Taakstraffen; Nota 'Voor straf werken en leren'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24807, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

18-07-1996

Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

24807 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoud I ALGEMEEN 1. Waarom taakstraffen?2. Organisatie3. Resultaten 3.1. Kwalitatief3.2 Kwantitatief4. Korte voorgeschiedenis5. Uitbreiding in de komende jaren6. Korte inhoud van de notaII. DE ONTWIKKELING VAN TAAKSTRAFFEN IN DE KOMENDE JAREN1. De werkstraf 1.1. Consolidatie1.2. Kwaliteitsverbetering 1.2.1. Uitvoering1.2.2. Verbetering juridisch kader1.2.3 Verband tussen delict en werkstraf1.2.4 Verbetering nazorg1.3. Perspectief jeugdigen 1.3.1. Toename1.4. Perspectief volwassenen 1.4.1. Toename1.4.2. Uitbreiding capaciteit2. De leerstraf 2.1. Consolidatie 2.1.1. Jeugdigen2.1.2. Jong-volwassenen2.2. Kwaliteitsverbetering 2.2.1. Uitvoering2.2.2. Kwaliteitskader2.2.3. Onderzoek2.3. Perspectief 2.3.1. Jeugdigen2.3.2. Volwassenen3. Actuele beleidsontwikkelingen3.1. Criminaliteitspreventie3.2. Aanpak jeugdcriminaliteit3.3. Grote stedenbeleid3.4. Tenuitvoerlegging3.5. Schadevergoeding/conflictbemiddeling3.6. Drugs3.7. Elektronisch toezicht3.8. HALT3.9 Educatieve Maatregel Alcohol en verkeerIII. NIEUW JURIDISCH KADER VOOR TAAKSTRAFFEN 1. Algemeen2. Wettelijke regeling volwassenen 2.1. Huidig juridisch kader werkstraf volwassenen2.2. KnelpuntenWerkstraf geen zelfstandige strafUitbreiding uren en modaliteitenTerminologie en termijnen3. Voorstel voor een nieuw juridisch kader3.1. Aanbod, instemming en aard van de werkzaamheden3.2. Taakstraf zelfstandige straf3.3. Uitbreiding uren en modaliteiten 3.3.1. Uitbreiding van het aantal werkstrafuren3.3.2. Mogelijkheid van toepassing «taakstraffen»
door OM3.3.3. Werkstraf bij verstek3.3.4. Combinatie taakstraffen en andere hoofdstraffen3.4. Terminologie en termijnen4. Uitvoeringsvoorschriften en kwaliteitseisenIV. ORGANISATIE 1. Algemeen2. Reclassering3. Raad voor de Kinderbescherming4. Openbaar MinisterieV. KWANTITATIEVE TOENAME, UITVOERINGSPLAN EN FINANCIËN 1. Beoogde toenamePrognoses 1996–1998 2. Uitvoeringsplan3. Financiën 3.1. JeugdigenMeerjarenraming jeugdigen (bedragen in miljoenen) 3.2. VolwassenenMeerjarenraming volwassenen (bedragen in miljoenen) BIJLAGENLangdurende leerstraffen Leerstraf «stelselmatige daders» KenmerkenDoelgroepBeschikbaarheidLeerstraf «harde kern» KenmerkenDoelgroepBeschikbaarheidLeerstraf Dagtrainingscentrum/Kwartaalcursus/Cashba KenmerkenDoelgroepBeschikbaarheidLeer/werkstraf KenmerkenDoelgroepBeschikbaarheidLeerstraf ervaringsleren KenmerkenDoelgroepBeschikbaarheidKortdurende leerstraffen (alleen voor jeugdigen) Leerstraf sociale vaardigheidstraining KenmerkenDoelgroepBeschikbaarheidLeerstraf seksuele vorming KenmerkenDoelgroepBeschikbaarheidLeerstraf slachtoffer in beeld KenmerkenDoelgroepBeschikbaarheidB. ONDERZOEK AlgemeenOverzicht ouder onderzoekOnderzoek door Commissie Onderzoek Taakstraffen geïnitieerd
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24807Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 365 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 807Taakstraffennr. 2NOTA Inhoud  Blz.    I.Algemeen41.Waarom taakstraffen?4 2.Organisatie63.Resultaten7  3.1 Kwalitatief7  3.2
Kwantitatief8 4.Korte voorgeschiedenis9 5.Uitbreiding
in de komende jaren11 6.Korte inhoud van de nota12   II.De ontwikkeling voor de komende jaren121.De werkstraf13  1.1 Consolidatie13  1.2
Kwaliteitsverbetering14  1.2.1 Uitvoering14  1.2.2
Verbetering juridisch kader15  1.2.3 Verband tussen delict
en werkstraf16  1.2.4 Verbetering nazorg16  1.3
Perspectief jeugdigen16  1.3.1 Toename16  1.4
Perspectief volwassenen17  1.4.1 Toename17  1.4.2
Uitbreiding capaciteit17 2.De leerstraf18  2.1
Consolidatie18  2.1.1 Jeugdigen18  2.1.2
Jong-volwassenen19  2.2 Kwaliteitsverbetering20  2.2.1
Uitvoering20  2.2.2 Kwaliteitskader20  2.2.3
Onderzoek20  2.3 Perspectief21  2.3.1 Jeugdigen21 2.3.2 Volwassenen21 3.Actuele beleidsontwikkelingen22 3.1 Criminaliteitspreventie22  3.2 Aanpak jeugdcriminaliteit22 3.3 Grote stedenbeleid23  3.4 Tenuitvoerlegging23 3.5 Schadevergoeding/conflictbemiddeling24  Blz.    3.6 Drugs25  3.7 Elektronisch toezicht25 3.8 HALT26  3.9 Educatieve Maatregel Alcohol
en verkeer26    III.Nieuw juridisch kader voor
taakstraffen271.Algemeen27 2.Wettelijke
regeling volwassenen28  2.1 Huidig juridisch kader werkstraf
volwassenen28  2.2 Knelpunten28 3.Voorstel
voor een nieuw juridisch kader30  3.1 Aanbod, instemming
en aard van de werkzaamheden30  3.2 Taakstraf zelfstandige
straf30  3.3 Uitbreiding uren en modaliteiten31  3.3.1
Uitbreiding van het aantal werkstrafuren31  3.3.2 Mogelijkheid
van toepassing taakstraffen door OM31  3.3.3 Werkstraf bij
verstek32  3.3.4 Combinatie taakstraffen en andere hoofdstraffen32 3.4 Terminologie en termijnen33 4.Uitvoeringsvoorschriften
en kwaliteitseisen33    IV.Organisatie341.Algemeen34 2.Reclassering34 3.Raad
voor de Kinderbescherming35 4.Openbaar Ministerie35   V.Kwantitatieve toename, uitvoeringsplan en financiën351.Beoogde toename35 2.Uitvoeringsplan363.Financiën36  3.1 Jeugdigen36  3.2
Volwassenen37    Bijlagen38A.Soorten taakstraffen38 B.Onderzoek44I ALGEMEEN 1. Waarom taakstraffen1?In 1983 werden bijna 2000 taakstraffen opgelegd en in 1995 bijna 20 000.
In een periode van 25 jaar is de taakstraf, na veel experimenteren, een volwaardige
afdoeningsvorm in het strafrecht geworden. Deze nota is een bekrachtiging
van deze ontwikkeling en bevat voornemens voor een betere toerusting en juridische
inbedding van de taakstraf.In vrijwel alle westerse landen zijn de afgelopen decennia alternatieven
ontwikkeld voor de vrijheidsstraf. De Verenigde Staten en Engeland liepen
hierbij voorop. Daar werden de eerste alternatieve sancties opgelegd in respectievelijk
het midden van de jaren zestig en het begin van de jaren zeventig. Nederland
ging pas vanaf het begin van de jaren tachtig experimenteren met wat toen
nog «alternatieve sancties» werden genoemd.Twee maatschappelijke ontwikkelingen liggen ten grondslag aan het ontstaan
van alternatieve sancties.2 De eerste is de sterke
stijging van de criminaliteit in alle westerse landen. Daardoor nam de druk
op de celcapaciteit toe. Uitbreidingen waren onontkoombaar en bleken steeds
weer onvoldoende. Hierbij speelde ook een rol dat de aandrang vanuit de samenleving
om strenger te straffen toenam. In de meeste landen was het gebrek aan gevangeniscapaciteit
een belangrijke motor achter de ontwikkeling van alternatieve sancties. In
Nederland speelde deze overweging aanvankelijk geen rol. De criminaliteitsstijging
en de daardoor ontstane capaciteitsnood deden zich hier later voor dan in
andere landen. Daardoor ontstond de behoefte aan alternatieve sancties ook
later. Aanvankelijk lag daarbij de nadruk op het grotere resocialiserende
vermogen van taakstraffen in vergelijking met de vrijheidsstraf. Pas vanaf
1990 worden taakstraffen hier gezien als mogelijkheid om de druk op de celcapaciteit
te verminderen en om de kosten van strafrechtelijke sancties te drukken.De tweede ontwikkeling die ten grondslag heeft gelegen aan de ontwikkeling
van taakstraffen was het streven naar verdergaande humanisering van het strafrecht.
Die ontwikkeling heeft in Nederland aanvankelijk een veel belangrijker rol
gespeeld dan vermindering van de noodzaak steeds meer cellen te bouwen. De
taakstraf werd hier gezien als een humaan alternatief voor de vaak als onmenselijk
en primitief beschouwde gevangenisstraf.Deze beide ontwikkelingen stonden los van elkaar, maar hebben samen geleid
tot het ontstaan van een klimaat dat ontvankelijk was voor veranderingen in
de strafrechtstoepassing. Toch moet het succes van de taakstraf vooral worden
toegeschreven aan de criminaliteitstijging en de daardoor veroorzaakte sociale
en financiële problemen met het gevangeniswezen. Naarmate de criminaliteit
een massaler karakter kreeg ging de rechterlijke macht de taakstraf meer zien
als een volwaardige sanctie, niet als een gunst maar als een passende straf.De waardering voor taakstraffen hangt samen met de visie op de doeleinden
van de strafrechtspleging. Als de rechter het primaat legt bij vergelding
en generale preventie zal een taakstraf niet erg voor de hand liggen, zeker
niet in de varianten van leren en trainen. Het punitieve element in die varianten
is van ondergeschikte betekenis. Maar een rechter met een meer instrumentele
visie op het strafrecht zal eerder geneigd zijn een straf op te leggen die
gericht is op gedragsverandering en resocialisatie, dat wil zeggen op speciale
preventie.Toch hebben taakstraffen niet alleen speciaal-preventieve doeleinden.
Met zwaardere taakstrafvormen kan zeker ook de generale preventie worden gediend.3 Een werk- of leerstraf kan in vergelijking met een vrijheidsstraf snel ten uitvoer worden gelegd. Zo kan een lik-op-stuk
beleid worden gevoerd, wat ook vanuit generaal-preventief oogpunt effectief
is. Justitie hecht een groot belang aan een verdere uitbouw van de taakstraf.
De toepassing van sancties is steeds meer «maatwerk» geworden.
Afhankelijk van de ernst van het delict en de persoonlijkheid van de dader
wordt die sanctie opgelegd, die het meest geëigend lijkt te zijn. Voor
plegers van ernstige delicten en voor degenen die niet bereid zijn tot verandering
zal gevangenisstraf de meest geëigende reactie zijn. Taakstraffen zijn
geschikt voor plegers van naar verhouding lichte delicten. Voor het toepassen
van de meeste leerstraffen is bovendien vereist dat de daders jong zijn en
gemotiveerd zijn om te veranderen. Bij de overweging om een bepaalde sanctie
op te leggen wordt niet alleen rekening gehouden met de behoefte aan vergelding,
maar ook met de te verwachten effectiviteit van de straf. Juist in dat opzicht
doet de taakstraf het goed in vergelijking met andere sancties: de recidive
van mensen die een taakstraf hebben volbracht is – niet spectaculair
maar wel consistent – lager dan die van mensen die een vrijheidsstraf
hebben uitgezeten1. De grotere effectiviteit van
de taakstraf vloeit voort uit de naar verhouding goede mogelijkheden die deze
sanctie biedt voor normbevestiging en resocialisatie.Een taakstraf kan een werkstraf zijn, een leerstraf, of een combinatie
van beide. De taakstraf onderscheidt zich vooral van de vrijheidsstraf doordat
ze ten uitvoer wordt gelegd in de samenleving. De veroordeelde wordt niet
beroofd van zijn vrijheid, maar beperkt in zijn vrijheid. Een bijzonder element
van de taakstraf is de inzet die van de veroordeelde wordt geëist. Hij
moet taken verrichten. Bij de werkstraf moet hij werken, bij de leerstraf
opdrachten uitvoeren, deelnemen aan trainingen of meewerken aan behandeling.De normbevestigende werking van de werkstraf bestaat hieruit dat de veroordeelde
verplicht wordt werkzaamheden te verrichten die ten goede komen aan de samenleving.
Door de straf «vergoedt» de delinquent iets van de schade die
hij heeft aangericht. Doordat de straf in de samenleving wordt uitgevoerd,
wordt de delinquent geconfronteerd met zijn gedrag. Medewerkers op projecten
weten veelal dat de tijdelijke kracht een tot werkstraf veroordeelde is; dit
kan soms aanleiding zijn tot discussie. Daarnaast kan de plaats van uitvoering
confronterend zijn, bijvoorbeeld wanneer een pleger van geweld in een ziekenhuis
moet gaan werken of een tasjesdief in een bejaardentehuis. Verder maakt de
langdurig werkloze delinquent kennis met werkenden en een werkritme. In de
leerstraffen wordt de delinquent in een training aangesproken op zijn eigen
gedrag en wordt aandacht besteed aan de gevolgen van delinquent gedrag voor
de slachtoffers.Een normbevestigende werking gaat ook uit van de relatie die in beginsel
wordt gelegd tussen de aard van de sanctie en de aard van het delict. Dit
wordt overigens vooral gerealiseerd bij de leerstraffen. Hierdoor kan de gestrafte
deze sanctie bovendien, meer dan een andere, als rechtvaardig ervaren, wat
de effectiviteit ervan gunstig beïnvloedt.De normbevestigende werking van de taakstraf is ook groter dan die van
de vrijheidsstraf doordat de taakstraf sneller kan worden opgelegd en ten
uitvoer gebracht. De tijdspanne tussen overtreding van de norm en bestraffing
is korter. Daardoor wordt de norm beter ingeprent en is de effectiviteit van
de straf groter.Bovendien kent de taakstraf, zeker als deze een leerdoel heeft, expliciet
pedagogische elementen. Daardoor zijn de mogelijkheden om te werken aan de
resocialisatie van de gestrafte groter dan bij andere sancties. Dit is een
belangrijk argument geweest om de taakstraf de status te geven van een volwaardige
sanctie. Ook is de kans op resocialisatie bij de taakstraf groter dan bij
de vrijheidsstraf omdat negatieve aspecten van een verblijf in
de gevangenis, zoals «criminele besmetting» en «hospitalisering»,
bij de taakstraf nagenoeg afwezig zijn. Om deze redenen wordt de taakstraf
in het algemeen ervaren als een humane straf.Ten slotte vormt de taakstraf een betrekkelijk goedkoop alternatief voor
de vrijheidsstraf. Hoewel deze sanctie niet alleen in de plaats komt van een
onvoorwaardelijke, maar ook van een voorwaardelijke vrijheidsstraf, kan een
toename van het aantal taakstraffen bijdragen aan vermindering van de druk
op de celcapaciteit. Vergroting van de detentiecapaciteit vergt enorme inspanningen.
Daarom lijkt het opportuun om het beheersbaar maken van het capaciteitsprobleem
als een zelfstandig doel van de uitbreiding van de taakstraf naar voren te
brengen. Zo bezien kan nog met recht worden gesproken van een alternatieve
sanctie.Wel moet erop worden gewezen dat het maatschappelijk draagvlak voor de
taakstraf zal afnemen als zij te ruim wordt toegepast, zeker als zij wordt
opgelegd bij ernstige delicten. Daar waar de maatschappelijke geschoktheid
een forse leedtoevoeging in de strafvordering noodzakelijk maakt, ligt een
grens aan de mogelijkheid om een taakstraf op te leggen. Daarbij komt dat
voor sommige categorieën delinquenten de kans op mislukking van de taakstraf
relatief groot is. Daarom moet de controle op de uitvoering van de taakstraf
optimaal zijn en moet detentiecapaciteit achter de hand worden gehouden om
in geval van mislukking alsnog tot vrijheidsbeneming te kunnen overgaan.Samengevat vormt de taakstraf een belangrijke aanvulling op het strafrechtelijk
instrumentarium. Zij draagt bij aan maatwerk in de sanctieoplegging, een humane
benadering van veroordeelden en goede kansen voor normbevestiging en resocialisatie.
Taakstraffen zijn geschikt voor de vervanging van korte vrijheidsstraffen
en kunnen daarmee de druk op de celcapaciteit verminderen. In vergelijking
met onvoorwaardelijke vrijheidsstraf zijn taakstraffen relatief goedkoop.
Wel moet ervoor worden gezorgd dat de taakstraf voldoende punitief is.In deze regeringsperiode zal er daarom naar worden gestreefd het aantal
taakstraffen verder te doen toenemen. Daarvoor moet een goed afgewogen pakket
van taakstraffen beschikbaar worden gesteld dat van hoge kwaliteit is en voldoende
recht doet aan het strafkarakter. 2. OrganisatieDe uitvoering van de werkstraf voor jeugdigen1
is opgedragen aan de raad voor de kinderbescherming en voor volwassenen aan
de reclassering2. De instanties oefenen ook toezicht
en controle uit op zowel aanwezigheid als inzet en resultaat. Reclassering
en raad hebben in dat kader een bemiddelende functie ten opzichte van de rechterlijke
macht. Als niet wordt voldaan aan de verplichtingen voortvloeiende uit de
taakstraf melden zij dat aan het Openbaar Ministerie. Een gepaste reactie,
meestal in de vorm van een eis bij de rechter tot omzetting van de taakstraf
in een gevangenisstraf, is het noodzakelijke sluitstuk.Na de experimentele fase hebben reclassering en raad, in samenwerking
met de rechterlijke macht, in ieder arrondissement een goede uitvoeringsorganisatie
opgezet. In enkele jaren tijd zijn zij er door actieve werving in geslaagd
vele organisaties te bewegen tot het te werk stellen van tot werkstraf veroordeelden.
Toch is het soms moeilijk om plaatselijk nieuwe geschikte projectplaatsen
te werven, maar dit is uiteindelijk nog steeds gelukt.De raad en de reclassering maken vaak gebruik van dezelfde projecten.
Door de toename van het aantal werkstraffen voor volwassenen ontstaan zodoende
soms ook bij de raad plaatsingsproblemen. Bij de werving van projecten voor
jeugdigen wordt rekening gehouden met de begeleidings- mogelijkheden die het
project kan bieden. De raad maakt inmiddels soms gebruik van projecten
voor moeilijk plaatsbaren die door de reclassering zijn opgezet.De recente sterke toename van het aantal werkstraffen is voor een belangrijk
deel het gevolg van het besluit van de ministerraad in augustus 1992 om de
aanpak van fiscale en sociale zekerheidsfraude te intensiveren. In het kader
van deze aanpak zijn requireerrichtlijnen vastgesteld, waarin aan de werkstraf
een belangrijke plaats is toegekend. Dit heeft geleid tot een uitbreiding
van de capaciteit voor werkstraffen. De uitvoeringsorganisaties zijn erin
geslaagd het percentage werkstraffen dat voortijdig beëindigd wordt,
constant te houden. 3. Resultaten 3.1. KwalitatiefIn de afgelopen jaren is veel aandacht besteed aan de kwaliteitsverbetering
van taakstraffen.De volgende resultaten zijn bereikt:– er zijn randvoorwaarden opgesteld voor het opzetten van leerstraffen;– er zijn criteria ontwikkeld waaraan evaluatieverslagen moeten
voldoen;– er is een circulaire opgesteld inzake het juridisch kader voor
de toepassing van de taakstraffen1; – op basis van de verplichte evaluaties en van overleg met betrokkenen
is de kwaliteit van de projecten in het oog gehouden en zijn programma's aangepast;– er zijn diverse overlegvormen en werkgroepen opgezet voor de uitwisseling
van informatie en de stimulering van verdere ontwikkelingen.Om de kwaliteit van leerstraffen te bevorderen, is de ontwikkeling van
een normatief kader van groot belang. Daarmee is een begin gemaakt in een
aantal werkgroepen. Er zijn verschillen in de uitvoeringspraktijk geconstateerd.
Daarom zijn in nauwe samenwerking met de uitvoeringsorganisaties uitvoeringsvoorschriften
tot stand gekomen. Daarbij is gestreefd naar een zo eenduidige formulering
dat de voorschriften gelden voor de uitvoering van zowel de werk- als de leerstraf.Ook zijn knelpunten gesignaleerd in de wettelijke regeling van de werkstraf
voor volwassenen. Om deze weg te nemen, wordt een wetsvoorstel voorbereid
(zie hoofdstuk III).De samenwerking tussen raad, reclassering en OM is de afgelopen periode
waar mogelijk gestimuleerd. Verbeteringen zijn inmiddels zichtbaar.De commissie onderzoek taakstraffen heeft een onderzoeksplan opgesteld,
waarin zij voorstelt de komende jaren onderzoeken uit te voeren naar een aantal
nieuw ontwikkelde leerstraffen en deze aan elkaar te relateren. Een aantal
onderzoeken is inmiddels afgerond. De slagingspercentages van taakstraffen
zijn de afgelopen jaren stabiel gebleven, zo blijkt uit de volgende grafiek.3.2 KwantitatiefIn korte tijd zijn taakstraffen uitgegroeid tot één van
de belangrijkste strafmodaliteiten. In 1983 werden aan jeugdigen 298 werkstraffen
en 6 leerstraffen opgelegd; in 1995 werden aan jeugdigen 2767 werkstraffen
en 1315 leerstraffen opgelegd. In 1983 werden aan volwassenen 1668 werkstraffen
opgelegd en in 1995 14 4001. Het aantal leerstraffen
voor volwassenen bedroeg in 1995 circa 1400.In onderstaande grafieken is de kwantitatieve toename van taakstraffen
weergegeven. 4. Korte voorgeschiedenisVanaf 1981 zijn voor zowel jeugdigen als volwassenen experimenten begonnen
met de werkstraf1. Voor jeugdigen is van meet
af aan ook geëxperimenteerd met leerstraffen. Op grond van de positieve
ervaringen met de werkstraf is in 1989 de wettelijke basis voor de werkstraf
voor volwassenen tot stand gekomen. Tevens is in 1989 de Overleg- en adviescommissie
alternatieve sancties (OCAS) ingesteld2. De taken
van de commissie waren: de toepassing en uitvoering van bestaande taakstraffen
te evalueren, te adviseren over nieuw beleid en nieuw beleid te stimuleren.
In 1991 is een belangrijk advies van de commissie, gericht op de toekomst,
verschenen3. De commissie adviseert taakstraffen
op allerlei fronten te stimuleren en uit te breiden. Belangrijke aanbevelingen
zijn het opzetten van leer- en arbeidstrainingsprojecten voor jong-volwassenen
en het beproeven van vormen van intensief reclasseringstoezicht. De commissie
stelt voor de vrijheidsstraf langs verschillende wegen terug te dringen ten
gunste van alternatieven. De voorstellen zijn voor een groot deel door de
regering overgenomen4. Op 14 september 1992 werd
een uitgebreide vergadering gehouden van de vaste commissie voor Justitie.
Het beleid inzake taakstraffen werd door de Tweede Kamer in zijn algemeenheid
ondersteund. Wel werd een aantal kritische kanttekeningen geplaatst bij de
beschikbare financiële middelen, het strafkarakter, het mislukkingspercentage
en de recidiveresultaten. In deze nota wordt daar op ingegaan.Nadien is in samenspraak met de uitvoeringsorganisaties vorm gegeven aan
de adviezen van de OCAS, die door de regering zijn overgenomen.In mei 1994 is het OCAS-rapport «Rechtspositie taakstraffen»
verschenen. Hierin worden aanbevelingen gedaan die de rechtspositie van tot
taakstraf veroordeelden verbeteren.In september 1995 zijn de bepalingen van het nieuwe jeugdstrafrecht in
werking getreden, waarmee tevens een wettelijke regeling van de taakstraffen
voor jeugdigen tot stand is gekomen.De toepassing van taakstraffen, voor zowel jeugdigen als volwassenen,
heeft vanaf 1982 een enorme groei doorgemaakt. In de periode 1985 tot 1995
is het aantal jaarlijks opgelegde werk- en leerstraffen gegroeid van 3686
tot bijna 20 000. Daarmee zijn taakstraffen ten opzichte van andere straffen
een belangrijke afdoeningsvorm in het strafrecht geworden. In onderstaande
grafieken wordt het aandeel van taakstraffen ten opzichte van andere afdoeningsvormen
weergegeven.5. Uitbreiding in de komende jarenDe afgelopen jaren hebben zich de volgende belangrijke ontwikkelingen
voorgedaan op het gebied van taakstraffen:1. Uitbreiding van soorten leerstraffen, vooral voor jong-volwassenen. 2. Verbetering van de kwaliteit van de uitvoering van taakstraffen en
de programma's van leerstraffen.3. Verschuiving naar een grootschalige toepassing van de werkstraf in
het volwassenstrafrecht. Taakstraffen worden inmiddels zo veelvuldig opgelegd
dat zij een belangrijke afdoeningsvorm zijn geworden.Bij het aantreden van dit kabinet is de commissie Heroverweging Instrumentarium
Rechtshandhaving (commissie Korthals Altes) ingesteld. Deze kreeg tot taak
om praktische voorstellen te doen voor de handhaving van regelgeving anders
dan door middel van het strafrecht en voor de vervanging van de vrijheidsstraf
door alternatieven. In augustus 1995 heeft deze commissie haar eindrapport
aangeboden. De commissie concludeert dat bij de vervanging van vrijheidsstraffen
door alternatieven de grenzen reeds zijn bereikt. Wel stelt zij voor dat het
openbaar ministerie (OM) ter voorkoming van strafvervolging taakstraffen kan
toepassen en dat de combinatie van onvoorwaardelijke vrijheidsstraf en taakstraf
mogelijk wordt. In het kabinetsstandpunt over het rapport van de commissie
Korthals Altes wordt in breder verband gereageerd op de voorstellen van de
commissie.Deze nota is onder meer een uitwerking van hetgeen in het kabinetsstandpunt
wordt betoogd. Enerzijds zal er voldoende celcapaciteit dienen te zijn om
geloofwaardig te straffen, anderzijds moeten ook alternatieve wegen bewandeld
worden. De voorgestelde alternatieven betreffen de intensivering van de toepassing
van taakstraffen, de invoering van penitentiaire programma's en de versnelde
doorstroming van TBS-gestelden. Het is het streven in 1998 350 detentieplaatsen
te substitueren door taakstraffen, oplopend tot 650 plaatsen in 2000. In 1998
moeten ongeveer 2100 taakstraffen extra gerealiseerd worden en in 2000 ongeveer
3900.Daarnaast heeft het kabinet besloten tot de instelling van een interdepartementaal
beleidsonderzoek «Substitutie door taakstraffen», met onder meer
als doel verder onderzoek te verrichten naar uitbreidingsmogelijkheden
voor taakstraffen. Voor 1 december 1996 zal de werkgroep rapporteren.Om de voorgestelde uitbreiding te bereiken worden in de nota de volgende
wijzigingen voorgesteld in het juridische kader van de taakstraf:– De taakstraf wordt een zelfstandige hoofdstraf. De verdachte hoeft
niet meer zelf te verzoeken om een taakstraf, maar kan daarmee instemmen.
Die instemming kan ook schriftelijk geschieden, zelfs nadat het vonnis onherroepelijk
is geworden en de verdachte niet op de zitting aanwezig is geweest. Dat betekent
dat de taakstraf ook bij verstek kan worden opgelegd. Dit geldt alleen voor
de werkstraf en niet voor de leerstraf.– Het wordt mogelijk een taakstraf op te leggen in combinatie met
een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf of een geldboete. Bij een gevangenisstraf
van een jaar kan de rechter maximaal zes maanden omzetten in een werkstraf.– Het maximaal aantal uren werkstraf blijft 240 uur; leerstraffen,
al dan niet in combinatie met werkstraffen, kunnen voor 480 uur worden opgelegd.– Het openbaar ministerie krijgt de mogelijkheid om «taakstraffen»
toe te passen in het kader van een voorwaardelijk sepot. De verdachte krijgt
het voorstel voorgelegd om, ter voorkoming van strafvervolging, een aantal
uren arbeid te verrichten en/of een leerproject te volgen. De voordelen hiervan
zijn snellere doorlooptijden en besparingen op de zittingscapaciteit. 6. Korte inhoud van de notaIn hoofdstuk 2 van de nota wordt de verwachte ontwikkeling geschetst van
zowel de werk- als de leerstraf. Trefwoorden zijn consolidatie, kwaliteitsverbetering
en groei. Daarnaast worden recente beleidsontwikkelingen besproken, die samenhangen
met de ontwikkeling van taakstraffen.In hoofdstuk 3 worden knelpunten in het Wetboek van Strafrecht met betrekking
tot taakstraffen besproken en voorstellen gedaan voor een nieuw juridisch
kader.In hoofdstuk 4 wordt de organisatie geschetst en in hoofdstuk 5 komen
kwantitatieve doelen en financiën aan de orde.In Bijlage A wordt de inhoud van de verschillende soorten taakstraffen
nader uiteengezet.In Bijlage B wordt een samenvatting gegeven van de onderzoeken naar de
effectiviteit van een groot aantal taakstraffen. II. DE ONTWIKKELING VAN TAAKSTRAFFEN IN DE KOMENDE JARENIn dit hoofdstuk wordt ingegaan op de doelstelling om het aantal taakstraffen
in de komende jaren verder te laten groeien. Gestreefd wordt naar een toename
van het aantal opgelegde werkstraffen en naar uitbreiding van al bestaande
leerstraffen die op basis van onderzoek nuttig en effectief zijn gebleken.
Ook wordt nagegaan of leerstraffen kunnen worden toegepast op specifieke doelgroepen.
Bij dit alles staat consolidatie van wat inmiddels is opgebouwd voorop. Verder
wordt aandacht besteed aan kwaliteitsverbetering van de inhoud en de uitvoering
van taakstraffen. Uiteindelijk moet een goed afgewogen en toereikend pakket
van taakstrafvormen tot stand komen. Ten slotte worden enige
beleidsontwikkelingen besproken waarin taakstraffen een rol spelen. 1. De werkstraf 1.1. ConsolidatieUit onderzoek van het WODC is gebleken dat de maatschappelijk acceptatie
van alternatieve sancties groot is. De Nederlandse bevolking blijkt genuanceerd
te oordelen over de afdoening van een aantal voorgelegde strafzaken en kiest
niet zelden voor een taakstraf als geschikte afdoeningsvorm1. Opvallend is dat men, op grond van de gegeven achtergrondinformatie,
vaak kiest voor resocialisatie in plaats van vergelding. Het is belangrijk
dit maatschappelijk draagvlak voor taakstraffen te behouden. Daarom zal publieksvoorlichting
blijven plaatsvinden.Door de forse toename van het aantal werkstraffen moeten meer instellingen
worden benaderd met het verzoek mee te werken aan de uitvoering van werkstraffen.
Het jeugdwerkgarantieplan, de banenpool, werkervaringsplaatsen, stages en
werkstraffen (inclusief HALT) concurreren voor een groot deel om dezelfde
schaarse additionele arbeid. De consolidatie van de werkstraf kan daardoor
in gevaar komen2. Organisaties nemen wellicht
liever een banenpooler dan een tot werkstraf veroordeelde. Voor jeugdige tot
werkstraf veroordeelden is de kans op een projectplaats nog kleiner. Zij hebben
vaak extra begeleiding en toezicht nodig en hun produktiviteit is geringer.Het is belangrijk dat werkstraffen een stevige positie houden op de markt
van additionele arbeid. Daarvoor zijn permanente werving van nieuwe projecten
en het onderhouden van goede contacten met bestaande projectplaatsen noodzakelijk.
De reclassering heeft daartoe in ieder hofressort een projectwerver aangesteld.De raad voor de kinderbescherming voert minder werkstraffen uit dan de
reclassering. Beide instanties maken vaak wel gebruik van dezelfde projecten,
bijvoorbeeld de projecten voor moeilijk plaatsbaren. De sterke toename van
het aantal werkstraffen voor volwassenen in fraudezaken heeft er zodoende
toe geleid dat de raad jeugdige tot werkstraf veroordeelden soms niet kon
plaatsen. Het streven is om jeugdigen in principe bij «reguliere»
projectplaatsen, zoals ziekenhuizen, te plaatsen. Zonodig kunnen 16- en 17-jarigen
in groepsprojecten van de reclassering worden geplaatst. Samenwerking tussen
raad en reclassering bij werving en behoud van projectplaatsen ligt daarom
voor de hand. In sommige arrondissementen is die samenwerking nog onvoldoende.Het OM kan hierin ook een rol vervullen door te streven naar regulering
van de aanvoer van werkstraffen, zodat een redelijk constante stroom ontstaat
en projectplaatsen optimaal benut kunnen worden. Worden onverhoopt toch pieken
in de aanvoer van werkstraffen verwacht, dan kan het OM de uitvoeringsorganisaties
tijdig inlichten en meedenken over de uitvoering. Ook bij de werving van projectplaatsen
kan het OM een grotere rol spelen dat nu het geval is. Bijvoorbeeld door aanbevelingen
te doen en in incidentele gevallen ook door actief te werven.Ook door de explosieve groei van werkstraffen zelf kan de druk op projectplaatsen
toenemen. Dit is gebleken uit het project «intensivering fraudebestrijding»
dat leidde tot de tenuitvoerlegging van duizenden extra werkstraffen. In een
aantal arrondissementen heeft dit geleid tot achterstanden in de uitvoering
van de werkstraf en tot grote druk op de projectplaatsen. In 1993 is een «klankbordgroep fraude» geformeerd, bestaande
uit vertegenwoordigers van OM, reclassering en ministerie van Justitie. De
klankbordgroep heeft voorstellen gedaan voor de afdoening van extra werkstraffen
die als gevolg van het project zijn opgelegd. Door het opzetten van groepsprojecten
in beheer van de reclassering en door het aanstellen van extra coördinatoren
werkstraffen is de achterstand ingelopen en de druk op de projectplaatsen
in de meeste arrondissementen verminderd. Een plotselinge toename van het
aantal werkstraffen kan echter opnieuw wachtlijsten veroorzaken. Daarbij komt
dat het aantal opgelegde werkstraffen pieken en dalen kent.Het beleidsprogramma «executie» van het departement volgt
de lange termijn-ontwikkeling van de behoefte aan cel- en taakstrafcapaciteit,
signaleert tijdig tekorten en bedenkt daarvoor oplossingen.Voor een goed beheer van de projectplaatsen en ter bevordering van de
samenwerking is het noodzakelijk dat in ieder arrondissement een geautomatiseerde projectenbank wordt opgezet in gezamenlijk beheer van de raad en de
reclassering. Daarin kunnen gegevens worden opgenomen over de aard van de
werkzaamheden, de snelheid van plaatsing, de dagdelen waarop gewerkt kan worden
(dag, avond, weekeinde), de sleutelfiguren en andere bijzonderheden. Uit het
systeem moet direct kunnen worden afgelezen of plaatsing mogelijk is.Een ander instrument is een actief public relations-beleid
gericht op projectplaatsen. In alle arrondissementen wordt dit verzorgd door
de reclassering en/of de raad in de vorm van bijvoorbeeld een lokaal informatieblad,
project-dagen en een jaarlijkse attentie. Voor deze activiteiten beschikken
de raad en de reclassering over een (beperkt) budget. Medewerkers belast met
de begeleiding van werkstraffen hebben vaak weinig tijd voor deze activiteiten.
Door de explosieve groei zijn de contacten met de instellingen de laatste
jaren juist verminderd. Voor het behoud van bestaande reguliere projectplaatsen
zullen PR-activiteiten worden bevorderd. Op landelijk niveau kan dit gebeuren
door het ontwikkelen en aanbieden van voorlichtingsmateriaal en lokaal door
regelmatig bezoek aan de projectplaatsen. 1.2. Kwaliteitsverbetering 1.2.1. UitvoeringDe uitvoeringsorganisaties hebben steeds oog gehad voor de kwaliteit van
de uitvoering van de werkstraf. Vanuit de eerste praktijkervaringen zijn op
lokaal niveau uitvoeringsrichtlijnen tot stand gekomen en voorwaarden ontwikkeld
voor de geschiktheid van potentiële projectplaatsen. Landelijke richtlijnen
ontbraken. Hieraan is inmiddels een einde gekomen. In het OCAS-rapport «Rechtspositie
taakstraffen» zijn op basis van in de praktijk gegroeide uitvoeringsregels
keuzes gemaakt en aanbevelingen voor uniformering gedaan. Naar aanleiding
van dit rapport hebben de uitvoeringsorganisaties al gezamenlijke richtlijnen
opgesteld en ingevoerd. Binnenkort worden in de uitvoeringsregeling reclassering
en in een beleidsaanwijzing aan de raad voor de kinderbescherming eenduidige
uitvoeringsvoorschriften opgenomen1. In hoofdstuk
III, par. 4, wordt hier nader op ingegaan.Blijvende aandacht voor de arbeidsomstandigheden en veiligheid op de projectplaatsen
is noodzakelijk. Bepalingen van de Arbeidswet, het Arbeidsrusttijdenbesluit
en de Arbeidsomstandighedenwet zijn onverkort van toepassing op tot werkstraf
veroordeelden. Bij de uitvoeringsorganisaties is daarvoor altijd wel aandacht
geweest, maar vaak incidenteel, naar aanleiding van een specifieke casus.
In beginsel zijn de instellingen die de projectplaatsen leveren zelf verantwoordelijk
voor de naleving van deze bepalingen; daarop worden zij bij de
projectenwerving gewezen. Reclassering en raad houden, vanuit hun verantwoordelijkheid
voor de uitvoering, toezicht op die naleving. Nu de reclassering in eigen
beheer groepsprojecten heeft, draag zij zelf ook die werkgeversverantwoordelijkheid.
Daardoor zal zij structureler dan voorheen aandacht aan deze voorschriften
moeten besteden.In het verleden zijn lokaal afspraken gemaakt tussen enerzijds de reclassering
(en in mindere mate de raad) en anderzijds de sociale zekerheidsinstanties
over de doorbetaling van de uitkering tijdens de uitvoering van de werkstraf.
In principe blijft een werkloze tot werkstraf veroordeelde beschikbaar voor
de arbeidsmarkt. Als werk gevonden wordt, kan de werkstraf verder worden uitgevoerd
in de weekeinden en vakanties. Soms zijn problemen ontstaan, doordat eenmaal
gemaakte afspraken in de vergetelheid raakten bij uitvoerende diensten of
door nieuwe medewerkers anders werden geïnterpreteerd. Overigens kon
altijd een regeling worden getroffen en heeft dit, voorzover bekend, nooit
geleid tot intrekking van de uitkering.Er is geprobeerd hierover afspraken te maken met het ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid (SZW). Probleem daarbij is dat sociale zekerheidsinstanties
een grote beleidsvrijheid hebben. Wel is er een beleidsstandpunt gekomen over
de uitvoering van de ABW in verband met de uitvoering van de werkstraf. Eind
1993 heeft SZW in een nieuwsbrief aan de sociale diensten opnieuw gewezen
op het belang van het doorlopen van de uitkering tijdens de uitvoering van
een werkstraf. Ook zijn contacten gelegd met het overkoepelend orgaan van
bedrijfsverenigingen, wat in probleemsituaties heeft geleid tot bevredigende
oplossingen.In het algemeen hanteert de reclassering de regel dat een werkloze maximaal
20 uren werkstraf per week mag vervullen en zich beschikbaar moet houden voor
betaalde arbeid conform de eisen van de uitkerende instantie. Ook wordt de
veroordeelde meegedeeld dat hij de uitkerende instantie moet melden dat hij
een werkstraf moet uitvoeren. Inmiddels zijn contacten gelegd met SZW over
voorzieningen voor arbeidstoeleiding van voormalige gedetineerden en tot taakstraf
veroordeelden. In het kader daarvan zal in overleg met SZW worden bezien of
nadere maatregelen ten aanzien van de uitkerende instanties genomen moeten
worden.Voor de verdere uitwerking van de uitvoeringsvoorschriften en de toepassing
daarvan in de arrondissementen zijn reclassering, raad en OM verantwoordelijk.
Plaatselijk moet bijvoorbeeld worden beoordeeld of een potentiële projectplaats
voldoet aan de gestelde eisen en of de werkzaamheden geschikt zijn voor uitvoering
van de werkstraf. Het OM heeft hierin een toetsende rol, omdat het projectplaatsen
voor ingebruikname keurt.Voor de naleving van en het toezicht op de uitvoeringsrichtlijnen zijn
de uitvoeringsorganisaties primair verantwoordelijk. Daarnaast heeft het OM
hierin een taak vanuit zijn verantwoordelijkheid voor de tenuitvoerlegging
van taakstraffen. De dienst Preventie, Jeugdbescherming en Reclassering van
het departement heeft een voorwaardenscheppende rol. 1.2.2. Verbetering juridisch kaderDe werkstraf voor zowel jeugdigen als volwassenen heeft inmiddels een
wettelijke basis. Met de wettelijke regeling van de werkstraf voor jeugdigen
is het landelijk mogelijk geworden dat het OM ter voorkoming van strafvervolging
aan de jeugdige een taakstraf tot 40 uur aanbiedt (het zgn. officiersmodel)1. Vooral op de regeling voor volwassenen is de afgelopen
jaren kritiek geuit. Verbetering van het juridisch kader kan de kwaliteit
van de werkstraf voor volwassenen verhogen. In hoofdstuk III, par. 3, wordt
hier nader op ingegaan. 1.2.3 Verband tussen delict en werkstrafTen tijde van de experimentele toepassing van werkstraffen is zoveel mogelijk
geprobeerd een verband te leggen tussen het delict en de projectplaats en/of
de feitelijk uit te voeren werkzaamheden. Voor jeugdigen wordt dit nog steeds
nagestreefd. Voor volwassenen is dit streven noodgedwongen losgelaten. Oorzaak
daarvan is het grote aantal taakstraffen dat wordt opgelegd wegens vermogensdelicten,
waarbij een verband tussen delict en taakstraf moeilijker te leggen valt.
In andere gevallen kan de taakstraf wel worden aangepast aan de aard van het
delict. Zij heeft dan een extra confronterende en pedagogische waarde. Bijvoorbeeld
het plaatsen van rijders onder invloed in een revalidatiekliniek en plegers
van geweld tegen homosexuelen bij het COC. Voor plegers van inbraken in bedrijven
kan men denken aan het verrichten van werkzaamheden in het bedrijf of rondom
een bedrijvenpark. Uit onderzoek is gebleken dat een relatie met de aard van
het delict de effectiviteit van de sanctie bevordert1. De komende jaren zal ernaar worden gestreefd de taakstraf weer meer
toe te snijden op de aard van het delict. Dit mag niet ten koste gaan van
de snelheid waarmee de straf wordt opgelegd en uitgevoerd. 1.2.4 Verbetering nazorgNa de uitvoering van een werkstraf wordt niet stelselmatig bezien of nazorg
wenselijk is. De werkstraf kan een positieve invloed hebben op het leven van
de gestrafte, bijvoorbeeld door structuur in het leven aan te brengen en door
de waardering die ermee wordt geoogst. Zonder verdere begeleiding, bij voorbeeld
bij het vinden van een baan of opleiding, kunnen deze positieve effecten snel
teniet worden gedaan.Bij de uitvoeringsorganisaties wordt een geïntegreerde werkwijze
ingevoerd. Daarbij wordt meer planmatig gewerkt met de cliënt in de verschillende
schakels van de strafrechtketen. De nazorg, ook na een werkstraf, moet in
het plan een belangrijke plaats krijgen. De recente invoering van jeugdreclassering
kan in organisatorisch opzicht bijdragen tot verbetering van de nazorg na
een werkstraf voor jeugdigen. Een belangrijke recente ontwikkeling is het
contact dat is gelegd met SZW om te komen tot een verbetering van de arbeidstoeleiding
voor voormalige delinquenten en tot taakstraf veroordeelden. Er is een beleidsadviesgroep
Arbeidstoeleiding Justitie gevormd, die de activiteiten op dit terrein bij
de uitvoeringsorganisaties gaat inventariseren en volgen. Tevens zal deze
beleidsadviesgroep fungeren als platform voor interdepartementaal overleg
over uitvoeringsproblemen. 1.3. Perspectief jeugdigen 1.3.1. ToenameIn het kader van de aanpak jeugdcriminaliteit wordt beoogd vaker en sneller
een sanctie op te leggen. Het OM heeft toegezegd aan dit voornemen praktische
uitvoering te geven. Inmiddels is in alle arrondissementen het officiersmodel
ingevoerd, waarmee een officier van justitie een werkstraf tot 40 uur kan
opleggen. Daarnaast kunnen taakstraffen voor jeugdigen ook ter vervanging
van geldboetes worden opgelegd. De verwachting is dan ook dat het aantal werkstraffen
voor jeugdigen de komende jaren nog kan blijven groeien. Het streven is jaarlijks
10% extra taakstraffen te realiseren; voor de jaren 1994 en 1995 was dit respectievelijk
8% en 7%. 1.4. Perspectief volwassenen 1.4.1. ToenameDe werkstraf heeft niet meer, zoals vroeger, het karakter van een gunst.
Door de werkstraf een zelfstandig karakter te geven tussen de geldboete en
de gevangenisstraf in, heeft zij een volwaardige plaats in het sanctierecht
gekregen. Het voornemen bestaat dit zelfstandig karakter in een wetsvoorstel
taakstraffen op te nemen. Met deze wettelijke wijziging, die in hoofdstuk
III aan de orde komt, wordt beoogd het aantal werkstraffen in de komende jaren
verder te doen toenemen.Op grond van de al bestaande forse toename van het aantal werkstraffen
voor volwassenen zou men kunnen verwachten dat de meeste onvoorwaardelijke
vrijheidsstraffen tot 6 maanden vervangen worden door een werkstraf. Het tegendeel
is waar: het aantal korte onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen is de laatste
jaren voortdurend toegenomen. Daaronder bevindt zich naar verhouding een groot
aantal verstekzaken. In 1994 werden onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen tot
zes maanden nog in 6 919 gevallen contradictoir en in 13 174 gevallen
bij verstek opgelegd1. Het doel voor de komende
jaren is de korte vrijheidsstraf, al dan niet bij verstek opgelegd, verder
terug te dringen. Dit kan als volgt worden bereikt:– Door het mogelijk te maken dat het OM een verdachte een «taakstraf»
aanbiedt, worden wellicht ook verdachten bereikt die anders later niet op
de zitting zouden zijn verschenen. Zodoende kan ook vroegtijdig gestraft worden
waardoor zittingsruimte vrijkomt voor andere zaken.– Het OM, de reclassering en de raad hebben eind vorig jaar een
convenant over de werkstraffen gesloten. Het OM verbindt zich daarin om bij
iedere te vorderen korte vrijheidsstraf te overwegen of deze vervangen kan
worden door een werkstraf.– Door wijziging van de wettelijke regeling kunnen bij verstek veroordeelden
in aanmerking komen voor een werkstraf. Uit onderzoek blijkt dat bij verstek
veroordeelden wat betreft hun achtergrond en de ernst van hun zaak over het
algemeen vergelijkbaar zijn met tot werkstraf veroordeelden. Wel is een groter
deel van hen (35%) verslaafd aan harddrugs2.– Door het mogelijk te maken om van een gevangenisstraf tot 12 maanden
een deel op te leggen als werkstraf, kan het bereik van de werkstraf worden
uitgebreid tot een zwaardere categorie verdachten. In 1994 werd aan 1750 verdachten
in eerste aanleg een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf van 6 tot 12 maanden
opgelegd. Onder huidig recht is het voor de rechter niet mogelijk een verdachte
die tot de zitting in voorlopige hechtenis heeft gezeten (ca. 3 maanden),
een volledige werkstraf op te leggen. Hij is verplicht de maanden die in voorlopige
hechtenis zijn doorgebracht in mindering te brengen op het aantal uren werkstraf.
Door de mogelijkheid een gevangenisstraf en werkstraf te combineren, kunnen
ook deze verdachten in aanmerking komen voor een werkstraf.– Het project «intensivering fraudebestrijding» toont
aan dat de werkstraf uitermate geschikt is voor de grootschalige aanpak van
minder zware criminaliteit. In de toekomst kan de werkstraf wellicht ook voor
andere specifieke delicten worden ingezet, waarvoor nu nog vaak een korte
vrijheidsstraf wordt opgelegd. 1.4.2. Uitbreiding capaciteitDe reclassering heeft inmiddels een projectorganisatie opgezet die ten
doel heeft in 1998 de capaciteit van werkstrafplaatsen te verhogen met 10 000
tot 25 000. Deze uitbreiding zal voor een groot deel gerealiseerd worden
in de vorm van groepsprojecten bij grote projectverschaffers, zoals instellingen
voor landschapsbeheer en energiebedrijven. De reclassering is er inmiddels
in geslaagd met Staatsbosbeheer afspraken te maken over experimenten.
In het kader van het grote stedenbeleid worden gemeenten gestimuleerd werkstrafplaatsen
te creëren bij gemeentelijke voorzieningen.Bij de uitbreiding van de capaciteit wordt ook aandacht gegeven aan specifieke doelgroepen, zoals verslaafden en allochtonen. Tot degenen
die nu nog tot een korte gevangenisstraf worden veroordeeld behoort een relatief
groot aantal verslaafden. Uit onderzoek blijkt dat verslaafden veel meer problemen
hebben met het voltooien van een werkstraf dan niet-verslaafden. Eén
op de drie verslaafden voltooit de werkstraf niet. Bij sommige projecten is
het percentage verslaafden dat de werkstraf afmaakt echter hoger. Dit pleit
ervoor te onderzoeken welke werkwijze voor verslaafden de beste resultaten
oplevert en deze landelijk in te voeren. Daardoor kunnen meer verslaafden
in aanmerking komen voor een werkstraf en kan een hoger percentage verslaafden
de werkstraf voltooien.Van de tot een werkstraf veroordeelden is slechts een klein percentage
allochtoon. Dit kan worden verbeterd door het voorgenomen OM-beleid om bij
iedere onvoorwaardelijke korte gevangenisstraf te overwegen een werkstraf
te eisen. Daarnaast kan de reclassering in het geval van een allochtone verdachte
de mogelijkheid van een werkstraf extra benadrukken, bijvoorbeeld in de rapportage
aan de rechter.Bij de toepassing van de werkstraf is steeds gewaakt voor concurrentievervalsing.
Daarmee werd gehoor gegeven aan kritische opmerkingen hierover vanuit de vakbeweging.
Werkzaamheden in het kader van de werkstraf zijn additioneel en onbetaald,
en hebben een algemeen nut.Maar de tijden zijn veranderd. Bij bedrijven, vooral in de bouw, worden
tegenwoordig uitkeringsgerechtigden en studerenden ingezet in het kader van
arbeidsinpassing, het Jeugwerkgarantieplan en stages. Bij het gevangeniswezen
is het al jaren gebruik op de commerciële markt arbeid voor gedetineerden
te werven. Daarom wordt overwogen om beperkte vormen van commercieel opgezette
projecten te gaan gebruiken als werkstrafplaatsen. Gedacht kan worden aan
het schoonhouden van bedrijvenparken, waarbij de bedrijven het project sponsoren
door bijvoorbeeld schoonmaakmaterialen en kleding beschikbaar te stellen.
Uitgangspunt blijft wel dat de te verrichten werkzaamheden een algemeen nut
hebben. Afgesproken is dat bij dergelijke experimentele projecten in ieder
geval de betrokkenheid van vertegenwoordigers van OM, ZM, vakbond en RBA noodzakelijk
is.In de toekomst kunnen tot werkstraf veroordeelden wellicht ook worden
geplaatst bij projecten van groot maatschappelijk belang die vrijwel volledig
door de overheid worden gefinancierd, bijvoorbeeld dijkverzwaring en de aanleg
van de Betuwe-lijn. De plaatsende organisaties (reclassering en raad) zouden
hiervoor een financiële vergoeding kunnen krijgen die ten goede kan komen
aan bijvoorbeeld de slachtofferzorg. 2. De leerstraf 2.1. Consolidatie 2.1.1. JeugdigenDe invoering van het jeugdstrafrecht op 1 september 1995, waarbij de werk-
en leerstraffen voor jeugdigen een wettelijke basis hebben gekregen, heeft
de consolidatie van de taakstraffen bij jeugdigen vergroot. Voor hen bestaan
drie landelijk uniform aangeboden leerstraffen die inmiddels hun bestaansrecht
hebben bewezen: de «sociale vaardigheidstraining», «sexuele
vorming» en «slachtoffer in beeld»1. De instroom in deze projecten is goed en geeft jaarlijks een lichte
stijging te zien. Deze leerstraffen worden structureel gepland
en gefinancierd. Kwaliteitseisen voor de inhoud van de verschillende programma's
en de opleiding van trainers zijn in ontwikkeling.De Kwartaalcursus en het vergelijkbare Cashba – twee zwaardere leerstrafvormen
voor jeugdigen in respectievelijk Amsterdam en Rotterdam – hebben wat
betreft de gebruikte methode hun bestaansrecht bewezen. De instroom in deze
projecten is zorgelijk geweest, maar wordt de laatste tijd beter; Cashba heeft
de capaciteit kort geleden zelfs uitgebreid. Op lokaal niveau bestaan meer
varianten van leerstraffen voor jeugdigen, vooral kortere.De consolidatie van de bestaande leerstraffen voor jeugdigen kan verbeterd
worden door de programma's op basis van onderzoeksresultaten aan te passen.
Verder is vooral de instroom naar zwaardere leerstrafsoorten van belang. Dit
kan onder meer worden bereikt door structurele voorlichting te geven aan de
rechterlijke macht.Ook kan de acceptatie en consolidatie worden bevorderd door stroomlijning
van de verschillende soorten leerstraffen tot een eenduidig en uniform landelijk
beschikbaar pakket. 2.1.2. Jong-volwassenenBehalve voor jeugdigen, zijn leerstraffen ook beschikbaar voor jong-volwassenen
(18–25 jaar). De leerstraffen voor jong-volwassenen worden nog in een
experimenteel kader toegepast. In vrijwel alle arrondissementen worden de
volgende korte leerstraffen aangeboden: de «sociale vaardigheidstraining»,
«kijk op slachtoffers» en «preventie alcoholgerelateerde
delicten». Voor korte leerstraffen voor volwassenen is in de toekomst
overigens geen zelfstandige plaats meer (zie par. 2.3.2). Twee zwaardere leerstraffen,
namelijk het Dagtrainingscentrum en de «stelselmatige daderaanpak»,
worden in meerdere arrondissementen aangeboden. Daarnaast bestaan op lokaal
niveau leerstraffen op het gebied van arbeidstraining en intensieve begeleiding.Van vergaande consolidatie is nog geen sprake. De start van vooral de
zwaardere leerstraffen is moeizaam verlopen. Het ontwikkelen van een goed
afgewogen programma is moeilijk. Ook bleek een voldoende instroom in deze
projecten moeilijk te realiseren. Wel kunnen de ervaringen van de afgelopen
jaren worden gebruikt voor de ontwikkeling van nieuwe vormen van leerstraffen.Van de 8 Dagtrainingscentra (DTC's) hebben de meeste inmiddels een positie
als leerstraf verworven. Het programma is na de experimentele fase verbeterd
en de doelgroep wordt scherper afgebakend. De instroom is redelijk tot goed,
al is deze soms te sterk afhankelijk van het gunstige oordeel van een individuele
officier van justitie of rechter-commissaris.De gecombineerde leer/werkstraf in Amsterdam boekt redelijke resultaten.
De recidive na voltooiing lijkt behoorlijk lager dan na beëindiging van
een traditionele sanctie. Ook in dit project was de instroom lager dan verwacht.
Regelmatige voorlichting aan de rechterlijke macht blijft geboden.Van de leerstraf «stelselmatige daderaanpak» bestaan de projecten
in Dordrecht en Groningen het langst. Deze worden daar door de rechterlijke
macht ook regelmatig opgelegd. In andere arrondissementen zijn deze projecten
nog in ontwikkeling.Verdere consolidatie van de leerstraffen voor volwassenen heeft de komende
jaren prioriteit boven uitbreiding. Gezien de stijging van het aantal opgelegde
leerstraffen van 0 in 1990 tot 900 in 1994, lijken de leerstraffen wel in
een behoefte te voorzien1. Consolidatie zal plaatsvinden
door stroomlijning tot een beperkt pakket leerstraffen dat in de meeste arrondissementen
wordt aangeboden. Daarmee wordt ook de acceptatie van leerstraffen door de
rechterlijke macht bevorderd. Verder wordt aandacht besteed aan kwaliteitsverbetering
van het pakket leerstraffen. Ook kan invoering van een wettelijk
kader voor de leerstraf de toepassing doen toenemen en daarmee de consolidatie
bevorderen. 2.2. Kwaliteitsverbetering 2.2.1. UitvoeringNog meer dan bij de werkstraf is het bij de leerstraf van groot belang
de uitvoeringskwaliteit te bewaken. De voorschriften in de uitvoeringsregeling
reclassering en in een beleidsaanwijzing aan de raad voor de kinderbescherming
gelden niet alleen voor de werk- maar ook voor de leerstraf. Een aantal voorschriften
geldt alleen voor de leerstraf. Zodra de leerstraf een duidelijke plaats in
het strafrecht heeft gekregen, zullen er aanvullende voorschriften komen. 2.2.2. KwaliteitskaderTer verbetering van de kwaliteit wordt het komende jaar een kader vastgesteld met de criteria waaraan leerstrafprogramma's voor jeugdigen
en volwassenen moeten voldoen. Voor enige al wat langer bestaande leerstraffen
is hiermee al een begin gemaakt. Het kader zal eisen bevatten aangaande de
instemming van de verdachte, het minimum aantal te leren uren, een indicatie
van de vrijheidsstraf die is vervangen, de doelstelling en methoden van het
programma, de doelgroepen, de niet-justitiële organisaties die erbij
betrokken zijn, de resultaten en de evaluatie van het programma.Binnen dit kader moeten de uitvoeringsorganisaties de programma's gedetailleerd
beschrijven. Op lokaal niveau moet daarbij in elk geval het OM nauw betrokken
worden. Op deze manier moet een beperkt, kwalitatief hoogwaardig pakket van
leerstraffen worden gerealiseerd dat zoveel mogelijk uniform en landelijk
beschikbaar is. Om dat te bereiken moeten nieuwe leerstraffen of voorstellen
voor de wijziging of uitbreiding van bestaande leerstraffen voorlopig worden
voorgelegd aan het departement. Tot invoering wordt alleen besloten als de
leerstraf past in het kwaliteitskader en uit onderzoek is komen vast te staan
dat het programma de kwaliteit van het bestaande pakket verhoogt. Dan komt
de leerstraf ook voor structurele subsidie in aanmerking. 2.2.3. OnderzoekOnderzoek kan inzicht verschaffen in het succes van leerstraffen en leiden
tot de aanpassing of afschaffing van het programma. Zo heeft het onderzoek
naar het eerste Dagtrainingscentrum geleid tot een betere afbakening van de
doelgroep waardoor de uitval is verminderd. Ook heeft de constatering dat
gestraften met beperkte sociale vaardigheden niet kunnen voldoen aan het zeer
strikte waarschuwingsbeleid geleid tot aanpassingen van het programma1.Sommige onderzoeken naar verschillende leerstraffen zijn afgerond, andere
lopen nog. De resultaten tot dusver rechtvaardigen een gematigd optimisme.
Vooral in de zwaardere leerstrafvormen is de uitval hoog. De recidive is iets
lager, minder ernstig en doet zich later voor dan die na een vrijheidsstraf.
Ook is gebleken dat de groep delinquenten die deelneemt aan zwaardere leerstraffen
vrij moeilijk is. In het licht daarvan waren de verwachtingen wellicht wat
te hoog gespannen. Hoopgevend is dat de recidive onder hen die de zwaardere
leerstraffen voltooien behoorlijk lager is dan onder hen die voortijdig afhaken2. Goede nazorgprogramma's kunnen leiden tot betere resultaten3. Het opzetten daarvan heeft prioriteit.Onderzoek naar korte leerstraffen voor jeugdigen geeft een wat positiever
beeld te zien. De meeste delinquenten maken de leerstraf daadwerkelijk af4. Bij een derde van de deelnemers aan de leerstraf sociale vaardigheidstraining is een positieve verandering in de tijdbesteding
waarneembaar1. Naar aanleiding van de onderzoeksresultaten
wordt bezien of aanpassing van leerstrafprogramma's noodzakelijk is. 2.3. Perspectief 2.3.1. JeugdigenIn overleg met de raad voor de kinderbescherming zal de toekomst van leerstraffen
verder worden bezien. Die toekomst wordt vooral bepaald door de keuze voor
een uniform pakket leerstraffen dat in alle arrondissementen beschikbaar is
of voor een beperkt pakket leerstraffen in ieder arrondissement, aangevuld
met lokale variëteiten. Uit het oogpunt van rechtsgelijkheid wordt landelijke
uniformiteit nagestreefd.In alle arrondissementen moet een basispakket van leerstraffen beschikbaar
zijn. Dat pakket zal voor jeugdigen in elk geval bestaan uit «slachtoffer
in beeld», de «sociale vaardigheidstraining», «sexuele
vorming», de Kwartaalcursus, Cashba, de Dagtrainingscentra en de «harde
kern-aanpak».Anders dan de reclassering heeft de raad geen leerstraffen in eigen beheer.
De raad stimuleert andere organisaties, zoals instellingen voor (gezins)voogdij
of jeugdhulpverlening, om leerstraffen op te zetten. Mede door toedoen van
de raad zijn de «harde kern-projecten» opgezet. Zwaardere leerstraffen
als Cashba zijn niet uitgebreid naar andere arrondissementen, voornamelijk
vanwege de beperkte financiële middelen. De bestaande leerstraffen hebben
vrijwel volledig beslag gelegd op het beschikbare budget voor leerstraffen.
In het kader van het beleidsplan Jeugdcriminaliteit komt de komende jaren
meer geld beschikbaar.De huidige trend om de al wat langer bestaande leerstraffen voor jeugdigen
frequenter op te leggen, zal naar verwachting doorzetten. Toename van leerstraffen
voor jeugdigen is vooral mogelijk door uitbreiding van de zwaardere vormen.
Toen begin 1995 de 8 DTC's die in principe bestemd zijn voor volwassenen,
werden opengesteld voor jeugdigen leidde dit al in hetzelfde jaar tot 30 plaatsingen.
Uitbreiding is mogelijk door in de bestaande DTC's een parallelgroep voor
jeugdigen te starten. Daarnaast wordt gedacht aan verdere uitbreiding van
het aantal DTC's. «Harde kern»-projecten komen, mits beter ingepast
in het strafrechtelijk kader, wellicht op langere termijn voor uitbreiding
in aanmerking. Dit is afhankelijk van de resultaten van een onderzoek, die
medio 1997 worden verwacht. Verder zal bezien worden of de gecombineerde leer/werkstraf
voor jong-volwassenen ook geschikt is voor jeugdigen.Ten slotte moeten de consequenties van het nieuwe jeugdstrafrecht worden
afgewacht. Deze wetswijziging heeft langere jeugddetenties mogelijk gemaakt
en het is nog niet duidelijk welke rangorde bestaat tussen taakstraffen en
jeugddetentie. De toepassing van jeugddetentie in combinatie met een taakstraf
is in het nieuwe jeugdstrafrecht niet mogelijk. Op korte termijn zal hier
aandacht worden besteed, wat kan leiden tot aanpassing van de wetgeving. 2.3.2. VolwassenenVoor volwassenen zal het pakket leerstraffen voorlopig bestaan uit de
Dagtrainingscentra, de «stelselmatige daderaanpak», de leer/werkstraf
en de «harde kern-aanpak». Korte leerstraffen komen niet meer
in aanmerking voor zelfstandige toepassing. Wel zullen zij als aangepaste
modulen aangeboden worden in een langere uit diverse onderdelen bestaande
straf, bijvoorbeeld de leer/werkstraf of de «stelselmatige daderaanpak».
Na drie jaar intensieve ontwikkeling en toepassing van leerstraffen bij volwassenen
is veel ervaring opgedaan met de mogelijkheden van deze sancties. Van belang
is een goed afgewogen programma van substantiële duur, met een zichtbaar
element van genoegdoening en uitgevoerd onder toezicht van de reclassering.
Voorwaarde is acceptatie door de rechterlijke macht, afbakening van de doelgroep
en netwerkvorming met lokale organisaties.Sommigen menen dat de leerstraf niet als «straf» kan worden
opgenomen in het Wetboek van Strafrecht. Dit is onlangs nog naar voren gebracht
op een conferentie van de reclassering, de raad voor de kinderbescherming
en het OM1. Naar aanleiding van deze conferentie
hebben reclassering en OM besloten een combinatie van een werk- en leerstraf
als een reële strafsanctie verder te beproeven. In principe is het mogelijk
alleen dergelijke combinaties van werken en leren in te voeren. De meeste
langere leerstraffen bestaan in feite al uit zo'n combinatie.Hierbij moet worden vermeld dat een wettelijke regeling van de leerstraf
het voordeel heeft dat er een duidelijke stok achter de deur is als deze sanctie
niet (naar behoren) wordt vervuld. 3. Actuele beleidsontwikkelingenIn deze paragraaf worden recente beleidsontwikkelingen beschreven waarin
taakstraffen een functie vervullen. De belangrijkste daarvan zijn criminaliteitspreventie,
al dan niet in het kader van het grote stedenbeleid, het beleid inzake jeugdcriminaliteit
en inzake de tenuitvoerlegging. Daarnaast komen beleidsontwikkelingen aan
bod die raakvlakken hebben met de ontwikkeling van taakstraffen. 3.1. CriminaliteitspreventieTaakstraffen kunnen een belangrijke functie vervullen bij de preventie
van criminaliteit. Criminaliteitspreventie kan gericht zijn op de situatie,
het slachtoffer en de dader. Bij het laatste, de dadergerichte preventie,
gaat het erom te voorkomen dat (potentiële) daders zich (opnieuw) schuldig
maken aan het plegen van delicten. Taakstraffen hebben een vergelijkbaar doel,
namelijk het voorkomen van het opnieuw plegen van een strafbaar feit. In het
kader van dadergerichte preventie kan ook aandacht worden besteed aan het
slachtoffer, bijvoorbeeld in de leerstraf «slachtoffer in beeld».Op het terrein van dadergerichte preventie zijn er experimentele projecten
die zich richten op de «harde kern»-jongeren en de meelopers (12–25
jaar). De «harde kern»-jongeren laten zich weinig gelegen liggen
aan gangbare sociale normen en strafrechtelijke regels en wordt niet sterk
gehinderd door gewetensvragen. Het criminele gedrag is structureel en instrumenteel:
het maakt deel uit van het leefpatroon, wordt in veel gevallen voorbereid
en heeft een financieel oogmerk. De «harde kern» wordt vaak omgeven
door zogenaamde meelopers. Die plegen hetzelfde type delicten als de «harde
kern», maar in mindere mate; ze zijn ook minder gespecialiseerd in crimineel
gedrag en zijn, in sociaal-psychologisch opzicht, meer gebonden aan de samenleving.
De «harde kern-aanpak» wordt uiteengezet in Bijlage A. 3.2. Aanpak jeugdcriminaliteitIn 1994 heeft de Commissie Jeugdcriminaliteit (de Commissie Van Montfrans)
een advies uitgebracht over de aanpak van jeugdcriminaliteit. De commissie
heeft de te verwachten kwantitatieve en kwalitatieve ontwikkelingen van de
jeugdcriminaliteit beschreven en een strategie geformuleerd voor de aanpak
van jeugdigen die in aanraking komen met politie en justitie.
De commissie adviseert het delinquente gedrag van jongeren met een breed palet
van reacties tegemoet te treden. Die reacties moeten helder en normbevestigend
zijn, en bovenal vroegtijdig, snel en consequent worden toegepast. De commissie
stelt voor de toepassing van de HALT-afdoening en van taakstraffen uit te
breiden. Verder is zij van mening dat jeugdreclassering in het hele land moet
worden ingevoerd en dat het aantal «harde kern»- projecten moet
worden uitgebreid.In het vervolg daarop is op het departement het beleidsprogramma Jeugdcriminaliteit
gestart waarvoor inmiddels een actieplan is opgesteld. Het plan voorziet in
een verdere toename van het aantal bestaande taakstraffen en in de uitbreiding
van zwaardere leerstrafvormen voor jeugdigen. Het plan is beschreven in de
notitie Jeugdcriminaliteit die op 1 november 1995 aan de Tweede Kamer is aangeboden1. 3.3. Grote stedenbeleidIn het grote steden-beleid zijn een reeks afspraken gemaakt tussen de
rijksoverheid en 19 grote steden over, onder meer, de veiligheid. Ter verbetering
van het veiligheidsgevoel in de steden zijn voorstellen gedaan over de aanpak
van (jeugd)criminaliteit. De voorstellen van de commissie Jeugdcriminaliteit –
ook die over taakstraffen – hebben hierin een belangrijke plaats gekregen.In een aantal steden zijn de stadsplannen inzake jeugdcriminaliteit in
een vergevorderd stadium. De uitvoeringsorganisaties zijn op de hoogte van
deze beleidsvoornemens en zullen nauw betrokken worden bij de totstandkoming
en uitvoering ervan. 3.4. TenuitvoerleggingOp het gebied van de justitiële inrichtingen krijgen grote veranderingen
hun beslag, die zijn aangekondigd in de nota «Werkzame detentie»
(1994). De kern van het nieuwe detentiebeleid is de invoering van een standaardregime
in de gesloten inrichtingen, waarin arbeid centraal staat. Een sober basisregime
is regel, maar gedetineerden die bereid zijn zich in te zetten voor gedragsverandering
krijgen bijzondere voorzieningen aangeboden. Die voorzieningen zijn specifiek
gericht op bevordering van de integratie in de samenleving na de detentie.
In het kader van detentiefasering kunnen gedetineerden, in de eindfase van
de detentie, in een inrichting worden geplaatst met een regime dat bepaalde
vrijheden biedt.De laatste jaren bestaat er een voortdurende druk op de celcapaciteit,
die steeds weer heeft geleid tot uitbreidingen. Om deze te verminderen, wordt
onder meer gekeken naar andere vormen van executie, detentiefasering en vervanging
van de voorlopige hechtenis. Naast uitbreiding van het aantal taakstraffen
is een begin gemaakt met jeugdwerkinrichtingen, einde-detentie-programma's
en elektronisch toezicht. Bij de ontwikkeling van de taakstraffen wordt rekening
gehouden met deze nieuwe vormen van sanctionering en tenuitvoerlegging. Ook de voorgenomen wijziging van de Penitentiaire Beginselenwet (PBW)
is in dit opzicht van belang. Hierin wordt het penitentiaire programma geïntroduceerd:
een daarvoor geschikte gedetineerde kan, voorafgaand aan zijn voorlopige invrijheidstelling
(VI), deelnemen aan een extramuraal programma. Dit kan bestaan uit arbeidsprojecten,
vorming en onderwijs, en combinaties daarvan. Bij de begeleiding van deze
activiteiten vervult de reclassering een sleutelfunctie. Zodoende kan zij
deze fase van de tenuitvoerlegging inhoudelijk verbinden met taakstraffen.
De invoering van het penitentiair programma moet nog nader worden voorbereid
en uitgewerkt. Bij de formulering van de criteria waaraan zo'n programma
moet voldoen, kunnen de ervaringen die zijn opgedaan met taakstraffen worden
benut.Op 1 januari 1994 is een experiment begonnen met jeugdwerkinrichtingen.
De jongeren doorlopen het volgende traject: eerst 3–6 maanden intramuraal
in een gesloten inrichting, gericht op training en discipline; vervolgens
3–6 maanden intramuraal in een open inrichting, gericht op opleiding
of werk; en ten slotte 3–6 maanden extramuraal onder supervisie van
de reclassering. De jeugdwerkinrichting is bedoeld voor een zwaardere categorie
delinquenten dan die welke in aanmerking komt voor taakstraffen.Door het gevangeniswezen zijn de laatste jaren voorstellen ontwikkeld
voor uitbreiding van de mogelijkheden van detentiefasering. Deze zijn gericht
op verbetering van de reïntegratie van gedetineerden in de samenleving.
Voorbeelden hiervan zijn de zojuist genoemde jeugdwerkinrichtingen, de inrichtingen
voor dagdetentie, het project RETour1 en het
hieronder beschreven elektronisch toezicht. Deze vormen van detentiefasering
vertonen, wat het programmatische aspect betreft, verwantschap met de taakstraffen.Tijdens de uitgebreide vergadering van de Vaste Commissie voor Justitie
over taakstraffen (1992) is de Regering gevraagd aandacht te besteden aan
de relatie tussen het automatisme van de vervroegde invrijheidstelling (VI)
en de eisen die aan de gedetineerde worden gesteld om deze te kwalificeren
voor deelname aan einde-detentievarianten. Dit verzoek, vervat in een kamerbreed
gesteunde motie, heeft geleid tot een gedeeltelijke herziening van de VI-regeling,
die begin 1994 in werking is getreden. Een grondige herziening van de VI-regeling
werd daarbij in het vooruitzicht gesteld. Medio 1994 is een openbaar voorontwerp
«herziene regeling vervroegde invrijheidstelling» aan verschillende
(advies)- instanties om commentaar voorgelegd. Bij brief van 23 februari jl.
is de Tweede Kamer geïnformeerd over het niet verder in procedure brengen
van dit voorontwerp, en over de wijze waarop de motie wel zal worden uitgevoerd2.Inmiddels is op het departement een beleidsprogramma «executie»
gestart waarin onder meer aandacht wordt besteed aan einde-detentieprogramma's
en aan de onderling samenhangende behoefte aan cel- en taakstrafcapaciteit. 3.5. Schadevergoeding/conflictbemiddelingEr bestaat een toenemende belangstelling voor de positie van slachtoffers
van delicten. Onderkend wordt dat, naast het bieden van slachtofferhulp, gestreefd
moet worden naar schadevergoeding aan het slachtoffer en/of conflictbemiddeling
tussen dader en slachtoffer.De voorstellen van de Commissie wettelijke voorzieningen slachtoffers
in het strafproces (de Commissie Terwee), hebben geleid tot de Wet Terwee3, die 23 december 1992 is aangenomen en thans landelijk
is ingevoerd. Het beleid in dit kader is erop gericht om zoveel als mogelijk
vóór de zitting een schaderegeling tot stand te brengen. Daartoe
worden, naast het OM, de politie en de bureaus voor slachtofferhulp, de raad
voor de kinderbescherming en de reclassering actiever dan voorheen betrokken
bij schaderegelingen.Zowel een departementale werkgroep4 als de
commissie Korthals Altes heeft geconstateerd dat alternatieven als schadevergoeding
en confictbemiddeling nuttige instrumenten zijn ter verbetering van de rechtshandhaving,
maar dat zij niet zelfstandig als vervanging van een vrijheidsstraf kunnen
dienen. Schaderegeling en conflictbemiddeling moeten plaatsvinden als onderdeel
van of naast een taakstraf. 3.6. DrugsIn het kader van het beleid ter vermindering van overlast door verslaafden
zijn onder meer door de verslavingsreclassering activiteiten ontplooid. Deze
zijn gericht op ontlasting van de strafrechtsketen en behelzen een op maat
gesneden zorgaanpak van verslaafden. Verslaafden worden geselecteerd en gediagnosticeerd
op hun geschiktheid voor zorgvoorzieningen. Zij krijgen intensieve reclasseringsbegeleiding
in de beginfase van het strafrechtelijke traject (vroeghulpinterventie en
«stelselmatige daderaanpak»). Daarbij wordt «drang»
toegepast: verslaafden met vier of meer antecedenten worden voor de keuze
gesteld mee te werken aan behandeling of te worden gedagvaard. Het laatste
mondt meestal uit in detentie.De verslavingsreclassering zorgt ook voor de detentiebegeleiding van verslaafden
op drugvrije afdelingen van penitentiaire inrichtingen met het oog op behandeling
tijdens of na de einde-detentieperiode. De (verslavings)reclassering zal,
in aanvulling op de drangaanpak tijdens de vroeghulp op het politiebureau,
extra druk uitoefenen op overige overlast bezorgenden en op jeugdige verslaafden
om een veranderingstraject te doorlopen. Het initiatief daartoe is genomen
door de Stuurgroep Vermindering Overlast.In de Drugsnota wordt voorgesteld om verslaafden die overlast geven en
niet gemotiveerd zijn tot verandering, onder te brengen in een opvanginrichting.
In de hierbinnen op te zetten sociale reïntegratieprogramma's zal de
(verslavings)reclassering zonodig participeren.In het hele scala aan strafrechtelijke en begeleidings-/behandelingsmogelijkheden
kan het op grond van de ernst van het delict of de persoon van de dader geïndiceerd
zijn om een taakstraf op te leggen, al dan niet in combinatie met (intensieve)
reclasseringsbegeleiding en -toezicht. Hiertoe is of komt in alle arrondissementen
de werkstraf voor verslaafden beschikbaar (het zogeheten moeilijk plaatsbarenproject)
en een op de aanpak van verslaving aansluitende leerstraf. 3.7. Elektronisch toezichtIn februari 1994 is door een departementale werkgroep voorgesteld een
experiment te beginnen met de toepassing van elektronisch toezicht. Dit voorstel
paste in het streven naar verlaging van de kosten van justitiële inrichtingen.
Elektronisch toezicht zou in dit opzicht een goed alternatief voor detentie
zijn. Voor zelfstandige toepassing van elektronisch toezicht is geen wettelijke
basis. Het kan alleen worden opgelegd in combinatie met een andere straf.De werkgroep adviseerde het tweejarig experiment vooralsnog te beperken
tot elektronisch toezicht in combinatie met een taakstraf en in het kader
van detentiefasering. In het eerste geval kan elektronisch toezicht een uitbreiding
van de toepassing van taakstraffen betekenen. De rechter kan een taakstraf
in combinatie met elektronisch toezicht opleggen in die gevallen waarin, gezien
de ernst van het delict en de persoon van de dader, een taakstraf alleen te
licht zou zijn of als sprake is van recidive of een onvoltooide eerder opgelegde
taakstraf.De combinatie van elektronisch toezicht en taakstraf is juridisch mogelijk
door oplegging van een gedeeltelijk voorwaardelijke gevangenisstraf. Daarbij
wordt aan het voorwaardelijk deel de bijzondere voorwaarde van een aantal
maanden elektronisch toezicht verbonden. De veroordeelde moet uitdrukkelijk
instemmen met de voorwaarden die verbonden zijn aan elektronisch toezicht.De reclassering is belast met de uitvoering van het toezicht en legt vooraf,
na overleg met verdachte, advocaat en officier van justitie, een voorstel
voor aan de rechter ter terechtzitting. In het vonnis wordt vermeld hoeveel
maanden het elektronisch toezicht duurt en binnen welke periode
de taakstraf moet worden volbracht. Vooralsnog wordt in de proef, op basis
van ervaringen in de VS, een maximum termijn van 6 maanden elektronisch toezicht
aangehouden.In nauwe samenwerking tussen OM en reclassering is de proefneming met
elektronisch toezicht op 11 juli 1995 officieel van start gegaan in de arrondissementen
Leeuwarden, Groningen, Assen en Zwolle. De capaciteit bedraagt 50 plaatsen.
Het WODC zal het experiment evalueren. 3.8. HALTHALT-projecten (HALT staat voor: het alternatief)
zijn samenwerkingsprojecten van gemeente, politie en openbaar ministerie,
die de preventie en bestrijding van diverse vormen van veel voorkomende jeugdcriminaliteit
tot doel hebben. Om dat doel te bereiken verzorgt HALT een alternatieve afdoening
voor strafrechtelijk minderjarigen die wegens bepaalde delicten met de politie
in contact zijn gekomen. Daarnaast worden door het HALT-bureau preventieve
activiteiten ontwikkeld.De HALT-afdoening is een lik-op-stuk aanpak voor jongeren tussen de 12
en 18 jaar, die zich voor de eerste maal schuldig hebben gemaakt aan een vorm
van veel voorkomende jeugdcriminaliteit (vernieling, graffiti, baldadigheid,
winkeldiefstal en brandstichting). De politie kan jongeren die voor het plegen
van deze delicten zijn aangehouden, doorverwijzen naar het Bureau HALT. Bureau
HALT maakt afspraken met deze jongeren over het verrichten van werkzaamheden,
het volgen van een leerproject en/of het betalen van een schadevergoeding.
De HALT-reactie moet een sanctie op maat zijn, die zoveel mogelijk aansluit
bij het gepleegde delict. Bijvoorbeeld werken in de winkel waar gestolen is,
schoonmaken van het station waar graffiti is aangebracht, of werkzaamheden
verrichten bij een brandwondenstichting als illegaal vuurwerk is afgestoken.
Door nakoming van de met het Bureau HALT gemaakte afspraken kunnen jongeren
strafvervolging voorkomen. HALT is daarmee een vroeg-justitiële reactie
op kleine misdrijven van jongeren. Als de jeugdige zich niet aan de afspraken
houdt, volgt alsnog een reactie van de officier van justitie. Met ingang van
1 september 1995 is de HALT-afdoening in het Wetboek van Strafrecht vastgelegd.Op zich zelf staat de HALT-afdoening los van de taakstraffen. Wel bestaat
er inhoudelijke verwantschap tussen beide. Bureau HALT en de Raad voor de
Kinderbescherming gebruiken dan ook soms dezelfde projecten. 3.9 Educatieve Maatregel Alcohol en verkeerOp 1 juni 1996 is door de minister van Verkeer en Waterstaat de Educa-
tieve Maatregel Alcohol en verkeer (EMA) ingevoerd. Toen is besloten de Alcoholverkeerscursus
(AVC) af te schaffen. Justitie en Verkeer en Waterstaat hebben de overgang
van AVC naar EMA voorbereid.De tweedaagse Alcoholverkeerscursus werd toegepast als onderdeel van de
strafrechtelijke bejegening van rijders onder invloed. Als de verdachte de
cursus had gevolgd, kon de rechter daarmee bij de bepaling van de strafmaat
rekening houden. In het algemeen verving de cursus (een deel van) de boete,
(een gedeelte van) de ontzegging van de rijbevoegdheid of, incidenteel, maximaal
1 week onvoorwaardelijke vrijheidsstraf. De AVC past niet meer bij de huidige
leerstraffen, die langer en intensiever zijn en bedoeld zijn als vervanging
van onvoorwaardelijke vrijheidsstraf. De AVC werd uitgevoerd door de instellingen
voor Verslavingszorg.Op 1 juni van dit jaar is hoofdstuk 6 van de Wegenverkeerswet 94 in werking
getreden. Daarin wordt voorzien in de mogelijkheid om de bezitter van een
rijbewijs die rijdt onder invloed van alcohol (1,3 – 2,11 promille en
0,8 promille in combinatie met recidive) naar een cursus te sturen.
Deze mogelijkheid wordt geschapen binnen de bestaande vorderingsprocedure.
Bij het vermoeden dat iemand niet rijvaardig of niet rijgeschikt is kan een
geneeskundig onderzoek worden gevorderd. Bij het vermoeden dat iemand niet
rijgeschikt is kan in de nieuwe situatie het volgen van de cursus «Educatieve
Maatregel Alcohol en verkeer» (EMA) worden gevorderd. Wanneer iemand
niet rijgeschikt of niet rijvaardig wordt bevonden op basis van het onderzoek
wordt het rijbewijs ongeldig verklaard. Als iemand niet meewerkt aan de EMA
of aan het onderzoek wordt ook het rijbewijs ongeldig verklaard.De EMA is een driedaagse cursus en heeft een corrigerend, opvoedend karakter,
terwijl de AVC 2 dagen duurde en een meer voorlichtend karakter had. Wettelijk
is vastgelegd dat de cursist de cursuskosten (f 500,–) betaalt.
Bijkomende overheadkosten worden door het ministerie van V&W gedragen.De EMA is een administratiefrechtelijke maatregel. Alle EMA-kandidaten
komen echter ook in een strafrechtelijke procedure terecht. Het volgen van
een EMA betekent dus niet dat een straf kan worden ontlopen. In principe staan
beide trajecten los van elkaar. Het administratiefrechtelijke traject is erop
gericht de geschiktheid/rijvaardigheid van de rijbewijsbezitter te bewaken
en te verbeteren; de strafrechtelijke rechtsgang is meer gericht op de bestraffing
van overtredingen. III. NIEUW JURIDISCH KADER VOOR TAAKSTRAFFEN 1. AlgemeenIn 1989 is de werkstraf voor volwassenen (onbetaalde arbeid ten algemenen
nutte) wettelijk geregeld. In april 1994 is een circulaire van het ministerie
van Justitie uitgegaan, waarin de mogelijkheden worden uiteengezet voor de
toepassing van leerstraffen in het volwassenenstrafrecht. Daarin wordt aangesloten
bij bestaande mogelijkheden die de Wetboeken van Strafrecht en Strafvordering
bieden, zoals de schorsing van de preventieve hechtenis onder voorwaarden,
uitstel vonniswijzing of de oplegging van een voorwaardelijke gevangenisstraf
met bijzondere voorwaarden. De leerstraffen kunnen naar analogie met de werkstraffen
eveneens in de plaats komen van maximaal 6 maanden vrijheidsstraf1.De wettelijke regeling van 1989 is snel tot stand gekomen na de experimentele
toepassing van de werkstraf en bevat een aantal voorschriften dat in feite
nog bij die experimentele fase hoort. Al kort na de invoering van de wettelijke
regeling van de werkstraf voor volwassenen werden knelpunten in de toepassing
gesignaleerd2. Een aantal daarvan is opgelost.
Zo is de eis dat de rechter het verrichten van een werkstraf slechts kan opleggen
na een daartoe strekkend aanbod van de verdachte ondervangen door een dergelijk
aanbod op de zitting uit te lokken. De verplichting voor de rechter de aard
van de werkzaamheden te bepalen is ondervangen door het hanteren van grove
categorieën. Uit jurisprudentie blijkt dat de rechter soepel omgaat met
de eisen van aanbod en instemming3.In 1993 heeft de toenmalige staatssecretaris van Justitie de OCAS om advies
gevraagd over een rechtspositie taakstraffen. Het rapport bevat aanbevelingen
voor stroomlijning van de procedures en invoering van landelijke standaardregels
taakstraffen ten behoeve van de tot taakstraf veroordeelden. De uitvoeringsvoorschriften
zullen binnenkort worden opgenomen in de Uitvoeringsregeling Reclassering
en in een Beleidsaanwijzing aan de Raad voor de Kinderbescherming.De OCAS heeft aan haar advies een wetsvoorstel toegevoegd met wijzigingen
van artikelen in het Wetboek van Strafrecht betreffende de onbetaalde arbeid
ten algemenen nutte. Ook het rapport van de Commissie Korthals Altes bevat
een aantal aanbevelingen voor wijziging van de wettelijke regeling
van de werkstraf. Deze aanbevelingen komen hieronder aan de orde.Op 1 september 1995 is het nieuwe jeugdstrafrecht in werking getreden,
waarin een wettelijke regeling van zowel de werk- als de leerstraf is opgenomen.
Uit de praktijk is gebleken dat deze regeling knelpunten veroorzaakt. Zo wordt
het als een gemis ervaren dat een combinatie van jeugddetentie en taakstraf
niet mogelijk is. Ook kan naast een taakstraf geen verplichte jeugdreclassering
worden opgelegd. De knelpunten worden geïnventariseerd en zullen naar
verwachting leiden tot een voorstel voor wetswijziging. 2. Wettelijke regeling volwassenen 2.1. Huidig juridisch kader werkstraf volwassenenVoor een goed begrip volgt eerst het huidige juridische kader van de werkstraf
voor volwassenen. Als de rechter een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van
niet meer dan 6 maanden overweegt, kan hij in plaats daarvan ook een werkstraf
opleggen (art. 22b lid 1 WvSr). Ook kan de werkstraf worden opgelegd als voorwaarde
voor gratie (art. 13 lid 2 Gratiewet).In art. 22c WvSr wordt de eis gesteld, dat de rechter de straf van het
verrichten van onbetaalde arbeid alleen kan opleggen na een daartoe strekkend
aanbod van de verdachte. Het aanbod dient in ieder geval de aard van de te
verrichten werkzaamheden te vermelden.Krachtens art. 22d lid 4 WvSr kan de straf niet worden opgelegd dan met
instemming van de verdachte.Het vonnis vermeldt de vrijheidsstraf die de rechter overwoog op te leggen
en de straf van het verrichten van onbetaalde arbeid die hiervoor in de plaats
komt. In het vonnis is in ieder geval opgenomen:– het aantal uren te verrichten arbeid;– de termijn waarbinnen de arbeid, nadat het vonnis onherroepelijk
is geworden, moet aanvangen en de termijn waarbinnen de arbeid moet zijn verricht;– de aard van de te verrichten werkzaamheden.Maximaal kan 240 uur werkstraf worden opgelegd. Als 120 uur of minder
wordt opgelegd moet de werkstraf in principe binnen 6 maanden voltooid zijn.
Als meer dan 120 uur wordt opgelegd is deze termijn een jaar (art. 22d WvSr).De officier van justitie heeft de bevoegdheid de termijn waarbinnen de
straf moet zijn voltooid en de aard van de werkzaamheden te wijzigen (art.
22f WvSr).Als de arbeid niet of niet naar behoren is verricht kan de officier van
justitie tenuitvoerlegging van de vrijheidsstraf vorderen bij de rechter.
De rechter beslist over de consequenties van het niet voltooien van de werkstraf;
hij heeft de vrijheid de zaak naar de reclassering terug te verwijzen. Besluit
hij tot tenuitvoerlegging van de vrijheidsstraf, dan houdt hij rekening met
het aantal reeds uitgevoerde uren werkstraf (art. 22g WvSr).De rechter kan als bijzondere voorwaarde bij voorwaardelijke veroordeling
of door middel van uitstel van vonniswijzing een leerstraf opleggen. 2.2. KnelpuntenDe huidige regeling kent de volgende knelpunten:Aanbod en instemming; aard van de werkzaamheden– Een knelpunt is de in art. 22c lid 2 en in artikel 22d lid 2 onder
c WvSr neergelegde verplichting dat in het aanbod van de verdachte en in het vonnis van de rechter de aard van het werk wordt vermeld. Formeel
zou dit betekenen dat de rechter de zaak dient aan te houden als er geen aanbod
wordt gedaan om de reclassering in de gelegenheid te stellen hierover te adviseren.
Ook kan de rechter niet in alle gevallen beoordelen welke werkzaamheden voor
de betrokkene geschikt zijn en of de werkzaamheden voorhanden zijn. In de
praktijk worden overigens de bepalingen van deze artikelen ruim geïnterpreteerd;
de rechter volstaat met het benoemen van een hoofdcategorie (bijvoorbeeld
«onderhoudswerkzaamheden»).– De verplichting voor de verdachte eerst een aanbod tot het verrichten
van de werkstraf te doen en daarna met de werkstraf in te stemmen (zie art.
22c lid 1 en 22d lid 4 WvSr) wordt over het algemeen als dubbelop ervaren.
In de praktijk lokt de rechter regelmatig een aanbod tot een werkstraf uit
als hij vindt dat een dergelijke straf aan de verdachte zou moeten worden
opgelegd. Werkstraf geen zelfstandige straf– De werkstraf is op dit moment in het Wetboek van Strafrecht wel
als hoofdstraf opgenomen, maar niet als een geheel zelfstandige straf. Dit
blijkt onder meer uit het feit dat de rechter alleen een werkstraf kan opleggen
als een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf van niet meer dan zes maanden wordt
overwogen. Bij niet-nakoming door de veroordeelde is een nieuwe gang naar
de rechter noodzakelijk om de eventuele vervangende vrijheidsstraf te laten
opleggen. Dit brengt extra werklast met zich mee en er kan geruime tijd verstrijken
voordat de nieuwe zitting plaatsvindt. In tegenstelling tot de geldboete en
de vrijheidsstraf kan de werkstraf niet bij verstek worden opgelegd. Daarnaast
bestaan allerlei andere voorwaarden die niet voor de geldboete en vrijheidsstraf
zijn opgenomen, zoals het vereiste van aanbod doen op de zitting en tevens
het geven van instemming. Uitbreiding uren en modaliteiten– Op de verhouding tussen de te vervangen vrijheidsstraf en het
aantal uren werkstraf bij volwassenen is kritiek uitgeoefend1. De critici menen dat de werkstraf daarom weinig wordt toegepast ter
vervanging van een vrijheidsstraf van 4 tot 6 maanden.– In de praktijk blijkt de behoefte te bestaan de werkstraf te combineren
met een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf. Dit is vooral het geval wanneer
de verdachte geruime tijd in voorarrest heeft doorgebracht. Bij het opleggen
van een werkstraf dient de rechter rekening te houden met de reeds in voorarrest
doorgebrachte vrijheidsstraf, wat betekent dat een lange werkstraf niet altijd
kan worden opgelegd. Ook de commissie Korthals Altes adviseert een beperkte
combinatie van vrijheidsstraf en werkstraf mogelijk te maken.– De mogelijkheid ontbreekt dat de officier van justitie taakstraffen
bij wijze van transactie toepast.– De leerstraf is niet wettelijk geregeld.– De werkstraf kan niet worden opgelegd bij verstekvonnis. Terminologie en termijnen– De terminologie in de wet (onbetaalde arbeid ten algemenen nutte)
sluit niet aan bij de huidige terminologie (werkstraf).– De uitvoering van de werkstraf moet worden aangevangen na het
onherroepelijk worden van het vonnis en de werkstraf dient binnen 6 of 12
maanden te zijn afgerond; dit stuit soms op problemen, bijvoorbeeld als er
niet tijdig een project voorhanden is. 3. Voorstel voor een nieuw juridisch kaderHet voornemen bestaat een wetsvoorstel voor te bereiden, waarin de volgende
onderdelen zijn opgenomen: 3.1. Aanbod, instemming en aard van de werkzaamhedenInstemming van de verdachte met de oplegging van een werkstraf wordt op
andere wijze in de wet geregeld. De instemming kan op de zitting door de verdachte
zelf, de raadsman, of door middel van een getekende verklaring kenbaar worden
gemaakt. Heeft de verdachte dit nagelaten dan kan de instemming na het onherroepelijk
worden van het vonnis achteraf schriftelijk door de veroordeelde worden gegeven.
Hiermee wordt oplegging van een werkstraf bij verstek mogelijk.In de praktijk geeft de rechter slechts een aanduiding van de categorie
van de te verrichten werkzaamheden. Daardoor kunnen de uiteindelijk uit te
voeren werkzaamheden in dezelfde categorie nogal verschillen. Omdat in de
praktijk aan deze verplichting geen behoefte meer bestaat, kan zij een facultatief
karakter krijgen. De rechter kan enige aanwijzingen geven over de aard van
de uit te voeren werkstraf. Daarmee kunnen de wettelijke bepalingen over wijziging
van de aard van de werkzaamheden vervallen. 3.2. Taakstraf zelfstandige strafHet voornemen is de taakstraf als zelfstandige straf op te nemen in het
Wetboek van Strafrecht. De grens van 6 maanden onvoorwaardelijke vrijheidsstraf
zal worden losgelaten; de rechter kan, zoals de commissie Korthals Altes heeft
voorgesteld, bij een gevangenisstraf van een jaar, maximaal 6 maanden daarvan
vervangen door een werkstraf. Het zelfstandige karakter van de werkstraf impliceert
ook dat de rechter niet meer vooraf een onvoorwaardelijke gevangenisstraf
hoeft te overwegen. In de praktijk gebeurt dit ook niet altijd. Uit onderzoek
blijkt dat de werkstraf ook in zaken wordt opgelegd die voorheen zijn afgedaan
met een voorwaardelijke straf1. Kennelijk voorziet
de werkstraf in een behoefte. Waar voorheen de verdachte het voordeel van
de twijfel kreeg en, bij gebrek aan een alternatief, een voorwaardelijke vrijheidsstraf
kreeg opgelegd, kan de rechter nu een werkstraf opleggen. In de beleving van
verdachten, vooral van jongeren, wordt een voorwaardelijke straf vaak niet
als sanctie ervaren. Op de zitting na, gebeurt er feitelijk niets. De werkstraf
heeft daarentegen wel een duidelijk sanctie-karakter.Een hoofdstraf taakstraf kan bestaan uit een werkstraf, een leerstraf
of een combinatie van beide. Net zoals bij de geldboete, wordt subsidiair
tevens de vervangende vrijheidsstraf bij vonnis opgelegd. Omdat leerstraffen
over het algemeen langer duren dan de huidige werkstraf wordt het aantal uren
uitgebreid tot 480. Het maximum aantal uren van 240 voor de werkstraf blijft
echter bestaan. Er kan of een leerstraf van 480 uur worden opgelegd, of een
combinatie van een leerstraf en werkstraf, waarvan de totale duur niet meer
bedraagt dan 480 uur.Na voortijdige beëindiging bepaalt het OM, op basis van de door de
rechter opgelegde subsidiaire hechtenis en van richtlijnen, de feitelijke
duur van de vervangende vrijheidsstraf. Beroep tegen de omzetting is mogelijk
bij de rechter.Als oplegging van een leerstraf wordt overwogen dient de reclassering
voor de zitting te worden ingeschakeld en in de gelegenheid te worden gesteld
te onderzoeken of de verdachte geschikt is voor een bepaalde leerstraf. De
verdachte dient met het opleggen van de leerstraf in te stemmen.Nadeel van de wettelijke regeling van de taakstraf als hoofdstraf is,
dat leerstraffen niet meer in het kader van schorsing preventieve hechtenis kunnen worden toegepast, wat nu regelmatig wel gebeurt. Het betreft
echter leerstraffen van substantiële duur, meestal zo'n 350 tot 480 uur,
die behoorlijk ingrijpend zijn voor de verdachte. Oplegging bij vonnis ligt,
mede gezien internationale verdragen, voor de hand. 3.3. Uitbreiding uren en modaliteiten 3.3.1. Uitbreiding van het aantal werkstrafurenHerhaaldelijk is kritiek uitgeoefend op de verhouding tussen het aantal
werkstrafuren en de duur van de te vervangen vrijheidsstraf. Er is voor gepleit
deze verhouding meer in overeenstemming te brengen met de duur van de vrijheidsstraf,
door bijvoorbeeld 80 uren werkstraf gelijk te stellen aan één
maand vrijheidsstraf. Dit zou tot gevolg hebben dat het maximum aantal uren
van de werkstraf wordt verhoogd tot 480.Een dergelijke verhoging heeft de volgende voordelen:– Zij brengt de werkstraf meer in overeenstemming met de te vervangen
vrijheidsstraf.– Zij past beter bij het aantal uren dat de meeste zwaardere leerstrafvormen
vergen.– Samenleving en rechter zullen een langduriger werkstraf eerder
accepteren als reëel alternatief voor een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf;
daarmee zal de bereidheid van de rechterlijke macht toenemen om werkstraffen
op te leggen ter vervanging van langere onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen.Verhoging van het maximaal aantal uren tot 480 heeft echter ook nadelen:– Uit onderzoek blijkt dat lange werkstraffen minder vaak tot een
goed einde worden gebracht dan kortere. Verhoging van het aantal uren zal
daarom leiden tot meer voortijdig beëindigde werkstraffen.– Een veroordeelde die werk heeft zal bijna een jaar nodig hebben
om een werkstraf van 480 uur te voltooien.– Uitbreiding van het aantal uren zal de druk vergroten op het aantal
beschikbare projectplaatsen.Omdat de nadelen groter worden geacht dan de voordelen wordt afgezien
van de uitbreiding van het aantal uren van de werkstraf. Door invoering van
het nieuwe wettelijk kader wordt uitbreiding in het aantal uren gerealiseerd
door de mogelijkheid te openen om een combinatie van een werk- en leerstraf
op te leggen die wèl de termijn van 240 uur te boven kan gaan. 3.3.2. Mogelijkheid van toepassing «taakstraffen»
door OMIn overeenstemming met de aanbeveling van de commissie Korthals Altes
wordt voorgesteld toepassing van «taakstraffen» door het OM, in
het kader van een voorwaardelijk sepot, mogelijk te maken. De officier van
justitie doet de verdachte dan het voorstel een aantal uren arbeid te verrichten
en zodoende strafvervolging te voorkomen. Dit wordt het officiersmodel genoemd.
Voor leerstraffen is dit nu, door het ontbreken van een wettelijk kader, mogelijk
in het kader van voorwaardelijk sepot. In het jeugdstrafrecht kan het OM ter
voorkoming van strafvervolging ook «leer- en/of werkstraffen»
toepassen. Beoogd wordt het officiersmodel ook in te voeren voor «werkstraffen».Voordelen van invoering van het officiersmodel zijn:– snellere doorlooptijden;– besparing op zittingscapaciteit;– een flexibele «strafmodaliteit»;– kostenbesparing;Nadelen zijn: – OM krijgt een sanctionerende bevoegdheid die alleen de rechter
toekomt;– mogelijk extra aanzuigende werking;– mogelijk hogere kosten van rechtshulp;De voordelen zijn groter dan de nadelen. Het feit dat het OM meer sanctionerende
bevoegdheden krijgt, hoeft geen bezwaar te zijn. De administratie heeft op
allerlei gebieden al een sanctionerende bevoegdheid. Het OM heeft vergaande
bevoegdheden in het kader van het stellen van voorwaarden bij het voorwaardelijk
sepot. Wel wordt het aantal uren werkstraf dat door het OM kan worden aangeboden
in het kader van een voorwaardelijk sepot beperkt tot de helft van het aantal
uren dat door de rechter kan worden opgelegd.Belangrijk is dat een transactie slechts een voorstel is: de verdachte
is niet verplicht akkoord te gaan. Voor de verdachte heeft het officiersmodel
voordelen. Hij weet sneller waar hij aan toe is, er vindt geen zitting plaats
met het mogelijk gevolg dat zijn initialen in de pers komen en de afdoening
wordt niet opgenomen in de Justitiële Documentatie. In zaken met juridische
problemen, bijvoorbeeld ten aanzien van het bewijs en een mogelijke strafuitsluitingsgrond,
zal door het OM in principe geen transactie worden aangeboden. Het staat de
verdachte te allen tijde vrij de bijstand van een raadsman in te roepen, hetgeen
voldoende rechtsbescherming biedt. Als de door de officier toegepaste taakstraf
voortijdig wordt beëindigd en de officier alsnog een vrijheidsstraf wil
eisen, is een zitting noodzakelijk.Het officiersmodel maakt een snelle reactie op strafbaar gedrag mogelijk.
Vanuit het oogpunt van preventie is dat een groot voordeel.Vooruitlopend op wetswijziging bestaat het voornemen een beperkt experiment
met het officiersmodel te starten in Amsterdam. Voor het experiment zullen
alleen verdachten van sociale zekerheidsfraude in aanmerking komen. Het OM
kan niet meer dan 120 uren taakstraf aanbieden. De ervaringen met het experiment
kunnen worden betrokken bij de voorbereiding van het wetsvoorstel taakstraffen. 3.3.3. Werkstraf bij verstekDoor afschaffing van de verplichting tot het doen van een aanbod voor
een werkstraf en door wijziging van de instemmingsprocedure wordt het mogelijk
de werkstraf bij verstek op te leggen. Als de verdachte niet op de zitting
is verschenen kan de instemming na het onherroepelijk worden van het vonnis
achteraf schriftelijk worden gegeven. Als de veroordeelde niet met de werkstraf
start, dan wordt de vervangende vrijheidsstraf ten uitvoer gelegd. Het opleggen
van de leerstraf bij verstek ligt niet voor de hand. Een oordeel over de geschiktheid
van de verdachte voor een bepaalde leerstraf is immers noodzakelijk en zo'n
oordeel kan bij verstek niet worden gegeven. 3.3.4. Combinatie taakstraffen en andere hoofdstraffenIn overeenstemming met de aanbeveling van de commissie Korthals Altes
wordt voorgesteld het mogelijk te maken een onvoorwaardelijke gevangenisstraf
van maximaal zes maanden op te leggen in combinatie met een taakstraf van
maximaal 480 uren. Deze combinatie is vooral van belang in die gevallen waarin
de veroordeelde preventief gehecht is en de rechter op de zitting een taakstraf
zou willen opleggen van substantiële duur. Volgens de huidige regeling
voor het opleggen van de werkstraf is het een vereiste dat de in voorlopige
hechtenis doorgebrachte tijd afgetrokken wordt van het aantal uren uit te
voeren werkstraf. Het ligt voor de hand ook de combinatie van een taakstraf
met een geldboete mogelijk te maken. 3.4. Terminologie en termijnenDe in 1993 geïntroduceerde terminologie, het verzamelbegrip «taakstraffen»
bestaande uit «werkstraffen» en «leerstraffen», zal
in het wetsvoorstel worden opgenomen.De in de wet opgenomen termijnen blijven bestaan. Uit onderzoek blijkt
dat vrijwel alle werkstraffen binnen de gestelde termijn worden afgerond.
Het is in het algemeen vanuit het oogpunt van effectiviteit van groot belang
dat straffen snel worden uitgevoerd. Door het schrappen van de termijnen uit
de wet zou de aandacht daarvoor kunnen verslappen. Voorgesteld wordt de regeling
te vereenvoudigen. In de wet zal een algemene termijn van één
jaar gelden. Binnen die termijn moet de taakstraf beëindigd zijn. Het
OM heeft echter de mogelijkheid deze termijn één keer met een
jaar te verlengen. 4. Uitvoeringsvoorschriften en kwaliteitseisenDe wettelijke regeling van de werkstraf voor volwassenen uit 1989 en de
regeling van taakstraffen in het jeugdstrafrecht uit 1995 bevatten slechts
beperkte voorschriften voor de uitvoeringsorganisaties. Op dit moment zijn
de uitvoeringsvoorschriften verspreid over verschillende regelingen. De rechten
en plichten voor de veroordeelde worden opgenomen in een niet daarvoor bedoelde
regeling. De plichten van de veroordeelde omvatten onder meer regels ten aanzien
van aanwezigheid, ziekte en verzuim. De rechten omvatten onder andere het
recht op informatie, de motivering van bepaalde beslissingen van de coördinator
taakstraffen en het verzoek tot wijziging van de plaats van tewerkstelling.De beklagprocedure wordt beperkt gehouden. Voor klachten over de bejegening
kan de tot taakstraf veroordeelde terecht bij de bestaande klachtcommissies
van de reclassering en raad voor de kinderbescherming. Als de betrokkene het
niet eens is met de beslissing van de voortijdige beëindiging van de
taakstraf voorziet de wettelijke regeling in toetsing of een beroepsmogelijkheid
bij de rechter.De OCAS heeft geconstateerd dat er tussen de arrondissementen verschillen
bestaan in de uitvoering en in de gehanteerde regels. Een groot deel van het
OCAS-rapport bevat dan ook uitvoeringsvoorschriften voor de coördinator
taakstraffen van de reclassering of de raad voor de kinderbescherming ter
bescherming van de tot taakstraf veroordeelde. Deze uitvoeringsvoorschriften
zullen binnenkort worden opgenomen in de uitvoeringsregeling reclassering
en een beleidsaanwijzing aan de raad voor de kinderbescherming. De uitvoeringsvoorschriften
bevatten regels voor plaatsing, overplaatsing, voortijdige beëindiging
en wederzijdse informatieverschaffing van de raad en de reclassering en het
OM. Hoewel deze regelingen daar eigenlijk niet voor bedoeld zijn, zijn daarin
voorlopig ook standaardregels voor de veroordeelde tot een taakstraf opgenomen.Door de invoering van een nieuwe regeling voor taakstraffen in het volwassenenstrafrecht
wordt de noodzaak groter van een algemene regeling uitvoeringsvoorschriften
taakstraffen. Daarin kunnen worden opgenomen:– de rechten en plichten van de veroordeelde;– de uitvoeringsvoorschriften voor raad en reclassering;– de minimum randvoorwaarden voor taakstraffen.De klachtregeling zal worden herzien bij het wetsvoorstel dat de Reclasseringsregeling
1995 zal vervangen. IV. ORGANISATIE 1. AlgemeenDe uitvoering van taakstraffen is opgedragen aan de raad voor de kinderbescherming
en de reclassering. In de loop van de tijd zijn bij deze organisaties op arrondissementaal
niveau aparte bureaus taakstraffen ontstaan. Deze zijn meegegroeid met de
toename van het aantal taakstraffen. Bij deze bureaus zijn coördinatoren
taakstraffen werkzaam die zich bezighouden met de werving van projectplaatsen
voor werkstraffen, (veelal) betrokken zijn bij de ontwikkeling van leerstraffen,
de tot taakstraf veroordeelde begeleiden, toezicht uitoefenen, en contact
houden met en rapporteren aan het OM. Hoewel er lokale verschillen bestaan,
is de werkwijze landelijk redelijk uniform.Een belangrijke ontwikkeling voor de organisatie is het project «Vernieuwing»
dat heeft geleid tot reorganisaties bij de reclassering, de raden voor de
kinderbescherming en de (gezins)voogdij-instellingen. Doel van de Vernieuwing
is verdieping van de visie op jeugdbescherming en reclassering en te streven
naar kwaliteitsverbetering van de vastgestelde taken. In het licht van bezuinigingstaakstellingen
is de schaalgrootte bezien. Taakstraffen hebben bij de diverse organisaties
een duidelijke plaats in het takenpakket gekregen. 2. ReclasseringBij de reclassering heeft de reorganisatie geleid tot een Blauwdruk voor
de reclassering in Nederland1. De reclassering
gaat een fundamenteel andere koers varen. Organisatorisch is zij per 1 januari
1995 een landelijk aangestuurde organisatie geworden, georganiseerd per hofressort,
met lokale uitvoeringseenheden. Verwacht wordt dat de reclassering door deze
veranderingen slagvaardiger zal kunnen opereren. Werkinhoudelijk wordt meer
planmatig, resultaatgericht gewerkt in het kader van programma's, behandelplannen
en contracten met de delinquenten. Op het gebied van de taakstraffen gebeurt
dit overigens al.Aparte bureaus taakstraffen kent de reclassering niet meer; deze zijn
geïntegreerd in de units, waar alle taken van de reclassering worden
uitgevoerd. De meer integrale benadering in inhoud en organisatie van het
werk zal een extra stimulans voor de verdere ontwikkeling van taakstraffen
tot gevolg hebben. Vraag en aanbod kunnen sneller en beter op elkaar worden
afgestemd en er kan mede daardoor meer maatwerk worden geleverd.Voor de ontwikkeling van nieuwe taakstraffen zijn vanaf 1996 extra begrotingsgelden
in het kader van de substitutie van vrijheidsstraffen beschikbaar gesteld.
Daarmee kan extra personeel voor taakstraffen worden ingezet en voortvarend
te werk worden gegaan. Er wordt op plaatselijk niveau gebruik gemaakt van
bestaande netwerken en gewerkt aan de uitbreiding daarvan. Bij het landelijk
bureau van de Reclassering Nederland is een beleidsmedewerker taakstraffen
werkzaam die de landelijke ontwikkeling coördineert en stimuleert. In
ieder hofressort is een medewerker projectenwerving aangetrokken.Na de reorganisatie van de reclassering hebben het Leger des Heils en
de instellingen voor verslavingszorg hun reclasseringstaak behouden. Op partnerbasis
voeren zij de reclasseringstaken in Nederland gezamenlijk uit met de Reclassering
Nederland. Voor het Leger des Heils heeft de reorganisatie geleid tot het
sluiten van een aantal afdelingen. Het Leger is zich in hoge mate gaan richten
op taakstraffen door het openstellen van in totaal 8 Dagtrainingscentra. De
instellingen voor verslavingszorg richten zich op taakstraffen voor verslaafden. 3. Raad voor de KinderbeschermingBij de raad voor de kinderbescherming heeft de reorganisatie zijn beslag
gekregen. De raad is, evenals de reclassering, een landelijk aangestuurde
organisatie, georganiseerd op hofressort, met arrondissementale vestigingen.
Bij de raad zijn kerntaken vastgesteld. Meer dan voorheen wordt aandacht besteed
aan de taken die verband houden met het strafrecht en daarmee ook aan de coördinatie,
ontwikkeling en uitvoering van taakstraffen. Het toedelen van de regiefunctie
inzake de jeugdreclassering aan de raad voor de kinderbescherming heeft hiertoe
bijgedragen. In grotere steden zijn de bureaus taakstraffen opgegaan in een
unit straftaken; in kleinere plaatsen in een gemengde (civiel- en strafrechtelijke)
unit, waarbij de straftaken herkenbaar zijn. Het landelijk bureau van de raad
heeft de beleidsontwikkeling voor taakstraffen in portefeuille. Het aantal
(gezins)voogdij-instellingen is kleiner geworden door schaalvergroting. De
verwachting is dat door de verdere uitbreiding van straftaken, in het bijzonder
de invoering van de jeugdreclassering, de aandacht voor jonge delinquenten
bij de (gezins)voogdij-instellingen zal toenemen. 4. Openbaar MinisterieHet OM is verantwoordelijk voor de tenuitvoerlegging van straffen, inclusief
taakstraffen. Gebleken is dat het OM in sommige arrondissementen slechts een
beperkte bemoeienis met taakstraffen heeft. Afspraken gemaakt binnen de coördinatiegroepen
alternatieve sancties, die arrondissementaal functioneren, werden niet altijd
door het hele OM gedragen. De laatste jaren is een verbetering zichtbaar en
komt het OM, meer dan in het verleden, zijn verantwoordelijkheid na op het
gebied van taakstraffen.Inmiddels is geconstateerd dat de verantwoordelijkheid voor taakstraffen
bij de hoofdofficier van justitie moet liggen. Vermeldenswaard is dat het
OM, de reclassering en de raad voor de kinderbescherming op verschillende
niveaus nauwer zijn gaan samenwerken en beter overleggen op het gebied van
taakstraffen. In juni 1995 heeft een conferentie van de reclassering, de raad
en het OM plaatsgehad, waar onder meer de wederzijds bestaande visies op taakstraffen
zijn besproken en een eerste aanzet is gedaan tot het maken van werkafspraken.
De reclassering, de raad en het OM hebben kort geleden een convenant getekend
over de uitvoering van werkstraffen. De organisaties hebben onder meer afspraken
gemaakt over lokaal regulier overleg en de informatievoorziening onderling.
In het kader van het plan van aanpak voor de jeugdcriminaliteit is besloten
tot het opzetten van arrondisse- mentale platforms Jeugdcriminaliteit. Daarmee
verdwijnt het bestaansrecht van de lokale Coördinatiegroepen alternatieve
sancties. V. KWANTITATIEVE TOENAME, UITVOERINGSPLAN EN FINANCIËN 1. Beoogde toenameDe afgelopen jaren is gestreefd naar een toename van het aantal taakstraffen
met 10% per jaar. Wat betreft de werkstraf voor volwassenen is dit streven
in een aantal jaren ruimschoots gehaald. In 1994 bedroeg de stijging ten opzichte
van het jaar daarvoor maar liefst 30%. In 1995 is het aantal werkstraffen
voor volwassenen achtergebleven bij de planpro- duktie. Een analyse door de
reclassering heeft aangetoond dat door de reorganisatie in een aantal arrondissementen
de doorlooptijd wat langer was en meer zaken dan normaal in voorraad waren.
De verwachting is dat deze werkstrafvonnissen dit jaar bovenop
de geplande produktie voor 1996 zullen worden gerealiseerd.Bij jeugdigen is de stijging wat achter gebleven bij het streven. Toch
is in 1994 en 1995 respectievelijk 8% en 7% stijging gerealiseerd ten opzichte
van de voorgaande jaren. Prognoses 1996–1998 Jeugdigen19961997199819992000werkstraffen3 0003 3003 6504 0004 400leerstraffen en combinaties1 4501 6001 7501 9002 100Volwassenen19961997199819992000taakstraffen16 93019 79022 60025 00026 8002. UitvoeringsplanNaar aanleiding van de beleidsvoornemens in deze nota is een uitvoeringsplan
taakstraffen in voorbereiding. Een groot aantal in de nota genoemde beleidsvoornemens
behoeven geen verdere beleidsmatige voorbereiding en worden opgenomen in de
jaarplannen van de desbetreffende uitvoeringsorganisatie. Een aantal doelen
zal wel in het uitvoeringsplan worden geconcretiseerd. Voorbeelden zijn het
opzetten van een projectenbank taakstraffen, het formuleren van een kwaliteits-
kader leerstraffen en de voorbereiding van (publieks)voorlichting. 3. Financiën 3.1. JeugdigenHieronder volgt de financiële berekening van de personeelskosten
voor de uitvoering van de taakstraffen voor jeugdigen over de jaren 1992 tot
en met 1996 De berekening betreft de formatieve ruimte die aan de raad voor
de kinderbescherming beschikbaar is gesteld voor coördinatoren taakstraffen
en administratieve ondersteuning. Daarboven zijn middelen toegekend voor de
kosten van leerstrafprojecten. Jaarformatieformatienorm
(in f)totaal (in f)projectgelden (in f)totaal 19924863 5003 048 0001 500 0004 548 000199353,2566 8003 557 1002 000 0005 557 100199459,5068 2004 057 9002 000 0006 057 900199561,5072 5004 458 7502 700 0007 158 75019967072 5005 075 0003 500 0008 575 000Voor de jaren 1997 en volgend zijn extra middelen toegekend voor de uitvoering
van de voorstellen van de Commissie Jeugdcriminaliteit. Het is nog niet precies
bekend welk deel van die bedragen zal worden besteed aan taakstraffen. Vooral
het aantal leerstraffen stijgt de afgelopen jaren sterk. Daardoor is het budget
voor leerstraffen sterk onder druk komen te staan. Door de toekenning van
de extra gelden is die druk weggenomen. Meerjarenraming jeugdigen (bedragen in miljoenen) 199714199815,5 199917 200018,53.2. VolwassenenHieronder worden de uitgaven ten behoeve van taakstraffen voor volwassenen
over de periode 1992 tot en met 1996 gegeven. De reguliere gelden betreffen
voornamelijk de uitvoering van werkstraffen. Sinds 1995 worden hieruit ook
voor een deel de leerstraffen bekostigd, onder meer de Dagtrainingscentra
van het Leger des Heils. Daarboven zijn projectgelden toegekend ter uitvoering
van het regeringsstandpunt om leerstraffen en groepsprojecten taakstraffen
te ontwikkelen. JaarReguliere
gelden (bedragen x f 1000)Projectgelden/extra geldenTotaal199210 2571 40011 657 199312 7032 20014 903199416 1152 50018 615 199518 4462 00020 446199625 7207 50033 220Voor de jaren 1996 tot en met 2000 zijn structureel extra middelen toegekend
voor de uitbreiding van het aantal taakstraffen voor volwassenen. Meerjarenraming volwassenen (bedragen in miljoenen) 199740199846 199949 200052BIJLAGENA. BESCHRIJVING LEERSTRAFFEN JEUGDIGEN EN VOLWASSENENEen aantal leerstraffen is zowel beschikbaar voor minder- als meerderjarigen.
Andere leerstraffen zijn alleen voor minderjarigen of meerderjarigen beschikbaar. OverzichtBeschikbaar
voor: Langdurende leerstraffenJeugdVolwassenen– leerstraf stelselmatige daders X – leerstraf
harde kernXX – leerstraf Dagtrainingscentrum/ Kwartaalcursus/CashbaXX– leer/werkstraf X – leerstraf ervaringslerenX    Kortdurende leerstraffen  – leerstraf
sociale vaardigheidstrainingX  – leerstraf seksuele vormingX – leerstraf slachtoffer in beeldX Langdurende leerstraffen Leerstraf «stelselmatige daders» KenmerkenDe reclassering stelt een individueel plan op, toegesneden op de problematiek
van de betrokkene, waarin diverse verplichtingen worden opgenomen. Zoals het
uitvoeren van een werkstraf, eventueel in combinatie met één
of meer leerstraffen en het volgen van trainingen, cursussen en behandeling.
De activiteiten die in het kader van deze leerstraf dienen te worden uitgevoerd
omvatten een groot aantal uren van de week. Kenmerkend is het intensieve toezicht
dat door (of namens) de reclassering wordt uitgeoefend. Dit kan betekenen
dat de delinquent zich dagelijks moet melden bij de reclassering of de door
de reclassering aangewezen instelling. De looptijd is 6 tot 12 maanden, afhankelijk
van de afspraken tussen de rechterlijke macht en de betrokken reclasseringsinstelling.Deze leerstraf is in de meeste arrondissementen specifiek ontwikkeld voor
delinquenten, die zich regelmatig schuldig maken aan delicten en die zich
tot nu toe ongevoelig hebben getoond voor verandering. In samenwerking met
justitie, politie en reclassering is een groep delinquenten geselecteerd die
tot deze doelgroep behoort. Als een persoon op deze lijst met politie of justitie
in aanraking komt, wordt hij voor de keus gesteld: of meewerken in een verplicht
kader aan gedragsverandering op basis van een intensief programma, of intensieve
aandacht van politie en justitie, zo mogelijk leidend tot een vrijheidsstraf.
De leerstraf is echter ook geschikt voor delinquenten die als first-offender
een ernstig delict hebben gepleegd en voldoen aan de bij deze straf gestelde
criteria. DoelgroepVoor deze leerstraf worden de volgende criteria gehanteerd:– de straf is bedoeld voor delinquenten, die zich met grote regelmaat
hebben schuldig gemaakt aan delicten of een ernstig delict hebben gepleegd;– zonder ingrijpende interventie is geen verandering te verwachten
en ligt recidive voor de hand;– er is sprake van meervoudige persoonlijke problematiek; – de aanpak is vooral bestemd jong-volwassenen omdat zij over het
algemeen nog gemakkelijk beïnvloedbaar zijn;– justitieel toezicht is bij uitstek geschikt voor de aanpak van
verslaafden. BeschikbaarheidDe leerstraf «stelselmatige daders» is beschikbaar in de volgende
arrondissementen: Groningen, Assen, Almelo, Utrecht, Dordrecht en Den Bosch. Leerstraf «harde kern» KenmerkenDe «harde kern»-projecten zijn opgezet met als doel de dadergerichte
criminaliteitspreventie vorm te geven. Vrijwel alle «harde kern»-projecten
richten zich op jongeren van ca. 15–25 jaar die tot de zogenaamde «harde
kern» behoren en op de meelopers. Onder «harde kern»-jongeren
verstaan de meeste projecten, jongeren tegen wie minimaal vijf maal proces-verbaal
is opgemaakt. Deelname aan een «harde kern»-project kan zowel
vrijwillig als in het kader van het strafrecht plaatsvinden (dat laatste op
grond van verschillende modaliteiten). Alle projecten kenmerken zich door
een samenwerkingsverband van diverse organisaties gekoppeld aan een projectstructuur.
De deelnemende organisaties leveren bijvoorbeeld personeelsformatie aan het
project, financiën of verplichten zich delen van het programma uit te
voeren. De projecten kennen een intake-fase (duur: ca. 1 week), waarin onderzocht
wordt of de potentiële deelnemer voldoet aan de gestelde criteria en
voldoende gemotiveerd is. Daarna volgt een meer analyserende fase (duur: ca.
3–10 weken), waarin de problematiek van de betrokkene wordt onderzocht
en een individueel plan wordt opgezet. Daarna wordt het individuele plan uitgevoerd,
dat vooral is gericht op scholing en arbeidstoeleiding (duur 6 maanden tot
een jaar). Het streven is dat na afsluiting van het project de deelnemer uit
het criminele circuit is gehaald en diverse kansen op het gebied van opleiding
en werk heeft. De projecten kennen alle een intern sanctionerend systeem;
als de deelnemer zich niet aan de afspraken houdt, treedt dat in werking.
Dit kan tot gevolg hebben dat de deelnemer alsnog een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf
krijgt opgelegd. DoelgroepOver het algemeen hanteren de projecten de volgende criteria:– de leeftijd van een potentiële deelnemer ligt tussen de 15
en 25 jaar;– deelnemers behoren tot de «harde kern», als zij een
leidende rol in de criminele groep vervullen en tegen hen minimaal vijf maal
een proces-verbaal is opgemaakt.– deelnemers zijn meelopers, als zij behoren tot de criminele groep
en tegen hen minimaal één keer proces-verbaal is opgemaakt; – de gepleegde feiten mogen naar verwachting niet leiden tot een
gevangenisstraf langer dan 6 maanden;– geen psychiatrische stoornis;– geen zware verslaving aan drugs, alcohol of gokken. Beschikbaarheid«Harde kern»-projecten zijn beschikbaar in: Den Haag, Rotterdam,
Haarlem, Zaanstad, Leiden, Cuyk, Den Bosch, Lelystad, Arnhem en Deventer. Leerstraf Dagtrainingscentrum/Kwartaalcursus/Cashba KenmerkenBij de leerstraf Dagtrainingscentrum/Kwartaalcursus/Cashba worden onder
toezicht arbeids- en sociale vaardigheden aangeleerd. In samenwerking met
de Regionale Bureaus Arbeidsvoorziening of andere lokale instellingen wordt
een traject ontwikkeld voor delinquenten gericht op het verwerven van vaardigheden
die van belang zijn voor het verkrijgen van werk. De delinquenten worden verplicht
deel te nemen aan trainingen, cursussen en stages. Veelal stromen de deelnemers
na uitvoering van de straf door naar een werkervaringsproject/JWG-plaats of
naar een opleiding.Het Dagtrainingscentrum (DTC) is een leerstraf die intramuraal wordt uitgevoerd.
In het programma wordt veel aandacht besteed aan versterking van de sociale
vaardigheden. Het bevat diverse leermo- menten, zoals confrontatie met de
gevolgen van criminaliteit voor slachtoffers, gesprek met de politie en het
omgaan met geld. Het programma is intensief: 40 uren per week gedurende 13
weken zijn de deelnemers met de uitvoering van het programma bezig. Een onderdeel
in de laatste fase van het programma is het volgen van een gerichte technische
opleiding en/of werkervaringsproject dat na de beëindiging van de straf
doorloopt. Het DTC richt zich op jongeren die zich schuldig hebben gemaakt
aan relatief ernstige delicten. De straf wordt ter vervanging van 3–6
maanden vrijheidsstraf opgelegd. Gedurende het programma worden de deelnemers
op diverse momenten beoordeeld en bij het niet-nakomen van hun verplichtingen
krijgen zij waarschuwingen. Dit kan leiden tot beëindiging van het programma,
waarna de delinquent alsnog een onvoorwaardelijke gevangenisstraf krijgt opgelegd.
De DTC's richten zich vooral op volwassenen, maar de meeste nemen ook jeugdigen
van 16 en 17 jaar op.De leerstraf Kwartaalcursus te Amsterdam en Cashba te Rotterdam richten
zich vooral op jeugdigen. Het programma lijkt sterk op dat van het DTC. Vanwege
de doelgroep is het programma meer gericht op opleiding, de terugkeer naar
school en aandacht voor de inhoud van de vrijetijdsbesteding. Cashba heeft
een aangepast programma voor schoolgaande jeugdigen. DoelgroepDe leerstraf Dagtrainingscentra/Kwartaalcursus/Cashba is bedoeld voor
delinquenten die:– geen werk hebben;– arbeidsvaardigheden missen of vroegtijdig met school zijn gestopt;– weinig of geen opleiding hebben;– sociale vaardigheden missen;– niet ouder zijn dan 25 jaar.Uitsluitingsgronden kunnen zijn:– psychische problematiek;– ernstige verslavingsproblematiek. BeschikbaarheidEr zijn 8 DTC's verspreid over het land, namelijk in Groningen, Zwolle,
Utrecht, Amsterdam, Den Haag, Rotterdam, Eindhoven en Maastricht. De Kwartaalcursus
en Cashba bevinden zich respectievelijk in Amsterdam en Rotterdam. Leer/werkstraf KenmerkenDe leer/werkstraf is opgebouwd uit twee fasen, te weten het basisgedeelte
(fase 1) en het modulaire gedeelte (fase 2). Fase 1 wordt gevormd door een
10-daagse training, waarbij de deelnemers twee keer 5 dagen aaneengesloten
op een vaste locatie onder leiding van medewerkers van de reclassering een
intensief programma doorlopen. Iedere week begint met een werkdag, vervolgens
een cursusdag en zo verder om en om. In totaal wordt in fase I zes dagen gewerkt
en 4 dagen trainingsactiviteiten verricht. In die vier dagen wordt een aantal
levensgebieden in modulaire vorm op intensieve wijze behandeld, zoals opleiding,
arbeidspositie, sociale contacten, omgaan met geld, conflicthantering, drugs
en de gevolgen van een criminele levensstijl voor daders en slachtoffers.
Ook een uitgebreide delictbespreking maakt deel uit van het programma. Naast
een gedragsbeïnvloedende functie, heeft de eerste fase tevens als doel
de individuele problematiek van de deelnemers in kaart te brengen. Op basis
daarvan volgt doorstroming naar meer uitgebreide thematische trainingen in
de tweede fase. De deelnemers verblijven gedurende de eerste fase twee maal
vijf dagen in een gesloten setting.Fase 2 is een vervolgtraject dat is opgebouwd uit één of
meer trainingen en de uitvoering van een werkstraf. Een aantal van deze trainingen
zijn individueel, andere worden in groepsverband gegeven. Deze fase kan zijn
opgebouwd uit onder andere één of meer van de volgende modulen:
sociale vaardigheidstraining, dader-slachtoffer leerproject, preventie seksueel
geweld, preventie alcohol en delicten, gokken en delict. DoelgroepDeze straf is bedoeld voor jong-volwassenen die dreigen een criminele
carrière te gaan opbouwen. Door gerichte informatie te geven over de
consequenties van strafbare handelingen en over specifieke onderwerpen, en
door het geven van trainingen wordt gestreefd naar gedragsverandering.Verdere criteria die worden gehanteerd zijn:– de leeftijd van de potentiële deelnemer is 17–25 jaar;– de te verwachten gevangenisstraf is niet hoger dan 6 maanden;– er is geen sprake van ernstige verslaving aan drugs, alcohol en
gokken. BeschikbaarheidVooralsnog op experimentele basis in Amsterdam. Op korte termijn wordt
gestreefd naar uitbreiding naar andere arrondissementen. Leerstraf ervaringsleren KenmerkenDe leerstraf ervaringsleren is een project waarbij door het opdoen van
ervaringen (vaak onder moeilijke omstandigheden), de jongere meer kennis over
zijn eigen mogelijkheden wordt bijgebracht. Bij ervaringsleren worden allerlei
confronterende situaties gecreëerd, waarvoor de jongere zich niet kan
afsluiten omdat men zich op een boot of in een onherbergzaam gebied bevindt.
Daardoor is de jeugdige verplicht een conflict aan te gaan met de leiding
of de deelnemers. De tocht, die 1–3 weken duurt, is ingebed in een voor-
en natraject. Betrokkenen leren in een groep (ca. 10 deelnemers)
samen te werken, leiding te accepteren en verantwoordelijkheid te dragen.
Op het programma staat als confronterend onderdeel bespreking van eigen en
elkaars gedrag. DoelgroepDeze leerstraf is bestemd voor jongeren tussen de 14 en 17 jaar. Zij hebben
een relatief ernstig delict gepleegd en kampen met problemen op diverse terreinen. BeschikbaarheidOp dit moment alleen het project «de Tukker» in het arrondissement
Almelo. Kortdurende leerstraffen (alleen voor jeugdigen) Leerstraf sociale vaardigheidstraining KenmerkenDeze training is opgezet vanuit de gedachte dat bij jeugdigen veelal tekorten
aan sociale vaardigheden bestaan. De cursus bestaat uit 8 sessies van ca.
2 uur en er worden huiswerkopdrachten gegeven. De cursus is gericht op het
zelfstandig leren leven en er wordt veel aandacht besteed aan de zelfverzorgingsvaardigheden
en het omgaan met geld. De tijdsinvestering is ca. 25 tot 30 uur. Gebleken
is dat een combinatie van een sociale vaardigheidstraining en een werkstraf
de kans vergroot dat een minder sociaal vaardige veroordeelde de werkstraf
afrondt. Doel is verbetering van de sociale mogelijkheden van betrokkene.
Vast onderdeel van de training is bespreking van het gepleegde delict. Daarnaast
worden op de praktijk gerichte huiswerkopdrachten gegeven. DoelgroepJeugdigen die kampen met tekorten aan sociale vaardigheden. BeschikbaarheidDe sociale vaardigheidstraining is in alle arrondissementen beschikbaar. Leerstraf seksuele vorming KenmerkenDe leerstraf seksuele vorming is gericht op jeugdige seksuele delinquenten.
Het is een intensief en individueel gericht voorlichtings- en bewustwordingsprogramma
van 10 bijeenkomsten van ca. 1½ uur. Van elke bijeenkomst moet een
verslag worden gemaakt; verder worden huiswerkopdrachten gegeven. Ook de seksualiteit
van de veroordeelde zelf komt nadrukkelijk aan de orde. De leerstraf is gericht
op het voorkomen van recidive bij plegers van seksuele delicten, zoals exhibitionisme
en aanranding. DoelgroepJeugdigen die zich schuldig hebben gemaakt aan lichte zedendelicten, zoals
exhibitionisme en aanranding. BeschikbaarheidDe leerstraf seksuele vorming is in alle arrondissementen beschikbaar. Leerstraf slachtoffer in beeld KenmerkenDe leerstraf slachtoffer in beeld is een cursus die jeugdigen confronteert
met de gevolgen van het delict voor het slachtoffer en hun inzicht wil geven
in de motieven die ten grondslag liggen aan hun criminaliteit. De cursus wordt
gegeven aan kleine groepen (4–8) jeugdige plegers van veel voorkomende
criminaliteit. De cursus bestaat uit 5 bijeenkomsten van ca. 2½ uur. DoelgroepJeugdigen die een delict hebben gepleegd waarbij een duidelijk aanwijsbaar
slachtoffer is, bijvoorbeeld bij minder ernstige geweldsdelicten en woninginbraken. BeschikbaarheidDe leerstraf slachtoffer in beeld is in alle arrondissementen beschikbaar. B. ONDERZOEK AlgemeenSinds de grootschalige toepassing van taakstraffen is er onderzoek verricht
naar onder andere de methode en effectiviteit van respectievelijk de werk-
en leerstraf. Eerst wordt een overzicht gegeven van al wat ouder onderzoek.
Daarna van onderzoek dat is gestart op instigatie van de Commissie Onderzoek
Taakstraffen. De Commissie, in 1993 ingesteld, kreeg als doel het onderzoek
naar taakstraffen meer te stroomlijnen en nieuwe onderzoeksvoorstellen te
doen. Daartoe heeft zij het reeds bestaand onderzoek naar taakstraffen geïnventariseerd
en de witte plekken daarin gesignaleerd en opgevuld.Bij de meeste onderzoeken naar taakstraffen ligt de nadruk op evaluatie
van de inhoud van de programma's en de korte termijneffecten. Longitudinaal
onderzoek heeft gezien de korte termijn van toepassing van taakstraffen nog
weinig plaatsgevonden. Overzicht ouder onderzoekDe Kwartaalcursus1 is in drie
deelonderzoeken onderzocht door het WODC, te weten evaluatieonderzoek, onderzoek
naar de cursisten en recidiveonderzoek2. Gedurende
het experiment zijn, mede op basis van onderzoeksgegevens, aanpassingen aangebracht
in het programma. Er wordt, zo blijkt uit onderzoek, een zware doelgroep bereikt.
Ruim een derde van de deelnemers maakt de cursus niet af. De recidive ligt
op hetzelfde niveau als na een onvoorwaardelijke gevangenisstraf.Het leerproject Slachtoffer in Beeld is begin 1990 door het
WODC kleinschalig onderzocht3. Uit het onderzoek
blijkt dat de cursus in bijna alle gevallen werd opgelegd naast een voorwaardelijke
vrijheidsstraf en vaak in combinatie met dienstverlening. Gevolg daarvan is
dat eventuele effecten niet alleen toegeschreven kunnen worden aan het leerproject.
De eerste, voorlopige, resultaten stemmen hoopvol. Het uitvalpercentage is
gering (7%) en het recidivepercentage na afloop van de cursus is circa 27%,
hetgeen volgens de onderzoekers geen reden tot ongerustheid is. De cursus
is kort geleden uitgebreider onderzocht, de resultaten daarvan komen verderop
aan de orde.In 1992 verscheen het rapport van het onderzoek naar het leerproject
seksuele vorming4. Uit dit onderzoek blijkt
onder meer dat het leerproject over het algemeen in de plaats komt van 1 tot
maximaal 2 maanden tuchtschool. Over de cursus zijn alle betrokkenen, inclusief
leden van de rechterlijke macht en deelnemers, positief. Men vindt de cursus
nuttig en zinvol. Er zijn geen gegevens voorhanden over het effect van de
cursus, noch over de recidive van de deelnemers na het volgen van het project.Naar de Preventie Alcohol Delicten(PAD)-projecten5 zijn twee evaluatieonderzoeken gedaan6.
Hieruit blijkt dat de cursus vooral wordt opgelegd aan jongeren in de leeftijd
van 18–20 jaar. De cursus vergroot de kennis van de deelnemers, maar
dit heeft niet direct invloed op gedragsverandering. Wel blijkt uit het laatste
onderzoek dat de recidive iets lager ligt dan in een vergelijkingsgroep.Naar ervaringsleerprojecten zijn verschillende onderzoeken
gedaan. In 1990 is een literatuuronderzoek gedaan naar ervaringsleren7. Dit onderzoek werd in 1993 geactualiseerd, wat overigens
niet leidde tot andere conclusies8. Uit onderzoek
blijkt dat inbedding van de leerervaring in een breder programma, in het bijzonder
de begeleiding na de uitvoering van het project, essentieel is. Verder bestaan
er aanwijzingen, onder meer op basis van Amerikaans onderzoek, dat de langere
projecten meer resultaat boeken.Een ervaringsleerproject dat als taakstraf wordt toegepast is het vaar-leer-werkproject De Tukker9. Het onderzoek uit 1994 richt
zich vooral op de kenmerken van de deelnemers en de «effecten»
van het project in termen van recidive en leverde daarmee als eerste «harde»
informatie op. Er blijkt sprake te zijn van een beproefde werkwijze, zorgvuldige
selectie van deelnemers, breed draagvlak en gegarandeerde nazorg in de vorm
van reclasseringsbegeleiding. Deelnemers zijn gelet op de door hen gepleegde
delicten en hun justitieel verleden vergelijkbaar met Kwartaalcursus- en Cashbadeelnemers.
De recidive is echter hoog, vroeg of laat komt negen van de tien deelnemers
weer met justitie in aanraking. Jongens die deelnemen in het kader van een
schorsing van de voorlopige hechtenis maken het project overigens vaker af
en recidiveren vervolgens minder frequent dan jongens die in het kader van
bijzondere voorwaarden bij een voorwaardelijke veroordeling deelnemen. Toepassing
met een duidelijke justitiële stok achter de deur lijkt geboden.Het experiment Dagtrainingscentrum te Eindhoven is door het
WODC onderzocht. In 1993 verschenen de onderzoeksresultaten1. Daaruit blijkt dat het centrum gedurende de onderzoeksperiode voortdurend
met onderbezetting te kampen had en een te zware groep delinquenten in het
programma kreeg, waardoor de uitval groot was. Van degenen die het programma
wel hebben beëindigd was het recidivecijfer laag, nl. 50%. Op basis van
het onderzoek zijn bij het dagtrainingscentrum een aantal wijzigingen in het
programma doorgevoerd en is de voorlichting aan de rechterlijke macht vergroot.
Op deze manier verwacht men de resultaten en de instroom te kunnen verbeteren.
Het heenzenden van verdachten door plaatsgebrek veroorzaakt problemen.Er is onderzoek verricht naar de redenen van mislukkingen bij dewerkstraf voor volwassenen. Het mislukkingspercentage bij
de werkstraf ligt van het begin af aan vrijwel constant op circa 15%. Hierbij
dient te worden opgemerkt dat ca. 6% werkstraffen betreft, die nooit zijn
gestart, in ca. 9% van de gevallen gaat het om een afgebroken werkstraf. Uit
het onderzoek blijkt dat de mate van selectie van verdachten voor een werkstraf
door de reclassering, de werklast en de mate van persoonlijke controle van
invloed zijn op het mislukkingspercentage2.In 1994 verscheen een onderzoek naar de recidive van tot werkstraf
veroordeelden (volwassenen). Hieruit blijkt dat de onderzochte tot werkstraf
veroordeelden doorgaans minder eerdere justitiecontacten en veroordelingen
achter de rug hebben dan de personen met een korte onvoorwaardelijke vrijheidsstraf.
Een vijfde van de tot werkstraf veroordeelden uit 1987 kan zich wat betreft
hun justitiële verleden meten met onvoorwaardelijk gestraften uit dat
jaar. Deze «zware» categorie tot werkstraf veroordeelden recidiveert
overigens significant minder ernstig en minder snel dan de tot onvoorwaardelijke
vrijheidsstraf veroordeelden. In het onderzoek is geconstateerd dat een groot
deel van de tot werkstraf veroordeelden, qua justitieel verleden, niet met
onvoorwaardelijk gestraften te vergelijken is3.Uit onderzoek naar de toepassing van de werkstraf meerderjarigen4 dat september 1995 verscheen, bleek onder
meer dat ondanks de sterke stijging van het aantal werkstraffen het aantal
voortijdig beëindigde werkstraffen door de jaren heen constant is gebleven.
De start van de werkstraf is in veel gevallen te laat, de afronding van de
werkstraf geschiedt nagenoeg in alle gevallen voor het einde van de wettelijk
gestelde termijnen. In dit onderzoek is verder geconstateerd dat de werkstraf
een eigen toepassingsgebied heeft gecreëerd. De werkstraf wordt zowel
toegepast in zaken waarin voorheen een voorwaardelijke als onvoorwaardelijke
vrijheidsstraf werd opgelegd. Voor een groot deel kan dit het gevolg zijn
van het feit dat de laatste jaren in sociale zekerheidsfraudezaken vrijwel
uitsluitend de werkstraf wordt opgelegd. De justitiële achtergrondkenmerken
van de personen die zich aan dit delict schuldig maken, zullen aanmerkelijk
lichter zijn dan die van de plegers van vermogensdelicten. Ook is onderzoek gedaan naar de achtergrond van bij verstek tot vrijheidsstraf
veroordeelden1. Op basis van vergelijking
van de «ernstscores» tussen bij verstek veroordeelden en tot werkstraf
veroordeelden blijkt het gemiddeld om even «zware» zaken te gaan.
Wel is 35% van de bij verstek veroordeelden verslaafd aan hard drugs. Maar
65% van de tot verstek veroordeelden zou op basis van de achtergrondkenmerken
in principe in aanmerking kunnen komen voor een werkstraf.In 1995 is het onderzoek afgerond naar het zwaardere leerstrafproject Cashba2. Volgens dit onderzoek is Cashba
erin geslaagd de beoogde doelgroep te bereiken, waaruit blijkt dat het project
als een reëel alternatief voor detentie wordt gezien. Een meerderheid
van de deelnemers maakt het programma volgens plan af, maar het percentage
uitvallers is aanzienlijk. Ten aanzien van het terugdringen van de recidive
zijn er bescheiden successen geboekt. De capaciteit is in de onderzochte periode
te vaak onbenut geweest. Verbetering van de instroom is noodzakelijk. Daarnaast
is het uitvalpercentage te groot. Hoewel hoge uitval inherent is aan de zware
moeilijke doelgroep, bedreigt deze de toekomst van dit soort projecten. Ter
verbetering van de resultaten wordt gewezen op het belang van nazorg. Lang
niet in alle gevallen is Cashba erin geslaagd voldoende nazorg te realiseren. Onderzoek door Commissie Onderzoek Taakstraffen geïnitieerdDe Commissie Onderzoek Taakstraffen heeft een onderzoeksplan opgesteld
en daarmee de volgende onderzoeken over taakstraffen geïnitieerd: Taakstraffen
minderjarigen, projecten Harde kern/stelsel- matige daders, Slachtoffer in
Beeld, Sociale Vaardigheidstraining, Leerwerkstraf-experiment te Amsterdam,
en de Beleving van taakstraffen door jongeren.De toepassing van taakstraffen bij minderjarigen is een lopend
onderzoek dat door het WODC wordt verricht, de afronding wordt in juni '96
verwacht. Voorlopige resultaten: Jongeren die een taakstraf opgelegd krijgen,
hebben gemiddeld iets meer delicten gepleegd en begaan deze vaker in groepsverband
dan traditioneel gestraften. Taakgestraften hebben vooral diefstal in vereniging
en/of met braak, diefstal met geweld of openbare geweldsdelicten gepleegd,
traditioneel gestraften hoofdzakelijk vermogensdelicten. Een taakstraf wordt
voornamelijk opgelegd als bijzondere voorwaarde bij een voorwaardelijke veroordeling,
bij uitstel vonniswijzing of schorsing voorlopige hechtenis. Er zijn hierbij
evenwel verschillen per arrondissement te constateren. Het afrondingspercentage
van de taakstraffen bedraagt 87%. In de afgelopen tien jaar is sprake van
een toename van meisjes en jongeren uit etnische minderheden en het vaker
opleggen van een taakstraf aan jongeren die diefstal met geweld hebben gepleegd.
Daarnaast duurt het tegenwoordig langer eer de jongeren aan hun taakstraf
beginnen.Er heeft inmiddels onderzoek naar «harde kern/stelselmatige
daders»-projecten plaatsgevonden. Het onderzoek naar de aanpak
stelselmatige daders in Dordrecht3 toont aan,
hoewel het om geringe aantallen gaat, dat de arbeidsintensieve wijze van begeleiden
van stelselmatige daders resultaten oplevert. Van de 80 stelselmatige daders
die Dordrecht op het moment van onderzoek kende, zaten er 30 vast en participeerden
er 15 in de intensieve begeleidingsaanpak. Van deze 15 heeft 25% gerecidiveerd.Op basis van een inventariserend (voor)onderzoek4 onder 14 projecten harde kern/stelselmatige daderaanpak is een selectie
gemaakt van vijf projecten die thans door het WODC diepgaand worden onderzocht
op effectiviteit van de verschillende gehanteerde methodieken. Afronding is
gepland in mei 1997.Een tweede onderzoek naar de cursus Slachtoffer in Beeld is
kortgeleden afgerond5. De resultaten wijzen uit
dat de cursus in 1994 550 keer is opgelegd, doorgaans voor «typische
jeugdcriminaliteit». De cursus wordt voornamelijk voor
geweldsdelicten (ca. 50%) opgelegd, in mindere mate voor vermogensdelicten
(ca. 30%) en vermogensdelicten met geweld (ca. 20%). Voor de helft van de
gevallen is de cursus Slachtoffer in Beeld de enige straf, in andere gevallen
is tevens een werkstraf opgelegd of in sommige zaken een sociale vaardigheidstraining.
Het merendeel van de jongeren, die de cursus opgelegd krijgt, rondt het ook
af (95%). Betrokkenen bij de cursus zijn over de structuur en opbouw ervan
dan ook positief. Jongeren die de cursus afmaken blijken minder te recidiveren
dan afhakers. Jongeren tegen wie al vaker een proces-verbaal was opgemaakt,
blijken beduidend vaker te recidiveren dan first-offenders. Verder is er de
indicatie dat jongeren die de cursus hebben gevolg wegens geweldsdelicten
tegen personen op de langere termijn minder blijken te recidiveren dan jongeren
die de cursus hebben gevolgd wegens vermogensdelicten. Deze resultaten aangaande
recidive zijn evenwel slechts indicatief.Het onderzoek naar de Sociale Vaardigheidstraining (SOVA) als taakstraf is onlangs afgerond1. In 1994 werden 600
trainingen opgelegd, waarvan ongeveer een kwart bij meerderjarigen en driekwart
bij minderjarigen. Bij meerderjarigen wordt de training meestal opgelegd als
bijzondere voorwaarde bij een voorwaardelijke veroordeling. Bij minderjarigen
wordt de SOVA doorgaans opgelegd als bijzondere voorwaarde bij een sepot,
schorsing van voorlopige hechtenis of uitstel vonniswijzing. De sociale vaardigheidstraining
wordt vooral opgelegd aan veelvuldige plegers van vermogensdelicten en plegers
van één of meer geweldsdelicten. De meeste deelnemers maken
de training af (75% à 80%). Uit de interviews met deelnemers komt naar
voren dat bij ongeveer een op drie zich in de loop van de training een positieve
verandering in de daginvulling voordoet. De resultaten in termen van recidive
lijken voor meerderjarige first-offenders en voor minderjarigen niet ongunstig.
De onderzoekers doen aanbevelingen voor organisatorische verbetering van de
training.Het experiment Leerwerkstraf te Amsterdam is geëvalueerd2. Deze taakstraf beoogt een onvoorwaardelijke gevangenisstraf
van 6 tot 12 maanden te vervangen. De straf bestaat uit een leergedeelte (van
reeds bestaande trainingen) en een werkgedeelte (uit het reguliere werkstrafaanbod).
Ter afronding kan de deelnemer vrijwillig gebruik maken van bemiddeling voor
een baan of opleiding. Voor dit vrijwillige arbeidstoeleidingstraject blijkt
echter nauwelijks animo te bestaan. Hoewel bij aanvang van het experiment
met een instroom van 100 delinquenten rekening werd gehouden, hebben in 2
jaar tijd 44 jongeren een start gemaakt met de Leerwerkstraf. Slechts 43%
heeft de leerwerkstraf volledig afgerond. De meeste afhakers kregen alsnog
een justitiële sanctie. Na de leerwerkstraf blijkt ca. 40% van de afmakers
en 70% van de afhakers weer in contact te zijn gekomen met de politie. De
onderzoekers doen een aantal aanbevelingen ter verbetering van de leerwerkstraf.Jongeren en Taakstraffen, een belevingsonderzoek onder jongeren met
een taakstraf is een fenomenologisch onderzoek met een looptijd van
oktober 1995 tot april 19973. Er worden participerende
observaties en half-open interviews verricht.XNoot1Medio 1993 heeft het Ministerie van Justitie de term taakstraffen geïntroduceerd.
Taak- straffen is het nieuwe verzamelbegrip voor alternatieve sancties of
straffen. Aanleiding voor de introductie van deze nieuwe naam was de gedachte
dat met de wettelijke regeling van de dienstverlening voor volwassenen en
de wettelijke regeling van alternatieve sancties voor jeugdigen het «alternatieve»
karakter van de sanctie voorbij is. De alterna- tieve sancties zijn inmiddels
zodanig gegroeid dat zij een eigen plaats hebben ingenomen in de rij geldstraf,
taakstraf en celstraf. In het kader van een rechterlijke beslissing dient
de veroordeelde taken uit te voeren, die kunnen bestaan uit het verrichten
van werkzaamheden, deelnemen aan een training of cursus. Een taakstraf kan
dus opgelegd worden: * als een werkstraf; * als een leerstraf; * als combinatie van een werkstraf en leerstraf; In deze nota wordt
de nieuwe terminologie gebruikt. XNoot2J. Junger-Tas, Alternatieven voor vrijheidsstraf; een internationaal overzicht,
in: Justi- tiële Verkenningen, jrg. 19, nr. 9, WODC 1993. XNoot3De lokale criminele wereld is klein; als een leerstraf confronterend is
en een volledige inzet van de gestrafte vraagt, is dit al snel bekend binnen
het criminele circuit.XNoot1Zie bijlage B voor enige onderzoekgegevens over de recidive na voltooiing
van verschil- lende taakstrafvormen.XNoot1«Jeugdigen» zijn personen jonger dan 18 jaar, die vallen
onder het jeugdstrafrecht; «jong-volwassenen» zijn personen van
18 tot 25 jaar, die vallen onder het strafrecht voor volwassenen.XNoot2Onder de reclassering wordt verstaan de Stichting Reclassering Nederland
en haar partners: de afdeling reclassering van het Leger des Heils en de
instellingen voor verslavingszorg.XNoot1Circulaire van de Staatssecretaris van Justitie d.d. 26 april 1994, kenmerk
nummer 434187/94/JR.XNoot1Dit zijn voorlopige cijfers.XNoot1Op 8 december 1971 is in de zgn. Betonvlechterszaak voor het eerst een
werkstraf opgelegd door een Arnhemse politierechter. Dit heeft geleid tot
de instelling van de Commissie alternatieve strafrechtelijke sancties. De
commissie adviseerde experimenten te starten in een aantal proefarrondissementen.
Daarmee is in 1981 begonnen.XNoot2De commissie heeft haar werkzaamheden in mei 1994 beëindigd.XNoot3Alternatieve sancties, sancties met het oog op de toekomst, Advies van
de Overleg- en adviescommissie alternatieve sancties, Den Haag, 1991.XNoot4Regeringsstandpunt betreffende de alternatieve sancties, 28 februari 1992,
Tweede Kamer, Vergaderjaar 1991–1992, 22 536, nr. 1.XNoot1P. H. van der Laan, Het publiek en de taakstraf, in: Justitiële Verkenningen,
jrg. 19, nr. 9, 1993.XNoot2Onder additionele arbeid wordt verstaan: werkzaamheden bij non-profit
instellingen die niet in aanmerking komen voor betaalde arbeid.XNoot1De genoemde regelingen zullen in de loop van dit jaar beschikbaar komen.XNoot1Omdat de taakstraf hier ter voorkoming van strafvervolging wordt toegepast
is wettelijk gezien geen sprake van een straf.XNoot1M. W. Bol, Gedragsbeïnvloeding door strafrechtelijk ingrijpen, blz.
119, WODC, 1995.XNoot1De aantallen zijn gebaseerd op vonnissen in eerste aanleg gewezen; bron:
Ministerie van Justitie, Directie Beleid, afd. onderzoek & analyse.XNoot2E. C. Spaans, Werken of zitten; De toepassing van werkstraffen en korte
vrijheidsstraf- fen in 1992, WODC, 1995.XNoot1In Bijlage A wordt de inhoud van de verschillende taakstraffen uiteengezet.XNoot1Dit aantal betreft bodemcijfers, omdat door het ontbreken van een geautomatiseerd
sys- teem cijfers handmatig verzameld zijn. In werkelijkheid zal het aantal
zeker hoger liggen.XNoot1P. H. van der Laan, Helpt het DTC? in bundel: DTC, een kansrijke aanpak,
1993.XNoot2Bij het Dagtrainingscentrum ligt het percentage van recidivisten bij afmakers
op 50%, bij Cashba en Kwartaalcursus op zo'n 65%. Het percentage recidive
bij onvoorwaardelijk tot gevangenisstraf veroordeelden is 73%.XNoot3Dat door goede nazorg de resultaten kunnen verbeteren is in alle onderzoeken
naar zwaardere leerstraffen (Kwartaalcursus, DTC en Cashba) geconstateerd.
Het DTC kent een betere nazorg dan Cashba en de Kwartaalcursus, wellicht
dat daarom de resultaten bij de afmakers beter zijn.XNoot4Bij de leerstraf Slachtoffer in Beeld is het slagingspercentage 95%, bij
de Sociale Vaar- digheidstraining (die overigens ook bij jong-volwassenen
wordt toegepast) is dit percen- tage 75–80%.XNoot1In bijlage B is een volledig overzicht van onderzoek opgenomen.XNoot1Conferentie leerstraffen, 30 november 1995, gehouden te Utrecht.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 1995–1996, 24 485 nr. 1.XNoot1Het project RETour te Helmond, is een in experimenteel kader opgezet einde-detentie-
programma. Een aantal maanden voor het einde van de detentie worden daarvoor
in aanmerking komende jongeren in het project geplaatst. Zij krijgen een verplicht
programma aangeboden dat onder meer bestaat uit vorming en arbeidstraining.
Het project is gericht op resocialisatie van de veroordeelde.XNoot2Kamerstukken II 1995/96, 24 621, nr. 1.XNoot3Wet van 23 december 1992 tot aanvulling van het wetboek van Strafrecht,
het wetboek van Strafvordering, de wet voorlopige regeling Schadefonds Geweldsmisdrijven
en andere wetten met voorzieningen ten behoeve van slachtoffers van strafbare
feiten, Stbl. 1993, 29.XNoot4Rapport van de werkgroep Conflictbemiddeling, april 1994.XNoot1Circulaire van de Staatssecretaris van Justitie gericht aan de justitiële
autoriteiten dd. 26 april 1994, kenmerk 434 187/94/JR.XNoot2Onder meer in: Overleg- en Adviescommissie Alternatieve sancties, Dienstverlening
 meerderjarigen, Den Haag, juli 1991.XNoot3Bijv: een aanbod is een breed aanbod: HR 20 oktober 1993, NJ 93 154;
aanbod kan door de verdachte ook schriftelijk worden gedaan en door de raadsman
worden overlegd, zonder aanwezigheid op de zitting van de verdachte HR 18
april 1995 nr. 98 576.XNoot1De ontwikkeling van de omrekeningstabel voor de werkstraf in relatie tot
vrijheidsstraf is jarenlang onderwerp van discussie geweest. Dit heeft geleid
tot een omrekeningstabel voor de werkstraf, die is ontworpen door een commissie
van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak. De verhouding bedraagt ongeveer
40 uur werken voor één maand gevangenisstraf. De tabel en het
bijbehorende rapport is in zijn geheel gepubliceerd in Trema, Tijdschrift
voor de rechterlijke macht, 1993, aflevering 5.XNoot1E. C. Spaans, Werken of zitten; De toepassing van werkstraffen en korte
vrijheidsstraf- fen in 1992, WODC, 1995. Overigens kan deze zgn. aanzuigende
werking mede het gevolg zijn van de beslissing de aanpak van sociale zekerheidsfraude
te intensiveren. De justitiële achtergrondskenmerken van deze groep
zijn beduidend minder ernstig dan van bijv. plegers van andere vermogensdelicten
als diefstal.XNoot1Reclassering in breder perspectief, NFR, Den Bosch, 1993.XNoot1In bijlage A is een beschrijving opgenomen van de meeste onderzochte leerstraffen.
Voorzover dit niet het geval is zal dit in een noot worden toegelicht.XNoot2P. H. van der Laan en K. van der Veer, Leren als alternatief voor straf:
de Kwartaalcursus. Justitiële Verkenningen, jrg. 14. nr. 3, 1988; P.
H . van der Laan, N. W. Slot en K. van der Veer, een beschrijving van de cursisten,
WODC, 1989; P. H. van der Laan en A. A. M. Essers, De Kwartaalcursus en recidive,
een onderzoek naar de effecten van het experiment Kwartaalcursus, WODC, 1990;XNoot3A. A. M. Essers en P. H. van der Laan, De deelnames aan de cursus «Slachtoffer
in beeld»; Beschrijving en de eerste resultaten, WODC, maart 1990.XNoot4A. Drogt, Seksuele vorming als alternatieve sanctie. Eburon, Delft, 1992.XNoot5De cursus «preventie alcohol delicten» is ontwikkeld als een
korte leerstraf voor vol- wassen plegers van delicten onder invloed van alcohol,
bijv. vandalisme. Als zelfstandige leerstraf wordt deze cursus niet meer
gehanteerd. Wel kan de cursus als onderdeel van een langerdurende taakstraf
worden toegepast.XNoot6W. E. van Dalen, P. den Otter. Interimonderzoek, projectbeschrijving en
de eerste resultaten. RUG, 1989; P. den Otter, Eindrapport evaluatie-onderzoek
project PAD, RUG, 1991; R. H. L. M. Bovens, H. Timmerman, N. Zielstra, Eindrapport
follow up-onderzoek project PAD, Assen, 1992;XNoot7C. Verwers en P. H. van der Laan, Ervarings-leerprojecten en overlevingstochten,
een verkenning van de literatuur, WODC, november 1990.XNoot8C. Verwers en P. H. van der Laan, Veel geblaat.... een literatuurstudie
naar de resultaten van ervaringsleren. WODC, februari 1993.XNoot9E. Spaans en K. Reurslag, Varen als alternatieve afdoening..., Evaluatie
van het Almelose justitiële vaar-leer-werkproject op zeilschip de Tukker»,
WODC, december 1994.XNoot1P. H. van der Laan en A. A. M. Essers, Helpt het DTC? over recidive en
andere effecten, in: Vast of zeker, een kansrijke aanpak buiten de gevangenis:
het Dagtrainingscentrum te Eindhoven, Utrecht, 1993.XNoot2J. Brontsema, Variaties in mislukkingen van dienstverlening, Groningen,
1993.XNoot3E. C. Spaans, Appels en Peren; een onderzoek naar de recidive van dienstverleners
en kortgestraften, WODC, 1994.XNoot4E. C. Spaans, «Werken of zitten», De toepassing van werkstraffen
en korte vrijheidsstraffen in 1992, WODC 1995.XNoot1E. C. Spaans, Wel of niet ter terechtzitting verschenen, een vergelijking
van werkstraffen met korte, bij verstek opgelegde vrijheidsstraffen, WODC,
1995.XNoot2A. A. M. Essers, P. van der Laan en P. N. van der Veer, Cashba; een intensief
dagprogramma voor jeugdige en jongvolwassen delinquenten, WODC, 1995.XNoot3Van Dijk, Van Soomeren en Partners, Aanpak stelselmatige daders in Dordrecht:
een stok achter de deur!, Amsterdam, 1994.XNoot4Van Dijk, Van Soomeren en Partners, Inventarisatie Harde Kernprojecten,
Amsterdam, 1995.XNoot5D. Duipmans, In beeld gebracht; gebruik, beeld en effecten van de cursus
Slachtoffer in Beeld als taakstraf voor minderjarigen, 1996.XNoot1M. D. van der Genugten, H. Timmerman en J. Nijboer, Sociale Vaardigheidstraining
als taakstraf, Rijksuniversiteit Groningen, 1996.XNoot2M. van der Steeg en E. Niemeijer, Leren (en) werken als straf; evaluatie
van het experiment de leerwerkstraf, Vrije Universiteit, 1996.XNoot3Door Onderzoeksburo Perspektief te Den Bosch. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24807-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl