Interdepartementaal Beleidsonderzoek: Medefinancieringsprogramma; Verslag algemeen overleg op 20 en 26 november 2002
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27433, nr. 11

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

29-01-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

27433 nr. 11

24-01-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieHet antwoord van de staatssecretarisNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27433Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 49 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 433Interdepartementaal Beleidsonderzoek: Medefinancieringsprogrammanr. 11VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 24 januari 2003De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1
heeft op 20 november 2002 en op 26 november 2002 overleg gevoerd met
staatssecretaris Van Ardenne-van der Hoeven van Buitenlandse Zaken over:– rapport Breed uitgemeten van de adviescommissie
MFP-breed en aanbiedingsbrief van de staatssecretaris voor Ontwikkelingssamenwerking
d.d. 24 september 2002 (buza-02-394);– aanbiedingsbrief van de staatssecretaris voor
Ontwikkelingssamenwerking d.d. 3 oktober 2002 inzake de activiteiten
van medefinancieringsorganisaties op het gebied van certificering en keurmerken
(buza-02-409);– brief van de staatssecretaris voor Ontwikkelingssamenwerking
d.d. 1 november 2002 inzake de toewijzing van subsidies in het kader
van het MFP-breed;– antwoorden van de staatssecretaris voor Ontwikkelingssamenwerking
op de vragen van de leden Wilders en Terpstra over eenzijdige politieke activiteiten
van medefinancieringsorganisaties (202 030 2780);– antwoorden van de staatssecretaris voor Ontwikkelingssamenwerking
op vragen van het lid Terpstra over een kritisch rapport inzake het medefinancieringsprogramma
(202 030 300);– het rapport van de Stuurgroep Evaluatie Medefinancieringsprogramma
onder leiding van prof. De Ruyter.Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieMevrouw Dijksma (PvdA) is een groot voorstander
van medefinanciering in het algemeen als instrumentarium voor ontwikkelingssamenwerking.
Daarom moet het niet alleen gaan om relaties tussen overheden onderling, maar
moeten ook NGO's en andere maatschappelijke organisaties daar een maatschappelijke
rol in vervullen. MFP-breed bestond in het verleden uit de Grote Vijf, maar
dat worden de Grote Zes. Zijn er aanwijzingen dat in de toekomst meer organisaties
gebruik zullen maken van deze pot met geld? Een al te grote versplintering
levert volgens mevrouw Dijksma geen bijdrage aan het functioneren van het
medefinancieringskanaal.Uit de brief van de staatssecretaris valt op te maken dat zij de voorstellen
van de stuurgroep op hoofdlijnen ondersteunt. Slechts op een aantal punten
wijkt zij daarvan af. Het voorstel om de bandbreedte in de komende jaren op
11% te stellen, is op zichzelf redelijk, maar het kan geen kwaad om organisaties
te prikkelen om betere plannen te maken. In de wijze waarop de beoordeling
plaatsvindt, is er één groot knelpunt, te weten de beoordeling
van reeds geleverde prestaties. Wordt daarnaar gekeken?Mevrouw Dijksma is het eens met het besluit van de staatssecretaris om
het idee van een jaarlijkse belonings- en strafronde met een externe adviescommissie
niet over te nemen. Organisaties moeten de kans krijgen om een aantal jaren
zeker te weten waar zij aan toe zijn. Waarom zou afgeweken moeten worden van
de periode van vier jaar waarvoor gekozen is? Dan zouden de spelregels tijdens
het spel veranderd worden en daar is zij om reden van behoorlijk bestuur niet
voor.De vorige minister voor Ontwikkelingssamenwerking heeft een aantal beloften
gedaan aan de organisaties die zich bezighouden met thematische medefinanciering.
Er zijn afspraken gemaakt over de bedragen waarop die organisaties in de komende
vier jaar kunnen rekenen voor bepaalde projecten. Het gaat dan onder andere
om het organiseren van meer innovatie en extra inspanningen op het terrein
van wederopbouw. NGO's kunnen daar een belangrijke rol in spelen. Tot verbazing
van mevrouw Dijksma blijkt nu dat de gelden waarop zij gerekend hadden er
voor een deel niet zijn, waardoor een aantal belangrijke beleidsinnovaties
niet plaatsvindt. Is de staatssecretaris alsnog bereid om het benodigde geld
te realiseren?De heer Palm (LPF) vindt dat ontwikkelingssamenwerking
zo efficiënt en effectief mogelijk moet geschieden. Daarbij dicht hij
de medefinancieringsorganisaties een belangrijke rol toe, maar hij is verbaasd
over de explosieve groei die het budget voor de medefinancieringsorganisaties
in de afgelopen tijd heeft doorgemaakt. Nu is het budget voor ontwikkelingssamenwerking
in de afgelopen jaren sowieso enorm gegroeid, zeker in vergelijking met andere
landen. Is er geen sprake van bestedingsdwang?De medefinancieringsorganisaties komen met veel goed bedoelde initiatieven,
maar er is te vaak sprake van overlap en concurrentie. De heer Palm kan zich
dan ook vinden in het voorstel om de bandbreedte te beperken tot 11% van het
totale budget, terwijl er eerder sprake was van een bandbreedte van 11 tot
14%. Blijft het budget in nominale bedragen gelijk in deze periode of is het
geïndexeerd?Uit de rapportages blijkt dat er sprake is van versnippering bij de medefinancieringsorganisaties
over zeer veel projecten en zeer veel landen. De heer Palm vindt het een goede
zaak dat het aantal landen waaraan steun wordt gegeven, wordt beperkt. Als
de fondsen worden verspreid over een gigantisch aantal landen en organisaties
wordt het allemaal erg moeilijk meetbaar.De heer Palm merkt op dat andere landen op het terrein van het derde kanaal
veel minder doen dan Nederland. De overhead van de organisaties baart hem
zorgen, met name die van Plan en Terre des Hommes. Het is van belang dat een
zo groot mogelijk deel van het budget aan ontwikkeling ten goede komt. Hoe
kan de overhead beperkt worden?De overheid schijnt ook tekort te schieten, met name bij de aansturing
en bij het creëren van toetsbare beoordelings- en toetredingscriteria.
Hoe is het mogelijk om de organisaties meer aan te sturen? Is het wel verstandig
om de deur open te zetten voor andere organisaties? De heer Palm kan zich
voorstellen dat er een keer een plafond voor ontwikkelingssamenwerking
komt, al was het alleen maar om organisaties te dwingen om effectiever te
opereren. Op welke wijze kan de staatssecretaris bevorderen dat de organisaties
meer gaan samenwerken? Overweegt de staatssecretaris om de nadruk te leggen
op bilateraal beleid of thematische ontwikkelingssamenwerking?Mevrouw Terpstra (VVD) is groot voorstander
van de medefinancieringsorganisaties, omdat zij dingen kunnen doen die de
regering niet kan doen. Uit de rapporten blijkt dat de medefinancieringsorganisaties
steeds meer op elkaar zijn gaan lijken en dezelfde netwerken en partners hebben
gekregen, waardoor er iets wegvalt van de eigen inbreng van de MFO's (medefinancieringsorganisaties).
Deelt de staatssecretaris die mening? Zo ja, wat wil zij daaraan doen?Het doel van medefinancieringsorganisaties is om de eigen kracht van de
mensen in een ontwikkelingsland te versterken, zodat zij uiteindelijk zichzelf
kunnen bedruipen. Het goede nieuws uit de verschillende rapporten is dat men
inderdaad iets bereikt met armoedebestrijding. Het slechte nieuws is dat het
waarschijnlijk niet structureel is. In de aanbiedingsbrief van de staatssecretaris
staat dat de partnerorganisaties zonder de financiële bijdrage van de
MFO's niet dezelfde resultaten zouden bereiken. Dat wil zeggen dat de partners
in de ontwikkelingslanden erg financieel afhankelijk worden van de Nederlandse
bijdragen, terwijl het er juist om gaat de zelfstandige kracht te versterken.
Wat is de visie van de staatssecretaris daarop? Mevrouw Terpstra wijst in
dit verband nog op het Institute for Multiparty democracy, waarin verschillende
politieke partijen samenwerken om de politieke partijen in de ontwikkelingslanden
te steunen. Kan de staatssecretaris zorgen voor een budget voor het versterken
van de democratie?De vraag of er meer MFO's kunnen worden toegelaten, hangt allereerst af
van de kwaliteit. Daarnaast moet gekeken worden of een nieuwe partner een
meerwaarde heeft. Meer van hetzelfde levert alleen maar meer versnippering
op. Samenwerking van MFO's zou tot doel moeten hebben om afspraken te maken
over de verdeling van taken om overlap te vermijden. Mevrouw Terpstra pleit
ervoor om meer te doen aan thematische medefinanciering. Dat komt tegemoet
aan de vraag naar meer specialisme en meer gerichte input. Zij wijst daarbij
op de motie van de heer Hessing die tot doel had om 15% extra te besteden
aan het onderwijs. Hoever is de staatssecretaris gevorderd met de uitvoering
van die motie?In theorie gaat het bij ontwikkelingssamenwerking om het versterken van
de zelfstandige kracht, maar in de praktijk blijkt men daar nog weleens van
af te wijken. Niet alleen de overheid is daar schuldig aan, maar ook de MFO's.
Er moet nog veel gebeuren met de aansturing door de overheid en de aansluiting
op het bilaterale beleid, maar dat weerhoudt de staatssecretaris er niet van
om de MFO's een enorm bedrag te geven. Mevrouw Terpstra pleit ervoor om de
zaak om te draaien. Is het niet mogelijk om eerst met de MFO's te overleggen
over de implementatie van het nieuwe beleid, voordat er een besluit wordt
genomen over het budget, 11% of meer? Zij stelt voor om de lopende zaken gewoon
door te laten gaan en na ongeveer een halfjaar te bekijken hoeveel de bandbreedte
moet worden.Mevrouw Terpstra is er voorstander van om ieder jaar aan de hand van de
jaarverslagen na te gaan of de organisaties de toets der kritiek kunnen doorstaan.
De organisaties moeten worden afgerekend op de resultaten. Versnippering moet
koste wat kost worden tegengegaan. In het rapport-De Ruyter staat op pagina
4 bovenaan: «De doelstellingen van de MFO's zijn ambitieus en de onderzoekers
pleiten voor meer bescheidenheid en het meer realistisch formuleren van doelstellingen.
Door de meetlat zo hoog te leggen, wordt de discrepantie tussen ambitie en
realisatie groter en daarmee ook de kans op kritische evaluaties.» Wat
is erop tegen dat de organisaties ambitieus zijn? Waarom moet
de lat lager gelegd worden?Mevrouw Ferrier (CDA) wijst erop dat het medefinancieringsprogramma
een effectief en duurzaam systeem blijkt te zijn voor hulp aan de armste groepen,
dat bovendien autonoom en onafhankelijk van de overheid opereert. Het is echter
wel van belang de MFO's op gedegen wijze verantwoording te laten afleggen
over hun effectiviteit en doelmatigheid. Er moet immers altijd een evenwicht
gevonden worden tussen de beleidsvrijheid en de autonomie van medefinancieringsorganisaties
enerzijds en de vereisten van ministeriële verantwoordelijkheid anderzijds.De commissie-De la Rive Box heeft zich met name gericht op beleid en resultaten
van directe armoedebestrijding. De commissie stelt een belangrijk aspect van
de medefinancieringsprogramma's, namelijk de voorgeschreven breedte over meerdere
sectoren, thema's en continenten, ter discussie. De commissie-De Ruyter zet
ook vraagtekens bij de breedte, vooral wat betreft het aantal dossiers dat
de organisaties beheren en zij vraagt zich af hoe zij greep houden op waar
zij mee bezig zijn. Hoe vindt de staatssecretaris het dat de breedte van de
MFO's in beide rapporten zo negatief is beoordeeld? Wat houdt dat in voor
bijvoorbeeld thematische medefinanciering? Mevrouw Ferrier is het eens met
de consequenties die de staatssecretaris verbindt aan de bevindingen betreffende
de doeltreffendheid en de doelmatigheid van NOVIB en FPP Nederland. Zij staat
een kritische en grondige beoordeling voor van MFO's, ook voor de toetreding.
Het is van belang om de invulling en de uitvoering van het nieuw opgestelde
beleid van met name FPP kritisch te volgen.De staatssecretaris wil het advies om jaarlijks een belonings- dan wel
strafronde te houden met een externe commissie niet overnemen. Mevrouw Ferrier
is het daarmee eens, want een jaar is te kort om veranderingen zichtbaar te
maken. Daarnaast speelt de relatie met en soms de financiële afhankelijkheid
van partnerorganisaties een rol in deze beslissing. Bovendien is het niet
wenselijk om personeelsleden van de MFO's in te zetten voor het invullen van
formulieren, terwijl zij hun tijd beter kunnen besteden. De staatssecretaris
geeft aan dat de gebruikelijke jaarverslagen goed en grondig beoordeeld zullen
worden en dat de organisaties in geval van onvoldoende kwaliteit gevraagd
zal worden om het huiswerk over te doen. Dit vindt mevrouw Ferrier niet duidelijk
genoeg. Worden er ook jaarlijkse accountantsverslagen gevraagd? Wat wordt
precies bedoeld met het overdoen van het huiswerk? Wordt aangegeven op welke
punt het anders of beter moet? Welke consequenties verbindt de staatssecretaris
aan het overdoen van het huiswerk? Wordt er meteen gekort op het budget? Wat
gebeurt er als het opnieuw gemaakte huiswerk nog geen voldoende oplevert?Verschillende MFO's hebben ook particuliere inkomsten. Zo heeft NOVIB
van de Nationale postcodeloterij in 2001 een bedrag van ruim 16 mln euro ontvangen.
Hoe verhouden de overheidsinkomsten van de MFO's zich tot het geld dat deze
organisaties particulier werven? Vindt de staatssecretaris dat de MFO's ook
verantwoording dienen af te leggen over het particuliere deel? Kan de staatssecretaris
aangeven of een vaststaand percentage van het budget voor MFO's bestemd is
voor beleidsbeïnvloeding? Acht de staatssecretaris het wenselijk onderscheid
te maken tussen nationale en internationale beleidsbeïnvloeding? Hoe
is de staatssecretaris gekomen tot een bedrag van 26 mln euro minder subsidie
voor NOVIB dan de aagevraagde 123,8 mln euro? Waar is die korting van de subsidie
op gebaseerd? Is er al een bestemming voor dat geld gevonden? Verder stelt
de staatssecretaris dat zij de twee organisaties die onder het gemiddelde
scoren zal uitdagen om een leer- en verbetertraject in te gaan. Op welke onderdelen
verwacht zij verbetering van de bedrijfsplannen?In het beleidsplan is sprake van een bandbreedte voor financiering van
11 tot 14%. De commissie geeft aan niet onder de indruk te zijn van de kwaliteit van de aanvragen en stelt dat het percentage niet hoger hoeft
te zijn dan 11. De staatssecretaris neemt dat advies over. De CDA-fractie
vraagt zich evenwel af hoeveel procent er nu exact begroot is voor het jaar
2003 en de jaren daarna. Men zou kunnen verwachten dat er een percentage van
14 is begroot. Wat betekent de ruimte in het eventueel gereserveerde bedrag?
Welke mogelijkheden zijn er met die marge van 3%?Mevrouw Karimi (GroenLinks) herinnert aan
de uitgebreide discussies die hebben plaatsgevonden over het MFP. De plannen
die indertijd door de minister voor Ontwikkelingssamenwerking werden gepresenteerd,
konden rekenen op brede steun van de Tweede Kamer. Het is dan ook niet zinvol
om te spreken over wijzigingen van uitgangspunten die toen zijn vastgelegd.
Als NOVIB en Plan over twee jaar met een nieuwe aanvraag komen, moet het wel
mogelijk zijn om boven de 11% uit te komen. Zijn de middelen beschikbaar om
die aanvragen te honoreren?Het heeft mevrouw Karimi verbaasd dat in de evaluatie van de stuurgroep
staat dat MFO's tekortschieten op het punt van de maatschappijopbouw, terwijl
deze organisaties juist op dit terrein een toegevoegde waarde moeten hebben.
Wat is de oorzaak daarvan? Op welke manier kan dat bevorderd worden? Wil de
staatssecretaris op dit onderwerp ingaan tijdens de gesprekken die zij met
de MFO's zal voeren?Op dit moment wordt 20% van het budget uitgegeven door het particuliere
kanaal, vooral door de NGO's. Dat is niet in lijn met de globale afspraak
die is gemaakt, te weten dat het ongeveer een derde moet zijn. Is er een trend
dat het gebruik van het particuliere kanaal minder wordt in plaats van meer?
Zo ja, waar ligt dat aan?De thematische medefinanciering is een veelbelovend traject, maar de uitkomsten
zijn op dit moment teleurstellend. Volgens de organisaties is er nauwelijks
sprake geweest van een nieuwe impuls op dat terrein. De organisaties hebben
aanvragen ingediend, maar er schijnt onvoldoende geld beschikbaar te zijn.
Kan de staatssecretaris dat bevestigen? Hoe zit het met de middelen voor organisaties
als CARE en Rode Kruis? Kan de staatssecretaris de Kamer voor de begrotingsbehandeling
informeren over de manier waarop dit probleem opgelost kan worden? Kan de
ruimte in de bandbreedte van 3% beschikbaar worden gesteld voor de NGO's?De heer Dittrich (D66) onderschrijft het belang
van de MFO's, maar hij stelt ook vast dat de MFO's naar elkaar zijn gegroeid.
Dat blijkt ook uit de keuze voor de partnerorganisaties. Er is behoefte aan
meer specialisatie, zodat duidelijk wordt waar de organisaties hun accenten
leggen. Hoe wil de staatssecretaris daar aandacht aan besteden in het gemeenschappelijk
overleg? Een betere samenwerking van de organisaties ligt voor de hand, maar
de vraag is welke rol de overheid daar precies in kan spelen.De heer Dittrich is blij met de verbeteringen die in gang worden gezet
voor een onafhankelijk toezicht. Daardoor kan het draagvlak van de MFO's alleen
maar groter worden. In het algemeen overleg van september 2001 is alleen gesproken
over de bestuurssamenstelling, maar de vraag is hoe het verder gaat. Hoe krijgt
het onafhankelijke toezicht vorm in de praktijk?Behalve dat het werk van de MFO's beter op elkaar gaat aansluiten, is
het ook van belang dat het beter aansluit op de bilaterale hulp. De staatssecretaris
kondigt verbeteringen aan. Is de staatssecretaris bereid om op korte termijn
over dat onderwerp van gedachten te wisselen?Het partnerbeleid van de MFO's kan op kritiek van de stuurgroep rekenen.
Er moet verbetering komen in de planning en de monitoring bij de partnerorganisaties.
Die ontwikkeling is overigens al in gang gezet. Hoe kan de Kamer dat met behulp
van een tijdschema controleren zonder de organisaties zelf geweld aan te doen?De heer Dittrich kan zich voorstellen dat de organisaties NOVIB en Plan
teleurgesteld zijn over de rapportage van de commissie-MFP-Breed over de verdeling
van de gelden. Hij steunt het voorstel van de staatssecretaris om
die organisaties een herkansing te geven, maar de vraag is hoe het dan over
twee jaar gaat. Wat betekent het voor de andere organisaties als zij dan wel
een voldoende scoren? Volgt dan een totale herbeoordeling?De organisaties hebben behoefte aan zekerheid, dus aan een budget dat
voor langere termijn vaststaat. De vraag is alleen wat er moet gebeuren als
tijdens de rit blijkt dat het niet gaat op de manier waarop het zou moeten
gaan. Wat vindt de staatssecretaris van het idee om, evenals in de cultuurnotaprocedure,
een gelekaartsysteem te introduceren? Dan kan de Kamer beter de vinger aan
de pols houden en tussentijds controleren of het goed gaat. Ook de exitstrategie
kan voorkomen worden door een systeem met gele kaarten.Wat gebeurt er met de 3% uit de bandbreedte die niet wordt uitgegeven?
Waar wordt dat geld voor ingezet?De heer Van der Staaij (SGP) vindt dat de
positie van de thematische medefinancieringsprogramma's ook betrokken moet
worden bij MFP-Breed. Hij krijgt de indruk dat deze tot een sluitpost op de
begroting zijn gedegradeerd, wat hij zeer onterecht vindt. In het beleidskader
voor die organisaties is afgesproken dat er geen subsidieplafond zou zijn.
Bij de screening van die organisaties is immers gebleken dat er kwalitatief
wel degelijk aan de eisen wordt voldaan. In het kritische rapport van de commissie-De
Ruyter over de MFO's staat ook dat er meer ruimte moet komen voor concentratie
en specialisatie. Dat is precies het werk dat het thematische medefinancieringsprogramma
omvat. Daar komt bij dat de bandbreedte uit de ODA-middelen van 3% niet wordt
benut. Het ligt dus in de rede om dat geld te gebruiken voor het thematische
medefinancieringsprogramma. Hoeveel geld is nodig om de aanvragen die aan
de kwaliteitseisen voldoen te honoreren? Om hoeveel geld gaat het precies?
Is de minister bereid om de Kamer daar nog voor de begrotingsbehandeling over
te informeren?De heer Van der Staaij is blij dat de nieuwe regering het beleidskader
heeft overgenomen voor de medefinancieringsorganisaties. Zij leveren een bijdrage
aan structurele, directe armoedebestrijding elders in de wereld. In het beleidskader
wordt meer nadruk gelegd op doelmatigheid en efficiency. De organisaties moeten
de concurrentie aangaan om subsidie te ontvangen uit de bandbreedte van de
ODA-middelen. Hij vindt het een goede zaak dat de staatssecretaris de aanbeveling
om elk jaar te toetsen of de MFO's nog voor subsidie in aanmerking komen niet
overneemt. Dat is in het belang van de continuïteit. Zijn er overigens
voldoende waarborgen voor tussentijds ingrijpen?De heer Van der Staaij vindt het een verbetering dat de subsidies niet
alleen als een percentage worden toegekend, maar dat er wordt gewerkt met
een vast bedrag. Het nadeel van fluctuerende bedragen tijdens een begrotingsjaar
kan daarmee weggenomen worden. Heeft de staatssecretaris zich voorgenomen
om nauwgezet toe te zien op de effecten van deze verandering in de systematiek?Het rapport Breed uitgemeten laat zien dat het leervermogen van de organisaties
nog te gering is, ondanks kritische rapporten uit het verleden. Ook ontbreekt
het nog te zeer aan concrete doelen en indicatoren aan de hand waarvan gekeken
kan worden of de doelen gerealiseerd zijn. De staatssecretaris vertaalt de
kritiek als een uitdaging voor de organisaties, maar de heer Van der Staaij
vindt het nogal zwakjes om het alleen als een uitdaging te zien. Is het niet
zaak om te voorzien in meer waarborgen? Wordt er ook op toegezien in hoeverre
de concrete doelen en indicatoren echt gerealiseerd worden?Kritisch toezicht op kwaliteitswaarborgen mag niet ten koste gaan van
de autonomie van de MFO's. De kwaliteit en de effectiviteit van het geleverde
werk moeten getoetst worden. Aan de andere kant moet er ook oog zijn voor
het feit dat er vormen van directe armoedebestrijding zijn waarvan de resultaten
niet altijd direct te kwantificeren zijn. Het valt de heer Van der
Staaij op dat de staatssecretaris steeds verwijst naar het nieuwe beleidskader
MFP: toetredings- en beoordelingscriteria, kwaliteitsbeoordeling, audits,
afstemming bilateraal beleid. In hoeverre kan de verwijzing naar dat kader
een weerlegging van de kritiek van het rapport van de commissie-De Ruyter
opleveren?In het algemeen overleg over het MFP-beleidskader heeft de heer Van den
Berg aandacht gevraagd voor de wettelijke status van de frontoffice die particuliere
initiatieven binnen het MFP-kader gaat beoordelen. Wat is de stand van zaken
in dat traject?Het antwoord van de staatssecretarisDe staatssecretaris wijst erop dat het TMF-beleidskader
al eerder is vastgesteld en dat het subsidieplafond in de zomer van 2002 is
vastgesteld en gepubliceerd in de Staatscourant. Het ministerie is bezig met
de afronding van de beoordeling van de aanvragen; rond 1 december 2002 zullen
de beschikkingen verstuurd worden. Er is een enorme hoeveelheid aanvragen
ingediend. Anderhalf jaar geleden is een discussie met ongeveer vijftig organisaties
in het middenveld gestart over de vraag hoe op een andere manier omgegaan
kan worden met de beoordeling van de aanvragen, waarbij rekening wordt gehouden
met kwaliteit, continuïteit, verscheidenheid en vernieuwing. In de brief
van 6 maart heeft minister Herfkens voor Ontwikkelingssamenwerking aangegeven
dat het vertrekpunt het «huidige» volume is als de kwaliteit voldoende
is. Verder schrijft zij dat er ruimte is voor innoverende activiteiten en
beleidsbeïnvloeding. Zij heeft dus geen plafond vastgesteld, maar zij
is uitgegaan van de bestaande middelen. In de zomer is berekend dat het om
een bedrag van rond de 30 mln gaat. Dat bedrag wordt de komende jaren verhoogd
tot 120 à 130 mln in 2006. Voor volgend jaar is een probleem ontstaan
omdat de aanvragen royaal boven de limiet uitkomen. Het ministerie zoekt nog
uit hoe het daarmee zal omgaan.De organisaties CARE en het Nederlandse Rode Kruis zitten ook in de aanvraag,
maar het zou een geweldige aanslag op het budget zijn als deze twee organisaties
onverkort in het programma worden opgenomen. Zij moeten eigenlijk op een andere
manier beoordeeld worden, omdat zij zich bezighouden met noodhulp en wederopbouw.
Voor organisaties als CARE, Rode Kruis, Healthnet international en ZOA moet
er een apart beleidskader komen, omdat zij op basis van plotselinge calamiteiten
moeten optreden. De staatssecretaris wil ook voor deze organisaties rust aan
het front creëren door een eenmalige beoordeling en een jaarlijkse inschatting
van wat ze in het komende jaar te wachten staat.In de komende tijd zal de staatssecretaris het beleidskader gaan bespreken
met de organisaties. Het is van belang om de organisaties die nu al meedelen
in de middelen de zekerheid te geven dat zij ook het volgende jaar daarop
kunnen rekenen. De staatssecretaris zegt toe dat zij de Kamer in de eerste
week van december zal informeren over de stand van zaken. Zij wijst er in
dit verband op dat aan veel verzoeken is voldaan, maar dat niet is ingegaan
op verzoeken om een overmatige budgettering. Sommige organisaties hebben veel
meer aangevraagd dan zij aankunnen. De aanvragen zijn zorgvuldig beoordeeld.
De Kamer zal daar nog voor de begroting over geïnformeerd worden.De bandbreedte van 11 tot 14% is voorbehouden aan het medefinancieringskanaal.
De staatssecretaris wijst er in dit verband op dat in de begroting is uitgegaan
van het percentage van vorig jaar, te weten 10,6. Dat percentage is al verhoogd
tot 11. Dat wil zeggen dat er geen 3% ruimte in de begroting van volgend jaar
is. Het bedrag van 100 mln is niet direct beschikbaar. Dat zijn lopende verplichtingen
die in de komende jaren vrijvallen. De middelen daarvoor worden toegevoegd
aan dit instrument. De staatssecretaris zegt toe dat zij in de brief aan de
Kamer zal aangeven welke bedragen in de komende jaren zullen vrijkomen.Uit het IBO-rapport (interdepartementaal beleidsonderzoek) bleek dat de
doelmatigheid en de doeltreffendheid van de programma's van de medefinancieringsorganisaties
niet is aan te tonen en men is met een aantal aanbevelingen gekomen. Er moest
een nieuw beleidskader komen dat zou kunnen dienen als een toetsingsinstrument
vooraf. Vooraf moet getoetst worden of de organisaties de gewenste richting
uitgaan en hoeveel geld daarvoor nodig is. Achteraf moet getoetst worden om
te beoordelen of de beoogde resultaten zijn behaald. Daarom moeten de MFO's
activiteitenplannen indienen waarin per jaar wordt aangegeven wat zij gaan
doen. Die plannen moeten weer getoetst worden aan de beleidsvoornemens van
Ontwikkelingssamenwerking. In het IBO-rapport staat verder dat het vaste percentage
moet worden losgelaten en dat moet worden gekozen voor nominale bedragen.
Bovendien moet de toewijzing van de middelen geschieden op basis van kwaliteit
en niet op basis van een vaste verdeelsleutel. De verantwoordelijkheid voor
de evaluatie van het programma lag voorheen bij de organisaties, maar die
ligt nu bij het ministerie. Voorts staat er in het IBO-rapport dat er eens
in de vier jaar een externe audit moet worden uitgevoerd. Ook zou de toegang
tot het programma moeten worden verbreed en zou men niet meer stringent moeten
vasthouden aan de eis van een evenwichtige spreiding over sectoren, regio's
en doelgroepen. Voor het fonds is in overleg met de Kamer een ondergrens van
11 tot 14% vastgesteld. In de tijd dat het werd vastgesteld was het nog 10,6%,
maar het was al de bedoeling om dat percentage te laten stijgen. Vervolgens
heeft de commissie-De la Rive Box de beleidsplannen beoordeeld. Kortom, deze
plannen zijn in een langdurig traject in overleg met de Kamer en de organisaties
vastgesteld en gepubliceerd. Het is niet mogelijk om alles te veranderen.Er zijn zes organisaties die voor financiering in aanmerking komen, maar
over vier jaar is er een nieuwe ronde en dan zouden zich meer organisaties
kunnen melden. Er hebben zich nu niet meer gemeld dan zes. De commissie-De
la Rive Box heeft bepaald dat deze organisaties zich kwalificeren op basis
van neutrale toetredingscriteria. Uit de rapporten maakt de staatssecretaris
op dat ze op koers liggen. De organisaties hebben geleerd van de rapporten,
maar het kost ze veel moeite om de ambities om te zetten in resultaatgerichte
doelstellingen. Daarvoor is een omslag nodig. De winst van het traject dat
nu is ingezet, is dat er gerichte afspraken zijn gemaakt over de toetsing
en over het traject.In het rapport van de commissie-De Ruyter wordt kritiek geuit op het functioneren
van de organisaties, met name op het punt van de maatschappijopbouw, maar
die wil de staatssecretaris toch enigszins nuanceren. De organisaties zijn
ambitieus, maar zij kunnen de ambities niet altijd waarmaken. Als gevolg van
de nieuwe methode worden er strikte afspraken gemaakt over de resultaten en
dat zal wellicht tot gevolg hebben dat de ambities wat worden bijgesteld.
De activiteiten op de drie beleidsterreinen moeten gekoppeld worden: én
maatschappijopbouw én beleidsbeïnvloeding én armoedebestrijding.
De zwakke punten van de organisaties waren met name het leervermogen, de manier
waarop zij in staat waren om concrete doelen te formuleren en de prestatiemetingen.
De commissie zag dan ook geen reden om de bandbreedte te verruimen tot 14%.De commissie-De la Rive Box heeft de zes organisaties onderzocht en heeft
uiteindelijk geconcludeerd dat alle organisaties zich kwalificeren, maar dat
Novib en Plan achterblijven bij de andere vier. Deze organisaties krijgen
de mogelijkheid om zich te verbeteren waardoor zij na twee jaar weer gewoon
in het traject kunnen worden opgenomen. De gevolgen voor de financiën
van alle organisaties moeten de komende tijd nog onderzocht worden. In principe
blijft er 11% beschikbaar. De staatssecretaris is geen voorstander van een
herverdeling, want dan krijgen de andere organisaties over twee jaar minder.
De staatssecretaris wil eerst nagaan wat er gebeurt als die twee organisaties
zich kwalificeren, maar zij verwacht dat zij daar wel uitkomt.
De staatssecretaris gaat er vooralsnog niet van uit dat de bedrijfsplannen
van Novib en Plan over twee jaar niet voldoen aan de eisen. Voor het verdelen
van de middelen is er een systematiek gekozen van weging. Novib krijgt nu
26 mln. Van het totale bedrag is een bedrag van 5 mln over, dat beschikbaar
wordt gesteld voor evaluaties en kwaliteitsverbetering.De organisaties stellen zelf het percentage vast dat zij aan overhead
besteden, maar er zijn wel afspraken over gemaakt. De overhead mag in beginsel
niet meer dan 9% bedragen. Sommige organisaties hebben een hogere overhead,
maar zij krijgen niet meer dan de 9% die ervoor staat. Organisaties als Terre
des hommes en Plan hebben een hogere overhead door bepaalde activiteiten,
zoals zelfsponsoringprogramma's.Uiteindelijk heeft de staatssecretaris ervoor gekozen om de aanbeveling
van een straf- en een beloningsronde niet over te nemen om rust aan het front
te creëren. Wel moeten er jaarplannen en jaarverslagen gemaakt worden.
De controles worden verricht door een accountant. Als een jaarplan niet deugt,
moet er een nieuw plan komen. Voorts stellen de organisaties een bedrijfsplan
voor vier jaar op. Op basis daarvan heeft de beoordeling plaatsgevonden. Het
is niet mogelijk om alles terug te draaien, omdat de subsidieregelingen en
het beleidskader zijn gepubliceerd. Het is juridisch niet meer mogelijk om
het traject over te doen en anders in te richten. Als er nieuwe inzichten
zijn, dan kunnen die over vier jaar geïntegreerd worden.De staatssecretaris zal binnenkort de discussie met de organisaties aangaan
over de aanbevelingen van de stuurgroep. Zij wil daar niet op vooruitlopen,
maar zij wijst erop dat er voldoende stof is voor discussie. Daarbij denkt
zij aan de conclusie in het rapport van de commissie-De Ruyter dat de MFO's
de allerarmste groepen onvoldoende bereiken. Ook denkt zij aan concentratie
en specialisatie. Het rapport is wat dat betreft overigens niet alleen negatief.
Bij ICCO is er een scherpe daling te zien van het aantal landen waar men actief
is. ICCO heeft dus al voor concentratie gekozen, juist met het oog op effectiviteit.
Ook Novib is zich aan het specialiseren. Plan was al minder breed en hoeft
zich dus niet zozeer te specialiseren.Nadere gedachtewisselingMevrouw Terpstra (VVD) erkent dat de afspraken
juridisch vastliggen en zij geeft de staatssecretaris het groene licht om
hiermee verder te gaan. De drie pijlers – maatschappijopbouw, het bereik
van de allerarmste groepen en de partnerkeuze – zijn van eminent belang.
Op welke basis kan de staatssecretaris over deze onderwerpen overleg blijven
voeren met de medefinancieringsorganisaties?Twee organisaties komen over twee jaar in aanmerking voor een beloningsronde.
Als deze organisaties dan niet aan de criteria voldoen, moet er echter ook
een strafronde mogelijk zijn. Wil de staatssecretaris dat overwegen? Het idee
van een gele kaart spreekt mevrouw Terpstra aan, maar zij wijst erop dat het
dan ook mogelijk moet zijn om een rode kaart te geven.Het is waar dat de allerarmste groepen moeilijk te bereiken zijn, maar
daar zijn de medefinancieringsorganisaties wel voor bedoeld. Mevrouw Terpstra
vindt dat de staatssecretaris erop moet toezien dat er geen andere dingen
gebeuren met het geld dat daarvoor beschikbaar wordt gesteld.Sommige projecten van thematische medefinancieringsorganisaties zijn afgekeurd
omdat zij onvoldoende kwaliteit hebben. Sommige projecten zijn goedgekeurd
en daar komen ook de benodigde middelen voor beschikbaar, maar voor sommige
projecten wordt slechts een deel van de benodigde middelen beschikbaar gesteld.
Is dat het gevolg van een te klein budget of van een gebrek aan kwaliteit?Met organisaties als het Rode Kruis wordt nog overlegd over de middelen
die beschikbaar worden gesteld. Hoeveel geld is daarvoor nodig? Is daar wel
dekking voor? Waar komt het geld vandaan? Care krijgt een enorme taak door
de hongersnood in zuidelijk Afrika. Welke middelen worden daarvoor beschikbaar
gesteld? Zit Care ook in die aparte onderhandelingsronde? Hoeveel geld krijgen
organisaties als Care en Rode Kruis uiteindelijk?Mevrouw Karimi (GroenLinks) komt terug op
de bandbreedte van 11 tot 14%. Voor 2003 is de bandbreedte 11%. De trend is
dat de beschikbare middelen voor de particuliere sector dalen. Zij vindt dat
een ongewenste ontwikkeling. Waarom wordt het resterende bedrag van de bandbreedte
niet gereserveerd voor de particuliere sector?Heeft de staatssecretaris inmiddels al een keuze gemaakt uit de thematische
medefinancieringsorganisaties? Het subsidieplafond dat is vastgesteld, druist
volgens mevrouw Karimi tegen de afspraken in die met de Kamer gemaakt zijn.
Er is afgesproken dat er geen subsidieplafond zou komen voor TMF. Kan de staatssecretaris
aangeven welk budget is gereserveerd voor de wederopbouworganisaties?De heer Palm (LPF) heeft behoefte aan wat
meer inzicht in de budgetten die voor TMF beschikbaar worden gesteld. Kan
de staatssecretaris een en ander toelichten? Hij wijst erop dat een explosieve
groei van het budget soms leidt tot bestedingsdwang. Soms is het goed om even
pas op de plaats te maken en zaken goed te onderzoeken. Wat TMF betreft lijkt
dat erg goed gelukt te zijn.Uit de rapporten blijkt dat de overheid niet altijd even goed heeft aangestuurd.
De heer Palm hecht er veel belang aan dat het ministerie jaarlijks de vinger
aan de pols houdt. Als er echt sprake is van wanbeleid, dan moet dat ook consequenties
hebben.De heer Dittrich (D66) is het eens met de
keuze van de staatssecretaris voor een periode van vier jaar. Hij bespeurt
dat er een proces van verbetering is ingezet, maar hij vindt wel dat er tussentijds
moet kunnen worden opgetreden als het mis dreigt te gaan. Daar moet toch iets
op te vinden zijn, zonder dat het al te veel bureaucratische rompslomp tot
gevolg heeft.Ook bij de heer Dittrich stuit de introductie van een plafond voor de
thematische medefinanciering op verzet. Dat is niet mogelijk zonder overleg
met de Kamer. Hij hoopt dat de staatssecretaris daar een overtuigend antwoord
op heeft.De heer Dittrich vindt ook dat de middelen uit de bandbreedte van 3% niet
zomaar mogen wegvloeien. Kan dat geld niet gereserveerd worden?Mevrouw Ferrier (CDA) vindt het niet-gouvernementele
kanaal van groot belang. Hoe zit het precies met de ruimte van 3% in de bandbreedte?
Is er ruimte voor flexibiliteit? Juist de thematische medefinanciering zou
meer aandacht moeten krijgen.De heer Van der Staaij (SGP) vraagt de staatssecretaris
om in de brief over de thematische medefinancieringsorganisaties ook in te
gaan op de vraag hoe de objectiviteit van de besluitvorming wordt getoetst.
Is daarvoor een aparte toetsing voorzien? Komt daar een rapportage over en,
zo ja, wordt die ook de Kamer toegestuurd?De heer Van der Staaij hecht groot belang aan het werk van de verschillende
organisaties. Het is weliswaar formeel niet mogelijk om de ruimte in de bandbreedte
te benutten voor de thematische medefinancieringsorganisaties, maar het is
moeilijk te verkopen dat de budgettaire ruimte die potentieel beschikbaar
is voor het medefinancieringsprogramma niet wordt benut, terwijl veelbelovende
thematische medefinancieringsprogramma's op een gebrek aan geld stuiten. Dat
is niet in overeenstemming met de innovatieve kracht die van
de thematische initiatieven zou kunnen uitgaan. In het verleden was er geen
sprake van een subsidieplafond. De minister heeft indertijd gezegd dat het
«huidige» volume het vertrekpunt voor het budget is, maar daarnaast
zou er ook ruimte geboden moeten worden voor innovatie. De heer Van der Staaij
zou het jammer vinden als organisaties die de toets der kritiek doorstaan,
stuiten op een gebrek aan financiën.De heer Van der Staaij gaat ervan uit dat de staatssecretaris de Kamer
te zijner tijd zal informeren over de resultaten van het overleg dat zij met
de organisaties gaat voeren. Hoe is de relatie met het nieuwe beleidskader?
Hij kan zich niet aan de indruk onttrekken dat ook het nieuwe beleidskader
tot een te brede benadering aanzet, waardoor de ambities die worden geformuleerd
in de praktijk moeilijk waargemaakt kunnen worden.Mevrouw Dijksma (PvdA) vindt het van belang
dat wordt gekeken naar de prestaties van de organisaties in het verleden.
Kan de staatssecretaris ingaan op de vraag in hoeverre dat bij de beoordeling
en de toekenning van middelen in de toekomst een rol zal spelen? Het beleidskader
dat inmiddels in werking is getreden, moet een antwoord zijn op de problemen
die in het verleden geconstateerd werden. De cruciale vraag voor de toekomst
is natuurlijk of dat beleidskader voldoet en of de problemen die in de rapporten
worden geconstateerd worden opgelost. Daarbij kijkt zij met name naar de rol
van de overheid zelf. De rapporten zijn ook kritisch over de aansturing van
de overheid in het verleden. Daarbij moet de onafhankelijkheid van de organisaties
wel in acht worden genomen. Waarom is het zo'n probleem om voor vier jaar
vast te leggen waar de organisaties op kunnen rekenen? Het is verstandig om
een termijn af te spreken op basis waarvan organisaties beleid kunnen maken.
Als na vier jaar blijkt dat de organisaties slecht gepresteerd hebben, dan
moet dat consequenties hebben. Als de Kamer tussentijds tot de ontdekking
komt dat er sprake is van wanbeleid, dan moet er ook over gesproken worden.De particuliere sector moet meer ruimte krijgen, omdat de overheid niet
alles zelf kan doen. Het is dan ook jammer dat de particuliere sector erop
achteruitgaat. Mevrouw Dijksma steunt het voorstel om de ruimte van 3% te
gebruiken voor de thematische medefinancieringsorganisaties. Die organisaties
kregen een worst voorgehouden en dan moet de staatssecretaris ook met geld
over de brug komen.De staatssecretaris heeft geen behoefte aan
een gelekaartsysteem. Het traject is al zwaar genoeg voor de organisaties.
Zij worden op de voet gevolgd. De Kamer heeft ook mogelijkheden genoeg om
daarover te discussiëren, bijvoorbeeld naar aanleiding van het jaarplan
en het jaarverslag.Het beleidskader voor TMF behelst dat de organisaties worden beoordeeld
op kwaliteit, beheerscapaciteit, organische groei en een spreiding over de
thema's. Organisaties kunnen zich onderscheiden door kwaliteit. Er wordt uitgegaan
van het bestaande budget met een bescheiden groei en in de zomer van 2002
is er een subsidieplafond vastgesteld. Dat moest gepubliceerd worden in de
Staatscourant. Tijdens het traject is echter gebleken dat het te weinig was.
Daarom is er voor volgend jaar een extra bedrag van 10 mln beschikbaar gesteld
voor de organisaties die in het traject zitten. Om ruimte te maken, heeft
de staatssecretaris organisaties als Care en Rode Kruis eruit gehaald, omdat
zij forse bedragen nodig hebben voor noodhulp. Het is onmogelijk om vooraf
exact te voorspellen hoeveel geld deze organisaties nodig hebben. Er is nu
een noodhulppot, maar er wordt gezocht naar een formule om zo min mogelijk
middelen calamiteitsgewijs toe te kennen. Er zijn vier organisaties die daarvoor
in aanmerking komen: Rode Kruis, Care, ZOA en Healthnet.Het is niet dienstig om extra geld voor TMF beschikbaar te stellen, omdat
het ministerie de organisaties heeft beoordeeld op basis van die vier criteria.
De staatssecretaris heeft al toegezegd dat zij de Kamer zal informeren over
de middelen die naar de organisaties gaan en hoe die zich verhouden tot de
komende jaren. Er is geen sprake van een beperking van de middelen die voor
het particuliere kanaal beschikbaar worden gesteld, integendeel. Het budget
voor het MFP-breed is gestegen van 10,6% naar 11%. Volgend jaar wordt er voor
TMF 40 mln uitgegeven. De staatssecretaris is daar niet tevreden over, maar
het kan niet zomaar meer worden. Volgend jaar is er weer een beoordeling.
Gelet op de zorgvuldigheid van het traject vindt de staatssecretaris het niet
verstandig om nu in te grijpen ten gunste van enkele organisaties.De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,De HaanDe griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,Van OortXNoot1Samenstelling:Leden: Terpstra (VVD), Blaauw (VVD), Vos (GroenLinks), De Graaf (D66),
Dijksma (PvdA), Van Oven (PvdA), De Haan (CDA), voorzitter, Koenders (PvdA),
Karimi (GroenLinks), Timmermans (PvdA), Van Bommel (SP), Eurlings (CDA), Wilders
(VVD), Van Aartsen (VVD), Janssen van Raay (LPF), ondervoorzitter, Zvonar
(LPF), Smulders (LPF), Palm (LPF), Ormel (CDA), Ferrier (CDA), Teeven (Leefbaar
Nederland), Huizinga-Heringa (ChristenUnie), De Nerée tot Babberich
(CDA), Van Dijk (CDA) en Haverkamp (CDA).Plv. leden: Geluk (VVD), Van den Doel (VVD), Dittrich (D66), Bussemaker
(PvdA), Arib (PvdA), Hessels (CDA), Albayrak (PvdA), Van den Brand (GroenLinks),
Netelenbos (PvdA), Van Velzen (SP), Sterk (CDA), Monique de Vries (VVD), Jorritsma-Lebbink
(VVD), De Jong (LPF), Wiersma (LPF), Herben (LPF), Smilde (CDA), Rambocus
(CDA), Jense (Leefbaar Nederland), Van der Staaij (SGP), Eski (CDA), Van Winsen
(CDA) en Çörüz (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27433-11.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl