Afschaffing gebruikersdeel OZB op woningen; Brief minister over onder meer maatregelen tegen te grote inperking van het gemeentelijk belastinggebied
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30096, nr. 24

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

19-06-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

30096 nr. 24

02-06-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamI Overzicht discussies belastinggebiedPrecariobelastingTweewegenleerCompensatie medeoverhedenToeristen- en forensenbelastingHondenbelastingII Scenario’s voor de omvang van de gemeentelijke
belastingen in relatie tot de bestuurlijke verhoudingenActies naar aanleiding van het Rob/Rfv advies «autonoom
of automaat?»Empirisch onderzoek naar beleidsvrijheid van gemeentenDifferentiatie tussen gemeentenBestuurskrachtmeting van gemeenten in de RandstadAard van de scenario’s en randvoorwaardenImpressie scenario’sBeleidsveldenDifferentiatie tussen groepen gemeentenOverigeEigen inkomstengebiedIII Technische uitwerking opcenten IB/LBOmvangSystematiek van heffing en inning1. Heffing per huishouden of persoon?2. Welke grondslagVerzamelinkomentabel 1: gemiddeld tarief gemeentelijke opcenten, uitgedrukt
in % van het verzamelinkomen. Netto te betalen belastingen en premiestabel 2: gemiddeld tarief gemeentelijke opcenten, uitgedrukt
in netto opbrengst belastingen en premies volksverzekeringen en totaal tarief
voor de gemiddelde gemeente tabel 3: totale tarieven rijksinkomstenbelasting en gemeentelijke
opcenten bij twee verschillende grondslagen 3. Welk jaar is bepalend voor de vaststelling van
de opcentenUitvoering en uitvoeringskostenInkomensgevolgenConjunctuurgevoeligheidHerverdeeleffectenTabel 4 herverdeeleffecten per inwoner per variant (zonder
verevening) WOZTot slotOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Gerelateerde publicaties

Kamerstuk 30096, nr. 24 b1Gerelateerde publicatie

 
 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30096Toon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 26213Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 64 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 096Wijziging van de Gemeentewet in verband met het afschaffen van het gebruikersdeel
van de onroerendezaakbelasting (OZB) op woningen en het maximeren van de resterende
OZB-tarieven (Afschaffing gebruikersdeel OZB op woningen)26 213Lokale lastennr. 24BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIESAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 2 juni 2006Met deze brief geef ik u, mede namens de Minister en Staatssecretaris
van Financiën, de stand van zaken met betrekking tot de uitvoering van
de motie Engels (EK, vergaderjaar 2005–2006, 30 096) en diverse
andere ontwikkelingen op het terrein van de lokale belastingen. Over al deze
onderwerpen is een aantal keren gesproken. Het gaat dan om de technische uitwerking
van de opcenten IB/LB, de vraag of de toeristen- en forensenbelasting kunnen
worden samengevoegd, de vrijstelling van precariobelasting voor nutsbedrijven
voor ondergrondse electriciteitsnetten en waterleidingen, de scenario’s
over de omvang van het belastinggebied in relatie tot de bestuurlijke verhoudingen
(n.a.v. de motie Engels), maar ook in bredere zin de vervolgacties die ik
heb aangekondigd naar aanleiding van het Rob/Rfv-advies «autonoom of
automaat». In eerdere brieven aan u heb ik al aangekondigd dat ik zoveel
mogelijk over al deze trajecten in één brief of rapportage zal
berichten. In deze brief bied ik een overzicht van welke vragen spelen op
het gebied van de lokale belastingen en in welk stadium van ontwikkeling de
diverse vraagstukken op dit moment zijn. Daarbij besteed ik ook aandacht aan
hoe de diverse vraagstukken zich tot elkaar verhouden en hoe ik daarmee wil
omgaan. Ik begin daarom hieronder met een overzicht van de gemeentelijke belastingen
(dit overzicht is in de tabel in de bijlage van deze brief samengevat)1. Vervolgens ga ik in op de relatie tussen de bestuurlijke
verhoudingen en de omvang van het lokale belastinggebied en ten slotte sta
ik uitgebreider stil bij de technische uitwerking van de opcenten IB/LB.De Eerste Kamer stuur ik een afschrift van deze brief. Een brief met dezelfde
strekking als deze stuur ik tegelijkertijd aan de VNG.I Overzicht discussies belastinggebiedIn de tabel in de bijlage geef ik een overzicht van welke gemeentelijke
belastingen er zijn, wat de stuurgroep Eenhoorn erover heeft geadviseerd en
of en zo ja hoe het kabinetsstandpunt is geformuleerd. Ook is aangegeven of
er in overleg met de Tweede Kamer over is gesproken en zo ja, wat
de afspraken zijn. De belastingen waar ontwikkelingen zijn – precariobelasting,
toeristen- en forensenbelasting en de hondenbelasting – worden hieronder
kort toegelicht. De adviezen van de stuurgroep over de OZB cq opcenten op
de IB/LB worden in deel III van deze brief besproken.PrecariobelastingIn het kabinetsstandpunt inzake het advies van de stuurgroep Eenhoorn
over de precariobelasting en de Motie De Pater-van de Meer (TK 2004–2005,
29 800 B, nr. 9) is vastgelegd dat de precariobelasting op ondergrondse
nutsleidingen kan vervallen (zie ook de bijlage). Op dit moment wordt uitgewerkt
hoe de vrijstelling van precariobelasting voor nutsbedrijven terzake van ondergrondse
electriciteitsnetten en waterleidingen kan worden vormgegeven. Oorspronkelijk
was de wetswijziging voorzien voor 1 januari 2007. Deze datum wordt echter
niet gehaald. Het streven is nu om, zoals ik heb aangegeven tijdens het Algemeen
Overleg met de Tweede Kamer op van 20 april, dit nog in deze kabinetsperiode
te regelen.De vertraging heeft te maken met het feit dat er een groot aantal gemeenten
geen precariobelasting heffen op ondergrondse leidingen, maar wel op privaatrechtelijke
wijze inkomsten genereren voor leidingen en kabels. Ook is tijdens het Algemeen
Overleg besproken dat deze beprijzing ongewenst wordt geacht. Daarom wordt
er gezocht naar een bredere aanpak, waarbij ook de privaatrechtelijke weg
wordt afgesloten en wordt bekeken hoe gemeenten gecompenseerd kunnen worden
voor de gederfde inkomsten (naar de stand van het ijkjaar 2005).In het genoemde Algemeen Overleg is de toezegging gedaan om schriftelijk
aan de kamer aan te geven hoe de afschaffing van de precariobelasting vorm
kan worden gegeven en welke complicaties zich daarbij voordoen. Bij deze bericht
ik u hier ook over.De reden van de vertraging van het wetgevingstraject is ontstaan vanwege
de complexiteit van de materie. De complexiteit spitst zich toe op twee onderwerpen.
De tweewegenleer en het punt van de compensatie van de medeoverheden.TweewegenleerTijdens de voorbereiding van het wetsvoorstel is gebleken dat er gemeenten
zijn die langs privaatrechtelijke weg een vergoeding vragen voor ondergrondse
leidingen en buizen. Zekergesteld moet worden dat alle manieren waarop gemeenten
middelen kunnen genereren via kabels en leidingen worden uitgesloten. Mede
in dat verband wordt nog onderzocht of de invoering van gedoogplichten in
andere wetten dan de Gemeentewet niet een betere optie is. In de Telecommunicatiewet
is al een gedoogplicht ingevoerd die inhoudt dat gemeenten kabels en leidingen
voor telecommunicatie in haar grond moeten gedogen en er dus geen geld voor
kunnen vragen. Ook overweeg ik een dergelijke gedoogplicht voor kabels en
leidingen voor elektriciteit en water in te voeren in de respectievelijke
wetten. Vanuit de gemeentelijke praktijk wordt overigens ook verzocht om een
gedoogplicht in de respectievelijke wetten in te voeren in plaats van het
verbieden van precario voor de nutssector in de Gemeentewet. Reden hiervoor
is dat medeoverheden dan een aantal publiekrechtelijke instrumenten houden
om coördinerend op te treden. Het is echter de vraag of alleen een gedoogplicht
voldoende duidelijk is of dat ook een aanpassing van de Gemeentewet nodig
is. Met Justitie wordt besproken welke optie de voorkeur heeft. Met EZ wordt
besproken in hoeverre EU aspecten van belang zijn voor dit wetsvoorstel.Compensatie medeoverhedenUit onderzoek blijkt dat slechts een beperkt aantal gemeenten precario
heffen op ondergrondse infrastructuur. Daarmee zijn echter voor die gemeenten
wel aanzienlijke bedragen gemoeid. De compensatiemethode vraagt dus aandacht. Uitgangspunt daarbij is dat
de compensatie neerslaat bij diegenen die ook de inkomstenderving, uitgaande
van 2005, ervaren. Ook moet nog worden bekeken hoe om te gaan met compensatie
voor gemeenten die geen precariobelasting heffen maar die een prijs voor leidingen
en kabels via privaatrechtelijke weg in rekening brengen (zie ook de alinea
hierboven).Toeristen- en forensenbelastingIn het Kabinetsstandpunt over het rapport van de stuurgroep Eenhoorn werd
aangegeven dat verkend zal worden of er een mogelijkheid bestaat om de toeristenbelasting
en de forensenbelasting samen te voegen tot een verblijfsbelasting. Doel van
deze verkenning was te bezien of door bundeling van deze belastingen de administratieve
lasten voor ondernemers kunnen verminderen. Daarbij dient rekening te worden
gehouden met objectiviteit, lage perceptiekosten en het lastenniveau voor
burgers en bedrijven (motie van de leden Aptroot en Örgü)1.Uit de verkenning naar de mogelijkheid van de samenvoeging van de toeristen-
en forensenbelasting tot een nieuwe verblijfsbelasting blijkt dat de lastenreductie
van samenvoegen voor het bedrijfsleven en voor gemeenten zeer beperkt is.
Samenvoegen ligt dan ook niet direct voor de hand, temeer daar uit de verkenning
is gebleken dat er behoefte bestaat om de belastingen die op het gebied van
toerisme en recreatie worden geheven in breder verband te bekijken. Centraal
staat daarbij de vraag wie zouden moeten meebetalen aan de voorzieningen in
een gemeente en op basis van welke uitgangspunten. Is het bijvoorbeeld redelijk
dat, zoals in de huidige situatie bij de toeristenbelasting, verblijfsrecreanten
(die overnachten) en bepaalde ondernemers (die de mogelijkheid hebben om de
belasting te verhalen op degene die verblijf houdt) betalen voor gemeentelijke
voorzieningen waarvan zij profiteren, terwijl anderen zoals, dagrecreanten
en bedrijven (b.v. recreatie), die op vergelijkbare wijze profiteren niet
betalen? Wat zijn de mogelijke alternatieven voor de bestaande belastingen
en welke heffingsgrondslagen passen daarbij? In het traject rond de omvang
van het gemeentelijk belastinggebied en de bestuurlijke verhouding (zie onder
II) zullen deze principiële vragen worden meegenomen. Als de vraag «wie
betaalt» beantwoord wordt met: ja, ook toeristen en recreanten en anderen
dienen aan belasting onderhevig te zijn, zijn administratieve lasten en uitvoeringskosten
onvermijdbaar. Gewenst is natuurlijk wel dat deze dan zo klein mogelijk zijn.
Voorts is aan de orde wie de afweging van belasten in relatie tot administratieve
lasten en uitvoeringskosten maakt en daarover verantwoording aflegt. In de
huidige situatie bij de toeristenbelasting en de forensenbelasting is die
vrijheid voorbehouden aan de gemeente.HondenbelastingIn het rapport van de stuurgroep Eenhoorn is geadviseerd om de hondenbelasting
af te schaffen. In het Kabinetsstandpunt is niet ingegaan op dit advies. In
het bestuurlijk overleg Financiële verhouding van 4 april 2006 met
de VNG heb ik aangegeven dat de hondenbelasting ten principale aan de orde
gesteld moet worden. Gegeven het belang van vragen als wie deze belasting
moet betalen en waarom, zal de hondenbelasting in bovengenoemd traject worden
meegenomen.II Scenario’s voor de omvang van de gemeentelijke
belastingen in relatie tot de bestuurlijke verhoudingenBij de samenvoeging van de toeristen- en forensenbelasting en bij het
vraagstuk hondenbelasting is al verwezen naar het traject dat ik heb opgestart
naar aanleiding van de motie Engels. Bij beide belastingen speelt een aantal
vragen waarvan ik het belangrijk vind ze in samenhang met de discussie
over de omvang van het decentrale belastinggebied te beantwoorden. Dit geldt
nog veel sterker voor de vraagstukken rond de opcenten op de IB/LB. Ik ga
daarom hieronder eerst in op het traject rond de relatie tussen de omvang
van het decentraal belastinggebied en de bestuurlijke verhoudingen. Vervolgens
ga ik in op de stand van zaken rond de technische uitwerking opcenten IB/LB.
De samenhang tussen beide zal ik op enkele plaatsen expliciet aangeven.Het traject «scenario’s voor de omvang van de gemeentelijke
belastingen en de bestuurlijke verhoudingen», waarmee ik uitvoering
geef aan de motie Engels, heeft niet alleen relaties met vragen rond de financiële
verhouding, met name de belastingen, maar ook met de bestuurlijke verhoudingen.
Mijn brief aan de Tweede Kamer over beleidsvrijheid en bestuurskracht is daarom
ook van belang (brief minister van BZK, 27 oktober 2005). In deze brief
heb ik enkele zaken aangegeven die ik op de rails heb gezet die verband houden
met het Rob/Rfv-advies «autonoom of automaat?». Genoemd heb ik
toen differentiatie tussen gemeenten, empirisch onderzoek naar beleidsvrijheid
van gemeenten en bestuurskrachtmeting van gemeenten in de Randstad. Ook genoemd
heb ik de eigen inkomsten van gemeenten; deze worden echter sowieso uitgebreid
toegelicht in deze brief. Op de stand van zaken van de drie resterende onderwerpen
ga ik hieronder kort in. Ik beschouw deze stand van zaken als de in mijn brief
van oktober aangekondigde voortgangsrapportage die ik voor de zomer van 2006
naar de Tweede Kamer zou sturen.Aangezien de bestuurlijke én de financiële vragen complex
en fundamenteel zijn en beide beantwoord moeten zijn voordat de scenario’s
waarin beide met elkaar in verband worden gebracht gemaakt kunnen worden,
verwacht ik in het najaar met de scenario’s te komen. Desalniettemin
zal ik in deze brief zo concreet mogelijk zijn. Daartoe ga ik eerst in op
de bestuurlijke trajecten, daarna geef ik kort aan wat ik bedoel met scenario’s,
schets ik randvoorwaarden en vervolgens geef ik aan aan wat voor soort scenario’s
gedacht kan worden en wat dit betekent voor het eigen inkomstengebied.Acties naar aanleiding van het Rob/Rfv advies «autonoom
of automaat?»Empirisch onderzoek naar beleidsvrijheid van gemeentenEr zijn veel onduidelijkheden over de mate waarin de autonomie van gemeenten
onder druk staat. Het advies van de Rob en Rfv «autonoom of automaat?»
komt tot een andere conclusie dan het rapport van de Commissie Autonomie van
de VNG. Voor een goede discussie over autonomie of breder over beleidsvrijheid
is het belangrijk dat het duidelijk is waarover de discussie gaat. Ik heb
daarom, zoals aangekondigd, een empirisch onderzoek uitgezet naar beleidsvrijheid.
In dit onderzoek wordt een instrument gemaakt waarmee een conceptueel kader
wordt geboden van beleidsvrijheid. Dat wil zeggen getracht wordt het begrip
beleidsvrijheid handen en voeten te geven door een instrument te ontwikkelen
dat een aantal kenmerken van beleidsvrijheid omvat. Doel van dit instrument
is de mate van beleidsvrijheid voor specifieke onderwerpen in beeld te kunnen
brengen. Na de zomer zal dit onderzoek gereed zijn.Behalve het ontwikkelen van het hiervoor genoemde instrument wordt ook
geprobeerd op andere manieren, bijvoorbeeld door de historische ontwikkeling
van de beleidsvrijheid op bepaalde terreinen te bezien, de beleidsvrijheid
van gemeenten in beeld te krijgen zodat de te ontwikkelen scenario’s
te zijner tijd worden onderbouwd. Ook dit onderzoek wordt na de zomer afgerond. Differentiatie tussen gemeentenDifferentiatie is m.i. een ander aandachtspunt. Dat heb ik ook bijvoorbeeld
in mijn discussienotitie over het Middenbestuur aangegeven. Ook voor gemeenten
vind ik het onderwerp differentiatie belangrijk. Differentiatie kan echter
leiden tot vragen over gelijkheid; wanneer is differentiatie geoorloofd en
wanneer niet? Differentiatie kan ook op andere grenzen stuiten, zoals Europese
verplichtingen. Ik heb daarom advies gevraagd over differentiatie en de voors
en tegens ervan aan de Rob. Ik heb om dit advies gevraagd uiterlijk in juni
2006. De Rob heeft mij echter laten weten juni waarschijnlijk niet te halen.
Het Rob-advies «verschil moet er zijn» dat in april 2006 is verschenen
geeft overigens al enige beelden van de Rob over het onderwerp differentiatie
met betrekking tot gemeenten. Dit advies is overigens gemaakt op verzoek van
de minister van BVK en richt zich primair op het gelijkheidsbeginsel in de
rechtsstaat.Bestuurskrachtmeting van gemeenten in de RandstadIn mijn brief aan de Tweede Kamer over beleidsvrijheid en bestuurskracht
ga ik ook in op de bestuurskrachtmeting van gemeenten in de Randstad. De stand
van zaken hiervan heb ik u reeds bericht in mijn discussienotitie over het
Middenbestuur. Ik verwijs u daarom voor dit onderwerp naar die notitie.Aard van de scenario’s en randvoorwaardenDe te maken scenario’s voor de relatie omvang decentraal belastinggebied
en de bestuurlijke verhoudingen zullen beginnen bij de bestuurlijke verhoudingen.
Vervolgens zullen de keuzes ten aanzien van de bestuurlijke verhoudingen consistent
moeten worden doorgeredeneerd naar de financiële verhoudingen, in het
bijzonder naar de omvang en samenstelling van het decentrale belastinggebied.
Vervolgens komt de vormgeving van het belastinggebied aan de orde, waarbij
de uit te werken opcenten IB/LB een belangrijke rol spelen. Mijn opzet is
een aantal scenario’s te maken met verschillende bestuurlijke invalshoeken
en dus met verschillende consequenties voor de omvang en samenstelling van
het decentrale belastinggebied.Aan de scenario’s kan een aantal randvoorwaarden worden gesteld,
die ook al eerder in het debat met beide Kamers in meer of mindere mate zijn
gewisseld. Een deel van de randvoorwaarden is standaard, zoals dat de uitvoeringskosten
zo gering mogelijk moeten zijn. Daarnaast zijn er twee randvoorwaarden die
ook in het kabinetsstandpunt Eenhoorn zijn aangegeven:– De operatie dient budgettair neutraal te verlopen. Grofweg komt
het erop neer dat de algemene uitkering, specifieke uitkeringen en de eigen
inkomsten van gemeenten tezamen gelijk blijven, als ook dat de lastendruk
macro gezien gelijk blijft.– Het inkomensbeleid van het rijk mag niet doorkruist worden door
beleid van gemeenten1. Dit komt er op neer dat
de macro koopkrachtplaatjes van de diverse inkomensgroepen zoveel mogelijk
gehandhaafd moeten blijven. Kwijtscheldingsbeleid door gemeenten is daarom
een apart punt van aandacht. Daarnaast is het belangrijk dat goed wordt bezien
wie (inwoners, bedrijven, toeristen en forensen) in welke mate belasting betaalt
voor de voorzieningen van gemeenten. Ook wil ik bezien in hoeverre in de Gemeentewet
meer opties geboden zouden kunnen worden voor bestemmingsheffingen, zodat
meer wordt betaald naar algemeen profijt of waarbij gemeentelijke heffingen
meer worden gebruikt voor regulering.Naast deze randvoorwaarden hecht ik sterk aan het bevorderen van het vertrouwen
in gemeenten. Ongeacht welke scenario’s worden gepresenteerd zal vertrouwen
in alle scenario’s een rol spelen. Voor vertrouwen is transparantie
belangrijk, dat kan bijvoorbeeld via indicatoren waarbij gemeenten allereerst
aan de eigen inwoners maar ook aan het rijk laten zien wat ze hebben gedaan,
zodat zichtbaar wordt dat men waar voor zijn geld krijgt. Voor vertrouwen
is ook vereist dat rollen en verantwoordelijkheden terzake van de lokale heffingen
in acht worden genomen. In de huidige situatie is een prominent aandachtspunt
dat gemeenten tarieven vaststellen en daarover verantwoording afleggen. Ook
ontbureaucratisering is belangrijk; het traject vermindering van specifieke
uitkeringen, inclusief het invoeren van single information en single audit
speelt, daarbij een grote rol. Een duidelijker beeld van wat het rijk en gemeenten
van elkaar verwachten én wanneer rijk en gemeenten van elkaar vinden
dat niet gedaan wordt wat redelijkerwijs verwacht zou worden maakt ook een
onderdeel uit van vertrouwen. Tot slot is het belangrijk dat het rijk en gemeenten
een gedeeld beeld hebben van de maatschappelijke problemen. Dit alles naast
de trajecten ter versterking van de controlerende taak van de raad die zijn
gestart sinds de dualisering (zoals de rechtmatigheidscontrole en de lokale
rekenkamer(functie)).Impressie scenario’sRedenerend vanuit de bestuurlijke verhoudingen zijn er in theorie twee
extreme scenario’s te bedenken. Deze extreme scenario’s schets
ik hieronder zeer kort. Beide scenario’s zouden naast een nieuwe bestuurlijke
verhouding ook een nieuwe financiële verhouding betekenen. Hieronder
ga ik echter alleen in op een mogelijke betekenis voor de gemeentelijke belastingen.Het ene extreme scenario is een scenario waarbij we vinden dat alle voorzieningen
in alle gemeenten gelijk moet zijn. Dit betekent dat een klein belastinggebied
volstaat, namelijk alleen voor de bufferfunctie. Voor alle duidelijkheid dit
is niet gelijk aan de huidige situatie waar het streven is om gemeenten in
staat te stellen een gelijke voorzieningencapaciteit aan te bieden. Gelijke
voorzieningen betekent bijvoorbeeld ook afspraken over cultuurvoorzieningen,
zwembaden, groenvoorzieningen en dergelijke. De huidige financiële verhouding
zou in dit extreme scenario in theorie in stand kunnen blijven, maar dat is
niet logisch, omdat de eigen inkomsten van gemeenten en het gemeentefonds,
evenals een deel van de specifieke uitkeringen een bestedingsvrijheid kennen
die niet past bij gelijke voorzieningen in alle gemeenten.Het andere extreme scenario is een scenario waarbij geaccepteerd wordt
dat er aanzienlijke verschillen in mogelijkheden van voorzieningen tussen
gemeenten zijn. In dit scenario is een mix van een groot globaal gemeentefonds
en een belastinggebied in theorie denkbaar. De verdeling van het gemeentefonds
dient dan zéér globaal te zijn; met de maatstaf inwoners zou
bijvoorbeeld kunnen worden volstaan. De bestaande wet- en regelgeving zal
dan ook meer beleidsruimte moeten gaan bieden aan gemeenten.In dit scenario zou ook gekozen kunnen worden voor een groot belastinggebied.
Daar waar het gemeentefonds wordt verdeeld via maatstaven die gemakkelijk
vertaald kunnen worden naar lokale belastingen zou dit mogelijk zijn. In ieder
geval is er zeer weinig ruimte voor specifieke uitkeringen. Ook dit scenario
is zeker niet gelijk aan de huidige praktijk, waarin zoveel mogelijk wordt
gestreefd naar een gelijke voorzieningencapaciteit van gemeenten.Tussen deze twee extreme scenario’s zijn diverse andere scenario’s
denkbaar en dat is waar haalbare scenario’s voor de toekomst gezocht
moeten zoeken. De essentie van de alternatieve scenario’s is dat er
een dwarsdoorsnede wordt gemaakt; dat wil zeggen dat het bijvoorbeeld niet
meer zou gaan over alle gemeenten of alle taken, maar over groepen van gemeenten en soorten taken. Denkbaar is in ieder geval een dwarsdoorsnede
aan de hand van beleidsvelden, gemeentegrootte en rollen (zoals beleid maken,
uitvoeren, handhaven, regie).BeleidsveldenGemeenten hebben veel soorten taken. Deze taken zijn divers van aard.
Bezien vanuit de beleidsvrijheid kunnen we globaal gesproken drie soorten
taken onderscheiden: taken waarbij een uniforme uitvoering wenselijk is, taken
waarbij er beleidsvrijheid tussen bandbreedtes is en niet-gereguleerde taken.
Deze indeling in drie soorten taken kan worden doorvertaald naar de geldstromen.
Uitgangspunt is dan dat de vrijheid in de taak wordt doorvertaald naar de
vrijheid in de geldstroom. De eerste twee soorten taken bestrijken het spectrum
van taken waarbij de uitvoering is voorgeschreven tot taken waarbij gemeenten
alleen een zorgplicht hebben en verder vrij zijn in de uitvoering en verantwoording.
Deze taken kunnen worden bekostigd uit het gemeentefonds (veel vrijheid),
aangevuld met specifieke uitkeringen (relatief weinig vrijheid). De vrije
taken, waarvoor dus ook geen zorgplicht is, kunnen uit eigen inkomsten worden
bekostigd (dit kan qua idee worden gezien als de vrij beschikbare ruimte van
de stuurgroep Eenhoorn). Deze indeling in soorten taken kan verder worden
uitgebreid, bijvoorbeeld door diverse soorten bandbreedtes te schetsen (zoals
afspraken over output, input, onderen of bovengrenzen). De financiële
geldstromen kunnen daarop worden aangepast, bijvoorbeeld door meer te werken
met brede doeluitkeringen. Welke soorten taken onderscheiden kunnen worden
is een te beantwoorden vraag, als ook welke beleidsvelden van gemeenten onder
welke soort taak vallen; van welke taak vinden we dat het alleen uitvoering
betreft of dat ze helemaal vrij moeten zijn? Wat echter m.i. binnen deze gedachtelijn
wel nu al duidelijk is, is dat als er iets verandert op het gebied van eigen
inkomsten dit ook gevolgen heeft voor de vrije taken.Differentiatie tussen groepen gemeentenEen andere dwarsdoorsnede is die naar typen gemeenten. Dat kan bijvoorbeeld
naar gemeentegrootte. Het kan overigens ook naar een ander type indeling,
bijvoorbeeld stads- en plattelandsgemeenten. In dit voorbeeld beperk ik mij
voor de eenvoud tot het onderscheid grote, middelgrote en kleine gemeenten.
Het is mogelijk dat bij de taken die gemeenten hebben meer en explicieter
gekeken wordt naar de gemeentegrootte; moeten alle gemeenten wel alle taken
uitvoeren? Is het niet beter als sommige taken alleen naar bijvoorbeeld 100 000
plus gemeenten gaan? (vergelijkbaar met de ISV-middelen die nu naar sommige
gemeenten gaan via de provincies en rechtstreeks naar andere gemeenten). Ook
is het de vraag of alle gemeenten altijd dezelfde vrijheid moeten hebben en
dus op dezelfde wijze bekostigd moeten worden? Hebben alle gemeenten wel dezelfde
problemen? taken? Misschien kan een bepaalde taak via een specifieke uitkering
naar kleine gemeenten, via het gemeentefonds naar een middelgrote gemeente
en kunnen grote gemeenten het bekostigen uit eigen belastingen. Essentie van
deze dwarsdoorsnede is dat er twee soorten verschillen ontstaan die, wil dit
tot een reëel scenario leiden, ook beide geaccepteerd moeten worden,
namelijk een verschil tussen groepen gemeenten en binnen een bepaalde groep
gemeente ook een verschil in die groep. In dit voorbeeld is er een verschil
in voorzieningen tussen gemeenten aan de hand van drie groepen gemeentegroottes
en ook een verschil in voorzieningen tussen de grote gemeenten. Belangrijk
bij deze optie is dat gekeken wordt naar welke taken verschillend kunnen zijn
tussen groepen van gemeenten. Deze dwarsdoorsnede is dus in aanvulling op
de dwarsdoorsnede naar beleidsveld. OverigeBehalve een dwarsdoorsnede naar beleidsveld en naar type gemeente is het
ook mogelijk een dwarsdoorsnede te maken naar de rol van gemeenten: soms zorgt
een gemeente voor de uitvoering, soms voor de regie, soms voor handhaving
enzovoorts. Deze taken kunnen ook een betekenis hebben voor de mate van beleidsvrijheid
die wenselijk is, en dus voor de bekostigingswijze. Echter ook deze dwarsdoorsnede
is in aanvulling op de dwarsdoorsnede naar beleidsveld. Wellicht zijn er nog
andere manieren van onderverdeling mogelijk, ter aanvulling op die naar beleidsvelden.
Om nog een optie te geven, gedacht kan worden aan een onderscheid naar goed,
standaard en slecht presterende gemeenten. Met welke scenario’s, oftewel
met welke dwarsdoorsnedes, of combinaties aan dwarsdoorsnedes, ik in de eindrapportage
kom is afhankelijk van de diverse onderzoeken waar ik nu mee bezig ben. Ik
vind het belangrijk dat de scenario’s zijn onderbouwd, ook al zijn het
meerdere scenario’s. De scenario’s moeten immers wel gericht zijn
op het oplossen op problemen in de bestuurlijke en financiële verhouding.Eigen inkomstengebiedDe mate waarin verschillen in voorzieningen tussen gemeenten geaccepteerd
worden geven mogelijkheden voor de gewenste omvang van het eigen inkomstengebied.
Zowel veranderde bestuurlijke verhoudingen, als veranderingen in het belastinggebied
zullen overigens «automatisch» gevolgen hebben voor de financiële
verhouding. Dit is belangrijk om in gedachte te houden. Mijn uitgangspunt
wat betreft eigen inkomsten van gemeenten is dat die inkomsten er –
naast de andere functies als de bufferfunctie – voor taken zijn waarbij
we verschillen accepteren; de lokale afweging staat dan voorop. Gevolg is
m.i. dat we de eigen inkomsten dan eigenlijk niet meer zouden moeten gaan
verevenen in het gemeentefonds; dat ondergraaft dan immers de lokale afweging.
Uiteraard blijft het gemeentefonds wel kostengeoriënteerd en is het ook
mogelijk belastingen aan bandbreedtes te binden; afhankelijk van de soort
belasting. Niet-verevenen kan, afhankelijk van de grootte van het belastinggebied,
in combinatie met de grondslag, waarvoor gekozen wordt tot gevolg hebben dat
er meer artikel 12 gemeenten zouden kunnen komen. Los van de vraag of dat
wenselijk is, zoek ik naar transparante wijzen om dit niet tot problemen te
laten leiden.De gewenste omvang van het eigen inkomstengebied hoeft niet noodzakelijkerwijs één
op één te worden doorvertaald naar het heffen van opcenten IB/LB.
Ook nu bestaat het belastinggebied uit diverse belastingen. Ik geef in de
bijlage van deze brief aan welke belastingen er nu zijn. Een aantal van deze
belastingen kan worden heroverwogen, bijvoorbeeld de hondenbelasting en de
toeristen- en forensenbelasting. Er zijn twee belangrijke overwegingen bij
het bezien van de samenstelling van het huidige gemeentelijke belastinggebied:– wie zouden er moeten betalen voor het algemene profijt van de
gemeentelijke voorzieningen? inwoners, bedrijven, toeristen/forensen?– wanneer kan een heffing worden gekoppeld aan algemeen profijt?
Met andere woorden wanneer kan gebruik worden gemaakt van bestemmingsheffingen?
Ook als het doel regulering is kunnen bestemmingsheffingen worden overwogen.
Regulering kan ook bereikt worden via een belasting, maar bij heffingen is
er een bovengrens, namelijk de kosten voor een bepaalde taak. De hoogte van
de heffing en de relatie betalen – genieten wordt dan transparanter.Los van de omvang van het eigen belastinggebied zou het op zich wenselijk
zijn als iedereen die in zijn algemeenheid profiteert van voorzieningen in
een gemeente ook meebetaalt. Volgens hetzelfde principe vind ik ook dat de
mogelijkheden van het meer benutten van bestemmingsheffingen in
de Gemeentewet bezien moet worden. Deze vragen hebben diverse effecten op
de technische uitwerking van de opcenten IB/LB. Immers voor bijvoorbeeld het
berekenen van de herverdeeleffecten is de omvang van het belastinggebied nodig.
Hoe groot de omvang van het belastinggebied voor de opcenten IB/LB moet zijn
is ook afhankelijk van de ontwikkelingen bij andere belastingen. Vandaar dat
ik in het laatste deel van deze brief wel inga op enkele punten van de technische
uitwerking van de opcenten, maar dat deze uitwerking slechts ter indicatie
dient. Ondanks dit voorbehoud is de uitwerking nuttig, omdat deze diverse
vraagstukken naar voren brengt waar praktische keuzen, maar zeker ook enkele
bestuurlijke keuzen nodig zijn.III Technische uitwerking opcenten IB/LBVoor de introductie van de opcenten IB/LB heeft de stuurgroep Eenhoorn
een aantal randvoorwaarden geformuleerd: er zou een belastingschuif van rijksbelastingen
naar gemeentelijke belastingen plaats moeten vinden. Het gaat macro om een
budgettair neutrale uitwerking met daarbovenop een betekenisvolle ruimte.
Ook zal het belastinggebied wettelijk worden gemaximeerd. Het kabinet heeft
aangegeven de technische aspecten van de opcenten nader te bezien. Een aantal
van deze technische punten hangt nauw samen met het traject omvang belastinggebied
in relatie tot de bestuurlijke verhoudingen. Dit betreft met name, de punten:
omvang (betekenisvolle vrije ruimte), conjunctuurgevoeligheid, de relatie
met inkomenspolitiek en de mate van verevening in het gemeentefonds. Inmiddels
zijn samen met het ministerie van SZW, van Financiën en de VNG de puur
technische punten nader beschouwd. Het gaat hier om de punten genoemd in kabinetsstandpunt
over het rapport van de stuurgroep Eenhoorn. Hieronder ga ik op deze punten
in, met de hierboven al gemaakte kanttekening, dat de definitieve technische
uitwerking pas gegeven kan worden als een aantal belangrijke vragen is beantwoord,
in het hiervoor beschreven traject rond de omvang van het belastinggebied
in relatie tot de bestuurlijke verhoudingen. Aan het einde van deze brief,
ga ik kort in op de bevindingen rond de technische uitwerking tot zover en
de conclusies die ik daar, zover mogelijk, uit trek.OmvangDe stuurgroep Eenhoorn heeft voorgesteld op termijn de gehele onroerendezaakbelastingen
(hierna OZB) af te schaffen en te vervangen door opcenten op de loon- en inkomstenbelasting.
Zoals hierboven aangegeven kom ik in het najaar met scenario’s voor
de omvang van het belastinggebied en dus voor de omvang van de opcenten IB/LB.
Voor de technische uitwerking is echter een veronderstelling nodig over de
omvang van de opcenten IB/LB. Ik heb gebruik gemaakt van de drie varianten
genoemd door de stuurgroep Eenhoorn:– Naast de huidige OZB wordt een extra 1 miljard aan opcenten geheven (dit in plaats van de compensatie voor het
wegvallen van het gebruikersdeel van de OZB);– Totale OZB wordt afgeschaft, deze belastingopbrengst wordt vervangen
door een bedrag aan opcenten van 3,7 miljard;– Naast de belastingopbrengst die de OZB vervangt wordt een extra
2,6 miljard toegevoegd: totale opcenten 6 miljard.Bij deze omvang is het voorts nog belangrijk op te merken dat de omvang
hier gebaseerd is op een normbedrag, vergelijkbaar met de systematiek van
de OZB in het gemeentefonds. Wat gemeenten daadwerkelijk binnen krijgen is
onder andere ook afhankelijk van de vrijheid die ze hebben bij het te kiezen
percentage opcenten. De stuurgroep Eenhoorn is wel uitgegaan van maximering,
maar niet op de invulling van deze maximering, of breder op de bandbreedte
of keuzemogelijkheden die gemeenten hebben. In deze technische
uitwerking volstaat vooralsnog het rekenen met een rekentarief.Systematiek van heffing en inning1. Heffing per huishouden of persoon?De belastingheffing op inkomen in Nederland is in principe een individuele
heffing. De gemeentelijke heffingen, waaronder de OZB, worden geheven per
adres. Bij de vormgeving van opcenten op de inkomstenbelastingen dient dus
een keuze te worden gemaakt tussen een heffing per adres of per persoon.Een keuze voor heffing van de opcenten per adres betekent dat per adres één
persoon wordt aangeslagen voor het totale bedrag aan opcenten dat het betreffende
huishouden verschuldigd is, gebaseerd op, bijvoorbeeld – zie onder 2
hierná over de mogelijke grondslagen – het cumulatieve verzamelinkomen
van de op dat adres wonende personen.Een heffing per adres betekent dat de persoon aan wie de aanslag wordt
opgelegd tevens wordt aangeslagen voor zijn huisgenoten; de opcenten die toegerekend
kunnen worden aan zijn huisgenoten moet hij dus op hen zien te verhalen. Daarbij
is het voor een correcte verrekening van de verschuldigde opcenten nodig dat
degene die wordt aangeslagen bekend is met de inkomens van zijn huisgenoten.
Of dit gevoelig ligt, of anderszins problemen geeft kan afhangen van de relatie
waarin de bewoners tot elkaar staan.2. Welke grondslagHet is mogelijk om de gemeentelijke opcenten aan te laten sluiten bij
de grondslag van de loon- en inkomstenbelasting of bij de door de belastingplichtige
te betalen belasting en premies volksverzekeringen. Er is uitgegaan van één
enkel tarief voor de opcenten per gemeente, zonder een mogelijkheid voor drempels
of heffingskortingen.VerzamelinkomenAls draagkrachtmaatstaf voor inkomensafhankelijke regelingen wordt het verzamelinkomen gehanteerd. Het ligt voor de hand om deze
grondslag ook te kiezen voor gemeentelijke opcenten op de inkomstenbelasting.
Door te kiezen voor het verzamelinkomen drukken de gemeentelijke inkomsten
zowel op inkomen uit werk en woning (box 1), inkomen uit aanmerkelijk belang
(box 2) als op inkomen uit sparen en beleggen (box 3). In tabel 1 is weergegeven
hoe hoog het gemiddelde tarief van de gemeentelijke opcenten zou moeten zijn
in de drie varianten. Het tarief van de gemeentelijke opcenten kan worden
opgeteld bij de tarieven van de vier schijven van box 1 en bij de tarieven
van box 2 en 3.tabel 1: gemiddeld tarief gemeentelijke opcenten, uitgedrukt
in % van het verzamelinkomen.  variant 1variant 2variant 3opbrengst (mld. euro’s)1,03,76 tarief opcenten (in % verzamelinkomen)0,4%1,5%2,4%Als het verzamelinkomen als grondslag wordt gekozen, moet elke belastingplichtige
vanaf de eerste verdiende euro de gemeentelijke opcenten gaan betalen. Dat
geldt ook voor belastingplichtigen die op dit moment geen loon- en inkomstenbelasting
betalen, omdat de door hun te betalen belasting minder is dan de voor hen
toepasselijke heffingskortingen. De opbrengst van de gemeentelijke opcenten
is onafhankelijk van tariefmaatregelen of wijzigingen van heffingskortingen
door het rijk. Aftrekposten verminderen het verzamelinkomen. Als het rijk
daar wijzigingen in aanbrengt, zullen deze doorwerken in de opbrengst
van de gemeentelijke opcenten.Netto te betalen belastingen en premiesHoewel het in Nederland niet gebruikelijk is, is het op zich ook mogelijk
om de gemeentelijke opcenten te baseren op het netto te betalen bedrag aan
belastingen en premies volksverzekeringen, dus na aftrek heffingskortingen.
Belastingplichtigen die geen loon- en inkomstenbelasting betalen, betalen
dan ook geen gemeentelijke opcenten en dragen niet bij aan de financiering
van gemeentelijke voorzieningen. tabel 2: gemiddeld tarief gemeentelijke opcenten, uitgedrukt
in netto opbrengst belastingen en premies volksverzekeringen en totaal tarief
voor de gemiddelde gemeente  variant 1variant 2variant 3opbrengst (mld. euro’s)1,03,76,0 tarief opcenten (in % opbrengst)1,62%5,98%9,70%In tabel 2 is weergegeven hoe hoog de gemiddelde opcenten dan worden.
Het totale tarief van de rijksinkomstenbelasting en de gemeentelijke opcenten
wordt nu berekend door de verschillende tarieven te verhogen met het percentage
gemeentelijke opcenten. Een vergelijking van het totale tarief van rijksbelastingen
en gemeentelijke opcenten is opgenomen in tabel 3.tabel 3: totale tarieven rijksinkomstenbelasting en gemeentelijke
opcenten bij twee verschillende grondslagen variant variant 1 variant 2 variant 3grondslagverzamel-inkomente betalen belastingverzamel-inkomente betalen belastingVerzamel-inkomente betalen belasting box 1 – eerste schijf (65-)34,55%34,70%35,65%36,19%36,55%37,46%box 1 – tweede schijf (65-)41,85%42,12%42,95%43,93%43,85%45,47%box 1 – derde schijf42,4%42,68%43,5%44,51%44,4%46,08%box 1 – vierde schijf52,4%52,84%53,5%55,11%54,4%57,05%box 225,4%25,40%26,5%26,50%27,4%27,43%box 330,4%30,49%31,5%31,80%32,4%32,91%Duidelijk is te zien dat de te betalen belasting als grondslag leidt tot
progressievere gemeentelijke belastingen dan een stelsel met het verzamelinkomen
als grondslag. Terwijl de lagere inkomens noch rijksbelastingen, noch gemeentelijke
opcenten betalen, betalen de hoogste inkomens in variant 3 in de gemiddelde
gemeente meer dan 57% belastingen over de laatste euro.Vanwege het lagere gecombineerde tarief voor 65+-ers in de eerste en tweede
schijf van box 1 zullen zij, bij gelijk inkomen, minder bijdragen dan mensen
die jonger zijn dan 65. Een uniform tarief op het verzamelinkomen verhoudt
zich dus beter met het uitgangspunt dat gemeenten het landelijke inkomensbeleid
niet mogen doorkruisen. Bovendien wordt de gevoeligheid van de opbrengst van
de gemeentelijke opcenten voor rijksbeleid, in de hier besproken optie ook
vergroot: naast beleidswijzigingen met betrekking tot aftrekposten, werken
nu ook tariefswijzigingen (belastingen en premies) en heffingskortingen door
in de opbrengst van de opcenten. Dit alles overziend ligt het dus in de rede
om het verzamelinkomen als grondslag te kiezen.3. Welk jaar is bepalend voor de vaststelling van
de opcentenIdealiter zou het inkomen dat verworven wordt in het jaar waarop de opcenten
betrekking hebben het uitgangspunt moeten zijn. Dan is de actuele
inkomenssituatie grondslag voor de heffing. Indien het van belang geacht wordt
dat de aanslag opcenten gebaseerd wordt op het inkomen van het jaar waarop
die aanslag betrekking heeft, zal die aanslag in eerste instantie dus een
voorlopig karakter moeten hebben. De definitieve aanslag zal later kunnen
worden vastgesteld. In bepaalde gevallen zal dan verrekend moeten worden met
de voorlopige aanslag opcenten over een volgend jaar. Dit sluit ook aan bij
de door het kabinet gemaakte keuzen bij de inkomensafhankelijke regelingen.
Zo is met de invoering van de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen
gekozen voor het aansluiten bij het inkomen van het feitelijke jaar. De Wet
op de huursubsidie is hier recent op aangepast.Het is ook een optie om de aanslag opcenten te baseren op het vastgestelde
inkomen van een eerder jaar (t-1 of t-2). Dat heeft het voordeel dat gemeenten
bij de tariefvaststelling een beter beeld hebben van de heffingsgrondslag
en daardoor van de te verwachten opbrengst. Daarnaast kan in deze variant
in meer gevallen direct de definitieve aanslag worden vastgesteld. Nadeel
is dat de betrokken belastingplichtige in het jaar waarop de aanslag opcenten
betrekking heeft een heel ander inkomen kan hebben dan in het «peiljaar».
Dat is voor de burger niet erg als het latere inkomen hoger is, maar wel vervelend
als het lager is.Wanneer de opcenten gebaseerd worden op het netto te betalen belastingbedrag
en niet op het verzamelinkomen is het lastiger voor alle belastingplichtigen
uit te gaan van het jaar t. Dat vloeit voort uit het gegeven dat bepaalde
groepen de facto geen inkomstenbelasting betalen, hoewel er in veel gevallen
in eerste instantie wel loonheffing wordt ingehouden. Die loonheffing kan
in het volgende jaar (deels) weer worden teruggegeven. Vakantiebaantjes zijn
een voorbeeld van deze situatie. Dit is dus nog een reden die tegen de optie
van het netto te betalen belastingbedrag pleit.Voor de hand ligt om uit te gaan van de woonplaats per 1 januari
van het belastingjaar en om voor het te betalen bedrag aan opcenten uit te
gaan van een geheel jaar. Iemand die dus op 1 februari verhuist van gemeente
A naar gemeente B ontvangt in dat jaar nog de volledige aanslag opcenten van
gemeente A.Wanneer de aanslag gebaseerd wordt op een voorliggend jaar (t-1 of t-2)
kunnen gemeenten met het tarief variëren – binnen de aan te geven
maximeringsgrenzen – om de invloed van de conjunctuur op de opbrengsten
te verminderen. Daartegenover staat dat dit voor burgers nadelig is, wanneer
een gemeente de effecten van een laagconjunctuur in t-1 of t-2 opvangt door
de tarieven te verhogen om zo de inkomsten op peil te houden. Door gebruik
te maken van de cijfers over t-1 of t-2 ontstaat een naijleffect.Uiteraard is ook van belang duidelijk te maken wie als belastingplichtige
wordt aangemerkt en voor welk tijdvak.In de toelichting op de varianten hierna is, uitgegaan van de situatie
dat de aanslag opcenten gebaseerd wordt op het vaststaande verzamelinkomen
(dus t-1 of t-2). Dit laat onverlet dat, zoals het er nu naar uitziet, het
jaar t de voorkeur heeft.Uitvoering en uitvoeringskostenIn het rapport van de Stuurgroep Eenhoorn was sprake van twee varianten.A. De Belastingdienst int een «vaste opslag» op de inkomsten-
en loonbelasting waarna de gemeenten, afhankelijk van hun individuele tarief,
van hun inwoners opcenten kunnen bijheffen of aan hen teruggeven. De gemeenten
ontvangen van de belastingdienst de ingehouden belasting. Burgers krijgen
van de Belastingdienst bericht welk bedrag aan opcenten dat op hen betrekking
heeft aan de gemeenten is betaald. De Belastingdienst krijgt te maken met
een aantal mogelijke correcties: de van niet-ingezetenen ingehouden opcenten
zal terugbetaald moeten worden. Als de opcenten niet gebaseerd
zijn op het verzamelinkomen, maar op de netto-belasting, zou zich de situatie
voordoen dat de Belastingdienst de in de loonheffing begrepen opcenten afdraagt
aan gemeenten terwijl (een deel van) de opcenten het volgende jaar weer aan
de belastingplichtige moeten worden teruggeven vanwege het feit dat de betrokkene
de ingehouden loonheffing terugkrijgt. Dit leidt vervolgens tot een correctie
van het door de gemeente van de Belastingdienst ontvangen bedrag. Om dit soort
verrekeningen achteraf te vermijden zou ook, zoals in België gebeurt,
gekozen kunnen worden voor afdracht aan de gemeenten na afloop van een of
twee jaar. De structurele uitvoeringskosten worden geschat op € 20
tot € 30 miljoen per jaar. De initiële kosten worden voor de
Belastingdienst geschat op een bedrag tussen € 10 miljoen en € 15
miljoen.B. De heffing van de opcenten geschiedt volgens het tarief dat iedere
gemeente hanteert. In deze variant int de Belastingdienst de opcenten aan
de hand van de individuele tarieven van de gemeenten en is verantwoordelijk
voor de verdere afhandeling, inclusief voorlichting, bezwaar, beroep en incasso.
Bij deze variant ontvangen de belastingplichtigen een aanslag opcenten van
de Belastingdienst. Voor de IB-plichtigen loopt dit mee met de IB-aanslag.
Belastingplichtigen voor wie de loonbelasting eindheffing is moeten een «aanslag
opcenten» ontvangen van de Belastingdienst wat met zich meebrengt dat
de belastingplichtigen voor wie op dat moment de loonbelasting eindheffing
is ook moeten worden aangeschreven door de Belastingdienst. De doorsluis van
de opbrengst naar de gemeenten vindt gespecificeerd plaats. De voorlichting
en de rechtsbescherming, afhandeling van bezwaar en beroep tegen de uiteindelijke
opcenten, ligt in deze variant bij de Belastingdienst. De initiële kosten
voor de Belastingdienst worden geschat op € 20 tot € 30
miljoen. De structurele uitvoeringskosten worden geschat op een bedrag per
belastingplichtige tussen € 10 en € 15 per jaar. In totaal
zou dat neerkomen op een bedrag tussen € 120 miljoen en € 180
miljoen per jaar.In deze variant zijn er voor de gemeenten geen uitvoeringskosten van betekenis.Ten tijde van het uitkomen van het rapport van de Stuurgroep Eenhoorn
was er nog niet voorzien in een variant waarbij de gemeenten de heffing en
inning volledig voor hun rekening nemen. Een dergelijke variant is ook goed
denkbaar, zeker nu de Belastingdienst de basisregistratie inkomen gaat inrichten:C. De Belastingdienst beperkt zich tot het informeren van de gemeenten
over het verzamelinkomen van hun inwoners. De gemeenten gebruiken deze informatie
om de opcenten te heffen en te innen. In deze variant is de rol van de gemeenten
doorslaggevend. De Belastingdienst faciliteert de gemeenten door de noodzakelijke
inkomensgegevens te verschaffen (backoffice). De gemeenten voeren de belasting
feitelijk helemaal zelf uit. Eigenlijk kunnen we dan overigens niet meer spreken
van opcenten op de inkomstenbelasting.De structurele uitvoeringskosten van de belastingdienst zullen naar schatting
minder dan € 10 miljoen per jaar bedragen. De initiële kosten
zullen ook beperkt zijn aangezien de te ontwerpen basisregistratie inkomen
juist bedoeld is om dit soort informatie o.a. voor andere overheden mogelijk
te maken.Het is de bedoeling dat deze basisregistratie in 2009 operationeel is
en dat overheden die te maken hebben met de uitvoering van inkomensafhankelijke
regelingen het in die registratie vastgelegde verzamelinkomen als uitgangspunt
nemen voor het vaststellen van een toeslag of subsidie (bijv. zorgtoeslag).
Ook gemeenten zouden gebruik kunnen maken van die registratie en het bedrag
aan opcenten kunnen baseren op deze basisregistratie. Het is de bedoeling
dat van allen die inkomsten hebben het inkomen zal worden vastgelegd. Deze
registratie vereenvoudigt dus het invoeren en uitvoeren van gemeentelijke
opcenten op de loon- en inkomstenbelasting. Naast het feit dat deze variant
ook de goedkoopste variant is en het feit dat de democratische legitimatie
is deze variant het beste tot zijn recht komt.De VNG laat nader onderzoek doen naar de uitvoeringskosten van de diverse
varianten voor gemeenten en tevens laat de VNG een contra-expertise uitvoeren
naar de totale uitvoeringskosten.InkomensgevolgenDe voorstellen van de stuurgroep Eenhoorn kunnen – afhankelijk van
de precieze vormgeving- verregaande gevolgen hebben voor het inkomensbeleid.
Niet alleen kan uitvoering van de voorstellen van de stuurgroep Eenhoorn het
inkomensbeleid doorkruisen, ook kunnen de rijksinstrumenten voor inkomensbeleid
aan kracht inboeten. Het inkomensbeleid is primair voorbehouden aan het Rijk:
het Rijk legt verantwoording af voor zowel vormgeving als uitwerking. Bij
de beoordeling van de voorstellen van de stuurgroep Eenhoorn dient eventuele
doorkruising van dit inkomensbeleid in de nadrukkelijke afweging betrokken
te worden.De verschillende voorstellen hebben qua omvang een verschillend effect
op de inkomens (koopkracht) van huishoudens. In elk geval is duidelijk is
dat er op macroniveau (belastingdruk huishoudens/bedrijven) verschuivingen
plaatsvinden, met name als de OZB volledig wordt afgeschaft en vervangen door
de opcenten IB/LB. Bedrijven betalen dan geen OZB meer, terwijl ze ook geen
opcenten betalen. Inwoners betalen daardoor relatief meer. Dit heeft –
naast wat hierboven als specifiek bij de varianten is genoemd – een
negatief effect op het inkomensbeeld van gezinnen. Bovendien betalen huiseigenaren
geen OZB meer waardoor huurders relatief meer moeten gaan betalen.Verder zullen er effecten per gemeente optreden, waarbij het gaat om verschillen
tussen huishoudens (of typen huishoudens) van verschillende gemeenten. Voordat
het effect per gemeente kan worden geschat, of kan worden aangegeven wat acceptabel
is, moeten veel vragen worden beantwoord niet alleen over de grootte van het
belastinggebied, maar ook over wie zou moeten betalen (inwoners, bedrijven
e.d.), of er meer via algemeen naar profijt moet, of er wordt gemaximeerd,
met bandbreedtes wordt gewerkt of wordt verevend.ConjunctuurgevoeligheidOpcenten op de IB/LB zijn conjunctuurgevoelig. Als de conjunctuur verslechtert
dalen de inkomsten van gemeenten (bij gelijke opcenten). Gemeenten moeten
een sluitende begroting hebben. Dit betekent dus dat de uitgaven moeten dalen
(hetgeen slecht is voor de economie) en/of dat de tarieven moeten stijgen
(hetgeen ook niet goed is voor de economie).Oplossingen kunnen bijvoorbeeld worden gezocht in reservevorming bij gemeenten
of gebruikmaking van een behoedzaamheidsreserve. Daarnaast kan worden gekeken
naar «aanvullende» opties, zoals verruiming van de voorwaarden
voor artikel 12, of bijvoorbeeld door een vertraging in de te heffen opcenten.
Door de opcenten op de inkomsten in t-2 te heffen zijn de inkomsten in ieder
geval beter voorspelbaar. Wel kleven daar andere vraagstukken aan (zie hiervoor).
Ook is het de vraag of dit genoeg helpt. HerverdeeleffectenDe mogelijke invoering van opcenten op de IB/LB heeft gevolgen voor de
algemene middelen van gemeenten. De opbrengsten van de opcenten IB/LB hebben
een bepaalde verdeling over de gemeenten. De opcenten hebben ook gevolgen
voor de verdeling van het gemeentefonds. De IB/LB gegevens per gemeente per
2002 zijn omgerekend naar de gemeentelijk indeling per 2006. Van 8 gemeenten
ontbreekt een opgave van de IB/LB in het bestand voor 2006 als gevolg van
herindelingen. Voor de drie verschillende varianten is het percentage berekend
waarmee de IB/LB opbrengsten verhoogd zouden moeten worden om de belastingopbrengst
met het gewenste bedrag te verhogen. Het gaat hier om berekening op basis
van een normbedrag, vergelijkbaar met de systematiek van de OZB in het gemeentefonds.
In de onderstaande tabel is dit voor de drie te berekenen varianten weergegeven.
Bij de drie varianten is tevens aangegeven wat het herverdeleffect is per
inwoner bij de gemeenten met de grootste herverdeeleffecten.Tabel 4 herverdeeleffecten per inwoner per variant (zonder
verevening)  Stijgings-percentage opbrengst IB/LBGrootste negatieve herverdeeleffectGrootste positieve herverdeel-effect Variant 1: opcenten IB/LB ca 1 062 mln 1,84%– € 101+ € 151 Variant 2: opcenten IB/LB ca. 3 736 mln  6,47%– € 306+ € 484Variant 3: opcenten IB/LB ca. 6 000 mln10,38%– € 496+ € 803In tabel 4 is te zien dat bij variant 1 de herverdeeleffecten per inwoner
tussen de – € 101 en + € 151 zijn, terwijl
dat in variant 3 is opgelopen tot – € 496 en + € 803.
Het is evident dat het hier om forse herverdeeleffecten gaat, zeker bij de
varianten 2 en 3. De berekende herverdeeleffecten kunnen op diverse manieren
worden beperkt:– tijdelijk bijvoorbeeld via een integratie-uitkering– structureel via verevening via het gemeentefonds. Bij berekening
van de herverdeeleffecten met verevening via het gemeentefonds kan in de eerste
variant een herverdeeleffect van € 0 worden bereikt terwijl in de
derde variant de herverdeeleffecten variëren van een negatief herverdeeleffect
van – € 145 tot een positief herverdeeleffect van + € 140.– bezien van enkele andere belastingen of bestemmingsheffingen,
waardoor de herverdeeleffecten over het totaal bezien af worden gevlakt. Zo
zal worden bezien of een andere wijze van vormgeven van de toeristenbelasting
zou kunnen helpen.– Daarnaast is het belangrijk in brede zin te bezien wie er welke
gemeentelijke belasting zou moeten betalen. Het is de vraag of het in de rede
ligt alleen inwoners opcenten te laten betalen of dat er toch ook een belasting
voor bedrijven moet blijven.WOZDe laatste jaren is een traject in gang gezet waarbij de WOZ-waarden,
maar ook de gegevens die daaraan ten grondslag liggen, breder kunnen worden
gebruikt. De staatssecretaris van Financiën heeft dit aangekondigd per
brief aan het Parlement van 23 december 2003 (Kamerstukken II 2003–2004,
29 200 B, nr. 12). Op 30 maart 2004 zond de staatssecretaris een
brief over de voortgang van de uitwerking van het breder gebruik (Kamerstukken
II 2003–2004, 29 200 B, nr. 14). Hierin gaf hij aan dat in het
bestuurlijk overleg op 17 maart dat jaar door alle partijen was geconcludeerd
dat het breder gebruik van WOZ-gegevens perspectief bood. Gedacht
werd aan gebruik van WOZ-waarden voor de bepaling van planschade, de verstrekking
van (tweede) hypotheken en het huur(prijs)beleid.Als de OZB in zijn geheel wordt afgeschaft, is het de vraag of de waardebepaling
van onroerende zaken nog door gemeenten moet worden gedaan. Hun belang bij
de waardebepaling vervalt dan. Dat betekent dat de investeringen in de modelmatige
waardebepaling en de samenwerking in reeds bestaande databanken waardoor gemakkelijker
onderlinge vergelijkingen plaats kunnen vinden, slechts voor korte tijd hun
vruchten kunnen afwerpen.Dat waardebepaling op zichzelf nodig blijft, spreekt voor zich. Er zijn
veel regelingen die aansluiten bij de waarde van onroerende zaken. Het afschaffen
van de Wet WOZ en de nu gehanteerde systemen voor waardering zou daarom als
kapitaalvernietiging kunnen worden gekenschetst.Tot slotHet zal duidelijk zijn dat uit de technische uitwerking van de opcenten
op de IB/LB veel complicaties naar voren komen. Een deel van de complicaties
is dusdanig dat een aantal van de opties kan worden uitgesloten. Zo is het
verzamelinkomen als grondslag m.i. te verkiezen boven de netto te betalen
belastingen en premies als grondslag. Een ander deel van de complicaties is
sterk verbonden met de optie van opcenten op de IB/LB, in het bijzonder als
uitsluitend wordt gekozen voor de opcenten als de
gemeentelijke belasting (d.w.z. als de OZB volledig wordt afgeschaft). Bij
deze constatering wil ik het echter zeker niet laten. In deze brief heb ik
al op enkele plekken aangegeven breder te willen kijken, namelijk naar de
vragen: wie zou er belasting moeten betalen in een gemeente (zoals bedrijven,
inwoners en toeristen)? is een combinatie van meerdere grotere belastingen
een optie? waarbij het overigens niet mijn doel is het totaal aantal belastingen
te vergroten; integendeel. Tot slot wil ik op een andere manier gaan kijken
naar de opcenten; niet alleen naar de variant waarbij gemeenten een percentage
op de rijksbelastingen kunnen heffen, maar ook naar een variant waarbij gemeenten
een percentage op de eerste belastingschijf kunnen zetten. Hierop, de soort
belastingen en de mix aan belastingen kom ik in het najaar terug in de rapportage
met de scenario’s over de omvang van het belastinggebied in combinatie
tot de bestuurlijke verhoudingen.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J. W. RemkesXNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 26 419, nr. 24.XNoot1Zie artikel 219, tweede lid, van de Gemeentewet; Behoudens het bepaalde
in andere wetten dan deze en in de tweede en derde paragraaf van dit hoofdstuk
kunnen de gemeentelijke belastingen worden geheven naar in de belastingverordening
te bepalen heffingsmaatstaven, met dien verstande dat het bedrag van een gemeentelijke
belasting niet afhankelijk mag worden gesteld van het inkomen, de winst of
het vermogen. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30096-24.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl