Late zwangerschapsonderbreking; Brief ministers met kabinetsstandpunt melding en toetsing van late zwangerschapsafbreking
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26717, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

09-09-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

26717 nr. 1

06-09-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Korte historie3. De definitie en de medische aspecten conform de Overleggroep
late zwangerschapsafbreking4. Juridische aspecten van late zwangerschapsafbrekingArtikel 82a en de aandoeningen in categorie 1Artikel 82a en de aandoeningen in categorie 2Doodsoorzaak en melding5. Zorgvuldigheidsvereisten6. De regeling van de melding en de toetsingMelding en toetsing ten aanzien van categorie 1Melding en toetsing ten aanzien van categorie 27. TenslotteOndertekeningBIJLAGE
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26717Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 35 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 717Late zwangerschapsafbrekingnr. 1BRIEF VAN DE MINISTERS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT EN VAN
JUSTITIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 6 september 1999 1. InleidingDe afgelopen jaren zijn de mogelijkheden en het gebruik van prenatale
diagnostiek toegenomen. Dankzij deze diagnostische middelen, in het bijzonder
echografie, is het in toenemende mate mogelijk om foetale aandoeningen tijdens
de zwangerschap te diagnosticeren. Soms is er pas in een gevorderd stadium
van de zwangerschap aanleiding tot echografisch onderzoek. Het komt dan voor
dat zeer ernstige afwijkingen worden vastgesteld die niet met leven verenigbaar
zijn. In die gevallen overlijden de kinderen doorgaans tijdens of kort na
de bevalling. Het kan ook gaan om afwijkingen die uitzicht bieden op een leven
gepaard met ernstig en onbehandelbaar lijden. De afwijkingen zijn in die gevallen
zo ernstig dat na de geboorte zal worden afgezien van behandelen omdat dat
medisch zinloos wordt geacht. Het uitdragen van een zwangerschap kan voor
de vrouw in zo'n situatie, vanwege de toestand van het ongeboren kind, een
dermate ernstige belasting vormen, dat zij de arts verzoekt om de zwangerschap
te beëindigen. Zo'n zogenoemde late zwangerschapsafbreking, dat wil zeggen
na de 24e week, is voor alle betrokkenen altijd een zeer moeilijke beslissing.
Het gaat immers om een gewenst kind.Leven in wording is beschermwaardig. Ook al is die beschermwaardigheid
van dien aard dat die toeneemt naarmate de vrucht zich verder ontwikkelt,
het uitdragen van zwangerschap staat in alle stadia wel steeds voorop, afbreking
van zwangerschap is een uitzonderingssituatie. Dit komt in huidig recht onder
meer tot uitdrukking doordat de vrouw, vóór de vrucht buiten
het moederlichaam levensvatbaar is haar zwangerschap slechts mag beëindigen
onder de voorwaarden van de Wet afbreking zwangerschap. Vanaf de zelfstandige
levensvatbaarheid verliest de vrouw de bevoegdheid de zwangerschap te laten
afbreken. De zelfstandige levensvatbaarheid is aldus een bepalend omslagpunt
in de progressieve rechtsbescherming ten gunste van de vrucht.Dit komt ook tot uitdrukking in het gangbare medische beleid, dat gericht
is op het uitdragen van de zwangerschap. Het huidige kabinet is, evenals het vorige kabinet1, mèt de medische beroepsgroep van mening dat afbreking van
zwangerschap, na een zwangerschapsduur van meer dan 24 weken, slechts in de
hierboven beschreven context onder strikte voorwaarden in beginsel geoorloofd
kan zijn.Thans worden gevallen van late zwangerschapsafbreking zelden door de arts
gemeld. Het kabinet is – evenals de medische beroepsgroep – van
mening dat dit een ongewenste situatie is, dat melding en toetsing van deze
vorm van zwangerschapsafbreking geboden is en dat daartoe een regeling moet
worden opgesteld. In deze nota zal het kabinet dit standpunt nader uiteenzetten.
Daaraan voorafgaand wordt een korte terugblik gegeven op de voorgeschiedenis. 2. Korte historieDe Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie heeft zelf het
initiatief genomen om de problematiek bij een verzoek om late zwangerschapsafbreking
inzichtelijk te maken door hierover in 1994 de nota «late zwangerschapsafbreking»
uit te brengen. In deze nota worden onder meer voorwaarden en richtlijnen
voor late zwangerschapsafbreking geformuleerd, waarbij tevens wordt ingegaan
op de vraag of er sprake is van strafbaar handelen en van een niet-natuurlijke
dood en hoe in voorkomend geval moet worden gehandeld.In maart 1996 heeft de Inspectie voor de gezondheidszorg een onderzoek
naar late zwangerschapsafbreking gedaan. Op grond van de bevindingen uit dit
onderzoek zou in ons land naar schatting 150 keer per jaar een late zwangerschap
worden afgebroken.Uit dit onderzoek komt ook naar voren dat het afbreken van zwangerschappen
na 24 weken, voor zover bekend, op een zorgvuldige wijze gebeurt. Toetsing
is echter nauwelijks mogelijk omdat het overlijden na late zwangerschapsafbreking
veelal niet wordt gemeld. Een belangrijke reden daarvan is dat het merendeel
van de betrokken medici het overlijden van een foetus tijdens of na de late
zwangerschapsafbreking, uitgevoerd onder de voorwaarden zoals genoemd in de
NVOG-nota, als een natuurlijke dood beschouwt. Een andere reden is de onzekerheid
omtrent de justitiële afhandeling. Het merendeel van de betrokken gynaecologen
onderschrijft echter de wenselijkheid van een toetsing achteraf.Naar aanleiding van de discussie binnen de betrokken beroepsgroep en vragen
vanuit de Tweede Kamer over het vóórkomen van late zwangerschapsafbreking
en de toelaatbaarheid daarvan is tijdens de vorige kabinetsperiode bij beschikking
CSZ/ME-9611972, d.d. 5 december 1996, door de Minister van Justitie en de
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport de Overleggroep late zwangerschapsafbreking2 ingesteld. Overeenkomstig de opdracht heeft de Overleggroep
een voorstel gedaan voor zorgvuldige besluitvorming als late zwangerschapsafbreking
wordt overwogen en voor de toetsing van het handelen in geval van late zwangerschapsafbreking.Uit het rapport van de overleggroep3 blijkt
dat zij zich grondig heeft verdiept in de emotionele, morele en juridische
aspecten van late zwangerschapsafbreking. Wij zijn de Overleggroep zeer erkentelijk
voor de grondigheid en de zorgvuldigheid die zij bij haar afwegingen heeft
betracht. 3. De definitie en de medische aspecten conform de Overleggroep
late zwangerschapsafbrekingDe Overleggroep definieert late zwangerschapsafbreking als volgt: «Late
zwangerschapsafbreking is een behandeling gericht op het afbreken van een
zwangerschap na 24 weken wegens geconstateerde ernstige foetale aandoeningen,
met als beoogd gevolg het overlijden van de foetus.».De medische aspecten van late zwangerschapsafbreking hebben primair betrekking
op de aard van de foetale aandoeningen.De Overleggroep onderscheidt daarbij twee categorieën van ernstige
aandoeningen bij ongeborenen waarin afbreking laat in de zwangerschap aan
de orde kan komen.De eerste categorie betreft dodelijke aandoeningen die onbehandelbaar
zijn en waaraan het kind, ook na een voldragen zwangerschap, snel zal overlijden.
De Overleggroep omschrijft deze categorie als volgt: Categorie1 betreft aandoeningen
van de ongeborene die naar redelijke verwachting tijdens of direct na de geboorte,
onontkoombaar tot de dood zullen leiden. Het overlijden zal in de meeste gevallen
tijdens of direct na de geboorte zijn, waarbij zich uitzonderingen kunnen
voordoen van een wat langere levensduur.Categorie 2 omvat aandoeningen bij de ongeborene die tot ernstige en niet
te herstellen functiestoornissen leiden maar waarbij naar redelijke verwachting
een (veelal beperkte) kans op overleven bestaat. Naar heersend medisch inzicht
leidt postnataal levensverlengend handelen slechts tot voortzetting van een
voor het kind uitzichtloze toestand. Gelet op de zeer slechte prognose kan
levensverlengend handelen zelfs schadelijk worden geacht.De elementen die moeten worden betrokken bij de afweging of inzet van
levensverlengend handelen naar heersend medisch inzicht zinloos wordt geacht,
worden door de Overleggroep (pagina 20 en volgende van haar rapport) nader
uitgewerkt, met verwijzing naar het rapport van de Overleggroep toetsing zorgvuldig
medisch handelen rond het levenseinde van pasgeborenen. Het beoordelen van
het al dan niet zinloos zijn van de behandeling wordt door de arts gedaan
op basis van een totaal beeld betreffende de huidige en latere (te verwachten)
gezondheidstoestand van het kind. De breed gedragen opvatting binnen de beroepsgroep
over de zin van het inzetten van beschikbare medische mogelijkheden is bepalend
bij deze afweging. Daarbij kunnen door de arts diverse factoren in onderlinge
samenhang worden meegewogen, zoals de te verwachten mate van lijden, de te
verwachten levensduur en de te verwachten zwaarte van het behandelingstraject.
De hier bedoelde afweging wordt te allen tijde gemaakt binnen een overlegteam
van diverse medisch specialisten waarbinnen, volgens de door de Overleggroep
voorgestelde zorgvuldigheidseisen, ieder verzoek tot late zwangerschapsafbreking
wordt besproken.Voor beide bovenomschreven categorieën geldt dat pas tot late zwangerschapsafbreking
wordt overgegaan indien zeker is, dat voortzetting van de zwangerschap de
conditie van het kind niet zal verbeteren en evenmin zal leiden tot meer zekerheid
over de diagnose en de prognose.Uitgaande van deze omschrijving van late zwangerschapsafbreking en het
onderscheid in de twee categorieën gaan wij – onderstaand –
nader in op de juridische aspecten van late zwangerschapsafbreking, zoals
strafbaarheid, rechtvaardigingsgronden, niet-natuurlijke doodsoorzaak, melding
en toetsing. 4. Juridische aspecten van late zwangerschapsafbrekingDe juridische aspecten die voorliggen betreffen de vraag of het, in het
licht van artikel 82a WvSr1 toelaatbaar is dat
een gynaecoloog op verzoek van zijn patiënte een late zwangerschapsafbreking
verricht en de vraag wat de betekenis is van artikel 296 WvSr2 voor de zwangerschapsafbreking.Ten behoeve van onze afwegingen maken wij in navolging van de Overleggroep
late zwangerschapsafbreking een onderscheid tussen categorie 1 en categorie
2. Artikel 82a en de aandoeningen in categorie 1Een ongeborene die naar redelijkerwijs verwacht mag worden niet in staat
is buiten het moederlichaam in leven te blijven (volgens de Overleggroep 80%
van de gevallen van late zwangerschapsafbreking) zal praktisch altijd tijdens
of direct na de geboorte overlijden. Vanwege de ernstige aangeboren aandoeningen
is het kind niet levensvatbaar en zal het dat ook niet worden. De ratio van
artikel 82a WvSr, dat beoogt het ongeboren leven strafrechtelijk te beschermen,
aldus de Overleggroep, komt daarmee als het ware te vervallen. Zwangerschapsafbreking
in een zodanige situatie valt naar haar oordeel dan ook niet onder de werking
van artikel 82a WvSr. De Overleggroep voegt daar voorzichtigheidshalve aan
toe dat zekerheid daarover pas kan worden verkregen door aanpassing van de
delictomschrijving of een gezaghebbende rechterlijke uitspraak. De Overleggroep
verwijst naar de totstandkoming van artikel 82a WvSr en merkt op: «Bij
de totstandkoming van dit artikel is de wetgever uitgegaan van een gezonde
ongeborene die, zodra er sprake is van levensvatbaarheid, beschermd dient
te worden. Blijkens de wetsgeschiedenis heeft de wetgever hierbij niet de
levensvatbaarheid overwogen van ongeborenen, die, vanwege onbehandelbare aangeboren
aandoeningen, na de geboorte niet in staat zijn buiten het moederlichaam in
leven te blijven.».De WAZ kent geen termijnregeling voor toelaatbare afbreking van de zwangerschap.
In artikel 82a WvSr heeft de wetgever wel met een inhoudelijk criterium, de
zelfstandige levensvatbaarheid, een uiterste termijn opgenomen. Met die keuze
heeft de wetgever onderkend dat de stand van de wetenschap niet een statisch
gegeven is. Door het doorslaggevend criterium te leggen bij de overlevingskans3, dat wil zeggen of de vrucht naar redelijkerwijs verwacht
mag worden in staat is buiten het moederlichaam in leven te blijven, is de
wet neutraal en technologie-onafhankelijk. De beoordeling van de zelfstandige
levensvatbaarheid is een medische en wordt bepaald door de vermogens van de
vrucht en niet uitsluitend door de zwangerschapsduur.Late zwangerschapsafbreking valt, als het kind naar redelijke verwachting
volgens heersend medisch inzicht niet zelfstandig levensvatbaar is, als zodanig
niet onder de werking van artikel 82a WvSr. Er is derhalve geen sprake van
strafbaar handelen en er hoeft niet te worden vervolgd. Het afbreken van een
zwangerschap bij een vrucht zonder zelfstandige levensvatbaarheid valt echter
wel onder de werking van artikel 296 WvSr juncto Wet afbreking zwangerschap.
Indien de vrucht namelijk in een zodanige toestand verkeert dat naar heersend
medisch inzicht geen sprake is van overlevingskans dan brengt die omstandigheid
met zich mee dat zwangerschapsafbreking als zodanig geen strafbaar feit oplevert
mits is voldaan aan de vereisten van artikel 296 WvSr juncto Wet afbreking
zwangerschap (noodsituatie van de vrouw en overige voorwaarden). Het ziekenhuis
waar de behandeling plaatsvindt moet beschikken over een vergunning ingevolge
artikel 2 van de Waz waarbij aan de bij of krachtens artikel 5, eerste lid,
van de Waz gestelde eisen moet worden voldaan. Deze vergunning
heeft betrekking op een zwangerschapsafbreking bij 13 weken of meer. Artikel 82a en de aandoeningen in categorie 2Zwangerschapsafbreking in geval van aandoeningen behorende tot categorie
2 valt wel onder de werking van artikel 82a WvSr en is dus in beginsel strafbaar.
Een beroep op een rechtvaardigingsgrond kan in een voorkomend geval de strafbaarheid
van het feit wegnemen. Daartoe kan een beroep worden gedaan op overmacht in
de zin van noodtoestand ingevolge artikel 40 WvSr1.
De arts moet zich voor een conflict van plichten gesteld zien, dat gelegen
is in de afweging tussen de plicht tot bescherming van het ongeboren leven
enerzijds en de plicht om ernstig lijden te voorkomen of te beëindigen
anderzijds. Juridisch is de situatie zodanig dat de zwangerschap dient te
worden uitgedragen. Het medisch beleid zal daarop in het algemeen ook gericht
zijn. Desondanks kan een enkele maal sprake zijn van een situatie die vanuit
het ongeboren kind gezien, ertoe leidt dat medisch ingrijpen na de geboorte
zinloos of zelfs schadelijk is. In die context komt het voor dat de moeder
het vanwege dit perspectief van het ongeboren kind niet kan opbrengen om de
zwangerschap uit te dragen.Bij een verzoek van de vrouw om de zwangerschap in geval van categorie
2 af te breken zal de arts dan ook de toestand van de ongeborene en in verband
daarmee de toestand van de vrouw voor zover deze een afgeleide is van de toestand
van het ongeboren kind, in overweging moeten nemen. Wij kunnen ons voorstellen
dat een arts in zo een situatie, gesteld voor een dergelijk conflict van plichten,
kiest voor het afbreken van de zwangerschap, zoals ook de Overleggroep heeft
aangegeven. Dit gegeven maakt dat de nijpende omstandigheden bij de vrouw
indien en voor zover deze voortvloeien uit de situatie waarin het ongeboren
kind zich bevindt, naar het oordeel van de Overleggroep, een beroep op overmacht
bij de arts mede kunnen dragen. Wij onderschrijven het standpunt van de Overleggroep.Een beroep op overmacht in de zin van een conflict van plichten bij late
zwangerschapsafbreking, ingeval van aandoeningen in categorie 2, wordt aldus
gekenmerkt door een zekere gelaagdheid. In de eerste plaats moet worden vastgesteld
dat sprake is van een aandoening zoals aangegeven in categorie 2 en dat, indien
niet wordt ingegrepen in de zwangerschap, na een voldragen zwangerschap vanwege
de aard van deze aandoening zal worden afgezien van medische behandeling.
Deze omstandigheid vormt in de hier bedoelde gevallen een conditio sine qua
non voor een beroep op overmacht. In de tweede plaats moet sprake zijn van
een zodanig ernstig, uit de conditie van de ongeborene voortkomend, lijden
dat de arts na een afweging van conflicterende belangen tot een te rechtvaardigen
keuze is gekomen. Het lijden waarvan sprake is betreft, zoals gezegd, een
actueel en/of voorzienbaar (na de geboorte) lijden van het kind en bovendien
ook lichamelijk en/of psychisch lijden van de moeder dat zijn oorsprong vindt
in de conditie van de ongeborene en het daaruit voortvloeiende voorzienbaar
lijden van het kind na de geboorte.Volledigheidshalve merken wij andermaal op dat medisch beleid in het algemeen
is gericht op het uitdragen van de zwangerschap en ook niet iedere vrouw in
voorkomend geval voor late zwangerschapsafbreking zal kiezen. Het gaat hier
dan ook om uitzonderlijke noodsituaties. Doodsoorzaak en meldingLate zwangerschapsafbreking is een actief ingrijpen met als beoogd gevolg
het sterven van de vrucht. In de zin van de Wet op de lijkbezorging is in
dat geval, anders dan in medische kringen wel wordt beleefd, sprake van
een niet-natuurlijke doodsoorzaak waarvan mededeling moet worden gedaan aan
de gemeentelijk lijkschouwer, die op zijn beurt de officier van justitie op
de hoogte stelt. Deze mededelingsplicht bestaat zowel ten aan- zien van late
zwangerschapsafbreking die niet strafbaar is (de categorie 1 gevallen), als
ten aanzien van de late zwangerschapsafbreking die wel strafbaar is (de categorie
2 gevallen). 5. ZorgvuldigheidsvereistenLate zwangerschapsafbreking kan dus in beginsel gerechtvaardigd zijn als
sprake is van aandoeningen die vallen in de categorie 1 en 2 en als bij de
besluitvorming en bij de uitvoering zorgvuldigheidseisen in acht zijn genomen.
Uit de vaste jurisprudentie betreffende de vraag aan welke «standaard»
dergelijk op sterven van de vrucht gericht handelen van een arts moet worden
getoetst blijkt dat de opvattingen over zorgvuldig handelen zoals deze binnen
de beroepsgroep zijn ontwikkeld van groot belang zijn. Ingevolge deze jurisprudentie
behoort een arts te handelen aan de hand van «het wetenschappelijk verantwoord
medisch inzicht en in overeenstemming met de in de medische ethiek geldende
normen».De NVOG en de Overleggroep hebben de zorgvuldigheidsnormen in verregaande
mate uitgewerkt. Zo gelden bijvoorbeeld als voorwaarden voor zorgvuldig handelen
een goede en volledige voorlichting aan de ouder(s) over de algemene toestand
van het kind, de vastgestelde aandoeningen, en de prognostische betekenis
daarvan. Er wordt ruime aandacht gegeven aan de begeleiding van de ouders.
Er wordt altijd overwogen en besproken met de ouders of het uitdragen van
de zwangerschap niet een beter alternatief is. Tevens moet er een nauwkeurige
verslaglegging van de daarvoor in aanmerking komende gegevens zijn.De Overleggroep heeft goed werk verricht met het formuleren van de zorgvuldigheidseisen.
Voor de volledige zorgvuldigheidseisen zij verwezen naar hoofdstuk 6 van het
rapport van de Overleggroep. 6. De regeling van de melding en de toetsingHet kabinet beoogt met een procedure voor melding en toetsing voor late
zwangerschapsafbreking de openheid te bevorderen en het handelen bij late
zwangerschapsafbreking inzichtelijk en toetsbaar te maken.Als wordt uitgegaan van het gegeven dat, gelet op de Wet op de lijkbe-
zorging, in geval van late zwangerschapsafbreking altijd de gemeentelijk lijkschouwer
moet worden verwittigd, dan is de vraag hoe de daaropvolgende gang van zaken
zo kan worden ingericht dat alle betrokkenen zo min mogelijk worden belast,
terwijl aan de noodzaak van melding en toetsing recht wordt gedaan. Van groot
belang bij dit alles is de bereid- heid van artsen om te melden en om inzicht
te geven in de gang van zaken rond late zwangerschapsafbreking. Het is een
positief gegeven dat uit het onderzoek in Noord-Holland naar late zwangerschapsafbreking
is gebleken dat bij het merendeel van de ondervraagde beroepsbeoefenaren behoefte
bestaat aan externe kwaliteitsbewaking en toetsing achteraf van het handelen.
Gelet op de grote maatschappelijke belangen die in het geding zijn mag die
bereidheid ook worden verwacht mits daar een adequate en transparante toetsingsprocedure
tegenover staat. Doordat de onzekerheid rond de juridische afhandeling in
belangrijke mate zal worden weggenomen, zal de meldingsbereidheid kunnen toenemen.Wij zijn met de Overleggroep van oordeel dat alle gevallen van late zwangerschapsafbreking
aan de hand van de geformuleerde zorgvul- digheidsvereisten achteraf gemeld
en getoetst moeten worden. Daarbij staan wij voor beide onderscheiden categorieën
een verschillende opzet voor. Melding en toetsing ten aanzien van categorie 1Een toetsing van het medisch handelen aan de zorgvuldigheidsvereisten
door de beroepsgroep zelve achten wij in de gevallen van categorie 1, gezien
de maatschappelijke belangen die hierbij in het geding zijn, van belang. Een
toetsing van overheidswege ligt niet voor de hand. Er is immers geen strafbaar
feit gepleegd en de behandelend arts hoeft geen beroep te doen op overmacht.
Omdat sprake is van een zwangerschapsafbreking, die toelaatbaar is onder de
voorwaarden van artikel 296 WvSr en de Waz, zijn het toezicht en de kwaliteitscontrole
ingevolge de Waz van toepassing (w.o. vergunningenstelsel en privacyregels
voor de vrouw).Het is in dat kader aan de beroepsgroep om vorm te geven aan enigerlei
wijze van toetsing. De NVOG heeft inmiddels in haar reactie op een (conceptversie
van) dit standpunt laten weten voorstander te zijn van een centrale registratie
van de aantallen late zwangerschapsafbrekingen voor een goed epidemiologisch
inzicht en van een inhoudelijke registratie om (achteraf) te toetsen of door
een ieder een eenduidige definitie of classificatie wordt gehanteerd. Het
is aan de beroepsgroep om hieraan gestalte te geven.Wij zullen de NVOG verzoeken om begin volgend jaar1 een protocol vast te stellen voor het medisch handelen ten aanzien
van de zogenaamde categorie 1 gevallen, waarbij tenminste wordt vastgelegd
op grond van welke indicaties late zwangerschapsafbreking kan worden overwogen,
de wijze van professionele toetsing ter zake en de procedure voor de melding
van de niet-natuurlijke dood aan de gemeentelijk lijkschouwer. Wij gaan er
tevens vanuit dat het protocol erin voorziet dat het verslag van deze toetsing
wordt aangeboden aan de Inspectie voor de gezondheidszorg. Indien de Inspectie
daartoe aanleiding ziet kan zij een zaak voorleggen aan de tuchtrechter.Een beslissing door het Openbaar Ministerie is in deze gevallen niet vereist,
aangezien late zwangerschapsafbreking in categorie 1 gevallen, zoals wij in
paragraaf 4 uiteenzetten, niet strafbaar is. Wij stellen ons voor dat
de beroepsgroep bij het formuleren van het voornoemde protocol, en van de
toetsings- en de meldingsprocedure nauw zal aansluiten op de door de Overleggroep
geformuleerde zorgvuldigheidseisen.Het is van belang dat binnen de beroepsgroep consensus bestaat over de
aandoeningen behorend tot categorie 1. Wij gaan ervan uit dat ingeval van
twijfel of sprake is van categorie 1 of van categorie 2 de arts de zaak aanmeldt
als een categorie 2.Wij zijn voornemens om na drie jaar het functioneren van het protocol
te evalueren, tenzij de Inspectie voor de Gezondheidszorg aanleiding vindt
om dit eerder te doen. Melding en toetsing ten aanzien van categorie 2Late zwangerschapsafbreking ingevolge categorie 2 is strafbaar. Wij onderschrijven
het standpunt van de Overleggroep «dat een zorgvuldig handelend arts
die een late zwangerschapsafbreking verricht die naar heersend medisch inzicht
als aanvaardbaar wordt beschouwd, niet de belasting zal behoeven te ervaren
van een directe eerste toetsing door justitie. Stelregel zal moeten zijn dat
hij niet aan strafrechtelijke vervolging wordt blootgesteld, tenzij daartoe
gegronde aanleiding bestaat, zoals bij substantiële afwijking van de
geldende zorgvuldigheidseisen.».Conform het voorstel van de Overleggroep vinden wij dat er een oordeel
van een toetsingscommissie moet zijn over de vraag of er aan de zorgvuldigheidsvereisten
is voldaan en derhalve naar heersend medisch inzicht correct is gehandeld.
Wij onderschrijven voorts de mening van de Overleggroep dat in een effectieve
toetsingsprocedure alle relevante medische, ethische, juridische en maatschappelijke
aspecten aan de orde dienen te komen en dat het strafrechtelijk aspect niet
dominant aanwezig dient te zijn. Het advies van deze toetsingscommissie
is een zwaarwegend advies aan het Openbaar Ministerie dat vervolgens de beslissing
over al dan niet vervolgen moet nemen.De toetsingscommissie brengt jaarlijks verslag uit van haar bevindingen.
Voor deze toetsingscommissie kan aansluiting worden gezocht bij de centrale
beoordelingscommissie voor levensbeëindigend handelen bij enkele bijzondere
categorieën patiënten. Deze centrale commissie kan, met uitzondering
van voorzitter en secretaris, worden samengesteld uit wisselende deskundigen,
afhankelijk van de patiëntencategorie waarop het handelen betrekking
heeft. Zodoende is specialistische deskundigheid, vereist voor een adequate
beoordeling van late zwangerschapsafbreking, verzekerd. Toetsing door deze
centrale beoordelingscommissie van late zwangerschapsafbreking bij afwijkingen
in categorie 2 zal worden opgenomen in de algemene maatregel van bestuur op
grond van artikel 10 van de Wet op lijkbezorging en een bijbehorende ministeriële
regeling inhoudende de meldingsprocedure voor enkele bijzondere categorieën
patiënten. Daarin zal, bij de uitwerking van de meldingsprocedure voor
late zwangerschapsafbreking in categorie 2 nauw aansluiting worden gezocht
bij de door de Overleggroep geformuleerde zorgvuldigheidseisen.Voor deze algemene maatregel van bestuur geldt de zogeheten voorhangprocedure,
zodat beide kamers der Staten-Generaal zich eerst nog zullen uitspreken over
het besluit alvorens het in werking zal treden. 7. TenslotteIn de media is de afgelopen periode de discussie over late zwangerschapsafbreking
weer opgelaaid. Sommigen stellen daarbij dat «de overheid te ver zou
gaan». Wij menen naar aanleiding daarvan de volgende verduidelijking
te moeten geven.Het betreft hier ongeborenen die niet of nauwelijks zelfstandig levensvatbaar
zijn en waarvan tijdens de zwangerschap komt vast te staan dat postnataal
levensverlengend handelen als medisch zinloos wordt beschouwd. In de praktijk
blijkt dat de moeder op grond van volledige en duidelijke informatie over
de situatie van haar ongeboren kind soms aangeeft dat zij het niet kan opbrengen
om de zwangerschap uit te dragen. Voor het oplossen van zo'n noodsituatie
van de vrouw, die samenhangt met de toestand van de ongeborene, wil het kabinet
enige ruimte scheppen, onder de voorwaarde dat er een degelijke regeling is
die artsen verplicht om deze gevallen te melden en zich op hun handelen te
laten toetsen.Wij verwachten met dit standpunt en de uitwerking daarvan duidelijkheid
te verschaffen ten aanzien van de vraag hoe bij een verzoek om late zwangerschapsafbreking
kan, mag en moet worden gehandeld. Wij verwachten dat dit de zorgvuldigheid
van handelen ten goede zal komen.Het kabinet spreekt met dit standpunt geen waardeoordeel uit over het
leven van individuen. Het kabinet houdt onverminderd het uitgangspunt aan
dat alle mensen gelijkwaardig zijn.De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,E. Borst-EilersDe Minister van Justitie,A. H. Korthals BIJLAGEHet kabinet is zich de emotionele beladenheid en de complexiteit van dit
onderwerp bewust. Ten aanzien van dit onderwerp dient dan ook de grootst mogelijke
zorgvuldigheid te worden betracht. Mede in verband daarmee hebben wij de Koninklijke
Nederlandse Maatschappij ter Bevordering van de Geneeskunst (KNMG), de Nederlandse
Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG), de Inspectie voor de Gezond-
heidszorg (IGZ) en het OM om een reactie op het concept-standpunt gevraagd.De reacties van de KNMG, de NVOG, de IGZ en het OM treft u hierbij aan1 . Naar aanleiding van deze reacties merken wij het volgende
op.Wij waarderen het dat de NVOG zich bereid verklaart de verantwoordelijkheid
op zich te nemen om zich binnen een half jaar uit te spreken over de taken
en verantwoordelijkheden van een toetsingscommissie voor late zwangerschapsafbreking.
Wij achten het van belang dat daarbij wordt ingegaan op het aanbod van de
KNMG die, ter bevordering van de consistentie van een mogelijke reeks van
toetsingsvarianten op verschillende gebieden, haar beleidsmatige en sectoroverstijgende
kennis en ervaring ter beschikking stelt.Tevens hebben wij onlangs de Nederlandse Gehandicaptenraad, de Vereniging
ter bescherming van het ongeboren kind en de Stichting Down Syndroom uitgenodigd
voor een gesprek teneinde de achtergronden en de grote lijnen van het standpunt
nader uiteen te zetten en een reactie hierop te vernemen.Deze organisaties hebben naar aanleiding van berichten in de media hun
ongerustheid over de maatschappelijke positie van mensen met een of meerdere
handicaps uiteengezet. Eerste ondergetekende heeft daarop als reactie gegeven
dat het kabinet het uitgangspunt dat alle mensen gelijkwaardig zijn onverkort
handhaaft. Tevens is zij ingegaan op de beschermwaardigheid van het leven.
Consequentie daarvan is immers dat het uitdragen van de zwangerschap voorop
staat en afbreken van zwangerschap, in het bijzonder in een gevorderd stadium,
een hoogst uitzonderlijke situatie is.Duidelijk is gemaakt dat het kabinet beoogt met het standpunt de openheid
ten aanzien van late zwangerschapsafbreking te bevorderen en het handelen
inzichtelijk te maken. Er is benadrukt dat er dus geen sprake is van een verruiming
van de wetgeving terzake en evenmin van een wijziging.In het overleg tussen de eerste ondergetekende en de Nederlandse Gehandicaptenraad
is afgesproken de gehandicaptensector meer te betrekken bij medisch ethische
kwesties. In dat licht bezien zal eerste ondergetekende bevorderen dat overleg
wordt georganiseerd tussen de bij late zwangerschapsafbreking betrokken beroepsgroep
en organisaties op het gebied van het gehandicaptenbeleid. XNoot1Kamerstukken ll, 1995–1996, Aanhangsel Handelingen, nr. 225.XNoot2Hierna te noemen de Overleggroep.XNoot3Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie.XNoot1Artikel 82a WvSr. Onder een ander, of een kind bij of kort na de geboorte,
van het leven beroven wordt begrepen: het doden van een vrucht die naar redelijkerwijs
verwacht mag worden in staat is buiten het moederlichaam in leven te blijven.XNoot2 Artikel 296 WvSr. Hij die een vrouw een behandeling geeft, terwijl hij
weet of redelijkerwijs moet vermoeden dat daardoor zwangerschap kan worden
afgebroken, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vier jaar en
zes maanden. Indien het feit de dood van de vrouw ten gevolge heeft, wordt
gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren opgelegd. Indien het feit is begaan
zonder toestemming van de vrouw, wordt gevangenisstraf van ten hoogste twaalf
jaren opgelegd. Indien het feit is begaan zonder toestemming van de vrouw
en tevens haar dood ten gevolge heeft, wordt gevangenisstraf van ten hoogste
vijftien jaren opgelegd. Het in het eerste lid bedoelde feit is niet strafbaar,
indien de behandeling is verricht door een geneeskundige in een ziekenhuis
of kliniek waarin zodanige behandeling volgens de Wet afbreking zwangerschap
mag worden verricht.XNoot3Ingevolge de toelichting op de Waz worden gezien de huidige (lees «toenmalige»)
stand van de medische wetenschap vruchten van minder dan 24 weken als niet
levensvatbaar beschouwd. Daarbij is uitgegaan van de vrucht in normale toestand.
De wet bevat evenwel geen omschrijving van het begrip «levensvatbaar».XNoot1Artikel 40 WvSr. Niet strafbaar is hij die een feit begaat waartoe hij
door overmacht is gedrongen.XNoot1Gezien het vele voorwerk dat reeds is verricht lijkt een termijn van ongeveer
een half jaar voldoende om onderhavig protocol op te stellen.XNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlemen- taire Documentatie. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26717-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl