Wijziging Wetboek van Strafvordering i.v.m. afgeschermde getuigen; Voorlopig verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20052006-29743, nr. B h1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

02-11-2005

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

29743 nr. B

11-10-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamI – AlgemeenII – Grondwettigheid, nut en noodzaak van het wetsvoorstelWaarom nu?GrondwettigheidVereningbaarheid met artikel 6 EVRMNut en noodzaakTerughoudendheid informatieverschaffingIII – Reikwijdte wetsvoorstel: toepassing bij «terrorisme»IV – Beginselen van het Nederlands strafprocesrechtBeschikbaarheid van informatie die voor de verdachte ontlastend
isMateriële waarheidsvindingRechtmatigheid bewijs, controleerbaarheidV – Enkele andere vragenBenutting «oude» AIVD-informatie na vervallen
verjaringToetsing of informatie daadwerkelijk vergaard is ter uitvoering
art. 6 WIV 2002Zwaarwegend belang getuigeHorizonbepalingVergelijking EU-lidstatenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29743Toon alle publicaties in het hoofddossier

 
 
 Heruitgave en origineel

Kamerstuk 29743, nr. BOrigineel van deze publicatie

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: onbekend

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 743Wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met het treffen
van een regeling inzake het verhoor van afgeschermde getuigen en enkele andere
onderwerpen (afgeschermde getuigen)B1VOORLOPIG VERSLAG VAN DE VASTE COMMISSIE VOOR JUSTITIE2Vastgesteld 11 oktober 2005Het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel gaf de commissie aanleiding
tot het maken van de volgende opmerkingen en het stellen van de volgende vragen.I – AlgemeenDe leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling
en in hoofdzaak instemming kennis genomen van dit wetsvoorstel. De leden van
de VVD-fractie vragen zich – met anderen,
zoals de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak en strafrechtgeleerden zoals
Buruma, Nijboer, De Roos – af of het wetsvoorstel daadwerkelijk een
nuttige bijdrage levert in de bestrijding en berechting van terroristische
activiteiten en, zo ja, in welk mate. Tegelijk constateren zij dat strekking
en uitstraling van het wetsvoorstel van positieve invloed is op de gerechtvaardigde
behoefte van de burger aan veiligheid. Het belang daarvan kan en mag niet
onderschat worden. De leden van de fractie van de PvdA hebben een aantal indringende vragen bij dit wetsvoorstel.De leden van de fractie van GroenLinks hebben
grote bezwaren tegen dit wetsvoorstel.De fractie van D66 heeft met belangstelling
kennis genomen van dit wetsvoorstel. Zij ondersteunt in het algemeen het voornemen
te komen tot een krachtige aanpak van de bestrijding van terrorisme. Hetzelfde
geldt ten aanzien van de aan dit voorstel ten grondslag liggende wens de bruikbaarheid
van informatie van specifieke getuigen in het strafproces te verbeteren. Deze
leden realiseren zich terdege de indringendheid en complexiteit welke verbonden
zijn aan de afweging van belangen van staatsveiligheid en een goede strafvordering.
Zij stellen vast dat het wetsvoorstel veel discussie heeft losgemaakt in de
wetenschap, in de strafrechtelijke praktijk en in de Tweede Kamer. Zij stellen
evenzeer vast dat er – gelet op het verloop van die discussie –
reden is op een aantal punten het debat voort te zetten. Deze leden hebben
met name behoefte aan een nadere gedachtewisseling over de gevolgen van het
voorstel voor de ontwikkeling van het straf(proces)recht in het algemeen en
voor de positie van de verdachte in het bijzonder, alsmede over de effectiviteit
van het voorstel. De fractie van de SP
signaleert dat de recente onthullingen in de Schiedamse parkmoord weer eens
het grote belang aantonen dat in strafzaken zowel de rechter als de verdediging
kan beschikken over al het belastende en ontlastende bewijsmateriaal. Met
dit wetsvoorstel wordt, zo vreest de fractie van de SP, de verdediging in sommige zaken structureel op achterstand ten
opzichte van het openbaar ministerie gesteld, en wordt ook de positie van
de rechter-commissaris en achter hem de rechter, verzwakt. Deze leden zien
die ontwikkeling met zorg onder ogen. Hoewel zij begrijpen dat er omstandigheden
zijn waarin het gebruiken van afgeschermde getuigen de enige manier is om
een zaak met succes voor de rechter te brengen, vinden zij dat dit wetsvoorstel
onvoldoende waarborgen biedt om de negatieve effecten van het afschermen van
getuigen te compenseren.II – Grondwettigheid, nut en noodzaak van het wetsvoorstelWaarom nu?De AIVD en haar voorganger de BVD bestaan samen al zestig jaar. Het is
opmerkelijk, zo menen de leden behorende tot dePvdA-fractie,
dat pas nu de behoefte ontstaat om de ambtsberichten van de AIVD een zodanige
status te geven dat zij een rol kunnen spelen bij de bewijsvoering in een
strafproces. Tijdens de periode van de Koude Oorlog, met name de eerste jaren
na de communistische machtsovername in Tsjecho-Slowakije in 1948, werd gevreesd
voor mogelijke door Sowjet-Rusland geïnspireerde acties van de CPN en
haar sympathisanten. In de jaren zeventig speelden acties van groepen, o.m.
de z.g. «autonomen», die de democratische rechtsstaat afwezen
en zich verwant voelden aan de Rote Armee Fraktion in Duitsland en de Rode
Brigades in Italië. Daarnaast pleegden groepen Molukkers gewelddadige
acties (gijzelingen) om aan hun eisen kracht bij te zetten. Voorts bleken
groepen die op zeiden te komen voor dierenrechten, c.q. het milieu niet terug
te schrikken voor gewelddadige acties. Geen van deze ontwikkelingen brachten
de toenmalige regeringen er toe om voor te stellen de berichten van de AIVD
een rol te laten spelen bij de strafvordering.Kan de regering, zo vroegen deze leden, aangeven waarin de huidige bedreigingen
van de democratische rechtsorde kwalitatief en kwantitatief zodanig verschillen
van bovengenoemde bedreigingen dat thans wel aanleiding bestaat om maatregelen
voor te stellen die destijds – toen de maatschappelijke spanningen als
gevolg van deze acties veelal niet geringer waren dan nu het geval is –
niet aan de orde waren?GrondwettigheidDe leden van de PvdA-fractie wijzen er op
dat de rechten van de burgers in een democratische rechtsorde, weliswaar ad
hoc en voor beperkte tijd, uitzondering kunnen lijden in een acute noodtoestand.
Maar die situatie is niet aan de orde. Die grondrechten kunnen daarnaast worden
beperkt in de in art.103 Grondwet (en de daarin voorziene wetten) geregelde
uitzonderingstoestanden. Ons rechtssysteem onderscheidt dus uitdrukkelijk
tussen aan de ene kant de normaal geldende democratische rechtsorde en aan
de andere kant bijzondere situaties waarvoor wettelijke procedures bestaan.Wat dit voorstel lijkt te introduceren is een schemertoestand tussen deze
beide situaties in, waarvan de grondwettigheid voorshands – naar het
deze leden voorkomt – twijfelachtig lijkt. Het voorbeeld is terzake
gegeven door president Bush van de Verenigde Staten, die op grond van een
door hem verklaarde «war on terrorism» meent dat zijn land niet
gehouden is om elementaire rechtsbeginselen als de habeas corpus (het recht
om niet gevangen te worden gezet anders dan op grond van een rechterlijk oordeel) na te leven. Het meeste extreme voorbeeld is de schepping
van een nieuwe categorie van «vijandige strijders» (enemy combatants)
waarop niet de regels van het commune recht maar het oorlogsrecht van toepassing
zouden zijn (m.n. de gevangenen van Guantanamo Bay), ook al is er geen sprake
van een oorlogstoestand. De z.g. Patriot Act, ingevoerd na de gruwelijke aanslagen
van 11 september 2001, is ook een gevolg van deze opvatting.Het komt de leden behorende tot de PvdA-fractie voor dat Nederland dit
voorbeeld niet behoort volgen. Nu de afgelopen zestig jaar, waarin ernstige
bedreigingen van de democratische rechtsorde van ons land zich voordeden,
niet nodig werd geacht om een wetsvoorstel als het onderhavige in te dienen,
doet het thans indienen daarvan voorkomen dat de regering meedoet in de door
president Bush en de zijnen geschapen fictieve «oorlog» tegen
terrorisme. Het gevolg daarvan is het overschrijden van de grens tussen de
normale waarborgen eigen aan onze strafvordering en de uitzonderingstoestand
die de Grondwet wel kent, maar waarop de regering in de gegeven situatie geen
beroep kan doen.Vereningbaarheid met artikel 6 EVRMDe Nederlandse Orde van Advocaten – die aanvaarding van het wetsvoorstel
ontraadt – betoogt, zo stellen de leden behorende tot de PvdA-fractie, in zijn brief van 28 juni 2004 dat aan het «onmiddellijkheidsbeginsel»
(t.w. dat de zittingsrechter oordeelt op grond van hetgeen ter zitting tegenover
hem naar voren is gebracht) reeds afbreuk is gedaan, doordat aanvaard is geworden
dat het proces-verbaal van de rechter-commissaris deze rol kan vervullen. «Het
accent van de bewijsvergaring verschoof, met inachtneming van art. 301 Sv,
van het eindonderzoek naar het voorbereidend onderzoek», zo concludeert
de Orde. Het horen van anonieme («bedreigde») getuigen in het
voorbereidend onderzoek moest na rechtspraak van het EHRM (m.n. Kostovski,
1989) nader wettelijk worden geregeld in de artikelen 226a-f. Artikelen die
in het wetsvoorstel worden uitgebreid met de artikelen 226g-m inzake de afgeschermde
getuige.Central staat hier art.6, lid 3 EVRM, dat onder d) de verdachte het recht
geeft om «de getuigen à charge te ondervragen of te doen ondervragen...».
Is de getuige afgeschermd dan ontbreekt de mogelijkheid voor de verdediging
om hem te ondervragen. Dit zou enigszins kunnen worden gecompenseerd door
de rechter-commissarissua sponte kritische vragen
stelt, maar de AIVD kan beslissen dat de antwoorden niet in het proces-verbaal
van de rechter-commissaris mogen worden opgenomen (hetgeen in strijd is met
het beginsel van «interne openbaarheid»).Het is duidelijk dat de rechten van de verdediging om de betrouwbaarheid
van getuigen en van hun verklaring te toetsen hierdoor ernstig afbreuk wordt
gedaan. De regering stelt dat deze inperking van art.6 EVRM wordt gecompenseerd
door het feit dat art. 344a Sv eist dat een bewezenverklaring tevens «in
belangrijke mate steun vindt in ander bewijsmateriaal». Waaruit, zo
vroegen de leden van de PvdA-fractie, leidt de regering af dat de beperking
die zij voorstelt op het grondrecht van art. 6, lid 3 EVRM op grond van de
tekst van dat verdrag, en van de jurisprudentie van het Europese Hof daarover,
toelaatbaar is? Wettelijke beperking van grondrechten is – voorzover
deze is toegelaten – in ieder geval zelf onderworpen aan een aantal
wezenlijke beperkende voorwaarden. De leden behorende tot de PvdA-fractie
vroegen de regering om, systematischer dan zij deed – onder meer op
pagina's 7/8 en 11/12 van de memorie van toelichting – die afzonderlijke
voorwaarden voor beperking van het grondrecht van art. 6 lid 3 EVRM te noemen,
om deze vervolgens toe te passen op de procedures voorgesteld in het wetsvoorstel.
Die systematische toetsing, zo nemen deze leden, zou tevens de jurisprudentie
van het EHRM terzake moeten omvatten.Bij de leden van de D66-fractie bestaat nog
steeds een grote aarzeling ten aanzien van de vraag in hoeverre niet een te
grote inbreuk wordt gemaakt op de rechten en waarborgen voor de verdachte.
Tegen beslissingen van de rechter-commissaris een veiligheidsambtenaar als
afgeschermde getuige te ondervragen is geen beroep mogelijk en bovendien beslist
de afgeschermde getuige uiteindelijk zelf of zijn in een proces-verbaal vastgelegde
verklaring aan het dossier wordt toegevoegd. Met de enkele verwijzing naar
het belang van de staatsveiligheid kan deze inbreuk op de rechten van de verdachte
moeilijk worden gerechtvaardigd. Bij de in het voorstel opgenomen compenserende
waarborgen kan men zich eveneens afvragen in hoeverre daarmee volledig recht
wordt gedaan aan de in artikel 6 EVRM en de in de Raad van Europa in 2002
vastgestelde Guidelines on human rights and the fight against terrorism opgenomen
strafprocessuele grondbeginselen. Is er nog wel sprake van een serieuze rechtmatigheidstoets,
nu de zittingsrechter op dit punt slechts een gemarginaliseerde rol heeft?
Deze leden vragen de regering nog eens precies aan te geven waarom zij vindt
dat aan dit wetsvoorstel een evenwichtige en evenredige afweging van het belang
van de staatsveiligheid en dat van een eerlijk proces ten grondslag ligt.
Zij vragen tevens daarbij aan te geven in hoeverre deze belangenafweging in
het geval van terrorismebestrijding een andere zou moeten zijn dan bij andere
vormen van criminaliteit.Ook de leden van de SP-fractie werpen de vraag
op in hoeverre het wetsvoorstel zich verdraagt met art. 6 van het EVRM inzake
het recht op een eerlijk proces, ook voor de verdachte.Het komt de SP-fractie voor dat de positie van de verdediging onvoldoende
geregeld is in dit voorstel. Voor zover wij kunnen zien, kan de verdediging
alleen achteraf vragen stellen. De verdediging heeft geen controle op wat
er aan de getuige wordt gevraagd en evenmin op de antwoorden. De verdediging
weet niet of en zo ja, op welke wijze er met de ingediende vragen aan de afgeschermde
getuige omgegaan wordt. Vindt de minister dat een dergelijke op achterstandstelling
van de verdediging aanvaardbaar is?Deelt de minister de opvatting van de SP-fractie dat het recht op ondervragen
van getuigen weliswaar geen absoluut recht is maar als zodanig toch dient
te worden erkend en voor zover er sprake is van belemmeringen, daar deugdelijke
compensatie voor gegeven dient te worden?Is de minister van mening dat de geboden compensatie (het horen niet van
de afgeschermde getuige maar van een AIVD-getuige die niet de zegsman zelf
hoeft te zijn) zich verdraagt met het recht van de verdediging van de verdachte
om getuigen te horen?Nut en noodzaakBovenstaande opmerkingen willen een nog diepere, constitutionele, beweegredenen
toevoegen aan de kritische vragen opgeworpen aan de Overzijde over de noodzaak
van het indienen van het voorliggende wetsvoorstel. Daartoe uitgelokt wist
de regering, zo merken de leden behorende tot de PvdA-fractie
op, tijdens de behandeling in de Tweede Kamer geen duidelijke voorbeelden
te noemen van situaties waarin een kennelijke behoefte werd gevoeld aan de
nieuwe procedures en bevoegdheden vervat in het wetsvoorstel1. De minister beriep zich telkens op de noodzaak om die situaties niet
concreet aan te geven omdat, door het noemen van zulke voorbeelden, het functioneren
van de AIVD en dus de staatsveiligheid gevaar zou lopen. Hij durft zich zelfs
niet in puur hypothetische voorbeelden te begeven.Wat is dan wel de meerwaarde van het voorstel, zo vragen de leden van
de PvdA-fractie? Waarom kunnen wij niet, zoals
vooraanstaande rechtsgeleerden betogen, met het bestaande strafvorderlijke
instrumentarium volstaan? Zo behoren bij voorbeeld het deelnemen
aan een criminele organisatie (art. 140 WvS) alsmede strafbare voorbereiding
(art. 46 WvS) al daartoe.Bij inbreuk op een grondrecht als dat op een eerlijk proces moet volgende
de leden van de PvdA-fractie o.m. worden aangetoond
dat die inbreuk noodzakelijk is in een democratische samenleving. Hoe weegt
de regering het argument van de Raad voor de Rechtspraak dat de toegevoegde
waarde voor de bestrijding van terroristische activiteiten, gezien het bestaande
strafvorderlijk arsenaal, te gering is om de inbreuk te rechtvaardigen? Waarin
is het wetsvoorstel meer dan symboolwetgeving, nu rechters bij de toepassing
daarvan in een moeilijke positie worden geplaatst1.Ook de leden van de fractie van GroenLinks
menen dat de mogelijkheid om AIVD-medewerkers in het kader van de regeling
van de bedreigde getuige te horen al in voldoende mate tegemoet komt aan de
doelen die de regering met dit wetsvoorstel beoogt te dienen en horen graag
de reactie van de regering op die stelling. Zij vragen de regering bij de
beantwoording van die vraag tevens in te gaan op het tussenvonnis van 20 juli
2005 van de Rechtbank Alkmaar (AT9742), waarin een vordering van het openbaar
ministerie tot het beperkt horen van AIVD-medewerkers werd toegewezen.Terughoudendheid informatieverschaffingWat betreft de instrumentaliteit van het voorstel viel het de leden van
de D66-fractie op dat er van verschillende zijden
tamelijk grote vraagtekens worden gezet bij de effectiviteit van de voorgestelde
maatregel. De beoogde informanten zouden zich in de praktijk dermate terughoudend
opstellen dat van enige toegevoegde waarde van informatie ter bestrijding
van het terrorisme nauwelijks gesproken zou kunnen worden. Ervaringen met
de in 1994 ingevoerde Wet bedreigde getuige zouden uitwijzen dat de voor handen
zijnde informatie om redenen van persoonlijke veiligheid zodanig gefilterd
wordt opgeschreven dat deze voor de bewijsvoering nauwelijks betekenis hebben.Meer in het algemeen leven bij deze leden nog zorgen over de verdere ontwikkeling
van het straf(proces)recht. Zij vragen de regering nog eens te beargumenteren
waarom in het kader van de bestrijding van het terrorisme het commune strafrecht
niet zou voldoen en om die reden noodmaatregelen nodig zouden zijn.De leden van de PvdA-fractie voorzien dat –
door het overschrijden van de grens tussen AIVD-activiteiten en strafvordering
door de AIVD in strafvordering te betrekken – de AIVD terughoudender
zal worden in haar ambtsberichten. Dit is van verschillende zijden betoogd.
De weerlegging van de minister dat de AIVD zelf de regie in handen houdt lijkt
geen sterke. Want dit versterkt juist weer de indruk dat de rol van de rechter-commissaris
op dit punt zwak is. Kan de regering een sterker argument noemen dat zal kunnen
voorkomen dat de AIVD terughoudender wordt?In het wetsvoorstel speelt het begrip «het belang van de staatsveiligheid»
een cruciale rol. In de memorie van toelichting wordt op pagina 5 gesproken
over de verhouding tussen de veiligheids- en inlichtingendiensten enerzijds
en de opsporingsinstanties anderzijds. Opgemerkt wordt, dat de eerstgenoemde
diensten informatie over strafbare feiten en verdenking daarvan aan politie
en Justitie melden, zodra het belang van de staatsveiligheid dat toestaat.
In zoverre vergemakkelijkt de onderhavige regeling die informatieverstrekking,
omdat rekening wordt gehouden met het belang van de staatsveiligheid. De vraag
is, zo stellen de leden van de CDA-fractie, of
informatie terzake van terroristische misdrijven niet altijd intrinsiek vereist
dat deze aan politie en Justitie wordt gemeld, juist vanwege de
definitie van terroristisch oogmerk als vermeld in het Wetboek van Strafrecht.
Men zou kunnen betogen, dat voorkomen van een terroristisch misdrijf of de
berechting daarvan zo belangrijk is, dat voor terughoudendheid bij de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten geen plaats is. Zie in dit verband ook de opmerkingen
van het College van Procureurs-generaal over het begrip staatsveiligheid in
hun brief van 30 juni 2004. Hoe oordeelt de minister hierover?III – Reikwijdte wetsvoorstel: toepassing bij «terrorisme»De leden van de CDA-fractie willen ook de reikwijdte van het wetsvoorstel
aan de orde stellen. De minister heeft betoogd (o.a. in de nota naar aanleiding
van het verslag, pag. 16), dat toepassing buiten het terrein van het terrorisme
niet voor de hand ligt. Blijkens allerlei publicaties over het verschijnsel
terrorisme is echter met name het internationale terrorisme nauw verweven
met georganiseerde criminaliteit op het vlak van verdovende middelen en wapenhandel,
mede ter financiering van terroristische organisaties. In dat licht bezien
is de vraag of hier wel zulke scherpe grenzen te trekken vallen. In feite
zegt de minister dit laatste ook wel, maar dan om er aan toe te voegen dat
toepassing van die regeling toch alleen bij terrorisme te verwachten valt.
De leden hier aan het woord vonden dit niet overtuigend. Zij zouden een nadere
uiteenzetting van de minister op prijs stellen over het risico dat deze regeling
van de afgeschermde getuige langs indirecte weg een rol zal gaan spelen bij
slechts zijdelings met terrorisme verband houdende zaken. Met name zouden
zij graag vernemen of de minister het uitsluit, dat een verdachte wordt vervolgd
voor een ernstig misdrijf, mede op basis van bewijs dat is verkregen met behulp
van deze regeling, zonder dat hem tevens een terroristisch misdrijf ten laste
is gelegd.Ook zijn de leden van de PvdA-fractie beducht
voor het risico dat het strafrecht als geheel steeds verder in de sleutel
van de specifieke bestrijding van het terrorisme komt te staan. Het blijft
de vraag of dat nu echt de veiligheid vergroot en of dat allemaal spoort met
het rechtstatelijk en democratisch geïnspireerde rechtsbewustzijn.IV – Beginselen van het Nederlands strafprocesrechtBeschikbaarheid van informatie die voor de verdachte ontlastend
isDe meest principiële vraag – zo stellen de leden van deCDA-fractie – betreft de situatie, dat tijdens het
verhoor door de rechter-commissaris buiten tegenwoordigheid van de officier
van justitie, de verdachte en diens raadsman ontlastende informatie wordt
verstrekt. In dat geval kan de rechter-commissaris op grond van artikel 226j,
tweede lid, niettemin tot het oordeel komen dat de verklaring van de getuige
op dit punt strijdig is met een zwaarwegend belang van de getuige of een ander,
dan wel het belang van de staatsveiligheid en moet hij besluiten die informatie
niet in het proces-verbaal op te nemen. Ook indien de rechter-commissaris
niet tot dat oordeel komt, kan de getuige op grond van artikel 226j, derde
lid, instemming met verstrekking van het proces-verbaal aan openbaar ministerie
en verdachte onthouden, indien het belang van de staatsveiligheid dat naar
zijn oordeel vereist. Dat oordeel van de getuige kan enerzijds zien op juist
die specifiek ontlastende informatie, maar anderzijds ook op onderdelen die
geen verband hebben met die ontlastende informatie. Nu zou men het standpunt
kunnen innemen, dat die ontlastende informatie ook niet aan de verdachte,
c.q. diens raadsman en de rechter bekend zou zijn geworden, indien de strikte
scheiding tussen opsporing en informatievergaring ten behoeve van de staatsveiligheid
wordt gehandhaafd. Indien echter eenmaal informatie die ontlastend is voor de verdachte in het opsporingsonderzoek of gerechtelijk vooronderzoek
is gebleken, rijst de vraag of het moreel en ook juridisch verdedigbaar is
die informatie aan verdachte en rechter te onthouden, ook al wordt die informatie
evenzeer aan het openbaar ministerie onthouden. Gaarne zouden deze leden van
de minister een reactie op de geschetste problematiek ontvangen.Zowel de leden van de VVD-fractie als de leden
van de SP-fractie refereren aan de Schiedamse
parkmoord-zaak ter adstructie van de noodzaak dat alle in een strafprocedure
relevante informatie, zowel het belastende als ontlastende bewijsmateriaal,
aan alle betrokken partijen (verdediging, openbaar ministerie, rechter) ter
beschikking dient te staan. Hoe beoordeelt de minister in dat licht het thans
voorliggende wetsvoorstel, zo vraagt de VVD-fractie?Materiële waarheidsvindingDe Raad voor de Rechtspraak – die ernstig twijfelt aan de toegevoegde
waarde van het voorstel en daarom mede de toelaatbaarheid van deze inperking
van art. 6 EVRM bestrijdt – noemt in zijn brief van 22 november
2004 behalve de beginselen van onmiddellijkheid en van interne openbaarheid
ook nog het beginsel van «materiele waarheidsvinding», nu de mogelijkheid
van de rechter om bronnen zelf te toetsen in het geval van de afgeschermde
getuige ontbreekt.Het standpunt van de regering, waarin zij het gebrek aan toetsbaarheid
van verklaringen van een afgeschermde getuige gecompenseerd acht door art.
344a Sv («in belangrijke mate steun in ander bewijsmateriaal»)
komt er, zo betogen de leden behorende tot de PvdA-fractie
op neer dat de rechter alleen dit ondersteunende ander bewijsmateriaal kan
toetsen. Wat betekent dit, zo vragen deze leden, voor de waarheidsvinding?
Heeft dit niet tot gevolg dat een oordeel kan worden gegrond op een enkel
ondersteunend stuk bewijs, omdat de bronnen en de verklaring van de afgeschermde
getuige niet toetsbaar zijn? Acht de regering dit in overeenstemming met het
beginsel van een eerlijk proces?In dit verband viel deze leden de volgende uitspraak van de minister op: «Met
deze methode kan via de rechter-commissaris worden geconstateerd dat de informatie
vaan de AIVD – over de vraag of de verdachte al of niet op een bepaalde
plek aanwezig was – betrouwbaarder is dan de enkele ontkenning van de
betrokkene» (Handelingen TK 18 mei 2005, p. 81–4869). Waarom,
zo vroegen deze leden, is de niet door de verdediging toetsbare bewering van
de AIVD van zwaarder gewicht dan de verklaring van de verdachte? Juist bij
ondervraging van de getuige kan immers bij voorbeeld blijken dat de verdachte
niet op die plek op die tijd aanwezig kan zijn geweest, dan wel dat de getuige
zich in de identiteit van de verdachte heeft vergist.Verder verontrust het de leden van de GroenLinks-fractie
dat de getuige in de nu voorgestelde regeling uiteindelijk zelf kan beslissen
of zijn verklaring wel of niet aan het dossier wordt toegevoegd. Kenmerkend
voor het strafproces is immers dat waarheidsvinding plaatsvindt door een onafhankelijke
rechter. Dat betekent dat het de rechter is die bepaalt welke informatie dienstig
is voor de beoordeling van de zaak. Het voorstel maakt opdat beginsel een
inbreuk, zonder dat de noodzaak van een vetorecht voor AIVD-medewerkers door
de regering is aangetoond.De leden van de SP-fractie willen graag vernemen
of het werkelijk zo is dat de getuige zelf bepaalt of en zo ja in welke mate
zijn verklaring in het proces-verbaal wordt opgenomen en vervolgens in het
dossier, dat uiteindelijk aan de rechter wordt voorgelegd?Rechtmatigheid bewijs, controleerbaarheidDe leden van de CDA-fractie wezen voorts op
het advies van de Nederlandse Orde van Advocaten. Daarin wordt
gewezen op de mogelijkheid dat een en dezelfde AIVD-medewerker in de loop
van een onderzoek twee of meer keer zou worden gehoord als afgeschermde, anonieme
getuige. Alhoewel concentratie bij de Rotterdamse rechtbank plaats vindt,
valt niet uit te sluiten dat voor de rechter-commissaris niet kenbaar is dat
het dezelfde persoon betreft. Gelet op het belang daarvan voor de bewijslevering,
c.q. bewijs waardering lijkt het wetsvoorstel een voorziening terzake te ontberen.
Gaarne ontvingen de leden van deCDA-fractie een
reactie op dit punt.De leden van de fractie van GroenLinks spreken
de verwachting uit dat het, noch voor de rechter(-commissaris), laat staan
voor de verdediging mogelijk zal zijn de rechtmatigheid van het bewijs dat
in het kader van deze regeling wordt geleverd te toetsen. Dat klemt te meer
waar de AIVD niet gebonden is aan de regels met betrekking tot het gebruik
van opsporingsmiddelen waar politie en justitie aan gebonden zijn. Kan de
regering hierop een reactie geven?De AIVD is geen justitiële opsporingsdienst, maar een informatieverzameldienst.
Zij heeft zodoende verdergaande bevoegdheden dan de politie. Wat zal de invloed
zijn van het feit dat de AIVD-informatie gebruikt wordt voor de justitiële
bewijsvoering, zo vragen de leden van de VVD-fractie?
Zal de politie bijvoorbeeld aan de AIVD vragen opsporingshandelingen te verrichten
die zij zelf niet mag doen? Zal de AIVD een ambtsbericht niet meer doorgeven
aan justitie omdat de dienst dan gevraagd kan worden naar aanleiding van het
ambtsbericht verdere informatie ten behoeve van de opsporing te verschaffen?
Zal de AIVD terughoudender te werk gaan om ervoor te zorgen dat de informatie
die de dienst verzamelt niet als onrechtmatig bewijs kan worden gekwalificeerd?Is het zo, vragen de leden van de SP-fractie,
dat de rechter-commissaris niet in alle gevallen de identiteit van de getuigen
zal kunnen vaststellen en verdraagt zich dat met daarover heersende opvattingen?De Rechter Commissaris zal als unus zeer belangrijke
en politiek gevoelige beslissingen moeten nemen. Hij heeft geen raadkamergeheim
om zich achter te verschuilen, terwijl hij tegelijkertijd door de geheimzinnigheid
die het proces-verbaal omgeeft niet door de officier van justitie en de verdediging
gecontroleerd kan worden. Mogelijk zal dit ertoe leiden dat de rechter-commissaris,
die voor zijn verdere carrière mede afhankelijk is van het openbaar
ministerie en de rechtbankleiding, de door dezen gewenste beslissing zal nemen.
De leden van de VVD-fractie vragen dan ook of
het niet beter is – in de literatuur wordt daarvoor gepleit –
om deze bewijsbeslissingen aan een meervoudige kamer voor te leggen in plaats
van aan de rechter-commissaris als unus?V – Enkele andere vragenBenutting «oude» AIVD-informatie na vervallen
verjaringCDA In het wetsvoorstel speelt het begrip «het belang van de staatsveiligheid»
een cruciale rol. In de memorie van toelichting wordt dit op pagina 3 nader
toegelicht. Met dit begrip wordt gedoeld op «situaties waarin sprake
is of is geweest van werkzaamheden in het kader van de taakuitvoering van
de inlichtingen- en veiligheidsdiensten, zoals beschreven in artikel 6 van
de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002.» De eerste vraag
van de leden van de CDA-fractie hierbij betreft de reikwijdte in de tijd.
Mede gezien de afschaffing van verjaring bij zeer ernstige delicten kan het
voorkomen, dat informatie van de veiligheidsdiensten van jaren her een rol
kan spelen en daartoe een beroep kan worden gedaan op de onderhavige regeling.
Hoe oordeelt de minister hierover?Toetsing of informatie daadwerkelijk vergaard is ter uitvoering
art. 6 WIV 2002De memorie van toelichting verwijst voor de nadere omschrijving van de
werkzaamheden van inlichtingen- en veiligheidsdiensten naar de jaarverslagen
van de betrokken diensten. De vraag is echter, menen de leden van de CDA-fractie, hoe een rechter-commissaris het beroep op
de onderhavige regeling moet beoordelen, indien het een nieuw veld betreft
dat nog niet in een jaarverslag nader is omschreven. In het algemeen: hoe
moet de rechter-commissaris beoordelen of sprake is van informatie vergaard
tijdens werkzaamheden ter uitvoering van artikel 6 WIV 2002? Moet hij afgaan
op de verklaring van de te horen ambtenaar? Is hij bevoegd zelfstandig daaromtrent
navraag te doen bij de betrokken dienst?Zwaarwegend belang getuigeEen meer specifieke vraag van de CDA-fractie
betreft de onderscheiding tussen het zwaarwegende belang van de getuige of
een ander persoon enerzijds en het belang van de staatsveiligheid anderzijds.
Is bij een afgeschermde getuige de situatie denkbaar, dat er geen sprake is
van het belang van de staatsveiligheid, maar toch een zwaarwegend belang van
de getuige toepassing van deze regeling vergt? Zo ja, kan de minister daarvan
voorbeelden geven?HorizonbepalingDe leden behorende tot de PvdA-fractie zouden
hun twijfels wellicht hebben kunnen overwinnen als de regering een horizon-bepaling
zou hebben toegevoegd, waardoor de tijdelijkheid van deze exceptionele procedures
zou zijn benadrukt en de gelegenheid voor de Kamers zou hebben bestaan om –
aan de hand van de praktijk in de komende jaren – opnieuw te overwegen
of de thans voorgestelde maatregelen noodzakelijk zijn.Deze leden begrepen dan ook niet waarom regering en kamermeerderheid aan
de Overzijde het amendement-Van der Laan (D66) c.s., dat vroeg om beperking
van de werkingsduur van de onderhavige wet tot vijf jaar, niet hebben gesteund.
Bij een constitutioneel gezien zo gevoelige materie had respect voor een zeer
grote minderheid in de Tweede Kamer voorop moeten staan. De toezegging tot
evaluatie na vier jaar, door de minister in het debat op 27 april gedaan,
is naar de mening van deze leden in deze kwestie ontoereikend. Dat is immers
niet meer dan normaal beleid bij invoering van nieuwe wetgeving.Ook de leden van de D66-fractie vroegen zich
af of aan dergelijke noodmaatregelen niet een tijdelijk karakter zou moeten
worden toegekend.Vergelijking EU-lidstatenIn de nota naar aanleiding van het verslag kon de minister nog geen antwoord
geven op de vraag hoe deze materie in andere EU-lidstaten is geregeld. Kan
de minister dat inmiddels wel, zo vragen de leden van de CDA-fractie? Kan de minister nog nader ingaan op de vraag hoe een
en ander in Angelsaksische landen met hun nadruk op het onmiddellijkheidsbeginsel
is geregeld?De voorzitter van de commissie,Van de BeetenDe wnd. griffier van de commissie,Van DoorenXNoot1Wijziging fractienaam onder de kop Nut en noodzaak, 3e alinea.XNoot2Samenstelling:Leden: Holdijk (SGP), Wagemakers (CDA), Witteveen (PvdA), De Wolff (GL),
Van de Beeten (CDA) (voorzitter), Broekers-Knol (VVD), De Graaf (VVD), Kox
(SP), Westerveld (PvdA), Engels (D66) en Franken (CDA).Plv. Leden: Schuurman (CU), Pruiksma (CDA), Jurgens (PvdA), Thissen (GL),
Dölle (CDA), Rosenthal (VVD), Biermans (VVD), Van Raak (SP), Tan (PvdA),
Schuyer (D66) en Russell (CDA).XNoot1Zie Handelingen TK 18 mei 2005, p. 81–4868/9.XNoot1Zie o.m. Corstens in NJB 2005 nr. 6? 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20052006-29743-B-h1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl