Structuurverandering elektriciteitssector; Verslag algemeen overleg op 21 maart 2001
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25097, nr. 48

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

20-04-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

25097 nr. 48

10-04-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de regeringNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25097Toon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 27250Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 76 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 097Structuurverandering elektriciteitssector27 250Regels met betrekking tot het beëindigen van de overeenkomst van
samenwerking van de elektriciteitsproductiesector en tot het aandeelhouderschap
van de netbeheerder van het landelijk hoogspanningsnet (Overgangswet elektriciteitsproductiesector)nr. 48VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 10 april
2001De vaste commissie voor Economische Zaken1
heeft op 21 maart 2001 overleg gevoerd met minister Jorritsma-Lebbink van
Economische Zaken over:– de brief van de minister van Economische Zaken
d.d. 24 januari 2001 inzake inwerkingtreding Overgangswet elektriciteitsproductiesector
(25 097, nr. 43);– de brief van de minister van Economische Zaken
d.d. 7 december 2000 inzake de juridische status «sale and lease
back»-constructies van regionale netwerken (27 250, nr. 37);– de brief van de minister van Economische Zaken
d.d. 5 februari 2001 inzake de juridische status «sale and lease
back»-constructies (25 097, nr. 44);– de brief van de minister van Economische Zaken
d.d. 19 februari 2001 inzake de privatisering van regionale energiebedrijven
(25 097, nr. 45);– de brief van de minister van Economische Zaken
d.d. 16 maart 2001 inzake aansluitbeleid elektriciteit (EZ-00000138).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Crone (PvdA) herinnert eraan dat het
debat over de privatisering van de lokale en regionale netwerken al vanaf 1998
wordt gevoerd; het staat los van de recente ontwikkelingen in Californië,
zowel wat betreft de oorzaken, als wat betreft de oplossingen. In de vorige
regeringsperiode hebben de fracties en minister Wijers eensgezind gezegd:
eerst liberaliseren, dan privatiseren. Dat uitgangspunt geldt nog steeds.
Als er niet goed is geliberaliseerd – in de zin van spelregels, een
gelijk speelveld voor alle deelnemers en goed toezicht –, moet er ook
niet worden geprivatiseerd, want dan ontstaan er private monopolies en dat
is de slechtst denkbare situatie.De gedachte was aanvankelijk dat het proces pas in 2007 zou worden afgesloten.
Toen de eerste verkoop van een netbedrijf ter sprake kwam (Hoofddorp), heeft
de Kamer in een debat met de minister eensgezind vastgesteld dat
verkoop zou moeten worden getoetst aan nog nader vast te stellen criteria
en dat zo nodig de verkoop met terugwerkende kracht ongedaan zou kunnen worden
gemaakt. Dit is vastgelegd in een motie waar alle fracties vóór
hebben gestemd en de minister heeft deze motie via een brief onder de aandacht
van gemeenten en provincies gebracht. Hoewel erover getwist kan worden of
de criteria niet te lang op zich hebben laten wachten, is daarbij wel sprake
van een transparant proces, want de Kamer heeft er op z'n minst ieder jaar
een brief van de minister over gekregen en er minstens ieder halfjaar met
de minister over gesproken. De minister heeft de Kamer voorgelegd of er niet
versneld kan worden geliberaliseerd, waardoor er vervolgens ook versneld kan
worden geprivatiseerd. Het liberaliseren wil de heer Crone best versnellen;
te dien aanzien heeft ook hij nu als termijn genoemd: 2003/2004. Daarmee is
echter niet gezegd dat er vandaag al mag worden geprivatiseerd, want de voorwaarden
daartoe – speelveld, regels en scheidsrechter – zijn nog niet
vervuld.Allereerst moet er een sterke toezichthouder zijn, in de vorm van een
DTe met voldoende bevoegdheden en menskracht. De minister heeft onderkend
dat een bezetting van vijftien mensen te weinig is en zich bereid verklaard
de formatie tot 25 personen uit te breiden. Het komt de heer Crone voor dat
dit nog niet voldoende is. Zo heeft hij van een Engelse hoge ambtenaar op
energiegebied vernomen dat Nederland, in verhouding tot Engeland, 75 mensen
nodig zou hebben bij de toezichthouder. Van de zijde van Amerikaanse consultants
wordt erop gewezen dat een toezichthouder verschillende deskundigheden nodig
heeft: mensen met verstand van de techniek van het netwerk, van de productie
en van juridische en bedrijfseconomische aspecten. Inmiddels heeft de Kamer
bij monde van mevrouw Voûte gevraagd om de instelling van een klachtenbureau
voor burgers en bedrijven, wat door de minister is doorgeschoven naar de DTe,
waardoor deze er nieuwe taken bij heeft gekregen. Het is daarmee eens te meer
duidelijk dat 25 formatieplaatsen voor de DTe niet genoeg is.Het probleem dat zich met name voordoet, is dat een private onderneming
die via een dochteronderneming het monopolie over een netwerk heeft, van dit
monopolie gebruik, misbruik, zal willen maken tegenover bijvoorbeeld concurrenten.
De toezichthouder zal een permanente strijd moeten leveren om dergelijk misbruik
te voorkomen. Alleen een papieren afscheiding van de netwerkdochter is daarbij
niet genoeg. Zo werken bij Eneco-netbedrijf, een dochterbedrijf van Eneco,
slechts enkele mensen, waardoor dit dochterbedrijf voor diverse werkzaamheden,
zoals het uitsturen van brieven, capaciteit moet inlenen bij de moederonderneming.
Blijkens een krantenbericht zou de directeur van Eneco-netbedrijf zelfs lid
zijn van de raad van bestuur van Eneco, hoewel in de wet staat dat er volstrekte
onafhankelijkheid moet zijn. Van de zijde van de leiding van het bedrijf Remu
wordt gesteld dat men er de cashflow van de netwerkdochter wil benutten voor
risicodragende, commerciële activiteiten. Er zijn dan twee conclusies
mogelijk. De eerste is dat er nu te veel cashflow, te veel winst, bij de netwerkdochter
is, zodat de prijs voor de burgers in Utrecht omlaag dient te gaan –
wil de minister dit dan ook bevorderen? De tweede conclusie is dat als er
vervolgens verlies wordt geleden op deze commerciële activiteiten, de
burgers in Utrecht daarvoor de prijs betalen. Kortom, het is in deze zin dat
bedrijven zich uitspreken: zij hebben het netwerk nodig, want anders hebben
zij niet voldoende geld om zich commercieel te ontplooien en hebben zij onvoldoende
toegang tot de klant.De heer Crone spreekt hiermee niet uit dat hij tegen privatisering is.
De vraag bij privatisering is, of er aan de randvoorwaarden is voldaan. In
vergelijking met Engeland is Nederland nog niet klaar met de regelgeving en
ook is er nog geen goed functionerende toezichthouder. Als deze zaken niet
goed zijn geregeld, wordt het private monopolie misbruikt. Zo schrijven
de werkgevers uit Noord-Brabant en Zeeland dat de stijging van de energierekening
mede ligt aan de gestegen leverancierstarieven. Het afgelopen jaar is het
leverancierstarief van Essent gestegen met 10%, juist omdat Essent een commerciële
doelstelling heeft. Eneco legt geen stadsverwarmingsnet aan in Zoetermeer,
omdat Eneco een hoge rendementsdoelstelling stelt. Hoewel het nog overheidsondernemingen
zijn, gedragen de bedrijven zich daarmee als monopolist en alsof zij reeds
aan de beurs genoteerd stonden. Het is vanuit hun gezichtspunt logisch dat
zij een hoge rendementsdoelstelling stellen en de geboden ruimte daartoe willen
benutten; het is voor Kamer en regering dan zaak daar juist geen ruimte voor
te bieden. Een monopolist accepteert opgelegde regels niet voetstoots, tenzij
het niet anders kan. Zo worden de besluiten van de DTe door de bedrijven aangevochten
voor de rechter: zij rekenen erop dat zij de paar miljoen aan advocatenkosten
die dit met zich brengt, op deze wijze wel weer terugverdienen. Engeland laat
zien dat als de netten apart gezet worden, de commerciële bedrijven geen
netbedrijf ambiëren, want dat levert maar een rendement van 6% op. In
de netbedrijven komen dan private beleggers, pensioenfondsen en dergelijke,
die wel een dergelijk rendement, dat zonder risico is, willen hebben. Zij
hebben er op hun beurt geen belang bij om de ene commerciële partij te
bevoordelen boven de andere. Tegen dergelijke private partijen heeft de heer
Crone geen bezwaar. Zijn evenwel de netbedrijven in handen van een Essent
of Nuon, dan zullen deze een voorsprong voor zichzelf willen bevechten ten
opzichte van concurrenten. Wil de minister opnieuw bekijken of er bij de netwerkbedrijven
sprake is van een «bundling» die ver genoeg is gegaan en, bij
wijze van contra-expertise, door de DTe laten toetsen of de scheiding voldoende
scherp is?De minister onderkent dat de bedrijven, vanuit private rendementsdoelstellingen
of beursdoelstellingen, kijken naar de relatie tussen investeringen en rendement,
hetgeen consequenties kan hebben voor maatschappelijk gewenste, het milieu
sparende investeringen. Zij zegt echter niet dat zij daar wat aan gaat doen,
maar dat was wel de vraag van de Kamer. Hoe kan er met behulp van bijvoorbeeld
een andere kostenverdeling of anderszins voor gezorgd worden dat warmtekrachtkoppeling
(WKK) en duurzame energie rendabel blijven? Indien zelfs het «niet meer
dan anders»-principe wordt losgelaten, met steun van het ministerie,
is dit voor een stadsverwarmingsproject dodelijk. Is de minister bereid de
kostenverdeling te heroverwegen en daar alle denkbare instrumenten voor in
te zetten? Wil zij bijvoorbeeld het Duitse model overwegen, met het oog op
een hogere terugleververgoeding voor WKK, te financieren uit een opslag op
het transporttarief? Dit is sinds vorige week door «Brussel» geaccepteerd
als geen staatssteun zijnde.Tegenover de kleine klanten gedragen de energiebedrijven zich arrogant.
Van de zijde van Nuon zijn al verontschuldigingen gekomen, maar nog steeds
krijgen afnemers geen inzicht in de veranderingen in hun maandrekening. Sommigen
worden geconfronteerd met een verhoging van meer dan f 100, waarbij Nuon
zegt dat het komt door de ecotax en de BTW-verhoging. Nuon schrijft er niet
bij dat in ruil voor de verhoging van de ecotax er een afdrachtskorting is
gekomen, die thans niet wordt verdisconteerd in het maandbedrag. Kennelijk
wordt de afdrachtskorting pas aan het eind van een periode van twaalf maanden
met de afnemers verrekend. Het zou niet juist zijn, als de bedrijven op deze
manier de rentewinst van de afdrachtskorting opstrijken. Wil de minister dit
onderzoeken? Wil de minister ernaar streven samen met Consumentenbond en Vereniging
eigen huis te komen tot een modelrekening, waarin precies staat wat de toegenomen
leverancierstarieven zijn en wat de extra belastingen zijn, die samen leiden
tot een ander maandtarief? Tevens dient op de afrekening vermeld te worden
welk soort stroom er geleverd is, bijvoorbeeld kernstroom, enz. Volgens een
richtlijn van de Europese Commissie hebben de klanten er recht op deze zaken
te weten (disclosure). De heer Crone gaat ervan uit dat de minister
erop toeziet dat al deze punten geregeld zullen worden, voordat de Nederlandse
markt opengaat.In het vorige debat heeft de minister gezegd dat zij het niet nodig vond
te regelen, dat de landelijke netbeheerder het recht heeft te onderzoeken
of er op langere termijn voldoende productiecapaciteit is, noch om bij TenneT
bevoegdheden neer te leggen reservecapaciteit te kopen. Inmiddels zijn bijvoorbeeld
de staat New York en ook de overheid in Zweden actief bezig met productiecapaciteit
te bouwen of aan te kopen. Vorige week heeft de Europese Commissie vastgesteld
dat de lidstaten zicht dienen te hebben op de langetermijn-productiecapaciteit
en zo nodig bereid moeten zijn in de markt reservecapaciteit aan te kopen.
Wil de minister nu snel komen met een beleidsaanpak, teneinde te voorkomen
dat er in Nederland niets in dit opzicht gebeurt? Een mogelijke aanpak is
dat TenneT zorgt voor de noodzakelijke reservecapaciteit door het uitgeven
van een tender; de elektriciteitsverbruikers betalen het dan als een onderdeel
van het nettarief. Een ander oplossing kan zijn dat een ieder die over stroomopwekkingscapaciteit
beschikt, ook een reservecapaciteit moet hebben. Daarover dient een discussie
gevoerd te worden, om vervolgens voor een bepaalde aanpak te kiezen. De heer
Crone acht de tijd nog niet daar om alvast aan minderheidsprivatisering te
doen, want in de ogen van de betrokken bedrijven, zoals een Endesa, is een
minderheidsprivatisering erop gericht om vervolgens tot meerderheidsprivatisering
te komen. Zij zullen zich met een minderheidsdeelneming dan gaan gedragen
als waren zij al 100% private eigenaar.Mevrouw Voûte-Droste (VVD) is voor een
gezonde marktwerking, hoe eerder hoe beter. Daarin stemt zij overeen met wat
ook de agenda van de Europese Raad te Stockholm aangeeft: er moet vaart worden
gezet achter verdere liberalisering, opdat Europa het meest concurrerende
werelddeel kan worden. Tot dit proces rekent zij, als volgende stap, ook de
privatisering. In dit verband haalt zij een recente uitspraak aan van het
Eerste-Kamerlid van de PvdA, de heer Doesburg, dat elke liberalisering uiteindelijk
eindigt in een privatisering. Ook de Europese Raad te Stockholm kan slechts
concluderen dat bij de inzet van een goed liberaliseringsproces, uitgekomen
moet worden op privatisering.Het is de opvatting van mevrouw Voûte dat op grond van liberalisering
en privatisering, ondersteund door wetgeving, de markt zijn werk moet kunnen
doen via concurrentie, opdat de consument er uiteindelijk beter van wordt.
Wat dat betreft is zij vóór marktwerking en tegen monopolisten.
Daarop beoordeelt zij de voorstellen van de regering, want door een goede
marktwerking zal uiteindelijk uitgekomen worden op een marktconforme energieprijs.
De bezwaren die naar voren komen in de brieven aan de Kamer, betreffen weliswaar
de stijging van energierekeningen, maar de oorzaak daarvan is gelegen in ecotax,
REB en stijging van de olieprijs. Dit heeft derhalve niet zoveel met liberalisering
of privatisering te maken. Ook bij de stagnatie in de aanleg van het warmtenet
te Zoetermeer gaat het om een ander probleem dan liberalisering en privatisering.In Zweden heeft het liberaliserings- en privatiseringsproces zich al doorgezet.
Daar heeft een prijsverlaging plaatsgevonden van zo'n 10 tot 20%. Blijkens
gegevens van de Europese Commissie zijn in België, Duitsland, Spanje,
Zweden, Italië, Oostenrijk, Luxemburg en het Verenigd Koninkrijk de netwerken
geheel of gedeeltelijk in handen van private ondernemingen. Het International
Energy Agency (IEA) heeft opgemerkt dat het voor de leveringszekerheid voor
de consument niet uitmaakt of netten in private handen zijn of in overheidshanden.
Netbedrijven zijn kapitaalintensieve ondernemingen met grote investeringen
in de netwerken. Wanneer er uiteindelijk niet mag worden geprivatiseerd, moet
bedacht worden dat de huidige aandeelhouders, provincies en gemeenten, tevens
opdraaien voor verdere investeringen in de netten. Weliswaar zijn de netwerken
op zich geen risicovolle investering, maar als de energiebedrijven
er niets mee kunnen doen en als overheden blijven zitten met zo'n bedrijf,
zal dit een handicap zijn in een geliberaliseerde markt.De thans gesignaleerde problemen en klachten zijn te beschouwen als overgangsproblemen;
ook mevrouw Voûte vindt dat de energiebedrijven zich klantvriendelijk
moeten gedragen en dat het zeer te laken is, als zij dit niet doen. Dat is
ook de reden waarom zij de minister heeft gevraagd een klachtenloket in te
stellen. Het antwoord van de minister dat er een helpdesk komt, is niet afdoende.
Misschien kan de minister uitleggen wat zij daarmee bedoelt, want de VVD wil
echte klachtenbehandeling, waarbij tevens geschillenbehandeling kan plaatsvinden.
Er is weliswaar een geschillencommissie, maar deze zaken moeten goed op elkaar
afgestemd worden, om te voorkomen dat de klant van het kastje naar de muur
gestuurd wordt. De bedrijven die zich klantonvriendelijk gedragen, wil zij
snel op het matje hebben om te zorgen dat zij klantgericht zullen zijn, juist
in de overgangsperiode. Klachten en daaruit voortvloeiende geschillen moeten
de toezichthouder onder ogen komen. De afrekeningen voor de afnemers dienen
transparant te zijn, waarbij het duidelijk is wat de leverprijs is, welk deel
REB is, welk deel ecotax, enz.Het verslonzen van het onderhoud van de netten, respectievelijk het niet
investeren in de netten, kan voorkomen worden via de bevoegdheden die de wet
verschaft aan minister en toezichthouder. Zo kan de minister van Economische
Zaken een andere netbeheerder aanwijzen bij wanbeheer. Wil de minister in
dit verband nog eens uiteenzetten wat de criteria voor wanbeheer zijn? De
DTe moet van tevoren deze criteria kunnen melden aan de netbeheerder, moet
wanbeheer kunnen zien aankomen en vroegtijdig kunnen ingrijpen. Een stimulering
is dat investeringen in het netwerk kunnen worden doorberekend in de netwerktarieven;
de DTe beoordeelt de voorstellen voor deze investeringen. Ook beoordeelt de
DTe periodiek de ramingen van de netwerkcapaciteit en kan hij de minister
van Economische Zaken adviseren de netbeheerder op te dragen investeringen
te doen. Met dit alles zal het niet voorkomen dat er níet de nodige
investeringen in netwerken worden gedaan.Een adequate netwerkcapaciteit voorkomt situaties zoals in Californië,
waarbij ook mevrouw Voûte opgemerkt wil hebben dat «Californië»
op zich niets te maken heeft met het debat over privatisering in Nederland.
In Californië heeft een half proces van liberalisering en privatisering
plaatsgevonden, waarbij sprake was van een zodanige tariefstelling van overheidszijde
dat met name de verhoging van de olieprijzen niet doorberekend kon worden
aan de consument; op deze wijze gaan bedrijven failliet. Het betekent voor
de situatie in Nederland dat, als een proces van liberalisering en privatisering
eenmaal is ingezet, het goed moet worden afgerond.De DTe heeft onlangs een gewijzigde netcode vastgesteld; deze garandeert
voor een belangrijk deel het onderhoud en de klantenservice. De energiebedrijven
moeten elk jaar het aantal storingsgevallen en de uitvalsduur rapporteren.
Mevrouw Voûte vraag de minister er zorg voor te dragen dat deze rapporten
ook aan de Tweede Kamer bekend worden gemaakt. De netbeheerders moeten verder
iedere twee jaar aantonen wat de capaciteit van de netten is; er kunnen boetes
voor het te lang uitvallen van stroom worden opgelegd. Ook te dien aanzien
verneemt zij graag hoe dit loopt. Als het niet lukt de energiebedrijven, eventueel
met een minderheidsaandeel, de markt op te laten gaan en als het uiteindelijk
niet lukt de markt te liberaliseren, waarbij de afnemer vrij is zijn keuze
te bepalen, zullen de Nederlandse energiebedrijven niet de kans krijgen zich
te ontwikkelen als marktgerichte, klantgerichte bedrijven. Zij zullen zich
evenmin op de Europese energiemarkt kunnen weren tegen buitenlandse bedrijven
die op het overnamepad zijn. Een dergelijke ontwikkeling zal niet goed zijn
voor de Nederlandse consument. Mevrouw Voûte is tevreden over de schriftelijke beantwoording door
de minister inzake de «sale and lease back»-constructies, waaruit
blijkt dat de «cross border sale and lease back»-constructies
vallen onder het vereiste van vooraf te verlenen instemming door de minister.
Een duidelijke waarborg is voorts dat er toestemming gevraagd moet worden
bij de uitwinning van op het net gevestigde zekerheidsrechten. Hoe staat het
met de doorvoering, na de tot 1 maart uitgestelde inwerkingtreding, van de
betreffende leden van artikel 13 van de Overgangswet elektriciteitsproductiesector
inzake transportcapaciteit voor importcontracten? Is de Europese Commissie
akkoord gegaan, in het kader van de marktwerking, met de getroffen regeling?De heer Van den Akker (CDA) herinnert aan
de vijf voorwaarden die hij in het overleg op 14 februari heeft genoemd en
waaraan voldaan dient te zijn, voordat zijn fractie kan instemmen met de privatisering
van de regionale netwerkbedrijven. Hij wil thans op een paar aspecten daarvan
nader ingaan.Ten aanzien van het hoogspanningsnet moet de heer Van den Akker constateren
dat dit nog steeds niet in handen van de overheid is. De gang van zaken geeft
hem de indruk dat de elektriciteitsproductiebedrijven hier wel eens dwars
zouden kunnen liggen vanwege de amendering door de Tweede Kamer van de Overgangswet
elektriciteitsproductiesector, waardoor deze overgangswet wat ongunstiger
uitpakt voor de elektriciteitsproductiebedrijven. Wordt dit net nu wel of
niet overgedragen door de productiebedrijven? Als het antwoord «ja»
is, waarom is het dan nog niet gebeurd? Wordt de minister door de sector aan
het lijntje gehouden? Wanneer zal het net nu wel worden overgedragen? Wat
zal de opstelling van de bedrijven zijn, als «Brussel» artikel
13 van de overgangswet in strijd met de mededingingsregels zou verklaren?TenneT is gehouden de leveringszekerheid in Nederland te garanderen, hetgeen
betekent dat TenneT in laatste instantie gehouden is capaciteit bij te bouwen.
Echter, in een uitzending van Zembla heeft onlangs een vertegenwoordiger van
TenneT verklaard dat TenneT die verantwoordelijkheid niet kan dragen, omdat
TenneT de daartoe benodigde informatie niet krijgt en niet het recht heeft
die af te dwingen. Is dit inderdaad het geval en, zo ja, welke aanvullende
maatregelen gaat de minister nemen, opdat deze informatie wel verkregen kan
worden?Van de beloofde marktwerking, de concurrentie en de lagere prijzen is
nog geen sprake. In het debat op 14 februari heeft de minister gezegd dat
de vrije klanten profiteren van forse verlagingen van de nettarieven en dat
de prijzen met gemiddeld 28% zijn gedaald. Waarop baseert de minister deze
uitspraak? Zelf heeft de heer Van den Akker een kleine belronde gehouden en
daaruit is hem gebleken dat er in het geheel geen lagere prijzen zijn. Hij
bevestigt nog eens dat de prijzen hier bijna 50% hoger liggen dan in Duitsland
of België. Doordat de energiebedrijven de prijzen kunstmatig hoog houden
vanwege de voorrang die zij hebben gekregen bij de import op het hoogspanningsnet,
profiteren noch de distributiebedrijven, als grootgebruiker, van de lagere
prijzen, noch hun klanten, zoals MKB-bedrijven en particulieren. Hij herinnert
de minister aan zijn verzoek de Kamer een notitie te sturen over de consequenties,
economisch en budgettair, indien over een aantal jaren er wel voldoende importcapaciteit
zal zijn en de energieprijs in Nederland onder druk komt te staan vanwege
buitenlandse concurrentie. De Nederlandse gasgestookte centrales zullen dan
immers niet concurrerend zijn, want de gasprijs is nog steeds gekoppeld aan
de olieprijs.Wat betreft het toezicht heeft de heer Van den Akker een goed functionerende
DTe als voorwaarde gesteld, alvorens «ja» te kunnen zeggen tegen
privatisering. Te dien aanzien heeft hij echter enige twijfels, bijvoorbeeld
vanwege een bericht in het Financieele Dagblad van vorige week over een geheime
deal tussen de DTe en de Gasunie, waarbij de Gasunie de prijs met
6,5% zou verlagen en de DTe de Gasunie in ruil daarvoor tot het eind van het
jaar met rust zou laten. Zijns inziens kan in zo'n geval niet meer gesproken
worden van een krachtdadig toezicht. Zelf vindt hij dat de DTe nog niet functioneert
zoals het moet en nog niet op zijn taak is berekend.Naast de sanctiebevoegdheden die mede door amendering in de wet zijn gekomen,
is ook van belang een goed handhavingsbeleid. Wat denkt de minister eraan
te doen opdat dit handhavingsbeleid goed van de grond komt? Wanneer zal voorts
de regeling inzake de redelijke voorwaarden, in relatie tot artikel 26a van
de Elektriciteitswet en artikel 14 van de Gaswet, in werking kunnen treden?
De minister heeft een en ander afhankelijk gesteld van het advies van de Raad
van State en daarbij toegezegd dit advies aan de Kamer te doen toekomen. Het
advies van de Raad van State is er nu, maar de Kamer heeft het nog steeds
niet. Kan dit op zeer korte termijn aan de Kamer worden toegezonden?Als de Kamer «ja» zegt tegen de privatisering, dan dient deze
op een verantwoorde manier te geschieden, waarbij er geen sprake is van uitverkoop
aan de hoogste bieder. Immers, veel aandeelhouders zullen graag voor een zo
hoog mogelijke prijs verkopen, maar dat hoeft niet in overeenstemming te zijn
met een goede en betrouwbare energievoorziening. De toezegging van de minister
in het debat van 14 februari dat bij het beoordelen van privatiseringsverzoeken
een verklaring zal worden geëist, dat de nieuwe eigenaar medewerking
verleent aan het in optimale conditie houden van het net, slaat de heer Van
den Akker niet hoog aan. Hiermee heeft de minister niet iets in handen, waarmee
zij veel kan aanvangen. Hij wijst privatisering van regionale netwerkbedrijven,
of het nu gaat om een meerderheidsbelang of een minderheidsbelang, van de
hand tot het moment dat aan de door de CDA-fractie gestelde voorwaarden is
voldaan.Vorige week verscheen het bericht in de media dat de Europese Unie een
kartelonderzoek heeft gestart naar de reservering van importcapaciteit. Dit
lijkt te bevestigen dat er iets mis is. De CDA-fractie heeft eerder om twee
redenen tegen de overgangswet gestemd, ten eerste omdat de concurrentie vanuit
het buitenland de pas wordt afgesneden, en ten tweede omdat de fractie vindt
dat er strijd is met de Europese mededingingsregels. Kan de minister opheldering
geven over wat de Europese Commissie in dit verband precies onderzoekt?Over de «sale and lease back»-constructies heeft de minister
de Kamer, met haar brief van 5 februari, een heel ander verhaal gestuurd dan
wat zij op 7 december presenteerde. Is datgene wat in haar brief staat, óók
de mening van de landsadvocaat of zit er een eigen interpretatie van de minister
in? Het gaat er in eerste instantie om te weten of in een «sale and
lease back»-constructie zekerheidsstellingen zijn ingebouwd door degene
die deze financieringsconstructie ter beschikking stelt, waardoor het onafhankelijk
netbeheer in gevaar komt. Dat aspect is destijds door de heer Loudon in de
Eerste Kamer naar voren gebracht en minister Wijers heeft erop geantwoord
dat in die gevallen de «sale and lease back»-constructies of financieringsconstructies
vooraf door hem dienden te worden goedgekeurd. Op blz. 4 van haar brief schrijft
de minister: «Daarbij is steeds van belang dat partijen ook daadwerkelijk
de contracten inrichten op de hiervoor beschreven wijze (...)». De kern
van de zaak is dat dit vooraf dient te worden vastgesteld en niet achteraf.De minister refereert in haar brief van 5 februari aan hetgeen haar bekend
is op basis van een kort onderzoek van de DTe. De heer Van den Akker denkt
echter dat de DTe niet de geëigende instantie is om fiscale constructies
als de Amerikaanse leaseconstructies te beoordelen en vast te stellen of daarin
zodanige zekerheden zijn ingebouwd dat deze de onafhankelijke netbeheerfunctie
in gevaar kunnen brengen. Voorts maakt hij eruit op dat de minister deze contracten
van tevoren niet gezien heeft. Dat is geen goede zaak, want de minister is
degene die van tevoren toestemming moet geven. Verder schrijft de minister
dat gebleken is dat veelal die contracten geen «sale and
lease back»-constructies inhielden, maar«lease in, lease out»-constructies.
«Veelal» betekent hier dat er niettemin «sale and lease
back»-constructies zijn voorgekomen. Indien in een gerechtelijke procedure
nietigheid wordt aangetoond op grond van het feit dat de minister niet vooraf
goedkeuring heeft gegeven, is er sprake van een groot financieel probleem
voor de elektriciteitsbedrijven, waarvan uiteindelijk de verbruikers de gevolgen
zullen ondervinden. Wil de minister die contracten nog eens nalopen, maar
dan met juristen die bekend zijn met Amerikaanse leaseconstructies, om vast
te stellen of er geen zekerheden met betrekking tot het onafhankelijke netbeheer
zijn ingebouwd en de Kamer daarover rapporteren?De heer Van Walsem (D66) heeft in een eerdere
termijn van de discussie over het onderwerp privatisering het standpunt van
D66 dienaangaande al uiteengezet; hij wil thans volstaan met enkele kanttekeningen
bij het onderwerp.Hoewel het niet zijn opzet is de energiebedrijven in de verdediging te
brengen, constateert de heer Van Walsem dat er veel kritiek is op deze bedrijven.
Op zich is het begrijpelijk dat na zo'n groot aantal jaren monopolist te zijn
geweest, bedrijven er moeite mee hebben zich anders te gedragen, waardoor
er in de aanloop naar liberalisering en privatisering fouten gemaakt worden.
Uiteindelijk zullen ook zij echter, als straks de markt geheel opengaat, om
klanten moeten strijden, waarbij de kleinverbruikers de grootste groep vormen.
Inmiddels zijn er toch al enige dingen gedaan om de consument waar voor zijn
geld te geven, zoals het tot stand brengen van een kwaliteitscode. Het stemt
hem wat optimistischer over de overgang van deze bedrijven naar echte dienstverleners.
De DTe is van start gegaan; de netwerkcode is vastgesteld en er is sprake
van een afname van klachten. Op 1 mei aanstaande treedt het Besluit aanleg
energie-infrastructuur in werking, met onder andere de mogelijkheid van openbare
aanbesteding van warmtenetten. Stapje voor stapje gaat het de goede kant op.
Er is trouwens afgesproken een en ander stap voor stap te doen, zodat niet
verwacht mag worden dat alles nu al goed zou gaan. Uitgangspunt is dat wordt
toegegaan naar liberalisering van de markt en naar private energiebedrijven.De discussie overziende constateert de heer Van Walsem dat de VVD voorstander
is van de privatisering. De heer Crone van de PvdA heeft nog de nodige reserves,
maar principieel wijst hij privatisering niet af. Dat geldt ook voor het CDA,
waar de heer Van den Akker stelt dat er eerst nog aan een aantal eisen moet
worden voldaan. Al en met al is er hoop, waarbij het zaak is zich ervan bewust
te zijn wat een voortdurende onzekerheid betekent voor de energiebedrijven,
hun directies en werknemers. Dit zijn niet de kleinste bedrijven en goede
bedrijfsvoering vereist dat er zicht is op een te volgen koers; onzekerheid
daarover is slecht voor de bedrijven. Het is de verantwoordelijkheid van de
politiek duidelijk aan te geven dat de bedrijven erop kunnen rekenen, dat
er uiteindelijk zal worden ingestemd met volledige privatisering. Tot dit
laatste zal de Kamer nog niet direct kunnen besluiten, maar aangegeven kan
worden dat ertoe zal worden overgegaan na de vrijmaking van de consumentenmarkt,
iets waar nu zo spoedig mogelijk toe gekomen dient te worden. Besloten zou
kunnen worden dat eventueel al een minderheidsgedeelte mag worden verkocht
om langzamerhand de sprong te kunnen maken naar de geliberaliseerde en geprivatiseerde
markt.Een geliberaliseerde energiemarkt wordt door Europa afgedwongen; sommige
landen zijn al geliberaliseerd. Te dien aanzien zeggen VVD en D66 dat de bedrijven
de kansen die zo'n markt geeft, ook moeten kunnen grijpen. Anderen concentreren
zich blijkbaar meer op de bedreiging die erin zit. Die bedreiging zal echter
groter worden, als de bedrijven met de handen op de rug geboeid de internationale
concurrentiestrijd moeten aangaan. Niettemin is het van groot belang zekerheden
te geven aan de afnemers op het punt van levering, lage prijs,
goede kwaliteit, enz. Deze zaken zijn echter in principe goed geregeld, ook
al kan daar nog wel wat aan geschaafd worden. Wat dat betreft dient de DTe
voldoende toegerust te zijn om zijn zware taak goed te kunnen uitvoeren; dit
is ook van belang voor het vertrouwen van de burgers in de privatisering.De heer Van Walsem gaat ervan uit dat dit allemaal geregeld kan worden
en tegen die achtergrond is hij nog steeds voorstander van privatisering,
al is het aan provincies en gemeenten te beslissen of zij willen verkopen.
Als echter vanuit de centrale overheid de mogelijkheid tot privatisering niet
op korte termijn wordt doorgezet, zal de waarde van de energiebedrijven, die
nu nog redelijk hoog is, steeds meer teruglopen. Als de energiebedrijven een
belangrijk gedeelte van de activa, het netwerk, zouden willen gebruiken voor
nieuwe ontwikkelingen die nodig zijn voor een succesvolle continuering van
hun bedrijf in een geliberaliseerde markt, dan moeten zij daartoe kunnen overgaan.
Wanneer zij dat niet zouden mogen, zullen zij het in een open markt tegen
de buitenlandse concurrenten afleggen en uiteindelijk voor een appel en een
ei worden verkocht. Nu echter kunnen zij naar de beurs, zodat zij niet verkocht
hoeven te worden aan buitenlandse bedrijven en zelfstandig geld kunnen verwerven,
mede dankzij de netwerken. Die kans wil hij deze bedrijven geven. Geconstateerd
moet echter ook worden dat wanneer er op dit moment grote bedragen voor het
aandelenbezit in de netbedrijven verkregen kunnen worden, er zo'n vijftig
jaar lang te hoge prijzen door de afnemers zijn betaald aan deze overheidsmonopolisten.
Het is dan goed dat daar een einde aan komt. Ook vanwege de geconstateerde
hoge cashflow kan het zijn dat de netwerkvergoedingen nog te hoog zijn. Door
concurrentie zal de prijs omlaag kunnen gaan en een betere efficiency verkregen
worden; ook een goede toezichthouder kan hier bijdragen aan een betere situatie.Mevrouw Vos (GroenLinks) is verheugd over
de politieke realiteit van vandaag, want anders dan de heer Van Walsem schat
zij in dat er een duidelijke Kamermeerderheid is die niet wil overgaan tot
privatisering van de netwerken, noch als het gaat om een meerderheidsbelang,
noch als het gaat om een minderheidsbelang. De minister heeft een aantal handreikingen
gedaan, ook in haar laatste brief, en zij had blijkbaar verwacht dat de PvdA
nu wel de bocht zou maken, maar dat is niet gebeurd. Overigens blijft de vraag
op tafel, wanneer voor de PvdA de situatie zodanig zal zijn, dat er wél
tot privatisering kan worden overgegaan. Ook de positie van het CDA is wat
dat betreft niet geheel duidelijk.GroenLinks vindt dat de netbedrijven, gegeven dat zij van nature het monopolie
bezitten van een cruciale maatschappelijke functie, niet geprivatiseerd dienen
te worden, want dit brengt te veel risico's met zich. De minister probeert
daaraan tegemoet te komen, maar hetgeen zij voorlegt, is volstrekt onvoldoende.
Er is het grote risico van het uitmelken van het kapitaal dat in de netten
zit, door de bedrijven die willen expanderen. Er zijn onvoldoende garanties
dat de private partijen daadwerkelijk straks de maatschappelijk gewenste investeringen
in de netten zullen doen. Eneco vormt hier een niet te veronachtzamen voorbeeld.
Ook de minister onderkent dat zij er blijkbaar niets aan kan doen, als een
bedrijf, op grond van rendementsoverwegingen, weigert eerder gemaakte afspraken
na te komen op het punt van de aanleg van een warmtenet. Dat is een situatie
waarin mevrouw Vos na een privatisering van de netwerken niet terecht wil
komen.Wat zal er voorts met de netbedrijven gebeuren, als deze in buitenlandse
handen komen en de buitenlandse moeder gaat failliet? Daar waar de schaalvergroting
en de fusies toenemen, zullen ook dergelijke risico's toenemen. Moet er niet
een grens aan de schaalvergroting gesteld worden die op dit moment plaatsvindt?
Dient de DTe in die zin niet een zware toezichtsfunctie te hebben? Wanneer
een distributiebedrijf in buitenlandse handen komt en de buitenlandse
eigenaar gaat failliet, terwijl het bedrijf een groot deel van de Nederlandse
markt bedient, kan vervolgens een groot deel van de Nederlandse consumenten
zonder stroom komen te zitten. Weliswaar zit het netwerk dan nog in de Nederlandse
bodem, maar als ook bijvoorbeeld het distributiebedrijf betrokken is bij een
faillissement, kan het betekenen dat er geen stroom meer gaat door het net.
Dat risico blijft aanwezig en wordt niet afgedekt.Het verbaast mevrouw Vos dat de minister ervan uitgaat dat na 1 januari
2003 volledige privatisering plaats kan vinden zonder een aantal randvoorwaarden
die zij wel vóór 2003 stelt, zoals de eis van structuurvennootschap
ten aanzien van het netbedrijf. De minister dient er meer duidelijkheid over
te bieden welke voorwaarden er na die datum nog behoren te gelden. Het is
overigens de vraag welke garanties de structuurvennootschap biedt, want als
een bedrijf in buitenlandse handen komt, kan de structuur ervan worden veranderd.
Welke van de garanties die de minister nu in haar brief stelt, waaronder de
netbeheersverklaring, behouden hun werking als straks zo'n bedrijf doorverkocht
wordt? Mevrouw Vos is het niet eens met het gezichtspunt van de minister dat
het bewerkstelligen van investeren in een energie-infrastructuur min of meer
buiten de onderhavige discussie staat. Hoe wil de minister dit realiseren,
waar zij nu al zegt eigenlijk geen instrumenten te hebben om bijvoorbeeld
Eneco te dwingen tot de aanleg van een warmtenet?Een punt dat GroenLinks zorgen baart, is dat het milieu voortdurend schade
lijdt bij liberalisering en privatisering. Kan de minister vandaag meer duidelijkheid
geven over maatregelen die zij te dien aanzien wil nemen? Mevrouw Vos herinnert
aan haar suggestie om, daar waar er een probleem is met zowel WKK, als ook
andere decentrale opwekking, te overwegen een verplichte terugleververgoeding
voor alle decentrale opwekking in te stellen, die betaald zou kunnen worden
uit een heffing op het net. Er wordt al enige tijd gesproken over de aanpassing
van de nettarieven. Wat is de stand van zaken dienaangaande en hoe snel zal
een aanpassing van de nettarieven kunnen plaatsvinden? Als straks de markt
volledig vrij is, vervalt dan de nu verplichte afname van duurzame stroom
en WKK-stroom of blijft er een garantie dat ook deze decentrale stroomopwekkers
kunnen blijven leveren? Wat is de inzet van de minister bij hetgeen in Europa
gaat gebeuren ten aanzien van de minimumkwaliteitseisen aan stroom en een
verplicht aandeel duurzame energie? Ook mevrouw Vos verlangt dat rekeningen
die aan de afnemers gestuurd worden, inzichtelijk zijn en aangeven waar de
stroom vandaan komt en wat voor stroom het is. Hoe denkt de minister over
een verplichte etikettering van stroom en hoe staat het met de doorvoering
van een verplicht aandeel duurzame energie?De antwoorden in de brief van 16 maart 2001 over de aansluittarieven acht
mevrouw Vos niet bevredigend. Ten aanzien van bijvoorbeeld de windturbines
en de first mover-problematiek is de houding van de minister, dat de problemen
niet groot genoeg zijn. Zij zou er graag meer duidelijkheid van de minister
over willen hebben. Ook GroenLinks hecht belang aan het realiseren van reservecapaciteit,
juist om calamiteiten op te vangen. Aan de ene kant worden daar risico's mee
gelopen, maar aan de andere kant moest er zo nodig geliberaliseerd worden
en willen energiebedrijven de markt op. Dan zijn het uiteindelijk deze bedrijven
waar de kosten van het aanleggen van reservecapaciteit terecht dienen te komen.De heer De Wit (SP) is van mening dat de netwerken
en de distributiebedrijven een publieke voorziening zijn die ook in publieke
handen moet blijven. Tot op heden zijn er in Nederland – in tegenstelling
tot de situatie in Californië – over het algemeen weinig problemen
met de stroomvoorziening. De SP is tegen de privatisering van de netwerken,
met name omdat er een aantal risico's aan verbonden is, zoals onzekerheid
met betrekking tot de levering; voorts risico's betreffende de kwaliteit van
het onderhoud van het netwerk en eventuele capaciteitstekorten;
verder het risico van geïmporteerde stroom die opgewekt is op een wijze
die slecht is voor het milieu (kernenergie of bruinkool), alsmede volstrekte
onzekerheid of de consument er qua prijs beter of slechter van wordt. Voor
zover er ook in de huidige situatie, met openbare nutsbedrijven, kernstroom
binnenkomt, berust dit op een politiek meerderheidsbesluit, waar de SP haar
bezwaren tegen kenbaar heeft gemaakt.In haar brief van 19 februari geeft de minister de nadere voorwaarden
voor privatisering nog eens weer, waaronder die betreffende het uitoefenen
van het toezicht. Voor de SP zijn het geen voorwaarden die tot het inzicht
leiden dat privatisering zou moeten plaatsvinden. Dat geldt ook voor de netbeheersverklaring.
Het onderscheid dat de minister maakt tussen privatisering van een minderheidsbelang
en van een meerderheidsbelang, biedt geen optie voor de SP. Wat betreft het
minderheidsbelang sluit de heer De Wit zich kortheidshalve aan bij de argumenten
van de heer Crone daaromtrent. Met betrekking tot de privatisering van een
meerderheidsbelang is de vraag gerezen of de voorwaarde van structuur-NV die
de minister daaraan wil koppelen, wel voldoende zekerheid biedt. De structuur-NV
is nog geen garantie dat de onafhankelijkheid van het netbedrijf gewaarborgd
wordt, want de vraag is wie de mensen zijn die in de raad van commissarissen
en in de directie van de structuur-NV komen te zitten. Er is buiten het officiële
circuit van de structuur-NV volop mogelijkheid tot aantasting van de positie
van onafhankelijkheid. Hier laat zich een vergelijking trekken met de gang
van zaken in de sociale zekerheid waar, ondanks de vastgelegde strikte scheiding
tussen private activiteiten en publieke activiteiten van instellingen en organisaties,
in meerdere gevallen uitwisseling heeft plaatsgevonden van publieke gegevens,
i.c. werknemersgegevens, naar private bedrijven die daar hun voordeel mee
dachten te doen.Ook de heer De Wit stelt vast dat er op dit moment geen Kamermeerderheid
is voor privatisering van de netwerken, hetgeen betekent dat de minister geen
toestemming kan geven, daar waar reeds verzoeken voorliggen. Wel is de vraag
aan de orde hoe lang het debat nog moet worden gevoerd, totdat er een beslissend
punt is bereikt.De heer Van den Berg (SGP) constateert dat
er parallellen te trekken zijn tussen dit debat en dat over Schiphol, want
bij beide gaat het over infrastructuur: regionale energienetwerken versus
de infrastructuur voor de luchtvaart, en bij beide is sprake van monopolisme.
De SGP-fractie vindt dat dit type infrastructuur, naar analogie van het wegennet,
publiek beheerd moet blijven; althans, dat er voldoende publiekrechtelijke
garanties dienen te zijn voor het functioneren ten behoeve van het algemeen
belang. De vraag daarbij is, hoe dit te garanderen. Bij dit type infrastructuur
zijn aspecten aan de orde als: publiekrechtelijke randvoorwaarden, publiekrechtelijke
beheersstructuren en publiekrechtelijke concessieverlening, waarbij de eigendom
in handen van de overheid is. Op die wijze kunnen voldoende waarborgen worden
geboden voor publieke dienstverlening. Wil de minister eens nagaan of deze
gedachte ten aanzien van de energienetwerken verder kan worden uitgewerkt?De heer Van den Berg, refererend aan de voorgaande overleggen over de
privatisering van de regionale netwerken, stipt thans kort de visie van de
SGP in dezen aan. In de wetgeving dienen voldoende publiekrechtelijke waarborgen
te worden opgenomen om de publieke belangen – betrouwbaarheid, veiligheid,
duurzaamheid, betaalbaarheid, leveringszekerheid – zeker te stellen.
De minister heeft in de loop van de debatten een aantal stappen in de richting
van de Kamer gezet, maar in de ogen van de heer Van den Berg zijn dit telkens
marginale stappen en geen principiële stappen. Ook bij de toezeggingen
en tegemoetkomingen in haar brief van 19 februari gaat het uiteindelijk om
privaatrechtelijk te treffen maatregelen. Zelf heeft hij steeds publiekrechtelijke
garanties beoogd. Vanuit het gezichtspunt dat het gaat om nutssectoren,
dient ook de Kamer daarop te staan. Hij vreest dat in de constructie die de
minister voorstelt, nog steeds het gevaar aanwezig is dat er geen volstrekte
onafhankelijkheid is van het netbeheer ten opzichte van de productiesector,
bijvoorbeeld als gevolg van personele unies, enz. Hier moet sprake zijn van
een duidelijker ontkoppeling.De concessiefiguur acht de heer Van den Berg een goede insteek om op dit
punt regelingen treffen. De minister wil die kant niet uit en hij vreest dat
daar sprake is van een principieel verschil van mening. Zelf is hij noch voor
volstrekte privatisering, noch voor partiële privatisering van de regionale
netwerken. Daar zullen heel andere garanties voor moeten gelden, wil dit bespreekbaar
zijn. Zo dient er goed toezicht te zijn, waarbij de kwaliteit en kwantiteit
van de DTe aan de orde is. In dezen sluit de heer Van den Berg zich bij eerdere
opmerkingen aan. Het is hem opgevallen dat er sinds het vorige debat weinig
verbeterd is op het punt van het grote aantal klachten dat binnenkomt, ondanks
de duidelijke signalen die toen door Kamer en minister zijn afgegeven richting
bepaalde energieleveranciers. Hij vraagt derhalve opnieuw aandacht van de
minister voor de aanpak hiervan.De brief over de «sale and lease back»-constructies is voor
de heer Van den Berg aanleiding de minister eraan te herinneren dat zij in
haar vorige verantwoordelijkheid, als minister van Verkeer en Waterstaat,
te maken heeft gehad met een vergelijkbare vraagstelling ten aanzien van de
zuiveringsinstallaties van de waterschappen. Er heeft zich toen in waterschapsland
een interessante discussie voorgedaan, niet alleen over juridische, fiscale
en financiële aspecten, maar zelfs over de ethische aspecten. Er zijn
waterschappen geweest die om ethische redenen deze constructie niet hebben
willen gebruiken. In de brief zegt de minister dat het thans vooral gaat om
«lease in, lease out»-contracten en dat er, omdat de juridische
eigendom daarbij niet overgaat, geen toetsing vooraf nodig is op basis van
artikel 93 Elektriciteitswet. Echter, in dit soort contracten zijn heel veel
zekerheden ingebouwd, waarvan het de vraag blijft, parallel aan de discussie
destijds in waterschapsland, of daardoor de publiekrechtelijke dimensie en
de publieke taakuitoefening niet belemmerd zouden kunnen worden. Kan de minister
hier nog eens naar kijken?Antwoord van de regeringDe minister is het eens met het motto «eerst
liberaliseren, dan privatiseren», maar wijst erop dat nu een versnelling
van de liberalisering gaande is, ook in Europees verband, waarbij een deel
van de markt al geliberaliseerd is. Het betekent dat ook versnelling van de
privatisering in zicht is. Er vindt voorts een versnelde herstructurering
van bedrijven plaats, niet alleen in Nederland, maar ook in de Europese Unie.
Het gevaar dreigt dat Nederlandse bedrijven zwak komen te staan op de Europese
markt. De ervaring heeft geleerd dat daar waar bedrijven zelf als eerste de
markt op kunnen, zij meer kansen hebben om te overleven en expansief te worden
dan bedrijven die als laatste komen. De huidige aandeelhouders vragen zich
hierbij af of zij intussen ondernemersrisico willen lopen. Dit alles vraagt
om een goed antwoord en daar is de minister mee bezig. Tegelijkertijd ligt
er het privatiseringsverzoek betreffende NRE, waarop binnenkort beslist zal
moeten worden. Zij wil de zaak niet forceren, maar wel graag voortgang maken
met het inhoudelijke debat. Er is nu in gezamenlijkheid een aantal extra waarborgen
ontworpen om de publieke belangen te borgen, zodat privatisering mogelijk
is; stevige wetgeving en een sterke toezichthouder zijn daarbij essentieel.
Kamer en kabinet zijn daarmee op de goede weg, al zullen verdere verbeteringen
altijd nodig en wenselijk zijn.De minister wil niemand dwingen tot privatisering, want dat is een zaak
van de huidige, democratisch gelegitimeerde aandeelhouders. Er moeten echter wel heel goede redenen zijn om als centrale overheid de vrijheid
van gemeenten en provincies in dezen te beperken. Wat dat betreft mag in andere
landen van de Europese Unie de centrale overheid niet zomaar treden in de
autonomie van gemeenten. In bijvoorbeeld Duitsland, Zweden, Finland, Spanje
en België wordt die discussie aan de lokale aandeelhouders overgelaten.
Het resultaat in al die landen laat een gemengd beeld zien: sommige gemeenten
verkopen wel, andere niet. Er is wel een duidelijke tendens naar meer privatisering.
In Engeland heeft dit al geleid tot volledige private eigendom van distributiebedrijven.
Tal van lessen die in Engeland geleerd zijn, worden nu in Nederland toegepast.
Alle landen stellen eisen aan een goed functionerende markt, maar deze is
nog niet in alle landen optimaal. Sommige landen hebben ervoor gekozen in
één keer te liberaliseren om vervolgens de zaak op orde te brengen.
In Nederland gebeurt dit anders en wordt ernaar gestreefd eerst alles goed
geregeld te hebben, voordat de klant vrij wordt gemaakt. Niettemin lijkt kritiek
op de opstelling van sommige energiebedrijven juist voor een versnelde liberalisering,
met keuzevrijheid voor de consument, te pleiten.De belangrijkste waarborg is in de wet gelegen. Als de wet onvoldoende
garanties biedt, wordt deze aangepast; dat hoeft privatisering derhalve niet
tegen te houden. Private aandeelhouders, of zij nu in het buitenland gevestigd
zijn of in Nederland, horen zich in Nederland aan de Nederlandse wet te houden.
Liberaliseren heeft voordelen voor de consument, zoals een betere prijs-kwaliteitsverhouding
en keuzevrijheid. Er zijn bij de liberalisering nog transitieproblemen, bijvoorbeeld
waar het betreft de aansluitkosten. Die problemen zullen successievelijk worden
opgelost door in beginsel de toezichthouder of, indien nodig, de wetgever.
Er is overeenstemming over dat privatisering van netwerken alleen kan, als
de publieke belangen goed zijn gewaarborgd. Onderwerp van discussie zijn dan
ook de randvoorwaarden voor het borgen van het publieke belang: een duurzame,
betrouwbare en betaalbare energievoorziening. Daarvoor zijn onafhankelijke
netbeheer en adequaat toezicht essentieel, en daaraan moet derhalve voortdurend
worden gewerkt. De wet- en regelgeving biedt nu voldoende aanknopingspunten
om zeker te stellen dat de netbeheerder aan zijn verplichtingen kan en zal
blijven voldoen. Daarbovenop heeft de minister een aantal privaatrechtelijke
voorstellen gedaan.De minister is ervan overtuigd dat overheidsaandeelhouderschap niet de
aangewezen weg is om publieke belangen als duurzaamheid, betrouwbaarheid en
betaalbaarheid te borgen. De regelgeving en het toezicht zijn ook volgens
de Elektriciteitswet en de Gaswet de geëigende middelen om te garanderen
dat er onafhankelijk netbeheer is, dat er adequaat toezicht is en dat er geïnvesteerd
wordt in de kwaliteit en de capaciteit van het netwerk. In de wet- en de regelgeving
zijn heel veel waarborgen opgenomen rond deze drie punten. Desalniettemin
maakt de Kamer zich nog zorgen en gelet op het belang van het onderwerp zijn
die zorgen mogelijk terecht. Daarop probeert de minister een serieus antwoord
te geven, waarbij zij ingaat op de extra maatregelen die zij samen met de
Kamer wil nemen om onafhankelijk netbeheer, adequaat toezicht en investering
in de kwaliteit en de capaciteit van het netwerk te verzekeren.Wat kan er extra aan gedaan worden om het zo belangrijk geachte onafhankelijke
netbeheer te verzekeren? Daartoe kan een aantal maatregelen worden genomen,
bijvoorbeeld met betrekking tot aanvragen inzake privatisering. Zo lijkt het
de minister verstandig dat, alvorens zij een besluit neemt ten aanzien van
een privatisering, de DTe een additionele toetsing uitvoert op de onafhankelijke
positionering van het netbedrijf. Daarbij zal door de DTe kritisch gekeken
moeten worden naar het feitelijke gedrag van de netbeheerder sinds diens aanwijzing.
Als blijkt dat dit gedrag niet in orde is, zal en kan de minister geen toestemming
voor privatisering geven. Zij wijst er aansluitend op dat haar niet gebleken
is van banden tussen de directeur van Eneco-netbeheer en het moederbedrijf Eneco. Voorts is Eneco bezig om het personeelsbestand bij het
netbeheer, dat nu uit ongeveer 35 personen bestaat, uit te breiden tot zo'n
100.De minister is het ermee eens dat sommige uitspraken van energiebedrijven
zoals de heer Crone die aangaf, zo niet gedaan kunnen worden. Als de uitspraak
wordt gedaan dat het bedrijf de cashflow uit het netwerk wil gebruiken om
de markt op te gaan, kan dit op twee dingen duiden. Als het voor een beperkt
deel is, is het aanvaardbaar, want er zal altijd sprake zijn van een rendement
dat ergens voor gebruikt mag worden. Als de cashflow evenwel te groot is,
zal dit voor de toezichthouder een uitnodiging zijn nog eens goed naar de
tariefstelling te kijken en waar nodig actie te nemen. Als blijkt dat een
bedrijf inderdaad verkeerd gedrag vertoont, geeft dit aan dat het bedrijf
nog niet rijp is voor privatisering.Bij vervreemding van het minderheidsbelang zal de minister er streng op
toezien dat privaatrechtelijke afspraken tussen verkopende, decentrale overheden
en de nieuwe neteigenaar geen afbreuk doen aan de publieke, in de wet neergelegde
waarborgen met betrekking tot het netbeheer. Dat betekent dat constructies
waarbij een nieuwe neteigenaar méér zeggenschap krijgt ten aanzien
van aspecten die het netbeheer raken dan hem op grond van het minderheidsbelang
toekomt, voorkómen moeten worden. Overigens geldt reeds dat een aandeelhouder
van een netwerkbedrijf zich op grond van de wet niet mag bemoeien met het
netbeheer, maar zo is er in geval van privatisering nog een extra controle.
In de beheersovereenkomst tussen neteigenaar en aangewezen netbeheerder zal
een bepaling opgenomen worden dat een overeengekomen gebruiks- of overdrachtsvergoeding
niet mag leiden tot hogere kosten van het netbeheer en tot minder transparantie
dan indien de aangewezen netbeheerder de eigendom van het net zou hebben.
Voorts dient elke bepaling waarin de netbeheerder beperkt wordt in zijn mogelijkheden
werkzaamheden ter uitvoering van de beheerstaak door anderen dan de neteigenaar
te laten verrichten, uit de beheersovereenkomst te zijn geschrapt.Bij de behandeling van het jaarverslag van de DTe is geconstateerd dat
de DTe goed georganiseerd is en in de praktijk bewezen heeft, op de punten
waar hij toen al mee bezig was, goed toezicht te houden. Als naar aanleiding
van nieuwe taken dan wel intensiveringen van het bestaande toezicht versterking
van de capaciteit nodig is, heeft de minister al toegezegd dat zij daar niet
terughoudend in zal zijn. Bij de vraag welk type medewerkers de DTE nodig
heeft, dient gekeken te worden naar de constellatie waarin de DTe werkt. In
het kader van de NMa is op sommige terreinen al veel deskundigheid aanwezig.
Zij is het er evenwel mee eens dat de DTe in staat moet zijn het onafhankelijk
netbeheer te bewaken, ook na privatisering. De DTe groeit nu op korte termijn
naar 25 formatieplaatsen; als dat er daarna 35 moeten zijn, 40 of 50,
dan heeft de minister daar geen problemen mee, al zal uitbreiding elke keer
dienen te geschieden op grond van de taken die uitgevoerd moeten worden. Daarnaast
zal er de mogelijkheid moeten zijn deskundigheid in te huren, zowel in Nederland,
als vanuit het buitenland. Dat kan tevens een manier zijn om snel de toezichtcapaciteit
te vergroten.De inrichting van een helpdesk voor consumentenaangelegenheden en de wijze
waarop de geschillenbeslechting versterking zal ondergaan, beogen eraan bij
te dragen dat afnemers op een goede manier behandeld worden. De helpdesk zal
ook functioneren als aanspreekpunt voor burgers met vragen en klachten. Als
een klacht op basis van de Mededingingswet wordt ingediend, kunnen er direct
sancties worden opgelegd. De minister zal de Kamer bij de behandeling van
het jaarverslag NMa/DTe over de definitieve inrichting van de helpdesk informeren.
Wat de geschillenbeslechting betreft is de minister thans in discussie met
de geschillencommissie openbare nutsbedrijven om daar waar niet de burgerlijke
rechter voorziet in beslechting, een oplossing te vinden. Als het loket bij
NMa/DTe zit, heeft dit als voordeel dat, indien er veel klachten
over het ene bedrijf en minder over het andere binnenkomen, daar ook in de
sfeer van het toezicht conclusies aan verbonden kunnen worden. In samenspraak
met de geschillencommissie wordt nagegaan hoe de beste verbinding met de helpdesk
kan worden gelegd, gegeven dat de behandeling van een klacht eerst door het
bedrijf zelf moet plaatsvinden. Een geschillencommissie komt pas in beeld,
als een klacht door een bedrijf niet fatsoenlijk behandeld is. Er wordt gezocht
naar een methode waarmee de klant al in de overgangsperiode zo goed mogelijk
bediend kan worden. De minister heeft op alle aan haar gezonden klachten schriftelijk
gereageerd en bij tariefklachten heeft zij op hoofdlijnen aangegeven hoe het
toezicht op de tarieven wordt gehouden. Daarnaast heeft de DTe op het gebied
van de klantenservice van bedrijven zeer recent eisen gesteld in het besluit
wijziging netcode. Vastgelegd is bijvoorbeeld hoe snel er een monteur moet
komen bij een storing en wat de termijnen zijn voor de afhandeling van correspondentie
en de aankondiging van werkzaamheden. De DTe heeft ook een regeling opgezet
om huishoudens in geval van een storing die langer dan vier uur duurt, f 75
te doen vergoeden door de verantwoordelijke netbeheerder. Dit compensatiebedrag
wordt uitgekeerd via de energierekening, maar staat los van aansprakelijkheidsclaims.
De DTe houdt aldus ook het toezicht op de kwaliteit van de dienstverleningen.Bij een privatiseringsverzoek dienen partijen de netbeheersverklaring
mee te zenden. Als wegens wanprestatie een andere netbeheerder aangewezen
wordt, wordt de nieuw aangewezen netbeheerder in staat gesteld zijn taken
overeenkomstig de wet uit te oefenen, aangezien de neteigenaar door die verklaring
zich al bij voorbaat verplicht in zo'n geval het netwerk met toebehoren ter
beschikking te stellen van de nieuw aangewezen netbeheerder. Ten aanzien van
de netbeheersverklaring dient gewaarborgd te zijn dat de desbetreffende verplichting
ook op volgende eigenaren overgaat. De minister zal bij privatiseringsverzoeken
proberen dit zo goed mogelijk te ondervangen. Als zou blijken dat de privaatrechtelijke
aanpak hier problemen oplevert, zal het publiekrechtelijk dienen te geschieden,
hetgeen een kleine wijziging van de wet betekent. De minister zal verder bezien
of aanwijzing van een andere netbeheerder in geval van wanprestatie nog versterkt
kan worden door de invoering van een constructie waarbij het management van
het netwerkbedrijf wordt overgenomen of aan streng toezicht wordt onderworpen.
Overigens zijn er risico's bij zowel publieke eigendom, als private eigendom.
Zelf meent zij dat het risico bij private eigendom niet groter hoeft te zijn
dan bij publieke eigendom. De Kamer maakt daar een wat andere inschatting
en daaraan probeert zij tegemoet te komen door het treffen van al deze regelingen.
Als dit niet kan via de private kant, dient het te geschieden via de publieke
kant. Voor zover een beursgang in het geding is, vormt niet de individuele
aandeelhouder het aangrijpingspunt voor regeling, maar het bedrijf zelf. Als
een energiebedrijf privatiseert middels beursgang, dan is het het voornemen
dat een netbeheersverklaring wordt overeengekomen tussen de BV Netbeheerder
en de NV Energiebedrijf, en wel door de raden van bestuur van beide ondernemingen.
Bij het instemmingsverzoek dient die verklaring overgelegd te worden en deze
zal worden beoordeeld door de minister van Economische Zaken en de DTe. Kan
zo'n verklaring niet worden overgelegd, dan wordt er geen instemming verleend.
De raad van bestuur moet verantwoording afleggen aan de algemene vergadering
van aandeelhouders (AVA); een mogelijkheid is derhalve dat zo'n verklaring
ná beursgang wordt voorgelegd aan de AVA. Indien de AVA de verklaring
niet zou accepteren, moet men terug naar de minister met een gewijzigde verklaring.
De minister kan vervolgens aanleiding zien een andere netbeheerder aan te
wijzen.Bedrijven moeten als nieuwe verplichting op zich nemen dat er een procedure
is, waarmee voorkomen kan worden dat aandeelhouders in strijd met de wettelijke
verplichting weigeren medewerking te verlenen aan uitbreiding
of verbeteren van de kwaliteit van het net. Bij de uitwerking hiervan dient
gewaarborgd te zijn dat die verplichtingen ook op opvolgende nieuwe eigenaren
van het netwerk rusten; zo nodig zal dit publiekrechtelijk worden geregeld.
Aan de hand van de capaciteitsplannen die één keer in de twee
jaar worden opgesteld en door de DTE worden beoordeeld, zal de minister de
Kamer informeren over de investeringen die door de netbeheerders in de netten
zijn gedaan, alsmede over de kwaliteit van de netten. Zij meent dat haar voorstellen
een substantiële verzwaring van eisen inhouden en niet alleen van privaatrechtelijke
aard zijn.De Europese Commissie heeft voorstellen gedaan voor een richtlijn om de
liberalisering in Europa te versnellen: de zakelijke verbruikers in 2003 en
de kleinverbruikers uiterlijk in 2005. Het is, met het oog op het ontstaan
van een level playing field, nodig dat aldus wordt gezorgd dat het liberaliseringsproces
gelijk op gaat in de diverse lidstaten. In de voorstellen wordt uitgebreid
aandacht gegeven aan het netbeheer, de netwerktarieven en het toezicht; het
ook in Nederland ontwikkelde systeem wordt min of meer de Europese norm. De
voorstellen gaan nadrukkelijk in op het belang van de kleinverbruiker en het
milieu. Volgens de voorstellen dienen de lidstaten een instantie aan te wijzen
die nationaal toeziet op de voorzieningszekerheid en het evenwicht tussen
vraag en aanbod, met inbegrip van de verwachte toekomstige vraag en de geplande
of in aanbouw zijnde extra capaciteit. De instantie stelt jaarlijkse een verslag
op van haar bevindingen en zendt dit aan de Europese Commissie. Op basis van
deze verslaglegging rapporteert de Commissie aan het Europese Parlement en
de Raad, waarbij ingegaan wordt op kwesties in verband met de zekerheid van
de elektriciteitsvoorziening in de Unie, met name op het bestaande en het
geplande evenwicht tussen vraag en aanbod; waar nodig verstrekt de Commissie
aanbevelingen. Hiermee zal de Europese Commissie over een mechanisme beschikken
om situaties als in Californië tijdig te zien aankomen. Overigens meent
de Commissie, daarin gesteund door vele lidstaten, dat er op de korte termijn
geen enkele reden is tot zorg.In de Commissievoorstellen wordt uitvoerig stilgestaan bij de positie
van de consument. In een bijlage bij de richtlijnvoorstellen wordt aangegeven
waar de lidstaten voor moeten zorgen. Veel van de punten die in deze bijlage
staan genoemd, zijn in Nederland inmiddels geregeld. Ook met betrekking tot
het zenden door energiebedrijven van een heldere afrekening aan de verbruikers
wordt een goed voorstel gedaan. Te dien aanzien zal de minister het platform
versnelling energieliberalisering en de toezichthouder vragen stappen te nemen
om dit goed te regelen. Daarbij dient bekeken te worden of het mogelijk is
op betrouwbare wijze iets te zeggen over de herkomst van de geleverde stroom.
In de voorgestelde richtlijn is geen regeling voorzien ter zake van te stellen
milieukwaliteitseisen aan stroom, noch met betrekking tot het aandeel duurzame
energie. Wel is er een richtlijn duurzame energie, over het stimuleren van
duurzame energie en de daartoe te gebruiken ondersteuningsinstrumenten; daarbij
zijn indicatieve doelstellingen opgenomen.Ten behoeve van de financiering van WKK en duurzame energie is er in Nederland
een heffing op het elektriciteitsverbruik via de REB. Er kan gesproken worden
over de hoogte en de besteding van die heffing, maar ruimte voor een verdere
heffing ziet de minister niet; in internationaal perspectief hoort Nederland
tot de landen met de hoogste energieheffing. Voor duurzaam opgewekte elektriciteit
hoeft geen REB te worden betaald. Duurzame elektriciteit is op dit moment
een rendabele concurrent op de markt. Ook WKK krijgt een REB-voordeel; daarover
kan binnenkort verder worden gesproken aan de hand van een door de minister
aan de Kamer te zenden brief. Als de conclusie daarbij zou zijn dat WKK op
dit moment onvoldoende financieel wordt gecompenseerd voor de uitgespaarde
CO2, dan wil de minister naar aanpassingen kijken. De REB vormt een instrument
om milieuvriendelijke opwekking krachtig te stimuleren; de minister ziet
dan ook geen meerwaarde in een aparte heffing. De terugleververgoeding bestaat
nog; deze houdt op te bestaan op het moment dat er geen beschermde afnemers
meer zijn. Een wettelijke terugleververgoeding lijkt haar geen juist instrument,
noch een heffing op het net. Het ligt meer voor de hand eventuele ondersteuning
van milieuvriendelijke opwekking op heldere wijze via de REB te regelen. Zij
wil graag met de Kamer in discussie over een adequate set van middelen om
WKK te stimuleren. Als die middelen nog niet voldoende zijn, moet daar verder
naar gekeken worden. Economische Zaken is doende een doorlichting te maken
van het totaal van het beschikbare instrumentarium. In dit verband komt de
minister begin volgend jaar met een vervroegd energierapport. Zij gebruikt
graag instrumenten die én effectief, én efficiënt zijn;
wat niet efficiënt is, dient geschrapt te worden. Het is niet uitgesloten
dat de REB wat dat betreft nog eens ter discussie komt, bijvoorbeeld als gevonden
zou worden dat de REB ook voor grootverbruikers moet gelden. Zij is er vooralsnog
niet van overtuigd dat dit het meest effectieve middel is om WKK bij grootverbruikers
te stimuleren.Tot einde 2000 waren de eerste 800 kWh en 800 m3 gas vrijgesteld
van REB, vanuit de gedachte dat het niet wenselijk is onvermijdbaar verbruik
te belasten. Dit is omgezet in een belastingvermindering van f 312 in
het kader van de REB, hetgeen overeenkomt met de eerdere vrijstelling. Dit
bedrag is exclusief BTW; inclusief BTW gaat het om f 370. Het is van
belang de consument daarover te informeren. Het kan zijn dat energiebedrijven
pas aan het einde van het jaar met een verrekening willen komen en dat de
rekening aan de afnemers nu hoger uitvalt. Dit zou dan op de afrekening aangegeven
moeten zijn. De minister zegt toe zich met de energiebedrijven erover te verstaan
hoe een en ander is verwerkt in de rekeningen voor de verbruikers.Ter zake van het aansluitbeleid in nieuwe gebieden heeft de minister in
haar brief van 16 maart 2001 niet slechts een probleem onderkend, maar ook
een oplossing aangegeven. Er is een belangrijk instrumentarium beschikbaar,
de zogenoemde Vinex-AMvB. Het is zeker mogelijk om aldus ook warmtenetten
aan te leggen; het is een discretionaire ruimte van de gemeenten. Zij ziet
nu geen noodzaak daar extra financiële prikkels voor te ontwikkelen.
Het zullen marktconforme aanbiedingen zijn op basis waarvan gemeenten beslissen.
Met betrekking tot WKK zelf is de minister van oordeel dat daar mogelijk nog
meer zal moeten worden gedaan, maar daar komt zij graag op terug in een aparte
discussie.Er is op dit moment geen noodzaak reservecapaciteit te contracteren, bijvoorbeeld
door TenneT, gezien ook wat de Europese Commissie daarover opmerkt. De minister
laat een onderzoek op dat terrein uitvoeren, terwijl het ook Europees wordt
aangepakt. Zij komt hierop terug in het energierapport dat begin 2002 aan
de Kamer zal worden gezonden. Dat lijkt haar ook de plek om over dit onderwerp
beslissingen voor te stellen. TenneT heeft in het kader van zijn taak de leveringszekerheid
te garanderen, de bevoegdheid om informatie op te vragen bij de elektriciteitsbedrijven
inzake de capaciteitsontwikkeling. Er is ook een discussie met de Europese
Commissie over; er moet uiteindelijk tot een set maatregelen worden besloten
op Europees niveau, waarbij er per land een aantal monitoren wordt ingesteld.
Het betekent dat voor de lange termijn het instrumentarium wellicht zal moeten
worden aangepast. De minister zal proberen op de aanpak van een en ander in
het komende energierapport in te gaan, inclusief de wijze waarop gekeken wordt
naar de capaciteit en de capaciteitsbehoefte van het netwerk.De systematiek van betaling door de SEP in het kader van de importcontracten
sluit aan op artikel 13, lid 4, van de overgangswet. Uit dien hoofde bestaat
een systeem waarbij de SEP op basis van de prijs die op de jaarveiling tot
stand is gekomen, betaalt voor de hoeveelheid capaciteit die de SEP nomineert
of zegt te gaan gebruiken op het tijdstip dat TenneT nog kan beslissen het
deel dat de SEP niet gebruikt, op de dagveiling aan te bieden.
Enerzijds doet dit recht aan het feit dat de SEP een bedrag betaalt op de
jaarveiling; wat dat betreft is de SEP gelijk aan de anderen die daar kopen.
Anderzijds kunnen toch meerdere partijen gebruik maken van het deel van de
900 megawatt dat de SEP niet gebruikt. In het artikel is een technisch voorschrift
opgenomen dat op grond van de notificatierichtlijn moet worden genotificeerd
bij de Europese Commissie. Bij zo'n technische notificatie geldt een stand-still-periode
van drie maanden, vanaf het moment van ontvangst van de notificatie. Deze
zal op 10 mei aflopen, tenzij door de Europese Commissie opmerkingen worden
gemaakt over de bepaling, waarna de stand-still-periode met nog eens drie
maanden kan worden verlengd. Er is op 12 februari genotificeerd en de minister
beschouwt dit als een snelle notificatie, omdat het eerst voorbereid moest
worden. Er is nog geen bericht uit Brussel ontvangen over de notificatie.De minister denkt dat de economische consequenties van een «gas
to gas»-prijsrelatie bij de energie-opwekking thans niet zijn te voorzien.
Zij wil proberen in het energierapport te laten zien hoe de gasprijs zich
heeft ontwikkeld in al geliberaliseerde landen, zoals het Verenigd Koninkrijk
en de VS. Wat betreft de consequenties voor Nederland, als er dadelijk genoeg
importcapaciteit op het hoogspanningsnet is om concurrentie vanuit het buitenland
mogelijk te maken, kan opgemerkt worden dat ook in landen waar geliberaliseerd
is, er nog steeds een koppeling lijkt te zijn tussen gas- en olieprijs.Over de aankoop van TenneT wordt op dit moment op constructieve wijze
onderhandeld met de energiebedrijven. Het is de indruk dat deze onderhandelingen
binnen afzienbare tijd kunnen worden afgesloten. Het is geen simpele operatie
en geen kleine overdracht; de onderhandelingen gaan over serieuze punten en
de minister heeft niet de indruk aan het lijntje gehouden te worden. Voordat
de feitelijke overdracht kan plaatsvinden, moet een en ander in de wet geregeld
zijn. Zij probeert de aankoop zo spoedig mogelijk tot een goed einde brengen.Bij de criteria voor het vaststellen van wanbeheer gaat het om een situatie
waarin de netbeheerder niet of onvoldoende in staat is of zal zijn de wettelijke
taken uit te voeren met betrekking tot de exploitatie van het net. De vraag
daarbij is of de netbeheerder nog voldoet aan de plicht om netten aan te leggen,
energie te transporteren en verbruikers aan te sluiten. In het concrete geval
zal de netbeheerder om verantwoording worden gevraagd door de DTe en zal er
eerst een formele opdracht worden gegeven gebreken te herstellen. Als daar
niet aan wordt voldaan, zijn de kwalificatie wanbeheer en de aanwijzing van
een andere netbeheerder daar de consequenties van.Het kartelonderzoek van de Europese Commissie is een gevolg van de klachten
die de Commissie heeft gekregen over het reserveren van importcapaciteit.
Dit onderzoek is dan de normale procedure. De minister geeft op verzoek inlichtingen
aan de Commissie; er is hier niets geheimzinnigs of bijzonders aan de hand.Wat betreft de inwerkingtreding van artikel 26a van de Elektriciteitswet
heeft de heer Van Den Akker er terecht op gewezen dat de Raad van State inmiddels
heeft geantwoord op de adviesaanvraag van de minister. Er wordt thans gewerkt
aan het nader rapport; zij verwacht dat de Kamer er in de eerste helft van
mei bericht over krijgt.Het antwoord op de vraag of er niet een grens gesteld moet worden aan
de machtsvorming van enkele bedrijven in Nederland, lijkt de minister nu juist
de privatisering te zijn. Tot nu toe is er alleen sprake van fusies van bestaande
Nederlandse partijen. Uiteindelijk is het de NMa of het DG Mededinging in
Europa dat de grenzen stelt wat betreft concentraties. Als er grenzen overschreden
worden, zal er worden ingegrepen; dan geldt in Nederland de Mededingingswet.Naar aanleiding van de vraag van mevrouw Vos inzake de aanpassing van
de nettarieven voor decentrale stroomopwekking, wijst de minister erop dat productie-eenheden die op het lagere spanningsniveau zijn aangesloten,
niet worden belast met het producententarief. Zij heeft van de DTe begrepen
dat EnergieNed op dit moment een kader uitwerkt, waarbinnen uitsparing van
kosten via de tarieven aan WKK ten goede kan komen. De DTe verwacht daar binnenkort
duidelijkheid over te krijgen.De minister heeft niet gezegd dat de nettarieven in Nederland met 28%
gemiddeld zouden zijn gedaald, maar wel dat er afnemers zijn die tot 28% voordeliger
contracten hebben afgesloten. Het betreft hier, bij wijze van voorbeeld, het
gemiddelde van één distributiebedrijf. Van de zijde van VNO-NCW
is onlangs ingeschat dat het gemiddeld genomen op 25% zou liggen. Het is niet
juist dat in Nederland bedrijven 50% meer betalen dan in het buitenland. Een
aantal leden van VEMW laat wat dat betreft heel andere geluiden horen. Afgesproken
is dat VNO-NCW en VEMW zullen nagaan hoe het beeld er in zijn algemeenheid
uitziet. Dit mag niet altijd vergeleken worden met de Duitse situatie. In
Duitsland is snel geliberaliseerd, maar er moet nog veel gedaan worden om
het toezicht op orde te krijgen. Voor een deel kunnen de lage prijzen voor
sommige grootverbruikers in Duitsland gebaseerd zijn op het feit dat andere
verbruikers, waaronder kleinverbruikers, méér betalen. Dat is
een situatie die in Nederland niet de voorkeur zal hebben. De vraag dient
zich derhalve niet alleen te richten op lagere tarieven in Nederland, maar
ook op het bewerkstelligen van een Europees level playing field, waarbij ieder
land het toezicht goed geregeld heeft.De voorwaarde dat sprake dient te zijn van een structuurvennootschap bij
vervreemding van een meerderheidsbelang, blijft intact als een netbedrijf
in buitenlandse handen komt, want deze vennootschap zal zich altijd binnen
de Nederlandse grenzen bevinden. Er is wat dat betreft sprake van locatiegebondenheid
van deze structuurvennootschappen. De minister stelt zich de volgende ontwikkeling
in de tijd voor. Er kan nu eerst besloten worden een vorm van minderheidsprivatisering
toe te staan. Zij herinnert daarbij aan al de extra voorwaarden die zij nu
genoemd heeft en ook aan de toetsen die op bepaalde momenten worden gedaan.
Betrokkenen kan vervolgens in het vooruitzicht gesteld worden dat zij na volledige
liberalisering -er valt over te praten of dat per 1 januari 2003 of per 1 januari
2004 zou moeten zijn – verder mogen gaan in privatisering, mits het
netbedrijf in de tussentijd inderdaad goed functioneert en er sprake is van
fatsoenlijk gedrag, conform de voorwaarden. Dat lijkt haar de beste stimulans
om bedrijven in die richting te laten werken. Het is daarbij de verantwoordelijkheid
van regering en parlement dat het toezicht zodanig op orde is en alle zaken
zodanig in werking zijn gesteld, dat dit ook werkelijk kan. Na de datum van
de volledige liberalisering zou dan de eis van structuur-NV niet meer gesteld
behoeven te worden. Dergelijke eisen zijn bedoeld om tegemoet te komen aan
ongerustheid van de zijde van de Kamer dat op dit moment het toezicht nog
onvoldoende geregeld zou zijn, alsmede aan de roep om extra garanties. Het
komt de minister voor dat althans de meerderheid van de Kamer met haar van
mening is, dat als het allemaal werkt zoals het nu is voorzien, inclusief
het toezicht door de DTe, er eigenlijk geen kans meer is dat bedrijven misbruik
maken van hun positie.De brief van de minister inzake de «sale and lease back»-constructies
is volledig in overeenstemming met het advies van de landsadvocaat. De landsadvocaat
is van oordeel dat de hier weergegeven visie een deugdelijke visie is. Het
antwoord op de vraag of de tot nu toe gesloten leasetransacties op zich nietig
zijn als er geen instemming is uitgesproken, luidt ontkennend. Een deel van
de leasetransacties is overigens gesloten vóór de inwerkingtreding
van de privatiseringsbepaling in de Elektriciteitswet en de Gaswet. Voor die
transacties behoeft niet alsnog instemming te worden verkregen. Wel geldt,
zowel voor de contracten die vóór de inwerkingtreding van de
wet zijn gesloten, als voor de contracten die daarna zijn gesloten, dat de
instemming van de minister vereist is voor de toepassing van
bepalingen die kunnen leiden tot een materiële wijziging in de onafhankelijke
bedrijfsvoering van de netbedrijven. Als daarvoor geen instemming wordt gevraagd,
is een dergelijke toepassing in rechte aantastbaar en kan onder omstandigheden
de nietigheidssanctie worden toegepast. De minister acht het niet nodig dat
zij de contracten van tevoren heeft gezien, om er alsnog «nee»
tegen te kunnen zeggen. Zij baseert zich daarbij op de Nederlandse wetgeving,
in het kader waarvan de contracten hun uitwerking hebben.Uit het onderzoek van de universiteit van Aken, waarover de minister de
Kamer recent heeft geïnformeerd, komt nog eens duidelijk het belang van
een hogere voorzieningszekerheid naar voren en daarbij blijkt dat TenneT adequaat
de beschikbare importcapaciteit vaststelt, namelijk 3900 megawatt. De DTe
zal TenneT uitnodigen de procedure inzake saldering uiterlijk in mei 2001
bekend te maken. Dit betekent dat conform de netcode salderen per 1 juni 2001
mogelijk is, hetgeen tevens kan betekenen dat er op middellange termijn meer
transportcapaciteit zal zijn dan thans. Gebleken is voorts dat TenneT niet-discriminerend
en zeer transparant de beschikbare landsgrensoverschrijdende transportcapaciteit
vaststelt.De minister doet een oproep aan de Kamer in te stemmen met een behoedzame
en zorgvuldige privatiseringsbeleidslijn en verzoekt de Kamer haar op korte
termijn duidelijkheid te verschaffen of zij op deze instemming kan rekenen.
Zij heeft het gevoel dat nu de grens bereikt is van wat er aan behoedzaamheid
mogelijk is. Het kan niet zo zijn dat er integraal «nee» wordt
gezegd tegen privatisering. Het lijkt haar voorts onmogelijk «nee»
te zeggen tegen de privatiseringsverzoeken die nu voorliggen, gelet ook op
wat de consequenties daarvan zouden kunnen zijn. Hier ligt mede een verantwoordelijkheid
van de Kamer. De onderhavige discussie loopt nu zo'n anderhalf jaar, er zijn
de nodige stukken over gewisseld en zelf vindt zij dat er buitengewoon veel
voorwaarden zijn vastgelegd, zowel in de wet, als waar het gaat om het uit
te oefenen toezicht.Nadere gedachtewisselingDe heer Crone memoreert de brief die de minister
aan alle gemeenten heeft gestuurd naar aanleiding van de motie inzake een
eventuele verkoop van het netbedrijf te Hoofddorp/Haarlemmermeer. Met deze
brief is al aangekondigd dat zo nodig met terugwerkende kracht een verkoop
zou kunnen worden tegengehouden. Tegen die achtergrond kan er geen sprake
zijn van consequenties in de zin van schadeclaims en dergelijke, die het onmogelijk
zouden maken «nee» te zeggen tegen voorliggende privatiseringsverzoeken.De minister doet haar best om goed geregeld te hebben dat als het mis
is gegaan met het netbedrijf, ingegrepen kan worden in de zin van investeringsaanwijzingen,
vervanging netbeheerder, enz. Echter, dat is achteraf en los van de beschikking
over de eigendom. De heer Crone betwijfelt of dit adequaat is, daar waar het
kabinet zelf zegt dat het bij Schiphol die route niet kiest en bij voorbaat
de eigendom wil ontkoppelen van het beheer. Het kan betekenen dat Schiphol
om niet de eigendom van de banen overdraagt aan de overheid en daarvoor in
ruil een concessie krijgt. Een dergelijke benadering zou hij ook ten aanzien
van de energienetwerken in de praktijk gebracht willen zien.De markt opereert binnen de bestaande spelregels en van daaruit is het
begrijpelijk dat in Zoetermeer Eneco geen stadsverwarmingsnet wil aanleggen.
Het betekent dat de marktregels zo veranderd of aangevuld moeten worden, fiscaal
of anderszins, dat een dergelijke aanleg wél kan. Zolang dit niet het
geval is, zijn de spelregels niet klaar en treedt er dag na dag verlies aan
WWK op. Mevrouw Voûte-Droste vindt dat dit debat
weer duidelijk maakt, dat de regering haar best heeft gedaan alle waarborgen
neer te zetten die nodig zijn om te garanderen dat bij een snelle liberalisering
de klant in Nederland er beter van wordt. Er zijn met het oog op de privatisering
duidelijke publiekrechtelijke waarborgen geschapen. Een en ander dient nu
ook doorgevoerd te worden, opdat de klant kan profiteren van een goede prijs-kwaliteitsverhouding
bij zijn energieverbruik. Zij heeft er vertrouwen in dat de leveringszekerheid
daarbij gewaarborgd wordt en zal dit standpunt neerleggen in een uitspraak
ter ondersteuning van het beleid waar de regering op heeft ingezet.De heer Van den Akker benadrukt dat vooropstaat
een betrouwbare elektriciteitsvoorziening. Ook de minister heeft dit uitgesproken,
voorafgaande aan haar beantwoording van de vragen. Gegeven dat het publieke
belang van een betrouwbare elektriciteitsvoorziening bovenaan staat, ziet
hij niet in waarom een centrale overheid uit dien hoofde niet zou kunnen ingrijpen
en zaken tegenhouden, ook op het terrein van de lagere overheden. Ten aanzien
van de vijf voorwaarden die hij eerder heeft gesteld, heeft de minister gezegd
dat aan veel punten daarvan wordt voldaan. Wat dat betreft geldt voor hem
echter: eerst zien en dan geloven.Mevrouw Vos zal niet instemmen met vervreemding
van aandelen in netbedrijven. Zij vindt dat de minister, ook in haar nieuwste
brief, onvoldoende de publieke taken garandeert. Evenmin heeft de minister
op het punt van de netbeheersverklaring duidelijk gemaakt hoe dit instrument
zich in een private markt staande kan houden. Een Kamermeerderheid verleent
de minister thans geen toestemming om tot vervreemding over te gaan. Als de
minister eraan vasthoudt dat het onmogelijk is voorliggende privatiseringsverzoeken
af te wijzen, zal dit leiden tot een scherp politiek debat in de Kamer. De
Kamer heeft steeds zeer grote aarzelingen gehad bij het privatiseren van de
regionale netbedrijven; dat mag voor iedereen, ook voor de bedrijven zelf,
helder zijn.De heer De Wit heeft begrepen, uit de kranten
van hedenochtend, dat de PvdA-fractie in dit debat nieuwe concessies van de
minister verlangde. Zelf heeft hij die niet gehoord. Het standpunt van de
heer Crone komt er zijns inziens dan ook op neer dat deze op dit moment niet
instemt met privatisering. Het standpunt van de SP-fractie is nog steeds dat
de privatisering niet dient plaats te vinden. Een en ander betekent dat er
op dit moment geen Kamermeerderheid voor is, zodat de minister ook geen toestemming
kan geven aan de bedrijven die verzoeken hebben ingediend. Ook de heer De
Wit is van mening dat deze bedrijven, bij een afwijzing, geen enkele claim
zullen kunnen instellen, omdat de minister zelf een deugdelijk voorbehoud
heeft gemaakt en bovendien de wetgever het laatste woord heeft.De minister merkt op dat het al of niet verlenen
van toestemming tot privatisering niet een zaak is die in de wet wordt geregeld,
maar onder het beleid valt dat gevoerd wordt. Te dien aanzien heeft zij haar
opvattingen gegeven en publiekrechtelijk alles geregeld wat er geregeld moet
worden. Ook het toezicht is op orde en dit zal zich in de loop van de tijd
in de uitvoerende sfeer verder versterken. De DTe doet zijn werk heel goed
en alles wat extra moet gebeuren, zal gebeuren.De minister heeft de Kamer een groot aantal extra toezeggingen gedaan
en garanties gegeven, ook nu weer, teneinde tot een situatie te komen waarin
een ieder zich erin kan vinden. Zij beseft dat mevrouw Vos en de heer De Wit
in dezen een andere opvatting hebben, maar degenen die zeggen dat er eerst
aan voorwaarden moet zijn voldaan om te kunnen privatiseren, meent zij thans
geheel tegemoet gekomen te zijn. Voor zover de heer Van den Akker eerst het
contract inzake TenneT zou willen zien, kan de minister verklaren
dat zij doende is de koopovereenkomst tot stand te brengen, maar dat zij het
niet in de hand heeft de precieze datum daarvan te bepalen. De afspraak is
evenwel met de Kamer gemaakt dat tot koop wordt overgegaan, en zij maakt er
aanspraak op dat de Kamer haar in dezen vertrouwen schenkt.Over de parallel met Schiphol merkt de minister op dat het Rijk daar voor
80% eigenaar is en dat regering er derhalve in een andere positie zit. Zij
heeft er geen bezwaar tegen, als lokale aandeelhouders van netbedrijven het
op de manier aanpakken die de heer Crone voorstelt. Het gaat echter te ver,
gezien de publiekrechtelijke waarborgen, de wijze waarop het toezicht is geregeld
en alle aanvullende voorwaarden, om dit als enige mogelijkheid aan de huidige
aandeelhouders te geven. Er is niet om gevraagd en in heel veel landen is
privatisering geen probleem; daar wordt gezegd: het toezicht kan wel degelijk
de zaak goed regelen. Er dient een goed onderscheid te worden gemaakt tussen
wat nodig is om de publieke taak goed te kunnen vervullen en wat er moet worden
gevraagd van andere overheden c.q. aandeelhouders.Wat de WKK ten slotte betreft, is de minister het ermee eens dat hier
een regeling op zijn plaats is, maar tegelijkertijd benadrukt zij dat dit
onderwerp losstaat van de discussie inzake privatisering.De voorzitter van de commissie,BiesheuvelDe griffier van de commissie,Tielens-TripelsXNoot1Samenstelling: Leden: Blaauw (VVD), Biesheuvel (CDA), voorzitter, Witteveen-Hevinga
(PvdA), Leers (CDA), Voûte-Droste (VVD), ondervoorzitter, Rabbae (GroenLinks),
Hessing (VVD), Giskes (D66), Marijnissen (SP), Crone (PvdA), Van Dijke (ChristenUnie),
M.B. Vos (GroenLinks), Van Walsem (D66), Hofstra (VVD), Wagenaar (PvdA), Stroeken
(CDA), De Boer (PvdA), Van den Akker (CDA), Geluk (VVD), Ravestein (D66),
Verburg (CDA), Blok (VVD), Hindriks (PvdA), Dijsselbloem (PvdA) en Bolhuis
(PvdA).Plv. leden: Snijder-Hazelhoff (VVD), Atsma (CDA), Wijn (CDA), Klein Molekamp
(VVD), Vendrik (GroenLinks), De Swart (VVD), Van den Berg (SGP), Poppe (SP),
Kuijper (PvdA), Van Middelkoop (ChristenUnie), Van der Steenhoven (GroenLinks),
Schimmel (D66), Van Baalen (VVD), Herrebrugh (PvdA), Van der Hoeven (CDA),
Smits (PvdA), De Haan (CDA), Van Beek (VVD), Bakker (D66), Schreijer-Pierik
(CDA), Udo (VVD), Hamer (PvdA), Koenders (PvdA) en Schoenmakers (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25097-48.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl