minister is het niet eens met de stelling van de Algemene Rekenkamer
dat hij inzicht moet hebben in de doelmatigheid van de besteding van de gelden
die aan de gemeenten ter beschikking zijn gesteld. Hij is van mening dat de
Algemene Rekenkamer te ver gaat met deze stelling, omdat hij dan toezicht
zou moeten houden op de doelmatigheid van gemeenten en uitvoerende instellingen.
Hij is bovendien van mening dat de opvatting van de Algemene Rekenkamer niet
strookt met het gedachtegoed van commissies Griffioen en Pennekamp. De Algemene
Rekenkamer wijst erop dat het haar in dit verband niet is te doen om de interne
doelmatigheid van gemeenten en uitvoerende instellingen maar om de prestaties
die worden verwezenlijkt met behulp van de specifieke uitkering en om de bijdrage
die zo wordt geleverd aan de verwezenlijkingen van de beleidsdoelen. Zij is
van mening dat gemeenten het ministerie moeten voorzien van verantwoordingsinformatie
over prestaties en effecten zodat inzicht ontstaat in de doelmatigheid van
de specifieke uitkering. Verder merkt de Algemene Rekenkamer op dat het afleggen
van verantwoording over prestaties en effecten past in het kader van het VBTB-gedachtegoed.De minister wijst erop dat het Ministerie van OCenW door middel van het
opstellen van het controleprotocol specifieke uitkeringen een eerste stap
heeft gezet om zekerheid te krijgen omtrent de rechtmatige besteding van de
specifieke uitkeringen. In 2002 zullen alle specifieke uitkeringen, die betrekking
hebben op onderwijs, in dit protocol worden ondergebracht.De minister acht het niet juist delen van de specifieke uitkeringen GOA,
OALT en Schoolbegeleidingsdienst onzeker te verklaren. De eerste reden hiervoor
is dat de gemeenten die nog geen verantwoording hebben ingediend die aan de
eisen voldoet, nog één keer de kans is gegeven dit alsnog te
doen. De tweede reden betreft de verantwoording van twee grote
gemeenten. De minister heeft aan één daarvan uitstel verleend
voor de indiening van een verantwoording, terwijl hij van de andere gemeente
een verantwoording ontving die was voorzien van een goedkeurende accountantsverklaring.De Algemene Rekenkamer wijst er in dit verband op dat de oorspronkelijke
indientermijn waarbinnen de gemeenten de verantwoording moesten indienen reeds
geruime tijd is overschreden. Pas in maart 2002 is besloten gemeenten nog
één kans te geven zich te verantwoorden over 2000. Zonder afbreuk
te willen doen aan de inspanningen van het departement om alsnog toereikende
verantwoordingsinformatie te verkrijgen, moet de Algemene Rekenkamer vaststellen
dat op moment van beoordeling van de financiële verantwoording, informatie
over de rechtmatigheid ontbrak. Hierdoor heeft de Algemene Rekenkamer onzekerheid
over de rechtmatigheid. Ten aanzien van de twee grote gemeenten merkt de Algemene
Rekenkamer op dat het verleende uitstel een uitstel tot 1 augustus 2001 betrof.
Met betrekking tot de gemeente die een verantwoording indiende die was voorzien
van een goedkeurende accountantsverklaring wijst zij op de in die accountantsverklaring
opgenomen toelichting. De Algemene Rekenkamer is, met het departement, van
mening dat deze toelichting zoveel vragen oproept dat een nadere toelichting
gewenst is. Zolang het departement deze nog niet heeft ontvangen, bestaat
er onvoldoende zekerheid over de rechtmatigheid van de besteding van het betreffende
bedrag.De minister merkt hier verder over op dat de de onzekerheid over de uitgaven
voor genoemde specifieke uitkeringen zou betekenen dat alle subsidies die
nog niet definitief zijn vastgesteld en waar hij heel legitieme redenen voor
kan hebben, als onzeker moeten worden aangemerkt. De Algemene Rekenkamer is
het op dit punt niet eens met de minister omdat haar oordeel niet voortvloeit
uit het feit dat de uitkering nog niet definitief is vastgesteld, maar uit
het ontbreken van de daarvoor noodzakelijke informatie en uit het feit dat
is toegelaten dat de verantwoordingstermijn sterk werd overschreden.In zijn reactie geeft de minister aan dat hem niet duidelijk is waarom
er volgens de Algemene Rekenkamer in het ene geval sprake is van onzekerheid
over de rechtmatigheid van de uitgaven en in het andere geval van onzekerheid
over de volledigheid van de ontvangsten.Hij is van oordeel dat de eventuele onzekerheid in alle gevallen gerelateerd
moet worden aan de ontvangsten.De Algemene Rekenkamer heeft zich naar aanleiding van deze opmerking opnieuw
gebogen over de vraag of een eventuele onzekerheid moet worden toegerekend
aan de uitgaven of aan de ontvangsten. Zij is daarbij tot de conclusie gekomen
dat haar eerdere redeneerlijn bijstelling behoeft en dat zowel bij GOA en
OALT, als bij de Schoolbegeleidingsdiensten de onzekerheid moet worden gerelateerd
aan de uitgaven. De reden hiervoor vloeit voort uit het feit dat een eventuele
terugvordering in de praktijk het karakter zal hebben van een verrekening
met betalingen die betrekking hebben op een later jaar. Een dergelijk invulling
van terugvorderen is toegestaan maar heeft tot gevolg dat er onzekerheid bestaat
over een deel van de uitgaven en niet over de ontvangsten. De Algemene Rekenkamer
heeft het rapport in deze zin aangepast.De minister heeft verder instemmend gereageerd op de aanbeveling van de
Algemene Rekenkamer om het sanctiebeleid voor specifieke uitkeringen verder
uit te werken en daarbij expliciet aandacht te besteden aan de rol van de
beleidsdirecties. Daarbij gaf hij aan dat het voortouw bij de betreffende
beleidsdirecties ligt, die daarbij worden ondersteund door Cfi en de AD. Bij
de verdere uitwerking zal ook de vraag aan de orde komen in hoeverre
de wet- en regelgeving moet worden gewijzigd. Tevens zal hij in interdepartementaal
verband het sanctiebeleid inbrengen in de procedure die via BZK loopt voor
de bundeling in de verantwoording van specifieke uitkeringen.De minister zegde verder toe de aanbeveling op te volgen om in de verantwoording
expliciet in te gaan op de opgelegde sancties en eventuele gevallen waarin
is afgezien van het opleggen van een sanctie.De aanbeveling van de Algemene Rekenkamer om het gebruik van één
verantwoordingsdocument voor specifieke uitkeringen verplicht te stellen,
zal op bestuurlijke wenselijkheid en mogelijkheid worden bezien.5.3.5 Afwikkeling cultuurnota 1997–2000InleidingHet beleidsterrein van cultuur houdt zich bezig met het scheppen van voorwaarden
voor het instandhouden, beheren, spreiden en ontwikkelen van cultuuruitingen.
In de vierjaarlijkse cultuurnota wordt het beleid gepresenteerd dat hiervoor
de voorwaarden moet scheppen. De kwaliteit en diversiteit van het aanbod wordt
ondermeer door subsidiëring bevorderd. In de cultuurnota 1997–2000
zijn de subsidiebeslissingen voor deze periode gepresenteerd. De Algemene
Rekenkamer heeft de afwikkeling van deze subsidies onderzocht. Het totale
financiële belang dat met de cultuurnota 1997–2000 gemoeid is bedraagt
rond de € 1 318 miljoen. Dit bedrag is inclusief bijstellingen
(waaronder de jaarlijkse loon- en prijsbijstelling).De subsidiëring is over vier cultuurdirecties verspreid. De directies
Kunsten en Cultureel Erfgoed nemen het grootste deel van de subsidiestroom
voor hun rekening; respectievelijk 65% en 26%. In totaal heeft de Algemene
Rekenkamer bij deze beide directies 16 subsidiedossiers van gesubsidieerde
instellingen onderzocht.Opzet van het subsidieprocesZowel de directie Kunsten als de directie Cultureel Erfgoed maken prestatieafspraken
met de gesubsidieerde instellingen. Bij de directie Kunsten gebeurt dit in
de vorm van kengetallen, zoals bijvoorbeeld het aantal te realiseren voorstellingen.
Deze kengetallen zijn vastgelegd in de subsidiebeschikking. De directie Cultureel
Erfgoed maakt aanvullende resultaatsafspraken met de instellingen. In de subsidiebeschikking
wordt naar deze resultaatsafspraken verwezen.In het handboek financiële verantwoording cultuursubsidies is gedetailleerd
vastgelegd welke eisen gesteld worden aan de financiële verantwoording
van gesubsidieerde instellingen. Het handboek bevat een controleprotocol voor
de externe accountant en een voorgeschreven model voor de accountantsverklaring.
Op grond van het controleprotocol dient de accountant ook de kwantitatieve
gegevens (de kengetallen bij de directie Kunsten) en de subsidievoorwaarden
(de resultaatsafspraken bij de directie Cultureel Erfgoed) in zijn controle
te betrekken. Dit voorzover er sprake is van een direct controleerbaar verband
met de baten en lasten.Binnen vier maanden na afloop van het jaar moeten de gesubsidieerde instellingen
een activiteitenverslag, een subsidiedeclaratie en een jaarrekening inleveren1. De jaarrekening en/of de subsidiedeclaratie moeten
ieder voorzien zijn van een verklaring van een accountant. Ze moeten bovendien
worden vergezeld met een door de accountant gemaakte rapportage over de naleving
van de subsidiebepalingen, overeenkomstig een door het departement vastgesteld
protocol. Ten behoeve van de jaarlijkse beoordeling van de jaarstukken
hebben de beide onderzochte directies een aandachtpuntenlijst ontwikkeld.De definitieve subsidievaststelling over de gehele periode van de cultuurnota
vindt plaats na ontvangst van de jaarstukken 2000. In het Bekostigingsbesluit
cultuuruitingen is aangegeven dat een subsidie kan worden gereserveerd wanneer
deze niet is besteed aan de doeleinden waarvoor de subsidie is verstrekt.
Hiervoor zijn maxima gesteld. Als het niet bestede subsidiegeld boven dit
maximum komt, kan de Minister volgens het Bekostigingsbesluit de subsidie
lager vaststellen.De Algemene Rekenkamer is van mening dat de opzet van het subsidieproces
op een goede wijze is vormgegeven.Uitkomsten dossierbeoordelingIn het dossieronderzoek constateerde de Algemene Rekenkamer dat de uitvoering
van het subsidieproces op onderdelen te wensen over heeft gelaten. Zo bleken
de prestatieafspraken in 6 van de 16 onderzochte dossiers, waarvan 5 dossiers
van de directie Kunsten, niet te worden gehaald, hetgeen in drie gevallen
niet door het departement werd gesignaleerd. De Algemene Rekenkamer constateerde
dat niet is vastgelegd hoe omgegaan moet worden met het niet realiseren van
prestatieafspraken. Daarom heeft de Algemene Rekenkamer niet kunnen controleren
of het juist was om geen consequenties te verbinden aan het niet realiseren
van prestatieafspraken.Bovendien bleek het handboek financiële verantwoording onvoldoende
te worden nageleefd. De resultaatsafspraken maken in 6 van de 16 onderzochte
dossiers niet bij alle jaren deel uit van de jaarrekening, maar worden in
afzonderlijke documenten gepresenteerd welke niet vergezeld gaan van een accountantsverklaring.
Daarnaast constateerde de Algemene Rekenkamer dat in een enkel geval door
de accountant niet de juiste bewoording voor de accountantsverklaring is gebruikt.
De Algemene Rekenkamer is van mening dat hierdoor afbreuk wordt gedaan aan
de betrouwbaarheid van de informatie. Het gebruik van de aandachtpuntenlijst
ten behoeve van de beoordeling van de jaarstukken heeft met name bij de directie
Kunsten te wensen over gelaten. Bij 8 van de 10 onderzochte dossiers van deze
directie is de aandachtpuntenlijst niet voor alle jaren ingevuld, dan wel
onvolledig ingevuld. Hierdoor is niet na te gaan of alle in de aandachtspuntenlijst
aangegeven werkzaamheden zijn uitgevoerd.Uit het dossieronderzoek bleek dat in 4 van de 16 onderzochte dossiers
de maximale reservering van niet bestede subsidies wordt overschreden. In
alle vier gevallen heeft dit niet geleid tot een lagere vaststelling van de
subsidie. De betreffende instellingen hebben in overleg met het departement
aanvullende subsidieaanvragen ingediend of hebben een bestemmingsreserve gevormd
waarbij met het departement is afgesproken dat deze niet zal worden meegenomen
bij de berekening van de omvang van de niet bestede subsidie. De Algemene
Rekenkamer is van mening dat deze werkwijze in tegenspraak is met de systematiek
van de cultuurnota. Daarin is juist sprake van een instellingenbrede afweging
over de allocatie van de subsidiegelden, waarbij wordt gesteund op de advisering
terzake door de Raad van Cultuur. De Algemene Rekenkamer vindt het wenselijk
algemene beleidsregels vast te leggen over hoe er moet worden omgegaan met
instellingen die de maximale reservering van niet bestede subsidies dreigen
te overschrijden. Bij één van de onderzochte dossiers bleek
sprake te zijn van een niet besteed subsidiebedrag ter grote
van ongeveer eenderde van het totale subsidiebedrag gedurende de cultuurnota.
De Algemene Rekenkamer constateerde dat bij de vaststelling van subsidie voor
de periode 2001–2004 met deze onderbesteding bij de voorgaande cultuurnota
geen rekening is gehouden. Voortgang afwikkelingHet totale financiële belang van de cultuurnota 1997–2000 bedraagt
rond de € 1 318 miljoen. De Algemene Rekenkamer constateerde
dat medio februari 2002 een bedrag van € 829 miljoen aan subsidies
definitief is vastgesteld. Dit betekent dat 37% van het totale bedrag aan
subsidies op grond van de cultuurnota 1997–2000 nog niet is vastgesteld.
Omdat de gesubsidieerde instellingen voor 1 mei 2001 hun jaarverantwoording
aan het ministerie hebben moeten doen toekomen, en het ministerie op grond
van het Bekostigingsbesluit vervolgens binnen 6 maanden na ontvangst van de
jaarverantwoording de subsidie dient vast te stellen, vindt de Algemene Rekenkamer
dit een hoog percentage.Conclusie en aanbevelingenDe Algemene Rekenkamer heeft de afwikkeling van subsidies van de cultuurnota
1997–2000 onderzocht. Zij constateerde dat, hoewel in opzet het subsidieproces
op een goede wijze is vormgegeven, de uitvoering hiervan te wensen over heeft
gelaten. De onvolledige invulling van de aandachtspuntenlijsten en het ontbreken
van een schriftelijk vastgelegd beleid ten aanzien van de consequentie voor
de subsidievaststelling van het niet realiseren van de prestatieafspraken
en de overschrijding van de maximale reservering, merkt de Algemene Rekenkamer
aan als onvolkomenheden in het subsidiebeheer. De Algemene Rekenkamer beveelt
dan ook aan het beleid terzake vast te leggen. Bovendien beveelt de Algemene
Rekenkamer aan strakker de hand te houden aan de naleving van de eisen die
worden gesteld aan de verantwoording van instellingen. Dit geldt in het bijzonder
voor de verantwoording over de realisatie van kengetallen en resultaatsafspraken.Reactie ministerDe minister gaf aan de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer over te
nemen om het beleid voor het niet realiseren van de prestatieafspraken en
de overschrijding van de maximale reservering vast te leggen. Desondanks wijst
de minister erop dat er bij de directie Kunsten geen instellingen zijn die
in de periode 1997–2000 zonder geldige reden een substantiële onderprestatie
hebben geleverd.Bovendien geeft de minister aan de praktijk van het vormen van een bestemmingsreserve
of het aanvragen van aanvullende subsidies wanneer de maximale reservering
dreigt te worden overschreden zinvol te achten. Hiermee wordt namelijk voorkomen
dat instellingen hun geld gaan «opmaken» bij het naderen van het
einde van de contractperiode.Daarnaast deelt de minister de opvatting van de Algemene Rekenkamer dat
de prestatieafspraken bij voorkeur in de jaarrekening moeten worden opgenomen
en niet in afzonderlijke activiteitenverslagen. De minister zegde toe te onderzoeken
of er een (juridische) mogelijkheid is het handboek financiële verantwoording
cultuursubsidies tussentijds aan te passen, aangezien de huidige regeling
alleen opname in de jaarrekening vereist voor zover er een aantoonbare samenhang
is met de inkomsten of uitgaven van de instelling. Tenslotte is door de minister
aangegeven dat inmiddels een belangrijk deel van de door de Algemene Rekenkamer
geconstateerde achterstand in de definitieve subsidievaststelling, is weggewerkt. 5.3.6 Europese aanbestedingInleidingDe Algemene Rekenkamer heeft de implementatie en de naleving van de Europese
aanbestedingsrichtlijnen nader onderzocht, evenals de accountantscontrole
hierop die in paragraaf 5.2.2 is behandeld.Verantwoordelijkheden en proceduresDe directie Facilitair Bedrijf (FacB) is verantwoordelijk voor aanbestedingen
van het bestuursdepartement op het gebied van onder andere beveiliging, catering,
meubels en onderhoud. Voor overige aanbestedingen zijn de directies zelf verantwoordelijk.
De stafeenheid Inkoop- en Contractmanagement (ICM) van de directie FacB heeft
een procedure voor Europees aanbesteden opgesteld. ICM adviseert de directies.OpdrachtenBij aanbestedingen door directies gaat het meestal om onderzoek. ICM heeft
daarvoor in 2001 raamcontracten afgesloten met 27 bureaus. Daarnaast zijn
door de directie Personeel en Organisatie in samenwerking met ICM tien raamcontracten
over bedrijfsadvisering afgesloten. De bedoeling is dat de directies uit deze
bureaus kiezen.Alleen bij uitzondering kan worden afgeweken van de raamcontracten.Voor (onderzoeks)opdrachten die buiten de raamcontacten om worden gegeven,
dienen in bepaalde gevallen vergelijkbare opdrachten binnen het ministerie
bij elkaar opgeteld te worden. Directies dienen hiervoor zelf bij te houden
welke opdrachten zijn verstrekt. Het departement kent hiervoor geen centraal
register. De Algemene Rekenkamer merkt op dat in november 2001 binnen OCenW
een systeem voor de onderzoeksprogrammering in werking is getreden waarin
de directies hun voorgenomen, lopende en afgeronde onderzoeken invoeren. Mogelijk
kan dit systeem worden aangepast waardoor de budgettaire informatie er ook
in kan worden vastgelegd. Dan kan op basis daarvan de grens voor Europese
aanbesteding worden bewaakt.Een belangrijk aspect in de regelgeving betreft de wijze waarop moet worden
berekend of een opdracht boven de drempel voor Europese aanbesteding uitkomt.
Op grond van de regelgeving dient een opdracht die elk jaar opnieuw wordt
gegeven, maar in feite steeds hetzelfde onderwerp behandeld (bijvoorbeeld
monitoringonderzoek), gelijk te worden gesteld met een opdracht van onbepaalde
duur. Dit betekent dat directies de bedragen van opdrachten met hetzelfde
onderwerp die per jaar worden gegeven over vier jaar bij elkaar op moeten
tellen om het totale bedrag van een opdracht te berekenen.Deze toelichting op de berekening is echter niet opgenomen in de administratieve
organisaties van de directies. Hierdoor bestaat de kans, dat directies ten
onrechte niet overgaan tot Europese aanbesteding door kleinere opdrachten
niet bij elkaar op te tellen. Zolang directies echter binnen de raamcontracten
blijven, is de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen in opzet
redelijk gewaarborgd.ConclusieDe Algemene Rekenkamer concludeert dat de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen
in opzet gewaarborgd is. Een uitzondering hierop vormt het waarborgen van
een juiste naleving van de regels bij kleinere opdrachten die niet onder de
raamcontracten vallen.Reactie ministerIn zijn reactie ging de minister in op de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen
bij kleinere opdrachten die niet onder de raamcontracten vallen. Daarbij heeft
hij aangegeven dat zal worden nagegaan op welke wijze dit aandachtspunt in
de praktijk kan worden opgelost.5.3.7 Overige opmerkingen financieel beheerInleidingDeze paragraaf is gebaseerd op het jaarlijkse onderzoek van de AD naar
het financieel beheer en het materieelbeheer op het departement.Zoals in paragraaf 5.2.3 is aangegeven heeft de Algemene Rekenkamer
onderzoek gedaan naar de AD controle van het financieel- en materieelbeheer
en heeft zij geconstateerd dat gebruik kan worden gemaakt van de uitkomsten
van het onderzoek van de AD.Administratieve systemen en uitvoeringssystemenBelangrijke aspecten van de baseline-onderdelen administratieve- en uitvoeringssystemen
zijn adequate administratieve organisatie en de beveiliging, integriteit,
continuïteit en controleerbaarheid van deze systemen. Genoemde aspecten
maken deel uit van het AD onderzoek naar het financieel beheer. De AD constateerde
dat de beschrijving van de AO en het IT-beheer over het algemeen voldoen aan
de daaraan te stellen eisen.Per 1 januari 2001 heeft FEZ de centrale coördinatie en de wijze
van vastlegging van de administratieve organisatie op enkele punten gewijzigd.
De gewijzigde aanpak en de activiteiten die daaruit voortvloeien zijn vastgelegd
in het «plan van aanpak beheer en onderhoud AO 2001». In hoofdlijnen
vallen de activiteiten uiteen in het aansturen en toezicht houden door FEZ
enerzijds en het implementeren en naleven van de centrale richtlijnen door
de (beleids)directies van het kerndepartement, de inspecties, de cultuurdiensten,
de agentschappen en de IB-Groep anderzijds. FEZ heeft de geplande toezichtsactiviteiten
in 2001 niet allemaal gerealiseerd.Voor wat betreft de beschrijving van de AO bij de Rijksdienst voor de
Monumentenzorg (RDMZ) constateerde de AD dat deze niet actueel is. De implementatie
van het reorganisatieplan in 1999 heeft nog niet geleid tot het beschrijven
van de nieuwe organisatie, waardoor onvoldoende inzicht bestaat in de intern
na te leven procedures.Zoals aangegeven in het RFV 2000 constateerde de AD vorig jaar dat voor
wat betreft de naleving van het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst
(VIR) een aantal (beleids)directies hieraan nog niet voldeden. De Bestuursraad
heeft in 2001 het eind 2000 vernieuwde Beleidsdocument Informatiebeveiliging
vastgesteld.Op een aantal kleinere organisatie-onderdelen na zijn inmiddels geactualiseerde
beveiligingsplannen voorhanden, maar nog niet alle te treffen beveiligingsmaatregelen
zijn geïmplementeerd. Voor het bestuursdepartement is inmiddels een nieuwe
beveiligingsvisie in ontwikkeling waarbij in plaats van beveiligingsplannen
per decentrale eenheid in 2002 een centraal beveiligingsplan zal worden opgesteld.Beheer van overdrachtsuitgaven en -ontvangstenBelangrijke aspecten van het baseline-onderdeel beheer van overdrachtsuitgaven
en -ontvangsten zijn: de toetsing op uitvoerbaarheid en controleerbaarheid
van nieuwe wet- en regelgeving en de aansturing van het veld (beheersingsinstrumentarium,
controleprotocollen, reviewbeleid).Ten behoeve van het oordeel over het financieel beheer doet de AD onderzoek
naar het subsidiebeheer (wettelijk subsidie- en uitkeringenbeheer en overig
subsidiebeheer) en het instellingenbeheer. De AD constateerde dat het subsidiebeheer
en het instellingenbeheer over het algemeen voldoen aan de daaraan te stellen
eisen, met uitzondering van het subsidiebeheer bij de cultuurdirecties waarbij
de AD enkele onvolkomenheden constateerde. Het betreft ondermeer het niet
of niet duidelijk vermelden van de subsidiegrondslag en subsidievoorwaarden
in de toekenningsbrief, het onjuist of onvolledig invullen van checklists
en achterstanden in het afrekenen van voorschotten.Voor wat betreft het subsidiebeheer en het instellingenbeheer van de sectoren
BVE, HBO en WO kon de AD dit jaar niet tot een oordeel komen als gevolg van
een herbezinning op risico's in de bekostigingssystematiek en de werking van
het huidige controlebeleid.Transactieuitgaven en -ontvangstenNormen voor de beoordeling van de kwaliteit van het beheer van de transactie-uitgaven
hebben betrekking op naleving van regelgeving bij het aangaan van verplichtingen,
aanvaardbaarheid aangegane verplichtingen en naleving regelgeving bij betaling
verplichtingen.Genoemde aspecten zijn over het algemeen van een voldoende niveau, zo
constateerde de AD in haar onderzoek naar het financieel beheer bij het departement.5.4 Materieelbeheer5.4.1 InleidingDe minister is op grond van het besluit Materieelbeheer 1996 verantwoordelijk
voor een recht- en doelmatig beheer van de materiële activa bij het departement.
De Algemene Rekenkamer karakteriseert het departement in hoofdstuk 2 als primair
een overdrachtsuitgaven departement. Het materieelbeheer is op het departement
van een secundair belang. Het ministerie voert geen (centrale) voorraden.Met de vaststelling en invoering van de Richtlijn Materieelbeheer OCenW
is in 2001 nadere invulling gegeven aan het besluit Materieelbeheer 1996.
De richtlijn is van toepassing op het gehele ministerie en regelt onder meer
de doelstellingen voor het materieelbeheer, de soorten registraties en de
taakverdeling en daarbij behorende verantwoordelijkheden. Bij het bestuursdepartement
is het uitgangspunt dat degene die budgetverantwoordelijkheid draagt voor
de aan te schaffen zaken, ook de verantwoordelijkheid draagt voor het materieelbeheer
hiervan. Dit betekent dat het Facilitair Bedrijf (FacB) grotendeels verantwoordelijk
is voor de uitvoering van het materieelbeheer binnen het bestuursdepartement.Iedere (beleids)directie is verantwoordelijk voor de registratie van de
eigen kantoorautomatiserings- en communicatieapparatuur. De inspecties, de
cultuurdiensten, de adviesraden en de agentschappen bij OCenW zijn zelfstandig
verantwoordelijk voor de materiële zaken die zij beheren.5.4.2 BevindingenDe AD beoordeelt het materieelbeheer bij FacB als voldoende. In 2001 heeft
FacB een nieuwe inventarisadministratie voor het bestuursdepartement in gebruik
genomen. In deze administratie zijn op basis van nulinventarisaties en conversies
van oude voorraadbestanden de aanwezige inventarisgoederen geregistreerd.
Op dit moment ontbreken nog procedures om de volledige verwerking van nieuwe
aanschaffingen in de administratie te waarborgen. Het materieelbeheer bij
de beide agentschappen beoordeelt de AD als voldoende (Cfi) respectievelijk
goed (RAD). Naar het materieelbeheer bij de (beleids)directies heeft de AD
geen onderzoek verricht. Voor wat betreft de kantoorautomatiserings- en communicatieapparatuur
dient iedere directie op grond van de Richtlijn Materieelbeheer een eigen
(uitleen)registratie te voeren en aanwezigheidscontroles te verrichten. Over
de wijze waarop de directies van het bestuursdepartement hieraan invulling
geven bleek geen informatie verzameld te worden. De Algemene Rekenkamer ging
daarom bij vier (beleids)directies het bestaan van een inventaris- en uitleenadministratie
en de aanwezigheidscontrole na. De Algemene Rekenkamer constateerde dat alle
vier de onderzochte directies een inventaris- en uitleenadministratie voeren.
Aanwezigheidscontroles bleken niet te worden verricht. Ten aanzien van de
uitleen van kantoorautomatiserings- en communicatieapparatuur is bij geen
van de onderzochte directies sprake van een kwijtingsprocedure.De AD heeft het materieelbeheer onderzocht bij de Inspectie van het Onderwijs
en bij de vier rijksdiensten van het departement. De AD kwalificeerde het
materieelbeheer bij drie van de vier rijksdiensten en bij de Inspectie van
het Onderwijs als matig. Geconstateerde gebreken betroffen ondermeer:• het ontbreken van risicoanalyses bij de benodigde beheersmaatregelen;• het bestaan van verouderde inventarisadministraties;• gebrekkige functiescheidingen;• het niet verrichten van aanwezigheidscontroles.5.4.3 Conclusies en aanbevelingenOp grond van door de AD verricht onderzoek naar het materieelbeheer op
het departement, concludeert de Algemene Rekenkamer dat het materieelbeheer
op het bestuursdepartement inmiddels van een voldoende niveau is. Wel beveelt
de Algemene Rekenkamer aan op centraal niveau informatie te verzamelen over
de wijze waarop de directies van het bestuursdepartement vorm geven aan hun
verantwoordelijkheid ten aanzien van het voeren van (uitleen)registraties
en het verrichten van aanwezigheidscontroles.Op grond van de bevindingen van de AD over het materieel beheer bij de
Inspectie van het Onderwijs en de vier rijksdiensten concludeert de Algemene
Rekenkamer dat de invoering van de in 2001 vastgestelde Richtlijn Materieelbeheer
OCenW bij de organisatieonderdelen buiten het bestuursdepartement verbetering
behoeft.5.4.4 Reactie ministerDe minister heeft aangegeven erop toe te zullen zien dat de Richtlijn
Materieelbeheer OCenW bij de organisatieonderdelen buiten het bestuursdepartement
in voldoende mate wordt geïmplementeerd. Voor wat betreft
de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer om invulling te geven aan een centrale
informatieverzameling over de naleving van de Richtlijn Materieelbeheer OCenW
door de directies van het bestuursdepartement, wijst de minister op de OCenW
bedrijfsvoeringstabel (zie ook hoofdstuk 6). Het materieelbeheer maakt onderdeel
uit van de OCenW bedrijfsvoeringstabel welke door de AD met ingang van de
2002 zal gebruiken voor het onderzoek naar het financieel- en materieelbeheer
op het departement. Daarnaast zal FEZ ook informatie inwinnen bij directies
onder meer ten behoeve van de bedrijfsvoeringsparagraaf in het VBTB-tijdperk.5.5 Planning- en controlecyclus5.5.1 InleidingDe Algemene Rekenkamer heeft een inventariserend onderzoek uitgevoerd
naar de sturing en beheersing van de primaire en ondersteunende processen
binnen het Ministerie van OCenW. Invalshoek is de planning en controlcyclus,
die de departementale leiding ondersteunt. Het onderzoek richtte zich daarbij
ook op de aanpassingen van de planning- en controlcyclus om de implementatie
van VBTB en de mededeling over de bedrijfsvoering in het begrotingsjaar 2002
voor te bereiden.5.5.2 BevindingenHet Ministerie van OCenW heeft als besturingsfilosofie een combinatie
van het SG/DG-model en het Bestuursraadmodel. Momenteel is de bestuursraad
bezig met een heroriëntatie op de ambitie van OCenW, de interne en externe
doelstellingen, de besturingsfilosofie en de randvoorwaarden.Tot en met 2001 werden op het ministerie cycli voor begroting, beleid
en (overige) bedrijfsvoering onderscheiden. Er was een intern besturingsinstrumentarium
voor het plannen en sturen van de beleidscyclus en de interne organisatie.
Het instrumentarium gaf inzicht in de voortgang van beleids- en wetgevingsprojecten,
de begrotingsuitvoering en de bedrijfsvoering van de directies. De directeur
legde die verantwoording af over het beleid, de kosten van het beleid en de
apparaatskosten. Dit gebeurde door middel van managementreviewgesprekken tussen
directeur, DG en SG.Een van de interne doelstellingen is het wijzigen van de planning en controlcyclus
van het ministerie. De uitdaging daarbij is de beleidscyclus en de management
en controlcyclus die de beleidsdoelen vertaalt naar de operationele doelen
en de in te zetten middelen te koppelen. De beleidsdoelen en de bedrijfsvoeringsdoelen
zullen tevens vertaald worden naar prestatie-indicatoren en resultaten.De nieuwe planning- en controlcyclus wordt naar verwachting onderverdeeld
in een strategische cyclus (betreffende de onderwijsveranderingen die worden
beoogd door politiek en maatschappij), de beleidscyclus en de management en
controlcyclus.Ook in de nieuwe planning- en controlcyclus legt de directeur verantwoording
af aan de portefeuillehouder. Directeur en portefeuillehouder zullen managementafspraken
maken waarin beleidsdoelen en middelen aan elkaar gekoppeld zullen worden.
Het komende jaar is aangemerkt als oefenjaar. In 2003 beoogt men daadwerkelijk
volgens de nieuwe planning- en controlcyclus te werken. Ook met de agentschappen
Cfi en RAD wil het ministerie tot prestatiegerichte contracten
respectievelijk resultaatafspraken komen in plaats van de huidige beleidsintentiegerichte
afspraken.5.5.3 ConclusieDe Algemene Rekenkamer constateert dat het Ministerie van OCenW duidelijke
stappen heeft gezet en aan het zetten is, op weg naar de totstandkoming van
de mededeling bedrijfsvoering. De herinrichting van de planning- en controlcyclus
is daarin een belangrijke stap. De Algemene Rekenkamer is verheugd dat dit,
naast de andere relevante ontwikkelingen, momenteel expliciet de aandacht
van de bestuursraad en het hogere management, heeft gekregen.5.6 Informatievoorziening5.6.1 InleidingDe Algemene Rekenkamer onderzocht de stand van zaken van de inhoudelijke
uitwerking van VBTB en de daarvoor benodigde aanpassingen aan informatiesystemen.5.6.2 BevindingenIn het kader van VBTB loopt er op het Ministerie van OCenW een aantal
projecten die zijn gericht op het verbeteren van informatiesystemen. Het financiële
systeem van het departement is aangepast mede ten behoeve van VBTB. De informatievoorziening
over het onderwijsveld wordt gestroomlijnd binnen het project Kwantitatief
Informatiebeleid (KIB). Dit project beoogt de beschikbare onderwijsinformatie
ten behoeve van beleid, onderwijsveld en samenleving te stroomlijnen en beter
te ontsluiten. De kosten voor het project, voor de periode tot en met 2005,
zijn geraamd op circa € 33,8 miljoen.Daarnaast is de directie Algemeen Cultuur Beleid begonnen met het ontwerpen
en plannen van aanpassingen aan de informatievoorziening voor de cultuursector
binnen het project Financiële Informatievoorziening Cultuur (FIC). Een
belangrijk doel van het project is het afstemmen van de informatievoorziening
op de vierjarige cyclus van de cultuurnota's. Naast de aanpassing van het
financiële informatiesysteem besteedt FIC ook aandacht aan kwalitatieve
informatie. Per cultuurdirectie worden monitorprogramma's opgesteld waarin
de instrumenten en benodigde toetsingsmomenten per doelstelling worden vastgelegd.Wat de inhoudelijke stand van zaken van VBTB betreft, heeft de Algemene
Rekenkamer met de AD geconstateerd dat het Ministerie van OCenW nog tijd nodig
zal hebben voordat de begroting en de verantwoording aan de VBTB-eisen voldoen.
Het maken van operationele doelstellingen, streefwaarden en prestatie-indicatoren
bleek voor bestaand beleid een lastige opgave. Om die reden heeft het Ministerie
van OCenW uiteindelijk gekozen voor een stapsgewijze benadering.Voor de begroting 2002 zou nieuw beleid onderbouwd worden met operationele
doelstellingen en prestatie-indicatoren. Bij de begrotingsvoorbereiding van
2003 zou zoveel mogelijk uitbreiding plaatsvinden naar onderdelen van het
bestaand beleid. Ter voorbereiding op de begroting 2003 is een gedetailleerd
format ontwikkeld dat aangeeft waar de beleidsartikelen aan moeten voldoen. 5.6.3 Conclusies en aanbevelingenDe Algemene Rekenkamer constateerde dat het nog de nodige inspanning zal
vergen voordat de begroting en de verantwoording aan de VBTB-eisen zal voldoen.
Tegelijkertijd werkt het Ministerie van OCenW aan aanpassingen in informatiesystemen.
Met de realisatie van de plannen voor de informatievoorziening in de onderwijssector
is al gedeeltelijk een start gemaakt.De Algemene Rekenkamer vraagt met name aandacht van het ministerie voor
de uitwerking van VBTB in informatiebehoefte per beleidsonderdeel. Zodra duidelijk
is welke gegevens beleidsdirecties nodig hebben om een koppeling te kunnen
maken tussen beleid, prestaties en middelen, kan worden bepaald of verdere
aanpassingen aan de informatiesystemen gewenst zijn.5.6.4 Reactie minister en nawoordDe minister heeft aangegeven dat OCenW in het kader van VBTB dit jaar
heeft getracht de groeiparagrafen, opgenomen in de begroting 2002, zoveel
mogelijk te realiseren. In de begroting 2003 wordt getracht weer een stap
verder te maken. Daarbij zal de voortgang nadrukkelijker gevolgd worden. Op
dit moment wordt er gewerkt aan een VBTB meetinstrument. Verder merkt de minister
op dat de Algemene Rekenkamer naar de verantwoording 2001 met de VBTB inzichten
van heden heeft gekeken terwijl de verantwoording 2001 daar nog niet aan hoeft
te voldoen.5.7 Overige (beheer)onderzoeken5.7.1 Europese geldstromenIn het kader van het rechtmatigheidsonderzoek 2001 heeft de Algemene Rekenkamer
de aanwezigheid en de omvang van die Europese geldstromen geïnventariseerd
waarvoor de minister van Onderwijs Cultuur en Wetenschappen verantwoordelijkheid
draagt. Tevens heeft zij getracht inzicht te krijgen in de controle- en toezichtstructuur.
Bij de beschouwing van deze geldstromen is de volgende tweedeling gehanteerd:• gelden die meegenomen worden in de verantwoording van de rijksbegroting
of bijbehorende stukken;• gelden die decentraal worden ontvangen en beheerd en waarvoor de
minister financieel aansprakelijk is.Met de Wet Toezicht Europese Subsidies (TES), die 1 mei 2002 van kracht
is geworden, krijgen decentrale bestuursorganen die EU-geld ontvangen een
informatie- en verantwoordingsplicht aan de Minister, die daarmee verantwoordelijk
wordt. De minister krijgt meer toezichtsbevoegdheden (inlichtingenrecht, aanwijzingsrecht
en verhaalsrecht) voor decentraal ontvangen EU-gelden. De minister moet hierover
de Tweede Kamer éénmaal per jaar rapporteren.Onderscheiden geldstromenOp de beleidsterreinen waarvoor de minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschappen verantwoordelijkheid draagt, kan een aantal Europese geldstromen
worden onderscheiden. Deze zijn in het volgende schema weergegeven. GeldstroomOnderwerpBetrokkenheid OCW Europees Sociaal Fonds, doelstelling 3 (ESF3)Scholing voor werkgelegenheidJa Kaderprogramma 5Onderzoek
en speurwerkNee SocratesActiviteiten
voor hoger onderwijsOp afstand via intermediair LeonardoActiviteiten
voor beroepsopleidingenOp afstand via intermediairPhare/TempusHulpprogramma
hoger onderwijs in Oost-EuropaOp afstand via intermediair MediaVersterking mediaproductiesVia EU beheers-commissie Cultuur 2000Versterking
culturele samenwerking Via EU beheerscommissieAlle geldstromen, behalve een deel van de ESF3-gelden, lopen buiten de
begroting van het ministerie om. Bij een aantal projecten is het ministerie
actief betrokken, bij andere minder. Het ministerie beschikt niet over een
totaaloverzicht van alle projecten die met geld van de EU worden uitgevoerd.
De minister beschikt bij diverse projecten nog niet over verantwoordingsinformatie
van het soort dat noodzakelijk is voor de invulling van de verantwoordelijkheid
die voortvloeit uit de wet TES.Volgens opgave van Cfi en BVE is in 2001 op het ministerie, rechtstreeks
of via de intermediaire organisatie, in totaal voor € 2 750 627
aan ESF3-gelden ontvangen. De Algemene Rekenkamer heeft op dit moment geen
duidelijk zicht op de hoogte van de overige geldstromen richting Nederland
op de terreinen onderwijs, cultuur en wetenschap.In de hierna volgende beschrijving van de EU-geldstromen heeft de Algemene
Rekenkamer zich beperkt tot de ESF3-middelen.ESF3: periode 1994–1999ESF3 werd in de periode 1994–1999 uitgevoerd door het Centraal Bestuur
voor de Arbeidsvoorziening, respectievelijk de Arbeidsvoorzieningsorganisatie.
Deze organisaties hebben hun taken recentelijk overgedragen aan een agentschap
in oprichting van het Ministerie van SZW (hierna het Agentschap SZW). Arbeidsvoorziening/Agentschap
SZW is verantwoordelijk voor de controles op de eindafrekening. Deze controles
zijn niet bij het huidige onderzoek betrokken; voor informatie wordt verwezen
naar de recente publicaties van de Algemene Rekenkamer over ESF3.Het Ministerie van OCenW kende in deze periode twee ESF3-projecten: het,
via de begroting van het ministerie lopende, project bestrijding voortijdig
school verlaten (VSV) en het project versterking beroepsbegeleidende leerweg
(BBL). Het ministerie beschikt over een overzicht van ESF-projecten die door
het ministerie zijn aangevraagd of die dankzij actieve cofinanciering door
het ministerie konden plaatsvinden. Op verzoek van de Algemene Rekenkamer
heeft het ministerie dit overzicht vergeleken met een overzicht dat was ontvangen
van het Agentschap SZW. Het ministerie is daarbij gestuit op een groot aantal
onjuistheden in het overzicht van het Agentschap. Het ministerie van OCenW was voor VSV zowel subsidieaanvrager als begunstigde.
Uitvoering van de projecten gebeurde door regionale opleidingscentra.Alhoewel vele instellingen waren betrokken bij de uitvoering van VSV-projecten
gold het project voor OCenW als één groot project, cofinanciering
vond plaats met inzet van reguliere middelen. In de projectstructuur was een
belangrijke rol weggelegd voor een extern accountantskantoor. Het kantoor
trad op als intermediair, voerde accountantscontroles uit, vervulde een centrale
rol in het aanvraag- en verantwoordingsproces, en bood waar nodig ondersteuning
bij de opzet van de projectadministratie. Veel onregelmatigheden werden al
door het accountantskantoor recht getrokken. De AD heeft de werkzaamheden
van het kantoor en het departementale beheer van het VSV-project in het verleden
bij haar werkzaamheden betrokken.De gekozen opzet had tot gevolg dat bij de afrekeningcontroles door Arbeidsvoorziening/het
Agentschap SZW geen grote problemen aan het licht zijn gekomen.OCenW fungeerde voor het project BBL als aanvrager maar niet als uitvoerder.
De regiefunctie lag bij de landelijke organen voor beroepsonderwijs; de verdere
uitvoering bij regionale opleidingscentra en regionale arbeidsbureaus. De
administratie en het financiële beheer van deze projecten werden gevoerd
door het agentschap Cfi, dat tevens de kwartaalrapportages verzorgde. De andere
actoren leverden daarvoor de gegevens; een accountantsverklaring was daarbij
niet verplicht. OCenW/Cfi was verantwoordelijk voor het opstellen van de eindafrekening.
In haar over 2001 uitgebrachte rapport meldt de accountantsdienst dat zij
samen met SZW en Cfi controles heeft uitgevoerd bij een aantal door het ESF
gesubsidieerde BBL-projecten over de periode 1997–1999. Hieruit blijkt
dat voor een belangrijk deel de subsidievoorwaarden van het ESF niet zijn
nageleefd. SZW beraadt zich momenteel nog over de te nemen maatregelen. Het
Ministerie van OCenW loopt een financieel risico van maximaal € 8,2
miljoen.ESF3: periode 2000–2006In de periode 2000–2006 is de minister als clusteraanvrager verantwoordelijk
voor de uitvoering van de projecten op het terrein van VSV, BBL en het praktijkonderwijs.
De clusteraanvraag leidt tot een ESF-geldstroom naar OCenW. Instellingen kunnen
subsidie aanvragen, OCenW toetst deze aanvragen, kent subsidie toe en betaalt
dit uit de ontvangen ESF-gelden. In de nieuwe opzet zijn de resultaten van
een project, tot een bepaalde grens, bepalend voor de hoogte van de subsidie.Cfi heeft een externe organisatie ingehuurd om ondersteuning te bieden
bij de communicatie met het veld en de begeleiding van de onderwijsinstellingen
bij de aanvraag- en verantwoordingsprocedure van de ESF3-subsidie. Ten behoeve
van de uitvoering in de nieuwe periode heeft Cfi een handboek en een controleprotocol
opgesteld. De regelgeving bevat bepalingen ten behoeve van het uitvoeren van
een review op de werkzaamheden van de openbare accountant door de departementale
accountantsdienst. Een op de controle- en verantwoordingsstructuur aansluitend
sanctiebeleid ontbreekt.Ten opzichte van de oude periode is in de nieuwe periode de verantwoordingsstructuur
ingrijpend gewijzigd. Er is een geïntegreerde toezichtstructuur gekomen
voor alle drie onder de regeling vallende onderwerpen, waarbij een belangrijke
rol is toebedeeld aan de externe accountant. Dit geldt zowel in het stadium
van de projectaanvraag, de fase van uitvoering, als de eindcontrole.
Een accountantsverklaring betreffende getrouwheid en rechtmatigheid is vereist
en de departementale accountantsdienst heeft de bevoegdheid een review uit
te voeren op de controle werkzaamheden.In haar rapport over 2001 komt de accountantsdienst tot de opmerking dat
Cfi met andere betrokken partijen het nodige werk zal moeten verzetten om
de eindverantwoordingen geheel in overstemming te brengen met de subsidievoorwaarden
van het ESF. Als oorzaak hiervoor wordt aangegeven dat besloten is tot continuering
van projecten op een moment dat de nieuwe subsidieregeling nog niet was vastgesteld.Het risico bestaat, aldus de AD, dat wegens niet naleving van de subsidievoorwaarden
maximaal € 48 miljoen voor rekening van OCenW zal blijven.ConclusieDe Algemene Rekenkamer concludeert dat in de periode tot 1999 de toezichts-
en verantwoordingsstructuur rondom het vsv-project goed heeft gefunctioneerd.
De toezichts- en verantwoordingsstructuur rondom het bbl-project liet daarentegen
te wensen over. Door de AD zijn risico's benoemd voor projecten uit de periode
2000–2001. De Algemene Rekenkamer beveelt aan de hiermee samenhangende
risico's snel in kaart te brengen en aan te pakken. Gelet op de invoering
van de wet TES en de daarmee samenhangende financiële aansprakelijkheid
van de minister, verdient het verder aanbeveling een toezichtinstrumentarium
te ontwikkelen rondom alle decentraal door instellingen (te) ontvangen en
beheerde gelden.Reactie minister en nawoordIn zijn reactie heeft de minister aangegeven dat de AD al een inventarisatie
heeft gemaakt van de risico's bij ESF3-projecten uit de periode 2000–2001.
Mede met het oog op de continuïteit zullen deze risico's nader worden
geanalyseerd en zal het resultaat daarvan schriftelijk worden vastgelegd.
De minister heeft verder aangegeven dat hij de aanbeveling overneemt om gelet
op de invoering van de Wet TES een toezichtinstrumentarium te ontwikkelen
rondom alle decentraal door instellingen ontvangen en beheerde EU-gelden.5.7.2 Bedrijfsvoering Baten/lastendiensten (agentschappen)InleidingDeze paragraaf betreft de bedrijfsvoering bij de twee baten/lastendiensten
van het departement (Cfi en RAD). Voor wat betreft de bedrijfsvoering van
Cfi baseert de Algemene Rekenkamer zich geheel op de controle van de AD. Voor
de bedrijfsvoering van de RAD baseert zij zich zowel op eigen onderzoek als
op de AD-controle.De begroting 2002 van het ministerie vermeldt het voornemen tot onderzoek
naar de mogelijkheid de Inspectie van het Onderwijs om te vormen tot baten-lastendienst.
Inmiddels is gebleken dat de Inspectie niet verwacht voor 2003 of 2004
tot definitieve besluitvorming te komen. Bij de Inspectie zijn wel activiteiten
gaande ter verbetering van de bedrijfsvoering, die passen binnen de vereisten
voor omvorming tot baten-lastendienst. Bedrijfsvoering CfiDe AD kwalificeert het financieel beheer en het materieel beheer van Cfi
als voldoende. Met uitzondering van het onderdeel interne organisatie werden
alle onderdelen van het financieel beheer als «goed» of als «voldoende»
gekwalificeerd. Verbeterpunten in de interne organisatie betreffen de planningen
controlcyclus, de uitvoering van interne audits, de invloed van gebruikers
op de automatisering en het de benutting van ervaringen uit afgeronde productieprocessen.
De AD verwacht vooruitgang op deze punten ten gevolge van een ingrijpende
reorganisatie die in 2002 tot uitvoering zal komen. Andere aanbevelingen van
de AD betreffen de automatisering, de actualisatie van het informatiebeveiligingsbeleid
en de informatiebeveiligingsplannen, en de afspraken met een aantal belangrijke
externe partijen.Bedrijfsvoering Rijksarchiefdienst In voorgaande jaren constateerde de
Rekenkamer in haar rapporten bij de financiële verantwoording onvolkomenheden
in de (beschrijving van de) administratieve organisatie van de RAD. Mede naar
aanleiding van deze bevindingen heeft zij de bedrijfsvoering binnen de RAD
onderzocht.Uit onderzoek door een organisatie-adviesbureau bleek in december 1998
dat de productiesituatie van de RAD belemmerende factoren kent voor een bedrijfsmatig
functioneren als agentschap. De producten van de RAD zijn merendeels niet
goed meetbaar, vergroting van de doelmatigheid is niet aantoonbaar, de bedrijfsadministratie
was niet zodanig ingericht dat een eenduidige relatie tussen kosten en resultaten
kon worden gegeven, bovendien werd niet gestuurd op output. De uitkomsten
van het onderzoek betekenen dat de rationale van de status van de RAD als
agentschap voor discussie vatbaar is.Het heeft tot 2001 geduurd alvorens veranderingen in het financieel beheer
in gang werden gezet, gericht op een zo goed mogelijk kwantificeren van de
activiteiten en op het invoeren van outputsturing.Inmiddels zijn de nodige aanpassingen in het financieel beheer doorgevoerd.
Aan de hand van het plan van aanpak waarover de Algemene Rekenkamer in haar
rapport bij de financiële verantwoording over 2000 berichtte, zijn verschillende
beschrijvingen van de administratieve organisatie tot stand gekomen, onder
meer van het bedrijfsbureau en van het belangrijkste archief, het Algemeen
Rijksarchief. Verder zijn de bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de
archieven verduidelijkt. Het plan van aanpak is derhalve in voldoende mate
uitgevoerd.Hoewel daarmede veel werk is beschikt de RAD nog niet over een bedrijfsvoering
die geheel aan de eisen gesteld aan baten-lastendiensten voldoet:• de beschrijvingen van de bedrijfsprocessen zijn niet (meer) actueel;• een kostprijsmodel waarmee de kosten aan de producten kunnen worden
toegerekend is nog in ontwikkeling;• de dienst kan niet aangeven hoe men doelmatiger is gaan werken/kan
gaan werken;• een planning- en controlcyclus gericht op output en resultaat is
eveneens nog in ontwikkeling.De RAD voldoet dan ook nog steeds niet aan de oorspronkelijke criteria
gesteld voor het instellen van een agentschap. De verwachting van de minister
van OCenW dat op 1 januari 1996 zou worden voldaan aan de voorwaarden voor
een bedrijfsmatige administratie (Tweede Kamer 1994–1995, 24 144,
nr. 1, pag. 8) is bepaald niet uitgekomen. De Algemene Rekenkamer heeft begrip voor de druk die door de noodzakelijke
organisatorische aanpassingen wordt gelegd op de organisatie, en voor het
gegeven dat daardoor niet alle processen actueel kunnen zijn beschreven. Niettemin
blijft zij er voor pleiten dat de continuïteit van het financieel beheer
wordt gewaarborgd door vastlegging van de processen die als kritisch moeten
worden aangemerkt en van een plan van aanpak om er voor te zorgen dat de beschrijving
van die processen steeds actueel is.Reactie minister en nawoordIn zijn reactie geeft de minister aan de conclusie dat «de rationale
van de status van de RAD als agentschap voor discussie vatbaar is» niet
te onderschrijven. Hij verwijst in dit verband naar, ook door de Algemene
Rekenkamer aangehaald, onderzoek uit 1998. Daaruit bleek dat de invoering
van de agentschapstatus goed gewerkt heeft voor de RAD. Hij wijst er verder
op dat een aantal grote veranderingen in het financiële beheer reeds
in 1999 zijn ingezet. In 2001 is een tweede stap gezet, namelijk het verder
vormgeven van outputgerichte financiële sturing, conform de wijze die
een agentschap voorstaat.Hij is van mening dat de RAD een aantal van de ingezette ontwikkelingen
zou moeten stoppen en terugdraaien als zij haar agentschapstatus verliest.
Hij acht die status dan ook niet voor discussie vatbaar.Naar aanleiding van de reactie van de minister merkt de Algemene Rekenkamer
op dat haar kanttekening bij de agentschapstatus van de RAD niet moet worden
opgevat als een pleidooi voor het terugdraaien van die status. Het gaat haar
om de constatering dat bij de toekenning daarvan in 1996 niet werd voldaan
aan de criteria voor de agentschapschapstatus. Pas in 2001 is een begin gemaakt
met het daadwerkelijk vormgeven van maatregelen gericht op het zo goed mogelijk
kwantificeren van de activiteiten en op het vormgeven van outputgerichte sturing
op een wijze die past bij de agentschapstatus van de RAD.Voor wat betreft het waarborgen van een actuele beschrijving van kritische
processen geeft de minister aan dat de RAD zal trachten om de beschrijving
van de kritische processen zo actueel mogelijk te houden.5.7.3 Opheffing Dienst OmroepbijdrageMet ingang van 1 januari 2000 is de omroepbijdrage afgeschaft (fiscalisering
omroepbijdrage). Nadien is tussen het Ministerie van OCenW en het Ministerie
van Financiën een verschil van inzicht ontstaan over de vraag of er in
voldoende mate uitvoering is gegeven aan de door de regering aan de Staten-Generaal
gedane toezeggingen.De Algemene Rekenkamer voerde, op verzoek van de minister van Financiën
en de staatssecretaris van OCenW, een onderzoek uit naar de fiscalisering
van de omroepbijdrage1. De belangrijkste onderzoeksvraag
was of de fiscaliseringsoperatie rechtmatig en voor de mediabegroting, inclusief
de omroepreserve, budgettair neutraal verlopen was. De Algemene Rekenkamer
heeft deze vraag bevestigend beantwoord: op kasbasis was er sprake van budgettaire
neutraliteit In het kader van het rechtmatigheidsonderzoek 2001 actualiseerde
de Algemene Rekenkamer haar bevindingen. Een belangrijk gegeven daarbij is
het aanvaarden door de Tweede Kamer van het gewijzigde amendement Atsma. Het
amendement voorziet in een verhoging van het verplichtingenbedrag en het uitgavenbedrag
voor de mediabegroting met € 32 miljoen ten behoeve van de omroepreserve2. De Algemene Rekenkamer merkt hierover
op, dat zij geen rol voor haar ziet weggelegd in de afronding van dit dossier.5.7.4 Informatie Beheer GroepDe Informatie Beheer Groep (IB-Groep) is een zelfstandig bestuursorgaan
dat is belast met de uitvoering van wet- en regelgeving op het terrein van
studiefinanciering en les- en cursusgelden. De afgelopen jaren heeft de Algemene
Rekenkamer met betrekking tot de IB-Groep aandacht besteed aan de beschrijving
van de administratieve organisatie, de automatisering en het MenO-beleid.
Vorig jaar is daarbij geconcludeerd dat vooruitgang was geboekt, maar dat
er nog diverse onvolkomenheden waren, met name ten aanzien van de automatisering.
In hun reacties gaven de minister en de IB-Groep aan dat zij de in gang gezette
verbeteracties bij de IB-Groep met kracht zouden voortzetten. Ze zegden toe
met name de implementatie van het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst
1994 (VIR) bijzondere aandacht te geven. Dit jaar is beoordeeld in hoeverre
de verschillende onvolkomenheden zijn opgeheven. Administratieve organisatieIn 2001 is verdere vooruitgang geboekt bij het beschrijven van de administratieve
organisatie. Er is een Handboek Programmagelden vastgesteld en de IB-Groep
werkt aan de vastlegging van de overige onderdelen van de administratieve
organisatie. De IB-Groep verwacht de beschrijving van de belangrijkste processen
in 2002 te kunnen voltooien. De Algemene Rekenkamer beschouwt dit als een
positieve ontwikkeling, maar wil daarbij wel opmerken dat zij al een aantal
jaren achtereen heeft aangedrongen op een actualisering van de administratieve
organisatie. In maart 2002 stelde zij vast dat de actualisatie nog niet was
afgerond en dat de onderhoudsorganisatie voor de administratieve organisatie
nog niet formeel was belegd.IT-beheerIn het rechtmatigheidsonderzoek 2000 zijn opmerkingen over het IT-beheer
gemaakt. Voor het jaar 2001 is door de AD geconstateerd dat vooruitgang is
geboekt bij het informatiebeleid en het wijzigingenbeheer, maar dat het IT-beheer
nog niet als voldoende gekwalificeerd kan worden. Dit komt doordat de gerealiseerde
verbeteringen bij de logische toegangsbeveiliging, de internetaansluiting
en de continuïteit van de informatieverzorging nog onvoldoende zijn .
De AD beoordeelt het IT-beheer op deze punten als matig. Het informatiebeveiligingsbeleid
wordt door de AD als onvoldoende gekwalificeerd. De Algemene Rekenkamer deelt
deze mening van de AD en concludeert dat er onvolkomenheden zijn in het IT-beheer.
Deze betreffen vooral de informatiebeveiliging. Door het ontbreken van afhankelijkheids-
en kwetsbaarheidsanalyses en daarop gebaseerde beveiligingsplannen ontbreekt
een kader om de toereikendheid en volledigheid van de getroffen beveiligingsmaatregelen
te beoordelen. De Algemene Rekenkamer stelt daarbij verder vast dat de IB-Groep
nog geen uitvoering heeft gegeven aan de afspraak met het Ministerie van OCenW
dat zij zich zal conformeren aan het VIR. Evenmin is invulling gegeven aan
een alternatieve benadering van het informatiebeveiligingsbeleid.MenO-beleidHet Ministerie van OCenW en de IB-Groep hebben beide een rol bij het tegengaan
van misbruik en oneigenlijk gebruik van studiefinanciering. De IB-Groep is
daarbij verantwoordelijk voor de uitvoering van controleacties.
In voorgaande jaren heeft de Algemene Rekenkamer geconstateerd dat het controlebeleid
te weinig is gericht op het onderkennen van specifieke risicogebieden. Bovendien
ontbrak een integraal beleidsplan op dit terrein. In 2001 is er op deze punten
vooruitgang geboekt. De uitgangspunten en de verantwoordelijkheidsverdeling
zijn vastgelegd in een beleidskader.Tevens is voor het aspect ziektekostenverzekering onderzoek uitgevoerd
naar de mogelijkheden voor risicogerichte controle. Een nadere invulling van
de in het beleidskader gepresenteerde uitgangspunten is nog niet beschikbaar.
De bevindingen over het MenO-beleid over het aspect uitwonendheid zijn in
paragraaf 5.3.2. gepresenteerd.De AD beveelt in haar rapport over 2001 aan een actiever controlebeleid
te realiseren, dat uitgaat van ontwikkelingen in het veld.Conclusies en aanbevelingenDe IB-Groep heeft in 2001 verdere vooruitgang geboekt bij de beschrijving
van de administratieve organisatie, het IT-beheer en het MenO-beleid. Dit
neemt niet weg dat op alle drie de terreinen nog verdere verbeteringen wenselijk
zijn. Deze verbeteringen zijn: de administratieve organisatie volledig beschrijven,
de onderhoudsorganisatie formeel beleggen, het informatiebeveiligingsbeleid
op een dusdanige wijze invullen dat de toereikendheid en de volledigheid van
de getroffen maatregelen inzichtelijk is en het MenO-beleid verder invullen.
Het informatiebeveiligingsbeleid moet daarbij worden getypeerd als een onvolkomenheid
in het financieel beheer.Reactie minister en nawoordIn zijn reactie gaat de minister, mede namens de IB-Groep, in op het IT-beheer,
de administratieve organisatie en het MenO-beleid van de IB-Groep. De reactie
op het laatst genoemde aspect is weergegeven in paragraaf 5.3.2. In een
begeleidend schrijven heeft de hoofddirecteur van de IB-Groep aangegeven de
bevindingen van de Algemene Rekenkamer volledig te onderschijven en reeds
stappen ondernomen te hebben om de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer
uit te voeren. De belangrijkste maatregelen en activiteiten die in dit verband
worden benoemd, betreffen:• de verdere invulling van het informatiebeveiligingsbeleid door
een nieuwe start te maken met het uitvoeren van zogenaamde afhankelijkheids-
en kwetsbaarheidsanalyses;• plannen ter verbeteringen van de informatiebeveiliging op de onderdelen
systeemautorisaties, continuïteit en internet;• het nader detailleren van de beschrijving van de administratieve
organisatie, de afronding daarvan ultimo augustus 2002 en het opzetten van
een beheersorganisatie.6. BASELINE FINANCIEEL BEHEER EN MATERIEELBEHEER6.1 InleidingDe baseline financieel beheer en materieelbeheer is een handleiding voor
ministeries om beheersingsmaatregelen voor het financieel beheer en materieelbeheer
te identificeren en te implementeren. Het Ministerie van Financiën heeft
de baseline medio 2001 als handleiding aan de ministeries aangeboden met het
verzoek deze vanaf 1 juli 2001 toe te passen.De baseline financieel beheer bestaat uit drie hoofdonderdelen, te weten:
de begrotingsvoorbereiding, de begrotingsuitvoering en het afleggen van verantwoording.
Per hoofdonderdeel zijn minimumnormen (criteria) voor het financieel beheer
geïdentificeerd en toegelicht. Omdat de criteria vrij algemeen van aard
zijn, is het noodzakelijk om ze, waar nodig, uit te werken tot subcriteria
die zijn toegesneden op de aard van de (departement)specifieke processen en
activiteiten. Voor de baseline materieelbeheer gelden dezelfde opmerkingen
als voor de baseline financieel beheer. De baseline materieelbeheer bestaat
uit de hoofdonderdelen voorraadbeheer, risicobeheer en administraties.Bij ieder ministerie zijn reeds voor de introductie van de baseline, in
meer of mindere mate, beheersingsmaatregelen ter waarborging van het financieel
en materieelbeheer geïmplementeerd. De noodzaak hiertoe vloeide voort
uit de reeds langer bestaande wet- en regelgeving inzake het financieel beheer
en het materieelbeheer. De baseline biedt hiervoor nu, in de vorm van een
handleiding, een gestructureerd beoordelings- en toetsingskader. Aan de hand
van de baseline zullen de ministeries de reeds bestaande beheersingsmaatregelen
en de daarbij geldende (sub)criteria op volledigheid en noodzakelijke diepgang
moeten beoordelen en, waar nodig, aanvullen en nader uitwerken. De Algemene
Rekenkamer verwacht dat de ministeries hiermee per 1 januari 2002 duidelijke
voortgang hebben geboekt. In het kader van haar rechtmatigheidsonderzoek heeft
zij deze voortgang onderzocht. De Algemene Rekenkamer spreekt nog geen oordelen
uit over de kwaliteit van de aanvullingen en de uitgewerkte (sub)criteria.
Tevens heeft de Algemene Rekenkamer het oordeel van ministeries over de bruikbaarheid van
de baseline gepeild. Deze informatie kan van pas komen bij de komende evaluatie
van de baseline.6.2 BevindingenHet Ministerie van OCenW is bezig de baseline te implementeren. Hiervoor
is een werkgroep ingesteld waarin FEZ en de AD vertegenwoordigd zijn. Voordat
de baseline binnen het departement wordt verspreid wordt deze door de werkgroep
vertaald naar concrete en toetsbare normen. Deze normen worden vastgelegd
in de zogenaamde OCenW bedrijfsvoeringstabel. Bij het opstellen van de OCenW
bedrijfsvoeringstabel wordt ondermeer gebruik gemaakt van reeds bestaande
departementale regels en richtlijnen. Op de peildatum 1 januari 2002 was de
OCenW bedrijfsvoeringstabel nog niet verspreid binnen het departement. Inmiddels
is de bedrijfsvoeringstabel eind februari 2002 besproken in het overleg tussen
FEZ, de AD en de managers bedrijfsvoering/financiën van de verschillende
(beleids)directies.De directies dienen zelf een risicoanalyse uit te voeren. Hierbij moet
worden nagegaan in welke mate aan de OCenW bedrijfsvoeringstabel wordt
voldaan en welke aanvullende maatregelen eventueel nodig zijn. Voor het onderzoek
naar het financieel beheer en het materieelbeheer in 2002 zal de AD gebruik
gaan maken van de OCenW bedrijfsvoeringstabel.Het departement streeft ernaar dat de baseline in 2002 volledig geïmplementeerd
en operationeel is. Dit betekent dat alle departementsonderdelen hun financieel
en materieelbeheer zodanig moeten inrichten dat minimaal aan de criteria uit
de baseline wordt voldaan. Dit is ook opgenomen in het format voor de managementafspraken
die in 2002 met de (beleids)directies worden gemaakt.6.3 Conclusies en aanbevelingenCentraal in het onderzoek van de Algemene Rekenkamer naar de implementatie
van de baseline staat de vraag of sprake is van een duidelijke implementatieslag,
waarbij als nevenvoorwaarde geldt dat zowel het management, als ook FEZ en
de AD voldoende hun beoogde rol in relatie tot de baseline moeten hebben opgepakt.
Samenvattend kan worden gesteld dat nog niet wordt voldaan aan alle eisen
die de Algemene Rekenkamer stelt aan een duidelijke implementatieslag.Op het Ministerie van OCenW wordt serieus gewerkt aan de implementatie
van de baseline. De uitwerking van de baseline naar subcriteria wordt grondig
aangepakt. Van betrokkenheid van het management van de (beleids)directies
bij de implementatie was op peildatum echter nog geen sprake. Dit hangt samen
met het gekozen traject waarbij de baseline eerst nader wordt geconcretiseerd.
De Algemene Rekenkamer onderschrijft deze keuze, maar wijst erop dat voor
een adequate implementatie de betrokkenheid van het management van cruciaal
belang is.6.4 Reactie ministerDe minister wijst erop dat inmiddels ook de departementale top betrokken
is bij de implementatie van de baseline. In het format voor de managementafspraken
dat door de Bestuursraad is vastgesteld, staat expliciet de baseline genoemd.BIJLAGE 1BEDRIJFSVOERING, BASELINE EN IJKPUNTEN FINANCIEEL BEHEERDe Algemene Rekenkamer introduceert dit jaar voor het eerst de term bedrijfsvoering
in haar rapporten bij de financiële verantwoording.Hiermee loopt zij vooruit op de implementatie van VBTB in het jaarverslag
2002 waarin bedrijfsvoering een aparte paragraaf krijgt toebedeeld.Onder bedrijfsvoering wordt verstaan de sturing en beheersing van bedrijfsprocessen
binnen een ministerie om de beleidsdoelstellingen te kunnen realiseren. Het
betreft sturing en beheersing van zowel de primaire processen als van de processen
die hiervoor faciliterend zijn1. Volgens de ontwerp
CW 2001 vallen onder de bedrijfsvoering in ieder geval het financieel beheer,
het materieel beheer alsmede de administraties die ten behoeve van dat beheer
worden bijgehouden.In 2001 is binnen het IODAD en IOFEZ overeenstemming bereikt over een
baseline financieel beheer en materieel beheer. Hierdoor is een belangrijke
stap voorwaarts gemaakt om te komen tot (departementaal vastgestelde) normen
voor het beoordelen van beide onderwerpen. De Algemene Rekenkamer heeft positief
gereageerd op deze ontwikkeling en heeft om dit verder te stimuleren besloten
om zich aan te sluiten bij de baseline-systematiek.Tot vorig jaar maakte de Algemene Rekenkamer onderscheid naar dertien
«ijkpunten» aan de hand waarvan zij het financieel beheer van
een minister beoordeelde en haar bevindingen rapporteerde. De meeste ijkpunten
zijn grotendeels opgenomen in de baseline. Daarnaast zijn er enkele van de
ijkpunten die vallen buiten het kader van de baseline, maar een duidelijke
plaats innemen binnen de bedrijfsvoering. Deze onderdelen vormen voor de Algemene
Rekenkamer een afzonderlijk object van onderzoek.In het Rfv 2001 maakt de Algemene Rekenkamer binnen de bedrijfsvoering
onderscheid naar de volgende onderwerpen:• Departementale accountantscontrole;• Financieel beheer;• Materieelbeheer;• Planning- en controlcyclus;• Informatievoorziening.Onderstaande tabel geeft weer op welke wijze de diverse onderdelen van
de bedrijfsvoering en de tot vorig jaar door de Algemene Rekenkamer gehanteerde
ijkpunten tot elkaar in relatie staan. BIJLAGE 2VERKLARENDE WOORDENLIJSTHieronder vindt u in alfabetische volgorde een aantal veel voorkomende
belangrijke woorden en begrippen uit het rechtmatigheidsonderzoek van de Algemene
Rekenkamer. Van iedere term wordt de betekenis omschreven. Waar relevant wordt
ook het gebruik van de term in het onderzoek uitgelegd.AccountantsrapportSchriftelijk verslag van een accountant over de bevindingen naar aanleiding
van het onderzoek naar de financiële verantwoording.AccountantsverklaringSchriftelijke mededeling van een accountant inhoudende een oordeel over
de deugdelijkheid. De accountantsverklaring bij de departementale financiële
verantwoording betreft behalve de getrouwheid en de opstelling overeenkomstig
de voorschriften, ook een expliciete uitspraak over de rechtmatigheid.Administratieve systemenSystemen waarin de uitkomsten van de uitvoeringssystemen aan de hand van
boekingsdocumenten worden vastgelegd en worden verwerkt tot deugdelijke informatie
over het beheer.Agentschap (zie baten-lastendienst)Artikelgewijze oordeelsvormingOm het budgetrecht van de Staten-Generaal voor de afzonderlijke begrotingsartikelen
tot zijn recht te laten komen, hanteert de Algemene Rekenkamer kwantitatieve
tolerantiegrenzen op het niveau van begrotingsartikelen.Baseline financieel beheer en materieelbeheerDe algemene normen en de daaruit afgeleide criteria voor het financieel
en materieelbeheer. De baseline is door het Ministerie van Financiën
op 13 juni 2001 aan alle directeuren van de departementale accountantsdiensten
en van de directies FEZ toegezonden met het verzoek deze vanaf 1 juli
2001 als handleiding toe te passen en in deze toepassing tevens het management
te betrekken.Baten-lastendienstOnderdeel van de rijksdienst met een grotere zelfstandigheid dan de departementale
(buiten)diensten. De ministeriële verantwoordelijkheid en het budgetrecht
van de Tweede Kamer worden niet ingeperkt door de instelling van baten-lastendiensten.
Een baten-lastendienst heeft een afzonderlijke plaats in de begroting en de
financiële verantwoording en voert een administratie los van de begrotingsadministratie
van het moederministerie.BedrijfsvoeringDe bedrijfsprocessen alsmede de sturing en beheersing van deze processen
teneinde de door de minister geformuleerde doelstellingen te bereiken. BeleidsintensiveringenVerhogingen van collectieve uitgaven en/of verlagingen van ontvangsten
ten opzichte van de begroting en/of meerjarencijfers, waaraan een beleidsbeslissing
ten grondslag ligt.BeleidsprioriteitenDoor de Tweede Kamer aangewezen beleidsterrein waarover men – bij
wijze van vingeroefening met het oog op de invoering van VBTB – in het
bijzonder prestatiegegevens opgenomen wil zien in de verantwoording.BezwaaronderzoekOnderzoek ten behoeve van de besluitvorming door de Algemene Rekenkamer
over het al dan niet maken van bezwaar. De Algemene Rekenkamer kan bezwaar
maken op grond van artikel 55 van de Comptabiliteitswet. De Algemene Rekenkamer
hanteert een selectief bezwaarbeleid.Budgetrecht Tweede KamerRecht van het parlement om van tevoren toestemming te verlenen aan de
regering voor het aangaan van verplichtingen, het doen van uitgaven en het
innen van ontvangsten (belastingen).Departementale accountantsdienst (DAD)Onderdeel van het ministerie dat belast is met de controle van het financieel
beheer van het departement en de verantwoording daarover. De DAD voert een
wettelijke taak uit. De Algemene Rekenkamer beschouwt de DAD principieel als
een interne accountant, zij het een relatief onafhankelijke. Een waarborg
voor deze relatieve onafhankelijkheid vormt het feit dat de taak en de plaats
van de DAD wettelijk geregeld zijn. De plaats, direct onder de secretaris-generaal,
waarborgt de onafhankelijkheid ten opzichte van de te controleren afdelingen
en diensten.Deugdelijke weergaveDe financiële verantwoording dient het gevoerde beheer deugdelijk
weer te geven. Dit houdt in dat de informatie betrouwbaar, aanvaardbaar en
toereikend moet zijn, zodat de Staten-Generaal als gebruiker van de informatie
een oordeel over de uitkomsten kan vormen.Europese aanbestedingsrichtlijnenRichtlijnen voor het openstellen van overheidsopdrachten voor leveranciers
uit alle Europese lidstaten gebaseerd op de beginselen: non-discriminatie,
transparant proces en objectieve selectie- en gunningscriteria.Financieel beheerConform de begripsomschrijving in de Comptabiliteitswet (CW 2001) wordt
onder financieel beheer verstaan het geheel van beslissingen, handelingen
en regels die zijn bedoeld voor de sturing en beheersing van, alsmede de verantwoording
over, de financiële transacties en de saldi waarvoor de minister (mede)verantwoordelijkheid
draagt.Financiële verantwoording (van een minister)Bevat de uitkomsten van het gevoerde financieel beheer en verschaft inzicht
in de uitvoering van de begroting van het achterliggende jaar. Ze bestaat
uit vier delen: de rekening van verplichtingen, uitgaven en ontvangsten;
de toelichting bij deze rekening; de op de rekening aansluitende saldibalans
per 31 december en de toelichting bij deze saldibalans.Financiële verantwoording van het RijkDe financiële verantwoording van het Rijk bevat de rekening van uitgaven
en ontvangsten van het Rijk en de op deze rekening aansluitende saldibalans
van het Rijk per 31 december. De financiële verantwoording van het Rijk
wordt opgesteld door de minister van Financiën.FoutenFouten zijn afwijkingen van de criteria rechtmatigheid en deugdelijke
weergave. Rechtmatigheidsfouten en deugdelijke weergave fouten worden beide
onderscheiden in «onjuistheden» en «onvolledigheden».KengetalEen verhoudingsgetal dat inzicht geeft in beleids- of productieprocessen,
met name in de effectiviteit en/of efficiency daarvan.MaterieelbeheerHet besluit Materieelbeheer 1996 definieert materieelbeheer als de zorg
voor niet-geldelijke zaken vanaf het moment van ontvangst tot aan het moment
van afstoting.M&O-beleidHet geheel van maatregelen genomen door ministers om misbruik en oneigenlijk
gebruik van regelingen zoveel mogelijk te beperken.Onzeker/onzekerhedenHet oordeel «onzeker» wordt gegeven wanneer de Algemene Rekenkamer
door onvolkomenheden in het financiële beheer niet kan vaststellen of
de betreffende bedragen al dan niet rechtmatig of al dan niet deugdelijk weergegeven
zijn.OnvolkomenheidOverschrijding van de kwalitatieve tolerantiegrens van de Algemene Rekenkamer.OverdrachtsuitgavenHieronder vallen de subsidies en specifieke uitkeringen.Potentieel bezwaargevalOnvolkomenheden in het financiële beheer of in de financiële
verantwoording die de kwalitatieve of kwantitatieve tolerantiegrenzen van
de Algemene Rekenkamer overschrijden.RechtmatigheidDe verantwoording is opgesteld overeenkomstig de wijze waarop dat in wettelijke
regelingen is voorgeschreven en de in de verantwoording opgenomen bedragen
bij de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten zijn tot stand gekomen in overeenstemming
met de begrotingswetten en andere wettelijke regelingen.ReviewOnder «review DAD» verstaat de Algemene Rekenkamer de beoordeling
van de DAD-controle. Deze review dient om vast stellen of de DAD-controle
zodanig wordt uitgevoerd dat de Algemene Rekenkamer gebruik kan maken van
de resultaten ervan. Rekening en toelichting (departementale)Het jaarlijkse overzicht per begroting van verplichtingen, uitgaven en
ontvangsten. Per begrotingsartikel geeft het overzicht aan: aanvankelijke
raming, wijzigingen in de raming, gerealiseerde bedrag en slotwetmutaties.
De toelichting geeft daarbij onder meer aan waarom eventuele afwijkingen van
de ramingen zich hebben voorgedaan. In die zin speelt de toelichting een belangrijke
rol in de controle door de Staten-Generaal.Rekening van het RijkHet samenstel van de rekeningen van een bepaald begrotingsjaar van alle
ministeries, begrotingsfondsen en staatsbedrijven, dat na de goedkeuring door
de Algemene Rekenkamer door de minister van Financiën aan de Staten-Generaal
ter verlening van decharge wordt overgelegd.Rechtspersoon met een wettelijke taak (RWT)Rechtspersonen voor zover die een bij of krachtens de wet geregelde taak
uitoefenen en daartoe geheel of gedeeltelijk worden bekostigd uit de opbrengst
van bij of krachtens de wet ingestelde heffingen. (Begrotingsgefinancierde
RWT zijn RWT's die bijdragen vanuit de begrotingen van de ministeries krijgen.
Het betreft hier dus niet premie- of tariefgefinancierde RWT's).Saldibalans (departementale-)Het overzicht van de financiële activa en passiva behorende bij een
begroting.Saldibalans van het RijkDoor de minister van Financiën opgestelde balans waarin een overzicht
wordt gegeven van de saldi van de financiële posten uit het voorgaande
jaar die naar het volgende jaar moeten worden overgebracht.SlotwetLaatste wijzigingswet van de begroting, uitgebracht uiterlijk op de derde
dinsdag van september na het begrotingsjaar, waarbij de geraamde verplichtingen,
uitgaven en ontvangsten formeel in overeenstemming worden gebracht met de
werkelijke verplichtingen, uitgaven en ontvangsten.Specifieke uitkeringSpecifieke uitkeringen zijn uitkeringen van het Rijk aan provincies en
gemeenten voor de bestrijding van de in de specifieke uitkeringsregeling aangeduide
kosten van provincies en gemeenten. Hieronder vallen ook uitkeringen aan derden,
ter bekostiging van activiteiten van die derden, waarbij de verstrekking afhankelijk
is van de verstrekking van een uitkering door provincies of gemeenten aan
die derden (koppelsubsidies).Transactie-uitgavenUitgaven met betrekking tot de aanschaf van goederen en diensten. UitvoeringssystemenUitvoerende (veelal geautomatiseerde) systemen richten zich op de primaire
activiteiten van een ministerie, bijvoorbeeld het toekennen van subsidies
en sociale uitkeringen, het heffen van belastingen, de verwerving van goederen
en diensten en dergelijke.VBTBVan beleidsbegroting tot beleidsverantwoording: voorstel van de regering
om informatiewaarde van de begrotings- en verantwoordingsstukken te vergroten.
In de verantwoording worden de volgende drie vragen in onderling verband beantwoord:Wat hebben we bereikt?Wat hebben we hiervoor gedaan?Wat heeft het gekost?BIJLAGE 3OVERZICHT FOUTEN, ONZEKERHEDEN EN GECONSTATEERDE ONVOLKOMENHEDEN
IN HET FINANCIEEL BEHEER 2001 BIJ HET MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAPPEN (BEDRAGEN X 1 MILJOEN)Geconstateerde onvolkomenheidJaar van eerste constateringFoutenOnzekerhedenArtikelToelichting in paragraaf     Nr.OmschrijvingOmvang Uitgaven       Onjuist vastgestelde vergoedingen voor het primair onderwijs als
gevolg van onjuist gebruik van formatierekeneenheden en onjuiste schoolgewichten.200143,3 18.01Primair Onderwijs6 290,13.3Onzekerheid over de rechtmatigheid van een deel van de GOA- en
OALT gelden. 2000  91,118.01Primair Onderwijs6 290,15.3.4 Onzekerheid over de rechtmatigheid van een deel van de specifieke
uitkering Schoolbegeleiding.2000 22,918.01Primair Onderwijs6 290,15.3.4Onzekerheid over de rechtmatigheid van de specifieke uitkering
exceptionele toename schoolgaande asielzoekers.2001 19,318.01Primair Onderwijs6 290,13.3Totaal 43,3133,3            Saldibalans       Het totaal van de individueel geregistreerde studentenleningen
is lager dan de balanspost studieleningen op de saldibalans.  50,0 Studieleningen4 754,43.4Totaal  50,0            Onvolkomenheden in het financieel beheer       Volledigheid kengetallen in de toelichting bij de rekening1999––   4.3De AO beschrijving RDMZ2001––   5.3.6De AO beschrijving kritische processen RAD1999––   5.6.3 Afwikkeling cultuurnota2001––   5.3.5 MenO beleid studiefinanciering1999––   5.3.2 IT Beheer IB-Groep1999––   5.7.4* Het tussen haakjes geplaatste bedrag duidt op onzekerheden over de volledigheid
van de verantwoorde bedragen– Het gaat in deze tabel om de zaken waartegen de Algemene Rekenkamer
eventueel bezwaar kan maken. De Algemene Rekenkamer kan bezwaar maken of een
bezwaaronderzoek starten bij fouten en onzekerheden in de financiële
verantwoording en onvolkomenheden in het financieel beheer. BIJLAGE 4Lijst van gebruikte afkortingenADAccountantsdienstAOAdministratieve organisatie ATCAccountability, Toezicht
en Controle   BBLBeroepsbegeleidende
leerwegBVEBeroepsonderwijs en
volwasseneneducatieBZKMinisterie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties  CfiCentrale Financiën
InstellingenCWComptabiliteitswet   DOBDienst Omroepbijdragen  ESF3Europees Sociaal
Fonds, doelstelling 3  FEZDirectie Financieel
Economische Zaken  GBAGemeentelijke Basis
AdministratieGOAGemeentelijk Onderwijsachterstandenbeleid  IB-GroepInformatie Beheer
Groep ICMStafeenheid Inkoop-
en Contractmanagement ICNInstituut Collectie
NederlandITInformatietechnologie   HBOHoger beroepsonderwijs  KBKoninklijke Bibliotheek KIBKwantitatief Informatiebeleid KNAWKoninklijke Nederlandse
Academie van Wetenschappen   MenOMisbruik en oneigenlijk
gebruikMNMiljoenennota   NWONederlandse organisatie
voor Wetenschappelijk Onderzoek   OALTOnderwijs Allochtone
Levende Talen OCenWMinisterie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen  POPrimair onderwijs   RADRijksarchiefdienstRDMZRijksdienst voor
de Monumentenzorg RFVRapport bij de Financiële
Verantwoording RMCRegionale Meld- en
Coördinatiefunctie ROBRijksdienst voor Oudheidkundig
Bodemonderzoek RWTRechtspersoon met
wettelijk taak  SZWMinisterie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid  TESWet Toezicht Europese
Subsidies TNONederlandse organisatie
voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek   VBTBVan Beleidsbegroting
Tot BeleidsverantwoordingVIRVoorschrift Informatiebeveiliging
Rijksdienst 1994VOVoortgezet onderwijs VSVVoortijdig schoolverlaten  WOWetenschappelijk onderwijs   ZBOZelfstandig BestuursorgaanXNoot1Als fout kan € 43,3 mln. worden aangemerkt, terwijl over € 133,3
mln. onzekerheid bestaat.XNoot1Een RWT is een rechtspersoon met een wettelijke taak.XNoot1De Algemene Rekenkamer is nog in gesprek met het ministerie van OCenW
over de vraag welke instellingen de RWT-status hebben. Deze discussie betreft
slechts een beperkt aantal instellingen.XNoot1De subsidiedeclaratie kan achterwege blijven, wanneer de informatie reeds
in de jaarrekening is opgenomen.XNoot1Deze definitie is door het ministerie van Financiën opgenomen in Het Referentiekader mededeling over de bedrijfsvoering. Het
referentiekader is op 8 februari 2002 door de Ministerraad geaccordeerd en
op 21 februari 2002 verzonden naar de Tweede Kamer.XNoot1Met de zeven belangrijkste uitgavenposten waarvoor sprake is van rest-MenO
is in totaal € 1 007 miljoen gemoeid.XNoot1Het betreft een periode van vier jaar. Het is niet bekend in welke mate
er voor 2001 sprake is van onzekerheid over de rechtmatigheid van de uitgaven;
er is echter geen reden aan te nemen dat de tolerantie op artikelniveau is
overschreden.XNoot2Bron: Overzicht specifieke uitkeringen 2001. Ministerie van BZK, Beheerscommissie
gegevensbestand specifieke uitkeringen. Het merendeel van de 3,6 miljard heeft
betrekking op de bekostiging van het openbaar onderwijs. Het ministerie van
OCenW ziet de betreffende uitkeringen niet als specifieke uitkering, omdat
gemeenten deze gelden ontvangen in hun hoedanigheid als schoolbestuur en hierdoor
op dezelfde wijze worden benaderd als de schoolbesturen in het bijzonder onderwijs.XNoot1Het departement heeft aangegeven dat de beoordeling van de verantwoording
schoolbegeleiding loopt van 1 november 2001 tot 1 mei 2002. De Algemene Rekenkamer
heeft haar onderzoek begin april 2002 afgesloten.XNoot2Over het verantwoordingsjaar 1999 voldeed de verantwoording van 76% van
de gemeenten aan de eisen.XNoot1Doordat deze fout de kwalitatieve tolerantiegrens niet overschrijdt, is
hij niet opgenomen in het foutenoverzicht van Bijlage 3.XNoot1De subsidiedeclaratie kan achterwege blijven, wanneer de informatie reeds
in de jaarrekening is opgenomen.XNoot1Algemene Rekenkamer, Fiscalisering Omroepbijdrage, 11 september 2001.XNoot2Tweede Kamer 2001–2002. 28 000 VIII, nr. 88.XNoot1Deze definitie is door het ministerie van Financiën opgenomen in Het Referentiekader mededeling over de bedrijfsvoering. Het
referentiekader is op 8 februari 2002 door de Ministerraad geaccordeerd en
op 21 februari 2002 verzonden naar de Tweede Kamer. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28380-17.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl