Emancipatiebeleid 1998; Brief met voortgangsbrief Emancipatiebeleid 1997/1998
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25606, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

22-09-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25606 nr. 1

16-09-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamVOORAFInhoudsopgave 1 Emancipatie in de jaren negentig1.1 ArbeidNetto arbeidsparticipatie van personen van 15–64
jaar naar geslacht en positie in het huishouden (Jaarboek Emancipatie 1997,
tabel 2.3. Bron: CBS) Werkloosheid onder personen van 15–64 jaar naar
geslacht en etniciteit (Jaarboek Emancipatie 1997, tabel 2.11. Bron: CBS) 1.2 ZorgTijdsbesteding van personen (12 jaar en ouder) aan beroepsarbeid
en zorg naar geslacht en plaats in het huishouden* (Jaarboek Emancipatie 1997,
tabel 4.3. Bron: SCP 1995) 1.3 Inkomen1.4 Besluitvorming1.5 Een kwestie van combineren1.6 Geweld tegen vrouwen2. Strategische ontwikkeling van het emancipatiebeleid2.1 Diversiteit als bron van kwaliteitDiversiteit in de besluitvorming2.2 Combinatie van levenssferenDe commissie Dagindeling2.3 Verbreding van draagvlak als strategische aanpakDe rol van de overheid: initiëren en stimulerenInbedding in regulier beleid3. Drie hoofdzaken 19983.1 Arbeid, zorg en inkomen: vrouw en arbeid 1898–1998Een agenda voor de toekomst3.2 Geweld tegen vrouwen: mensenrechten van vrouwenConcrete acties3.3 Instrumentontwikkeling: monitoring nieuwe stijlEffectieve «mainstreaming»Emancipatie-effectrapportageMonitoringBIJLAGEWERKPROGRAMMA DCE 1998
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25606Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 77 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 606Emancipatiebeleid 1998nr. 1BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEIDAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 16 september 1997Hierbij ontvangt u de Voortgangsbrief Emancipatiebeleid 1997/1998. In
de brief staat de vraag centraal hoe ver het emancipatiebeleid van het kabinet
op de verschillende onderdelen is gevorderd, wat de resultaten zijn tot nu
toe en wat een en ander betekent voor de voortzetting van het beleid.De Voortgangsbrief concentreert zich op het beleid dat plaatsvindt onder
de (mede)verantwoordelijkheid van de coördinerend minister voor het emancipatiebeleid.
Het emancipatiebeleid van het kabinet omvat meer, aangezien talrijke initiatieven
plaatsvinden op de beleidsterreinen van verschillende departementen. Voor
deze initiatieven ligt de eerste verantwoordelijkheid bij de vakministers
zelf. De bewindslieden leggen hierover zelf verantwoording af aan de Tweede
Kamer, in de vorm van nota's, beleidsbrieven, rapportages en departementale
begrotingsstukken. Een en ander past in de keuze die het kabinet ook eerder
al heeft gemaakt om het emancipatiebeleid te verankeren in de verschillende
beleidsterreinen van het kabinet.De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,A. P. W. Melkert VOORAFDe afgelopen twee jaar heeft het kabinet een aantal nieuwe uitgangspunten
voor het emancipatiebeleid geformuleerd, zowel inhoudelijk als wat betreft
de strategie en aanpak van het beleid (Emancipatie in uitvoering; Beleidsbrief
Emancipatie 1997). Deze nieuwe lijnen zijn nog altijd actueel. Het kabinet
bouwt in zijn Voortgangsbrief dan ook daarop voort.In de brief staat de vraag centraal hoe ver de nieuwe beleidslijnen op
de verschillende onderdelen van het emancipatiebeleid zijn gevorderd, wat
de resultaten tot nu toe zijn en wat een en ander betekent voor de voortzetting
van het beleid.Deze Voortgangsbrief concentreert zich op de projecten en activiteiten
die plaatsvinden onder de (mede)verantwoordelijkheid van de coördinerend
minister voor het emancipatiebeleid. Het emancipatiebeleid van het kabinet
omvat meer, aangezien talrijke initiatieven plaatsvinden op de beleidsterreinen
van verschillende departementen. Voor deze initiatieven ligt de eerste verantwoordelijkheid
bij de vakministers zelf. De bewindslieden leggen hierover zelf verantwoording
af aan de Tweede Kamer, in de vorm van nota's, beleidsbrieven, rapportages
en departementale begrotingsstukken. Een en ander past in de keuze die het
kabinet ook eerder al heeft gemaakt om het emancipatiebeleid te verankeren
in de verschillende beleidsterreinen van het kabinet.De Voortgangsbrief geeft allereerst de stand weer van het emancipatieproces
in de samenleving. Ten tweede komen de vernieuwingen aan de orde die dit kabinet
in het emancipatiebeleid heeft doorgevoerd. Wat betekenen die in de praktijk
voor lopend en voorgenomen beleid en wat zijn de tot dusver bereikte resultaten?
Tenslotte kiest het kabinet in deze brief voor drie prioriteiten waarop het
emancipatiebeleid zich in de resterende kabinetsperiode zal concentreren. Inhoudsopgave 1.Emancipatie in de jaren negentig3 1.1Arbeid3  1.2Zorg6  1.3Inkomen7 1.4Besluitvorming8  1.5Een kwestie
van combineren8  1.6Geweld tegen vrouwen10     2.Strategische
vernieuwing van het emancipatiebeleid11  2.1Diversiteit
als bron van kwaliteit12  2.2Combinatie van levenssferen13 2.3Verbreding van draagvlak als strategische aanpak15    3.Drie hoofdzaken 199818  3.1Arbeid
en zorg: vrouw en arbeid 1898–199818  3.2Geweld
tegen vrouwen: mensenrechten van vrouwen19  3.3Instrumentontwikkeling:
monitoring nieuwe stijl21     Bijlage: Werkprogramma DCE
1998241 Emancipatie in de jaren negentigDe constatering dat de maatschappelijke verhouding tussen mannen en vrouwen
de laatste 25 jaar grondig is veranderd, is al bijna een cliché geworden.
De emancipatie van vrouwen heeft belangrijke en niet meer terug te draaien
gevolgen gehad voor het denken over de positie van vrouwen en mannen én
voor de manier waarop de samenleving eruit ziet. In toenemende mate maken
zowel vrouwen als mannen op een vergelijkbare wijze deel uit van de verschillende
sectoren in de samenleving. Vrouwen nemen steeds vaker deel aan betaalde arbeid,
terwijl daarnaast de onbetaalde zorg geen exclusieve vrouwenzaak meer is.
Hoewel jongens en meisjes in het onderwijs nog altijd verschillende keuzen
maken, is het verschil in opleidingsniveau tussen hen verdwenen. Daarbij doen
allochtone meisjes het opvallend goed in het onderwijs. En scherpe normeringen
over wat «mannenzaken» en «vrouwenzaken» zijn, hebben
aan maatschappelijke kracht ingeboet. In plaats daarvan is het streven naar
een evenwichtige verdeling tussen mannen en vrouwen van werk, zorg, inkomen
en macht de norm geworden.Toch is de emancipatie nog niet «af». De maatschappij zal
altijd in ontwikkeling zijn. In zijn eerdere beleidsstukken m.b.t. het emancipatiebeleid
signaleerde het kabinet dan ook al dat de alledaagse werkelijkheid nog niet
overeenkomt met die nieuwe sociale wenselijkheid (Emancipatie in uitvoering,
1995; Beleidsbrief Emancipatie 1996). Daarom is het kabinet ervan overtuigd
dat de ontwikkelingen die in de maatschappij plaatsvinden in de richting van
een meer geëmancipeerde praktijk, ondersteuning en stimulering nodig
blijven houden.In dit hoofdstuk staan een aantal van de belangrijkste ontwikkelingen
op een rij. 1.1 ArbeidEen belangrijk resultaat van het emancipatieproces tot nu toe is de sterk
gestegen arbeidsparticipatie van vrouwen. Netto arbeidsparticipatie van personen van 15–64
jaar naar geslacht en positie in het huishouden (Jaarboek Emancipatie 1997,
tabel 2.3. Bron: CBS)  VrouwenMannen%198819901996198819901996Eenpersoonshuishouden505152606165Ouder zonder partner met minderjarige kinderen262837636562Ouder zonder partner met meerderjarige kinderen242936546262Lid van een paar zonder kinderen505154727374Lid van een paar met minderjarige kinderen273142899091Lid van een paar met meerderjarige kinderen252734727576Meerderjarig kind545549606261 Minderjarig
kind887101010 Ander
lid404045494852 Totaal363945707172Niet alleen het aantal vrouwen in loondienst is gestegen. Dit is ook het
geval voor het aantal vrouwelijke ondernemers. Op dit moment is naar schatting
een kwart van het aantal zelfstandige ondernemers vrouw. Van de startende
ondernemers is dit aandeel 29% (gegevens Ministerie van Economische Zaken).De gegroeide arbeidsparticipatie van vrouwen is vooral te verklaren door
het veranderde arbeidsmarktgedrag van vrouwen met kinderen. De acceptatie
van moeders van kleine kinderen met een betaalde baan is sterk toegenomen.
Juist in de periode 1990–1995 is hun deelname aan betaalde arbeid (>
12 uur per week) in een stroomversnelling geraakt. In die tijdspanne
groeide de netto participatie van samenwonende en gehuwde vrouwen met het
jongste kind in de leeftijd van 0 tot 5 jaar met 44,5% (Plantenga e.a., 1997).
Dit betekent dat er in 1995 bijna anderhalf keer zo veel moeders van kleine
kinderen een betaalde baan hebben als in 1990. Ook de sterke groei van het
aantal alleenstaande moeders op de arbeidsmarkt valt op.Een en ander neemt overigens niet weg dat het hebben van kinderen nog
altijd invloed heeft op de arbeidsparticipatie van vrouwen. Het percentage
vrouwen onder de veertig jaar zonder kinderen dat een betaalde baan heeft,
is ruim twee maal zo hoog als het percentage in dezelfde leeftijdscategorie
met kinderen (in 1995 respectievelijk 83% en 39%).De verschillen tussen mannen en vrouwen in de betaalde arbeid zijn nog
steeds aanzienlijk. Behalve dat de totale netto arbeidsparticipatie van mannen
hoger is dan die van vrouwen, is voor mannen de relatie tussen het hebben
van kinderen en de deelname aan betaalde arbeid voor mannen duidelijk anders
dan voor vrouwen. De arbeidsdeelname is bij gehuwde of samenwonende vaders
aanzienlijk hoger (91%), terwijl die voor alleenstaande mannen met 65% juist
lager is (Jaarboek Emancipatie 1997). Het hebben van een gezin heeft op de
arbeidsdeelname van mannen en vrouwen blijkbaar een verschillende invloed.
Er zijn ook factoren die van invloed zijn op zowel de arbeidsdeelname als
op de gezinssituatie. De complexiteit van de wisselwerking tussen deze factoren
komt onder meer aan de orde in de rapportage van het Sociaal en Cultureel
Planbureau over de maatschappelijke positie van gezinnen.Naast de deelname aan betaalde arbeid als zodanig levert de deeltijdfactor
een tweede belangrijk verschil op tussen vrouwen en mannen. Vrouwen werken
gemiddeld minder uren dan mannen. Het percentage vrouwen met een voltijdbaan
is tussen 1987 en 1995 gedaald van 52% naar 42%. De groei van het aantal werkende
vrouwen is geheel toe te schrijven aan de stijging van het aantal in deeltijd
werkende vrouwen. Bij mannen is deeltijdarbeid een stuk minder populair; slechts
10% van hen heeft een deeltijdbaan (Plantenga e.a., 1997). Daarbij komt dat
mannen relatief vaker in deeltijd werken als zij jonger of juist ouder zijn.
Het gaat dan veelal om bijverdienende studenten en om deeltijd-vutters. Ook
bij vrouwen is er een relatie tussen deeltijdarbeid en leeftijd. Zij werken
echter juist in de midden-leeftijdsklassen veel meer in deeltijd. Plantenga
e.a. constateren dan ook dat deeltijdarbeid in de arbeidscarrière van
mannen en vrouwen een verschillende rol heeft. Voor mannen is deeltijdarbeid
een incidenteel verschijnsel, geconcentreerd aan het begin of het einde van
de carrière. Voor vrouwen gaat het niet om een tijdelijk verschijnsel
aan het begin of einde van een loopbaan, maar om een gangbaar arbeidspatroon.
De constatering dat in Nederland een anderhalfverdienersmodel tot wasdom is
gekomen, is dan ook op dat patroon terug te voeren.Er wordt wel gesteld dat de herverdeling van betaalde arbeid vooral tussen
vrouwen onderling plaatsvindt. Tegelijk met hun stijgende arbeidsparticipatie
blijken vrouwen per persoon steeds korter te gaan werken. In 1979 was de gemiddelde
werkweek van betaald werkende vrouwen nog 29 uur; in 1995 is dit gedaald tot
24 uur (Groot & Maassen van den Brink, 1997).Vrouwen en mannen hebben niet alleen verschillende arbeidspatronen, vrouwen
zijn ook vaker werkloos dan mannen. Dit is vooral het geval in de hogere leeftijdsklassen.
Dit komt voor een deel door de stijging van het arbeidsaanbod van (herintredende)
vrouwen. Vooral herintreedsters missen werkervaring en zijn lager opgeleid,
zodat zij langer werkloos blijven. Ook de impliciete voorkeuren van werkgevers
zouden een deel van de verklaring van het werkloosheidscijfer onder vrouwen
kunnen vormen. Uit onderzoek van de WRR bleek namelijk dat werkgevers voor de vervulling van vacatures bij gelijke geschiktheid de voorkeur geven
aan jonge, blanke mannen. Extra weinig kans om aangenomen te worden, maakten
vrouwen die alleenstaand of kostwinner van een huishouden waren (Van Beek
e.a., 1992). Werkloosheid onder personen van 15–64 jaar naar
geslacht en etniciteit (Jaarboek Emancipatie 1997, tabel 2.11. Bron: CBS)  Werkloze
beroepsbevolkingGeregistreerde werkloosheid %1987199019961996Vrouwen    Autochtonen1210107Allochtonen23221918 w.v. Turken–322732 Marokkanen–––30 Surinamers30261818 Antill./Arub.–––30 Overig18171714 Totaal1311108     Mannen    Autochtonen5444Allochtonen18151719 w.v. Turken19282537 Marokkanen33312823 Surinamers31201515 Antill./Arub.–––27 Overig1191415 Totaal6556Behalve verschillen tussen mannen en vrouwen zijn er ook verschillen tussen
vrouwen onderling. Zo is de totale arbeidsparticipatie van allochtone vrouwen
met 34% lager dan die van autochtone, terwijl het werkloosheidscijfer in die
categorie hoger is.Wanneer daarbij echter naar verschillende bevolkingscategorieën wordt
gedifferentieerd, ontstaat een ander beeld. Vooral onder Turkse en Marokkaanse
vrouwen is de arbeidsmarktparticipatie laag (13% en 15%). Zij zijn lager opgeleid
en hebben relatief vaak jonge kinderen te verzorgen. Hooghiemstra (1995) veronderstelt
verder dat cultureel bepaalde opvattingen over het buitenshuis werken van
gehuwde vrouwen hun deelname aan de betaalde arbeid negatief beïnvloed.
De netto participatiegraad van Surinaamse en Antilliaanse vrouwen daarentegen
ligt op 45%. Dit ondanks aanzienlijke verschillen tussen die laatste groep
en de groep autochtone vrouwen wat betreft opleidingsniveau en gezinssituatie.
Wellicht werpt de Creools-Surinaamse en de Antilliaanse cultuur minder hindernissen
op dan de Nederlandse om na het krijgen van een kind betaalde arbeid te verrichten.
De erkenning van diversiteit als bron van kwaliteit – een van de uitgangspunten
van het emancipatiebeleid – betekent ook dat er ruimte moet zijn voor
uiteenlopende cultureel bepaalde opvattingen.Het ziet er naar uit dat de verschillen tussen allochtone en autochtone
vrouwen in de toekomst zullen afnemen. Uit verschillende kleinschalige onderzoeken
over de toekomstverwachtingen van allochtone meisjes blijkt dat zij daarover
vaak minder traditionele opvattingen hebben dan autochtone meisjes (Meijers,
Van Houten en Von Meijenfeldt, 1993). Een grote meerderheid van de allochtone
meisjes in alle bevolkingscategorieën geeft te kennen te willen doorwerken
na het krijgen van kinderen.Een tweede belangrijk verschil tussen vrouwen is dat in opleidingsniveau.
Hoger opgeleide vrouwen nemen in veel grotere mate deel aan de arbeidsmarkt
dan lager opgeleide vrouwen. Bovendien stoppen hoger opgeleide vrouwen minder
vaak met werken wanneer zij een kind krijgen. Van de jonge moeders met een
academische opleiding neemt 75% deel aan de arbeidsmarkt tegenover
15% van de jonge moeders met alleen basisonderwijs. Bij het stijgen van het
opleidingsniveau neemt het aantal vrouwen met een kleine deeltijdbaan (12
tot 19 uur) af. Vooral laag opgeleide vrouwen hebben een kleine deeltijdbaan. 1.2 ZorgEen meerderheid van de bevolking is van mening dat mannen en vrouwen huishoudelijk
werk gelijkelijk onder elkaar moeten verdelen. Ook de opvoeding van kinderen
is men in de loop der tijd gaan beschouwen als een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid
van mannen en vrouwen. Overigens acht het grootste deel van de bevolking vrouwen
nog wel geschikter dan mannen om kinderen op te voeden. Nog in 1993 was dat
de mening van twee derde van de mannen en de helft van de vrouwen (Jaarboek
Emancipatie 1997). In de alledaagse praktijk nemen vrouwen en mannen geen
evenredig deel van de zorg op zich, hoewel mannen daaraan meer tijd besteden
dan in het verleden. Tijdsbesteding van personen (12 jaar en ouder) aan beroepsarbeid
en zorg naar geslacht en plaats in het huishouden* (Jaarboek Emancipatie 1997,
tabel 4.3. Bron: SCP 1995)  BeroepsarbeidZorg** %VrouwenMannenVrouwenMannenEenpersoonshuishouden      jonger dan 50131986 vanaf 50 jaar151411 Lid van een paar
zonder kinderen      jonger dan 501424116 vanaf 50 jaar15189 Lid van een paar met kinderen     jongste kind 0–11522259 jongste
kind 12+619196 Ouder zonder partner     met
kinderen6142116 Kinderen en overige
leden huishouden6953 Totaal615167* Bestede tijd in procenten van de totaal beschikbare tijd per week (7x24
uur=168 uur). ** Onder zorg is verstaan huishoudelijk werk, verzorging en begeleiding
van kinderen en verzorging van andere huisgenoten.Gehuwde of samenwonende vrouwen besteden minder uren aan zorgtaken naarmate
zij meer uren betaald werken. Hun mannelijke partners gaan daaraan in die
situatie wel iets meer uren besteden, maar de toename is veel kleiner dan
de afname bij de vrouwen. Omdat betaald werkende vrouwen hun inspanningen
binnenshuis verminderen, stijgt wel het relatieve aandeel van mannelijke partners
in de huishoudelijke arbeid. Het is niet zonder meer duidelijk ten koste waarvan
de verschuiving in tijdsbesteding wordt gerealiseerd. Naast arbeid en zorgtaken,
besteden mensen tijd aan maatschappelijke activiteiten, ontspanning, vrijwilligerswerk
en mantelzorg. Naarmate de druk op de tijdsbesteding van mensen toeneemt,
is aandacht voor de kwaliteit van de opvoeding van kinderen uiteraard van
belang. Van 1992 tot en met 1995 heeft 17% van de werkende bevolking met een
kind onder de leeftijd van 4 jaar ouderschapsverlof opgenomen. Dit betreft
9% van de mannen in die categorie en 40% van de vrouwen. Er blijkt een verschil
tussen de overheid en de marktsector. Bij de overheid neemt 24% van de mannelijke
werknemers ouderschapsverlof op; in de marktsector is dat 4%. Vooral vrouwen doen een beroep op faciliteiten die zijn bedoeld om de
combinatie van arbeid en zorg te stimuleren. Vrouwen nemen het verlof doorgaans
op in een kortere periode en hebben daardoor meer verlof per week. Ouderschapsverlof
wordt vooral opgenomen door werknemers in de quartaire sector. De beslissing
om ouderschapsverlof op te nemen, wordt tevens beïnvloed door de beschikbaarheid
van andere faciliteiten voor de opvang van kinderen.In de periode tussen 1989 en 1995 is het aantal plaatsen in kinderdagverblijven
en gastoudergezinnen meer dan verdriedubbeld, net als het aantal deelnemende
kinderen. Het aantal kinderen dat op een wachtlijst staat is echter nog aanzienlijk,
hoewel de wachtlijsten de laatste jaren korter worden. Met name de vraag naar
buitenschoolse opvang voor 4–12 jarigen is relatief groot (VWS, 1997).Op dit moment is het niet duidelijk in welke mate ook allochtone ouders
gebruik maken van ouderschapsvoorzieningen. Gezien de toekomstverwachting
van allochtone meisjes, zoals in de vorige paragraaf beschreven, ziet het
er echter naar uit dat zij hiervoor over enige jaren een groeimarkt zullen
vormen.De meest voorkomende oplossing voor de opvang van kinderen en de vervulling
van zorgtaken in het algemeen is nu dat de meerderheid van de vrouwen in deeltijd
werkt om zo arbeid en zorg met elkaar te kunnen combineren. De norm dat ook
mannen verantwoordelijkheid dragen voor zorgtaken heeft zich bij hen nog niet
vertaald in traceerbare gedragsveranderingen, zoals deeltijdwerk of het opnemen
van verlof. Deze faciliteiten om werk en zorg te combineren hebben tot nu
toe vooral bijgedragen aan de deelname van vrouwen aan betaalde arbeid. Als
instrument om zorgtaken te herverdelen tussen vrouwen en mannen zijn zij tot
dusver minder effectief geweest. De herverdeling van arbeid verloopt op dit
moment in een hoger tempo dan de herverdeling van zorg. Overigens blijven zorgtaken in de samenleving niet beperkt tot het terrein
van de zorg in eigen gezin en de zorg voor kinderen. Ook andere onderlinge
en informele zorgrelaties in de samenleving kunnen door de intensiteit van
de arbeid onder druk komen te staan. Denk hierbij aan de interactie op buurtniveau,
het vrijwilligerswerk en mantelzorg. 1.3 InkomenOmdat vrouwen in mindere mate deelnemen aan het arbeidsproces beschikken
zij in mindere mate dan mannen over een eigen inkomen. Maar ook werkende vrouwen
verdienen nog altijd aanzienlijk minder dan mannen. In 1995 was het gemiddelde
uurloon van mannen f 30, 72 en dat van vrouwen f 22,67 (Plantenga
e.a., 1997). Vrouwen verdienen daarmee een kleine 75% van het gemiddeld uurloon
van mannen. Dit is dezelfde verhouding als in 1975. Recentelijk is het beloningsverschil
tussen mannen en vrouwen door de inspectiedienst van het ministerie van SZW
nader onderzocht. Na correctie voor achtergrondkenmerken als leeftijd, ervaringsjaren,
functieniveau ensoort, economische sector en aantal gewerkte uren blijkt het
loon van vrouwen gemiddeld nog altijd 9% lager te liggen dan dat van mannen.Het beloningsverschil tussen mannen en vrouwen is kleiner voor de categorieën
deeltijdwerkers en flexibele arbeidskrachten. Dit komt echter niet omdat vrouwen
in die groepen meer verdienen, maar omdat de vergelijkbare mannen minder verdienen. In inkomen per jaar uitgedrukt, heeft slechts 2% van de vrouwen een
bruto inkomen van meer dan 70 000 gulden per jaar, tegenover 20% van
de mannen. Aan de andere kant van het inkomensgebouw heeft 14% van de mannen
een bruto jaarinkomen van 30 000 gulden of minder. Dit is daarentegen
het geval voor 52% van de verdienende vrouwen. Een derde van de werkende vrouwen
beschikt niet over een eigen inkomen op of boven het bijstandsniveau voor
een alleenstaande. Ditzelfde geldt voor 10% van de werkende mannen.Het gegeven dat vrouwen een lager inkomen hebben dan mannen geldt voor
alle bevolkingsgroepen, ongeacht herkomst of opleidingsniveau. Turkse en Marokkaanse
vrouwen hebben het laagste inkomen, wat niet alleen gerelateerd is aan hun
opleidingsniveau. Opvallend is wel het verschil in effect van opleiding op
de hoogte van het inkomen voor allochtonen en autochtonen. Voor autochtone
mannen en vrouwen wordt het inkomensverschil steeds groter naarmate het opleidingsniveau
hoger is. Bij allochtone groepen is dit effect echter nauwelijks aanwezig.
Behalve met de deeltijdfactor voor autochtone vrouwen, heeft dit waarschijnlijk
te maken met het feit dat hoger opgeleide allochtone mannen in minder hoge
functieniveaus werkzaam zijn dan hun autochtone seksegenoten (Jaarboek Emancipatie
1997). 1.4 BesluitvormingBehalve dat in de betaalde arbeid is ook het aandeel van vrouwen in de
publieke besluitvorming gegroeid. Maar ook dit terrein laat een gemengd beeld
zien.Het aandeel van vrouwen in landelijke besturen van maatschappelijke organisaties
is gemiddeld 20%. Er zijn echter aanzienlijke verschillen tussen sectoren.
In het onderwijs komt het aandeel van vrouwen overeen met het gemiddelde.
In de gezondheidszorg is het hoger: 27%. Toch zou daar een veel grotere vertegenwoordiging
te verwachten zijn, gezien het grote percentage vrouwelijke werknemers in
die sector. In de economische belangenorganisaties is slechts 1 op de 20 bestuurders
vrouw. In de besluitvormende functies in het bedrijfsleven is het aandeel
van vrouwen eveneens minimaal. Op dit moment is één op de zeven
managers vrouw (Jaarboek Emancipatie 1997).De vertegenwoordiging van vrouwen in de politieke besluitvorming is hoger.
Van de leden van het Europees Parlement, van de Tweede Kamer en van de Provinciale
Staten is ongeveer een derde vrouw (Biza voortgangsrapportage 1996). Het aantal
vrouwen in de Eerste Kamer (23%), in de gemeenteraden (22%) en onder gedeputeerden
(19%) en wethouders (18%) blijft daarentegen achter. Vrouwen vormen eveneens
een minderheid in andere min of meer publieke functies en colleges, zoals
de Raad van State, de ambtelijke toppen van de departementen en zelfstandige
bestuursorganen. Een opvallende uitzondering vormt de rechterlijke macht,
waar vrouwen 35% uitmaken zowel van de rechtsprekende colleges als van het
openbaar ministerie. 1.5 Een kwestie van combinerenEen belangrijke verklaring – zij het niet de enige – voor
de nog steeds optredende maatschappelijke verschillen tussen mannen en vrouwen
is de problematische wijze waarop arbeid, zorgtaken en andere activiteiten
en verantwoordelijkheden zich in veel gevallen laten combineren. Daarnaast
speelt een rol dat vrouwen nog altijd de belangrijkste verantwoordelijkheid
voor zorgtaken dragen. Dit leidt ertoe dat de huidige inrichting van de samenleving
nog te weinig is gebaseerd op het uitgangspunt dat ieder mens, zowel man als
vrouw, zorgverantwoorde- lijkheden draagt. In plaats daarvan is de samenleving,
in zijn arbeidsbestel, dagindeling en inrichting van de openbare ruimte nog
in belangrijke mate toegesneden op een model waarin een hoofdkostwinner en
een partner grotendeels gescheiden verantwoordelijkheden hebben en gescheiden
taken verrichten.Het bevorderen van een betere aansluiting van de maatschappelijke werkelijkheid
op de nieuwe sociale wenselijkheid is niet alleen een kwestie van rechtvaardigheid
ten opzichte van individuen. Het is ook een kwestie van het economisch waarderen
van de winst die met grotere gelijkheid in kansen en mogelijkheden gepaard
zou gaan. Blijvende ongelijkheden tussen vrouwen en mannen hebben verschillende
gevolgen voor de samenleving. Ten eerste is er sprake van een onderbenutting
van het maatschappelijk potentieel, in kwantitatief en in kwalitatief opzicht.
Zo leidt uittreden van de arbeidsmarkt in verband met de komst van kinderen,
met name voor lager en middelbaar opgeleide vrouwen, in veel gevallen tot
een permanente toestand. Dit betekent een geringer economisch draagvlak voor
de samenleving en het in mindere mate «terugverdienen» van de
investering in de opleiding van vrouwen. Bovendien betekent het een potentiële
onderbenutting van al het talent in de samenleving.Een tweede consequentie van de moeizame combinatie van activiteiten op
verschillende fronten is het ontstaan van een «overbelaste» en
«overgeorganiseerde» samenleving. Waar vrouwen en mannen die verschillende
taken en verantwoordelijkheden steeds meer willen combineren, heeft dit een
permanent (gevoel van) tijdgebrek tot gevolg. Dit wordt nog versterkt door
het gegeven dat de pieken van zowel arbeid als zorgverplichtingen zich in
ongeveer dezelfde levensfase concentreren. Zowel vrouwen als mannen in de
leeftijdscategorie 25–44 jaar hebben de minste vrije tijd. Dit wil zeggen
dat zij de minste tijd besteden aan activiteiten als sociale contacten en
ontspanning. Juist mensen met kinderen ervaren problemen met het combineren
van taken (Research voor Beleid in opdracht van Commissie Dagindeling, 1996).
Voor alleenstaanden met kinderen geldt dat in versterkte mate. Uiteindelijk
geeft een derde van de mensen aan te veel te moeten plannen en combineren
voor het vervullen van hun verschillende taken. Van de alleenstaanden met
kinderen voelt zelfs 42% zich overgeorganiseerd.Ten derde lijken de combinatieproblemen tot een geringer geboortecijfer
te leiden. De leeftijd waarop Nederlandse vrouwen kinderen krijgen, is met
een gemiddelde van 29 jaar de hoogste ter wereld. Hierbij speelt de (on)mogelijkheid
om arbeid en zorg te combineren een belangrijke rol. Het krijgen van kinderen
wordt vooral door hoger opgeleiden uitgesteld tot een vaste plek op de arbeidsmarkt
is verworven en tot een reële kans wordt gezien om betaalde arbeid en
de zorg voor kinderen te combineren. De aanvankelijk vrijwillige kinderloosheid
kan zo overgaan in onvrijwillige kinderloosheid, met alle persoonlijke consequenties
van dien. Het CBS verwacht dat van de generatie vrouwen die is geboren in
1970 21% definitief kinderloos zal blijven. Voor nog jongere generaties is
die verwachting zelfs 25%. Behalve ongewenste onvruchtbaarheid en eventuele
medische gevolgen van zwangerschap op latere leeftijd voor het individu, brengt
dit voor de samenleving kosten met zich mee. Op korte termijn gaat het vooral
om hogere kosten in de gezondheidszorg. Op de langere termijn gaat het om
de kosten die een vergrijzende en ontgroenende bevolking met zich mee brengt.Belangwekkend is dat het CBS en het CPB in de recente publicatie «Bevolking
en arbeidsaanbod: drie scenario's tot 2020» de geboortencijfers, naast
het economische klimaat, laten afhangen van het gevoerde emancipatiebeleid
inzake de combinatie van arbeid en zorg. Een en ander betekent dat er nog steeds inspanningen nodig zijn om de
alledaagse werkelijkheid in overeenstemming te brengen met de maatschappelijk
breed gedragen wens dat vrouwen en mannen taken en verantwoordelijkheden delen.
Dit impliceert de noodzaak tot het voeren van een gezinsbeleid dat aansluit
bij de behoeften van een geëmancipeerde samenleving, zodat de voorwaarden
waaronder mannen en vrouwen deelnemen aan de arbeidsmarkt gelijk worden en
de belangen van een goede gezondheid, de kwaliteit van opvoedingssituaties
en de belangen van de samenleving in zijn geheel worden bevorderd. Bij voldoende
beschikbaarheid van combinatievoorzieningen gekoppeld aan minder specifieke
arbeidspatronen van vrouwen en mannen is de keuze «kind of carrière»
minder een dilemma. Voorbeelden van een dergelijk gezinsbeleid zijn te vinden
in een aantal Scandinavische landen. Zo kent bijvoorbeeld Noorwegen een stelsel
van verlofregelingen voor werknemers en zelfstandigen met kinderen, waarvan
ook mannen gestimuleerd worden gebruik te maken.Het kabinet ziet in dit verband een nader onderzoek van het CBS en de
Nederlandse Gezinsraad naar de overwegingen die ten grondslag liggen aan de
keuze voor kinderen met belangstelling tegemoet. 1.6 Geweld tegen vrouwenEen extreme uitingsvorm van de maatschappelijke ongelijkheid tussen mannen
en vrouwen is het voorkomen van verschillende vormen van geweld tegen vrouwen.
Wereldwijd loopt dit van het plegen van abortus op meisjesbaby's, het vermoorden
van bruiden met een te geringe bruidschat en het ontzeggen van de toegang
tot de gezondheidszorg tot seksuele intimidatie, verkrachting en mishandeling
binnenshuis. Unicef maakte onlangs bekend dat er zonder al deze vormen van
seksespecifiek geweld op dit moment naar schatting 60 miljoen meer vrouwen
zouden leven (Unicef, 1997).Geweld tegen vrouwen is echter geen verschijnsel dat alleen ver weg, buiten
de eigen landsgrenzen, voorkomt. Uit recent onderzoek bleek dat jaarlijks
in Nederland ongeveer 211 000 vrouwen alleen al het slachtoffer zijn
van mishandeling door hun (ex-)partner. In 50 000 gevallen betreft het
zwaar geweld (Korf et al, 1997). Dit brengt niet alleen groot persoonlijk
leed met zich mee, maar ook maatschappelijke kosten. De onderzoekers berekenden
dat het fysiek geweld van mannen tegen hun (ex-)partner de samenleving ruim
332 miljoen gulden per jaar kost aan opvang, medische zorg, inspanningen van
politie en justitie, sociale zekerheid en ziekteverzuim. Deze gegevens betreffen
nog slechts het geweld van mannen tegen hun (ex-)partner. Daarnaast worden
aanzienlijke groepen vrouwen geconfronteerd met vormen van (seksuele) intimidatie
door anderen dan een (ex-)partner. Literatuur Beek,
K.W.H. van et al, «Gezocht: jonge, gezonde, autochtone man», in: Economisch Statistische Berichten, 10 juni 1992, pp. 560–564. Beleidsbrief Emancipatie 1997, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
Den Haag, september 1996. «Eight days a week».Een onderzoek naar dagindeling en het combineren van taken, Research
voor beleid, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (werkdocument),
Den Haag, 1996. Emancipatie in uitvoering, Ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid, Den Haag, 1995. Groot, W. en H. Maassen van de Brink, Voorstudie voor een monitor m.b.t. de herverdeling van arbeid, zorg en inkomen (ongepubliceerd), Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Den
Haag, 1997. Hooghiemstra, B.T.J., «De arbeidsmarktparticipatie van allochtone
vrouwen in Nederland», in: Tijdschrift voor Arbeidsvraagstukken, 11/2, pp. 129–142. Jaarboek Emancipatie 1997, VUGA,
Den Haag, 1997. Korf, D.J. et al, Economische kosten van thuisgeweld
tegen vrouwen, Criminologisch Instituut «Bonger», UvA, Amsterdam,
1997. Meijers, F.J.M., H.J. van Houten en F.D. von Meijenfeldt, Ingepast
of aangepast?Loopbaanstrategieën in etnisch perspectief,
een vergelijkende studie naar jongeren en hun ouders, Delphiconsult,
Amsterdam, 1993. Plantenga, J. et al, De sociaal-economische positie
van vrouwen 1990–1995, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
nog te verschijnen 1997. The Progress of Nations 1997, Unicef,
London, 1997. Voortgangsrapportage vrouwen in politiek en openbaar bestuur
1996, Ministerie van Binnenlandse Zaken, Den Haag, 1996. Zes jaar
stimuleringsmaatregel kinderopvang, Ministerie van VWS, augustus 1997.2. Strategische ontwikkeling van het emancipatiebeleidIn zijn Beleidsbrief Emancipatie 1997 heeft het kabinet vijf hoofdaandachtsgebieden
aangewezen voor het interdepartementale en departementale emancipatiebeleid:
1. arbeid, zorg en inkomen; 2. kennis, opleiding en technologie; 3. politieke
en maatschappelijke besluitvorming; 4. seksuele rechten; 5. internationaal
beleid. Daarnaast identificeerde het twee verbindende thema's, die relevant
zijn op al deze terreinen. Dit zijn de «dagindeling van de samenleving» –
de inrichting van het maatschappelijk leven – en het «ongezien
onderscheid naar sekse» – de wijze waarop mensen, activiteiten
en begrippen impliciet of expliciet worden ingedeeld als mannelijk of vrouwelijk
en waarbij het mannelijke bijna altijd hoger wordt gewaardeerd.Tegelijkertijd is een aanzet gegeven tot herijking van het emancipatiebeleid
wat betreft de benadering, aanpak en werkwijze van het emancipatiebeleid.De kabinetsnota's Emancipatie in uitvoering en de Beleidsbrief Emancipatie
1997 introduceerden drie belangrijke uitgangspunten, die de basis vormen voor
het emancipatiebeleid zoals dat nu wordt ontwikkeld en uitgevoerd. De keuzes
uit deze documenten zijn nog steeds actueel. Het gaat om twee inhoudelijke
accenten: de introductie van een benadering waarin maatschappelijke diversiteit
wordt opgevat als bron van kwaliteit en de formulering van de doelstelling
dat vrouwen en mannen activiteiten in verschillende levenssferen
moeten kunnen combineren, met name arbeid en zorg. Het derde accent betreft
de strategie en aanpak van het beleid, die zich kortweg laat aanduiden als
het streven naar de verbreding van draagvlak voor emancipatie en emancipatiebeleid.
Dit betekent voor de overheid vooral het nemen van initiatieven en het stimuleren
van de inzet van andere partijen. In de volgende paragrafen wordt dit nader
toegelicht. 2.1 Diversiteit als bron van kwaliteitIn het emancipatiebeleid is de nadruk verschoven van de achterstand van
(groepen) vrouwen naar de erkenning van het belang van diversiteit voor de
samenleving als geheel. Diversiteit in sekse, maar ook in leeftijd, etniciteit,
seksuele voorkeur en religie, vormt een bron van kwaliteit voor de diverse
sectoren in de samenleving, waarvan optimaal gebruik gemaakt zou moeten worden.
Het gaat er niet om dat het individu of de groep die niet aan een uniforme
norm voldoet een probleem heeft. Het gaat erom dat de samenleving nu niet
profiteert van alle aanwezige kwaliteiten. Het emancipatiebeleid is erop gericht
de structurele en culturele belemmeringen weg te nemen die nu in de weg staan
dat diversiteit tot zijn recht komt als bron van kwaliteit voor de samenleving.
Deze positieve benadering van verschillen tussen mensen gaat uiteraard gepaard
met het afwijzen van ongelijkheid, die onrechtvaardig is ten opzichte van
individuen en onproductief ten opzichte van de samenleving. Denktank
zwarte-, migranten- en vluchtelingenvrouwen Gedurende het najaar van
1997 zal een denktank vier maal bijeenkomen om het inzicht in de betekenis
van het uitgangspunt van diversiteit als bron van kwaliteit voor de samenleving
voor een aantal beleidsthema's nader uit te werken. De opdracht van de denktank
is om voor die thema's na te gaan welke concrete stappen moeten worden gezet
om de kwaliteiten van zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen beter tot
hun recht te laten komen. Gekozen is voor vier thema's: – de toegang
tot de arbeidsmarkt voor vluchtelingenvrouwen; – diversiteit in de (buitenschoolse)
kinderopvang; – economische zelfstandigheid: de voorhoederol van Surinaamse
en Antilliaanse vrouwen; – de keuze van zwarte, migranten- en vluchtelingenvrouwen
voor technische opleidingen.Diversiteit in de besluitvormingMet het oog op het verkiezingsjaar 1998 vond op 8 maart 1997 op initiatief
van de ministers van Binnenlandse Zaken en Sociale Zaken en Werkgelegenheid
de conferentie «Lokale democratie: vernieuwing en diversiteit»
plaats, voorbereid samen met externe deskundigen en vertegenwoordigers van
politieke partijen en maatschappelijke organisaties. Tijdens de conferentie
ontwikkelde lokaal kader van politieke partijen en lokale lijsten ideeën
voor een andere werkwijze, werving en selectie van kandidaten met het oog
op diversiteit. Een vooraf geproduceerde conferentiekrant bood hiervoor handreikingen.
De resultaten van de conferentie staan in een tweede ideeënkrant. De
beide kranten over vernieuwing en diversiteit in de lokale politiek zijn breed
verspreid in de (lokale) organisaties van politieke partijen en onder maatschappelijke
organisaties die zich inzetten voor meer diversiteit in de politiek. Monitor kandidaatselectie Samen met het samenwerkingsverband
Veelzijdigheid in de Politiek hebben de ministers van Binnenlandse Zaken en
Sociale Zaken en Werkgelegenheid het initiatief genomen tot het verder monitoren
van het kandidaatselectieproces voor de gemeenteraden. Het Instituut voor
Publiek en Politiek zal dit proces in een aantal gemeenten nauwgezet volgen,
zodat duidelijk wordt welke beslismomenten, criteria en argumentaties van
belang zijn voor het bereiken van meer diversiteit. Het doel van de monitor
is in de eerste plaats om het streven naar diversiteit in de lopende kandidaatselectie
hoog op de agenda van politieke partijen te houden. In de tweede plaats zal
die resulteren in praktische aanbevelingen voor vernieuwing in de kandidaatselectie.2.2 Combinatie van levenssferenEen belangrijk uitgangspunt voor het kabinet is dat mannen en vrouwen
de mogelijkheid dienen te hebben om (gelijktijdig of achtereenvolgens) volwaardig
te participeren in de verschillende levenssferen die deel uitmaken van een
geëmancipeerde samenleving. Er worden drie gelijkwaardige levenssferen
onderscheiden:* De persoonlijke levenssfeer;* De sfeer van arbeid en inkomen;* De politiek-sociale levenssfeer.De combinatie van activiteiten in deze drie levenssferen zou niet moeten
leiden tot overbelasting of een overgeorganiseerd bestaan. Elk van deze levenssferen
veronderstelt verder een eigen vorm van zelfstandigheid en verantwoordelijkheid:
respectievelijk zorgzelfstandigheid, economische zelfstandigheid en het vermogen
tot zelfstandige oordeelsvorming en sociale zelfredzaamheid (Beleidsbrief
Emancipatie 1997).In de praktijk staat de maatschappelijke organisatie – met name
de wijze waarop arbeid en zorg zijn georganiseerd – deze combinatie
in veel gevallen in de weg. Aangezien steeds meer vrouwen en mannen verschillende
taken en verantwoordelijkheden willen combineren, vormen deze obstakels een
belangrijk punt van aandacht voor het kabinet. Realisering van het streven
naar de combinatie van levenssferen vereist aanzienlijke maatschappelijke
veranderingen. De wensen en behoeften van burgers ten aanzien van de inrichting
van hun leven vormen dan ook een uitdaging voor sociale partners, bedrijven
en maatschappelijke organisaties. Nieuwe en nog verder te ontwikkelen regelingen
en voorzieningen met betrekking tot de organisatie van arbeid en zorg, tijdsbesteding
en arrangementen tussen burgers zijn voor alle spelers in het veld actueel.
De rol van de overheid daarbij is vooral om voorwaarden te scheppen. Een voorbeeld
daarvan is de verruiming van zowel de winkeltijdenwet als de arbeidstijdenwet.Het kabinet zal binnenkort de nota «Arbeid, zorg en economische
zelfstandigheid: kansen op combineren» aan de Tweede Kamer aanbieden.
Hierin zal worden uiteengezet waar het kabinet in de komende tijd stappen
zal zetten of voorbereiden om het combinatiemodel verder uit te werken.Het kabinet zal onderzoeken op welke wijze ouderschapsverlof verder kan
worden ondersteund. In het verlengde van de gerealiseerde stimulans om achterstanden
in de buitenschoolse opvang in te lopen (160 miljoen voor de periode 1997–2000)
zal aandacht worden gegeven aan de in de toekomst benodigde infrastructuur
voor kinderopvang.Het kabinet onderkent het bestaan van «armoedevallen» met
name ook voor vrouwen in een uitkeringssituatie. Voor alleenstaande
ouders met een bijstandsuitkering heeft het kabinet extra stimulansen aangebracht
voor een lonende en «verantwoorde» combinatie van arbeid en zorg.
Na de reeds in werking getreden regeling «Kinderopvang en buitenschoolse
opvang alleenstaande ouders» stelt het kabinet voor om de aanvullende
eenouderaftrek te verhogen. Volledige uitstroom uit de bijstand kan dan in
meer gevallen dan tot nu toe plaatsvinden door het vinden van een grote en
economische zelfstandigheid deeltijdbaan. Economische zelfstandigheid
voor alleenstaande ouders Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), de vereniging van directeuren
van gemeentelijke sociale diensten Divosa en het comité Vrouwen en
de Bijstand werken samen aan het project «Bestrijding van armoede onder
vrouwen». Het doel daarvan is het vergroten van de kansen van alleenstaande
ouders (waarvan 97% vrouwen) op economische zelfstandigheid via betaalde arbeid.
Hiervoor is het essentieel dat er mogelijkheden zijn om arbeid en zorg met
elkaar te combineren. Dit betekent dat activiteiten voor deze groep aan andere
eisen moeten voldoen dan die voor andere groepen. Een belangrijke doelstelling
van het project is om de bekendheid te vergroten van specifieke toeleidingstrajecten
voor alleenstaande ouders in de bijstand, zowel bij medewerkers van gemeentelijke
sociale diensten als bij de doelgroep zelf. Om toeleidingstrajecten voor alleenstaande
ouders tot een succes te maken, moet er ruimte zijn om arbeid en zorgtaken
te combineren. De succesfactoren voor toeleidingstrajecten voor alleenstaande
ouders worden opgespoord en een grotere bekendheid gegeven bij sociale diensten
en arbeidsvoorziening. Er komt een brochure met deze «good practices»,
bedoeld voor gemeentelijke sociale diensten. Het ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid, de VNG, Divosa en de Landelijke Veranderingsorganisatie
(LVO) organiseren in september samen in relatie tot de volgende sociale conferentie
een symposium over activeringsbeleid gericht op alleenstaande ouders.De commissie DagindelingHet kabinet heeft vorig jaar de commissie Dagindeling ingesteld. De commissie
ontwikkelt voorstellen voor een betere afstemming van betaalde arbeid, voorzieningen,
onderwijs, vervoersmogelijkheden en ruimtelijke ordening. De oplossingen moeten
recht doen aan de belangen van kinderen in verschillende levensfasen. Het
verruimen van keuzemogelijkheden voor burgers staat voorop, niet het voorschrijven
van een nieuwe dagindeling.Onlangs publiceerde de commissie haar werkplan. De commissie wil zo veel
mogelijk aansluiten bij reeds bestaande vernieuwende inzichten, ideeën
en oplossingen. Waar mogelijk levert de commissie aanvullende suggesties.
De commissie stelt zich vooral tot doel relevante ontwikkelingen die op uiteenlopende
terreinen al plaatsvinden, met elkaar te verbinden. Hierdoor moet de stap
van plannen maken naar uitvoering makkelijker worden. Na afloop van de termijn
van de commissie zouden haar activiteiten moeten worden opgepakt door anderen.
Daarom zoekt de commissie van het begin af aan de samenwerking met anderen,
waarbij de lokale overheden essentieel zijn. Hierbij wordt ervoor gezorgd
om zowel met stedelijke als met plattelandsgemeenten samen te werken.De commissie zal in het voorjaar van 1998 over haar bevindingen en voorstellen
rapporteren. Activiteiten commissie Dagindeling Inmiddels
heeft de commissie verschillende deelprojecten en activiteiten gestart. Binnenkort
wordt een inventarisatie gepresenteerd van experimenten in binnen- en buitenland,
waarin op lokaal niveau een betere afstemming van voorzieningen in ruimte
en tijd wordt nagestreefd. In oktober verschijnt een analyse van recent, hoofdzakelijk
Nederlands, onderzoek op het terrein van tijd en ruimte, met het oog op mogelijkheden
tot vergemakkelijking van het leven van «taakcombineerders» en
hun kinderen. Naar aanleiding van elk van deze rapporten wordt een expert-meeting
gehouden. Een derde expert-meeting wordt gewijd aan de specifieke situatie
op het platteland. Intussen starten, op initiatief van de commissie, twee
pilot-projecten, één in een stedelijke en één
in een plattelandsgemeente. In deze projecten ontwerpen diverse betrokken
partijen op lokaal niveau gezamenlijk een plan om te komen tot een betere
afstemming wat betreft plaatsen, tijden en bereikbaarheid van werk, onderwijs,
kinderopvang, vervoer en andere voorzieningen. Op basis van een aantal aansprekende
cases wordt een stappenplan voor bedrijven ontwikkeld, om te komen tot een
geslaagde combinatie van werktijden en zorgverantwoordelijkheden op een wijze
die recht doet aan de belangen van zowel werkgevers als werknemers. De commissie
heeft het initiatief genomen voor een onderzoek naar de wensen en beleving
van kinderen ten aanzien van hun dagindeling. Tevens is de commissie gesprekken
gestart met kinderen van «taakcombineerders» in stedelijke en
plattelandsgebieden. In oktober wordt een wedstrijd uitgeschreven, waarin
kinderen ideeën over hun dagindeling geven. Tenslotte heeft het Jaarboek
Emancipatie in 1998 als thema de dagindeling van de samenleving.2.3 Verbreding van draagvlak als strategische aanpakHet derde nieuwe uitgangspunt betreft de aanpak van het emancipatiebeleid.
Hierbij streeft het kabinet naar de verbreding van het draagvlak voor emancipatie
en emancipatiebeleid. Emancipatiebeleid gaat immers niet alleen een kleine
groep specialisten of alleen vrouwen aan. Bij het emancipatieproces zijn alle
burgers betrokken, zodat bedrijven, sociale partners, maatschappelijke en
politieke organisaties en andere intermediairen zich geconfronteerd zien met
de gewijzigde behoeften en wensen die er het gevolg van zijn. In vele opzichten
hebben zij dan ook een sleutelrol bij het wegnemen van de huidige obstakels
voor de totstandkoming van een geëmancipeerde maatschappij. De overheid
alleen is niet in staat de gewenste veranderingen door te voeren.Een andere vorm van verbreding van draagvlak voor het emancipatiebeleid
is te vinden in het streven de emancipatiedoelen zo veel mogelijk in te bedden
in het reguliere beleid en niet louter relevant te achten voor een afgegrensd,
specifiek beleidsterrein. De boodschap die het kabinet meenam van de VN-Wereldvrouwenconferentie
in Beijing in 1995 was de noodzaak van «mainstreaming the genderperspective
before decisions are taken» (Platform for Action, Beijing, 1995). Beleidsmakers
dienen zich bewust te zijn van een mogelijk verschillende uitwerking van beleid
voor vrouwen en mannen en dienen de ongewenste effecten daarvan in een zo
vroeg mogelijk stadium te corrigeren. Het overheidsbeleid moet immers gericht
zijn op de belangen van zowel vrouwen als mannen. In het emancipatiebeleid
wil het kabinet ook het accent leggen op de bijdrage die mannen
aan het emancipatieproces kunnen leveren, ten voordele van vrouwen maar ook
van henzelf. Een voorbeeld van mainstreaming: een Europese verklaring
tegen vrouwenhandel Het kabinet heeft het Nederlands voorzitterschap
van de Europese Unie gebruikt om te komen tot een Europese verklaring over
effectieve maatregelen ter voorkoming en bestrijding van vrouwenhandel. Tijdens
een ministeriële conferentie van 24 tot en met 26 april 1997 onderschreven
alle EU-lidstaten hiertoe unaniem de Verklaring van Den Haag. Op uitnodiging
van de minister van Justitie en de coördinerend minister voor het emancipatiebeleid,
in samenwerking met de Europese Commissie, waren daarbij uit vrijwel alle
lidstaten de ministers van Justitie en/of Emancipatiezaken aanwezig. Uit Midden-
en Oosteuropa waren de met de EU geassociëerde landen aanwezig als waarnemer.
Het doel van de Verklaring is om verdere actie op nationaal en Europees niveau
te stimuleren op het gebied van preventie, opsporing, vervolging en hulp aan
slachtoffers. De Verklaring is tot stand gekomen in een unieke samenwerking
tussen de beleidsterreinen van Justitie en Emancipatie, zowel in Nederland
als in de Europese Commissie. Het voorbereidingstraject vormt een goede illustratie
hoe doelstellingen van het emancipatiebeleid kunnen worden ingebed in andere
beleidsterreinen. Hoewel het initiatief om vrouwenhandel op de agenda te zetten
aanvankelijk afkomstig was uit de «emancipatiekoker», heeft van
meet af aan verbreding plaatsgevonden naar de vakdepartementen en beleidsterreinen
die voor de preventie en bestrijding van vrouwenhandel relevant zijn. Naast
een intensieve samenwerking tussen de departementen van Justitie en Sociale
Zaken en Werkgelegenheid in de rol van emancipatieministerie, betekende dit
de betrokkenheid van de ministeries van Binnenlandse Zaken, Buitenlandse Zaken
en Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Vanuit de Europese Commissie waren de
EU-peiler van Sociale Zaken – in de rol van het gremium met betrekking
tot gelijke kansen – en de peiler van juridische en binnenlandse zaken
intensief bij de voorbereidingen betrokken. Ook de expertise buiten de overheid
is in een vroeg stadium betrokken in de voorbereidingen voor de gedragscode.
Politie, onderzoekers, slachtofferhulp en non-gouvernementele organisaties
leverden een bijdrage. Het geboekte resultaat moet nu verder worden verankerd
in de bestaande Europese en nationale kaders, met name op de terreinen van
Justitie en Binnenlandse Zaken. De emancipatieministers trekken zich geleidelijk
terug van de uitvoering en hebben in de toekomst vooral een rol in het monitoren
en bewaken van de verdere voortgang. Een deel van de internationale follow
up zal worden geïntegreerd in het gemeenschappelijk programma van de
Europese Unie ter bestrijding van mensenhandel. Wat betreft de follow up in
Nederland, hebben de coördinerend minister voor het emancipatiebeleid
en de minister van Justitie eerder aan de Tweede Kamer laten weten in het
najaar van 1997 hiervoor een programma aan te zullen bieden.De rol van de overheid: initiëren en stimulerenDe erkenning dat de overheid niet alleen in staat is om de gewenste veranderingen
door te voeren betekent dat het kabinet bij de uitvoering van
zijn beleid aansluiting zoekt bij de inzet van anderen. Belangrijke functies
van de rijksoverheid zijn het stimuleren en mobiliseren van de actoren met
een sleutelpositie in het emancipatieproces, het nemen van nieuwe initiatieven,
het faciliteren van de inspanningen van andere actoren en het scheppen van
randvoorwaarden waarbinnen de activiteiten van anderen kunnen plaatsvinden.
Bestaande netwerken van emancipatiedeskundigen en vrouwenorganisaties blijven
van belang, maar daarnaast wordt hard gewerkt aan de opbouw van nieuwe netwerken. Nieuwe allianties: Opportunity in Bedrijf Negentig bedrijven hebben
zich inmiddels aangesloten bij Opportunity in Bedrijf, een initiatief dat
is bedoeld als nieuwe impuls om vrouwelijk talent beter te benutten op de
arbeidsmarkt. De ministers van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van Economische
Zaken vonden als initiatiefnemers snel weerklank bij beslissers uit de top
van het Nederlandse bedrijfsleven. In de stuurgroep van Opportunity in Bedrijf
die het initiatief mede vorm gaf, zijn twintig bedrijven vertegenwoordigd –
waaronder KPMG, KLM, Unilever, ABN-AMRO, Akzo-Nobel, het MKB en enkele departementen –
samen met werkgevers- en werknemersorganisaties. Opportunity in Bedrijf biedt
aangesloten bedrijven ondersteuning op maat bij het streven naar een evenwichtige
arbeidsparticipatie van vrouwen op alle niveaus in hun organisatie. Als lid
van Opportunity in Bedrijf stelt een bedrijf eigen plannen en doelstellingen
op, gericht op diversiteit en verbindt het die aan de bedrijfsstrategie op
de langere termijn. Dit krijgt mede vorm in het werken aan een bedrijfscultuur
die open staat voor verschillen tussen mensen, waarin ruimte is voor diversiteit
en waarin mensen in staat worden gesteld alle aspecten van het leven met elkaar
te combineren. Opportunity in Bedrijf sluit aan bij de behoefte van bedrijven
aan het benutten van het economisch potentieel in de samenleving, in kwantitatieve
en in kwalitatieve termen, aan de bevordering van in- en doorstroom van werknemers
en aan het voortzetten van de cultuurverandering die de laatste jaren in veel
bedrijven in gang is gezet.Met sociale partners, het bedrijfsleven, lagere overheden, politieke en
maatschappelijke organisaties en intermediairen sluit het kabinet nieuwe allianties
ter ontwikkeling en uitvoering van (onderdelen van) het emancipatiebeleid.
Dit geschiedt veelal op basis van een gedeeld belang of voordeel dat zowel
de voortgang van het emancipatiebeleid als de belangen van de (potentiële)
partners dient. Op deze wijze komen ook nieuwe, voor het emancipatiebeleid
relevante onderwerpen op de agenda van belangrijke actoren. Werkconferentie arbeid-zorgarrangementen In november 1997 wordt een
werkconferentie over arbeid-zorgarrangementen georganiseerd, bedoeld voor
werkgeversorganisaties, werknemersorganisaties, ondernemingsraden, onderzoekers,
ambtenaren en bedrijven (management en P&O-functionarissen). Het doel
ervan is om het bedrijfsleven te activeren tot nieuwe afspraken op dit punt.
Er zullen succesvolle voorbeelden uit binnenen buitenland worden besproken.
Ook wordt er een instument gepresenteerd waarmee bedrijven de behoeften van
hun werknemers aan flexibele werk-zorgarrangementen kunnen peilen. Tevens
kunnen ideeën worden ontwikkeld voor pilotprojecten en experimenten in
bedrijven die anderen bij succes kunnen overnemen. Tijdens een eerdere werkconferentie
voor ongeveer dezelfde doelgroep zijn knelpunten geïnventariseerd die
bedrijven signaleren rond deeltijdarbeid, flexibilisering van arbeidstijden
en verlofregelingen. Daar bleek onder andere de behoefte aan een bruikbaar
instrument om de behoeften van werknemers rond deze zaken te peilen.Inbedding in regulier beleidDe inbedding van het emancipatiebeleid in het reguliere overheidsbeleid
vindt in dit stadium vooral plaats in de vorm van samenwerking en overdracht.
Dit betekent dat beleid wordt ontwikkeld in een samenwerking tussen de emancipatiebeleidsmakers
en «reguliere» beleidsmakers danwel dat een onderwerp in eerste
aanleg wordt ontwikkeld binnen het emancipatiebeleid, waarna overdracht naar
het overige beleid volgt. Om op termijn te realiseren dat de emancipatiedoelen
van meet af aan een plek hebben in al het beleid van de rijksoverheid, blijft
instrumentontwikkeling steeds nodig (emancipatie-effectrapportage; SG-werkplan,
monitoring, evaluatie). Ook wordt gewerkt aan de verdere operationalisering
van het begrip «mainstreaming» dat tijdens de laatste VN-vrouwenconferentie
prominent op de internationale agenda is geplaatst.Tijdens een deskundigenbijeenkomst naar aanleiding van de rapportage van
de commissie Groenman over de Nederlandse uitvoering van het VN-Vrouwenverdrag
zal tenslotte worden bezien in hoeverre de consequenties van dit verdrag verder
kunnen worden verankerd in de Nederlandse beleidspraktijk. 3. Drie hoofdzaken 1998Naast hetgeen is toegelicht in het voorgaande, staat 1998 in het bijzondere
teken van een drietal prioriteiten. Zij hebben betrekking op de terreinen
arbeid, zorg en inkomen, internationaal en nationaal beleid ter bestrijding
van geweld tegen vrouwen en instrumentontwikkeling. 3.1 Arbeid, zorg en inkomen: vrouw en arbeid 1898–1998Van 9 juli tot 21 september 1898 werd in Den Haag de Nationale Tentoonstelling
van Vrouwenarbeid gehouden. De doelstelling was om vrouwenarbeid – betaalde
en onbetaalde – zichtbaar en bespreekbaar te maken en de «werkkring
van vrouwen uit te breiden». In Chicago (1893) en Brussel (1895) waren
al eerder tentoonstellingen over vrouwenarbeid georganiseerd. Een aantal vrouwen
pakte in Nederland dit idee op in een decennium waarin «feministes»
zich voor het eerst gingen organiseren. De Nationale Tentoonstelling is een
mijlpaal geworden in de geschiedenis van de Nederlandse vrouwenbeweging
en betekende een explosie van aandacht voor wat toen heette «de vrouwenkwestie».Op dit moment zijn op veel plaatsen in het land activiteiten in voorbereiding
om de Nationale Tentoonstelling in 1998 te herdenken in de vorm van publicaties,
tentoonstellingen, culturele activiteiten en dergelijke. Onder het motto «herdenken
is vooruitzien», ziet het kabinet daarin een aanknopingspunt om centrale
thema's uit het actuele emancipatiebeleid over het voetlicht te brengen en
hoger op de maatschappelijke en politieke agenda te brengen.Een belangrijk discussiethema in dit verband wordt gevormd door de diverse
mogelijke maatregelen om de combinatie tussen arbeid en zorg te vergemakkelijken,
zoals onder andere geformuleerd door de commissie Toekomstscenario's Herverdeling
Onbetaalde Arbeid. Het kabinet heeft inmiddels aangegeven de uitgangspunten
achter het zogeheten «combinatiescenario» van de voornoemde commissie
een belangrijke oriëntatie op de toekomst te vinden. Dit model gaat uit
van een evenwichtige verdeling tussen zelf zorgen en het tegen betaling uitbesteden
van zorgtaken aan derden. Het combinatiemodel vormt een interessant alternatief
voor het huidige «anderhalfverdienersmodel» en een model van totale
individualisering of uitbesteden. Het combinatiemodel als strategisch kader
biedt aanknopingspunten om het sociaal-economische emancipatiebeleid verder
vorm te geven. Met inschakeling van deskundigen zoals de WRR, sociale partners
en opinieleiders kunnen in de toekomst stappen worden gezet om de verbinding
tussen emancipatiedoelen en algemeen sociaal-economisch beleid verder te ontwikkelen.
In de nota «Arbeid, zorg en economische zelfstandigheid: kansen op combineren»,
die de Tweede Kamer binnenkort ontvangt, zijn al enige elementen uit het combinatiemodel
betrokken. Een agenda voor de toekomstIn april 1998 vindt een symposium plaats waarin de combinatie van arbeid
en zorg in verleden, heden en toekomst centraal staat. In een historisch forum
worden de ontwikkelingen op dit terrein in de twintigste eeuw geanalyseerd.
De aandacht gaat daarbij uit naar onder andere de positie van hoog- en laagopgeleide
vrouwen, de combinatie van arbeid en zorg, de rol van de overheid, het gezin,
de kerk en de sociale partners.Het accent tijdens het symposium ligt op het verder verstevigen van de
verbinding tussen emancipatiedoelen en sociaal-economische doelen, waarbij
een verkenning plaatsvindt van de beleidsagenda voor de nabije toekomst. Het
symposium wordt voorbereid in samenwerking met externe deskundigen zoals historici,
economen en kenners van het emancipatiebeleid. Het is de bedoeling tevens
internationale deskundigen bij de discussie te betrekken.De internationale dimensie is interessant aangezien alle welvaartsstaten
zich momenteel geconfronteerd zien met een veranderende economische rol van
vrouwen. Mede hierdoor is in verschillende OECD-landen de heroverweging van
de traditionele grondslagen van het sociaal stelsel aan de orde (zie voor
Nederland de nota Werken aan Zekerheid, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
1996). 3.2 Geweld tegen vrouwen: mensenrechten van vrouwenIn 1998 vieren de Verenigde Naties het vijftigjarig bestaan van de Universele
Verklaring van de Rechten van de Mens. Zoals de Tweede Kamer bij brief (TK,
1996–1997, 25 000 XV nr. 62) is meegedeeld, vormt dit voor het
kabinet aanleiding om in haar eigen beleid nationaal en internationaal extra
aandacht te schenken aan het thema mensenrechten van vrouwen. Het is nog maar vijf jaar geleden dat regeringen op de Wereldconferentie
Mensenrechten (Wenen, 1993) in een Actieprogramma opnieuw bevestigden dat
mensenrechten van vrouwen een onvervreemdbaar, integraal en ondeelbaar onderdeel
vormen van de universele mensenrechten. De specifieke mensenrechten van vrouwen
zijn vastgelegd in het VN-Vrouwenverdrag. In het Actieprogramma van de Internationale
Conferentie inzake Bevolking en Ontwikkeling (Cairo, 1994) en het Actieprogramma
van de vierde VN Wereldvrouwenconferentie (Beijing, 1995) werd dit met name
wat betreft de seksuele en reproductieve rechten van vrouwen nog verder aangescherpt.
De regering zet zich actief in voor de naleving en de bescherming van deze
universele rechten en fundamentele vrijheden, omdat het volledig en op gelijke
wijze kunnen uitoefenen ervan door vrouwen van essentieel belang is voor de
verbetering van hun positie. Hierbij dient in het bijzonder verwezen te worden
naar het recht van vrouwen op de bescherming van de persoonlijke levenssfeer
en het recht op de onaantastbaarheid van het lichaam.Een van de meest schrijnende vormen van de schending van mensenrechten
van vrouwen is geweld. Uit onderzoek, onder meer van de speciale VN-rapporteur
inzake geweld tegen vrouwen, blijkt dat lichamelijk, seksueel en psychologisch
geweld tegen vrouwen wereldwijd een omvangrijk en ernstig verschijnsel is,
dat in alle landen voorkomt. Het gaat daarbij om alle mogelijke vormen van
geweld: verkrachting en andere vormen van seksueel misbruik en seksuele intimidatie,
vrouwenhandel en gedwongen prostitutie, mishandeling, geweld in de huiselijke
kring, schending van seksuele en reproductieve rechten en geweld tegen vrouwen
in gewapende conflicten.Regeringen hebben in de afgelopen jaren in diverse VN actieprogramma's
afgesproken, te zullen werken aan verdere beleidsontwikkeling en maatregelen
om deze verschillende vormen van geweld tegen vrouwen (ongeacht hun klasse
of culturele achtergrond), zowel in de openbare als in de privé-sfeer
te voorkomen en bestrijden, ongeacht of dit geweld wordt gepleegd of gedoogd
door de overheid of door particuliere personen.Het kabinet wil het beleid ter bestrijding van de verschillende vormen
van geweld verder inbedden in de waarborging van mensenrechten van vrouwen.
Daarom ondersteunt het de opname van een individueel klachtrecht in het facultatief
protocol van het VN-verdrag voor de uitbanning van geweld tegen vrouwen. Hiermee
wordt aan het VN-Vrouwenverdrag hetzelfde instrumentarium toegevoegd dat andere
mensenrechtenverdragen al kennen. Daarnaast zal de aandacht uitgaan naar de
verdere ontwikkeling van beleid om geweld tegen vrouwen te voorkomen. Het
eerste zal vooral in internationaal verband zijn beslag moeten krijgen. Het
laatste is primair gericht op de Nederlandse situatie. Het kabinet gaat daarbij
uit van een samenhangende aanpak op interdepartementaal niveau waarbij SZW/DCE
optreedt als coördinator.De aandacht voor de mensenrechten van vrouwen komt ook tot uiting in het
ontwikkelingssamenwerkingsbeleid van het kabinet. Zo steunt Nederland in landen
waarmee een ontwikkelingssamenwerkingsrelatie bestaat, talloze initiatieven
die geweld tegen vrouwen bespreekbaar maken of bestrijden. Het werk van de
speciale rapporteur van de VN inzake geweld tegen vrouwen wordt actief gesteund. Concrete actiesOp 10 december 1997 (de dag van de rechten van de mens) zal een ronde
tafel conferentie plaatsvinden over de voorkoming en bestrijding van geweld
tegen vrouwen. Doel is om te komen tot aanbevelingen voor een concrete agenda
voor de verdere uitvoering en vernieuwing van dit beleidsonderdeel. De aanbevelingen
zullen worden overhandigd aan de coördinerend minister voor het emancipatiebeleid.
Ter voorbereiding heeft het centrum voor seksespecifieke zorgvernieuwing
en bestrijding seksueel geweld Transact in opdracht van de coördinerend
minister voor het emancipatiebeleid een inventarisatie gemaakt van aanbevelingen
en beleidsvoornemens met betrekking tot de bestrijding van seksueel geweld.
Aan de conferentie zullen beleidsmakers en uitvoerende partijen op de terreinen
van justitie, politie, hulpverlening alsook deskundigen op dit terrein deelnemen.
In verband met de wisselwerking tussen nationaal en internationaal beleid
zal ook het ministerie van Buitenlandse Zaken hierbij betrokken zijn.De afgelopen periode hebben verschillende departementen, waaronder Justitie,
O,C&W en VWS hun beleid op het gebied van de bestrijding van seksueel
geweld aan de Tweede Kamer gepresenteerd. Diverse initiatieven en activiteiten
op bijvoorbeeld de terreinen gezondheidszorg, hulpverlening, sport, politie
en justitie worden inmiddels ontplooid. Des te belangrijker is een interdepartementale
samenhang in de bestrijding van seksueel geweld. Het ministerie van VWS heeft
in zijn beleidsbrief van 8 november 1996 gepleit voor de noodzaak van een
gezamenlijk plan van aanpak, omdat het bij de bestrijding van seksueel geweld
gaat om een omvangrijk beleidsterrein waarbij meerdere sectoren uit de samenleving
betrokken zijn dan alleen de sectoren uit de zorg. Naar aanleiding van de
genoemde inventarisatie van Transact zal de coördinerend minister voor
het emancipatiebeleid samen met de betrokken departementen de ronde tafelconferentie
van 10 december 1997 verder voorbereiden als stap naar een gezamenlijke aanpak.Met het oog op de verdere uitvoering en vernieuwing van het beleid ter
voorkoming en bestrijding van geweld tegen vrouwen streeft het kabinet naar
een grotere bekendheid van het onderwerp mensenrechten van vrouwen. Hiertoe
zal begin 1998 een conferentie worden georganiseerd over 5(0) jaar mensenrechten
van vrouwen Daarbij zal de aandacht uitgaan naar de effectiviteit van nationale
maatregelen gericht op preventie en bestrijding van geweld tegen vrouwen in
het licht van de implementatie van het Actieprogramma Mensenrechten en het
Beijing Platform for Action. In samenwerking met het ministerie van Buitenlandse
Zaken zal ook aandacht besteed worden aan maatregelen en acties in het kader
van internationale samenwerking gericht op preventie en bestrijding van geweld
tegen vrouwen. De inbedding van dit beleidsonderdeel in de waarborging van
mensenrechten van vrouwen zal de wisselwerking tussen nationale implementatie
en internationale follow-up duidelijk moeten maken. 3.3 Instrumentontwikkeling: monitoring nieuwe stijlNaarmate het kabinet meer streeft naar het inbedden van emancipatiedoelen
in het reguliere beleid («mainstreaming»), groeit het belang van
het ontwikkelen van instrumenten om dit in alle fasen van het beleidsproces
te realiseren. Te denken valt aan deskundigheidsbevordering, toetsing vooraf,
het monitoren gedurende de beleidsuitvoering en evaluatie achteraf. De vakdepartementen
hebben een grote eigen verantwoordelijkheid voor het verankeren van de emancipatiedoelstellingen
in hun eigen beleid, maar de coördinerend minister kan hen hierbij wel
ondersteunen. Om de betrokkenheid van de top van de departementen bij de uitvoering
van het emancipatiebeleid te vergroten, is inmiddels een SG-werkplan in voorbereiding.
Ook wordt verder gewerkt aan de verdieping van het begrip «mainstreaming»
en het in kaart brengen van de noodzakelijke voorwaarden daarvoor. Naast tijd
en geld is de emancipatiedeskundigheid in een organisatie een belangrijke
randvoorwaarde. Effectieve «mainstreaming»Mainstreaming is een begrip dat door de VN-Vrouwenconferentie in Beijing
in september 1995 een krachtige impuls heeft gekregen. Nieuw is het idee uiteraard
niet. Ook eerder werd het emancipatiebeleid van de overheid al als «facet»
van «algemeen» beleid benoemd. Een manco was echter dat er te
weinig aangrijpingspunten en hulpmiddelen waren om in de dagelijkse praktijk
dat facet in te bouwen in beleid. Veel inzichten en deskundigheid bleven daardoor
onbenut. Ook nu is er nog veel onduidelijkheid over een eenduidige invulling
van het begrip «mainstreaming» en over de praktische toepassing
ervan. In de komende periode wil het kabinet hierover meer helderheid scheppen.
Daarom heeft het een onderzoek geïnitieerd naar een strategie voor de
overheid om effectief te kunnen «mainstreamen».Het streven is dat «mainstreaming» gaat leven als raamwerk
voor het invlechten van emancipatie-aspecten in de gehele beleidscyclus. Bij
iedere beleidsfase horen instrumenten die in die fase het best bruikbaar zijn
om het «algemene» beleid te toetsen op emancipatie-effecten. Hierdoor
krijgen beleidsmakers inzicht in en daarmee duidelijkheid over de mogelijkheden
die zij hebben om rekening te houden met emancipatie-aspecten in hun dagelijkse
werk. Het gaat dan om zaken als: welke onderwerpen rechtvaardigen de extra
inspanning, welke instrumenten kunnen ingezet worden, wie moeten ingeschakeld
worden, wat kost het, hoeveel tijd is er voor nodig en dergelijke. Emancipatie-effectrapportageDe afgelopen jaren is vooral veel geïnvesteerd in het verder, ook
proefondervindelijk, ontwikkelen van de emancipatie-effectrapportage (EER).
Verschillende departementen hebben inmiddels een EER uitgevoerd. Het ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen is bijzonder actief geweest en paste
onder andere een EER toe op het advies «MAVO/VBO en aansluitend onderwijs»,
op het «Hoger Onderwijs en Onderzoeksplan», op de nota «Informatie-
en Communicatietechnologie» en op de «Bekostigingssystematiek
in het BVE-veld». Verder werd een EER toegepast door het ministerie
van Binnenlandse Zaken op het voorstel voor de herziening van het kiesstelsel,
door het ministerie van Justitie op de herziening van het afstemmingsrecht
en door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid op de nieuwe Bijstandswet
en de nieuwe Arbeidstijdenwet. Meer effectrapportages staan op het programma –
zoals bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport op het sportbeleid
en bij het ministerie van Landbouw, Natuur en Visserij op de herijking van
de landinrichting. De coördinerend minister biedt departementen nog steeds
een financiële bijdrage wanneer zij een EER laten uitvoeren, zodat het
instrument in de praktijk verder wordt ontwikkeld.Samen met de VNG is geëxperimenteerd met het geschikt maken van de
EER voor lagere overheden. De coördinerend minister voor het emancipatiebeleid
organiseert in het voorjaar van 1998 samen met het IPO en de VNG een werkconferentie
waarop de verbetering van de kwaliteit en de toepasbaarheid van de EER centraal
staan. Kwaliteitsverbetering van de EER is ook de inzet van een voorgenomen
evaluatie van het gebruik van de EER tot dusver. Bezien zal worden welke waarde
de huidige EER-methode in de praktijk heeft als instrument voor mainstreaming
en welke relevantie het heeft gehad voor de beleidsvorming. MonitoringIn de verschillende beleidsdocumenten van het kabinet staan emancipatiedoelstellingen
verwoord. Daarnaast stellen ook de vakministers nota's op over de emancipatieaspecten
van het departementale beleid. De realisering van de voorgenomen doelstellingen
dienen van tijd tot tijd geëvalueerd te worden. Hiervoor zijn gegevens
nodig. Een eenduidig systeem van monitoring heeft tot doel die gegevens te
verzamelen en te analyseren. Op grond hiervan kan het beleid bijgesteld worden.Voorbereidingen zijn getroffen om te komen tot een monitor die de kerngegevens
op het terrein van emancipatie bevat, zodat het emancipatieproces op hoofdlijnen
inzichtelijk kan worden gemaakt. BIJLAGEWERKPROGRAMMA DCE 1998 RUBRIEKONDERWERPDrie centrale thema'sNationale herdenking
vrouw en arbeid  Mensenrechten van vrouwen  Monitoring
nieuwe stijl   Lopende prioriteitenOpportunity  Nationale
follow up vrouwenhandel  Vrouwen in politieke besluitvorming  De
Bundeling  Groenman/NIRV  Alleenstaande ouders in de
Bijstand  CEDAW-rapportage  Strategische werkconferentie
arbeid-zorg-arrangementen  Emancipatie-effectrapportage  Opstart
Tijdelijke commissie adviesraden  Jaarboek Emancipatie 1998  Commissie
dagindeling   Vaste activiteitenNetwerk/organisatie  Onderzoek Internationaal  Beleidsmatig beheer instellingen en
activiteiten  Voorzitterschap en secretariaat ICE en OVM   AgendasettingIdeeënontwikkeling
4 jaar vooruit  Politiek agendabeheer  ZMV-denktank 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25606-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl