Gegevensvergaring in strafvordering; Kabinetsstandpunt over het rapport 'Gegevensvergaring in strafvordering' van de Commissie Strafvorderlijke gegevensvergaring in de informatiemaatschappij
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28366, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

14-05-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28366 nr. 1

01-05-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamKabinetsstandpunt over het rapport Gegevensvergaring in
strafvordering van de Commissie Strafvorderlijke gegevensvergaring in de informatiemaatschappijInhoud:Inleiding 3Inleiding1. Hoofdlijn van het rapport2. Algemene reactie op het rapport3. Uitgangspunten voor nieuwe wetgeving3.1. Verantwoordelijkheid bij de tot opsporing bevoegde
instantie3.2. De eisen van artikel 10 Grondwet en artikel 8 EVRM3.3. Over welke personen mogen gegevens gevorderd worden?3.4. Van welke houders van gegevens mogen gegevens worden
gevorderd?4. De voorgestelde bevoegdheden4.1. De bevoegdheid tot het vorderen van identificerende
gegevensVan welke houders van gegevens mogen identificerende gegevens
worden gevorderd?Wie is bevoegd en in geval van welke strafbare feiten?De «ja / nee vraag»Het verkennend onderzoek4.2. Bevoegdheid tot het vorderen van ook andere dan identificerende
gegevens4.3. Bevoegdheid tot het vorderen van toekomstige gegevens4.4. Bevoegdheid tot het vorderen van gevoelige gegevens4.5. Bevoegdheid tot het bewerken van gegevens4.6. Bevoegdheid tot het vorderen dat gegevens beschikbaar
worden gehouden5. Aanvullende waarborgen5.1. De vergoeding van kosten die houders ter uitvoering
van een vordering maken5.2. Beklagrecht5.3. Het aanvullen van de notificatieplicht van artikel
126bb Sv.5.4. De regeling voor verwerken van gegevens in de Wet
politieregisters5.5. De regeling voor verschoningsgerechtigden6. Inpassing in het Wetboek van Strafvordering6.1. De verhouding tot de bevoegdheden tot inbeslagneming6.2. Het wetsvoorstel computercriminaliteit II en Crime
in Cyberspace6.3. Het wetsvoorstel vorderen gegevens telecommunicatie6.4. Wetsvoorstel vorderen gegevens financiële sector7. ConclusieBIJLAGEBEKNOPTE SAMENVATTING VAN DE ADVIEZEN
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28366Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 87 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 366Gegevensvergaring in strafvorderingnr. 1BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 1 mei 2002Bij brief van 19 juni 2001 zond ik u het rapport Gegevensvergaring in
strafvordering van de Commissie Strafvorderlijke gegevensvergaring in de informatiemaatschappij
(Just01-524) toe. Over het rapport zijn in de afgelopen maanden 12 adviezen
ontvangen. Met deze adviezen is bij het opstellen van het kabinetsstandpunt
rekening gehouden.Bij de opsporing van misdrijven spelen gegevens die bij derden beschikbaar
zijn een onmisbare rol. Deze rol neemt toe. Ten eerste omdat er als gevolg
van de ontwikkelingen op het gebied van de informatie- en communicatietechnologie
steeds meer gegevens beschikbaar zijn bij instellingen en bedrijven over de
personen die van hen diensten of producten afnemen, of van wie zij om andere
redenen gegevens verwerken. Wanneer deze gegevens kunnen bijdragen aan de
opsporing van strafbare feiten is het voor de instanties die belast zijn met
de opsporing van belang om over deze gegevens de beschikking te kunnen krijgen.
De tweede reden waarom gegevens steeds belangrijker worden voor de opsporing
is omdat informatie steeds vaker nog slechts in geautomatiseerde vorm beschikbaar
is, zodat de inbeslagneming van bescheiden in betekenis voor de opsporing
afneemt. Hierdoor ontstaat er in de opsporingspraktijk een steeds grotere
behoefte aan om de beschikking te kunnen krijgen over geautomatiseerde gegevens.
Tegelijkertijd heeft het privacyrecht zich verder ontwikkeld en is de bescherming
van persoonsgegevens toegenomen. Het persoonsgegeven is gejuridiseerd. Verstrekking
ten behoeve van de opsporing is niet zondermeer toegestaan. Gelet op deze
ontwikkelingen behoeft de gegevensvergaring voor de opsporing van strafbare
feiten een eigen zelfstandige regeling in het Wetboek van Strafvordering.
Het rapport van de commissie biedt hiervoor het kader.Hierbij zendt het kabinet zijn standpunt over het rapport en over de daarin
opgenomen aanbevelingen.De Minister van Justitie,A. H. KorthalsKabinetsstandpunt over het rapport Gegevensvergaring in
strafvordering van de Commissie Strafvorderlijke gegevensvergaring in de informatiemaatschappijInhoud:Inleiding 31. Hoofdlijn van het rapport 32. Algemene reactie op het rapport 43. Uitgangspunten voor nieuwe wetgeving 54. De voorgestelde bevoegdheden 115. Aanvullende waarborgen 226. Verhouding tot andere wetsvoorstellen 277. Conclusie 31Bijlage: beknopte samenvatting van de adviezen 32InleidingDe Commissie Strafvorderlijke gegevensvergaring in de informatiemaatschappij
had tot taak1 te komen tot uitgangspunten voor
de wetgeving voor de strafvorderlijke gegevensvergaring in de informatiemaatschappij.
Zij diende te bezien welke vormen van gegevensvergaring en -bewerking voor
de strafvordering noodzakelijk zijn en regeling behoeven in het Wetboek van
Strafvordering.De achtergrond van deze opdracht aan de Commissie zijn de veranderingen
die zich als gevolg van de ontwikkelingen op het gebied van de informatie-
en communicatietechnologie voordoen in de wijze waarop gegevens worden verwerkt
en de wijze waarop de instanties die belast zijn met de opsporing van strafbare
feiten gegevens kunnen vergaren. Instellingen en bedrijven beschikken over
steeds meer en steeds beter toegankelijke gegevens over de personen die van
hen diensten of producten afnemen, of van wie zij om andere redenen gegevens
verwerken. Wanneer gegevens over personen kunnen bijdragen aan de opsporing
van strafbare feiten is het voor de instanties die belast zijn met de opsporing
van strafbare feiten van belang om over deze gegevens de beschikking te kunnen
krijgen.De Commissie bracht op 14 mei 2001 haar rapport uit. Het kabinet heeft
veel waardering voor de wijze waarop de Commissie haar taak heeft uitgevoerd.
De Commissie heeft een veelomvattend rapport opgesteld.1. Hoofdlijn van het rapportDe gegevens die derden over personen en hun handelingen bewaren, kunnen
van grote betekenis zijn voor het strafvorderlijk onderzoek. In dit kabinetsstandpunt
wordt gesproken van de houders van gegevens, waarmee gedoeld wordt op een
ieder die toegang heeft tot gegevens. Sectoren die ten behoeve van de opsporing
van strafbare feiten veelvuldig bevraagd worden zijn de communicatiesector,
de sector transport en mobiliteit, de sector financiële dienstverlening
en de overheid. Doel van de gegevensvergaring is bijvoorbeeld te komen tot
vaststelling van de identiteit, geld- en goederenstromen, het vermogen of
het relatienetwerk van een persoon.In de praktijk doen zich daarbij de volgende knelpunten voor. In de eerste
plaats is vaak niet duidelijk op basis van welke titel welke gegevens gevraagd
en verstrekt kunnen en mogen worden. De regeling van bevoegdheden op dit terrein
in het Wetboek van Strafvordering is fragmentarisch en niet toereikend. Dit
heeft rechtsonzekerheid tot gevolg voor zowel de houders van gegevens als
de tot opsporing bevoegde instanties. In de tweede plaats blijkt in de praktijk
gegevensvergaring voor een belangrijk deel plaats te vinden op basis van vrijwillige
medewerking. De houders van gegevens zijn in dat geval verantwoordelijk en
aansprakelijk voor de verstrekking van de gegevens. Zij kennen echter niet
alle feiten en omstandigheden die nodig zijn om af te kunnen wegen of de verstrekking
van gegevens noodzakelijk is voor de opsporing. De tot opsporing bevoegde
instanties kunnen en willen namelijk vaak geen vertrouwelijke opsporingsinformatie
aan derden verstrekken.Teneinde aan deze knelpunten tegemoet te komen concludeert de Commissie
dat een nieuwe regeling in het Wetboek van Strafvordering nodig is. Als belangrijk
uitgangspunt voor deze nieuwe regeling hanteert de Commissie dat de verantwoordelijkheid
voor strafvorderlijke gegevensvergaring bij tot de opsporing bevoegde instantie
dient te liggen: deze doet een vordering tot het verstrekken van gegevens
en de houder van de gegevens is verplicht daaraan te voldoen. Een ander uitgangspunt
is dat de regeling gebaseerd dient te zijn op een indeling in categorieën
op basis van de aard van de gegevens, omdat de aard van de gegevens
bepalend is voor de vraag of en in welke mate sprake kan zijn van een inbreuk
op de persoonlijke levenssfeer. Ook dient de regeling rekening te houden met
de verschillende soorten handelingen die van een houder kunnen worden gevraagd.
Naarmate een bevoegdheid dieper ingrijpt in de persoonlijke levenssfeer, dan
wel meer inspanning vraagt van de houder van de gegevens, dient deze te berusten
bij een hogere instantie en van zwaardere voorwaarden te zijn voorzien. De
regeling dient daarbij te voldoen aan de eisen van artikel 8 van het Europees
Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
(EVRM). Met inachtneming hiervan stelt de Commissie voor in het Wetboek van
Strafvordering bevoegdheden op te nemen terzake van het vorderen van de houder
van gegevens dat hij:– identificerende gegevens verstrekt: naam, adres, woonplaats, geboortedatum,
geslacht, en administratieve kenmerken zoals een klantnummer of rekeningnummer;– ook andere dan identificerende gegevens verstrekt, met uitzondering
van gevoelige gegevens;– gegevens verstrekt die na het tijdstip van de vordering worden
ontvangen en verwerkt (toekomstige gegevens);– gevoelige gegevens verstrekt: persoonsgegevens betreffende onder
andere iemands godsdienst of levensovertuiging, ras, politieke gezindheid
of gezondheid;– bepaalde gegevens bewerkt;– bepaalde gegevens gedurende veertien dagen beschikbaar houdt.De Commissie formuleert flankerende waarborgen betreffende onder andere
de vergoeding van kosten die houders ter uitvoering van de vordering maken
en het recht van belanghebbenden om beklag in te dienen tegen de vordering
en tegen de kennisneming of het gebruik van gegevens die gevorderd zijn.2. Algemene reactie op het rapportHet rapport geeft een heldere beschrijving van de praktijk van de strafvorderlijke
gegevensvergaring en een goede analyse van de knelpunten die zich daarin voordoen.
Terecht wordt geconcludeerd dat nieuwe wetgeving nodig is. De Commissie formuleert
hiervoor goede uitgangspunten. De voorstellen van de Commissie voor nieuwe
bevoegdheden in het Wetboek van Strafvordering kunnen op hoofdlijnen worden
overgenomen. Zoals in enkele adviezen naar voren is gekomen, is de reikwijdte
van de voorgestelde bevoegdheden echter ruim, nu in beginsel geen gegevens
daarvan zijn uitgesloten, behoudens gegevens die beschikbaar zijn bij beroeps-verschoningsgerechtigden.
Gelet op het belang van de opsporing van ernstige misdrijven acht het kabinet
dit echter noodzakelijk. Hierna onder 3.2 wordt dit nader toegelicht. In het
belang van de opsporing van ernstige misdrijven moet de officier van justitie
in beginsel over elke soort gegevens de beschikking kunnen krijgen. Een voorwaarde
hierbij is dat de bevoegdheden aan passende voorwaarden worden gebonden. De
voorstellen van de commissie voorzien hierin. De voorstellen sluiten op dit
punt aan bij de andere bevoegdheden in het Wetboek van Strafvordering.Dit neemt niet weg dat in het belang van de bescherming van de persoonlijke
levenssfeer enkele beperkingen kunnen worden aangebracht in de door de Commissie
voorgestelde bevoegdheden. Het kabinet meent dat de bevoegdheid tot het vorderen
van identificerende gegevens en de bevoegdheid tot het vorderen van toekomstige
gegevens beperkt moeten worden tot de houder van gegevens die anders dan ten
behoeve van persoonlijk gebruik gegevens verwerkt. Ook dienen identificerende
gegevens niet te kunnen worden gevorderd in het kader van een verkennend onderzoek.
Met betrekking tot de bevoegdheid betreffende het bewerken van gegevens heeft
het kabinet een ander wettelijk kader voor ogen dan de commissie
voorstelt. Dit zal nog afzonderlijk aan adviserende instanties worden voorgelegd.Naast enkele beperkingen kunnen aanvullende waarborgen worden voorgesteld,
teneinde een verantwoorde toepassing van de bevoegdheden en een zorgvuldige
omgang met de aldus verkregen gegevens te bewaken. In dat verband wordt voorgesteld
te bepalen dat de bevoegdheid tot het vorderen van identificerende gegevens
alleen door daartoe aangewezen en geautoriseerde opsporingsambtenaren kan
worden toegepast. Ook wordt de aanbeveling van het College Bescherming Persoonsgegevens
gevolgd om op termijn in de Wet politieregisters een verplichting op te nemen
tot het houden van een audit op de gegevensverwerking
door de politie. Hiermee wordt uitvoering gegeven aan het project van zelfevaluaties
waarmee reeds een start is gemaakt. Daarnaast dienen politie en openbaar ministerie
inzicht te geven in de aantallen malen dat de bevoegdheden worden toegepast.In het navolgende wordt op al deze punten ingegaan. Een wetsvoorstel betreffende
deze voorstellen zal worden voerbereid.3. Uitgangspunten voor nieuwe wetgeving3.1. Verantwoordelijkheid bij de tot opsporing bevoegde
instantieZoals de meeste adviezen onderschrijft het kabinet het uitgangspunt dat
de verantwoordelijkheid voor de gegevensvergaring bij de tot opsporing bevoegde
instantie dient te liggen. In het Wetboek van Strafvordering dient daarom
een stelsel van bevoegdheden tot het vorderen van gegevens te worden opgenomen,
op grond waarvan houders van gegevens verplicht zijn gegevens te verstrekken.
Een dergelijk stelsel komt het meest tegemoet aan de knelpunten in de praktijk
en het voldoet het meest aan de eisen die op grond van artikel 10 van de Grondwet
en artikel 8 van het EVRM gesteld moeten worden aan een regeling van bevoegdheden
die een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer kunnen inhouden.Als alternatief is in de literatuur1 en in
het advies van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak2 wel naar voren gekomen dat de vrijwilligheid bij gegevensverstrekking
voorop dient te staan. Pas indien vrijwillige verstrekking geen resultaat
oplevert, zou terug gevallen moeten kunnen worden op dwangmiddelen, dat wil
zeggen op bevoegdheden van de tot opsporing bevoegde instanties tot het vorderen
van gegevens. Dit alternatief biedt echter geen adequate oplossing voor de
in de praktijk gesignaleerde knelpunten. De rechtsonzekerheid die het gevolg
is van het ontbreken van een eenduidige regeling in het Wetboek van Strafvordering
en de ongewenste verdeling van verantwoordelijkheden die aan de orde is bij
de verstrekking van gegevens door medewerking op vrijwillige basis worden
daarmee namelijk niet opgelost. Ook ziet dit alternatief eraan voorbij dat
niet alleen de belangen van de houder van de gegevens en die van de opsporing
in het geding zijn, maar dat tevens belangen van derden in het geding zijn.
Het gaat hierbij om de personen op wie de gegevens betrekking hebben en van
wie de persoonlijke levenssfeer in het geding kan zijn. Gelet op dit belang
voorziet het alternatief van de vrijwilligheid niet in een regeling die voldoet
aan de eisen van artikel 10 van de Grondwet en artikel 8 van het EVRM. Die
eisen houden in dat bevoegdheden die een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer
kunnen inhouden bij wet moeten zijn voorzien, en dat die wettelijke regeling
moet voldoen aan eisen van toegankelijkheid en voorzienbaarheid en waarborgen
moet bevatten tegen willekeur. Indien vrijwilligheid voorop staat en de tot
opsporing bevoegde instantie in overleg met de houder van de gegevens komt
tot afspraken welke gegevens in een bepaald geval verstrekt zullen worden,
is van een wettelijke regeling die aan deze eisen voldoet geen sprake. Door
middel van een uitgewerkte regeling in het Wetboek van Strafvordering
zoals door de Commissie voorgesteld kan hieraan wel worden voldaan.De kritiek1 dat het door de Commissie voorgestelde
stelsel van bevoegdheden niet zou passen binnen de systematiek van het Wetboek
van Strafvordering wordt door het kabinet niet gedeeld. Deze kritiek stelt
dat de voorgestelde bevoegdheden een inlichtingenplicht scheppen en dat in
de voorstellen van de Commissie te weinig ruimte blijft bestaan voor de vrijwilligheid.
Er wordt daarbij een vergelijking getrokken met de vrijheid van burgers tot
het afleggen van een verklaring. Over het hoofd wordt evenwel gezien dat er
een verschil is tussen het afleggen van een verklaring en het verstrekken
van gegevens. Onder gegevens wordt verstaan: informatie die is vastgelegd
of opgeslagen op een gegevensdrager, hetzij op schrift, hetzij in elektronische
vorm. Ook de reeds in het Wetboek van Strafvordering opgenomen bevoegdheden
tot het vorderen van gegevens uit een geautomatiseerd werk (125i) en het vorderen
van de opgave van gegevens in het kader van het strafrechtelijk financieel
onderzoek (126a) hanteren dit gegevensbegrip. Het verstrekken van gegevens
houdt veelal in dat de gegevens voor een ander doel worden gebruikt dan waartoe
ze door de houder van de gegevens zijn verwerkt. Om die reden dient een toetsing
plaats te vinden met het oog op de afweging van enerzijds het belang dat zorgvuldig
wordt omgegaan met persoonsgegevens en anderzijds het opsporingsbelang. Hiervoor
biedt het Verdrag inzake gegevensbescherming van de Raad van Europa van 28
juni 1981 (verdrag tot bescherming van personen in verband met de geautomatiseerde
verwerking van persoonsgegevens, Trb. 1988, 7) een kader. Artikel 9 van het
verdrag bepaalt dat doelafwijkend gebruik mogelijk is, indien dit bij wet
is voorzien en noodzakelijk is in een democratische samenleving in het belang
van het bestrijden van strafbare feiten. Er dient dus voldaan te worden aan
het noodzakelijkheidscriterium. In de Nederlandse wetgeving is dit neergelegd
in artikel 43 van de Wet bescherming persoonsgegevens. Het verstrekken van
gegevens is – ook vanwege dit toetsingskader – niet hetzelfde
als het afleggen van een verklaring, waarbij iemand uit eigen wetenschap feiten
of omstandigheden meedeelt of vragen beantwoordt.Wel is enige nuancering mogelijk van het door de Commissie ingenomen standpunt2 dat naast de in het Wetboek van Strafvordering op te
nemen bevoegdheden geen ruimte meer zou bestaan voor het op vrijwillige basis
vragen en verstrekken van gegevens. Gesteld zou namelijk kunnen worden dat
het niet nodig is bevoegdheden uit het Wetboek van Strafvordering toe te passen
indien de houder van gegevens bereid is op vrijwillige basis mee te werken
aan het verstrekken van gegevens. In het bijzonder zou dit opgaan wanneer
het gegevens betreft van de houder zelf, dan wel gegevens van derden die geen persoonsgegevens zijn. Vastgesteld kan echter worden
dat deze gevallen zich in de praktijk nauwelijks voordoen. Bedacht moet bovendien
worden dat ook indien het gaat om gegevens van derden die geen persoonsgegevens
zijn, er nog altijd belangen van derden aan de orde kunnen zijn die verstrekking
problematisch maken, bijvoorbeeld een contractuele geheimhoudingsplicht.Bij de gegevensvergaring ten behoeve van de opsporing gaat het in de praktijk
meestal om persoonsgegevens van derden. Voor deze gegevens is de verstrekking
op basis van vrijwilligheid geen goed alternatief. Hierbij is namelijk het
belang van een derde in het geding, namelijk van degene op wie de gegevens
betrekking hebben. Indien het gaat om het verstrekken van persoonsgegevens
betreffende een derde, dient verstrekking – als gezegd – op vrijwillige
basis daarom (indien verstrekking onverenigbaar is met de doeleinden waarvoor
de gegevens zijn verkregen, hetgeen meestal het geval is) plaats te vinden
met inachtneming van de criteria van artikel 43 van de Wet bescherming persoonsgegevens.
Dit artikel houdt in – zoals hiervoor al aan de orde kwam – dat
de houder van de gegevens moet afwegen of de verstrekking van gegevens noodzakelijk
is in het belang van de opsporing van strafbare feiten. De tot opsporing bevoegde instantie kan er niet zondermeer van uitgaan dat de houder
van de gegevens zich bewust is van de afweging die hij dient te maken. De
houder van de gegevens beschikt bovendien niet voor de daarvoor relevante
informatie. Hier ligt nu juist een belangrijk knelpunt in de praktijk. Daarbij
komt dat artikel 43 van de WBP maar ten dele een wettelijke regeling vormt
die voldoet aan de hiervoor al genoemde eisen van toegankelijkheid en voorzienbaarheid
en die waarborgen bevat tegen willekeur. Zeker indien het gaat om gegevens
die diep ingrijpen in de persoonlijke levenssfeer wegen deze eisen van artikel
8 EVRM zwaar. Daarom is het ongewenst artikel 43 van de WBP te beschouwen
als basis voor reguliere verstrekking van persoonsgegevens ten behoeve van
de opsporing. Artikel 43 dient slechts betekenis te blijven behouden voor
de gevallen, waarin het belang van de opsporing evident zwaarder weegt dan
het belang van de bescherming van persoonsgegevens. Dan is ook voldaan aan
het voorzienbaarheidsvereiste van artikel 8 van het EVRM.Bespreking verdient nog of het mogelijk is in het Wetboek van Strafvordering
een stelsel van bevoegdheden op te nemen als door de Commissie voorgesteld,
maar dan zonder dat deze een verplichting tot verstrekking voor de houder
van de gegevens zouden inhouden. Een dergelijke wettelijke regeling zou voldoen
aan eisen van toegankelijkheid en voorzienbaarheid en zou waarborgen bevatten
tegen willekeur. Wat echter niet opgelost zou worden is dat de houders van
gegevens belast blijven met de afweging op grond van artikel 43 WBP en verantwoordelijk
en aansprakelijk blijven voor de verstrekking. Zij blijven belast met een
afweging die zij eigenlijk niet kunnen maken. (Contractuele) belangen van
derden kunnen bovendien in de weg staan aan verstrekking op vrijwillige basis.
De strafvorderlijke gegevensvergaring zou bovendien blijven berusten op de
als uitzondering bedoelde bepaling van artikel 43, onderdeel b, WBP.Een verdeling van verantwoordelijkheden die inhoudt dat de tot opsporing
bevoegde instantie beschikt over alle relevante informatie die nodig is om
af te wegen of gegevens daadwerkelijk nodig zijn voor de opsporing, terwijl
de onwetende houder van gegevens moet beslissen over het verstrekken van gegevens
is, gelet op het voorgaande, in de ogen van het kabinet niet gewenst. Het
kabinet hecht aan het uitgangspunt dat de verantwoordelijkheid voor de gegevensvergaring
bij de tot opsporing bevoegde instanties dient te liggen. Het stelsel van
bevoegdheden als door de Commissie voorgesteld vormt een consistent geheel,
waarin de verantwoordelijkheden daar worden neergelegd waar zij thuishoren:
zij worden gedragen door de met opsporing belaste overheidsinstanties en blijven
niet berusten bij de particuliere houders van gegevens.3.2. De eisen van artikel 10 Grondwet en artikel 8 EVRMHiervoor kwamen deze eisen al ter sprake. In deze paragraaf wordt hierop
uitgebreider ingegaan en worden de voorstellen van de Commissie hieraan getoetst.
Hierbij wordt er van uitgegaan dat de toepassing van de voorgestelde bevoegdheden
tot het vorderen van gegevens een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer kunnen
inhouden. De mate waarin de persoonlijke levenssfeer van degene op wie de
gegevens betrekking hebben in het geding kan zijn, verschilt evenwel per bevoegdheid.
Zo kan de bevoegdheid tot het vorderen van identificerende gegevens in beperkte
mate raken aan de persoonlijke levenssfeer, terwijl de bevoegdheid tot het
vorderen van gevoelige gegevens in grote mate aan de persoonlijke levenssfeer
kan raken. Ingevolge artikel 10 van de Grondwet dient een beperking van het
recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer een basis te hebben
in een wet in formele zin. Ingevolge artikel 8, tweede lid, van het EVRM is
inmenging van enig openbaar gezag in de uitoefening van het recht op eerbiediging
van de persoonlijke levenssfeer alleen toegestaan voor zover daarin bij de
wet is voorzien en dit in een democratische samenleving noodzakelijk
is in het belang van enkele met name genoemde doelen, waaronder het voorkomen
van strafbare feiten, hetgeen de opsporing daarvan omvat.Bij de eis dat inmenging in het recht op bescherming van de persoonlijke
levenssfeer noodzakelijk moet zijn in een democratische samenleving geldt
een eigen beoordelingsruimte voor de nationale overheid. Deze eis van noodzakelijkheid
heeft twee kanten. Ten eerste moet worden bezien of de bevoegdheid tot inmenging
in de persoonlijke levenssfeer nodig is voor de strafrechtelijke handhaving,
dat wil zeggen dat het individuele belang van de burger bij bescherming van
de persoonlijke levenssfeer in bepaalde gevallen minder zwaar dient te wegen
dan het algemene belang van de strafrechtelijke handhaving. Het dient, in
het licht van de jurisprudentie van het Europese Hof voor de rechten van de
mens, hierbij te gaan om een «pressing social need». Ten tweede dient bij de concrete toepassing van de bevoegdheid voldaan
te zijn aan de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit.Met de Commissie is het kabinet van mening dat de voorgestelde bevoegdheden
noodzakelijk zijn voor de strafrechtelijke handhaving. Daartoe bestaat een
aantal redenen. De eerste reden is dat gegevens die bij derden beschikbaar
zijn voor de opsporing van misdrijven onmisbaar zijn. In veel opsporingsonderzoeken
spelen dergelijke gegevens een belangrijke rol. Het belang van gegevens voor
de opsporing neemt bovendien sterk toe. Als gevolg van de ontwikkelingen op
het gebied van de informatie- en communicatietechnologie zijn steeds meer
gegevens beschikbaar bij instellingen en bedrijven over de personen die van
hen diensten of producten afnemen, of van wie zij om andere redenen gegevens
verwerken. Wanneer deze gegevens kunnen bijdragen aan de opsporing van strafbare
feiten is het voor de instanties die belast zijn met de opsporing van belang
om over deze gegevens de beschikking te kunnen krijgen. De tweede reden waarom
de voorgestelde bevoegdheden nodig zijn is dat informatie steeds vaker nog
slechts in geautomatiseerde vorm beschikbaar is, zodat de inbeslagneming van
bescheiden in betekenis voor de opsporing afneemt. Ook hierdoor ontstaat er
in de opsporingspraktijk een steeds grotere behoefte aan om de beschikking
te kunnen krijgen over geautomatiseerde gegevens. De inbeslagneming van de
fysieke dragers van geautomatiseerde gegevens zal daarbij vaak disproportioneel
zijn, terwijl het motief om in beslag te nemen oneigenlijk is. Het gaat immers
niet om de drager, maar om de gegevens. Door deze ontwikkelingen bestaat er
in de opsporingspraktijk een toenemende behoefte aan het vorderen van geautomatiseerde
gegevens, in ruimere mate dan thans op basis van artikel 125i Sv mogelijk
is. De derde reden waarom de bevoegdheden nodig zijn, is dat het privacyrecht
in de vorm van de bescherming van persoonsgegevens sterk ontwikkeld is. Het
persoonsgegeven is gejuridiseerd, zodat verstrekking ten behoeve van de opsporing
niet zondermeer is toegestaan. Normering hiervan is nodig.Gegevensvergaring ten behoeve van de opsporing is onmisbaar en behoeft,
gelet op de voornoemde ontwikkelingen een eigen zelfstandige regeling. De
wet dient een sluitend stelsel van bevoegdheden te bevatten voor de gegevensvergaring
ten behoeve van opsporingsonderzoek. Aan de eis dat de bevoegdheden in een
democratische samenleving noodzakelijk zijn in het belang van de opsporing
is hiermee voldaan.De eis dat inmenging in de wet is voorzien, houdt in dat in het nationale
recht een regeling van een bevoegdheid tot inmenging in de persoonlijke levenssfeer
is opgenomen en dat die regeling voor de burger voldoende toegankelijk en
voorzienbaar is. Indien de regeling is opgenomen in de wet in formele zin,
zoals hier het voornemen is, is voldaan aan de eisen dat de regeling in het
nationale recht is opgenomen en dat die regeling voor de burger voldoende
toegankelijk is.De eis van voorzienbaarheid brengt met zich mee dat de regeling voldoende
precies moet zijn geformuleerd, zodat de burger vooraf kan weten onder welke
omstandigheden en voorwaarden de bevoegdheid mag worden toegepast. De regeling
moet bovendien waarborgen bieden tegen willekeurige inmenging van de overheid
in het persoonlijke leven van de burger en tegen misbruik van bevoegdheid
(Kruslin en Huvig, EHRM 24 april 1990, NJ 1991, nr. 523). Deze eis weegt zwaarder
naarmate een bevoegdheid meer ingrijpend is en heimelijk kan worden toegepast
(P.G. en J.H. vs. Het VK, EHRM 25 september 2001). Voor de toetsing aan deze
eisen is het volgende van belang. In de door de Commissie voorgestelde bevoegdheden
is telkens de aard en de omvang van de bevoegdheid omschreven. Onderscheiden
is in soorten gegevens en ook zijn de gevallen omschreven waarin de bevoegdheid
kan worden toegepast en zijn de bevoegde autoriteiten aangewezen. Naarmate
de bevoegdheid ingrijpender is, dient het te gaan om een verdenking van een
ernstiger misdrijf en komt de bevoegdheid toe aan een hogere autoriteit. Hetzelfde
geldt naarmate de bevoegdheid meer inspanning vraagt van de houder van de
gegevens. Voor de gevallen waarin de bevoegdheden tot het vergaren van gegevens
worden toegestaan, sluit de Commissie aan bij de gevallen die bekend zijn
in het Wetboek van Strafvordering. Van belang is dat voor de meest ingrijpende
bevoegdheden een machtiging van de rechter-commissaris is vereist. Bij de
hierna afzonderlijk te bespreken bevoegdheden komt dit aan de orde. Met het
voorgaande wordt bereikt dat de regeling voldoende precies is geformuleerd,
zodat de burger vooraf kan weten onder welke omstandigheden en voorwaarden
de bevoegdheid mag worden toegepast. Hiermee wordt voldaan aan de eis van
voorzienbaarheid. Ook biedt de aanwijzing van de bevoegde autoriteiten een
waarborg tegen willekeurige inmenging in de persoonlijke leven van de burger
en tegen misbruik van bevoegdheid. Daarvoor zijn ook van belang de volgende
door de Commissie voorgestelde waarbogen:– Een vordering tot het verstrekken van gegevens dient altijd schriftelijk
te zijn.– De vordering dient een zo nauwkeurig mogelijke aanduiding te bevatten
van de gegevens die worden gevorderd.– Van de verstrekking van gegevens dient een proces-verbaal te worden
opgemaakt waarin de feiten of omstandigheden waaruit blijkt dat is voldaan
aan het vereiste van een verdenking van een strafbaar feit van een bepaalde
ernst en de reden waarom de gegevens in het belang van het onderzoek worden
gevorderd dienen te worden vermeld.– Het proces-verbaal dient, voor zover het voor het onderzoek in
de zaak van betekenis is, bij de processtukken te worden gevoegd.– Aan de persoon over wie de gegevens zijn gevorderd, dient, zodra
het belang van het onderzoek het toelaat, mededeling te worden gedaan over
de toepassing van de bevoegdheid. Dit laatste geldt niet voor de bevoegdheid
tot het vorderen van identificerende gegevens.Hiermee sluit de Commissie aan bij de systematiek van andere in het Wetboek
van Strafvordering opgenomen opsporingsbevoegdheden. Hiermee is voorzien in
waarborgen tegen willekeurige inmenging van de overheid in het persoonlijke
leven van de burger en tegen misbruik van bevoegdheid. Deze waarborgen bevorderen
dat verantwoording moet en kan worden afgelegd over de toepassing van de bevoegdheden.Gelet op het voorgaande kan gesteld worden dat de voorgestelde regeling
voldoet aan de eisen van artikel 10 van de Grondwet en artikel 8 van het EVRM.3.3. Over welke personen mogen gegevens gevorderd worden?Een belangrijk punt bij de voorgestelde bevoegdheden is de vraag over
welke personen gegevens mogen worden vergaard. De Commissie stelt voor dat
ook omtrent anderen dan de verdachte gegevens mogen worden vergaard,
omdat ook gegevens betreffende andere personen nodig kunnen zijn in het belang
van het strafvorderlijk onderzoek. Het kan bijvoorbeeld gaan om gegevens van
het slachtoffer of gegevens van derden waarmee de (potentiële) verdachte
contacten heeft onderhouden en die kunnen bijdragen aan een goede afronding
van het strafvorderlijk onderzoek. Het kabinet stemt op dit punt in met de
voorstellen van de Commissie. Hiermee wordt aangesloten bij de bevoegdheden
tot observatie, opnemen van vertrouwelijke communicatie en onderzoek aan telecommunicatie.
Ook de bestaande bevoegdheden tot inbeslagneming en doorzoeking zijn niet
beperkt tot de persoon van de verdachte of tot voorwerpen die van de verdachte
zijn. De kring van personen van wie gegevens gevorderd kunnen worden, wordt
afgegrensd door het belang van het opsporingsonderzoek. Alleen indien gegevens
van personen redelijkerwijs kunnen bijdragen aan een goede afronding van het
opsporingsonderzoek, kunnen deze gegevens worden vergaard. Bij gegevens van
niet-verdachte personen zal hiervan doorgaans minder snel sprake zijn dan
bij gegevens van de verdachte. Het beginsel van proportionaliteit brengt bovendien
met zich mee dat aan de motivering voor het vorderen van gegevens over personen
die niet verdachte zijn hogere eisen worden gesteld dan aan de motivering
voor het vorderen van gegevens over de verdachte. Het beginsel van proportionaliteit
houdt namelijk in dat de eventuele beperking van de persoonlijke levenssfeer
van de persoon over wie gegevens vergaard worden in verhouding moeten staan
tot het belang voor het opsporingsonderzoek. Een beperking van de persoonlijke
levenssfeer van de verdachte is eerder gerechtvaardigd dan een beperking van
de persoonlijke levenssfeer van een niet verdachte persoon.Het voorgaande brengt met zich mee dat de voorgestelde bevoegdheden weliswaar
in beginsel kunnen worden toegepast ter verkrijging van gegevens betreffende
niet verdachte personen, maar dat hierbij grotere terughoudendheid geboden
is. In het proces-verbaal dient hierover verantwoording te worden afgelegd.3.4. Van welke houders van gegevens mogen gegevens worden
gevorderd?In haar voorstellen brengt de Commissie een beperking aan in de kring
van houders jegens wie de voorgestelde bevoegdheden kunnen worden toegepast.
Identificerende gegevens mogen uitsluitend worden gevorderd van degene van
wie, vanwege de activiteiten die hij verricht, kan worden aangenomen dat hij
over identificerende gegevens zou kunnen beschikken. Wanneer er veel derden
zijn die over de gezochte gegevens zouden kunnen beschikken dient een beperking
van het aantal te bevragen derden te worden aangebracht. Indien bijvoorbeeld
gezocht wordt naar het bedrijf waarbij een auto is gehuurd, zullen er veelal
aanwijzingen zijn op grond waarvan een selectie kan worden gemaakt, bijvoorbeeld
alleen de bedrijven in de omgeving waar de desbetreffende persoon woont. De
bevoegdheid mag dus niet ongericht jegens derden worden toegepast, maar er
behoeft geen redelijk vermoeden te bestaan dat de gegevens aanwezig zullen
zijn. Bij de formulering van de bevoegdheid wordt dit aangeduid met de woorden:
degene die daarvoor redelijkerwijs in aanmerking komt. De bevoegdheid tot
het vorderen van andere dan identificerende gegevens kan alleen worden toegepast
jegens de derde van wie op grond van feiten of omstandigheden vermoed kan
worden dat hij tot de gewenste gegevens toegang heeft. Dit is een zwaardere
beperking. Dergelijke beperkingen voorkomen zogenaamde fishing expeditions: zouden ze ontbreken dan zouden de tot opsporing
bevoegde autoriteiten, op zoek naar gegevens over een bepaalde persoon, hun
netten overal kunnen uitgooien. Ten eerste rijst hierbij de vraag of een dergelijke
wijze van zoeken gerechtvaardigd zou kunnen zijn in het belang van het onderzoek.
Ten tweede zou een dergelijke ruime werking van de bevoegdheden ingrijpend
zijn voor de personen op wie de gegevens betrekking hebben: zij kunnen niet
onopgemerkt blijven. Ten derde zou het ook ingrijpend zijn voor de houders
van gegevens: zij zouden verplicht zijn na te gaan of zij over de gevraagde
gegevens beschikken, terwijl er geen aanwijzingen daartoe zijn. Dit zou tot
een grote belasting leiden.Hierna wordt bij de afzonderlijke bevoegdheden aangegeven welke betekenis
deze beperkingen hebben voor de nieuwe regeling. Bij enkele bevoegdheden zal
worden voorgesteld deze te beperken tot houders die anders dan ten behoeve
van persoonlijk gebruik gegevens verwerken.De bevoegdheden moeten niet (zonder meer) kunnen worden toegepast indien
de houder verdachte is of een zogenaamde verschoningsgerechtigde. Op dit punt
wordt aangesloten bij de bestaande regelingen in het Wetboek van Strafvordering.
In paragraaf 5 wordt hier nader op ingegaan.Met de Commissie is het kabinet van oordeel dat de bevoegdheden in het
Wetboek van Strafvordering in beginsel ook kunnen worden toegepast jegens
overheidsdiensten. De bevoegdheden in het Wetboek van Strafvordering hebben
voorrang boven de regelgeving betreffende verwerking van gegevens door overheidsdiensten
en andere met publieke taken belaste instanties. Dit geldt ook daar waar in
bijzondere wetten aan bepaalde personen een geheimhoudingsplicht wordt opgelegd.
Ook gegevens bij toezichthoudende instanties, die zijn vergaard door de uitoefening
van toezichthoudende bevoegdheden, kunnen door toepassing van de bevoegdheden
in het Wetboek van Strafvordering ten behoeve van de opsporing worden verkregen.
De verdenking van een strafbaar feit is een voldoende rechtvaardiging om,
met het doel te komen tot opheldering van het strafbare feit, gericht gegevens
te vergaren bij overheidsdiensten dan wel organisaties met een publieke toezichtstaak.Het voorgaande is niet van toepassing indien in bijzondere wetten bijzondere
regels zijn opgenomen voor de verstrekking van gegevens ten behoeve van strafvorderlijk
onderzoek. Het kan hierbij gaan om regels voor gegevens die in beginsel altijd
ten behoeve van strafvorderlijk onderzoek beschikbaar moeten kunnen zijn.
Zo is voor bepaalde categorieën gegevens in de gemeentelijke basisadministratie
bepaald dat politieambtenaren daartoe, ten behoeve van de goede vervulling
van hun taak, toegang hebben. Voor de vergaring van deze gegevens is toepassing
van strafvorderlijke bevoegdheden niet nodig. Het kan hierbij ook gaan om
regels voor gegevens die niet zonder meer ten behoeve van strafvorderlijk
onderzoek beschikbaar moeten kunnen zijn. Een voorbeeld hiervan zijn de gegevens
van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst. Hierop zijn de strafvorderlijke
bevoegdheden niet van toepassing.4. De voorgestelde bevoegdheden4.1. De bevoegdheid tot het vorderen van identificerende
gegevensDe Commissie stelt voor in het Wetboek van Strafvordering een bevoegdheid
op te nemen tot het vorderen van identificerende gegevens van een bepaalde
persoon. Daaronder worden verstaan: naam, adres, woonplaats, geboortedatum,
geslacht en administratieve kenmerken. Administratieve kenmerken betreffen
de relatie tussen de persoon die onderwerp is van onderzoek en de houder van
de gegevens. Het kan bijvoorbeeld gaan om een klantnummer, een nummer van
een polis, een bankrekeningnummer, of een lidmaatschapsnummer. De bevoegdheid
strekt ertoe dat de opsporingsambtenaar kan vaststellen wat de identiteit
is van de persoon waarop het onderzoek is gericht. Ook dient de bevoegdheid
ertoe dat gegevens vergaard kunnen worden die de opsporingsambtenaar in staat
stellen vast te stellen of er een relatie bestaat tussen de persoon waarop
het onderzoek is gericht en de houder van de gegevens. De Commissie stelt
voor dat de bevoegdheid kan worden toegepast door de opsporingsambtenaar in geval van verdenking van een strafbaar feit, dan wel in geval van
verdenking dat in georganiseerd verband misdrijven worden beraamd of gepleegd
die een ernstige inbreuk op de rechtsorde opleveren. Daarnaast zou de bevoegdheid
toekomen aan de officier van justitie, indien dit noodzakelijk is voor de
uitvoering van een verkennend onderzoek. De gegevens kunnen gevorderd worden
van degene die daarvoor redelijkerwijs in aanmerking komt, dat wil zeggen
elke houder die in verband met de activiteiten die hij verricht over de gevorderde
gegevens zou kunnen beschikken. De bevoegdheid omvat de bevoegdheid te vorderen
dat antwoord gegeven wordt op de zogenaamde ja/nee-vraag: de vraag of identificerende
gegevens over een persoon beschikbaar zijn.In enkele adviezen is kritiek geuit op dit voorstel. De Nederlandse Orde
van Advocaten (NOvA) meent dat de bevoegdheid in feite een informatieplicht
inhoudt en dat deze aan te weinig beperkingen is gebonden. De NOvA stelt als
beperkingen voor dat de bevoegdheid alleen betrekking zou mogen hebben op
gegevens van de verdachte, alleen gericht zou mogen worden tot de houder van
wie redelijkerwijs vermoed wordt dat hij toegang heeft tot de gegevens en
alleen in geval van verdenking van misdrijven als bedoeld in artikel 67 Sv.
Dit laatste is ook door de Nederlandse Vereniging van Banken (NVvB) naar voren
gebracht, die bovendien meent dat de tussenkomst van de officier van justitie
nodig is. Het Verbond van Verzekeraars (VvV) bepleit zwaardere eisen aan de
motivering waarom aan de houder gegevens worden gevorderd. Veel adviezen zijn
negatief over het voorstel de bevoegdheid tot het vorderen van identificerende
gegevens toe te staan in een verkennend onderzoek.In reactie op deze bezwaren uit de adviezen kan het volgende worden opgemerkt
over de door de Commissie voorgestelde bevoegdheid tot het vorderen van identificerende
gegevens. Op de vraag of de bevoegdheid moet worden beperkt tot gegevens betreffende
de verdachte is hiervoor al in gegaan onder 3.3.Van welke houders van gegevens mogen identificerende gegevens
worden gevorderd?Hiervoor onder 3.4 is ingegaan op de vraag van welke houders gegevens
gevorderd mogen worden. Onder 3.1. is bovendien betoogd dat er geen sprake
is van een inlichtingenplicht. De opsporingsambtenaar kan de burger niet zomaar
benaderen en hem open vragen stellen. De opsporingsambtenaar kan uitsluitend
diegene benaderen waarvan aannemelijk is, vanwege de activiteiten die hij
verricht, dat hij identificerende gegevens van een bepaalde persoon verwerkt.
Aan deze houder van gegevens kunnen alleen limitatief omschreven identificerende
gegevens worden gevorderd. Degene tot wie de vordering zich richt dient uitsluitend
na te gaan of hij deze gegevens verwerkt en hij dient deze – indien
dit het geval is – te verstrekken. De vordering dient schriftelijk te
worden gedaan.Dat de opsporingsambtenaar zich uitsluitend kan richten tot degene die
vanwege de activiteiten die hij verricht daarvoor in aanmerking komt, betekent
dat het dient te gaan om een houder van gegevens die een bepaalde functie
vervult in het maatschappelijk verkeer. Het kabinet meent dat het wenselijk
is dit concreter tot uitdrukking te brengen in de bevoegdheid. Uitgesloten
moet worden dat van iemand die uitsluitend persoonlijke contacten onderhoudt
met de persoon op wie het onderzoek zich richt, gevorderd kan worden gegevens
te verstrekken. Juist het vorderen van gegevens in de sfeer van persoonlijke
contacten kan de indruk wekken dat het bij deze bevoegdheid om een soort informatieplicht
zou gaan en kan als ingrijpend voor de persoonlijke levenssfeer worden ervaren.
Daarnaast kan worden opgemerkt dat in de praktijk de verzoeken om identificerende
gegevens, zoals ook uit het rapport van de Commissie naar voren
komt, vooral worden gericht tot bedrijven en andere instellingen, en dat deze
geen betrekking hebben op uitsluitend persoonlijke contacten. Het belang voor
de opsporingspraktijk bij identificerende gegevens ligt vooral bij de gegevens
bij bedrijven en instellingen. Indien het belang van de bescherming van de
persoonlijke levenssfeer enerzijds en het belang van de opsporing anderzijds
tegen elkaar worden afgewogen is het gewenst de toepassing van deze bevoegdheid
te beperken tot degene die anders dan ten behoeve van persoonlijk gebruik
gegevens verwerkt. Dit betekent dat de bevoegdheid alleen kan worden aangewend
jegens rechtspersonen en jegens natuurlijke personen in de uitoefening van
een beroep of bedrijf. Het gaat daarbij om overheidsdiensten, verenigingen,
professionele dienstverleners en instellingen die diensten verlenen op het
terrein van cultuur, sport, hobby enzovoort, al dan niet op commerciële
basis. Personen die als cliënt, afnemer van diensten of anderszins betrokken
zijn bij deze instellingen weten of kunnen weten dat hun gegevens in verband
daarmee verwerkt worden. Dergelijke gegevens liggen buiten de strikt persoonlijke
sfeer. Gegevens die worden vastgelegd voor persoonlijk gebruik, als bedoeld
in artikel 2, tweede lid, onder a, WBP vallen hiermee buiten de bevoegdheid.
Identificerende gegevens die worden verwerkt ten behoeve van persoonlijk gebruik
kunnen dan nog uitsluitend door de officier van justitie worden gevorderd,
zoals hierna aan de orde zal komen.Met deze beperking van de bevoegdheid wordt tegemoet gekomen aan de bezwaren
in een aantal adviezen en publicaties en wordt de bevoegdheid meer toegespitst
op de in de opsporingspraktijk bestaande behoefte.Wie is bevoegd en in geval van welke strafbare feiten?Enkele adviezen bepleiten de bevoegdheid niet toe te staan in geval van
verdenking van een strafbaar feit, maar in geval van verdenking van een misdrijf
als omschreven in artikel 67, eerste lid. Ook wordt in één advies
bepleit dat niet de opsporingsambtenaar, maar de officier van justitie bevoegd
zou moeten zijn.Voor de vraag in welke gevallen de bevoegdheid tot het vorderen van identificerende
gegevens moet zijn toegestaan is het van belang dat de categorie identificerende
gegevens een beperkte categorie gegevens betreft die op zichzelf slechts in
beperkte mate kan raken aan de persoonlijke levenssfeer en waarvan de vordering
niet zeer belastend is voor de houder van de gegevens. Om die reden kan zij
in meer gevallen zijn toegestaan dan de bevoegdheid tot het vorderen van andere
dan identificerende gegevens. Daarnaast is van belang dat de zogenaamde identificerende
gegevens de basis vormen van het opsporingsonderzoek, met name bij de start
daarvan. Cruciaal is immers vast te kunnen stellen met welke personen men
van doen heeft in het opsporingsonderzoek en verbanden te kunnen leggen tussen
situaties en personen. Identificerende gegevens zijn ook nodig alvorens andere
bevoegdheden kunnen worden toegepast. Het belang dat de tot opsporing bevoegde
instanties bij deze categorie gegevens hebben is daarom groot. Om die reden
dient de bevoegdheid beschikbaar te zijn voor een ruimere categorie strafbare
feiten dan die is omschreven in artikel 67, eerste lid, Sv. De beschikbaarheid
voor elk strafbaar feit lijkt echter – gelet op het beginsel van proportionaliteit –
te ruim. Beperking van deze bevoegdheid tot de opsporing van misdrijven sluit
beter aan bij de andere bevoegdheden in het Wetboek van Strafvordering. Om
die reden meen ik dat het wenselijk is deze bevoegdheid te beperken tot de
gevallen waarin sprake is van verdenking van een misdrijf. Omdat de categorie
identificerende gegevens een beperkte categorie gegevens betreft, en gelet
op de toedeling van andere bevoegdheden in het Wetboek van Strafvordering,
is het niet nodig en niet gewenst de bevoegdheid tot het vorderen van identificerende
gegevens bij een hogere autoriteit neer te leggen. Iedere opsporingsambtenaar moet bevoegd zijn tot de toepassing van deze bevoegdheid, zeker nu
toepassing van deze bevoegdheid is beperkt tot degene die gegevens verwerkt
anders dan ten behoeve van persoonlijk gebruik. Het is wel gewenst de toepassing
van de bevoegdheid in de praktijk te beperken tot daartoe geautoriseerde opsporingsambtenaren.
Dit kan bevorderen dat bedrijven en instellingen waarvan gegevens worden gevorderd
op een eenduidige wijze worden benaderd en dat desgewenst tot sectorale afspraken
kan worden gekomen.De «ja / nee vraag»In afwijking van het voorstel van de Commissie, behoeft in de bevoegdheid
niet te worden opgenomen dat antwoord gegeven moet worden op de zogenaamde
ja/nee-vraag, de vraag of identificerende gegevens over een persoon beschikbaar
zijn. Gesteld kan immers worden dat de bevoegdheid deze vraag te stellen en
de plicht hierop te antwoorden inherent zijn aan de bevoegdheid de identificerende
gegevens zelf te vorderen, met de daaraan verbonden plicht deze – indien
beschikbaar – te verstrekken. Het opnemen van de ja/ nee vraag suggereert
bovendien dat identificerende gegevens gevorderd kunnen worden ook indien
geen enkele aanwijzing bestaat dat de houder over de gezochte gegevens zou
kunnen beschikken. Weliswaar wordt met de Commissie ingestemd dat de bevoegdheid
er mede toe strekt dat vastgesteld kan worden of er een relatie bestaat tussen
de persoon waarop het onderzoek is gericht en de houder van de gegevens. De
betekenis hiervan is echter dat hieromtrent zekerheid kan worden verkregen,
daar waar eerst slechts van aanwijzingen sprake was.Het verkennend onderzoekVeel adviezen zijn negatief over het voorstel de bevoegdheid tot het vorderen
van identificerende gegevens toe te staan in een verkennend onderzoek.Met de Commissie kan worden ingestemd dat de categorie identificerende
gegevens basaal zijn bij een strafrechtelijk onderzoek, ook bij een verkennend
onderzoek. Het verkennend onderzoek richt zich op aanwijzingen dat binnen
verzamelingen van personen misdrijven worden beraamd of gepleegd die een ernstige
inbreuk op de rechtsorde opleveren. Op deze wijze kan worden vastgesteld op
welke wijze sectoren in de samenleving onder invloed staan van de zware of
georganiseerde criminaliteit en kan opsporing worden voorbereid. Daartoe kunnen
op grote schaal persoonsgegevens worden vastgelegd die afkomstig zijn, hetzij
uit open bronnen, hetzij op basis van vrijwillige medewerking, van particulieren.
Het verkennend onderzoek is bij uitstek onderzoek naar gegevens uit bestaande
persoonsregistraties. Alleen wanneer er ruimte is dergelijke gegevens te verkrijgen
kan het tot goede resultaten leiden. Het vergaren van identificerende gegevens
is daarbij van groot belang. De indruk bestaat dat binnen het verkennend onderzoek
te weinig mogelijkheden bestaan tot het bijeenbrengen van gegevens die een
goed verkennend onderzoek mogelijk maken. Nu de Commissie ook zelf echter
aangeeft dat gekomen moet worden tot een scherpere afbakening van het verkennend
onderzoek, dient hier eerst meer inzicht in te worden verkregen, alvorens
tot een toekenning van bevoegdheden kan worden overgegaan. Om die reden dient
op dit moment te worden afgezien van het toekennen van de bevoegdheid tot
het vorderen van identificerende gegevens in een verkennend onderzoek. Wel
dienen de ervaringen in de huidige praktijk met het verkennend onderzoek,
alsmede met onderzoeksvormen die daaraan verwant zijn, verder in kaart te
worden gebracht. Een gelegenheid hiervoor is de evaluatie van de wet bijzondere
opsporingsbevoegdheden, die in 2003 zal worden afgerond. 4.2. Bevoegdheid tot het vorderen van ook andere dan identificerende
gegevensDe Commissie stelt voor in het Wetboek van Strafvordering een bevoegdheid
op te nemen tot het vorderen van ook andere dan identificerende gegevens,
met uitzondering van gevoelige gegevens. De bevoegdheid kan worden toegepast
door de officier van justitie in geval van verdenking van een misdrijf als
omschreven in artikel 67, eerste lid, Sv, dan wel in geval van verdenking
dat in georganiseerd verband van misdrijven worden beraamd of gepleegd die
een ernstige inbreuk op de rechtsorde opleveren. De gegevens kunnen gevorderd
worden van degene van wie redelijkerwijs kan worden vermoed dat hij toegang
heeft tot de gegevens.De Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) meent dat deze bevoegdheid beperkt
moet worden tot gegevens van de verdachte. Ook meent de NOvA dat de beperking
dat de gegevens alleen kunnen worden gevorderd van degene van wie redelijkerwijs
kan worden vermoed dat hij toegang heeft tot de gegevens, in feite geen beperking
inhoudt, nu de bevoegdheid tot het vorderen van identificerende gegevens jegens
een ruimere kring van houders kan worden toegepast.In reactie hierop kan het volgende worden opgemerkt. Op de vraag of de
bevoegdheid moet worden beperkt tot gegevens betreffende de verdachte is hiervoor
al ingegaan onder 3.3.De NOvA constateert terecht dat de drempel voor de toepassing van de bevoegdheid
tot het vorderen van identificerende gegevens lager ligt dan de drempel bij
de bevoegdheid tot het vorderen van ook andere dan identificerende gegevens.
Indien er geen redelijk vermoeden bestaat, maar er zijn wel aanwijzingen dat
de houder van de gegevens toegang heeft tot gegevens betreffende een bepaalde
persoon, kan door toepassing van de bevoegdheid tot het vorderen van identificerende
gegevens daaromtrent zekerheid verkregen worden. Dit is ook een functie van
de bevoegdheid tot het vorderen van identificerende gegevens. De vordering
identificerende gegevens is minder belastend voor de persoonlijke levenssfeer
van degene op wie de gegevens betrekking hebben dan de vordering van andere
dan identificerende gegevens. Om die reden kan een lagere drempel gelden,
temeer nu voorgesteld wordt deze bevoegdheid te beperken tot de houder van
gegevens die gegevens verwerkt anders dan ten behoeve van persoonlijk gebruik.De voorgestelde bevoegdheid tot het vorderen van ook andere dan identificerende
gegevens is de basisbevoegdheid in de voorstellen van de Commissie. De officier
van justitie is in beginsel bevoegd tot het vorderen van alle denkbare gegevens,
met uitzondering van de gevoelige gegevens, in geval van verdenking van een
misdrijf als omschreven in artikel 67, eerste lid, Sv. Voor de zeer beperkte
categorie van de identificerende gegevens is daarnaast de opsporingsambtenaar
zelfstandig bevoegd.De bevoegdheid houdt in dat de officier van justitie uitsluitend vooraf
bepaalde gegevens kan vorderen: hij dient vooraf de gegevens zo nauwkeurig
mogelijk te beschrijven. De bevoegdheid dient gericht te worden toegepast,
op basis van een op feiten of omstandigheden gegrond vermoeden dat deze bepaalde
gegevens bij de houder beschikbaar zijn. De bevoegdheid staat toe dat gegevens
worden gevorderd omtrent een groep van personen. Wanneer bijvoorbeeld in de
bagage van een vlucht op 10 april van Amsterdam naar Panama een pakket cocaïne
is gevonden, kan de vordering van de passagierslijst van die vlucht eraan
bijdragen dat de persoon die de bagage meebracht, kan worden achterhaald.
Een vordering, niet gericht op een op voorhand bepaalde persoon, is in dit
geval gerechtvaardigd omdat er een aanknopingspunt is voor een opsporingsonderzoek:
er is cocaïne gevonden en dus een vermoeden van een strafbaar
feit. In een dergelijk geval worden terecht gegevens vergaard. Wanneer de
vordering niet begrensd is door een op voorhand bepaalde persoon, dient er
een andere begrenzing te zijn. Deze vloeit logisch voort uit het belang van
het onderzoek. Blijvend bij het voorbeeld is het niet in het belang van het
onderzoek alle passagierslijsten van 10 april te vorderen, maar dient te worden
volstaan met de passagierslijsten naar Panama, of alleen de lijsten van de
vluchten die vertrokken tussen bijvoorbeeld 10.00 en 12.00 uur. Nu de bevoegdheid
betrekking kan hebben op een onbepaalde groep van personen, waaronder onverdachte
personen, is het van belang dat voorzien is in een goede regeling voor het
verdere gebruik en de vernietiging van de aldus verkregen gegevens. De Wet
politieregisters bevat zo'n regeling. De gegevens die de officier van justitie
verkrijgt door de toepassing van de bevoegdheid worden door de politie verwerkt
en vallen onder het regime van de Wet politieregisters. Hierna in paragraaf 5
wordt daarop ingegaan.4.3. Bevoegdheid tot het vorderen van toekomstige gegevensDe Commissie stelt voor in het Wetboek van Strafvordering op te nemen
een bevoegdheid tot het vorderen van zogenaamde toekomstige gegevens: gegevens
die op het moment van de vordering nog niet bestaan en pas na het tijdstip
van de vordering zullen ontstaan en voor het eerst worden verwerkt. De hiervoor
besproken bevoegdheden hadden allemaal betrekking op zogenaamde historische
gegevens. De Commissie heeft dat in de formulering van de bevoegdheden tot
uitdrukking gebracht met de woorden «opgeslagen of vastgelegde gegevens».
Bij de bevoegdheid tot het vorderen van toekomstige gegevens gaat het in beginsel
om dezelfde gegevens als bij historische gegevens. Het verschil is het moment
van eerste verwerking in relatie tot het moment van de vordering.De voorwaarden die de commissie aan deze bevoegdheid verbindt zijn dezelfde
als de voorwaarden die worden verbonden aan de bevoegdheid tot het vorderen
van historische gegevens, die hiervoor onder 4.2 zijn besproken. Het doel
van de bevoegdheid is dat deze kan voorkomen dat een vordering tot het verstrekken
van gegevens door de officier van justitie telkens moet worden herhaald, bijvoorbeeld
indien de officier van justitie elke week gegevens wil vorderen over de afgelopen
week. Een dergelijke herhaling zou zowel voor de officier van justitie als
voor de houder van de gegevens meer lasten met zich meebrengen. Ook heeft
de bevoegdheid tot doel dat gevorderd kan worden dat gegevens direct na eerste
verwerking worden verstrekt. Dit laatste kan in de voorstellen van de Commissie
echter alleen onder de voorwaarde dat het onderzoek dit dringend vordert en
nadat hiertoe een machtiging van de rechter-commissaris is verleend. Dezelfde
voorwaarden gelden voor de vordering dat de gegevens telkens binnen een bepaalde
periode na verwerking worden verstrekt.Het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) meent dat de bevoegdheid
tot het vorderen van toekomstige gegevens gerichter moet worden ingezet en
beperkt moet worden tot gegevens betreffende de verdachte. De Nederlandse
Vereniging van Banken (NVvB) meent dat het direct doorgeleiden van toekomstige
gegevens (monitoren) teveel inspanningen zal vergen van de banken.In reactie hierop wordt het volgende opgemerkt.Er dient onderscheiden te worden in het vorderen van toekomstige gegevens
zonder dat direct verstrekt moet worden en het vorderen terwijl wel direct
verstrekt moet worden, het zogenaamde monitoren.Indien bijvoorbeeld fraude met een pasje wordt onderzocht, kan het zeer
aan de opheldering van het strafbare feit bijdragen wanneer van de houder
van gegevens kan worden gevorderd direct melding te doen, wanneer, waar en
op welke wijze het pasje wordt gebruikt.Een directe doorgeleiding zal echter in beginsel extra belastend zijn
voor de houder, omdat hij dan zelf moet opletten wanneer de gegevens ontstaan
en voor het eerst verwerkt worden, waarna zij direct verstrekt moeten worden.
Ook zal een dergelijke verwerking van gegevens door de houder veelal verder
afstaan van het doel waartoe hij de gegevens in het kader van zijn normale
activiteiten verwerkt. Dergelijke inspanningen dienen beperkt te worden tot
de dringend noodzakelijke gevallen. Om deze redenen zijn hieraan zwaardere
voorwaarden verbonden. Een uitgangspunt dat hiervoor al aan de orde kwam,
is namelijk dat naarmate de toepassing van een bevoegdheid meer inspanning
vraagt van de houder van de gegevens, deze dient te berusten bij een hogere
autoriteit en van zwaardere voorwaarden dient te zijn voorzien. Daarin is
bij deze bevoegdheid dan ook voorzien: de bevoegdheid kan alleen worden toegepast
indien het onderzoek het dringend vordert en na machtiging van de rechter-commissaris.
De rechter-commissaris zal bij de afweging of hij tot machtiging zal overgaan,
dienen te toetsen of sprake is van een dringend onderzoeksbelang.De NVvB meent dat het direct doorgeleiden van toekomstige gegevens (monitoren)
teveel inspanningen zal vergen van de banken. De concrete omstandigheden van
het geval en de aard van de gegevens die gevorderd worden, zullen bepalend
zijn voor de vraag welke inspanningen nodig zijn. De officier van justitie
en de rechter-commissaris zullen bij hun beoordeling van de toepassing van
deze bevoegdheid deze inspanningen moeten meewegen. Van de houder van gegevens
mogen geen onevenredige inspanningen worden gevraagd; de gevraagde handelingen
dienen binnen het bereik van de normale activiteiten te vallen. De kosten
die gemoeid zijn met het verstrekken van toekomstige gegevens dienen voor
rekening van de strafvorderlijke overheid te komen.Het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) stelt voor dat toekomstige
gegevens alleen zouden mogen worden gevorderd voor zover zij de verdachte
betreffen. Inderdaad ligt het in de rede te veronderstellen dat er in het
belang van de opsporing geen belang bestaat bij toekomstige gegevens van niet-verdachte
personen. Immers de opsporing is niet gericht op het in beeld brengen van
niet-verdachten, maar op het in beeld brengen van verdachten. Het kan evenwel
toch nodig zijn voor dat laatste doel, ook toekomstige gegevens over niet-verdachten
te vergaren. Indien de verdachte bijvoorbeeld – door gebruik van diens
codes dan wel pasjes – de bankrekening van een ander gebruikt, dan wel
een ander handelingen laat verrichten, dan kan het in het belang van het onderzoek
zijn gegevens betreffende die ander te vergaren. Dezelfde redenen als die
hiervoor in paragraaf 3.3 zijn gegeven, spelen ook hier een rol. Om die
reden lijkt deze door het CBP voorgestelde beperking minder gewenst.Er is geen sprake van dat deze bevoegdheid zou kunnen inhouden dat van
de houder van gegevens zou kunnen worden gevorderd dat hij gegevens verwerkt
die hij normaliter niet verwerkt, dan wel dat hij verplicht zou kunnen zijn
tot het verwerken of vergaren van gegevens. In enkele publicaties1 werd de suggestie gedaan dat burgers verplicht zouden
kunnen worden tot het bijhouden van een dagboek. Nog daargelaten dat in het
geval van een dagboek moeilijk sprake kan zijn van een redelijk vermoeden
bij de officier van justitie dat de houder van gegevens toegang heeft tot
bepaalde gegevens – hoe zou hij kunnen vermoeden dat er een dagboek
is, laat staan wat daarin geschreven wordt – is dit niet de aard van
de bevoegdheid. De bevoegdheid strekt slechts tot het vorderen van vooraf
bepaalde gegevens die op een later tijdstip toch al zouden worden verwerkt,
en niet tot het vorderen dat bepaalde gegevens worden verwerkt of vergaard
die normaliter niet zouden worden verwerkt. In de formulering
van de bevoegdheid is hieraan mede uitdrukking gegeven doordat in de bevoegdheid
tot het vorderen van toekomstige gegevens wordt terugverwezen naar de bevoegdheid
tot het vorderen van reeds opgeslagen of vastgelegde gegevens.De aard van de bevoegdheid tot het vorderen van toekomstige gegevens brengt
met zich mee dat zij vooral van betekenis is indien een houder gegevens vanwege
zijn reguliere activiteiten verwerkt. Alleen indien vanwege dergelijke activiteiten
gegevens worden verwerkt, kan immers vermoed worden dat gegevens op een later
tijdstip verwerkt zullen gaan worden. Het kabinet stelt daarom voor de bevoegdheid
tot het vorderen van toekomstige te beperken tot de houders die anders dan
ten behoeve van persoonlijk gebruik gegevens verwerken.4.4. Bevoegdheid tot het vorderen van gevoelige gegevensDe Commissie stelt voor in het Wetboek van Strafvordering een bevoegdheid
op te nemen tot het vorderen van gevoelige gegevens. De bevoegdheid kan worden
toegepast door de officier van justitie indien het belang van het onderzoek
dit dringend vordert, na machtiging door de rechter-commissaris, in geval
van verdenking van een misdrijf als omschreven in artikel 67, eerste lid,
Sv dat gezien zijn aard of de samenhang met andere door de verdachte begane
misdrijven een ernstige inbreuk op de rechtsorde oplevert, dan wel in geval
van verdenking dat in georganiseerd verband van misdrijven worden beraamd
of gepleegd die een ernstige inbreuk op de rechtsorde opleveren. De gegevens
kunnen gevorderd worden van degene van wie redelijkerwijs kan worden vermoed
dat hij toegang heeft tot de gegevens.Onder gevoelige gegevens worden verstaan: gegevens die vanwege hun aard
een indringende inbreuk kunnen maken op de persoonlijke levenssfeer. Het gaat
om de gegevens, bedoeld in artikel 16 van de Wet bescherming persoonsgegevens:
gegevens over bijvoorbeeld iemands godsdienst, ras, politieke gezindheid,
gezondheid of diens seksuele leven. Daarnaast gaat het om gegevens betreffende
de inhoud van een e-mail die is opgeslagen bij een internetaanbieder.Het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) brengt in zijn advies naar
voren dat ook bij het vragen van identificerende gegevens sprake kan zijn
van gevoelige gegevens, bijvoorbeeld indien adresgegevens worden gevraagd
aan een kerkgenootschap. In de reactie van de Nederlandse Vereniging van Banken
(NVvB) is de vraag gesteld welke bevoegdheid gehanteerd moet worden indien
de gegevens die de officier van justitie vordert op grond van de hiervoor
besproken bevoegdheid, gevoelige gegevens blijken te zijn.In reactie zij opgemerkt dat de gevoelige gegevens zijn uitgezonderd van
de bevoegdheid tot het vorderen van identificerende gegevens en de bevoegdheid
tot het vorderen van andere dan identificerende gegevens, juist omdat –
zoals het CBP terecht opmerkt – ook bij die bevoegdheden sprake kan
zijn van gevoelige gegevens.In deze bevoegdheden wordt bepaald dat de te vorderen gegevens geen betrekking
mogen hebben op onder andere iemands godsdienst of levensovertuiging, ras,
politieke gezindheid, gezondheid, seksuele leven of lidmaatschap van een vakvereniging.
Dit betekent bijvoorbeeld dat van een kerkgenootschap, een vakvereniging of
een vereniging van personen die een bepaalde aandoening hebben niet op basis
van de bevoegdheid tot het vorderen van identificerende gegevens, gegevens
gevorderd kunnen worden. Bij deze instellingen is vooraf duidelijk dat het
om gevoelige gegevens gaat. Bij ander instellingen ligt dat anders. Indien
de officier van justitie bijvoorbeeld gegevens vordert betreffende de financiële
transacties van een persoon in een bepaalde periode, dan dient hij de algemene bevoegdheid toe te passen. Immers gegevens over financiële
transacties zijn geen gevoelige gegevens. Indien tussen deze gegevens, gegevens
zitten over giften aan een levensbeschouwelijke organisatie, kunnen deze gegevens
op zichzelf wel beschouwd worden als gevoelige gegevens, maar deze kunnen
dan toch verstrekt worden op grond van de algemene bevoegdheid: pas achteraf
kan worden vastgesteld dat tussen de gevraagde gegevens, gevoelige gegevens
zaten. Bij de toepassing van deze opsporingsbevoegdheid is, net als bij verschillende
andere opsporingsbevoegdheden, vooraf niet geheel te voorzien wat het resultaat
zal zijn. Dit maakt de toepassing van de bevoegdheid niet achteraf onrechtmatig.
Het resultaat kan, indien het relevant is voor het betreffende opsporingsonderzoek,
ook verder worden verwerkt.Tot de gevoelige gegevens behoren ook de inhoud van een e-mail die is
opgeslagen bij aanbieder van een openbaar telecommunicatienetwerk of een openbare
telecommunicatiedienst. Gegevens daarover mogen alleen worden gevorderd voor
zover «de gegevens klaarblijkelijk van de verdachte afkomstig zijn,
voor hem bestemd zijn of op hem betrekking hebben, of indien zij klaarblijkelijk
tot het begaan van het strafbare feit hebben gediend, of klaarblijkelijk met
betrekking tot die gegevens het strafbare feit is gepleegd.» Hierbij
wordt het wetsvoorstel computercriminaliteit gevolgd (Kamerstukken II 1998/99,
26 671, nr. 2) omvat naast voorstellen tot wijziging). Een zelfde soort
beperking geldt nu reeds ingevolge artikel 125i, tweede lid. De Nederlandse
Orde van Advocaten (NOvA) vraag zich af wie beoordeelt of e-mail betrekking
heeft op de verdachte. Deze beoordeling ligt bij de officier van justitie.
De door de NOvA genoemde beperking houdt in dat de officier van justitie alleen
gegevens uit een e-mail afkomstig van of geadresseerd aan de verdachte kan
vorderen, tenzij hij aanwijzingen heeft dat ook andere e-mail klaarblijkelijk
op de verdachte betrekking heeft.4.5. Bevoegdheid tot het bewerken van gegevensDe Commissie stelt voor in het Wetboek van Strafvordering een bevoegdheid
op te nemen tot het vorderen van een bewerking van gegevens. De Commissie
stelt voor dat de bevoegdheid kan worden toegepast door de officier van justitie
indien het belang van het onderzoek dit dringend vordert, na machtiging door
de rechter-commissaris, in geval van verdenking van een misdrijf als omschreven
in artikel 67, eerste lid, Sv dat gezien zijn aard of de samenhang met andere
door de verdachte begane misdrijven een ernstige inbreuk op de rechtsorde
oplevert, dan wel in geval van verdenking dat in georganiseerd verband misdrijven
worden beraamd of gepleegd die een ernstige inbreuk op de rechtsorde opleveren.
De bewerking kan gevorderd worden van degene van wie redelijkerwijs kan worden
vermoed dat hij toegang heeft tot de gegevens. Onder het bewerken van gegevens
wordt verstaan het verkrijgen van nieuwe gegevens door een analyse, een vergelijking
of een combinatie van verschillende gegevens of verschillende verzamelingen
van gegevens. De nieuwe gegevens ontstaan eerst door de bewerking en zijn
zonder deze bewerking niet beschikbaar.Het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP), de Nederlandse Orde van
Advocaten (NOvA) en het Overlegorgaan Post en Telecommunicatie, Deelorgaan
aftappen (OPT/DAF) zijn negatief over het voorstel te komen tot een bevoegdheid
tot het vorderen van een bewerking van gegevens. Zij menen dat houders van
gegevens te zeer worden betrokken bij het verrichten van opsporingshandelingen
en dat sprake is van een te vergaande inbreuk op de persoonlijke levenssfeer.
Het openbaar ministerie is positief over deze bevoegdheid en meent dat geen
machtiging van de rechter-commissaris zou moeten zijn vereist. Het kabinet is van mening dat de voorgestelde bevoegdheid – zoals
in de adviezen naar voren komt – ingrijpend kan zijn. Zoals de Commissie
ook aangeeft, levert het bewerken van gegevens meestal een grotere spanning
op met de normen voor een zorgvuldige omgang met persoonsgegevens, dan het
enkele verstrekken van gegevens. Door een bewerking van gegevens kunnen nieuwe
gegevens zichtbaar worden die zonder bewerking niet zichtbaar zijn. Onverwachte
informatie over personen kan zo beschikbaar komen. Ook zal een bewerking veelal
een grotere inspanning vergen van de houder dan het enkele verstrekken van
gegevens zonder voorafgaande bewerking.De ontwikkelingen in de informatietechnologie bieden echter mogelijkheden
waaraan de opsporing niet voorbij kan gaan. Met de Commissie verwacht het
kabinet dat de behoefte aan bewerkingen ten behoeve van de opsporing in de
toekomst zal toenemen. De toepassing van informatie- en communicatietechniek
maakt het mogelijk dat grote gegevensbestanden aanwezig zijn en dat hieraan
door een bewerking belangrijke informatie voor strafvorderlijk onderzoek is
te ontlenen. In het kader van strafvorderlijk onderzoek zal daarop steeds
vaker een beroep worden gedaan. Het is gewenst in het Wetboek van Strafvordering
hiertoe een bevoegdheid op te nemen, om deze ontwikkeling in goede banen te
leiden. Het kabinet stelt echter een van de voorstellen van de Commissie afwijkend
kader voor. Dit houdt in dat indien het onderzoek naar een ernstig misdrijf
zeer gebaat zou zijn bij een bewerking van gegevens die beschikbaar zijn bij
derden, omdat door deze bewerking kan worden achterhaald wie de verdachte
is van het misdrijf, terwijl een vergelijkbaar resultaat niet langs andere
weg verkregen kan worden, de officier van justitie de bevoegdheid heeft, na
machtiging van de rechter-commissaris, bevel te geven tot een bewerking van
gegevens door opsporingsambtenaren en tot het daartoe gebruiken van gegevens
die bij derden beschikbaar zijn. De bewerking kan inhouden dat een vergelijking
plaatsvindt met gegevens bij de politie, dan wel met gegevens bij andere derden.
De bewerking dient plaats te vinden op een zodanige wijze, toe te passen na
advies van het CBP, dat over zo min mogelijk personen gegevens beschikbaar
komen. Dit kan plaatsvinden door de bewerking geheel langs geautomatiseerde
weg plaats te laten vinden waarbij niet van de ingevoerde gegevens, maar uitsluitend
van de resultaten van de bewerking kennis kan worden genomen (black box).
De kosten daarvan komen voor rekening van de overheid. Na afronding van de
bewerking dienen alle niet relevante gegevens vernietigd te worden. De bewerking
wordt beschreven, zodat deze achteraf controleerbaar is.Dit kader wijkt af van het voorstel van de Commissie, omdat het uitgangspunt
niet meer is dat de bewerking wordt uitgevoerd door de houder van de gegevens,
maar dat deze wordt uitgevoerd door opsporingsambtenaren. Hiermee wordt tegemoet
gekomen aan de bezwaren dat houders van gegevens te zeer worden betrokken
bij het verrichten van opsporingshandelingen. Daarnaast is het voorstel in
de wet op te nemen dat de bewerking dient plaats te vinden op een zodanige
wijze dat over zo min mogelijk personen gegevens beschikbaar komen. Het CBP
dient hierover om advies te worden gevraagd. Gelet op dit van de voorstellen
van de commissie afwijkende kader acht het kabinet het gewenst dit onderdeel
van de voorstellen in een apart wetsvoorstel onder te brengen en afzonderlijk
in consultatie te geven aan de adviserende organen.4.6. Bevoegdheid tot het vorderen dat gegevens beschikbaar
worden gehoudenDe Commissie stelt voor in het Wetboek van Strafvordering een bevoegdheid
op te nemen tot het vorderen dat geautomatiseerde gegevens gedurende een periode
van veertien dagen beschikbaar blijven. De bevoegdheid kan worden toegepast
door de hulp-officier van justitie indien het belang van het
onderzoek dit dringend vordert, in geval van verdenking van een misdrijf als
omschreven in artikel 67, eerste lid, Sv dat gezien zijn aard of de samenhang
met andere door de verdachte begane misdrijven een ernstige inbreuk op de
rechtsorde oplevert, dan wel in geval van verdenking dat in georganiseerd
verband van misdrijven worden beraamd of gepleegd die een ernstige inbreuk
op de rechtsorde opleveren. De vordering kan worden gericht tot degene van
wie redelijkerwijs kan worden vermoed dat hij toegang heeft tot de gegevens.
In de vordering dienen de gegevens die beschikbaar gehouden moeten worden
te worden vermeld.Het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) meent dat er aanleiding
is te komen tot een bevoegdheid tot het vorderen dat gegevens beschikbaar
blijven (bevriezen). Het Overlegorgaan Post en Telecommunicatie, Deelorgaan
aftappen (OPT/DAF) meent dat voor deze bevoegdheid zwaardere waarborgen nodig
zijn. Ook de Nederlandse Vereniging van Banken (NVvB) pleit daarvoor. De Nederlandse
Orde van Advocaten (NOvA) vindt dat deze bevoegdheid een te actieve opstelling
van de houder van de gegevens vraagt en meent dat de verschoningsplicht van
de advocaat zich er niet mee verhoudt.In reactie hierop wordt het volgende opgemerkt.Nieuwe informatietechnieken brengen met zich mee dat bij bepaalde processen
zogenaamde vluchtige gegevens ontstaan. Dit zijn gegevens die slechts gedurende
een (zeer) korte periode door de houder worden bewaard. In bepaalde gevallen
is er in het belang van de opsporing van misdrijven een grote behoefte aan
de mogelijkheid te bewerkstelligen dat vluchtige gegevens beschikbaar blijven.
Het gaat hierbij niet om toekomstige gegevens, maar om historische gegevens:
gegevens die op het moment van de vordering reeds bestaan. Een vordering vluchtige
gegevens beschikbaar te houden kan alleen worden gedaan, indien het bij de
tot opsporing bevoegde instanties bekend is dat vluchtige gegevens aanwezig
zijn, die nodig kunnen zijn voor het onderzoek. Een voorbeeld waarin dit het
geval kan zijn betreft de situatie waarin kinderpornografie op internet wordt
gesignaleerd. Vluchtige gegevens zijn in dit geval gegevens die zich slechts
een korte tijd in de systemen van de internetaanbieder bevinden. Deze gegevens
kunnen een spoor vormen naar diegenen die betrokken zijn bij het plaatsen
van de kinderpornografie op internet. Het zal daarbij meestal gaan om gegevens
die de houder van de gegevens slechts heel kort voor eigen bedrijfsdoeleinden
bewaart. Een ander voorbeeld is de situatie waarin bij een schietincident
met slachtoffers veel mogelijke betrokkenen op de plaats van het incident
aanwezig waren en gegevens over deze betrokkenen wellicht beschikbaar zijn,
omdat zij in de buurt van het incident elektronische handelingen hebben verricht
of gebruik van mobiele telecommunicatie hebben gemaakt. Denkbaar is dat de
tot opsporing bevoegde autoriteit van de bedrijven die beschikken over deze
gegevens vordert gedurende een bepaalde periode de gegevens beschikbaar te
houden, zodat kan worden onderzocht of het bijdraagt aan de opheldering van
het delict om bepaalde van deze gegevens te vorderen. Hiermee kan de bevoegdheid
tot het vorderen dat gegevens beschikbaar blijven voorkomen dat de officier
van justitie – op verzoek van de hulpofficier van justitie of andere
opsporingsambtenaren – ter veiligstelling van de gegevens direct de
vordering doet tot het verstrekken van gegevens. In die zin kan de bevoegdheid
bijdragen aan een proportionele inzet van bevoegdheden.In verband met het belang van vluchtige gegevens voor de opsporing van
misdrijven bevat ook het Verdrag Crime in Cyberspace (Trb 2002, 18) een bepaling
betreffende een bevel tot het vastleggen van gegevens. In dit verdrag is bepaald
dat de houder van gegevens verplicht kan worden gedurende een
termijn van 90 dagen gegevens vast te leggen. De reden hiervoor is dat rekening
is gehouden met de lange periode die in een aantal landen gemoeid is met de
uitvoering van een rechtshulpverzoek. Nederland is bij de implementatie van
het verdrag gehouden deze termijn in de nationale wetgeving te garanderen.
Om die reden wordt voorgesteld de door de Commissie voorgestelde bevoegdheid
hieraan aan te passen.Inderdaad dienen – zoals de adviezen benadrukken – bij deze
bevoegdheid voldoende zware waarborgen van toepassing te zijn, mede in verband
met de lasten die voor het bedrijfsleven aan de orde kunnen zijn. Het langer
dan nodig voor de uitvoering van de eigen activiteiten beschikbaar houden
van gegevens door de houder ten behoeve van strafvorderlijk onderzoek, levert
namelijk een doelafwijkende verwerking van gegevens op en vergt veelal een
bijzondere inspanning van de houder. Om die reden is terughoudendheid gewenst
en dient een dergelijke vordering alleen gedaan te kunnen worden indien het
belang van het onderzoek het dringend vordert en indien het gaat om de opsporing
van een misdrijf als omschreven in artikel 67, eerste lid, Sv dat gezien zijn
aard of de samenhang met andere door de verdachte begane misdrijven een ernstige
inbreuk op de rechtsorde oplevert, dan wel in geval van verdenking dat in
georganiseerd verband van misdrijven worden beraamd of gepleegd die een ernstige
inbreuk op de rechtsorde opleveren.De vordering kan alleen worden gedaan met betrekking tot gegevens waarover
de houder beschikkingsmacht heeft, dat wil zeggen met betrekking waartoe de
houder beschikt over technische mogelijkheden om deze beschikbaar te houden.
Indien de houder daarover niet beschikt kan hij aan de vordering geen gevolg
geven. Daarbij geldt, ingevolge de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit,
dat van de houder geen onevenredige inspanning mag worden verlangd. Van belang
is dat inzicht bestaat in de gevolgen van een vordering tot het beschikbaar
houden van de gegevens. Het ligt in de rede dat overleg plaatsvindt tussen
de strafvorderlijke autoriteit en de houder over de inspanning die nodig is
om vernietiging van de gegevens tegen te gaan. Het ligt evenzeer in de rede
dat met sectoren waar deze bevoegdheid met enige regelmaat aan de orde kan
zijn, afspraken worden gemaakt over de toepassing daarvan, ook met het oog
op de kosten, die door de overheid gedragen worden.Teneinde een afweging tussen enerzijds opsporingsbelang en anderzijds
het belang van de houder van de gegevens zo goed mogelijk te waarborgen wordt
voorgesteld de bevoegdheid bij een hogere autoriteit dan de hulp officier
van justitie neer te leggen, namelijk bij de officier van justitie. Hier is
temeer reden voor nu de maximale termijn wordt verhoogd naar 90 dagen, hetgeen
tot een grotere belasting van de houder van de gegevens kan leiden. De officier
van justitie is, gelet op zijn rol in het opsporingsonderzoek, beter in staat
de vereiste afweging te maken.De bevoegdheid strekt slechts tot het beschikbaar houden van gegevens.
Zij impliceert niet dat de gegevens verstrekt worden aan de bevoegde autoriteit.
Om die reden is er geen voorziening nodig voor verschoningsgerechtigden. De
vraag of gegevens onder het verschoningsrecht vallen, komt pas aan de orde
indien een bevoegdheid verstrekking van de gegevens te vorderen wordt toegepast.5. Aanvullende waarborgenDe Commissie stelt verschillende flankerende voorzieningen voor bij de
door haar voorgestelde bevoegdheden tot het vorderen van gegevens. Het kabinet
kan zich daarin veelal vinden. De voorstellen betreffende het beklagrecht
verdienen aanvulling. Op enkele van deze voorstellen wordt hier ingegaan. 5.1. De vergoeding van kosten die houders ter uitvoering
van een vordering makenDe Commissie stelt voor dat de kosten die aan de nakoming van een vordering
kunnen worden toegerekend in de vorm van extra personeelskosten en extra administratiekosten
voor vergoeding in aanmerking dienen te komen, voor zover deze kosten inzichtelijk
gemaakt worden aan de overheid.De adviezen ondersteunen dit en stellen dat de vergoeding kostendekkend
dient te zijn.In reactie hierop kan worden vermeld dat het kabinet met het voorstel
van de Commissie instemt. De Commissie sluit aan bij de regeling van artikel
592 van het Wetboek van Strafvordering. Dit artikel regelt de vergoeding van
kosten voor de uitlevering of overbrenging van voorwerpen en van het vastleggen
of overbrengen van geautomatiseerde gegevens. Het gaat daarbij om kosten die
verbonden zijn aan een individuele vordering of een individueel bevel. Het
gaat niet om kosten die in het kader van de reguliere activiteiten toch al
worden gemaakt. In geval van bijvoorbeeld een ingewikkelde zoekvraag kunnen
de kosten van een individuele vordering hoog zijn. In beginsel dient de vergoeding –
zoals de adviezen bepleiten – inderdaad kostendekkend te zijn. Dat deze
kosten inzichtelijk worden gemaakt kan ook een dam opwerpen tegen vorderingen
die veel inspanningen vragen van de houder van gegevens. Met de Commissie
wordt ook ingestemd dat het gewenst kan zijn met houders van gegevens in bepaalde
sectoren in het bedrijfsleven van wie veelvuldig gegevens worden gevorderd,
afspraken te maken over standaardvergoedingen voor de inspanningen die zij
moeten verrichten.5.2. BeklagrechtDe Commissie stelt voor dat aan de belanghebbende recht op beklag toekomt
tegen de vordering zelf en tegen de kennisneming of het gebruik van gegevens
die gevorderd zijn op grond van de voorgestelde bevoegdheden. Zij sluit aan
bij artikel 552a Sv waarin het beklag over onder andere inbeslagneming en
kennisneming van geautomatiseerde gegevens is geregeld. Daarnaast stelt de
Commissie voor dat de belanghebbende kan vorderen dat de verstrekte gegevens
worden vernietigd. Zowel de houder van de gegevens tot wie de vordering is
gericht als degene op wie de gegevens betrekking hebben, kunnen als belanghebbende
worden aangemerkt. De Commissie meent dat dit recht op beklag geen opschortende
werking dient te hebben, omdat een zorgvuldige toepassing van bevoegdheden
reeds impliceert dat de opsporingsautoriteit bezwaren van de houder tegen
het verstrekken van gegevens in zijn overwegingen betrekt en omdat de voorwaarden
die aan de bevoegdheden zijn verbonden, aangevuld met de mogelijkheid van
beroep op een rechterlijke toets achteraf, voldoende waarborgen tegen een
onredelijke of onrechtmatige toepassing van de gegevensvordering bevatten.Het College Bescherming Persoonsgegevens bepleit in zijn advies een opschortend
beklagrecht voor de verstrekker. Ook De Nederlandsche Bank en de Nederlandse
Vereniging van Banken (NVvB) bepleiten dit. Als redenen worden genoemd dat
een eenmaal verstrekt gegeven niet meer kan worden teruggegeven, zoals dat
bij een in beslag genomen voorwerp wel kan. Ook wordt genoemd dat houders
van gegevens geconfronteerd kunnen worden met een verlies van vertrouwen indien
achteraf blijkt dat op onjuiste gronden gegevens zijn verstrekt, ook al ligt
de verantwoordelijkheid daarvoor bij justitie. Tot slot wordt aangegeven dat
een voorafgaande toetsing door de rechter kan bijdragen aan de
normering van de toepassing van de bevoegdheden.Als reactie hierop kan het volgende worden opgemerkt. Zoals in enkele
adviezen naar voren is gekomen, is de reikwijdte van de voorgestelde bevoegdheden
tot het vorderen van gegevens ruim. Daarnaast kan worden vastgesteld dat de
bevoegdheden weinig «natuurlijke grenzen» kennen: zij zijn eenvoudig,
zonder al te veel praktische belemmeringen toe te passen. Gegevens kunnen
makkelijk worden gekopieerd, de houder ondervindt veelal geen nadeel van het
verstrekken van gegevens, hij verliest het bezit daarvan niet. Gegevens zijn
bovendien eenvoudig te verwerken. Daarnaast kan – zoals in de adviezen
naar voren kwam – inderdaad een rol spelen dat houders van gegevens
te maken krijgen met een verlies van vertrouwen indien achteraf blijkt dat
gegevens ten onrechte zijn verstrekt, ook al ligt de verantwoordelijkheid
daarvoor bij justitie.Met de adviezen wordt ingestemd dat een beklagrecht een waarborg kan bieden
die bijdraagt aan een verantwoorde toepassing van de bevoegdheden en een zorgvuldige
omgang met de verkregen gegevens. Dit geldt echter ook indien het beklagrecht
geen opschortende werking heeft. Behandeling van beklag achteraf is ook normerend.
Een gegeven kan inderdaad niet worden teruggegeven – zoals de adviezen
stellen – maar het kan wel worden vernietigd. Daarmee kan het effect
van de verstrekking ongedaan worden gemaakt. De beklagregeling moet dan ook
mede inhouden – zoals de commissie heeft voorgesteld – dat van
politie en openbaar ministerie gevorderd kan worden dat de verstrekte gegevens
worden vernietigd, in de registers en de dossiers waarin het is opgenomen,
en dat hiervan proces-verbaal wordt opgemaakt.Met inachtneming hiervan kan worden ingestemd met het voorstel van de
Commissie aan te sluiten bij artikel 552a Sv. Met de Commissie is de verwachting
dat bij een zorgvuldige toepassing van bevoegdheden reeds rekening wordt gehouden
met eventuele bezwaren van de houder tegen het verstrekken van gegevens. Dat
neemt niet weg dat de houder van de gegevens ernstige bezwaren kan blijven
behouden. De reden van het beklag kan zijn dat de houder meent dat er geen
rechtsgrondslag voor de vordering is. Ook is denkbaar dat hij de gegevens
niet wil verstrekken omdat het vertrouwelijke bedrijfsgegevens betreft. Tot
slot kan hij menen dat van hem een onevenredige inspanning wordt gevraagd.
Komt het tot beklag, dan toetst de rechter de rechtmatigheid van de toepassing
van de bevoegdheid. Hij toetst – afhankelijk van de aard van het beklag –
of de vordering aan de wettelijk vereisten en aan de eisen van proportionaliteit
en subsidiariteit voldoet. Indien de klacht de vertrouwelijkheid van de gegevens
betreft, weegt de rechter het belang van de opsporing af tegen het belang
van de belanghebbende. De rechter die op het beklag beslist, dient aan te
geven wat het gevolg is van het gegrond verklaren van het beklag.De belanghebbende kan er belang bij hebben dat het beklag snel wordt behandeld
en dat de gegevens – indien de rechter oordeelt dat het beklag gegrond
is – zo spoedig mogelijk wordt vernietigd. Met het oog daarop wordt
voorgesteld in de wet te bepalen dat de officier van justitie in overleg met
de raadkamer die het beklag behandelt de datum voor de behandeling van het
beklag vaststelt. Langs deze weg bestaat de mogelijkheid in geval van spoedeisend
belang te komen tot een snelle behandeling van het beklag.5.3. Het aanvullen van de notificatieplicht van artikel
126bb Sv.De Commissie stelt voor dat een plicht voor de tot opsporing bevoegde
instantie moet gelden om – zodra het belang van het onderzoek het toelaat – de persoon op wie de gegevens betrekking hebben van
de toepassing van de bevoegdheid tot het vorderen van gegevens op de hoogte
te stellen. Deze notificatieplicht moet gelden voor alle bevoegdheden –
behoudens de bevoegdheid tot het vorderen van identificerende gegevens.Het College Bescherming Persoonsgegevens meent dat ook voor de bevoegdheid
tot het vorderen van identificerende gegevens een notificatieplicht zou moeten
gelden, zij het dat voor sectoren waar de bevoegdheid vaak zal worden toegepast
zou kunnen worden volstaan met een regeling die inhoudt dat inzicht wordt
gegeven in het verwijderen van niet voor de opsporing relevante gegevens.In reactie hierop wordt het volgende vermeld. De achtergrond van de notificatieplicht
is dat deze de betrokkene in de gelegenheid stelt een rechtsmiddel aan te
wenden tegen een mogelijke inbreuk op zijn grondrecht op bescherming van de
persoonlijke levenssfeer. Dit geeft invulling aan artikel 13 EVRM. Met de
Commissie wordt betwijfeld of de notificatie ook de bevoegdheid tot het vorderen
van «identificerende gegevens» zou moeten betreffen. De identificerende
gegevens vormen een beperkte categorie gegevens. De bevoegdheid tot het vorderen
van deze gegevens is niet ingrijpend te noemen, temeer niet nu toepassing
van deze bevoegdheid is uitgesloten indien de enkele verstrekking van die
gegevens reeds een gevoelig gegeven oplevert, dat wil zeggen een gegeven betreffende
iemands godsdienst of levensovertuiging, ras, politieke gezindheid, gezondheid,
seksuele leven, of lidmaatschap van een vakvereniging. Ook de beperking van
de bevoegdheid tot het vorderen van identificerende gegevens tot de houders
die gegevens verwerken anders dan ten behoeve van persoonlijk gebruik, brengt
met zich mee dat een notificatieplicht voor deze bevoegdheid minder aangewezen
is. Een notificatieplicht zou een onevenredig zware belasting opleveren voor
de bevoegde autoriteiten die moeten bewaken op welk moment notificatie dient
plaats te vinden.Wel is het gewenst te komen tot wat wel genoemd wordt statistische transparantie,
deels in plaats van, deels in aanvulling op de notificatieplicht. Dat wil
zeggen dat de politie en het openbaar ministerie inzicht geven in de aantallen
malen waarin gegevens worden gevorderd, alsmede in de verdere verwerking van
de verkregen gegevens, waarbij het toezicht daarop een belangrijke rol speelt.
Op dat laatste wordt hierna onder 5.4. nader ingegaan. Nu een vordering schriftelijk
dient te worden gedaan en zowel de politie als het openbaar ministerie hiervoor
modellen zullen ontwikkelen die langs geautomatiseerde weg zullen worden verwerkt,
is het mogelijk langs geautomatiseerde weg inzicht te verschaffen in de aantallen
vorderingen. Ook het voorstel de toepassing van de bevoegdheid tot het vorderen
van identificerende gegevens in de praktijk te beperken tot daartoe geautoriseerde
opsporingsambtenaren kan hieraan bijdragen.Bij de evaluatie van de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden wordt de
notificatieplicht geëvalueerd. Met de resultaten daarvan zal rekening
gehouden worden.5.4. De regeling voor verwerken van gegevens in de Wet
politieregistersDe Commissie sluit wat betreft het bewaren en vernietigen van gegevens
aan bij de regeling in de Wet politieregisters. Zij meent dat de Wet politieregisters
voldoende waarborgen biedt voor het verdere gebruik van gegevens die in een
politieregister zijn opgenomen. Zij ziet daarom af van nadere voorstellen
op dit punt. Het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) meent dat meer controle
op de naleving van de Wet politieregisters is vereist. Het CBP dringt aan
op de introductie van de verplichting voor de opsporingsinstanties om zelf
periodiek een audit te laten verrichten op de
gegevensverwerking.Zoals in het voorgaande al enkele malen aan de orde kwam is het van belang
dat voorzien is in een goede regeling voor het verdere gebruik en de vernietiging
van de gegevens die verkregen zijn met behulp van de voorgestelde bevoegdheden.
De Wet politieregisters bepaalt dat gegevens die in het kader van een strafvorderlijk
onderzoek worden vergaard, in beginsel moeten worden opgeslagen in een zogenaamd
tijdelijk register. Een tijdelijk register is een bijzonder register in de
zin van de Wet politieregisters. Opneming van persoonsgegevens in een tijdelijk
register vindt slechts plaats met het oog op het doel waarvoor het register
is aangelegd. Dat betekent dat uitsluitend die gegevens worden bewaard die
relevant zijn voor het desbetreffende strafvorderlijk onderzoek.Wanneer de gegevens zijn verkregen, kan blijken dat zij niet van belang
zijn voor het onderzoek. Indien zij dan reeds zijn opgeslagen, dienen zij
te worden gewist. De Wet politieregisters voorziet erin dat gegevens die –
al dan niet na afronding van het strafvorderlijke onderzoek – niet (meer)
van belang zijn voor een goede uitvoering van de politietaak vernietigd dienen
te worden. Van de vernietiging van de gegevens wordt proces-verbaal opgemaakt
dat gedurende twee jaar wordt bewaard.Met het CBP kan worden ingestemd dat een goede controle op de naleving
van de Wet politieregisters nodig is. Nu opsporingsbevoegdheden mede kunnen
worden toegepast ter verkrijging van gegevens over andere personen dan de
verdachte, terwijl in bepaalde gevallen ook gegevens over een op voorhand
onbepaalde groep van personen kunnen worden verkregen, zoals hiervoor onder
3.3. en 4.2. aan de orde kwam, moet er vertrouwen gesteld kunnen worden in
de goede naleving van de Wet politieregisters. Ook gelet op denkbare alternatieven
voor de notificatieplicht, bestaande uit het bieden van inzicht in de aantallen
malen waarin gegevens worden gevorderd alsmede in de verdere verwerking van
de verkregen gegevens, zoals hiervoor onder 5.3 al werden genoemd, is dit
van belang. De regeling van opsporingsbevoegdheden in het Wetboek van Strafvordering
en het omgeven van deze bevoegdheden met waarborgen, dient er mede toe de
controleerbaarheid achteraf te bevorderen, vergelijk de hiervoor onder 3.2
besproken eisen van artikel 8 van het EVRM. Zeker voor die opsporingsonderzoeken
die niet uitmonden in een strafzaak is het van belang dat door middel van
toezicht op de naleving van de Wet politieregisters hieraan inhoud wordt gegeven.Om voornoemde redenen neemt het kabinet het voorstel van het CBP over
om te komen tot een verplichting voor opsporingsinstanties om periodiek een audit te laten verrichten op de gegevensverwerking. Het
kabinet hecht veel belang aan het project van zelfevaluaties en audits dat in 2001 van start is gegaan. De ervaringen in dit project
kunnen bijdragen aan de totstandkoming van een goede regeling in de Wet politieregisters.
Op termijn zal in de Wet politieregisters een plicht tot een periodieke audit worden opgenomen. Daarbij zullen kwaliteitseisen
aan de audit worden gesteld en wordt overwogen
het CBP te belasten met het toezicht op deze audits.
Het kabinet hecht veel belang aan de zelfevaluaties en onafhankelijke reviews
die vanaf januari 2002 worden uitgeoefend ten aanzien van de bijzondere politieregisters
die worden gevoerd bij de regionale politiekorpsen, het Korps landelijke politiediensten,
de rijksrecherche en de Koninklijke marechaussee. De ervaring die hiermee
worden opgedaan, zullen worden betrokken bij de totstandkoming van een goede
regeling in de Wet politieregisters. 5.5. De regeling voor verschoningsgerechtigdenDe Commissie sluit voor de zogenaamde beroepsmatige geheimhouders, zoals
de advocaat, de notaris en de arts, aan bij de regeling van artikel 96a Sv:
de beroepsmatige geheimhouder hoeft niet te voldoen aan een vordering tot
het verstrekken van gegevens voor zover de verstrekking van gegevens strijdig
zou zijn met zijn verschoningsrecht.Het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) en de Nederlandse Orde
van Advocaten (NOvA) bevelen – in aanvulling hierop – aan, te
komen tot een regeling voor het vorderen van gegevens in de omgeving van de
beroepsgeheimhouders. De Koninklijke Notariële Broederorganisatie (KNB)
bepleit dat de voorzitter van de plaatselijke ring bij de zaak wordt betrokken
indien in het kader van strafvorderlijke activiteiten het beroepsgeheim van
een notaris in het geding komt.Het kabinet meent met de Commissie dat voor de regeling voor de beroepsmatige
geheimhouders aangesloten kan worden bij artikel 96a, derde lid, onder b,
van het Wetboek van Strafvordering, dat betrekking heeft op de bevoegdheid
tot het ter inbeslagneming vorderen van voorwerpen. Ook de bevoegdheden tot
het vorderen van gegevens kunnen betrekking hebben op informatie die valt
onder het verschoningsrecht, zodat een beperking van de werking van de bevoegdheden
jegens beroepsmatige geheimhouders nodig is. Hiermee wordt erkend dat gegevens
die onder het verschoningsrecht vallen geen onderwerp kunnen zijn van de toepassing
van de voorgestelde bevoegdheden. Dit betekent tevens dat de bevoegdheden
niet zodanig mogen worden aangewend dat deze gegevens langs andere weg verkregen
worden. In de rechtspraak wordt dit ook aangenomen. Verwezen zij naar Hoge
Raad 1 november 1988, NJ 1989, 349 en Hoge Raad 29 maart 1994, NJ 1994, 552.
De ratio van een bepaling als artikel 96a, derde lid, onder b, verzet zich
tegen de mogelijkheid dat de waarborg van deze bepaling zou worden omzeild
door dezelfde gegevens bij een andere houder te vragen. Met de Commissie is
het kabinet daarom van oordeel dat het niet nodig is hiervoor in de wet een
regeling te treffen.Indien een beroepsmatige geheimhouder zelf verdachte is in een zaak, kan
dit een rechtvaardiging zijn gegevens te vergaren die in beginsel onder het
verschoningsrecht vallen. Voor de vraag in hoeverre het toegestaan kan zijn
dat over een geheimhouder zelf gegevens worden vergaard, is, zoals de Commissie
aangeeft, het arrest van de Hoge Raad van 29 juni 1993 (NJ 692) van betekenis.
Daarin wordt door de Hoge Raad uitgesproken dat als de geheimhouder zelf verdachte
is in een onderzoek, zijn telefoonaansluiting mag worden afgeluisterd. Analoog
hieraan kan worden gesteld dat indien de geheimhouder verdachte is over de
geheimhouder zelf bij een derde gegevens kunnen worden gevorderd. Daarbij
dient aangesloten te worden bij de in de huidige praktijk gevolgde gedragslijn
dat indien het beroepsgeheim van de advocaat in het geding kan komen, het
oordeel wordt ingewonnen van de deken van de plaatselijke orde van advocaten.
Zo kan ook, zoals de KNB bepleit, indien het gaat om een notaris, de voorzitter
van de plaatselijke ring bij de zaak worden betrokken.6. Inpassing in het Wetboek van StrafvorderingDe Commissie doet enkele aanbevelingen over de verhouding tussen de door
haar voorgestelde bevoegdheden en andere bepalingen in het Wetboek van Strafvordering.
Deze worden onderschreven. Op enkele van deze aanbevelingen wordt hier ingegaan. 6.1. De verhouding tot de bevoegdheden tot inbeslagnemingGegevens kunnen ook verkregen worden door het in beslag nemen van de drager
van de gegevens: papier, boeken, ordners, computers, floppies enzovoort. Het
hoeft geen betoog dat het in beslag nemen van een gegevensdrager met het enkele
oogmerk een daarop vastgelegd gegeven te verkrijgen, in veel gevallen disproportioneel
zal zijn, zeker indien de gegevensdrager veel andere gegevens bevat, dan wel
indien daardoor de houder van de gegevensdrager ernstig wordt benadeeld. Het
kabinet is met de Commissie van oordeel dat de voorgestelde bevoegdheden tot
het vorderen van gegevens inhouden dat de bevoegdheden tot inbeslagneming
niet toegepast mogen worden met het doel gegevens te verkrijgen: er dient
van de door de Commissie voorgestelde bevoegdheden gebruik te worden gemaakt.
Alleen indien er omstandigheden zijn die ertoe nopen dat de gehele gegevensdrager
wordt verkregen, kunnen de bevoegdheden tot inbeslagneming worden toegepast.
Dit kan zich bijvoorbeeld voordoen indien langdurig onderzoek in dossiers
nodig is voordat de gegevens die voor het strafvorderlijk onderzoek van belang
zijn, kunnen worden geselecteerd. Indien langdurig onderzoek nodig is in geautomatiseerde
werken, zal het vaak mogelijk zijn de relevante bestanden te kopiëren.
Indien dit het geval is, dient van inbeslagneming van de geautomatiseerde
werken te worden afgezien. Indien het doel is dat de gegevensdrager, bijvoorbeeld
het originele document, wordt veilig gesteld, blijven vanzelfsprekend de bevoegdheden
tot inbeslagneming van toepassing.De Commissie stelt voor in het Wetboek van Strafvordering een bevoegdheid
tot doorzoeking ter vastlegging van gegevens op te nemen, analoog aan de bevoegdheden
tot doorzoeking ter inbeslagneming. Met het expliciteren dat doorzoeking mogelijk
is, uitsluitend ter vastlegging van gegevens, wordt volgens de Commissie tot
uitdrukking gebracht wat in de wet tot nu toe impliciet is gebleven, namelijk
dat doorzoeking (uitsluitend) ter vastlegging van gegevens is toegestaan en
dat daarbij onderzoek kan worden gedaan naar, inzage kan worden verkregen
in en kopie kan worden gemaakt van gegevens die, hetzij op papier, hetzij
op enige andere gegevensdrager, daaronder begrepen een geautomatiseerd werk,
zijn opgeslagen.6.2. Het wetsvoorstel computercriminaliteit II en Crime
in CyberspaceHet wetsvoorstel computercriminaliteit II (Kamerstukken II 1998/99, 26 671,
nr. 2) omvat naast voorstellen tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht,
ook voorstellen tot wijziging van het Wetboek van Strafvordering. Daaronder
is ook een terminologische aanpassing van artikel 125i begrepen. Dit artikel
betreft de bevoegdheid van de rechter-commissaris te bevelen dat gegevens
uit een geautomatiseerd werk worden verstrekt. Het artikel betreft uitsluitend
gegevens die een direct verband hebben met het handelen van de verdachte.
De hiervoor besproken voorstellen voor bevoegdheden tot het vorderen van gegevens
omvatten mede de in artikel 125i Sv neergelegde bevoegdheid. Artikel 125i
kan daarom vervallen. De terminologie zoals deze is gebruikt in het wetsvoorstel
computercriminaliteit II is in de voorstellen van de Commissie overgenomen.
Omdat de aanpassing van artikel 125i in het wetsvoorstel computercriminaliteit
II een beperkt karakter heeft, bestaat er geen bezwaar tegen die aanpassing
toch nog door te voeren, voor de beperkte periode waarin de wetgeving betreffende
de hier besproken bevoegdheden tot het vorderen van gegevens nog niet tot
stand is gekomen.Het wetsvoorstel computercriminaliteit II brengt ook wijzigingen aan in
de artikelen 125j ev. Sv. Deze zijn mede van betekenis voor – en daarmee
is dan ook rekening gehouden bij – het hiervoor onder 6.2. besproken
voorstel betreffende de regeling van de bevoegdheid tot doorzoeking
ter vastlegging van gegevens.Bij de behandeling van het wetsvoorstel computercriminaliteit II kan het
voorgaande zo nodig nog nader aan de orde komen.In het voorjaar van 2002 zal een wetsvoorstel in consultatie gaan ter
implementatie van het Verdrag Crime in Cyberspace (Trb 2002, 18). Op één
onderdeel heeft de implementatie van het verdrag betrekking op de hiervoor
besproken voorstellen. Het betreft artikel 16 van het verdrag dat betrekking
heeft op het beschikbaar houden van gegevens. De hiervoor onder 4.6 voorgestelde
bevoegdheid tot het beschikbaar houden van gegevens kan dienen ter implementatie
van dit onderdeel van het verdrag.6.3. Het wetsvoorstel vorderen gegevens telecommunicatieHet Wetboek van Strafvordering kent, in combinatie met bepalingen in de
Telecommunicatiewet, reeds bevoegdheden betreffende het vorderen van gegevens
van aanbieders van openbare telecommunicatienetwerken en -diensten. Het betreft
de bevoegdheden tot het opnemen van telecommunicatie, tot het vorderen van
verkeersgegevens en tot het vorderen van gegevens betreffende naam, adres,
woonplaats, nummer en soort dienst.1 De twee
laatstgenoemde bevoegdheden worden aangepast in het wetsvoorstel vorderen
gegevens telecommunicatie (Kamerstukken II 2001/2002, 28 059, nrs.1–2).De Commissie meent dat de bevoegdheden die thans reeds gelden voor de
telecommunicatie sector in de naaste toekomst gehandhaafd moeten blijven.
Zij meent dat wel voorzien moet worden in een regeling die betrekking heeft
op de gegevens die niet begrepen zijn onder de specifieke telecommunicatiebevoegdheden.Het advies van het Overlegorgaan Post en Telecommunicatie, Deelorgaan
aftappen spreekt van een onwenselijke uitbreiding van opsporingsbevoegdheden
in relatie tot de regeling van de huidige bevoegdheden voor de sector van
de telecommunicatieaanbieders. Betreurd wordt dat de duidelijkheid die het
wetsvoorstel vorderen gegevens telecommunicatie schept nu weer tenietgedaan
wordt. Men bepleit een meer op de sector toegesneden regeling van de algemene
bevoegdheid.Naar aanleiding hiervan kan worden opgemerkt dat inderdaad voorkomen moet
worden dat de duidelijkheid die het wetsvoorstel vorderen gegevens telecommunicatie
schept nu weer tenietgedaan wordt. Het kabinet ziet redenen de bevoegdheden
die thans reeds voor de telecommunicatiesector gelden, te handhaven. Het betreft
bijzondere bevoegdheden. De bevoegdheid tot het opnemen van telecommunicatie
betreft gegevens die vallen onder de bescherming van artikel 13 van de Grondwet
(telefoongeheim). De bevoegdheid tot het vorderen van verkeersgegevens betreft
gegevens die vallen onder de EG-richtlijn betreffende de verwerking van persoonsgegevens
en de bescherming van de persoonlijke levenssfeer in de telecommunicatiesector.2 Bijzonder is ook dat de aanbieders van openbare telecommunicatie
verplicht zijn tot bepaalde investeringen teneinde toekomstige gegevens op
een bepaalde wijze en real time te kunnen verstrekken.
Bovendien geldt voor deze sector dat als gevolg van veel wetgeving zich een
bepaalde praktijk heeft ontwikkeld.Wel moet worden bezien hoe de door de Commissie voorgestelde algemene
bevoegdheden tot gegevensvergaring zich verhouden tot hetgeen in de wetgeving
betreffende gegevensvergaring in de telecommunicatiesector reeds tot stand
is gekomen. Zoals de Commissie ook vaststelt, zijn de bevoegdheden voor de telecommunicatiesector
gericht op bepaalde, nauw omschreven categorieën gegevens. Ten eerste
gaat het om het direct doorgeleiden (real time
aftappen) van de inhoud van telecommunicatie: telefoongesprekken en (ander)
berichtenverkeer via internet. Dit valt geheel buiten de voorstellen van de
commissie. Ten tweede gaat het om verkeersgegevens. Dat zijn gegevens betreffende
de wijze van totstandkoming en afwikkeling van het telecommunicatieverkeer,
zoals de betrokken nummers, de gebruikte apparatuur en het tijdstip van de
aanvang en de duur van het verkeer. Deze categorie valt binnen de hiervoor
besproken voorstellen. Ten derde gaat het om zogenaamde gebruikersgegevens,
een categorie die sterk overeenkomt met de door de Commissie omschreven identificerende
gegevens: gegevens betreffende naam, adres, woonplaats, nummer en soort dienst.
In het wetsvoorstel vorderen gegevens telecommunicatie worden de categorie
verkeersgegevens en de categorie gebruikersgegevens limitatief omschreven.
Het is moeilijk te verdedigen dat van de aanbieders van openbare telecommunicatie
beperkte categorieën gegevens gevorderd kunnen worden, terwijl van andere
houders van gegevens met de voorgestelde bevoegdheden in beginsel alle gegevens
gevorderd zouden kunnen worden. Om die reden en in verband met het vervallen
van het huidige artikel 125i Sv (zie hiervoor onder 6.2), meent het kabinet
dat het voorstel van de Commissie moet worden overgenomen dat voorzien moet
worden in een regeling die betrekking heeft op de gegevens die niet begrepen
zijn onder de specifieke telecommunicatiebevoegdheden. Bij de normering daarvan
zal rekening gehouden worden met de reeds voor de sector geldende en in voorbereiding
zijnde wetgeving.In aanvulling op het wetsvoorstel vorderen gegevens telecommunicatie dient
daarom bij de uitwerking van de voorstellen van de Commissie gekomen te worden
tot een bevoegdheid die betrekking heeft op de gegevens die niet reeds begrepen
zijn onder de specifieke telecommunicatiebevoegdheden. Ook dienen de bevoegdheden
betreffende het bewerken en het beschikbaar houden van gegevens voor deze
sector van toepassing te zijn. Naar verwachting zullen de nieuwe bevoegdheden
niet tot extra investeringen behoeven te leiden voor de aanbieders van openbare
telecommunicatienetwerken en -diensten. Bij gelegenheid van het wetsvoorstel
zal dit nader aan de orde komen. Met de sector zal overleg plaatsvinden over
de wijze van toepassing van deze bevoegdheden.6.4. Wetsvoorstel vorderen gegevens financiële sectorTer uitvoering van het protocol bij het EU-rechtshulpverdrag (Trb 2000,
96) is als onderdeel van het Actieplan Terrorismebestrijding en veiligheid
(Kamerstukken II 2001/2002, 27 925, nr. 10, blz. 14) het wetsvoorstel
vorderen gegevens financiële sector opgesteld. Het wetsvoorstel is ter
advisering voorgelegd aan de Raad van State. Het wetsvoorstel betreft de regeling
in het Wetboek van Strafvordering van bevoegdheden tot het vorderen van gegevens
van instellingen in de financiële sector. Het betreft bevoegdheden die
geheel overeenkomen met de hiervoor onder 4.1–4.4. besproken bevoegdheden.
In verband met de gebeurtenissen die op 11 september 2001 hebben plaatsgevonden
in de Verenigde Staten van Amerika is binnen de Europese Unie besloten tot
een versnelde totstandkoming van het protocol en zijn de lidstaten gehouden
tot ratificatie van het protocol voor het einde van het jaar 2002. Om die
reden dient het wetsvoorstel vooruit te lopen op de wetgeving ter uitvoering
van de hiervoor besproken voorstellen. Indien de wetgeving ter uitvoering
van de hiervoor besproken voorstellen echter tot stand komt en in werking
treedt wordt daarmee de wetgeving voor de instellingen in de financiële
sector overbodig en kan deze vervallen. Voor de instellingen in de financiële
sector heeft dit geen gevolgen, nu de bevoegdheden hetzelfde blijven. 7. ConclusieHet kabinet herkent de weergave van de huidige praktijk zoals deze door
de Commissie Strafvorderlijke gegevensvergaring in de informatiemaatschappij
is beschreven en de knelpunten die zich daarin voordoen. Het onderschrijft
de uitgangspunten voor nieuwe wetgeving die door de Commissie zijn opgesteld.
Op hoofdlijnen neemt het kabinet de voorstellen van de Commissie voor nieuwe
bevoegdheden in het Wetboek van Strafvordering, als hiervoor besproken, over.
Op de enkele onderdelen wijkt het kabinet van de voorstellen af.Een belangrijke aanpassing is dat de bevoegdheid tot het vorderen van
identificerende gegevens en de bevoegdheid tot het vorderen van toekomstige
gegevens alleen kunnen worden toegepast jegens de houder van gegevens die
anders dan ten behoeve van persoonlijk gebruik gegevens verwerkt. Identificerende
gegevens kunnen niet worden gevorderd in het kader van een verkennend onderzoek.
Ook wordt de bevoegdheid tot het vorderen dat geautomatiseerde gegevens gedurende
een bepaalde periode beschikbaar blijven, neergelegd bij de officier van justitie.
De periode kan evenwel – gelet op het Verdrag Crime in Cyberspace –
90 dagen bedragen. Met betrekking tot de bevoegdheid betreffende het bewerken
van gegevens heeft het kabinet een ander wettelijk kader voor ogen dan de
commissie voorstelt. Dit zal nog afzonderlijk aan adviserende instanties worden
voorgelegd.Daarnaast stelt het kabinet in aanvulling op de voorstellen van de Commissie
het volgende voor. Voorgesteld wordt te bepalen dat de bevoegdheid tot het
vorderen van identificerende gegevens alleen door daartoe aangewezen en geautoriseerde
opsporingsambtenaren kan worden toegepast. Tevens wordt voorgesteld dat politie
en het openbaar ministerie inzicht moeten geven in de aantallen malen dat
de bevoegdheden worden toegepast, alsmede in de verdere verwerking van de
daarmee verkregen gegevens. Op termijn komt er een verplichting voor de politie
om periodiek een audit te laten verrichten op
de gegevensverwerking. Hiermee wordt uitvoering gegeven aan het project van
zelfevaluaties waarmee reeds een start is gemaakt. Op termijn zal op basis
daarvan de Wet politieregisters worden aangepast. Daarbij zullen kwaliteitseisen
aan de audit worden gesteld. Overwogen wordt het
CBP te belasten met het toezicht op deze audits.Een wetsvoorstel betreffende deze voorstellen zal worden voorbereid. Daarbij
wordt het concept-wetsvoorstel zoals dit in het rapport van de Commissie is
opgenomen als uitgangspunt genomen en met inachtneming van het hiervoor gaande
uitgewerkt. BIJLAGEBEKNOPTE SAMENVATTING VAN DE ADVIEZENAdvies is uitgebracht door de Nederlandse Vereniging van Banken (NVvB),
het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP), de Koninklijke Marechaussee
(Kmar), het Overlegorgaan Post en Telecommunicatie, Deelorgaan aftappen (OPT/DAF),
De Nederlandsche Bank (DNB), het Korpsbeheerdersberaad en de Raad van Hoofdcommissarissen
(KBB/RHC), de Koninklijke Notariële Broederorganisatie (KNB), het openbaar
ministerie (OM), het Verbond van Verzekeraars (VvV), de Nederlandse Orde van
Advocaten (NOvA), de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVVR) en het
Platform Bijzondere Opsporingsdiensten (PBOD).De meeste adviezen delen de conclusie van het rapport dat het gewenst
is te komen tot een stelsel van bevoegdheden in het Wetboek van Strafvordering.
De meeste adviezen bevestigen dat de voorstellen tegemoet komen aan knelpunten
in de praktijk. CBP en NOvA menen dat de voorstellen onevenwichtig zijn: de
balans slaat teveel door in het voordeel van de opsporing. Zij menen dat meer
aandacht nodig is voor de belangen van degene op wie de gegevens betrekking
hebben. Nu in beginsel elk gegeven relevant kan zijn voor de opsporing is
de reikwijdte van de bevoegdheden zeer ruim. Zij zien een risico in de informatiehonger
van de politie. Ook in de adviezen van de NVvB en het OPT wordt hierop gewezen.
Het OM, de Kmar en PBOD bepleiten ruimte te houden voor vrijwilligheid. Het
CBP daarentegen meent dat daarvoor geen ruimte meer mag bestaan: het Wetboek
van Strafvordering dient een uitputtende regeling te bevatten. De NVVR heeft
een voorkeur voor vergaring op basis van vrijwilligheid. Zij vindt het niet
wenselijk en niet proportioneel direct een verplichting tot verstrekken in
te zetten, terwijl op basis van vrijwilligheid waarschijnlijk hetzelfde resultaat
kan worden bereikt. Waar het gaat om gegevens van derden geeft de NVvR in
overweging een artikel in de WBP op te nemen, waarin de bevoegdheid tot verstrekking
ten behoeve van strafvorderlijk optreden wordt opgenomen en waarbij de afweging
van belangen bij de tot opsporing bevoegde instanties wordt gelaten. Indien
niet op basis van vrijwilligheid wordt verstrekt zou de officier van justitie
met machtiging van de rechter-commissaris kunnen bevelen dat de derde de gegevens
verstrekt.De NOvA meent dat de bevoegdheid tot het vorderen van identificerende
gegevens in feite een informatieplicht inhoudt en dat deze aan te weinig beperkingen
is gebonden. De NOvA stelt als beperkingen voor dat de bevoegdheid alleen
betrekking zou mogen hebben op gegevens van de verdachte, alleen gericht zou
mogen worden tot de houder van wie redelijkerwijs vermoed wordt dat hij toegang
heeft tot de gegevens en alleen in geval van verdenking van misdrijven als
bedoeld in artikel 67 Sv. Dit laatste is ook door de NVvB naar voren gebracht,
die bovendien meent dat de tussenkomst van de officier van justitie nodig
is. Het VvV bepleit zwaardere eisen aan de motivering waarom aan de houder
gegevens worden gevorderd. De NOvA meent dat ook de bevoegdheden tot het vorderen
van andere dan identificerende gegevens en tot het vorderen van gevoelige
gegevens beperkt moeten worden tot gegevens van de verdachte.Veel adviezen zijn negatief over het voorstel de bevoegdheid tot het vorderen
van identificerende gegevens toe te staan in een verkennend onderzoek.Het CBP meent dat de bevoegdheid tot het vorderen van toekomstige gegevens
gerichter moet worden ingezet en beperkt moet worden tot gegevens betreffende
de verdachte. De NVvB meent dat het direct doorgeleiden van toekomstige gegevens
(monitoren) teveel inspanningen zal vergen van de banken.Het CBP meent dat er aanleiding is te komen tot een bevoegdheid tot het
vorderen dat gegevens beschikbaar blijven (bevriezen). Het OPT meent dat voor
deze bevoegdheid zwaardere waarborgen nodig zijn. Ook de NVvB
pleit daarvoor. De NOvA vindt dat deze bevoegdheid een te actieve opstelling
van de houder van de gegevens vraagt en meent dat de verschoningsplicht van
de advocaat zich er niet mee verhoudt.Het CBP, de NOvA en het OPT/DAF zijn negatief over het voorstel te komen
tot een bevoegdheid tot het vorderen van een bewerking van gegevens. Zij menen
dat houders van gegevens te zeer worden betrokken bij het verrichten van opsporingshandelingen
en dat sprake is van een te vergaande inbreuk op de persoonlijke levenssfeer.
Het OM is positief over deze bevoegdheid en meent dat geen machtiging van
de rechter-commissaris zou moeten zijn vereist.Het CBP en de NOvA bevelen aan, te komen tot een regeling voor het vorderen
van gegevens in de omgeving van de beroepsgeheimhouders. De KNB bepleit dat
de voorzitter van de plaatselijke ring bij de zaak wordt betrokken indien
in het kader van strafvorderlijke activiteiten het beroepsgeheim van een notaris
in het geding komt.Het CBP bepleit een opschortend beklagrecht voor de verstrekker en meer
aandacht voor de notificatie (mededeling achteraf aan de betrokkene). Ook
DNB en de NVvB bepleiten dit.Het CBP meent dat meer controle op de naleving van de Wet politieregisters
is vereist. De adviezen ondersteunen dat de kosten die verbonden zijn aan
het voldoen aan een vordering tot het verstrekken van gegevens, vergoed dienen
te worden. Ook dient de verstrekker van de gegevens niet aansprakelijk te
zijn indien de verstrekking van gegevens tot schade voor betrokkenen leidt.Het advies van het OPT/DAF spreekt van een onwenselijke uitbreiding van
opsporingsbevoegdheden in relatie tot de regeling van de huidige bevoegdheden
voor de sector van de telecommunicatieaanbieders. Betreurd wordt dat de duidelijkheid
die het wetsvoorstel vorderen gegevens telecommunicatie1 schept nu weer tenietgedaan wordt. Men bepleit een meer op de sector
toegesneden regeling van de algemene bevoegdheid.XNoot1Artikel 2 van de Regeling Commissie strafvorderlijke gegevensvergaring
in de informatiemaatschappij (Stcrt. 17 maart 2000, nr. 55).XNoot1E.C. Mac Gillavry, Nederlands Juristenblad 31 augustus 2001, blz. 1411
ev. en E.C. Mac Gillavry, RM Themis 2002/1, blz. 27 ev., F. Kuitenbrouwer,
NRC Handelsblad 6 februari 2002, G. Knigge, Delikt en Delinkwent, maart 2002,
blz. 227 ev.XNoot2Zie als bijlage de beknopte samenvatting van de adviezen.XNoot1Zie noot 2.XNoot2Paragraaf 9.9. van het rapport.XNoot1Zie noot 2, Mac Gillavry en Kuitenbrouwer.XNoot1Zie de artikelen 126m, 126n, 126t en 126u Sv en de artikelen 13.2 en 13.4,
eerste lid, van de Telecommunicatiewet.XNoot2Richtlijn 97/66/EG betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de
bescherming van de persoonlijke levenssfeer in de telecommunicatiesector,
PbEG 1998, L 24.XNoot1Kamerstukken II 2001/2002, 28 059, nrs. 1–3. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28366-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl