Wijziging van de regeling van het DNA-onderzoek in strafzaken; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26271, nr. 9

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

05-06-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26271 nr. 9

26-05-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamI. ALGEMEEN1. Arrest van de Hoge Raad van 29 juni 1999, nr. 4000
Besch.2. Verlaging van de grens voor gedwongen afname van celmateriaal3. DNA-onderzoek bij veroordeelden en bij veroordeling4. De motie van de leden Nicolaï, Kalsbeek en DittrichII MEMORIE VAN TOELICHTING1. Inleiding2. De betrouwbaarheid van onderzoek van het wangslijmvlies3. Het bewaren en vernietigen van celmateriaal4. De dringende noodzakelijkheid van het onderzoek5. De DNA-registratieIII ARTIKELSGEWIJZE BEHANDELINGArtikel I, onderdeel AArtikel 151a, derde lidArtikel I, onderdeel AaArtikel 151c, eerste lidArtikel 151c, tweede lidOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26271Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 160 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 271Wijziging van de regeling van het DNA-onderzoek in strafzakennr. 9NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET NADER VERSLAGOntvangen 26 mei 2000I. ALGEMEENMet belangstelling heb ik kennis genomen van het nader verslag dat inzake
het onderhavige wetsvoorstel is uitgebracht. Het verheugt mij dat uit het
nader verslag naar voren komt dat de leden van een groot aantal fracties over
het algemeen kunnen instemmen met het verruimen van de door de regering bij
nota van wijziging voorgestelde mogelijkheden tot het toepassen van DNA-onderzoek.
In het nader verslag zijn een aantal vragen gesteld en opmerkingen gemaakt;
graag maak ik van de gelegenheid gebruik op deze opmerkingen te reageren en
de gestelde vragen te beantwoorden.Met de leden van de PvdA-fractie constateer ik dat niet alleen technische
maar ook maatschappelijke ontwikkelingen leiden tot een groter draagvlak voor
toepassing van DNA-onderzoek. Het verheugt mij dat zij met de voorgestelde
verruimingen kunnen instemmen.De aan het woord zijnde leden zijn van oordeel dat waar DNA-onderzoek
op grotere schaal zal worden toegepast, de waarborgen met betrekking tot dit
onderzoek dienen te worden aangescherpt. Buiten twijfel moet staan dat DNA-onderzoek
in strafzaken slechts dient ter identificatie, in de zin van vergelijking
van DNA-profielen. De leden van de PvdA-fractie achten het dan ook van belang
dat de regelgeving waarborgt dat gebruik van (ook eventueel toekomstige) mogelijkheden
tot het verkrijgen van informatie waarvan in het strafrechtelijk kader geen
gebruik kan worden gemaakt, wordt voorkomen. Zij verwijzen in dit verband
naar het advies dat de Registratiekamer op 17 februari 2000 ten aanzien van
het ontwerp-Besluit DNA-onderzoek in strafzaken heeft uitgebracht.Met de leden van de PvdA-fractie ben ik van oordeel dat het van belang
is dat wettelijk verzekerd is dat DNA-onderzoek niet mag dienen tot het verkrijgen
van informatie die voor het opsporen en vervolgen van strafbare feiten niet
van belang is. DNA-onderzoek mag uitsluitend worden gedaan voor strafvorderlijke
doeleinden, dat wil zeggen ter identificatie van betrokkene. Daarom bepaalt
artikel 138a van het Wetboek van Strafvordering (Sv) nadrukkelijk dat DNA-onderzoek
van (afgenomen en gevonden) celmateriaal uitsluitend is gericht
op vergelijking van DNA-profielen.Graag ga ik in dit verband, naar aanleiding van de verwijzing door deze
leden, ook nog iets uitgebreider in op het advies van de Registratiekamer.1 De Registratiekamer acht het blijkens zijn uitgebrachte
advies van belang dat het gebruik van celmateriaal nog nadrukkelijker in de
wet wordt begrensd. De Registratiekamer wil als uitgangspunt hanteren dat
celmateriaal in bepaalde opzichten dezelfde bescherming verdient als welke
persoonsgegevens betreffende erfelijke eigenschappen in artikel 21, vierde
lid, van het voorstel van Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp) is toegekend,
en noemt daarvoor twee redenen. In de eerste plaats geeft de Registratiekamer
aan dat ook andere laboratoria dan het Nederlands Forensisch Instituut DNA-onderzoeken
kunnen verrichten. Deze kunnen, anders dan het Nederlands Forensisch Instituut,
wel over de apparatuur beschikken om erfelijke eigenschappen uit celmateriaal
af te leiden. In de tweede plaats wijst de Registratiekamer op de snelle ontwikkelingen
in de mogelijkheden tot ontsluiting van in celmateriaal opgesloten liggende
genetische informatie. DNA-onderzoek van celmateriaal zou kunnen leiden tot
een daderprofiel dat informatie bevat die voor het signalement van betrokkene
relevant is. De Registratiekamer stelt dat dit een onderzoeksvorm is die groeiende
mogelijkheden biedt, waarvan in Nederland nog geen gebruik wordt gemaakt.
Tegen deze achtergrond doet de Registratiekamer de aanbeveling om in artikel
138a Sv vast te leggen dat DNA-onderzoek uitsluitend gericht is op de vervaardiging
of vergelijking van DNA-profielen die een zodanige vorm hebben dat daaruit
geen informatie omtrent erfelijke eigenschappen of een ander persoonskenmerk
kan worden afgeleid.Ik onderken dat de technische mogelijkheden om meer gevoelige informatie
uit celmateriaal af te leiden toenemen, maar die nopen naar mijn mening niet
tot de door de Registratiekamer voorgestelde aanpassing van artikel 138a Sv.
Dit artikel voorziet er namelijk, zoals aangegeven, thans reeds in dat DNA-onderzoek
van celmateriaal uitsluitend is gericht op het vergelijken van DNA-profielen
en niet ook op het bepalen van persoonskenmerken. Artikel 138a richt zich
bovendien niet alleen tot het Nederlands Forensisch Instituut, maar tot ieder
laboratorium dat DNA-onderzoek verricht. Dat impliceert dat ongeacht het feit
of een laboratorium over de juiste apparatuur en kennis beschikt om persoonskenmerken
uit celmateriaal af te leiden, het DNA-onderzoek er op grond van de wet niet
toe mag dienen om die kenmerken bloot te leggen en te gebruiken ten behoeve
van de opsporing en de vervolging van een strafbaar feit. Dit geldt ook voor
de persoonskenmerken die op dit moment al uit de streepjescode van het DNA-profiel
kunnen worden afgeleid. Uit het DNA-profiel kan thans worden afgelezen of
het profiel afkomstig is van een man of een vrouw en in sommige gevallen kan
daaruit een indicatie worden verkregen tot welk ras de persoon behoort wiens
profiel is vervaardigd. Graag verwijs ik de leden van de PvdA-fractie in dit
verband ook nog naar het antwoord, in het vervolg van deze paragraaf gegeven
op een vraag van de leden van de VVD-fractie, waarin aan de orde komt of het
in de rede ligt ander DNA-onderzoek dan dat, gericht op vergelijking van DNA-profielen,
ook in de verder weg liggende toekomst categorisch uit te sluiten.De leden van de VVD-fractie stellen dat het doel van het DNA-onderzoek
identificatie is en dat andere vormen van informatieverschaffing door middel
van DNA-onderzoek ook mogelijk zijn. Zij vragen zich af welke andere vormen
van informatieverschaffing naar de huidige en de op korte termijn voorzienbare
stand der techniek mogelijk zijn. Verder vragen zij zich in dat verband af
welke van deze mogelijkheden de regering, onder welke omstandigheden, toelaatbaar
acht. DNA-onderzoek dient inderdaad voor het vaststellen van de identiteit van
de verdachte van een strafbaar feit. Om die identiteit vast te kunnen stellen
wordt het DNA-profiel dat vervaardigd is uit het sporenmateriaal vergeleken
met het DNA-profiel van de verdachte. Indien diens DNA-profiel overeenkomt
met het uit het sporenmateriaal vervaardigde profiel, betekent dit dat met
vrijwel absolute zekerheid het sporenmateriaal van hem afkomstig is. Daarmee
is de identiteit van de «eigenaar» van het sporenmateriaal vastgesteld.
Informatie over de persoon van de verdachte die uit het DNA-profiel kan worden
afgeleid, dient geen verder doel en mag ingevolge artikel 138a Sv niet gebruikt
worden.Op dit moment kunnen, zoals ik in antwoord op een eerdere vraag van de
leden van de PvdA-fractie heb opgemerkt, twee persoonskenmerken worden afgelezen
uit de streepjescode van het DNA-profiel. Uit het profiel kan in de eerste
plaats worden afgelezen of het toebehoort aan een man of een vrouw. In de
tweede plaats kan in sommige gevallen op basis van het DNA-profiel een voorspelling
worden gedaan omtrent het ras van degene wiens profiel het betreft. Naar verwachting
zal het in de toekomst mogelijk worden andere persoonskenmerken uit het celmateriaal
te destilleren. Met name in Engeland wordt onderzoek gedaan naar de mogelijkheden
om met behulp van DNA-onderzoek aan het celmateriaal de oog- en haarkleur
en andere uiterlijke persoonskenmerken van betrokkene te bepalen. Het Nederlands
Forensisch Instituut verwacht niet dat de eerstkomende jaren onderzoeksresultaten
beschikbaar komen op grond waarvan met een voldoende mate van betrouwbaarheid
oog- en haarkleur of vergelijkbaar onderscheidende persoonskenmerken beschikbaar
komen. Een verdergaande ontcijfering van het celmateriaal zou er op termijn
toe kunnen leiden dat uit het celmateriaal een steeds vollediger signalement
van de «eigenaar» van de op de plaats van het delict of op het
slachtoffer aangetroffen sporen kan worden gedestilleerd. Op grond van een
dergelijk signalement zou de opsporing zeer gericht kunnen plaatsvinden.Thans bestaat reeds de mogelijkheid een compositietekening te maken van
de mogelijke dader op basis van de waarnemingen van het slachtoffer van het
desbetreffende delict of één of meer andere ooggetuigen. DNA-onderzoek
als hiervoor omschreven zou het op termijn mogelijk kunnen maken ook in gevallen
waarin er geen getuigen zijn, bijvoorbeeld omdat het slachtoffer is vermoord,
een compositietekening te maken. Deze onderzoekstechniek zou derhalve van
groot belang kunnen zijn voor de opheldering van ernstige delicten. Een dergelijke
vorm van DNA-onderzoek vereist, ik refereer in dit verband aan het advies
van de Registratiekamer, echter wel eigen afwegingen en eigen, op het bijzondere
karakter toegesneden waarborgen. Verzekerd dient in ieder geval te worden
dat slechts persoonskenmerken uit celmateriaal worden afgeleid die in het
belang van de waarheidsvinding nuttig en noodzakelijk zijn en dienen ter identificatie
van de «eigenaar» van dat materiaal. Strafrechtelijk onderzoek
van het celmateriaal mag bijvoorbeeld nooit of te nimmer tot doel hebben verborgen
erfelijke afwijkingen van de mogelijke dader vast te stellen; het moet gaan
om uiterlijke, voor de opsporing relevante kenmerken zoals de kleur van de
ogen of het haar. Verder kan het destilleren van uiterlijke kenmerken alleen
een opsporings- en vervolgingsbelang dienen indien het sporenmateriaal betreft
van een onbekende verdachte. De uiterlijke kenmerken van de verdachte wiens
celmateriaal is afgenomen, zijn immers bekend.Ik sta in beginsel positief tegenover het gebruik van celmateriaal als
hiervoor geschetst. Een positieve houding heb ik in beginsel ook ten aanzien
van het gebruik van de persoonskenmerken die nu al uit een DNA-profiel kunnen
worden afgeleid. Ik neem mij dan ook voor met voorstellen terzake te komen.
Het komt mij evenwel wenselijk voor, gelet op het karakter van de afwegingen
die in dit kader gemaakt zullen moeten worden, in deze niet over één
nacht ijs te gaan. De leden van de VVD-fractie stippen vervolgens aan dat enerzijds als regel
voorop wordt gesteld dat DNA-onderzoek ter identificatie van een bekende persoon
wordt verricht aan de hand van afgenomen lichaamsmateriaal, terwijl anderzijds
in de wet is vastgelegd dat gedwongen afname ultimum remedium is. Zij hebben
twijfels over de verenigbaarheid van beide uitgangspunten. Ter verheldering
vragen zij de regering aan te geven wat zij verstaat onder gedwongen afname.
Moet dit worden opgevat als afname onder gebruik van fysieke dwangmiddelen
of gaat het hier om elke vorm van afname die berust op een wettelijke verplichting?In antwoord op deze vraag kan voorop worden gesteld dat de term «gedwongen
afname» niet in de voorgestelde wetswijziging voorkomt, maar in de toelichting
daarop. Met het begrip wordt, in die toelichting, gedoeld op afname onder
gebruik van fysieke dwangmiddelen. Dat gedwongen afname als ultimum remedium
is gekenschetst, hangt daar mee samen: van het aanwenden van fysieke dwangmiddelen
dient, indien mogelijk, in deze context te worden afgezien. Dat onderzoek
ter identificatie van een bekende persoon bij voorkeur dient plaats te vinden
aan afgenomen lichaamsmateriaal, heeft een andere achtergrond. De keuze voor
dat uitgangspunt vloeit vooral voort uit de omstandigheid dat in dat geval
gebruik wordt gemaakt van celmateriaal waarmee met de grootst mogelijke kans
een betrouwbaar DNA-profiel van de betrokken persoon kan worden bepaald, en
uit de omstandigheid dat op deze wijze verzekerd is dat het DNA-onderzoek
niet buiten de verdachte om plaatsvindt. Beide uitgangspunten, die voortvloeien
uit de wenselijkheid van een zo betrouwbaar mogelijk DNA-onderzoek enerzijds
en een zo gering mogelijke inbreuk op de lichamelijke integriteit anderzijds,
zijn derhalve met elkaar verenigbaar. Zij leiden tot een voorkeur voor DNA-onderzoek
aan celmateriaal dat zonder toepassing van fysieke dwangmiddelen door de betrokkene
is afgestaan.De leden van de VVD-fractie vragen zich verder af of het DNA-profiel van
niet-verdachten kan worden bepaald aan de hand van materiaal dat niet van
hen is afgenomen en of de regering van mening is dat deze methode ook van
toepassing moet zijn op de groep van niet-verdachten. Zij wijzen in dat verband
op het feit dat de Hoge Raad in zijn arrest van 29 juni 1999 heeft geoordeeld
dat in een dergelijke situatie van enigerlei inbreuk op de lichamelijke integriteit
of op het recht op de bescherming van de persoonlijke levenssfeer geen sprake
is. Kan het bezwaar dat in dat geval in alle stilte een DNA-onderzoek kan
worden gehouden, worden ondervangen door middel van een kennisgevingverplichting,
zo vragen zij zich af. Verder vragen zij zich in dit verband af hoe de regering
de opvatting beoordeelt dat het arrest van de Hoge Raad moet worden gezien
als een bijdrage aan het streven DNA-onderzoek in strafzaken breder toepasbaar
te maken?Een DNA-onderzoek ter vaststelling van het profiel van een bekende persoon
die niet wordt verdacht van een misdrijf als omschreven in artikel 67, eerste
lid, kan ingevolge de voorgestelde artikelen 151c, tweede lid, Sv en 195e,
tweede lid, Sv uitsluitend worden verricht aan de hand van celmateriaal dat
van hem is afgenomen. Op zich zou het voorstelbaar zijn geweest dat ook voor
een niet-verdachte de wettelijke mogelijkheid zou zijn gecreëerd om DNA-onderzoek
te laten verrichten aan ander celmateriaal, klevend aan sigarettenpeuken en
dergelijke. De situatie is immers niet denkbeeldig dat een niet-verdachte
er geen enkel bezwaar tegen zou hebben, indien die wettelijke mogelijkheid
zou bestaan, dat dit andere materiaal zou worden gebruikt voor een DNA-onderzoek
of zelfs zijn voorkeur zou uitspreken voor het gebruik van dit materiaal boven
afname van celmateriaal bij hem. Niettemin komt het mij, alles afwegend, niet
wenselijk voor dat een DNA-onderzoek bij een niet-verdachte geschiedt op basis
van celmateriaal dat op een andere wijze dan via afname van hem is verkregen.
De eerste reden die ik hiervoor noem is dat de praktijk heeft
uitgewezen dat DNA-onderzoek aan niet-afgenomen celmateriaal niet de garantie
biedt op betrouwbaar en kwalitatief goed celmateriaal. Speeksel op een koffiekopje
of een tandenborstel levert lang niet altijd genoeg DNA op om een DNA-profiel
te kunnen vervaardigen. Een bijkomend nadeel daarvan is bovendien dat in de
regel meer voorwerpen op sporen moeten worden onderzocht, hetgeen een groot
beslag op de capaciteit en het budget van het Nederlands Forensisch Instituut
legt, terwijl geen zekerheid bestaat op een DNA-profiel. Naar mijn mening
ligt het voor de hand dat degene die ervoor kiest mee te werken aan een DNA-onderzoek,
zulks wil doen door kwalitatief hoogwaardig onderzoeksmateriaal af te staan.
Verder is de situatie niet ondenkbaar dat de niet-verdachte voorwerpen afstaat
die niet van hem zijn of waarop hij celmateriaal van een ander heeft achtergelaten.
Dergelijke complicaties zijn er niet indien celmateriaal rechtstreeks van
hem wordt afgenomen.Tot slot vind ik het essentieel dat in geval van vrijwillige medewerking
door een niet-verdachte verzekerd is dat de betrokkene van tevoren zijn toestemming
heeft verleend aan het DNA-onderzoek. Bij onderzoek op basis van afgenomen
celmateriaal is dat verzekerd. Een kennisgeving van het feit dat DNA-onderzoek
plaatsvindt, zoals de leden van de VVD-fractie suggereren, acht ik bij een
niet-verdachte onvoldoende, zeker niet indien deze eerst achteraf zou plaatsvinden.
Een grootschalig DNA-onderzoek onder personen die niet verdacht worden van
een strafbaar feit is gebaat bij een zo groot mogelijke openheid. Het maatschappelijk
draagvlak voor deze vorm van DNA-onderzoek zou wel eens snel kunnen afbrokkelen
als veel personen achteraf kennisgevingen krijgen waarin wordt meegedeeld
dat DNA-onderzoek ter bepaling van hun DNA-profiel heeft plaatsgevonden. Een
dergelijke onderzoeksmethode zou het draagvlak voor medewerking aan strafrechtelijk
onderzoek ook meer in den brede kunnen schaden. De winst op de korte termijn
die een dergelijke werkwijze in een concreet onderzoek soms op lijkt te kunnen
leveren, weegt daar niet tegen op.Ik onderschrijf, zo antwoord ik deze leden voorts, de opvatting dat het
arrest van de Hoge Raad moet worden gezien als een bijdrage aan het streven
DNA-onderzoek in strafzaken breder toepasbaar te maken. Dat arrest is evenwel
gewezen in een zaak waarin het DNA-profiel van een verdachte werd vastgesteld.
De daarin expliciet erkende mogelijkheid van DNA-onderzoek ter bepaling van
het DNA-profiel van verdachten aan ander dan afgenomen celmateriaal wordt
ook in dit wetsvoorstel erkend en nader genormeerd.De leden van de fractie van de VVD geven terecht aan dat het DNA-profiel
van niet-verdachten niet wordt opgenomen in de DNA-databank. Zij vragen zich
af of dit profiel wel wordt opgenomen als de betrokkene verdacht wordt van
een ander feit. Of moet in dit geval het oorspronkelijke materiaal alsnog
worden vernietigd waarna opnieuw materiaal moet worden afgenomen om dit te
gebruiken bij de gerezen verdenking, zo vragen zij zich af.Als hoofdregel geldt dat het DNA-profiel van een niet-verdachte niet wordt
opgeslagen in de DNA-databank en dat zijn celmateriaal wordt vernietigd indien
zijn profiel niet overeenkomt met het DNA-profiel dat is vervaardigd van het
sporenmateriaal dat gevonden is op bijvoorbeeld de plaats van het delict in
het kader waarvan hij meewerkt aan een DNA-onderzoek (artikel 13, tweede lid,
concept-besluit DNA-onderzoek in strafzaken). Zijn profiel mag alsdan niet
worden vergeleken met de daarin aanwezige DNA-profielen van sporen van onopgeloste
delicten, ook niet met het DNA-profiel van het sporenmateriaal van een strafbaar
feit waarvan hij inmiddels wordt verdacht. Indien de niet-verdachte wordt
verdacht van een ander strafbaar feit dan het strafbare feit in het kader
waarvan hij met zijn toestemming meewerkt aan een DNA-onderzoek, kan ten behoeve
van dat DNA-onderzoek, behoudens afzonderlijke toestemming, geen
gebruik worden gemaakt van het eerder, op vrijwillige basis, van hem als niet-verdachte
verkregen materiaal.Het vorenstaande staat er naar mijn mening evenwel niet aan in de weg
de niet-verdachte te vragen ermee in te stemmen zijn celmateriaal dat verkregen
is in het kader van een eerste DNA-onderzoek, tevens te gebruiken voor een
nieuw DNA-onderzoek, zolang dat celmateriaal nog niet vernietigd is. Op die
wijze wordt de inbreuk op zijn lichamelijke integriteit zo gering mogelijk
gehouden.De leden van de CDA-fractie merken op dat de nota naar aanleiding van
het verslag waardevolle informatie bevat, maar tijd en ontwikkelingen met
rasse schreden voortgaan. Zij vragen zich af of de ontwikkelingen nog wel
met wetgeving in formele zin zijn bij te houden en in het bijzonder of het
huidige voorstel van wet nog in overeenstemming is met de steeds verder voortschrijdende
technische mogelijkheden. De term «genetisch paspoort» duikt meer
en meer op in de wetenschappelijke literatuur. Deze leden vragen op welke
wijze het thans voorliggende wetsvoorstel rekening houdt met dergelijke ontwikkelingen.Er is vanuit de maatschappij een steeds grotere behoefte aan toepassing
van DNA-technieken en die technieken ontwikkelen zich in een snel tempo. Dat
geldt ook op het terrein van het strafvorderlijk DNA-onderzoek. Sinds zijn
introductie tien jaar geleden is er in technisch opzicht veel veranderd en
zal er nog het nodige veranderen. Zo verwacht het Nederlands Forensisch Instituut
dat in de nabije toekomst een DNA-profiel met behulp van weer andere DNA-kenmerken
zal worden gemaakt dan de huidige kenmerken. Verder wordt, zoals eerder in
deze nota vermeld, in Engeland onderzoek gedaan naar het destilleren van uiterlijke
persoonskenmerken uit celmateriaal opdat een zo nauwkeurig mogelijk signalement
van de dader van een onopgelost delict kan worden gegeven. Alhoewel het Nederlands
Forensisch Instituut niet verwacht dat binnen enige jaren een andere methode
geïntroduceerd zal worden die dezelfde of betere resultaten oplevert
dan de methode die wordt gebruikt om een DNA-profiel op basis van wangslijmvlies,
bloed of haarwortels vast te stellen, kan niet worden uitgesloten dat op termijn
de technieken om DNA-profielen te vervaardigen geavanceerder zullen worden,
en dat bijvoorbeeld ook de methode om DNA-profielen met behulp van ander celmateriaal
te vervaardigen, steeds beter, sneller en gemakkelijker toepasbaar wordt.Het wetsvoorstel biedt een geschikt kader om de voortschrijdende technologische
ontwikkelingen op het terrein van DNA-onderzoek op te vangen. Dat geldt uiteraard
voorzover het ontwikkelingen betreft die betrekking hebben op het onderwerp
van dit wetsvoorstel. Ontwikkelingen als de totstandkoming van een genetisch
paspoort vallen bijvoorbeeld daarbuiten. Het valt echter niet uit te sluiten
dat een deel van de ontwikkelingen ten aanzien van DNA ertoe zullen leiden
dat over enige jaren de DNA-regelgeving, zoals de leden van de CDA-fractie
veronderstellen, op punten zal moeten worden herzien. Ik refereer in dit verband
met name aan het in het voorgaande in antwoord op een vraag van leden van
de VVD-fractie gestelde. Ik heb daar aangegeven, ook afhankelijk van de technische
ontwikkelingen, een discussie te willen entameren over de vraag of inperking
van de kring van mogelijke daders aan de hand van op basis van DNA-onderzoek
vastgestelde uiterlijke kenmerken mogelijk zou moeten worden gemaakt.Verder vragen de leden van de CDA-fractie zich af of er enige vorm van
interdepartementaal overleg (bijvoorbeeld tussen de ministeries van Justitie
en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport) bestaat om te komen tot een zekere
afstemming bij alle snelle technologische ontwikkelingen. Op dit moment vindt
er geen structureel interdepartementaal overleg plaats over de technische
ontwikkelingen die zich op het terrein van het DNA-onderzoek voordoen.
Wel is er tussen het Ministerie van Justitie en de Ministeries van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport overleg
geweest over de nieuwe DNA-regelgeving.Voorts wensen de leden van de CDA-fractie een reactie op het artikel «DNA
in het Forensisch Onderzoek, Engeland is verder dan Nederland» in het
Algemeen Politieblad van 18 december 1999. Concreet stellen zij in dat kader
twee vragen. De eerste vraag is waarom in Nederland niet wordt overgegaan
tot een soortgelijke grootscheepse aanpak als volgens het artikel in Engeland
plaatsvindt. De tweede vraag is: in hoeverre verdient de gedachte (uit het
bovengenoemde artikel) navolging dat door snelle en omvangrijke afname van
DNA-materiaal veel onschuldigen direct worden uitgesloten van verdenking,
wat zeker voordelen heeft als het gaat om het vermijden dan wel wegnemen van
onrust in een familie, dorp of andere gemeenschap.In het aangehaalde artikel wordt geschetst op welke wijze DNA-onderzoek
in Engeland wordt ingezet als middel om de criminaliteit te bestrijden. Aangegeven
wordt dat de wijze waarop dit geschiedt zijn vruchten afwerpt. Het ophelderingspercentage
van onopgeloste misdrijven is sinds het gebruik van DNA-onderzoek als opsporings-
en bewijsmiddel aanzienlijk toegenomen. Daaraan heeft bijgedragen dat niet
alleen van verdachten, maar ook van veroordeelden DNA-profielen worden vervaardigd
en dat deze worden opgeslagen in de databank. Inmiddels kent Engeland een
databestand van bijna een half miljoen DNA-profielen. Het streven is erop
gericht dat dit aantal jaarlijks met 200 000 toeneemt.In Nederland is de belangstelling voor de toepassing van DNA-onderzoek
sinds de introductie in 1994 enorm toegenomen. Om ernstige zeden- en levensdelicten
te kunnen ophelderen wordt van dit opsporingsmiddel steeds vaker gebruik gemaakt.
De komende jaren zal het gebruik van DNA-onderzoek in Nederland naar verwachting
steeds verder toenemen. Ten behoeve van de uitbreiding van het DNA-onderzoek
in strafzaken is inmiddels een project in gang gezet dat voorziet in een groeiscenario
naar tussen de 20 000 en 26 000 DNA-onderzoeken op jaarbasis. Het
overgrote deel hiervan (tegen de 20 000) wordt gevormd door DNA-onderzoek
aan biologische sporen. In Engeland worden thans ongeveer 41 000 DNA-onderzoeken
op jaarbasis uitgevoerd aan biologische sporen door de FSS. Afgezet tegen
het bevolkingsaantal in Nederland (16 mln) en Engeland (50 mln) kan geconstateerd
worden dat dit in redelijke verhouding is. Het aantal DNA-onderzoeken zal
verder uitbreiden indien DNA-onderzoek ook kan worden toegepast buiten het
kader van het vooronderzoek. In paragraaf 3 van dit hoofdstuk zal ik
hierop nader ingaan. Wel worden in Engeland meer DNA-profielen van personen
gemaakt na afname van wangslijmvlies. De verwachting is wel dat deze aantallen
ook in Nederland substantieel zullen toenemen door de verruiming in de toepasbaarheid
die door het onderhavige wetsvoorstel wordt beoogd.Uit het voorgaande volgt dat voorzover het beeld bestaat dat Engeland
wel, en Nederland niet bereid is de bijdrage die DNA-onderzoek aan de opsporing
van ernstige delicten kan leveren, op waarde te schatten, dit beeld onjuist
is. De mogelijkheden tot gebruik van DNA-onderzoek worden juridisch en feitelijk
enorm verruimd. En ook in Nederland wordt, waar zulks proportioneel voorkomt,
DNA-onderzoek toegepast om, bij ernstige delicten, door grootscheeps onderzoek
onschuldigen van verdenking uit te sluiten en verdachten op te sporen.Het verheugt mij dat de leden van de D66-fractie de uitbreiding van de
toepassingsmogelijkheden van DNA-onderzoek die ik bij de behandeling van de
begroting heb aangekondigd, en die destijds door de motie-Nicolaï e.a.
is ondersteund, als wenselijk ervaart. Zij geven aan van mening te zijn dat
de regering op enkele punten een te terughoudende positie inneemt. Ik
hoop hen er in het navolgende van te overtuigen dat de regering, waar zij
voornemens tot wetswijziging aankondigt, met gepaste voortvarendheid en niet
met overhaaste spoed handelt.Ik betreur het dat de leden van de fractie van GroenLinks het voorstel
om gedwongen afname van celmateriaal bij meer misdrijven toe te staan niet
positief kunnen waarderen. Ik hoop hen in het navolgende alsnog van de juistheid
van dit voorstel te kunnen overtuigen.De aan het woord zijnde leden wijzen op de voortschrijdende techniek waar
het DNA-onderzoek betreft. De nadruk wordt, zo menen zij, in de voorgestelde
wijziging grotendeels gelegd op de gedwongen afname van wangslijmvlies. Zij
vragen zich af of de voorgestelde wetswijziging niet binnen afzienbare tijd
door deze ontwikkelingen zal worden ingehaald. De regering wordt verzocht
aan te geven in hoeverre zij meent dat de discussie rondom de vraag in hoeverre
het gedwongen afnemen van celmateriaal een al dan niet gerechtvaardigde inbreuk
op de lichamelijke integriteit meebrengt een lange realiteitswaarde heeft.
De leden van de GroenLinks-fractie geven aan, niet uit te sluiten dat binnen
afzienbare tijd het gedwongen afnemen van celmateriaal wellicht zonder enige
inbreuk op de lichamelijke integriteit mogelijk zal zijn, zodat er feitelijk
van afnemen geen sprake meer behoeft te zijn. De regering wordt dan ook verzocht
in te gaan op de vraag waarom DNA-onderzoek van ander celmateriaal niet als
regel kan worden geïntroduceerd teneinde elke inbreuk op de lichamelijke
integriteit uit te sluiten.De huidige DNA-regelgeving en ook het wetsvoorstel stelt het afnemen van
celmateriaal op vrijwillige basis voorop. Gedwongen afname beschouwt het wetsvoorstel
als een subsidiaire methode om celmateriaal ten behoeve van een DNA-onderzoek
te verkrijgen. De reden daarvoor is dat vrijwillige medewerking bij het afnemen
van celmateriaal een geringere inbreuk op de lichamelijke integriteit van
betrokkene oplevert dan een gedwongen afname. Dat geldt des te meer doordat
betrokkene in dat geval de vrijheid heeft om te kiezen welk celmateriaal bij
hem wordt afgenomen. Met het uitspreken van zijn voorkeur voor het afnemen
van wangslijmvlies, bloed of haarwortels, maakt hij ook de keuze voor de methode
die wordt gehanteerd en bepaalt hij daarmee zelf welke inbreuk op zijn persoonlijke
integriteit hij de minst bezwarende acht.Verder stelt het wetsvoorstel als regel voorop dat het onderzoek wordt
verricht aan de hand van afgenomen celmateriaal. DNA-onderzoek aan celmateriaal
dat door betrokkene op voorwerpen is achtergelaten zal slechts een uitzondering
op de regel vormen. Weliswaar levert een DNA-onderzoek dat wordt verricht
aan lichaamsmateriaal dat de verdachte op voorwerpen heeft achtergelaten,
geen inbreuk op zijn lichamelijke integriteit op, maar de lichamelijke integriteit
dient naar mijn mening niet de enige maatgevende factor te zijn bij het vaststellen
van de primaire methode om celmateriaal te verkrijgen. Alleen indien er zwaarwegende
redenen zijn (bijvoorbeeld in het geval betrokkene zich met hand en tand tegen
het afnemen van celmateriaal verzet), is het toegestaan dat DNA-onderzoek
plaatsvindt aan celmateriaal dat op andere wijze dan door afname is verkregen.
Voor de overwegingen die aan de gemaakte keuzes ten grondslag liggen, verwijs
ik naar het antwoord dat ik in deze paragraaf heb gegeven op een vraag van
de leden van de VVD-fractie over de toelaatbaarheid van het bepalen van een
DNA-profiel van een niet-verdachte aan de hand van celmateriaal dat niet van
hem is afgenomen. Daarbij teken ik aan dat nu dit wetsvoorstel erin voorziet
dat wangslijmvlies de primaire onderzoeksmethode wordt, de inbreuk op de integriteit
van de verdachte minder ingrijpend behoeft te worden in verhouding tot de
huidige situatie waarin ten behoeve van DNA-onderzoek bloed wordt afgenomen.Vooralsnog verwacht ik niet dat de voortschrijdende technologische ontwikkelingen
van invloed zullen zijn op de wijze waarop het afnemen van celmateriaal
dient plaats te vinden. Het is echter niet uitgesloten dat, zoals ik eerder
in deze paragraaf heb aangegeven, op termijn de technieken om DNA-profielen
te vervaardigen geavanceerder zullen worden en bijvoorbeeld ook de methode
om DNA-profielen met behulp van ander celmateriaal te vervaardigen, steeds
beter, sneller en gemakkelijker toepasbaar wordt. Uitgangspunt is dat zodra
er een methode beschikbaar komt om celmateriaal af te nemen die minder ingrijpt
in de persoonlijke levenssfeer van de verdachte dan wangslijmvlies en waarvan
de resultaten gelijkwaardig of beter zijn, deze zal worden toegestaan. Want
het is van belang dat de schending van de lichamelijke integriteit van de
verdachte zoveel mogelijk wordt voorkomen en, indien noodzakelijk, zoveel
mogelijk wordt beperkt.1. Arrest van de Hoge Raad van 29 juni 1999, nr. 4000
Besch.Het verheugt mij dat de leden van de PvdA-fractie de door de regering
aan het arrest van de Hoge Raad van 29 juni 1999 (inmiddels gepubliceerd in
NJ 2000, 10) verbonden conclusie delen; dat zij het eens zijn met het uitgangspunt
dat identificatie van een bekende verdachte als regel wordt verricht aan de
hand van afgenomen celmateriaal, en dat zij de uitspraak onderschrijven dat
de betrokkene er recht op heeft te weten dat zijn DNA in een strafrechtelijk
onderzoek wordt onderzocht. In dit verband vragen zij de regering nader te
motiveren waarom het onderzoeksbelang het zou rechtvaardigen dat het DNA-profiel
van een verdachte eerst wordt bepaald aan de hand van celmateriaal dat niet
is afgenomen en dat de resultaten van dit onderzoek gedurende enige tijd voor
de verdachte geheim worden gehouden. Het gegeven voorbeeld, namelijk de situatie
dat er meer verdachten zijn, doet bij hen het vermoeden rijzen dat daarmee
wordt gedacht aan een situatie waarin tegen elk van hen wel een redelijk vermoeden
van schuld bestaat, maar wellicht geen «ernstige bezwaren». Wordt
op deze wijze de eis van «ernstige bezwaren» niet omzeild, bijvoorbeeld
omdat deze pas bevestigd worden door het DNA-onderzoek (via voorwerpen) zelf
ten aanzien van één verdachte die naar aanleiding van dit onderzoek
misschien juist niet langer als verdachte kan worden beschouwd, zo vragen
de leden van de PvdA-fractie zich af. Verder vragen zij zich af wat zich ertegen
verzet om bij elk van de verdachten waartegen «ernstige bezwaren»
bestaan DNA-onder- zoek te bevelen.Uitgangspunt is, zo werd reeds aangestipt, dat identificatie van een bekende
verdachte als regel wordt verricht aan de hand van afgenomen celmateriaal.
Daardoor is onder meer verzekerd dat deze op de hoogte is van het feit dat
in een strafrechtelijk onderzoek zijn celmateriaal wordt gebruikt voor een
DNA-onderzoek. In uitzonderlijke gevallen kan het onderzoeksbelang evenwel
rechtvaardigen dat in een strafzaak een verdachte gedurende korte tijd niet
weet dat er een DNA-onderzoek ter vaststelling van zijn DNA-profiel plaatsvindt
en dat het onderzoek dus in stilte plaatsheeft. Die situatie kan zich met
name voordoen indien op basis van feiten en omstandigheden duidelijk is dat
de dader van een ernstig misdrijf binnen een bepaalde groep moet worden gezocht
en het tevens belangrijk is te voorkomen dat de leden van deze groep elkaar
informeren en anderszins beïnvloeden. Een bevel tot DNA-onderzoek jegens
elk van de verdachten waartegen ernstige bezwaren bestaan kan bijvoorbeeld
onwenselijk zijn als één of meer van deze verdachten onvindbaar
zijn.De leden van de PvdA-fractie signaleren terecht, dat de eis van «ernstige
bezwaren» niet expliciet in de wet is opgenomen bij DNA-onderzoek aan
ander dan afgenomen lichaamsmateriaal. Dat hangt samen met de omstandigheid
dat de eis van «ernstige bezwaren» in het Wetboek van Strafvordering
vooral wordt gehanteerd bij bevoegdheden welker uitoefening de lichamelijke
integriteit schendt, dan wel in de persoonlijke vrijheid van de verdachte
ingrijpen. Voorlopige hechtenis kent de eis van «ernstige bezwaren»;
hetzelfde geldt voor de fouilleringsbevoegdheid. En ook de voorlopige maatregelen
in de zin van de Wet op de economische delicten kennen deze eis (zie de artikelen
28 en 29), omdat zij in de persoonlijke vrijheid ingrijpen. Onderzoek aan
ander dan afgenomen lichaamsmateriaal raakt de lichamelijke integriteit of
het recht op persoonlijke vrijheid niet, daarom wordt deze eis daar niet gesteld.
Dat wil echter niet zeggen dat aan DNA-onderzoek in deze context minder eisen
worden gesteld en dat daarom lichtvaardig tot DNA-onderzoek op deze grondslag
zou kunnen worden overgegaan. DNA-onderzoek ter bepaling van het DNA-profiel
van een bekende verdachte kan slechts bij«zwaarwegende redenen»
plaatsvinden aan ander dan afgenomen celmateriaal. Dergelijke «zwaarwegende
redenen» zullen niet of hoogst zelden aanwezig kunnen worden geacht
ten aanzien van een verdachte tegen wie geen ernstige bezwaren bestaan.De leden van de PvdA-fractie vragen vervolgens of, indien buiten medeweten
van de verdachte DNA-onderzoek heeft plaatsgevonden en een DNA-profiel is
opgesteld, daarmee ook onderzoek mag worden gedaan naar eerdere, nog niet
opgeloste misdrijven, met andere woorden of dit profiel mag worden vergeleken
met de in de databank aanwezige DNA-profielen van sporen van die onopgeloste
misdrijven.Het antwoord op deze vraag luidt bevestigend. DNA-profielen van verdachten
worden opgeslagen in de DNA-databank. Het opslaan van deze DNA-profielen in
de DNA-databank heeft tot doel de opsporing en vervolging te vergemakkelijken;
dat doel rechtvaardigt dat het profiel wordt vergeleken met de DNA-profielen
van sporen van delicten die nog niet zijn opgehelderd. Hierbij maakt het geen
verschil of het nieuw opgeslagen DNA-profiel is vervaardigd met behulp van
celmateriaal dat rechtstreeks van de verdachte is afgenomen dan wel met behulp
van celmateriaal dat is verkregen via voorwerpen die van hem afkomstig zijn
en die in beslag genomen zijn.Aangestipt zij nog, dat het DNA-onderzoek dat buiten medeweten van de
verdachte heeft plaatsgevonden aan hem dient te worden meegedeeld zodra het
belang van het onderzoek dat toelaat (artikel 151a, derde lid, en artikel
195a, derde lid, Sv). Dat zal gewoonlijk onmiddellijk na dat onderzoek zijn.Het verheugt mij tenslotte dat de leden van de PvdA-fractie de mening
van de regering delen dat DNA-onderzoek van niet-verdachten altijd via afname
van celmateriaal dient plaats te vinden.2. Verlaging van de grens voor gedwongen afname van celmateriaalHet verheugt mij dat de leden van de PvdA-fractie, met de regering, gedwongen
afname als een ultimum remedium beschouwen. Met hen ga ik er van uit dat gewoonlijk
niet tot afname onder dwang bij een zich verzettende verdachte zal worden
overgegaan indien de mogelijkheid bestaat DNA-onderzoek van celmateriaal middels
voorwerpen te doen plaatsvinden. Zij gaan er terecht van uit dat in dit laatste
geval aan de verdachte de uitslag van het onderzoek bekend wordt gemaakt.
Artikel 151a, derde lid, Sv en artikel 195a, derde lid, Sv als voorgesteld
schrijven schriftelijke kennisgeving voor zodra het belang van het onderzoek
dat toelaat. Indien het DNA-onderzoek niet aan afgenomen celmateriaal plaatsvindt
omdat de verdachte zich tegen afname heeft verzet, en hij derhalve op de hoogte
is van de omstandigheid dat DNA-onderzoek zal plaatsvinden, zal het belang
van het onderzoek zelden of nooit uitstel van de kennisgeving kunnen dragen. De leden van de PvdA-fractie onderstrepen vervolgens het belang van de
eis dat de verdachte dient te worden gehoord en zich door een raadsman kan
laten bijstaan. Het bevreemdt hen dat in de toelichting bij de nota van wijziging
wordt gesteld dat diens komst niet behoeft te worden afgewacht en dat daarvóór
zelfs tot afname kan worden overgegaan. Zij achten dit niet terecht, temeer
omdat op meer plaatsen in de nota naar aanleiding van het verslag wordt gesteld
dat in tegenstelling tot andere informatie de «DNA-informatie»
nu eenmaal «niet wegloopt».Ik ben verheugd te vernemen dat de leden van de PvdA-fractie zich kunnen
vinden in de voorgestelde artikelen 151b, tweede lid, Sv en 195d, tweede lid,
Sv. Deze artikelleden regelen dat de verdachte moet worden gehoord, alvorens
de officier van justitie respectievelijk de rechter-commissaris zijn bevel
geeft tot afname van celmateriaal ten behoeve van een DNA-onderzoek. De verdachte
kan zich bij het horen laten bijstaan door een raadsman. Hiermee is de rechtsbescherming
van de verdachte versterkt. Ik deel de mening van de leden van de PvdA-fractie
dat de verdachte gewoonlijk in de gelegenheid moet worden gesteld om zijn
bevoegdheid om zich te laten bijstaan door een raadsman, ook daadwerkelijk
inhoud te kunnen geven. Met de door deze leden aangehaalde passage uit de
toelichting bij de nota van wijziging (kamerstukken II 1999/2000, 26 271,
nr. 7, blz. 5) is dan ook niet aangegeven, dat de officier van justitie zich
niets aan het al dan niet verschenen zijn van de raadsman gelegen behoeft
te laten liggen. Denkbaar is evenwel dat deze niet binnen een redelijke termijn
in staat is te verschijnen en dat hij zich ook niet door een kantoorgenoot
kan laten vervangen. In dat geval kan de afname van celmateriaal doorgang
vinden zonder dat de verdachte met zijn raadsman heeft kunnen overleggen.De leden van de PvdA-fractie vragen de regering tenslotte de Kamer op
gezette tijden, bijvoorbeeld jaarlijks, ter gelegenheid van de behandeling
van de begroting, te informeren over de prioriteiten die zijn gesteld in het
kader van de toepassing van DNA-onderzoek in strafzaken.In de nota naar aanleiding van het verslag heb ik opgemerkt dat een beleid
uitgewerkt dient te worden dat verzekert dat de zaken waarin DNA-onderzoek
het grootste belang heeft, ook daadwerkelijk voorgaan. Dit beleid zal worden
neergelegd in een richtlijn van het College van procureurs-generaal. De hoofdlijn
daarbij zal zijn dat, gelijk ook thans het geval is, DNA-onderzoek bij levens-
en zedendelicten de hoogste prioriteit heeft. Het vervaardigen van de richtlijn
is een van de activiteiten die zullen moeten verricht in het kader van het
traject dat is uitgezet voor de implementatie van de nieuwe DNA-regelgeving.
De geplande datum voor het gereed komen van de richtlijn is gesteld op 1 september
2000. Zodra de richtlijn gereed is, zal ik de Kamer hiervan een exemplaar
toesturen. Deze richtlijn zal in beginsel voor langere tijd gelden. Het op
gezette tijden informeren van de Kamer over te stellen prioriteiten lijkt
me in dit licht derhalve minder noodzakelijk.De leden van de D66-fractie vragen op basis van welke criteria door de
officier van justitie dan wel de rechter-commissaris wordt afgewogen in welke
zaken DNA-onderzoek zal gaan plaatsvinden. Zij stellen deze vraag tegen de
achtergrond van de opmerking in de nota naar aanleiding van het verslag dat
niet elke winkeldiefstal ertoe hoeft te leiden dat het DNA-profiel van de
betrokkene wordt vastgesteld en in de DNA-databank wordt opgenomen, mede gelet
op de kosten en onderzoekscapaciteit.Ik heb met deze opmerking in het bijzonder gedoeld op de eenvoudige winkeldiefstal
waarbij een winkelbezoeker van een onbewaakt ogenblik gebruik maakt om zich
een goed van relatief geringe waarde wederrechtelijk toe te eigenen. In deze
gevallen zal het in de praktijk veelal zo zijn dat de dief op heterdaad wordt
betrapt. Bij betrapping op heterdaad zal DNA-onderzoek, indien vervolgens
een gave bekentenis is afgelegd, als zijnde niet in het belang
van het onderzoek, achterwege kunnen worden gelaten.In de nota naar aanleiding van het verslag heb ik reeds aangegeven dat
in ieder geval in de periode van opbouw van capaciteit voor het verrichten
van DNA-onderzoeken, een selectieve toepassing noodzakelijk is. Niet alleen
financiële motieven spelen hierbij een rol maar ook de omstandigheid
dat bij een beperkte capaciteit prioriteitenstelling geboden is om te waarborgen
dat DNA-onderzoek in ieder geval toepassing kan vinden bij de opsporing van
wat het College van procureurs-generaal in de nota «Perspectief op 2002:
De koers van het Openbaar Ministerie in de komende jaren» (Den Haag,
1998) aanduidt als «gevoelige zaken». Primair dienen in de samenleving
als zodanig te worden gezien delicten die het leven van burgers bedreigen
(bijvoorbeeld moord en doodslag) en delicten die de lichamelijke integriteit
en vrijheid van personen in gevaar brengen (verkrachting, zware mishandeling
en wederrechtelijke vrijheidsbeneming). Op basis van dit uitgangspunt heeft
het College van procureurs-generaal voorgesteld om de volgende indeling in
vieren aan te brengen als basis voor het stellen van prioriteiten bij de doorlichting
van het sporenbestand bij het Nederlands Forensisch Instituut:a. delicten waarop twaalf jaar of meer is gesteld en waardoor de rechtsorde
ernstig is geschokt;b. delicten waarop een gevangenisstraf van acht jaar of meer staat en
waardoor de persoonlijke integriteit is aangetast;c. delicten waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten en waarbij of
door de aard of kenmerken van het feit en/of door omstandigheden die de persoon
van de verdachte betreffen, ernstig moet worden gevreesd dat hij delicten
heeft of zal begaan waardoor de veiligheid van de staat of de gezondheid van
personen in gevaar is of zal kunnen worden gebracht;d. de overige delicten waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten.Het ligt in de lijn van de verwachtingen dat het College van procureurs-generaal
deze prioriteitenstelling ook als uitgangspunt zal nemen bij de prioriteitenstelling
voor de toepassing van DNA-onderzoek in nieuwe zaken en zal neerleggen in
de door dit college op te stellen richtlijn. Ik sta welwillend tegenover deze
prioriteitenstelling. Ik acht het bovendien wenselijk dat zowel bij verdachten
die worden aangehouden terzake van een bepaald feit, als bij sporen die op
de plaats delict worden aangetroffen nog voordat een verdachte is aangehouden,
als ook bij de doorlichting van bestaande sporenbestanden van het Nederlands
Forensisch Instituut, dezelfde prioriteitenstelling zal worden aangehouden.De leden van de D66-fractie zijn voorts van mening dat het aanbeveling
verdient om aangaande de onderzoekscapaciteit een vooruitziende blik te ontwikkelen.
In dit verband wijzen zij op de situatie in Engeland waar uitgebreid is geïnvesteerd
in onderzoekscapaciteit. Zij vragen hoe de in Nederland geplande uitgaven
ten behoeve van DNA-onderzoek zich verhouden tot de bedragen die in Engeland
en andere ons omringende landen aan DNA-onderzoek wordt besteed.In de nota naar aanleiding van het verslag heb ik aangegeven dat de regelingen
voor de toepassing van DNA-onderzoek in strafzaken in de ons omringende landen
nogal uiteenlopen. Dit geldt evenzeer voor de wijze waarop de organisatie
voor het verrichten van DNA-onderzoek wordt ingericht. Anders dan in Nederland
wordt in de ons omringende landen het DNA-onderzoek veelal decentraal uitgevoerd
waarbij zowel gebruik wordt gemaakt van politielaboratoria als van private
laboratoria, al dan niet verbonden aan een ziekenhuis. Voor het verkrijgen
van gegevens uit andere landen heb ik gebruik gemaakt van het netwerk dat
het Nederlands Forensisch Instituut met de ons omringende landen heeft opgebouwd.
Cijfers met betrekking tot DNA-onderzoek in private laboratoria heb ik uit geen van de bevraagde landen verkregen. Via het Nederlands Forensisch
Instituut heb ik wel de beschikking gekregen over de volgende gegevens.In de laboratoria van de Forensic Science Service (FSS) in Engeland werden
in het financiële boekjaar 1999/2000 ruim 41 000 DNA-onderzoeken
verricht aan biologische sporen. Het aantal DNA-onderzoeken aan de hand van
lichaamsmateriaal dat afkomstig was van gedwongen afname, bedroeg ruim 197 000.
Ik merk hierbij op dat in Engeland voor alle feiten die in het strafregister
worden ingeschreven (recordable offences) gedwongen afname van celmateriaal
ten behoeve van DNA-onderzoek mogelijk is. De FSS heeft voor alle typen DNA-onder-
zoek kostprijzen vastgesteld. De prijzen voor deze DNA-onderzoeken lopen uiteen
van £ 38 voor DNA-onderzoek bij gedwongen afname van wangslijmvlies
tot £ 400 voor mitochondriaal DNA-onderzoek. In totaal is hiermee een
bedrag gemoeid van ongeveer £ 31,5 mln ( 117 mln). Aan research en development
wordt jaarlijks rond de £ 2 mln uitgegeven.Door het Bundeskriminalamt in Wiesbaden worden op jaarbasis ongeveer 250
DNA-onderzoeken verricht. Dit betreft voornamelijk de moeilijker zaken, bijvoorbeeld
samenhangend met terroristische acties. Per DNA-on- derzoek, waarbij gekeken
wordt naar 5 DNA-kenmerken, bedragen de kosten ongeveer 400 mark. Het Landes
Kriminalamt in Wiesbaden verzorgt alle DNA-onderzoeken voor de DNA-databank
in de deelstaat Rheinland-Pfalz met een inwoneraantal van ongeveer vier miljoen.
Dit laboratorium, met 10 medewerkers in dienst, verrichtte in 1999 5075
DNA-onderzoeken.In Frankrijk worden DNA-onderzoeken verricht door het institut de recherche
criminelle de la gendarmerie nationale (IRCGN) en vijf laboratoires de police
scientifique (LPS) en private laboratoria. In 1999 hebben de vijf politielaboratoria
20 046 DNA-onderzoeken verricht. Het aantal DNA-onderzoeken dat is verricht
door de IRCGN en private laboratoria is niet bekend. Recentelijk is aan de
begroting van de vijf politielaboratoria een budget van FF 8,5 mln toegevoegd
voor automatiseringsapparatuur op het gebied van DNA-onderzoek.Voorts vragen de leden van de D66-fractie leden waarom pas over vijf jaar
een capaciteit beschikbaar komt die in overeenstemming is met de thans verwachte
vraag. Zij vragen de regering dit nader te beargumenteren. Het aannemen en
opleiden van personeel en het aanschaffen van de benodigde apparatuur kan
naar de mening van de leden van de D66-fractie niet het punt zijn waardoor
een termijn van vijf jaar te billijken valt. Naar de mening van de leden van
de D66-fractie kan met voldoende middelen een termijn van twee à drie
jaar haalbaar zijn. Zij vragen of de regering hier nader op kan ingaan.De termijn van vijf jaar ziet op de periode dat naar verwachting alle
partners in de strafrechtsketen optimaal zijn ingesteld op het verrichten
van DNA-onderzoek. Voor het Nederlands Forensisch Instituut is van belang
dat de extra personele instroom en de aanschaf van apparatuur in een beheersbaar
tempo plaatsvinden. Daarbij geldt zowel voor het Nederlands Forensisch Instituut
als voor de politie in hoge mate dat de opleidingen «on the job»
dienen plaats te vinden. Dat is een substantiële belasting voor de organisatie.
In de opbouw van de benodigde financiële middelen ten behoeve van de
capaciteit voor het verrichten van DNA-onderzoeken bij het Nederlands Forensisch
Instituut is begroot dat dit instituut in 2004 over de maximale capaciteit
beschikt.De leden van de D66-fractie vragen vervolgens op welke termijn de regering
verwacht dat er een richtlijn met betrekking tot DNA-onderzoek van het College
van procureurs-generaal tot stand komt. Zij wensen gelijktijdig met de mondelinge
behandeling van dit wetsvoorstel kennis te kunnen nemen van de ontwerprichtlijn. Met de leden van de D66-fractie ben ik van mening dat aan DNA-onder- zoek
bij levens- en zedendelicten de hoogste prioriteit zal moeten worden gegeven.
Dat uitgangspunt zal ook worden verwoord in de richtlijn van het College van
procureurs-generaal. Zoals ik eerder in deze paragraaf in antwoord op een
verwante vraag van de leden van de PvdA-fractie heb aangegeven, is het opstellen
van de richtlijn een van de activiteiten die zullen moeten verricht in het
kader van het traject dat is uitgezet voor de implementatie van de nieuwe
DNA-regelgeving. Er wordt naar gestreefd dat de richtlijn op 1 september 2000
in concept gereed is. Zodra de richtlijn gereed is, zal ik de Kamer hiervan
in kennis stellen.Eerder in deze paragraaf heb ik aangegeven welke criteria als uitgangspunt
zullen worden gehanteerd bij het stellen van prioriteiten in de toepassing
van DNA-onderzoek. Gelet hierop lijkt mij niet dat de nadere invulling van
deze criteria in de te ontwerpen richtlijn de mondelinge afhandeling van dit
wetsvoorstel in de weg behoeft te staan.De leden van de D66-fractie refereren aan de omstandigheid dat in de overgangssituatie
ook de inschakeling van andere gekwalificeerde laboratoria dan het laboratorium
van het Nederlands Forensisch Instituut onder omstandigheden overwogen wordt.
Zij vragen zich af waarom deze andere laboratoria niet sowieso worden ingeschakeld,
nu er sprake is van een capaciteitstekort.In de nota naar aanleiding van het verslag heb ik op blz. 23 aangegeven
dat in Nederland op dit moment slechts het laboratorium van het Nederlands
Forensisch Instituut en van het Instituut voor anthropogenetica van de Universiteit
van Leiden DNA-onderzoeken mogen verrichten omdat zij daarvoor door de Raad
voor Accreditatie zijn geaccrediteerd aan de hand van de algemene criteria
voor het functioneren van beproevingslabora- toria die genoemd zijn in de
NEN-EN 45 001, en omdat zij bovendien des- kundig zijn op het terrein
van forensisch DNA-onderzoek. In het huidige Besluit DNA-onderzoeken zijn
zij daarom aangewezen om DNA-onderzoe- ken te verrichten. Het voorgestelde
artikel 7 van het ontwerp-Besluit DNA-onderzoek in strafzaken maakt het mogelijk
dat niet alleen het laboratorium van het Nederlands Forensisch Instituut en
van het Instituut voor anthropogenetica van de Universiteit van Leiden, maar
ook een ander in Nederland gevestigd laboratorium of een laboratorium buiten
Nederland een DNA-onderzoek kan doen, mits het voldoet aan de criteria die
ook gelden voor de twee genoemde laboratoria. In de praktijk gebeurt het nu
ook al dat, als gevolg van de capaciteitsproblemen bij de twee Nederlandse
laboratoria, gebruik wordt gemaakt van de expertise en diensten van buitenlandse
laboratoria, met name laboratoria in Engeland. Dat geldt ook in het geval
een buitenlands laboratorium over meer geavanceerde methodieken beschikt dan
op dat moment in Nederland voorhanden zijn. Beoogd wordt evenwel op termijn
een situatie te bereiken waarin gekwalificeerde Nederlandse laboratoria aan
de vraag naar DNA-onderzoek kunnen voldoen.De uitbreiding van de misdrijven waarbij DNA-onderzoek mogelijk is naar
misdrijven waarbij voorlopige hechtenis is toegestaan gaat naar de mening
van de leden van de fractie van GroenLinks zeer ver. Zij zijn er niet van
overtuigd dat de motivering die de regering aan deze wijziging ten aanzien
van het oorspronkelijke wetsvoorstel ten grondslag legt een dergelijke wijziging
kan dragen.Alhoewel ik onverminderd van mening ben dat het afnemen van celmateriaal
een behoorlijke inbreuk op de lichamelijke integriteit van de verdachte kan
betekenen, ben ik thans, anders dan ten tijde van het indienen van het wetsvoorstel,
van mening dat dit niet aan het verruimen van de categorie misdrijven waarbij
afname van celmateriaal ten behoeve van DNA-onderzoek kan worden bevolen,
in de weg behoeft te staan. Daarom heb ik heb er voor gekozen bij nota van
wijziging (zie de voorgestelde artikelen 151b, eerste lid, Sv
en 195d, eerste lid, Sv) voor te stellen de bevelsbevoegdheid uit te breiden
tot alle misdrijven waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten. Een aantal
overwegingen hebben aan mijn beslissing tot uitbreiding van de bevelsbevoegdheid
ten grondslag gelegen. Allereerst heeft het arrest van de Hoge Raad van 29
juni 1999 een belangrijke rol gespeeld. Dat arrest maakt het mogelijk dat
DNA-onder- zoek ook kan worden verricht aan celmateriaal dat de verdachte
bijvoorbeeld heeft achtergelaten op zijn tandenborstel die in beslag is genomen.
De consequentie hiervan is feitelijk dat DNA-onderzoek reeds thans, dus zonder
wijziging van de vigerende DNA-regelgeving, kan worden verricht ter opheldering
van misdrijven bij welker verdenking voorlopige hechtenis kan worden toegepast.In de tweede plaats heeft het arrest van de Hoge Raad een nieuw licht
geworpen op de verhouding tussen de gedwongen en de vrijwillige medewerking
aan DNA-onderzoek zoals die in het oorspronkelijke wetsvoorstel was vormgegeven.
DNA-onderzoek kan ingeval een verdachte niet meewerkt aan het afnemen van
celmateriaal, nog altijd plaatsvinden met behulp van celmateriaal dat kleeft
op inbeslaggenomen voorwerpen. Dat brengt met zich mee dat het oorspronkelijke
bezwaar tegen uitbreiding van de categorie van misdrijven tot die misdrijven
bij verdenking waarvan voorlopige hechtenis kan worden toegepast, dient te
worden gerelativeerd. Een en ander heeft ertoe geleid dat het bevel tot afname
van celmateriaal bij nota van wijziging wat anders is gepositioneerd. Het
bevel tot afname kan achterwege blijven indien zich naar het oordeel van de
officier van justitie respectievelijk rechter-commissaris zwaarwegende redenen
voordoen om het DNA-onderzoek aan ander celmateriaal te laten plaatsvinden,
dan wel de verdachte schriftelijk toestemt in de afname van celmateriaal.Tenslotte hebben de positieve resultaten van het pilotproject «DNA
bij inbraken» bijgedragen aan mijn beslissing om het geven van een bevel
tot het afnemen van celmateriaal ten behoeve van een DNA-onderzoek bij meer
misdrijven te introduceren. De resultaten van dit project hebben namelijk
aangetoond dat DNA-analyse een significante verhoging kan opleveren van het
ophelderingspercentage bij inbraken. Met name recidiverende daders konden
op die wijze worden opgespoord. De conclusie die naar aanleiding van het pilotproject
getrokken kan worden is dat een bredere toepassing van DNA-onderzoek het ophelderingpercentage
van onopgeloste misdrijven kan verhogen. Dat past in het streven van het kabinet
om de criminaliteit terug te dringen en de rechtshandhaving te bevorderen.
De discussie die verleden jaar in Uw Kamer en in de media over het wetsvoorstel
is gevoerd, heeft overigens ook duidelijk gemaakt dat er een maatschappelijk
draagvlak bestaat voor het breder toepasbaar maken van DNA-onderzoek in strafzaken.
DNA-onderzoek en de opslag van de daardoor verkregen gegevens wordt in een
groot deel van de maatschappij niet langer als bedreigend, maar als zeer wenselijk
ervaren. Een grotere maatschappelijke acceptatie draagt ertoe dat een ruimere
inzet van dit opsporingsmiddel minder bezwaarlijk behoeft te zijn.De leden van de fractie van GroenLinks merken vervolgens op dat de regering
benadrukt dat gedwongen afname slechts in een beperkt aantal gevallen nodig
zal zijn, aangezien zij veronderstelt dat bij vrijwillige medewerking een
gedwongen afname niet voor de hand ligt en voorts dat bij zwaarwegende redenen –
zoals de noodzaak tot het aanwenden van fysiek geweld – ander voorhanden
zijnd celmateriaal kan worden gebruikt. De leden van de GroenLinks-fractie
zijn van oordeel dat een dergelijke redenering de suggestie lijkt te wekken
dat gedwongen afname van celmateriaal in feite niet aan de orde behoeft te
zijn. Is deze interpretatie van de redenering van de regering een juiste,
zo vragen deze leden zich af. Verder vragen zij of, indien de regering dit
niet zo heeft bedoeld (invoeging van artikel 151c Sv impliceert
dit), de regering deze wijziging met andere argumenten wil onderbouwen.Het wetsvoorstel hanteert als uitgangspunt dat gedwongen afname van celmateriaal
bij een verdachte ultimum remedium dient te zijn. Vrijwillige afname van celmateriaal
geniet veruit de voorkeur, omdat dit de geringste inbreuk op de lichamelijke
integriteit van de verdachte oplevert. Mede daarom is in het wetsvoorstel
neergelegd dat de officier van justitie respectievelijk de rechter-commissaris
de verdachte eerst dient te horen, alvorens hij een bevel tot afname van celmateriaal
geeft. Op die wijze wordt de verdachte in de gelegenheid gesteld alsnog vrijwillig
in te stemmen met het afnemen van celmateriaal en kan hij voorkomen dat hij
daartoe gedwongen wordt. Gedwongen afname van celmateriaal zal hierdoor in
veel gevallen voorkomen worden. Voorts zal het gedwongen afnemen van celmateriaal
bij de verdachte niet plaatsvinden of worden gestaakt indien hij zich met
hand en tand daartegen verzet en er voldoende ander geschikt celmateriaal
voorhanden is. Heftig verzet levert een zwaarwegende reden op, die rechtvaardigt
dat een bevel of de (verdere) tenuitvoerlegging daarvan achterwege kan blijven.
Het DNA-onderzoek zal dan worden verricht op basis van het andere beschikbare
celmateriaal.Het voorgaande betekent in de praktijk inderdaad dat afname van celmateriaal
tegen de wil van een zich daadwerkelijk verzettende verdachte waarschijnlijk
hoogst zelden zal plaatsvinden.De leden van de fractie van GroenLinks verzoeken de regering vervolgens
in te gaan op de vraag of er, met het oog op de voortschrijdende techniek
waar het DNA-onderzoek betreft, advies is gevraagd over de mogelijkheden ander
celmateriaal te gebruiken bij DNA-onderzoek met een zelfde betrouwbaar resultaat
als in de huidige situatie het geval is, zodat in nog mindere mate behoeft
te worden ingegrepen in de lichamelijke integriteit van de verdachte.Het Nederlands Forensisch Instituut houdt het Ministerie van Justitie
geregeld op de hoogte van de nieuwe technologische ontwikkelingen op het terrein
van DNA-onderzoek. Zo heeft het de toenmalige Minister van Justitie ook in
kennis gesteld van het feit dat onderzoek aan wangslijmvlies naar huidig wetenschappelijk
inzicht dezelfde betrouwbare resultaten oplevert als onderzoek aan bloed.
Een gevolg daarvan is dat dit wetsvoorstel voorschrijft dat het afnemen van
celmateriaal primair geschiedt in de vorm van het afnemen van wangslijmvlies
en secundair in de vorm van het afnemen van bloed of haarwortels, omdat de
methode waarmee wangslijmvlies wordt afgenomen een geringere inbreuk op de
lichamelijke integriteit oplevert dan de methodes waarmee bloed of haarwortels
worden verkregen. Het Nederlands Forensisch Instituut heeft verder te kennen
gegeven dat het niet verwacht dat binnen enige jaren met behulp van ander
celmateriaal met een vergelijkbare mate van betrouwbaarheid als bij wangslijmvlies,
bloed of haarwortels, een DNA-profiel kan worden bepaald. Indien in de toekomst
wel een methode beschikbaar komt waarmee op een voor betrokkene nog minder
belastende wijze celmateriaal kan worden afgenomen dan de methode waarmee
wangslijmvlies wordt afgenomen, dan ligt het in de rede dat die methode primair
wordt voorgeschreven.De leden van de fractie van GroenLinks refereren er verder aan dat de
regering blijkens de memorie van toelichting aanvankelijk van mening was dat
aanpassing van de misdrijven bij welker verdenking een DNA-onderzoek kan worden
bevolen niet in de rede lag, ook al wist zij dat de inbreuk op de lichamelijke
integriteit bij het afnemen van wangslijmvlies geringer was dan bij het afnemen
van bloed. De wijze waarop zij thans een geheel andere zienswijze verdedigt,
behoeft naar de mening van de leden van de GroenLinks-fractie nadere motivering
die niet slechts teruggrijpt op de mogelijkheden om van gedwongen
afname af te zien. Zij willen weten wat de regering over de streep heeft getrokken
en of zij zich heeft laten beïnvloeden door zeer ernstige misdrijven
die in het recente verleden de nodige media-aandacht hebben gehad.Eerder in deze paragraaf is een vraag van de leden van de fractie van
GroenLinks met een vergelijkbare strekking beantwoord. Graag verwijs ik hen
naar het in dat verband gegeven antwoord.Het verheugt mij dat de leden van de GroenLinks-fractie positief staan
tegenover de in het wetsvoorstel voorgestelde wijziging inhoudende dat bij
de uitvoering van DNA-onderzoek afname van wangslijmvlies voorop staat. Het
komt deze leden evenwel niet logisch voor dat bij een sterkere inbreuk (afname
van bloed) politieassistentie kan worden gegeven, waar dit bij het lichtere
middel (afname van wangslijmvlies) is uitgesloten. In vervolg hierop vragen
deze leden zich af hoe de stelling dat bij verzet onder omstandigheden (welke
omstandigheden?) kan worden overgegaan tot DNA-onderzoek aan ander celmateriaal
(eveneens een lichter middel) zich verhoudt tot de mogelijkheid om bij verzet
van de verdachte bloed of haarwortels af te nemen, nota bene met behulp van
de sterke arm voor zover nodig.Graag beantwoord ik deze vraag als volgt. Ook in de gevallen waarin de
verdachte niet vrijwillig wil meewerken aan een DNA-onderzoek staat afname
van zijn wangslijmvlies voorop. Er kunnen echter redenen zijn om in dat geval
de voorkeur te geven aan afname van zijn bloed of haarwortels. Tot die redenen
behoort het verzet van de verdachte. Afname van wangslijmvlies kan, indien
de verdachte zich daartegen daadwerkelijk uit alle macht verzet, lastig zijn.
Voor het afnemen van wangslijmvlies moet de verdachte immers de mondholte
openen en meewerken aan het feit dat een derde daarin met een wattenstaafje
naar binnen gaat. Als hij zich met hand en tand verzet, zal het veelal feitelijk
niet eens mogelijk zijn om zijn mond te openen, ook niet met behulp van de
sterke arm. Bovendien kan het forceren van het openen van de mond risico's
met zich meebrengen voor degene die het wangslijmvlies moet afnemen. Het afnemen
van bloed of haarwortels kan in geval van daadwerkelijk verzet met de hulp
van de sterke arm nog wel mogelijk zijn. Daarvoor is het immers niet nodig
de mond binnen te gaan, maar kan worden volstaan met een handeling aan de
buitenkant van het lichaam. Het afnemen van bloed heeft het nadeel dat daarmee
een zwaardere inbreuk op de lichamelijke integriteit wordt gepleegd dan met
het afnemen van wangslijmvlies of haarwortels. De verdachte heeft het evenwel
te allen tijde in zijn macht mee te werken en de inbreuk op zijn lichamelijke
integriteit daarmee zo beperkt mogelijk te houden.Indien verwacht wordt dat de verdachte zich letterlijk met hand en tand
zal verzetten of zich daadwerkelijk op die wijze verzet, kan echter ook worden
besloten dat geen wangslijmvlies, bloed of haarwortels van hem wordt afgenomen,
maar dat celmateriaal dat hij heeft achtergelaten op voorwerpen wordt gebruikt
voor het DNA-onderzoek. Er moet dan wel de verwachting bestaan dat het celmateriaal
geschikt is voor DNA-onderzoek, en er moet zekerheid zijn over het feit dat
het celmateriaal op de voorwerpen daadwerkelijk van de verdachte afkomstig
is. Indien dergelijk celmateriaal beschikbaar is, ligt het in de rede dat
de voorkeur wordt gegeven aan onderzoek aan dit celmateriaal boven onderzoek
aan celmateriaal dat nog van een zich met hand en tand verzettende verdachte
dient te worden afgenomen.De leden van de SP-fractie constateren dat de nota van wijziging een verruiming
is van het onderhavige wetsvoorstel en vragen of de misdrij- ven die opgenomen
zijn in artikel 67, eerste lid, Sv, per definitie aan de rechter-commissaris
of de officier van justitie het recht geven een bevel te geven
tot afname van DNA-materiaal bij de verdachte van deze misdrijven indien er
ernstige bezwaren bestaan tegen de verdachte.Indien op de verdachte een verdenking rust van een misdrijf waarvoor voorlopige
hechtenis is toegelaten en er ernstige bezwaren tegen hem bestaan, kan de
officier van justitie of de rechter-commissaris niet automatisch een bevel
tot het afnemen van celmateriaal bij de verdachte uitvaardigen. Alvorens hij
het bevel kan geven, dient nog aan drie andere, hierna te noemen, voorwaarden
te zijn voldoen. Het moet in de eerste plaats duidelijk zijn dat de verdachte
niet schriftelijk erin toestemt dat zijn celmateriaal wordt afgenomen, in
de tweede plaats dienen zich (naar het oordeel van de officier van justitie
of de rechter-commissaris) geen zwaarwegende redenen voor te doen om het DNA-onderzoek
aan ander celmateriaal te laten plaatsvinden en in de derde plaats moet het
DNA-onderzoek in het belang van het opsporingsonderzoek of het gerechtelijk
vooronderzoek zijn.De leden van de SP-fractie constateren dat met dit wetsvoorstel de mogelijkheid
wordt geschapen altijd DNA-materiaal af te nemen bij misdrijven uit artikel
67, eerste lid, wanneer er sprake is van «ernstige bezwaren» tegen
de verdachte. Alle verdachten die dus in voorlopige hechtenis worden genomen
(en waartegen derhalve «ernstige bezwaren» bestaan) vallen onder
de voorgestelde DNA-afnameregeling. Zij willen weten wat de visie van de regering
op deze lezing is. Verder willen zij weten hoe de regering het begrip «ernstige
bezwaren» ziet, en vragen zij of bij alle verdachten onder artikel 67
Sv waartegen ernstige bezwaren bestaan, afname van celmateriaal ten behoeve
van DNA-onderzoek kan worden bevolen.Ik verwijs voor het antwoord op deze vragen in de eerste plaats naar het
antwoord dat ik in reactie op de eerste vraag van de leden van de SP-fractie
heb gegeven. Daaruit blijkt dat, behalve de eis van een verdenking en ernstige
bezwaren, nog meer voorwaarden gelden. De interpretatie van het begrip «ernstige
bezwaren» is dezelfde als elders in het Wetboek van Strafvordering.
Hieronder wordt verstaan dat het op basis van feiten en omstandigheden waarschijnlijk
moet zijn dat de verdachte het misdrijf heeft begaan. Een redelijk vermoeden
van schuld als bedoeld in artikel 27, eerste lid, Sv is derhalve nog onvoldoende.De leden van de SGP-fractie constateren dat de officier van justitie het
bevel niet kan geven dan nadat de verdachte in de gelegenheid is gesteld te
worden gehoord, en dat de verdachte bevoegd is zich bij het horen door een
raadsman te doen bijstaan (het nieuwe artikel 151b, tweede lid, Sv.). Zij
refereren aan de toelichting bij de nota van wijziging, volgens welke de officier
van justitie niet met het horen behoeft te wachten totdat de raadsman is gearriveerd.
Dit gegeven doet de leden van de SGP-fractie de vraag stellen of op deze wijze
niet te zeer afbreuk wordt gedaan aan de rechtsbescherming.De leden van de PvdA-fractie hebben in deze paragraaf ook aandacht gevraagd
voor het feit dat aan de in dit wetsvoorstel gecreëerde versterking van
de rechtsbescherming van de verdachte afbreuk wordt gedaan door de aangehaalde
passage uit de toelichting bij de nota van wijziging dat voor het horen de
officier van justitie of de rechter-commissaris de komst van de raadsman niet
behoeft te worden afgewacht. Kortheidshalve verwijs ik naar mijn reactie die
ik naar aanleiding daarvan heb gegeven. Ik wijs er, wellicht ten overvloede,
nog op dat ook elders uit een bevoegdheid, zich door een raadsman te doen
bijstaan, niet een verplichting wordt afgeleid op de raadsman te wachten.
Artikel 99a Sv bijvoorbeeld bepaalt expliciet: «De verdachte is bevoegd
zich tijdens het doorzoeken van plaatsen door zijn raadsman te doen bijstaan,
zonder dat de doorzoeking daardoor mag worden opgehouden.» Uit de toelichting
volgt hetzelfde als ook onder het vroegere artikel 99, derde lid, Sv, waar
deze bepaling op voortbouwt, geldend recht was: er behoeft niet
op de raadsman te worden gewacht (vergelijk kamerstukken II, 1992/93, 23 251,
nr. 3, blz. 45). Ook in de context van het DNA-onderzoek geldt dat niet per
definitie behoeft te worden gewacht tot het tijdstip waarop het de raadsman
schikt om de gevraagde rechtsbijstand te verlenen. Wel zal, binnen de grenzen
van de redelijkheid, met diens agenda rekening kunnen worden gehouden.De leden van de SGP-fractie stellen voorts de vraag of afname van wangslijmvlies
onder dwang niet een dusdanig zware inbreuk op de lichamelijke integriteit
meebrengt dat rechterlijke interventie is geïndiceerd.Bij nota van wijziging is geregeld dat de bevoegdheid tot het geven van
een bevel tot afname van celmateriaal niet langer exclusief toekomt aan de
rechter-commissaris. Ook de officier van justitie kan in de toekomst zo'n
bevel geven. Hiervoor zijn een aantal argumenten aan te voeren. In de eerste
plaats speelt een belangrijke rol dat door de voorgestelde verruiming van
de categorie misdrijven waarbij een bevel kan worden gegeven, het uitoefenen
van de bevelsbevoegdheid niet langer is gereserveerd voor de zwaardere delicten,
maar ook voor lichtere delicten als woninginbraken en voertuigcriminaliteit.
Dat maakt het minder bezwaarlijk de bevelsbevoegdheid tevens toe te kennen
aan de officier van justitie. Er zou bovendien een te groot beslag op de capaciteit
van de rechter-commissaris worden gelegd, indien alleen hij verantwoordelijk
zou zijn voor de ruimere inzet van DNA-onderzoek als gevolg van de verlaging
van de grens voor toepassing van de bevelsbevoegdheid. Een tweede reden om
de bevelsbevoegdheid tevens in handen te leggen van de officier van justitie
is voor mij dat bij nota van wijziging in de wet is vastgelegd dat de gedwongen
afname van celmateriaal een ultimum remedium is. Gedwongen afname kan achterwege
blijven in de situatie die juist de grootste inbreuk op de lichamelijke integriteit
van de verdachte oplevert, namelijk die waarin deze zich letterlijk met hand
en tand verzet tegen afname van zijn celmateriaal. Een dergelijk verzet zal
een zwaarwegende reden zijn om DNA-onderzoek aan celmateriaal te verrichten
dat niet van de verdachte is afgenomen, maar dat hij heeft achtergelaten op
bijvoorbeeld een koffiekopje. Verder geldt dat nu primair wangslijmvlies wordt
afgenomen, de inbreuk op de lichamelijke integriteit van de meewerkende verdachte
geringer zal zijn dan ingeval celmateriaal wordt verkregen met behulp van
het afnemen van bloed. Ook deze omstandigheid maakt dat het niet langer nodig
is uitsluitend de rechter-commissaris de bevoegdheid te geven het afnemen
van celmateriaal te bevelen. De officier van justitie is hiertoe ook goed
in staat. Tot slot is van belang dat het huidige artikel 56 Sv onderzoek aan
het lichaam door de officier en hulpofficier van justitie reeds toestaat.
Dat onderzoek behoeft zeker niet minder ingrijpend te zijn voor de verdachte
dan het afnemen van wangslijmvlies. In het voorstel van wet tot wijziging
van het Wetboek van Strafvordering en enige andere wetten omtrent de toepassing
van maatregelen in het belang van het onderzoek en enige andere onderwerpen
(kamerstukken II 1999/2000, 26 983, nrs. 1–2) blijft de situatie
ongewijzigd dat onderzoek aan het lichaam kan geschieden door de officier
en hulpofficier van justitie. Dat wetsvoorstel wil het bovendien mogelijk
maken dat de officier van justitie bij het bestaan van ernstige bezwaren tegen
de verdachte in het belang van het onderzoek kan bevelen dat hij in zijn lichaam
wordt onderzocht. Het vasthouden aan de eis dat een gedwongen DNA-onderzoek
uitsluitend op gezag van de rechter-commissaris kan plaatsvinden, zou, gelet
op het vorenstaande, dan ook niet goed passen in de systematiek van het Wetboek
van Strafvordering.De leden van de SGP-fractie vragen de regering op alle aanbevelingen uit
het advies dat de Registratiekamer bij brief van 17 februari 2000 over het
ontwerp-Besluit DNA-onderzoek in strafzaken heeft uitgebracht, in te gaan.
Graag geef ik aan dit verzoek gehoor. In de eerste plaats doet de Registratiekamer de aanbeveling om in artikel
138a Sv vast te leggen dat DNA-onderzoek uitsluitend gericht is op de vervaardiging
of vergelijking van DNA-profielen die een zodanige vorm hebben dat daaruit
geen informatie omtrent erfelijke eigenschappen of een ander persoonskenmerk
kan worden afgeleid. Op deze aanbeveling heb ik reeds aan het begin van dit
hoofdstuk mijn reactie gegeven, naar aanleiding van een opmerking van de leden
van de PvdA-fractie. Kortheidshalve verwijs ik naar deze reactie.Voorts beveelt de Registratiekamer aan het wetsconforme gebruik van DNA-profielen
te waarborgen door toepassing van Privacy Enhancing Technologies (PET), meer
in het bijzonder van onomkeerbare versleuteling. Zij refereert hierbij aan
de motie die de Tweede Kamer tijdens de behandeling van de Wbp heeft aangenomen
waarin de regering wordt verzocht te bevorderen dat de ontwikkeling en het
gebruik van PET krachtig ter hand wordt genomen en dat de overheid het voortouw
zal nemen bij de inzet van PET bij haar eigen verwerking van persoonsgegevens
(kamerstukken II 1999/2000, 25 892, nr. 31). Deze motie heeft ertoe geleid
dat in artikel 13 van de Wbp is geregeld dat de passende en organisatorische
maatregelen die moeten worden getroffen om persoonsgegevens te beveiligen
tegen verlies of tegen enige vorm van onrechtmatige verwerking, mede gericht
dienen te zijn op het voorkomen van onnodige verzameling en verdere verwerking
van persoonsgegevens.Graag onderstreep ook ik het belang van het gebruik van PET in het kader
van het verwerken van DNA-profielen. Om onnodige inbreuken op de persoonlijke
levenssfeer te voorkomen voorziet het ontwerp-Besluit DNA-onderzoek in strafzaken,
conform de huidige praktijk en overeenkomstig artikel 13 van de Wbp, er dan
ook in dat de DNA-databank uitsluitend DNA-profielen bevat alsmede de nummers
van de identiteitszegels waarmee het celmateriaal met behulp waarvan de profielen
zijn gemaakt, destijds bij het Nederlands Forensisch Instituut is bezorgd.
De DNA-databank bevat derhalve geen namen van verdachten en nadien veroordeelden.
Degenen die toegang hebben tot de DNA-databank weten op die wijze niet van
welke personen een DNA-profiel is opgeslagen. Eerst op het moment dat een
vergelijking plaatsvindt van een nieuw vervaardigd DNA-profiel met de DNA-profielen
die reeds zijn opgenomen in de DNA-databank, en die vergelijking een positief
resultaat oplevert, kan via het nummer van het identiteitszegel duidelijk
worden bij wie dat DNA-profiel hoort. Dat is mogelijk doordat dit nummer is
gekoppeld aan een gelijkluidend nummer dat het Nederlands Forensisch Instituut
heeft opgeslagen in het centrale register dat het bijhoudt van alle zaken
die worden aangeboden voor onderzoek. Daarin zijn tevens de naam en de geboortedatum
van de verdachte opgeslagen (artikel 6, eerste lid, onder e, van het ontwerpbesluit).
Verder is geregeld dat uitsluitend medewerkers van het Nederlands Forensisch
Instituut die daartoe geautoriseerd zijn, toegang hebben tot de DNA-databank.
Omwille van de bescherming van de persoonlijke levenssfeer van betrokkenen
zijn dat andere personen dan de personen die de gegevens in de databank hebben
opgeslagen.Bovendien zal het Nederlands Forensisch Instituut encryptie toepassen
om de gegevens in de DNA-databank te beveiligen tegen onrechtmatig gebruik.Naar mijn mening bevat de voorgestelde wijze van gegevensverwerking adequate
waarborgen uit het oogpunt van bescherming van de persoonlijke levenssfeer.In de derde plaats geeft de Registratiekamer aan dat het van belang is
het gebruik van het bewaarde celmateriaal overeenkomstig artikel 13, laatste
volzin, van de Wbp te beperken tot hetgeen hoogst noodzakelijk is. Volgens
de Registratiekamer is artikel 13, eerste lid, van het ontwerp-Besluit DNA-onderzoek
in strafzaken hiermee niet in overeenstemming, voorzover het gaat om het gebruik
van het bewaarde celmateriaal voor het opnieuw bepalen van het bijbehorende,
in de DNA-databank vastgelegde DNA-profiel. Een dergelijk gebruik
opent volgens de Registratiekamer een ongelimiteerde mogelijkheid tot het
bewaren van celmateriaal. De Registratiekamer is van oordeel dat het celmateriaal
moet worden vernietigd zodra het vonnis in kracht van gewijsde is gegaan.Zoals ik in paragraaf 4 van hoofstuk II van de nota naar aanleiding
van het verslag heb aangegeven, kan de stand van de techniek ertoe nopen dat
DNA-profielen die in de DNA-databank zijn opgeslagen voor een tweede keer
worden bepaald. Indien die situatie zich op dit moment zou voordoen, is er
in het overgrote deel van de gevallen geen celmateriaal voorhanden om de oude
profielen te vernieuwen. De consequentie van het ongewijzigd laten van de
regelgeving op dit punt zal zijn dat de DNA-databank bij een wijziging van
de wijze waarop het DNA-profiel wordt bepaald zal verouderen en aan waarde
zal inboeten voor het opsporen en vervolgen van strafbare feiten. Daarbij
is het onder het geldend recht niet mogelijk om, zodra zou blijken dat de
wijze waarop het DNA-profiel bepaald wordt verborgen persoonskenmerken onthult
(gerefereerd zij aan een hiervoor besproken kritiekpunt van de Registratiekamer),
deze profielen alsnog op een andere wijze te bepalen. Het is daarom wenselijk
dat celmateriaal onder bepaalde beperkingen langer kan worden bewaard. Met
dit bewaren worden onder omstandigheden overigens ook de belangen van de verdachte
en veroordeelde gediend. De mogelijkheid van contra-expertise blijft, als
het sporenmateriaal bewaard wordt, bestaan. Het celmateriaal zal niet ongelimiteerd
worden bewaard, zoals de Registratiekamer vreest. De voorgestelde artikelen
17, eerste lid, en 18, zesde lid, van het ontwerpbesluit voorzien er namelijk
in dat het celmateriaal wordt vernietigd zodra het DNA-profiel wordt vernietigd.In de vierde plaats adviseert de Registratiekamer in het ontwerpbesluit
de grondslagen op te nemen voor het verwerken van het DNA-profiel van een
nog levend slachtoffer en van een later overleden slachtoffer met betrekking
tot een zaak waarin de dader nog onbekend is.In de artikelen 13, derde lid, en 14, vierde lid, onder a, van het ontwerpbesluit
is de grondslag gelegd voor het bewaren van het celmateriaal en het DNA-profiel
van het overleden slachtoffer van een delict. Het bewaren daarvan kan van
belang zijn om naderhand in de gelegenheid te zijn de dader van het desbetreffende
delict te kunnen opsporen en vervolgen. Het ontwerpbesluit kent verder een
afzonderlijke grondslag voor het bewaren van het celmateriaal en het DNA-profiel
van de sporen van een onbekende verdachte. Het ontwerpbesluit bevat geen grondslag
voor het bewaren van het celmateriaal en het DNA-profiel van een nog levend
slachtoffer. De reden daarvoor is dat het opslaan van het celmateriaal en
het DNA-profiel van een persoon die niet verdacht wordt van een strafbaar
feit als een ongerechtvaardigde inbreuk op diens persoonlijke levenssfeer
wordt beschouwd. Het vastleggen van zijn DNA-profiel in de DNA-data- bank
zou bovendien voor hem het risico kunnen inhouden dat hij, in plaats van louter
slachtoffer te blijven, als verdachte zou kunnen worden aangemerkt van een
ander strafbaar feit dan het strafbare feit waarbij hij als slachtoffer is
betrokken en in het kader waarvan zijn profiel zou zijn vastgelegd. Die situatie
zou zich kunnen voordoen indien een vergelijking van DNA-profielen van nieuwe
sporen met zijn DNA-profiel een hit oplevert. Gelet op het vorenstaande komt
het vastleggen van het DNA-profiel van het slachtoffer in de DNA-databank
mij niet proportioneel voor. Dat laat natuurlijk onverlet dat het slachtoffer
gevraagd kan worden celmate- riaal af te staan, indien bijvoorbeeld in een
auto waarin hij is ontvoerd, sporen zijn veiliggesteld die mogelijkerwijs
van hem afkomstig zijn.In de vijfde plaats doet de Registratiekamer het voorstel om de mogelijkheid
om gegevens uit de DNA-databank en het centrale register te verstrekken aan
de politie, zoals neergelegd in artikel 15 van het ontwerp-Besluit DNA-onderzoek
in strafzaken, te schrappen. De Registratiekamer stelt voor de verstrekking
aan de politie te beperken tot de mededeling of iemand in het centraal register
voorkomt. Graag reageer ik daarop als volgt. Het is voor de politie met het oog
op een goede taakuitoefening van belang om te weten of van een verdachte een
DNA-profiel in de DNA-databank is opgeslagen. Op basis van die informatie
kan de politie de officier van justitie of de rechter-commissaris vragen een
DNA-onderzoek te gelasten. De mededeling dat de verdachte voorkomt in het
centraal register is voor de politie onvoldoende. Uit dit register blijkt
namelijk niet dat van die persoon een DNA-profiel in de DNA-databank is opgeslagen.
Dat blijkt uitsluitend uit de DNA-databank zelf. Ik neem het voorstel van
de Registratiekamer dan ook niet over. Wel zal, in overeenstemming met dit
voorstel, in artikel 15 van het ontwerpbesluit worden bepaald dat het verstrekken
van gegevens uit de DNA-databank aan de politie beperkt blijft tot het doen
van de mededeling dat het DNA-profiel van de verdachte in de DNA-databank
is vastgelegd.Tot slot stelt de Registratiekamer voor om in de toelichting op artikel
10 van het ontwerpbesluit op te nemen dat het DNA-profiel als regel niet wordt
opgenomen in het verslag van de resultaten van het DNA-onder- zoek. Dit voorstel
neem ik over. Het DNA-profiel wordt om privacy-over- wegingen uitsluitend
opgeslagen in de DNA-databank. Het is geenszins de bedoeling dat het DNA-profiel
wordt weergegeven in bedoeld verslag. Omwille van de duidelijkheid zal dit
in de toelichting op artikel 10 worden aangegeven.3. DNA-onderzoek bij veroordeelden en bij veroordelingMet de leden van de PvdA-fractie ben ik van mening dat het advies van
de Centrale Raad voor de Strafrechtstoepassing de naar aanleiding daarvan
te concipiëren voorstellen en het oordeel daarover van nog te raadplegen
organen en organisaties aanleiding zal geven tot een fundamentele discussie.
Deze zal de komende tijd, los van het onderhavige wetsvoorstel, ten gronde
dienen te worden gevoerd.De leden van de VVD-fractie vragen zich af of in het kader van de voorwaardelijke
invrijheidstelling als voorwaarde kan worden opgenomen dat een DNA-profiel
wordt gemaakt. Zij willen weten wat zich hiertegen verzet.De voorwaardelijke invrijheidstelling is in 1987 vervangen door de vervroegde
invrijheidsstelling (v.i.). De voorwaardelijke invrijheidsstelling was een
gunst en bood de mogelijkheid om tot gevangenisstraf veroordeelden na het
uitzitten van een deel van hun straf onder voorwaarden in vrijheid te stellen,
bijvoorbeeld onder de voorwaarde van een verplicht reclasseringscontract.
De huidige v.i. daarentegen is een recht dat slechts bij hoge uitzondering,
namelijk in de gevallen die in artikel 15a van het Wetboek van Strafrecht
zijn genoemd, niet wordt toegekend. Er bestaat geen mogelijkheid om aan de
v.i. voorwaarden te verbinden. Geconstateerd kan evenwel worden dat er een
toenemende behoefte bestaat om veroordeelden ook na hun invrijheidsstelling
nog een periode onder toezicht te houden, en de v.i. derhalve onder voorwaarden
te laten plaatsvinden. In de beleidsnota «Sancties in perspectief»
die ik, zoals ik Uw Kamer heb aangegeven, op 24 februari 2000 aan de betrokken
organisaties en instanties ter advisering heb voorgelegd (kamerstukken II
1999/2000, 26 800 VI, nr. 57), doe ik de aanbeveling om uitgebreid onderzoek
te verrichten naar de praktische haalbaarheid van een (meer) voorwaardelijke
invrijheidsstelling. Het ligt in de rede dat de vraag of het zinvol en wenselijk
is om veroordeelden te verplichten celmateriaal af te staan ten behoeve van
DNA-onderzoek en zo ja, onder welke condities en beperkingen, mede tegen de
achtergrond van dit onderzoek en de verdere gedachtenvorming rond de v.i.,
wordt beantwoord. Ook in dit geval gaat het immers om het stellen van voorwaarden
aan veroordeelden. In mijn opstelling voel ik mij gesteund door de Centrale
Raad voor Strafrechtstoepassing en het College van Advies voor de Justitiële
Kinderbescherming. In hun advies van 16 februari 2000 (een kopie
van deze brief heb ik reeds gevoegd bij mijn brief aan de Tweede Kamer van
2 mei 2000 over het beleid ten aanzien van pedoseksuele delinquenten; kamerstukken
II 1999/2000, 26 800 VI, nr. 70) stellen zij voor een wettelijke regeling
te treffen voor toepassing van de maatregel van DNA-afname bij te veroordelen
personen en veroordeelden van ernstige geweldsdelicten en zedenmisdrijven
die hun straf of maatregel ondergaan, voorzover toepassing van een dergelijke
maatregel in de opsporingsfase niet heeft plaatsgevonden en een preventief
effect op het gedrag van betrokkene zal hebben. Indien aan die voorwaarden
is voldaan, achten de Raad en het College het verplichten tot afstaan van
DNA-materiaal in het kader van de tenuitvoerlegging van straffen en maatregelen
mogelijk, alvorens vrijheden worden verleend.De leden van de VVD-fractie merken vervolgens op dat er een opsporingsbelang
bestaat bij DNA-onderzoek aan nog opgeslagen lichaamsmateriaal dat afkomstig
is van vermoedelijke delicten die nog niet verjaard zijn. Het DNA-profiel
hiervan kan worden vergeleken met profielen in de DNA-bank. Zij vragen in
dat verband of de regering van mening is dat dergelijk onderzoek moet kunnen
gaan plaatsvinden.Met de leden van de VVD-fractie onderken ik dat het belang van de waarheidsvinding
ermee gediend kan zijn indien van sporen van delicten die nog niet verjaard
zijn, en die bij het Nederlands Forensisch Instituut worden bewaard, alsnog
het DNA-profiel wordt vervaardigd. Dat zou kunnen bijdragen aan het ophelderen
van ernstige misdrijven die nog niet opgelost zijn. Vandaar dat ik het Nederlands
Forensisch Instituut enige tijd geleden de opdracht heb gegeven in beeld te
brengen in welke zaken die nog niet verjaard zijn en die nog niet hebben geleid
tot een strafvorderlijke beslissing, DNA-onderzoek kan bijdragen aan de waarheidsvinding.
Het Nederlands Forensisch Insitituut heeft mij inmiddels daartoe een projectvoorstel
gedaan. Het is de bedoeling dat op basis van dat voorstel, als onderdeel van
het project dat tot doel heeft de implementatie van dit wetsvoorstel te ondersteunen,
de komende tijd onder leiding van een officier van justitie het sporenbestand
van het Nederlands Forensisch Instituut wordt doorgelicht. De hoogste prioriteit
zal daarbij, gelet op het feit dat de onderzoekscapaciteit thans relatief
gering is in verhouding tot de vraag naar DNA-onderzoek, worden gegeven aan
het doorlichten van oude sporen van ernstige levens- en zedendelicten en het,
indien gewenst, vaststellen van de DNA-profielen daarvan.De leden van de CDA-fractie betwijfelen of de verlaging van de grens voor
het geven van een bevel naar de delicten zoals weergegeven in artikel 67 Sv
(bevel tot voorlopige hechtenis) voldoende is. Zij vestigen daarbij de aandacht
op de delicten vermeld in de artikelen 300, eerste lid, (eenvoudige mishandeling),
306 (deelname aan aanval of vechterij), 307 (dood door schuld) en 308 (zwaar
lichamelijk letsel door schuld) Sr. De aan het woord zijnde leden vragen de
regering daarom nogmaals om een uiteenzetting waarom deze, niet zelden maatschappelijk
gevoelige, delicten buiten een mogelijk verplichte afname blijven vallen.
Zij richten zich daarbij op de gang van zaken in twee belangrijke buurlanden.
In Engeland en Duitsland is bij delicten die bedreigd worden met gevangenisstraf
vrijwel altijd afname van DNA-materiaal mogelijk (zie blz. 62 van de nota
naar aanleiding van het verslag). Zou met name het systeem geldend in het
Verenigd Koninkrijk geen navolging verdienen in ons land, zo vragen deze leden.Bij nota van wijziging is de grens voor het gedwongen afnemen van celmateriaal
ten behoeve van een DNA-onderzoek verlaagd naar strafbare feiten bij welker
verdenking voorlopige hechtenis is toegelaten. Daarmee wordt gedwongen afname
van celmateriaal bij dezelfde strafbare feiten mogelijk als waarbij ingevolge
het huidige artikel 222 Invoeringswet Wetboek van Strafvordering
en het voorgestelde artikel 61a van het eerder aangehaalde voorstel van wet
tot wijziging van het Wetboek van Strafvordering en enige andere wetten omtrent
de toepassing van maatregelen in het belang van het onderzoek en enige andere
onderwerpen, maatregelen in het belang van het onderzoek, zoals het nemen
van vingerafdrukken, tegen de wil van de verdachte kunnen worden toegepast.
De grens voor het tegen de wil van de verdachte nemen van vingerafdrukken
is, voorzover deze maatregel is gericht op het koppelen van betrokkene aan
een delict, namelijk gelegd bij strafbare feiten bij welker verdenking inverzekeringstelling
mogelijk is. Deze strafbare feiten zijn ingevolge artikel 58, eerste lid,
Sv dezelfde als de strafbare feiten bij welker verdenking voorlopige hechtenis
kan worden toegepast.Het vorenstaande betekent dat een verdere verlaging van de grens voor
toepassing van DNA-onderzoek naar een aantal geweldsdelicten en culpoze delicten
die met minder dan vier jaar gevangenisstraf worden bedreigd dan wel naar
alle strafbare feiten waarop gevangenisstraf staat, een niet goed te onderbouwen
doorbreking vormt van het systeem van het Wetboek van Strafvordering en reeds
daarom niet wenselijk is. Een ruimere toepassing van DNA-onderzoek in het
belang van de opsporing dan toepassing van maatregelen in het belang van het
onderzoek is bovendien niet te rechtvaardigen gelet op het feit dat DNA-onderzoek
een zwaardere inbreuk op de lichamelijke integriteit van de verdachte oplevert
dan het nemen van vingerafdrukken. Tenslotte, en enigszins ten overvloede,
zijn er geen aanwijzingen dat het toe kunnen passen van de onderhavige onderzoekstechniek
bij de aangestipte delicten een aanmerkelijke verbetering van de mogelijkheden
tot waarheidsvinding oplevert.De leden van de CDA-fractie vragen voorts wanneer het advies van de Centrale
Raad voor de Strafrechtstoepassing wordt verwacht en of dit advies een rol
kan spelen bij de plenaire behandeling van het wetsvoorstel. Zij geven te
kennen dat zij sterk hechten aan dit advies, om te kunnen beoordelen of de
terughoudendheid van de regering ten aanzien van DNA-onderzoek bij veroordeelden
en bij veroordeling in stand kan blijven.Zoals ik hiervoor heb aangegeven, heeft de Centrale Raad voor Strafrechtstoepassing
tezamen met het College van Advies voor de Justitiële Kinderbescherming
bij brief van 16 februari 2000 zijn advies aan mij aangeboden. Samengevat
adviseren de Raad en het College een wettelijke regeling te treffen voor toepassing
van DNA-onderzoek bij te veroordelen personen en veroordeelden van ernstige
geweldsdelicten en zedenmisdrijven, voorzover toepassing van een dergelijke
maatregel in de opsporingsfase niet heeft plaatsgevonden en deze toepassing
een preventief effect op het gedrag van betrokkene zal hebben. Indien aan
die twee voorwaarden is voldaan achten de Raad en het College het verplichten
tot het afstaan van DNA-materiaal in het kader van de tenuitvoerlegging van
straffen en maatregelen mogelijk, alvorens vrijheden worden verleend. Veroordeelden
die hun straf of maatregel reeds hebben ondergaan, mogen volgens hen niet
worden verplicht mee te werken aan een DNA-onderzoek. Alleen wanneer zij opnieuw
verdacht worden van een ernstig gewelds- of zedendelict, kan afname en opslag
van DNA-gegevens mogelijk zijn. Verder stellen de Raad en het College voor
om de rechter bij wet de mogelijkheid te geven om bij gelegenheid van de veroordeling
tevens de maatregel van afgifte van DNA-materiaal en opslag van het DNA-profiel
als verplichting op te leggen.In mijn eerder aangehaalde brief aan de Tweede Kamer van 2 mei 2000 over
het beleid ten aanzien van pedoseksuele delinquenten heb ik aangegeven wel
wat te zien in afgifte van DNA-materiaal bij ter beschikking gestelden die
met proefverlof gaan c.q. waarvan het bevel verpleging voorwaardelijk wordt
beëindigd. Met de Raad en het College ben ik van mening dat het preventieve
effect inderdaad een belangrijk argument is om DNA-onderzoek bij TBS-gestelden
wettelijk te regelen. Ik streef er dan ook naar nog voor het
najaar een concept-wetsvoorstel in consultatie te geven. In dat wetsvoorstel
zal tevens de mogelijkheid worden gecreëerd dat de rechter bij een veroordeling
in nader te omschrijven gevallen kan bevelen dat de veroordeelde moet meewerken
aan een DNA-onderzoek. Indien de rechter voor recidive vreest en het profiel
van de veroordeelde nog niet in het kader van het vooronderzoek is vastgesteld,
acht ik het wenselijk dat hij de bevoegdheid heeft de veroordeelde aan een
DNA-onderzoek te onderwerpen.Verder heb ik in mijn brief van 2 mei en in mijn reactie op een eerdere
vraag van de leden van de VVD-fractie aangegeven dat ik voornemens ben te
onderzoeken in hoeverre de thans vervroegde invrijheidstelling weer onder
het stellen van voorwaarden kan plaatsvinden. Ook het verlenen van medewerking
aan een DNA-onderzoek zou in beginsel onder de aan invrijheidstelling te verbinden
voorwaarden kunnen worden gerangschikt. Ik zal bij de afweging of, en zo ja
in welke gevallen DNA-onderzoek aan reeds veroordeelden mogelijk wordt gemaakt,
met de gedachtevorming rond de heroriëntatie op het sanctiestelsel rekening
houden. Ook dergelijk onderzoek zal vanzelfsprekend een wettelijke basis behoeven.Naar mijn mening is het niet wenselijk de afhandeling van het onderhavige
wetsvoorstel te belasten met oordeelsvorming omtrent de plaats die het DNA-onderzoek
buiten het vooronderzoek zou moeten krijgen. Voor een adequate beoordeling
van het onderhavige wetsvoorstel is dat ook niet nodig. Toepassing van DNA-onderzoek
binnen het vooronderzoek en buiten het vooronderzoek houden weliswaar verband
met elkaar, doch kunnen zeer wel afzonderlijk van elkaar beoordeeld worden.De leden van de D66-fractie zeggen het jammer te vinden dat de regering
zo terughoudend reageert op de vraag of het al dan niet wenselijk zou zijn
om veroordeelden te verplichten celmateriaal af te staan ten behoeve van DNA-onderzoek.
Zij vragen zich af of het klopt dat nog niet zo lang geleden in Oostenrijk
van alle veroordeelden celmateriaal is afgenomen ten behoeve van DNA-onderzoek.Voorzover mij bekend mag naar Oostenrijks recht slechts in bepaalde gevallen
van veroordeelden een monduitstrijkje ten behoeve van DNA-onderzoek worden
afgenomen. Zo dienen betrokkenen te zijn veroordeeld terzake van een vóór
1 oktober 1997 gepleegd strafbaar feit en dient in verband met dat strafbare
feit of hun persoonlijkheid aangenomen te kunnen worden dat zij bij het begaan
van een nieuw strafbaar feit sporen achterlaten waardoor zij op grond van
het daaruit te verkrijgen DNA-profiel herkend kunnen worden. Wanneer in Oostenrijk
betrokkene weigert mee te werken, mag het monduitstrijkje niet genomen worden
met gebruikmaking van dwangmiddelen zoals bijvoorbeeld de kaakklem, omdat
dit een aantasting van de lichamelijke integriteit zou opleveren. Als alternatief
komt in uitzonderlijke gevallen het gebruik van een staafje in de nek, op
de rug of het voorhoofd in aanmerking.De leden van de D66-fractie vragen voorts welke van de ons omringende
landen inmiddels via regelgeving ertoe zijn overgegaan om veroordeelden te
verplichten celmateriaal af te staan. Kan de regering dit uitsplitsen in landen
die van alle veroordeelden celmateriaal afnemen en landen waar DNA-onderzoek
bij een bepaalde categorie veroordeelden wordt toegestaan, zo vragen zij verder.Voorzover mij bekend is, is het aantal Europese landen dat er via regelgeving
toe is overgegaan veroordeelden te verplichten celmateriaal af te staan ten
behoeve van DNA-onderzoek zeer beperkt. Zoals ik hiervoor reeds heb opgemerkt,
kan in Oostenrijk slechts van bepaalde veroordeelden celmateriaal worden afgenomen.
In Duitsland kunnen monsters worden genomen van personen die veroordeeld zijn
wegens een ernstig misdrijf en in België van personen die veroordeeld
zijn tot gevangenisstraf of opsluiting wegens bepaalde ernstige misdrijven.
Wanneer het profiel niet is verkregen op het moment van het vonnis
wordt nadien een referentiemonster genomen en wordt de DNA-analyse verricht.
Toestemming is daarbij niet vereist.Voorts is in het Verenigd Koninkrijk door een wijziging van de Criminal
Evidence Act 1997 het mogelijk gemaakt dat naast verdachten ook personen die
vóór 10 april 1995 gevangen of in hechtenis zaten voor sexuele
delicten, aan een DNA-onderzoek kunnen worden onderworpen.De leden van de D66-fractie vragen zich vervolgens af of het niet zo is
dat van de meeste gedetineerden vingerafdrukken beschikbaar zijn. Indien dit
het geval is, vragen zij hoe de opstelling van de regering zich verhoudt met
de motie Nicolaï.Graag beantwoord ik deze vraag als volgt. Artikel 28, tweede lid, van
de Penitentiaire Beginselenwet verplicht de gedetineerde zijn medewerking
te verlenen aan het nemen van een vingerafdruk. Het nemen van een vingerafdruk
wordt genoemd naast twee andere maatregelen die tot doel hebben de identiteit
van de gedetineerde vast te stellen, te weten het vastleggen van zijn beeltenis
en het afnemen van een handscan. De Penitentiaire Beginselenwet geeft niet
aan in welke gevallen een gedetineerde moet dulden dat zijn vingerafdruk wordt
afgenomen. Het is gebruikelijk dat bij binnenkomst van een gedetineerde in
een inrichting niet systematisch zijn vingerafdruk wordt genomen, omdat de
praktijk heeft aangetoond dat het nemen van vingerafdrukken geen toegevoegde
waarde heeft. Van de gedetineerden zijn immers vaak op het politiebureau al
vingerafdrukken genomen en hun identiteit is door middel van een legitimatiebewijs
vastgesteld. Slechts indien er ernstige twijfel bestaat over de identiteit
van de gedetineerde, bijvoorbeeld omdat getwijfeld wordt aan de echtheid van
zijn legitimatiebewijs, wordt zijn vingerafdruk genomen en wordt deze vergeleken
met de vingerafdrukken die zijn opgeslagen in het landelijke register voor
vingerafdrukken. Het nemen van een vingerafdruk op basis van artikel 28, tweede
lid, Penitentiaire Beginselenwet dient verder geen opsporingsen vervolgingsbelang.De leden van de D66-fractie geven voorts aan, het wenselijk te achten
dat in Nederland van alle veroordeelden celmateriaal wordt afgenomen, opdat
het daaruit voortvloeiende DNA-profiel in een DNA-databank kan worden opgenomen,
waardoor de informatiepositie van justitie en politie aanmerkelijk verbeterd
zal worden. Deze leden constateren dat de regering wel redenen ziet om –
onder omstandigheden – DNA-onderzoek toe te passen op personen ten aanzien
van wie de maatregel van terbeschikkingstelling met bevel tot verpleging is
opgelegd. De leden van de fractie van D66 zijn het op dit punt eens met de
regering, maar vinden het voorgestelde niet ver genoeg gaan. Veel plegers
van seksueel misbruik die in de gevangenis zitten, hebben namelijk geen TBS
opgelegd gekregen. De aan het woord zijnde leden vinden het een gemiste kans,
indien van deze categorie delinquenten geen DNA-profiel zou kunnen worden
verkregen. Zij vinden dat ook deze gedetineerden celmateriaal moeten afstaan,
opdat hun DNA-profiel in een DNA-databank kan worden opgeslagen en de informatiepositie
van justitie en politie verbeterd wordt. Uiteraard moeten daar zorgvuldigheidseisen
aan verbonden worden. Tegen deze achtergrond vragen de leden van de D66-fractie
of de regering kan beargumenteren waarom niet elke pleger van een seksueel
misdrijf na veroordeling zijn celmateriaal moet afstaan.Zoals ik in het voorgaande heb aangegeven, zal ik, mede tegen de achtergrond
van de ontwikkelingen in de richting van een (meer) voorwaardelijke invrijheidstelling,
tevens bezien of het zinvol en wenselijk is de mogelijkheid te creëren
om degenen die een vrijheidsstraf ondergaan, de voorwaarde op te leggen celmateriaal
af te staan ten behoeve van DNA-onderzoek, en zo ja, onder onder welke beperkingen
en condities. 4. De motie van de leden Nicolaï, Kalsbeek en DittrichIn de nota naar aanleiding van het verslag lezen de leden van de fractie
van de VVD dat het DNA-profiel niet verandert en dat het optreden van de officier
van justitie bij DNA-onderzoek kan worden afgewacht. Deze leden vragen zich
af of de fysiologische kenmerken van een vinger wel zodanig snel veranderen
dat het optreden van de officier van justitie niet kan worden afgewacht bij
het afnemen van vingerafdrukken.Graag antwoord ik daarop als volgt. De bevoegdheid tot het nemen van vingerafdrukken
is gekoppeld aan de inverzekeringstelling of de voorlopige hechtenis. De grond
voor inverzekeringstelling is het belang van het onderzoek. Het belang van
het onderzoek omvat ook het belang van het verkrijgen van gegevens die de
officier van justitie en de rechter in staat stellen om te beoordelen of de
inverzekeringgestelde het strafbare feit waarvan hij wordt verdacht, heeft
begaan of juist niet heeft begaan. Het belang van het onderzoek speelt ook
bij onderzoek naar de eventuele aanwezigheid van gronden waarop de voorlopige
hechtenis kan worden gevorderd. De periode van de inverzekeringstelling is
betrekkelijk kort. Er bestaat derhalve een zekere tijdsdruk bij het nemen
van de vingerafdrukken van de verdachte en de vergelijking van zijn vingerafdrukken
met de vingerafdrukken die zijn gevonden op de plaats van het delict. Vergelijking
van vingerafdrukken kan een aanwijzing opleveren dat de verdachte het strafbare
feit heeft begaan; verder kan het grond opleveren voor verlenging van de inverzekeringstelling
of toepassing van de voorlopige hechtenis. Vergelijking van de vingerafdrukken
kan ook ontlastend materiaal voor de verdachte opleveren waardoor hij niet
langer dan noodzakelijk is, van zijn vrijheid behoeft te worden beroofd.Met name de tijdsdruk en het feit dat de uitslag van een vergelijkend
onderzoek van de vingerafdrukken binnen een vrij korte termijn beschikbaar
kan zijn, maken het wenselijk dat de hulpofficier van justitie naast de officier
van justitie een bevel kan geven om vingerafdrukken bij de verdachte te nemen.
Het gegeven dat de fysiologische kenmerken van een vinger onveranderlijk zijn,
speelt hierbij geen rol. Overigens bestaat deze bevoegdheid van de hulpofficier
van justitie ingevolge artikel 222 Invoeringswet Wetboek van Strafvordering
slechts voor het geval het optreden van de officier van justitie niet kan
worden afgewacht.De leden van de VVD-fractie vragen zich af of het voorliggende voorstel
in praktische zin een zwaardere procedure oplevert dan de procedure zoals
die wordt gehanteerd bij vingerafdrukken. Indien het antwoord op deze vraag
positief luidt, vragen zij aan te geven waarin die zwaardere procedure zijn
rechtvaardiging vindt.De procedure voor het afnemen van celmateriaal ten behoeve van een DNA-onderzoek
wijkt in vergelijking met de procedure inzake het nemen van vingerafdrukken
op twee punten af. In de eerste plaats kan een bevel tot het afnemen van celmateriaal
slechts worden gegeven door de officier van justitie en niet ook door de hulpofficier
van justitie. Een bevel tot het nemen van vingerafdrukken kan onder omstandigheden
wel door de hulpofficier van justitie worden uitgevaardigd. Het is echter,
zoals ik in de nota naar aanleiding van het verslag heb aangegeven, de vraag
of hier daadwerkelijk van een groot verschil sprake is. De hulpofficier van
justitie heeft inzake het nemen van vingerafdrukken slechts een bevoegdheid
als het optreden van de officier van justitie niet kan worden afgewacht. Dat
element van tijdsdruk speelt bij DNA-onderzoek geen rol. Het duurt veelal
geruime tijd voor de uitslag van een DNA-onderzoek binnen is. Ook als de hulpofficier
van justitie de bevoegdheid zou worden toegekend om een bevel tot het afnemen
van celmateriaal te geven, zou hij er derhalve niet dan wel hoogst zelden
rechtmatig gebruik van kunnen maken. Voorts verschilt de procedure voor het
afnemen van celmateriaal nog op een tweede punt van de procedure voor het
nemen van vingerafdrukken. Vingerafdrukken worden genomen door
opsporingsambtenaren. Daarbij wordt geen onderscheid gemaakt tussen vingerafdrukken
die vrijwillig en vingerafdrukken die onder dwang worden genomen. Het afnemen
van celmateriaal op bevel van de rechter-commissaris of de officier van justitie
geschiedt door een arts of een verpleegkundige, en niet door een opsporingsambtenaar,
zoals wel mogelijk is bij het nemen van vingerafdrukken. Een belangrijk argument
daarvoor is dat het afnemen van celmateriaal tegen de wil van betrokkene een
zwaardere inbreuk op de lichamelijke integriteit impliceert dan het tegen
de wil nemen van vingerafdrukken. Een opsporingsambtenaar heeft een minder
afstandelijke positie ten opzichte van degene wiens celmateriaal wordt afgenomen
dan een verpleegkundige. Wel acht ik het verantwoord dat in geval van vrijwillige
afname van wangslijmvlies of haarwortels door de officier van justitie aangewezen
opsporingsambtenaren worden ingeschakeld, mits zij aan de gestelde eisen voldoen
(zie artikel 2, zevende lid, van het ontwerpbesluit). Degene bij wie wangslijmvlies
of haarwortels worden afgenomen, dient daarvoor uitdrukkelijk zijn schriftelijke
instemming te hebben gegeven. Op die manier bepaalt hij zelf welke inbreuk
op zijn lichamelijke integriteit hij toelaatbaar acht.De leden van de VVD-fractie stellen dat inschakeling van een verpleegkundige
beperkt kan worden tot de gevallen waarin de verdachte voornemens is zich
tegen de daadwerkelijke afname van lichaamsmateriaal te verzetten. Die stelling
kan ik in die zin bevestigen dat een verdachte die niet van plan is zich tegen
de daadwerkelijke afname van lichaamsmateriaal te verzetten, naar verwachting
schriftelijk zal instemmen met de afname van wangslijmvlies door een daartoe
opgeleide opsporingsambtenaar.De leden van de VVD-fractie vragen zich vervolgens af of juist in de gevallen
waarin de verdachte voornemens is zich tegen de daadwerkelijke afname van
lichaamsmateriaal te verzetten, ten minste de ondersteuning van de sterke
arm niet geboden is.In paragraaf 2 van dit hoofdstuk heb ik in reactie op een vraag van
de leden van de fractie van GroenLinks naar de inzet van de sterke arm bij
het tegen de wil van de verdachte afnemen van celmateriaal aangegeven dat
de hulp van de sterke arm niet altijd nodig is. Indien verwacht wordt dat
de verdachte zich letterlijk met hand en tand zal verzetten of zich daadwerkelijk
op die wijze verzet, kan worden besloten dat niet (al dan niet met behulp
van de sterke arm) wangslijmvlies, bloed of haarwortels van hem wordt afgenomen,
maar dat celmateriaal dat hij heeft achtergelaten op voorwerpen wordt gebruikt
voor het DNA-onderzoek. In dat geval is de hulp van de sterke arm niet nodig.
Dat geldt eveneens in de situatie dat de verdachte, zij het wellicht onder
verbaal protest, duldt dat wangslijmvlies van hem wordt afgenomen dan wel,
in het geval zich bijzondere geneeskundige redenen voordoen, bloed bij hem
wordt geprikt of zijn haarwortels worden afgenomen. Er is dan immers geen
taak voor de sterke arm.De leden van de VVD-fractie vragen zich tevens af welke mate van geweld
mag worden gebruikt bij een afname van lichaamsmateriaal die onder verzet
plaatsvindt.Uitgangspunt voor het gebruiken van geweld bij het afnemen van celmateriaal
is dat het voldoet aan de beginselen van subsidiariteit en proportionaliteit.
Dat betekent dat geen geweld mag worden gebruikt indien het gedrag van de
verdachte bij het afnemen van zijn celmateriaal daartoe geen aanleiding geeft.
Een voorbeeld hiervan is de situatie dat de verdachte, zij het onder luid
verbaal protest, duldt dat zijn celmateriaal wordt afgenomen. Indien de verdachte
zich voorafgaand aan of ten tijde van het afnemen van zijn celmateriaal agressief
gedraagt of zich verzet, mag het gebruik van geweld niet onevenredig zijn
in verhouding tot het doel waarvoor het geweld wordt aangewend.
Verder geldt dat de mate waarin geweld wordt aangewend, de grenzen van redelijkheid
en gematigdheid niet mag overschrijden (vergelijk artikel 8, vijfde lid, van
de Politiewet 1993).Aangenomen mag evenwel worden dat ook bij een gedwongen afname van celmateriaal
niet vaak geweld zal behoeven te worden toegepast. Immers, in de situatie
dat de verwachting gerechtvaardigd is dat de verdachte zich letterlijk met
hand en tand zal verzetten tegen de afname of zich daadwerkelijk op die wijze
verzet, kan worden besloten dat niet met behulp van de sterke arm bloed of
haarwortels van hem wordt afgenomen, maar dat celmateriaal dat hij heeft achtergelaten
op voorwerpen wordt gebruikt voor het DNA-onderzoek.De leden van de VVD-fractie vragen zich vervolgens af of er sprake is
van een vrijwillige afname van lichaamsmateriaal in de zin van het voorgestelde
artikel 2, zevende lid, van het ontwerpbesluit indien er wel een bevel is
gegeven maar de betrokkene zich niet daadwerkelijk verzet tegen afname.Het antwoord op deze vraag luidt ontkennend. Artikel 2, zevende lid, is
niet van toepassing op de situatie dat celmateriaal tegen de wil van de verdachte
wordt afgenomen. Het feit dat de verdachte zich niet tegen de afname van zijn
celmateriaal verzet, maakt de gedwongen afname niet tot een vrijwillige afname.
Een afname kan slechts als vrijwillig worden aangemerkt indien de verdachte
daartoe zijn schriftelijke toestemming heeft verleend. In het geval een bevel
tot afname van celmateriaal bij de verdachte wordt uitgevoerd, geldt de regeling
zoals neergelegd in de voorgestelde artikelen 151b, derde lid, Sv en 195d,
derde lid, Sv. Dat impliceert dat de afname van zijn celmateriaal door een
arts of door een verpleegkundige geschiedt.De leden van de VVD-fractie vragen tenslotte of de regering nader kan
verduidelijken waar de grens ligt voor inschakeling van een arts of een verpleegkundige.In de gevallen waarin is voorzien dat zowel een arts als een verpleegkundige
bevoegd is celmateriaal af te nemen, zijn zij in gelijke mate daartoe bevoegd.
Voor het afnemen van celmateriaal kunnen beide functionarissen worden ingeschakeld.
Zij zijn alle twee in staat te bepalen of het afnemen van wangslijmvlies op
medische grond onwenselijk is en of het wangslijmvlies, bloed of haarwortels
geschikt materiaal voor een DNA-onderzoek oplevert. Verwacht mag worden dat
in de praktijk veelal een verpleegkundige het celmateriaal zal afnemen. De
reden hiervan is dat verpleegkundigen in ruimere mate beschikbaar zijn, mede
vanwege het feit dat er meer verpleegkundigen dan artsen zijn. Volledigheidshalve
merk ik op dat er wel een grens is aan te geven waar het de verantwoordelijkheid
voor het afnemen van het celmateriaal betreft. Bloed kan een verpleegkundige
slechts afnemen onder verantwoordelijkheid van een arts. Ik verwijs hiervoor
naar hetgeen ik daarover aan het einde van deze paragraaf heb gesteld naar
aanleiding van een verzoek van de leden van de fractie van GroenLinks om de
afname van celmateriaal ten allen tijde door de arts te laten verrichten.De leden van de D66-fractie betreuren het dat de regering van mening is
dat er sprake moet zijn van ernstige bezwaren als het gaat om het afnemen
van wangslijmvlies. Deze leden vinden dat de regering – op dit punt –
geen gevolg geeft aan de motie-Nicolai c.s. Zij zijn van mening dat voor het
afnemen van wangslijmvlies aangehaakt moet worden bij artikel 27, eerste lid,
Sv, namelijk het redelijk vermoeden van schuld. Zij vragen in dat verband
of de regering kan ingaan op de stelling dat de eis van ernstige bezwaren
niet overeenkomt met de strekking van de bovengenoemde motie,
waarin wordt gesteld dat de regeling van DNA-onderzoek meer op de regeling
voor het nemen van vingerafdrukken moet gelijken.Het handhaven van de eis dat er ernstige bezwaren tegen de verdachte dienen
te bestaan, alvorens een bevel tot gedwongen afname van celmateriaal kan worden
gegeven, is naar mijn mening in overeenstemming met de strekking van de motie
Nicolaï. Artikel 225 Invoeringswet Wetboek van Strafvordering stelt deze
eis impliciet ook voor het nemen van vingerafdrukken tijdens de voorlopige
hechtenis. Dat volgt uit het feit dat deze bevoegdheid tot het nemen van vingerafdrukken
gekoppeld is aan de voorlopige hechtenis; ingevolge artikel 67, derde lid,
Wetboek van Strafvordering is het bestaan van ernstige bezwaren ook voor de
toepassing van voorlopige hechtenis vereist. Voor inverzekeringstelling, en
het nemen van vingerafdrukken tijdens die periode, geldt de eis van ernstige
bezwaren niet. Mede gelet de omstandigheid dat het onder dwang afnemen van
celmateriaal, onder omstandigheden ook bloed, een grotere inbreuk op de lichamelijke
integriteit van de verdachte inhoudt dan het tegen de wil nemen van vingerafdrukken,
ligt het evenwel meer voor de hand het oog op artikel 225 Invoeringswet Wetboek
van Strafvordering te richten. Ook bij DNA-onderzoek is het van belang dat
de verdenking serieuzer moet zijn dan in het algemeen is vereist om van een
verdachte te kunnen spreken. Het moet op basis van de feiten en omstandigheden
waarschijnlijk zijn dat de verdachte het strafbare feit heeft begaan. Een
redelijk vermoeden van schuld als bedoeld in artikel 27, eerste lid, Sv, acht
ik nog onvoldoende.In dit verband speelt ook een belangrijke rol dat de voorwaarde van ernstige
bezwaren eveneens wordt gesteld in de artikelen 56 en 195 Sv, die zien op
het onderzoek aan lichaam en kleding. Indien de voorwaarde van de ernstige
bezwaren zou worden losgelaten, zouden aan het afnemen van celmateriaal tegen
de wil van de verdachte minder stringente voorwaarden zijn verbonden dan aan
het onderzoek aan zijn lichaam en kleding dat de verdachte moet dulden. Dat
vind ik niet juist omdat het laatstgenoemde dwangmiddel, zeker voorzover het
ziet op onderzoek aan de kleding, minder ingrijpend is dan het dwangmiddel
van de gedwongen medewerking aan een DNA-onderzoek. In het eerder aangehaalde
voorstel van wet tot wijziging van het Wetboek van Strafvordering en enige
andere wetten omtrent de toepassing van maatregelen in het belang van het
onderzoek en enige andere onderwerpen is de eis van ernstige bezwaren gehandhaafd
voor het toepassen van het dwangmiddel «onderzoek aan het lichaam en
de kleding» bij een verdachte. De eis van «ernstige bezwaren»
wordt verder eveneens gesteld voor het nieuwe dwangmiddel «onderzoek
in het lichaam». Daarmee is aangesloten bij het standpunt van de Commissie
Meijers die in haar rapport van februari 1997 van oordeel is dat voor de toepassing
van het dwangmiddel «onderzoek in of aan het lichaam» bij een
verdachte de voorwaarde van ernstige bezwaren moet worden gesteld.De leden van de GroenLinks-fractie refereren eraan dat zij reeds in de
eerste schriftelijke inbreng hun reserves te kennen hebben gegeven ten aanzien
van de voorgestelde mogelijkheid om DNA-onderzoek op last van de officier
van justitie te doen plaatsvinden. Deze leden menen dat de motivering voor
dit voorstel niet toereikend is. De aan het woord zijnde leden achten met
name de verwijzing naar de wet herziening gerechtelijk vooronderzoek en de
daarin voorziene mogelijkheid van parallelle opsporing minder sterk, omdat
zij ervan uit gaan dat de minister bij het indienen van het oorspronkelijke
wetsvoorstel op de hoogte was van de naderende wet herziening gerechtelijk
vooronderzoek. Zij kunnen, zo stellen zij, niet inzien dat uit de wet herziening
gerechtelijk vooronderzoek logischerwijs zou moeten volgen dat deze bevoegdheid
ook aan de officier van justitie zou moeten worden toegekend. In paragraaf 2 van dit hoofdstuk heb ik in reactie op een vraag van
de leden van de SP-fractie of afname van wangslijmvlies onder dwang niet een
dusdanige zware inbreuk op de lichamelijke integriteit meebrengt dat rechterlijke
interventie is geïndiceerd, de argumenten weergegeven die het naar mijn
mening mogelijk maken dat de bevoegdheid tot het geven van een bevel tot afname
van celmateriaal ook in handen van de officier van justitie kan worden gelegd.
Kortheidshalve verwijs ik naar deze argumenten. Uit de nota naar aanleiding
van het verslag en uit de in deze nota genoemde argumenten blijkt dat de uitbreiding
van de bevoegdheden van de officier van justitie in de wet herziening gerechtelijk
vooronderzoek geen rol heeft gespeeld bij het toekennen van deze bevelsbevoegdheid
aan de officier van justitie. In de nota naar aanleiding van het verslag heb
ik de inwerkingtreding van artikel 177a van de wet herziening gerechtelijk
vooronderzoek, dat de regeling van de parallelle opsporing bevat, slechts
genoemd als overweging om de bevoegdheden van de officier van justitie in het
kader van het DNA-onderzoek niet te beperken tot de situatie waarin geen gerechtelijk
vooronderzoek loopt.De leden van de GroenLinks-fractie zijn voorts van mening dat expliciet
in de wet behoort te worden opgenomen dat de komst van de raadsman, indien
de verdachte dat uitdrukkelijk wenst, dient te worden afgewacht. Zo dit niet
gebeurt, is naar hun mening de kans levensgroot dat een situatie ontstaat
waarin al te lichtvaardig wordt aangenomen dat de komst van de raadsman niet
kan worden afgewacht.Graag verwijs ik deze leden voor een antwoord op hun vraag naar het in
paragraaf 2 in antwoord op vergelijkbare vragen van de leden van de fracties
van PvdA en SGP gestelde. Met deze leden meen ik dat niet te lichtvaardig
dient te worden aangenomen dat de komst van de raadsman niet kan worden afgewacht;
anderzijds kan het ook niet zo zijn dat de agenda van de raadsman het verloop
van het onderzoek volledig bepaalt. Indien het mogen verrichten van onderzoekshandelingen
van de komst van de raadsman afhankelijk zou worden gesteld, zou dat bovendien
zelfs in het niet – tijdig – kunnen verrichten van onderzoekshandelingen
kunnen resulteren. Dat lijkt mij geen wenkend perspectief, ook niet voor de
raadsman, die alsdan voor een lastige keuze zou worden gesteld. Door niet
te verschijnen zou deze de uitoefening van een recht dat slechts door zijn
verschijnen kan worden uitgeoefend immers kunnen frustreren. Wellicht ten
overvloede wijs ik er nog op dat nergens in het Wetboek van Strafvordering
de rechtmatige aanwending van een dwangmiddel van het voorafgaand verleend
zijn van rechtsbijstand afhankelijk is gemaakt. Zelfs de expliciete vermelding
van de mogelijkheid dat voorafgaand of tijdens de uitoefening van een dwangmiddel
rechtsbijstand kan worden verleend is al een bijzonderheid.De leden van de GroenLinks-fractie betreuren het dat niet van de gelegenheid
gebruik is gemaakt in de nota van wijziging op te nemen dat bij schriftelijke
toestemming van de verdachte het afnemen van wangslijmvlies door een arts
dan wel een onder diens verantwoordelijkheid ressorterende verpleegkundige
dient te worden verricht. Deze leden vrezen dat een verdachte zich er door
opsporingsambtenaren op onjuiste gronden van zal laten overtuigen dat vrijwillige
afname de meest verstandige optie zou zijn.Graag ga ik op de stelling van deze leden in. Daarbij stel ik voorop dat
vrijwillige afname van celmateriaal bij een verdachte alleen maar kan indien
de verdachte ingevolge de voorgestelde artikelen 151a, eerste lid, en 195a,
eerste lid, Sv schriftelijk daarmee heeft ingestemd. Het voorgestelde artikel
2, eerste lid, van het ontwerp-Besluit DNA-onderzoek in strafzaken voorziet
erin dat de verdachte zich bij het verlenen van die toestemming kan laten
bijstaan door zijn raadsman. In dat artikellid is ook vastgelegd dat de officier
van justitie of de rechter-commissaris hem op de mogelijkheid
om zich door een raadsman te laten bijstaan moet wijzen. De betrokkenheid
van de officier van justitie of de rechter-commissaris en de bijstand van
de raadsman vormen naar mijn mening voldoende garantie dat de verdachte door
opsporingsambtenaren niet op onjuiste gronden onder druk kan worden gezet
om zijn handtekening onder de schriftelijke toestemming voor vrijwillige afname
te plaatsen.Bovendien blijkt uit artikel 2, zevende lid, van het ontwerp-Besluit DNA-onderzoek
in strafzaken dat de verdachte met het verlenen van schriftelijke toestemming
voor vrijwillige afname van zijn celmateriaal, alleen uitspreekt dat zijn
celmateriaal mag worden afgenomen door een arts of een verpleegkundige. Afname
van zijn wangslijmvlies of haarwortels door een door een officier van justitie
aangewezen opsporingsambtenaar is ingevolge artikel 2, zevende lid, van het
ontwerpbesluit alleen toegestaan indien de verdachte door middel van een afzonderlijke
schriftelijke verklaring daarmee heeft ingestemd.Gelet op het vorenstaande heb ik geen termen aanwezig geacht om in de
nota van wijziging op te nemen dat bij schriftelijke toestemming van de verdachte
het afnemen van wangslijmvlies door een arts dan wel een verpleegkundige dient
te wordt verricht.De leden van de GroenLinks-fractie zien niet in dat, waar er bij gedwongen
afname voor wordt gepleit dit door een arts dan wel verpleegkundige te laten
verrichten in verband met het na afloop zo min mogelijk laten bestaan van
twijfel over een juiste afname, dit argument niet zou gelden bij een vrijwillige
afname. Deze leden verzoeken de regering hierop in te gaan.Mede om te voorkomen dat de rechtmatigheid van de afname in discussie
zal worden getrokken, vindt in geval van vrijwillige medewerking afname van
celmateriaal bij een verdachte primair plaats door een arts of een verpleegkundige.
In dat opzicht bestaat er geen verschil met de wijze waarop een bevel tot
afname wordt uitgevoerd. Afname door een opsporingsambtenaar is alleen mogelijk
indien de verdachte daarmee uitdrukkelijk heeft ingestemd. Door deze extra
waarborg acht ik het risico niet of nauwelijks aanwezig dat nadien discussies
zullen moeten worden gevoerd over de rechtmatigheid van de afname. De leden
van de GroenLinks-fractie vragen de aandacht voor de reactie van de artsenorganisatie
KNMG op de voorgestelde wijziging. Uit deze reactie blijkt dat artsen niet
verantwoordelijk willen zijn voor de afname van DNA-mate- riaal bij verdachten,
als deze wordt verricht door verpleegkundigen buiten aanwezigheid van de artsen
zelf. De leden van de GroenLinks-fractie zien deze reactie als een bevestiging
van hun standpunt dat de afname van celmateriaal ten allen tijde door een
arts dient te worden verricht. Zij verzoeken de regering, aan te geven of
zij bereid is tegemoet te komen aan de kritiek van de beroepsorganisatie.
Zo dit niet het geval mocht zijn, verwachten de leden in de praktijk van deze
zijde problemen met betrekking tot de verantwoordelijkheid bij afname van
celmateriaal. Zij verzoe- ken de minister dan ook hierop in te gaan.De KNMG acht het blijkens haar advies van 24 februari 2000 positief dat
in het wetsvoorstel en het ontwerp-Besluit DNA-onderzoek in strafzaken de
arts niet langer exclusief wordt belast met het afnemen van celmateriaal.
Zij is van mening dat afname van wangslijmvlies of haarwortels heel goed door
niet-artsen kan geschieden, bijvoorbeeld door verpleegkundigen of daartoe
opgeleide opsporingsambtenaren. Wel heeft de KNMG bezwaren tegen het feit
dat de eindverantwoordelijkheid voor de afname in alle gevallen bij de arts
wordt gelegd, ook wanneer deze niet of nauwelijks bij de afname betrokken
is. Zij stelt zich daarom op het standpunt dat alleen wanneer de arts rechtstreeks
is betrokken bij het afnemen van celmate- riaal, omdat de handeling door de
arts wordt uitgevoerd of in zijn opdracht geschiedt, de arts de eindverantwoordelijkheid
voor de afname kan dragen. Ik deel de opvatting van de KNMG dat de arts niet
in alle gevallen de eindverantwoordelijkheid kan dragen voor
elke concrete afname van celmateriaal. In de gevallen waarin niet of nauwelijks
sprake is van een functionele relatie tussen de arts en de persoon die het
celmateriaal afneemt, is het minder voor de hand liggend dat de arts kan worden
aangesproken op de wijze waarop die persoon zijn taak verricht. Om die reden
voorziet artikel 2, zevende lid, van het ontwerpbesluit erin dat de arts geen
verantwoordelijkheid draagt voor de wijze waarop een opsporingsambtenaar bij
de vrijwillig meewerkende verdachte of derde celmateriaal afneemt. De omstandigheid
dat het voldoende is dat de opsporingsambtenaar een op de afname van wangslijmvlies
en haarwortels afgestemde opleiding volgt, alvorens hij daadwerkelijk wangslijmvlies
en haarwortels kan afnemen, impliceert dat geen medische gronden zich verzetten
tegen afname door een opsporingsambtenaar. De vraag die zich vervolgens in
het licht van het advies van de KNMG aandient, is in hoeverre het redelijk
is dat de arts wel de eindverantwoordelijkheid draagt voor de wijze waarop
een verpleegkundige celmateriaal afneemt, terwijl het wel is toegestaan dat
de opsporingsambtenaar zonder betrokkenheid van de arts wangslijmvlies en
haarwortels afneemt. Bij nader inzien vind ik dat inderdaad niet in alle opzichten
redelijk. Het komt mij, gelet op het advies van de KNMG, wenselijk voor dat
de verpleegkundige wangslijmvlies en haarwortels mag afnemen zonder dat de
arts daarvoor de eindverantwoordelijkheid draagt, zoals dat ook geregeld is
voor de opsporingsambtenaar. Dat zijn immers geen aan een arts voorbehouden
handelingen. Het afnemen van bloed daarentegen dient wel in opdracht en onder
verantwoordelijkheid van een arts te geschieden, omdat verpleegkundigen ingevolge
artikel 33 juncto artikel 36, zesde lid, van de Wet op de beroepen in de inviduele
gezondheidszorg daartoe niet zelfstandig bevoegd zijn. Slechts artsen en verloskundigen
hebben de autonome bevoegdheid puncties te geven. Gelet op het vorenstaande
zijn bij nota van wijziging in de voorgestelde artikelen 151b, derde lid,
en 195d, derde lid, Sv de woorden «door of onder verantwoordelijkheid
van een arts» vervangen door «door een arts of een verpleegkundige».
Daarbij is niet expliciet aangegeven dat een verpleegkundige bloed onder verantwoordelijkheid
van een arts afneemt, omdat de verantwoordelijkheid van de arts voor de wijze
waarop de verpleegkundige deze handeling verricht, reeds voortvloeit uit artikel
33 juncto artikel 36, zesde lid, van de Wet op de beroepen in de inviduele
gezondheidszorg.Ik zal er tot slot voor zorgen dat de artikelen 2, zevende lid, en 3,
eerste lid, onder b, van het ontwerpbesluit in overeenkomstige zin worden
aangepast.II MEMORIE VAN TOELICHTING1. InleidingDe leden van de PvdA-fractie herhalen hun opmerking dat, zowel in de definitiebepaling
(artikel 138a Sv) als ook in het Besluit DNA-onderzoek in strafzaken, overduidelijk
tot uitdrukking dient te worden gebracht dat DNA-onderzoek uitsluitend is
gericht op profielvergelijking, waarbij uit het DNA-profiel zelf ook niet
meer informatie is te putten dan strikt noodzakelijk voor het vaststellen
dat verdachte en delict «aan elkaar gekoppeld» kunnen worden.
Hetzelfde geldt voor onopgeloste misdrijven. Met andere woorden, buiten kijf
moet staan dat geen andere (eventuele erfelijke) informatie, hoe interessant
wellicht ook voor het opsporingsonderzoek, beschikbaar mag komen.In paragraaf 1 van hoofdstuk I heb ik naar aanleiding van een soortgelijke
opmerking van de leden van de PvdA-fractie opgemerkt dat artikel 138a, conform
de wens van deze leden, er reeds in voorziet dat DNA-onderzoek inhoudt het
onderzoek aan celmateriaal dat uitsluitend is gericht op het vergelijken
van DNA-profielen. Het doel hiervan is de identiteit van de«eigenaar»
van het sporenmateriaal vast te stellen. Uit artikel 138a volgt dat het onderzoek
aan celmateriaal niet voor andere doeleinden mag worden gebruikt. Een wetswijziging
op dit punt is dan ook overbodig. Het voorgaande staat er echter niet aan
in de weg dat ik, zoals ik in paragraaf 1 op een vraag van de leden van
de VVD-fractie heb aangegeven, het wenselijk acht dat, indien het op termijn
mogelijk is op betrouwbare wijze uiterlijke kenmerken van een onbekende verdachte
van een ernstig misdrijf (veelal moord) te bepalen, discussie wordt gevoerd
over de mogelijke inzet van deze kenmerken voor de opsporing. Ik sta op voorhand
niet negatief tegenover het destilleren van uiterlijke persoonskenmerken uit
celmateriaal, mits de beslissing daartoe en het gebruik daarvan met de nodige
waarborgen is omkleed. Ik zie in dat verband overeenkomsten met het opstellen
van een compositietekening, waarvan in het kader van de opsporing veelvuldig
gebruik wordt gemaakt en waarvan het nut en de noodzaak voor de opsporing
algemeen wordt onderschreven. Een compositietekening kan worden gemaakt bij
gratie van de waarnemingen van het slachtoffer van het delict of een andere
getuige. Bij gebrek aan fysieke ooggetuigen zou het spoor, binnen nader te
bepalen grenzen, als ooggetuige kunnen worden gebruikt.De leden van de PvdA-fractie vragen de regering nader in te gaan op de
vraag wat moet worden verstaan onder «belang van het onderzoek».
Omdat gesteld wordt dat ook indien de verdachte bekent DNA-onderzoek kan worden
bevolen, vragen zij of met «onderzoeksbelang» alleen wordt bedoeld
het belang van een concreet lopend onderzoek of ook het belang van het ophelderen
van andere niet opgeloste misdrijven. Daaraan kan worden gedacht indien een
verdachte een concreet misdrijf bekent in de hoop daarmee DNA-onderzoek te
voorkomen dat hem naar eerdere, onopgeloste misdrijven kan leiden. Deze leden
zouden graag vernemen of deze overweging ook bij de regering een rol heeft
gespeeld.Met de woorden «in het belang van het onderzoek» in de voorgestelde
artikelen 151b, eerste lid, en 195d, eerste lid, Sv wordt bedoeld het belang
van het opsporingsonderzoek of gerechtelijk vooronderzoek dat is ingesteld
om een bepaald strafbaar feit op te lossen. DNA-onderzoek dat in het kader
van een dergelijk onderzoek plaatsvindt, dient gericht te zijn op het achterhalen
van de dader van het desbetreffende strafbare feit of het bevestigen van het
feit dat de verdachte die een positieve bekentenis heeft afgelegd, ook inderdaad
de dader is; dat onderzoeksbelang moet het DNA-onderzoek rechtvaardigen. Het
kan niet gerechtvaardigd worden door de wens delicten op te helderen waarop
het onderzoek niet is gericht. Dat neemt niet weg dat het DNA-onderzoek tot
gevolg kan hebben dat de dader van het desbetreffende strafbare feit in verband
zou kunnen worden gebracht met andere, nog niet opgeloste strafbare feiten.
Een zoekactie in de DNA-databank kan immers tot resultaat hebben dat het DNA-profiel
van de verdachte niet alleen correspondeert met het DNA-profiel van het spoor
dat gevonden is in verband met het strafbare feit ter opheldering waarvan
het onderzoek plaatsvindt, maar ook met het profiel van een of meer andere
sporen van nog niet opgehelderde delicten.De leden van de PvdA-fractie vragen, mede naar aanleiding van de reactie
van de Registratiekamer, nader in te gaan op de toepassing van artikel 43
van de Wbp. Kan aan de hand van voorbeelden worden duidelijk gemaakt wanneer
hiervan gebruik zal worden gemaakt; van bekendheid met het feit dat gegevens
zijn opgeslagen kan ook juist een preventieve werking uitgaan?In de nota naar aanleiding van het verslag heb ik artikel 43 van de Wbp
genoemd in verband van het recht op kennisneming dat is neergelegd in artikel
35 van die wet. Dit recht stelt betrokkene in de gelegenheid om na te
gaan of zijn DNA-profiel is opgeslagen in de DNA-databank en of celmateriaal
bij het Nederlands Forensisch Instituut wordt bewaard. Indien blijkt dat zijn
DNA-profiel en celmateriaal bij dit instituut worden bewaard en dit in strijd
is met de geldende regelgeving, kan hij vervolgens de Minister van Justitie
verzoeken zijn profiel en celmateriaal te laten vernietigen.Artikel 43 kent vijf gronden om een uitzondering te maken op het recht
op kennisneming. In het verband van dit wetsvoorstel is relevant de uitzonderingsgrond,
genoemd in onderdeel b. Daarin is bepaald dat dit recht buiten toepassing
kan blijven voorzover dit noodzakelijk is in het belang van de voorkoming,
opsporing en vervolging van strafbare feiten. De Minister van Justitie zal
zich slechts in uitzonderlijke situaties kunnen beroepen op deze uitzonderingsgrond.
De reden daarvoor is dat DNA-onderzoek in de regel wordt verricht aan de hand
van celmateriaal dat bij de verdachte is afgenomen en hij dientengevolge weet
of kan weten dat zijn DNA-profiel en celmateriaal bij het Nederlands Forensisch
Instituut zijn opgeslagen. Alleen in geval van zwaarwegende redenen is het
ingevolge de voorgestelde artikelen 151b, vierde lid, en 195d, vierde lid,
Sv mogelijk dat het DNA-profiel van de verdachte met behulp van ander dan
van hem afgenomen celmateriaal wordt bepaald en dat het onderzoeksbelang rechtvaardigt
dat de verdachte hiervan gedurende een korte periode niet op de hoogte is.
In dat geval kan gezorgd worden dat hij er ook niet door middel van het recht
op kennisneming van artikel 35 van de Wbp van op de hoogte geraakt. Een voorbeeld
hiervan vormt de eerder in deze nota aangehaalde situatie waarin duidelijk
is dat de dader zich binnen een bepaalde groep bevindt, het van belang is
dat de leden van de groep elkaar niet beïnvloeden en het DNA-onderzoek
dus in alle stilte plaatsvindt. Het is ook in deze situatie van belang dat
de verdachte zodra het opsporingsonderzoek het toelaat, in kennis wordt gesteld
van het feit dat er een DNA-onderzoek aan zijn celmateriaal is verricht en
van de resultaten van dat onderzoek. Kennisgeving hiervan vindt niet zozeer
plaats vanwege het mogelijke preventieve effect op het gedrag van de verdachte,
maar omdat beginselen van een behoorlijke strafvordering en privacyaspecten
dat met zich meebrengen.Vanaf het moment van kennisgeving heeft de Minister van Justitie geen
enkele grond meer om niet in te gaan op een eventueel verzoek om informatie
van de verdachte.De leden van de PvdA-fractie onderschrijven de wenselijkheid om DNA-profielen
up-to-date te kunnen houden en deze met nieuwe technologieën eventueel
opnieuw vast te stellen. Dat celmateriaal daartoe kan worden bewaard komt
hen terecht voor. Zij vragen de regering evenwel in te gaan op de opmerkingen
van de Registratiekamer, te weten dat de bewaartermijn van celmateriaal niet
langer dan strikt noodzakelijk dient te zijn.Ik onderschrijf de wens van de Registratiekamer dat het gebruik van celmateriaal
beperkt dient te worden tot hetgeen strikt noodzakelijk is. Bij het formuleren
van de regels voor het bewaren en het vernietigen van celmateriaal is dan
ook als uitgangspunt gehanteerd dat celmateriaal, evenals DNA-profielen, niet
langer worden opgeslagen dan redelijkerwijs noodzakelijk is voor het opsporen
en vervolgen van strafbare feiten en in overeenstemming is met de beginselen
van proportionaliteit en subsidiariteit. Dat heeft ertoe geleid dat de termijnen
voor het bewaren en vernietigen van celmateriaal in het ontwerp-Besluit DNA-onderzoek
in strafzaken zijn gedifferentieerd. Ik ben verheugd te vernemen dat de leden
van de leden van de PvdA-fractie op blz. 17 van het nader verslag hun instemming
betuigen met de voorgestelde gedifferentieerde termijnen die worden gesteld
aan het bewaren van celmateriaal en met het uitgangspunt dat dit materiaal
wordt vernietigd indien het DNA-profiel uit de DNA-databank wordt verwijderd.
Hieruit leid ik af dat deze leden met mij niet het standpunt
van de Registratiekamer kunnen onderschrijven dat het celmateriaal moet worden
vernietigd zodra het vonnis in kracht van gewijsde is gegaan. Voor mijn overwegingen
om het celmateriaal langer dan dat tijdstip te bewaren verwijs ik graag naar
het antwoord dat ik in paragraaf 2 van hoofdstuk I heb gegeven in reactie
op de vraag van de leden van de SGP-fractie, houdende een verzoek om op alle
aanbevelingen uit het advies dat de Registratiekamer over het ontwerp-Besluit
DNA-onderzoek in strafzaken heeft uitgebracht, in te gaan. De leden van de
PvdA-fractie vragen de regering te reageren op de wijzigingen die de Registratiekamer
heeft voorgesteld, waar deze betreffen de informatie aan politieambtenaren.
Deze komen de leden van de PvdA-fractie uiterst redelijk voor.De Registratiekamer stelt in zijn advies voor de verstrekking aan de politie
te beperken tot de mededeling of iemand in het centraal register voorkomt.In reactie op de hiervoor weergegeven vraag van de leden van de SGP-fractie
heb ik aangegeven dat ik mede in dit advies reden heb gezien de verstrekking
aan de politie nader te normeren. Graag verwijs ik de leden van de PvdA-fractie
kortheidshalve naar deze reactie.De leden van de PvdA-fractie vragen welke instanties reeds hebben gereageerd
op het concept-Besluit DNA-onderzoek in strafzaken en hoe hun reacties luiden.Van de zijde van het College van procureurs-generaal, de Nederlandse Vereniging
voor Rechtspraak, de Nederlandse Orde van Advocaten, de Raad van Hoofdcommissarissen,
het Korps landelijke politiediensten, de Recherche Advies Commissie, het Nederlands
Forensisch Instituut en de Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering
der Geneeskunst heb ik advies ontvangen over het ontwerpbesluit. Bij deze
nota zijn deze adviezen ter kennisneming bijgevoegd.De inhoud van het advies van de Registratiekamer en de KNMG heb ik reeds
eerder in deze nota besproken. Deze adviezen laat ik hier dan ook verder onbesproken.
Op de adviezen van de andere genoemde organisaties en instanties zal ik hier
wel ingaan, met dien verstande dat ik de opmerkingen die vooral of louter
technisch van aard zijn, buiten beschouwing laat. Uiteraard besteed ik wel
aandacht aan die opmerkingen in het kader van de verdere afronding van het
ontwerpbesluit.De Raad van Hoofdcommissarissen en de Recherche Advies Commissie geven
in hun advies van 16 februari 2000 respectievelijk 15 maart 2000 aan dat zij
er steeds voor hebben gepleit om het afnemen van wangslijmvlies gelijk te
stellen met het nemen van vingerafdrukken. Het nemen van vingerafdrukken is
in het Besluit inverzekeringstelling als maatregel vermeld. Vanuit praktische
en logische redenen is het volgens de Raad van Hoofdcommissarissen en de Recherche
Advies Commissie gewenst dat het afnemen van wangslijmvlies ook als maatregel
wordt opgenomen in dat besluit. Enkel op die wijze is er naar hun mening sprake
van het gelijktrekken van beide dwangmiddelen.Op de verhouding tussen DNA-onderzoek en het nemen van vingerafdrukken
ben ik in de nota naar aanleiding van het verslag naar aanleiding van de motie
Nicolaï e.a. uitvoerig ingegaan. Graag verwijs ik in de eerste plaats
daarnaar. Daaruit volgt dat ik, anders dan de Raad van Hoofdcommissarissen
en de Recherche Advies Commissie, van mening ben dat het afnemen van celmateriaal
een grotere inbreuk op de lichamelijke integriteit van de verdachte impliceert
dan het nemen van vingerafdrukken, met name in het geval de beide methoden
onder dwang worden toegepast. Onder andere om die reden moet de regeling voor
het afnemen van celmateriaal op aspecten anders zijn ingericht dan die betreffende
het nemen van vingerafdrukken. Verder kan DNA-onderzoek gevoeliger informatie
over de verdachte opleveren dan onderzoek van vingerafdrukken. Daarom is het
van belang dat voor het bewaren en vernietigen van DNA-profielen
en celmateriaal extra waarborgen vastliggen. Ook zaken als het recht op tegenonderzoek,
het aanwijzen van een deskundige voor een tegenonderzoek en het voorschrijven
van methoden van afname verdienen wel regeling bij het afnemen van celmateriaal
maar niet bij het nemen van vingerafdrukken. Tot slot kan, zoals ik eerder
in deze nota heb aangegeven, de procedure voor het afnemen van celmateriaal
niet geheel gelijk worden getrokken met de procedure voor het nemen van vingerafdrukken.Vanwege de hierboven weergegeven verschillen kan het afnemen van celmateriaal
niet in dezelfde opsomming worden verwerkt als het nemen van vingerafdrukken.
Het onderhavige wetsvoorstel zorgt er echter wel voor dat de verschillen tussen
de regeling voor het DNA-onderzoek en die van het nemen van vingerafdrukken
betrekkelijk gering worden.De Raad van Hoofdcommissarissen en de Recherche Advies Commissie zijn
verder van mening dat het afnemen van wangslijmvlies een handeling is die
verricht kan worden door daartoe opgeleide en gecertificeerde politieambtenaren.
Zij wijzen erop dat deze mening ook wordt ondersteund door het Forensisch
Medisch Genootschap. Door apart gecertificeerde ambtenaren met het afnemen
van wangslijmvlies te belasten kan ook een goede werkrelatie ontstaan met
een verantwoordelijke arts indien bloedafname nodig is. Verder stellen zij
dat het praktisch onmogelijk is om een groot aantal afnames van wangslijmvlies
door artsen te laten plaatsvinden, nog afgezien van het feit dat de kosten
beduidend hoger uitvallen indien een arts de afname verricht. Ook de inschakeling
van verpleegkundigen is volgens hen om dezelfde reden geen alternatief. Tot
slot stipt de Recherche Advies Commissie aan dat in Engeland de afname van
wangslijmvlies geschiedt door opsporingsambtenaren. Mits geregeld is dat andere
politieambtenaren dan de bij de zaak betrokken politieambtenaar de afname
verricht, ziet zij geen bezwaren om ook in Nederland opsporingsambtenaren
de taak te geven om wangslijmvlies af te nemen.Het ontwerp-Besluit DNA-onderzoek in strafzaken maakt het in het voorgestelde
artikel 2, zevende lid, mogelijk dat daartoe aangewezen en opgeleide opsporingsambtenaren
wangslijmvlies en haarwortels afnemen indien de verdachte of derde daarvoor
schriftelijk toestemming heeft verleend. Indien de opsporingsambtenaar een
op het afnemen van wangslijmvlies en haarwortels afgestemde opleiding met
goed gevolg heeft afgerond, verzetten zich geen medische gronden tegen afname
door een opsporingsambtenaar. Ik verwacht in ieder geval dat derden die vrijwillig
aan een buurtonderzoek meewerken, geen bezwaar zullen hebben tegen het afnemen
van wangslijmvlies door een opsporingsambtenaar. Slechts indien een persoon
geen toestemming verleent voor afname door een opsporingsambtenaar en in geval
van de uitvoering van een bevel, zal een arts of een verpleegkundige worden
ingeschakeld. Het argument van de Raad van Hoofdcommissarissen en de Recherche
Advies Commissie dat het onmogelijk zal zijn om in de toekomst een groot aantal
afnamen door artsen en verpleegkundigen te laten verrichten vind ik dan ook
niet overtuigend. Dat argument onderschrijf ik ook om een andere reden niet.
Op dit moment wordt het celmateriaal ten behoeve van buurtonderzoeken en andere
onderzoeken exclusief door artsen afgenomen. Mij hebben tot nu toe geen signalen
bereikt dat er te weinig artsen beschikbaar zijn om die taak te verrichten
of dat onderzoeken door gebrek aan artsen worden opgehouden. Als gevolg van
het wetsvoorstel komt er extra capaciteit bij. Ook verpleegkundigen kunnen
dan worden ingeschakeld voor het afnemen van celmateriaal. Het argument dat
het onmogelijk zal zijn om de te verwachte afnamen door artsen en verpleegkundigen
te laten verrichten, komt mij om die redenen enigszins overtrokken voor. Het
is veeleer zo dat het in ieder geval op de korte termijn niet mogelijk zal
zijn een groot aantal afnamen door opsporingsambtenaren te laten verrichten.
Op dit moment is namelijk geen enkele opsporingsambtenaar opgeleid en gecertificeerd voor het afnemen van wangslijmvlies of haarwortels.
Verpleegkundigen en artsen daarentegen zijn direct beschikbaar en ervaren.De Recherche Advies Commissie merkt tot slot op dat de vernietigings-termijnen
van celmateriaal en DNA-profielen in het ontwerpbesluit uitgebalanceerd zijn
gekozen.De Nederlandse Orde van Advocaten laat zich in haar advies van 11 februari
2000 positief uit over het ontwerpbesluit. Zij is van oordeel dat het bewaren
en vernietigen van celmateriaal van de verdachte afdoende wordt geregeld.
De regeling over het bewaren en vernietigen van DNA-profielen vormt naar haar
mening een verbetering ten opzichte van de huidige situatie. De Orde onderschrijft
de differentiatie van de termijnen naar zwaarte van misdrijven.Wel benadrukt zij dat het openbaar ministerie er zeer nauwkeurig op toe
dient te zien dat de verplichting tot kennisgeving stipt wordt nagekomen en
dat het openbaar ministerie ook uitdrukkelijk daartoe wordt opgeroepen. Hetzelfde
geldt voor de vernietigingsplicht van het Nederlands Forensisch Instituut.Ik besef ten volle dat met een zorgvuldige procedure in het ontwerpbesluit
voor het vernietigen van DNA-profielen en celmateriaal niet kan worden volstaan.
Van belang is ook dat het openbaar ministerie op het moment waarop dat aan
de orde is, bijtijds aan het Nederlands Forensisch Instituut meldt dat de
persoonsgegevens van een bepaalde verdachte moeten worden vernietigd. Ook
het Nederlands Forensisch Instituut dient alert te zijn op het feit dat DNA-profielen
en celmateriaal bijtijds worden vernietigd. Met het oog daarop zal in het
kader van het project dat strekt tot implementatie van dit wetsvoorstel, een
werkgroep worden belast met het doen van voorstellen voor een adequaat automatiseringssysteem.Tot slot merkt de Nederlandse Orde van Advocaten op dat de rechtsbescherming
van de verdachte adequaat lijkt te zijn geregeld door de toepassing van de
Wbp. De verdachte is daardoor in staat gegevens met betrekking tot zijn eventuele
registratie op te vragen en tegen een eventuele onrechtmatige registratie
juridische stappen te ondernemen.In zijn advies van 16 maart 2000 heeft het College van procureurs-generaal
een aantal kanttekeningen geplaatst bij het ontwerpbesluit.Het College vindt het allereerst vanuit wetssystematisch oogpunt wenselijk
dat de volgorde voor afname van celmateriaal ofwel in de wet ofwel in het
besluit wordt geregeld, in plaats van, zoals thans voorgesteld, voor gedwongen
afname in de wet en voor vrijwillige afname in het besluit. Het College geeft
er de voorkeur aan om de volgorde voor afname van celmateriaal in beide gevallen
in het besluit te regelen, omdat het besluit uitvoering geeft aan de in de
wet neergelegde voorzieningen. Eenzelfde opmerking heeft het College gemaakt
ten aanzien van de aanwijzing van de functionaris die bevoegd is tot afname
van het celmateriaal.Bij de verdeling van de elementen van een regeling over de wet en algemeen
verbindende voorschriften van een lager niveau is het gebruikelijk dat de
wet tenminste de hoofdelementen bevat. De volgorde die wordt gehanteerd in
het type celmateriaal dat onder dwang wordt afgenomen, heb ik om de volgende
redenen als een hoofdelement gekenmerkt. Met het maken van de volgorde in
het celmateriaal dat primair en secundair mag worden afgenomen, wordt tevens
de methode voor afname bepaald en in het verlengde daarvan de zwaarte van
de inbreuk op lichamelijke integriteit van de verdachte. Van het bepalen van
de inbreuk die toelaatbaar wordt geacht, hangen vervolgens (mede) de voorwaarden
af waaronder het dwangmiddel kan worden toegepast. Dat maakt de volgorde in
het af te nemen celmateriaal een centraal element van de regeling. Dat ligt
naar mijn mening anders bij de vrijwillige afname. De vrijwillige afname is afhankelijk van de toestemming van de betrokkene en slechts impliciet
van het type af te nemen celmateriaal en de methode waarmee dit materiaal
wordt verkregen.Voorts geeft het College van procureurs-generaal in zijn advies aan dat
het een sterke voorkeur heeft om de door de officier van justitie aangewezen
opsporingsambtenaar die voldoet aan de bij ministeriële regeling vastgestelde
eisen te allen tijde, dat wil zeggen zowel bij een gedwongen als een vrijwillige
afname, de bevoegdheid te geven tot het afnemen van wangslijmvlies en haarwortels.
Het College is van mening dat afnemen van bloed niet tot de verantwoordelijkheid
van opsporingsambtenaren mag behoren.Het College meent dat het belangrijk is dat de afname van wangslijmvlies
en haarwortels door een beperkte groep ambtenaren met de benodigde expertise
geschiedt. Deze ambtenaren mogen niet met het opsporingsonderzoek belast zijn
in de zaak waarin het DNA-onderzoek plaatsvindt. Het College onderbouwt zijn
voorkeur voor een opsporingambtenaar met een aantal argumenten. In de eerste
plaats merkt het op dat door de bevoegdheid tot afname van wangslijmvlies
en haarwortels primair bij gecertificeerde opsporingsambtenaren te leggen,
wordt voorkomen dat op incidentele basis de ene keer arts X en de andere keer
verpleegkundige Y wordt ingeschakeld. In de tweede plaats geeft het College
aan dat de uitvoering van andere dwangmiddelen die een inbreuk op de lichamelijke
integriteit maken ook niet uitsluitend aan arts of verpleegkundige is toevertrouwd.
Het College wijst in dit verband op het dwangmiddel van het onderzoek aan
het lichaam dat volgens de Hoge Raad ook onderzoek in de natuurlijke holten
van het lichaam omvat. In de derde plaats ziet het College niet in dat de
rechtmatigheid van de uitvoering van een bevel tot afname eerder in twijfel
zal worden getrokken indien deze is opgedragen aan een opsporingsambtenaar.
Tot slot is het College van oordeel dat het in de nota naar aanleiding van
het verslag aangevoerde argument dat een verpleegkundige, in tegenstelling
tot een opsporingsambtenaar, is opgeleid om te kunnen beoordelen of het afnemen
van wangslijmvlies om bijzondere medische redenen ongewenst is, niet doorslaggevend
kan zijn. Bij vrijwillige medewerking en schriftelijke toestemming van betrokkene
speelt dit argument immers ook geen rol.Ik ben verheugd te vernemen dat ook het College van mening is dat de opsporingsambtenaren
die te zijner tijd zullen worden aangewezen om wangslijmvlies en haarwortels
af te nemen adequaat dienen te zijn opgeleid en dat de aan te wijzen groep
ambtenaren beperkt dient te zijn opdat zij voldoende ervaring in de praktijk
kunnen opdoen en blijven opdoen. Voorts ben ik verheugd te lezen dat ook het
College meent dat de opsporingsambtenaar die de afname verricht, niet met
het opsporingsonderzoek mag zijn belast in de zaak waarin het DNA-onderzoek
plaatsvindt.Uit de nota naar aanleiding van het verslag blijkt dat ik er, met het
College van procureurs-generaal, van overtuigd ben dat opsporingsambtenaren,
mits goed opgeleid, wangslijmvlies kunnen afnemen. Anders dan het College
meen ik evenwel dat het aanbeveling verdient, bij afname van wangslijmvlies
zonder expliciete toestemming van de verdachte een arts of verpleegkundige
in te schakelen. Ter nadere adstructie van dat standpunt zal in het navolgende
worden ingegaan op de argumenten die het College aanvoert.In de eerste plaats komt de overweging van het College dat met het toebedelen
van het afnemen van wangslijmvlies en haarwortels aan gecertificeerde opsporingsambtenaren
voorkomen wordt dat op incidentele basis dan weer de ene arts, dan weer een
andere verpleegkundige moet worden ingeschakeld, niet overtuigend voor. Ook
nu worden artsen ingeschakeld en levert de samenwerking van de politie met
hen, voorzover bekend, geen problemen op. Als ook verpleegkundigen ingeschakeld
mogen worden, zullen ook met hen vormen van samenwerking opgezet kunnen worden voor de gevallen waarin de verdachte niet in afname door de
opsporingsambtenaar bewilligt. Dat zal de praktische uitvoering van DNA-onderzoek
nog verder vereenvoudigen.In de tweede plaats worden ook bij andere vormen van onderzoek dan DNA-onderzoek
wel artsen ingeschakeld. In het voorstel van wet tot wijziging van het Wetboek
van Strafvordering en enige andere wetten omtrent de toepassing van maatregelen
in het belang van het onderzoek en enige andere onderwerpen wordt voorgesteld
de verantwoordelijkheid van het onderzoek in het lichaam bij een arts neer
te leggen. Onder onderzoek in het lichaam is, ter afbakening van het onderzoek
aan het lichaam, begrepen het uitwendig schouwen van de openingen en holten
van het onderlichaam en het inwendig manueel onderzoek van de lichaamsopeningen
en holten van het gehele lichaam. Onderzoek aan het lichaam omvat onder meer
het doen openen van de mondholte, het inspecteren van de neusholte en de oren
en het van buiten af schouwen of zich daarin voorwerpen bevinden. Indien dit
het geval is, kunnen opsporingsambtenaren deze voorwerpen in beslag nemen,
als zij zonder het gebruik van hulpmiddelen eenvoudig kunnen worden verwijderd.
Indien de verwijdering van de voorwerpen met behulp van een pincet dient te
geschieden, is inschakeling van een arts geboden. Dat is niet alleen vanuit
medische overweging nodig, maar ook gelet op de zwaarte van de lichamelijke
inbreuk van betrokkene. Het afnemen van wangslijmvlies omvat niet alleen het
openen van de mondholte, maar ook het met een wattenstaafje met enige kracht
langs de wang strijken. Het niet toevertrouwen van deze handeling aan de opsporingsambtenaar
spoort daarom met dit wetsvoorstel en, meer in het algemeen, de wettelijke
systematiek. Daarbij zij nog aangetekend dat niet alleen de arts, maar ook
de verpleegkundige mag worden ingeschakeld.In de derde plaats is het van groot belang dat de wijze van tenuitvoerlegging
van het DNA-onderzoek boven twijfel verheven is. Het gaat uiteindelijk om
een inbreuk op de lichamelijke integriteit van betrokkene. Ook daarom acht
ik het van belang dat celmateriaal primair door een arts of een verpleegkundige
wordt afgenomen, met name ingeval het gaat om de uitvoering van een bevel.
De inbreuk op de lichamelijke integriteit van betrokkene is namelijk zwaarder
indien er sprake is van dwang. Een arts of een verpleegkundige heeft meer
afstand tot degene wiens celmateriaal wordt afgenomen; ook meer afstand dan
de opsporingsambtenaar die niet betrokken is bij de strafzaak waarin het DNA-onderzoek
plaatsvindt. Opsporingsambtenaren hebben immers tot taak ervoor te zorgen
dat de daders van strafbare feiten worden opgespoord en vervolgd en dientengevolge
een minder afstandelijke positie ten opzichte van degene wiens celmateriaal
wordt afgenomen.In de vierde plaats tenslotte ben ook ik van mening dat opsporingsambtenaren,
indien zij adequaat zijn opgeleid, in beginsel in staat zijn om te beoordelen
of het afnemen van wangslijmvlies op medische grond onwenselijk is en of het
wangslijmvlies geschikt materiaal oplevert voor een DNA-onderzoek. Medische
overwegingen als zodanig vormen, zo blijkt ook uit het voorgaande, dan ook
niet het enige en doorslaggevende argument om er van af te zien opsporingsambtenaren
de algemene bevoegdheid te geven om wangslijmvlies af te nemen. Wel acht ik
het echter wenselijk dat, in het geval de verdachte op medische gronden weigert
in te stemmen met afname van wangslijmvlies, deze afname niet tegen zijn wil
door opsporingsambtenaren gerealiseerd kan worden. Het komt mij beter voor
dat in dat geval het oordeel van een arts of een verpleegkundige de doorslag
geeft.Gelet op het vorenstaande blijf ik het gewenst vinden dat opsporings-ambtenaren
alleen wangslijmvlies kunnen afnemen in geval van vrijwillige afname en de
betrokkene daarmee uitdrukkelijk heeft ingestemd. Overigens wijs ik er nog
op dat er in ieder geval op korte termijn niet genoeg opgeleide
opsporingsambtenaren beschikbaar zijn om ten behoeve van DNA-onderzoek wangslijmvlies
af te nemen.Het College van procureurs-generaal merkt op dat het feit dat er een kennisgeving
van niet verdere vervolging, een onherroepelijke buitenvervolgingstelling,
een rechterlijke verklaring dat de zaak geëindigd is of vrijspraak is
uitgesproken, niet per definitie wil zeggen dat de verdachte het feit niet
heeft begaan, maar slechts dat niet wettig en overtuigend is bewezen dat hij
het feit heeft begaan. Het College is dan ook van mening dat alleen indien
in die gevallen waarin uit het strafdossier (uit de einduitspraak of anderszins)
blijkt dat de verdenking ten onrechte heeft bestaan, het DNA-profiel en de
bijhorende gegevens dienen te worden vernietigd en vraagt derhalve om aanpassing
van artikel 16 van het ontwerpbesluit. Wanneer sprake is van een onherroepelijk
ontslag van alle rechtsvervolging is het College van mening dat het DNA-profiel
en de bijhorende gegevens nooit dienen te worden vernietigd. Ook op dat punt
meent het derhalve dat artikel 16 van het ontwerpbesluit dient te worden gewijzigd.Uit zijn advies blijkt dat het College voor bestendiging pleit van de
huidige situatie, zoals neergelegd in artikel 10, eerste lid, van het huidige
Besluit DNA-onderzoeken. Dit artikellid bevat de verplichting voor de officier
van justitie tot het geven van de opdracht het DNA-profiel van een verdachte
te vernietigen indien blijkt dat hij terzake van het feit in verband waarmee
het DNA-onderzoek is verricht, ten onrechte als verdachte is aangemerkt. Omdat
deze formulering te weinig houvast voor de praktijk biedt, heb ik ervoor gekozen
om in artikel 16 van het ontwerpbesluit zoveel mogelijk aan te sluiten bij
de omstandigheden die in de Aanwijzing afloopberichten aan de beheerders van
politieregisters van 29 juni 1999 (Stcrt. 1999, 137) door het College van
procureurs-generaal als omstandigheden worden genoemd waarin vanuit het openbaar
ministerie een signaal aan de beheerders van politieregisters wordt gegeven
om informatie over een verdachte uit de politieregisters te verwijderen. In
die circulaire worden vier omstandigheden vermeld, te weten sepot 01 (waaronder
wordt verstaan de situatie dat iemand achteraf ten onrechte als verdachte
is aangemerkt), vrijspraak of ontslag van rechtsvervolging, onrechtmatig verkregen
bewijs en aanzienlijke discrepantie tussen de gegevens die zijn opgeslagen
in de registratie en de veroordeling. In de in artikel 16, tweede lid, van
het ontwerpbesluit gegeven opsomming van de omstandigheden waarin een DNA-profiel
en het bijbehorende celmateriaal in ieder geval moeten worden vernietigd,
zijn de omstandigheden uit de aangehaalde aanwijzing, voorzover relevant,
terug te vinden. Bij het nader invullen van deze omstandigheden heb ik mij
voorts laten leiden door het uitgangspunt dat het celmateriaal van een verdachte
en zijn DNA-profiel dat daaruit is verkregen, worden vernietigd zodra hij
niet langer kan worden aangemerkt als verdachte van een strafbaar feit. Dat
is in ieder geval de situatie bij een verdachte die een kennisgeving van niet
verdere vervolging heeft gekregen, onherroepelijk buiten vervolging is gesteld,
een rechterlijke verklaring heeft ontvangen dat de zaak geëindigd is,
tegen wie vrijspraak is uitgesproken dan wel die onherroepelijk is ontslagen
van alle rechtsvervolging. In die situaties, waarin niet alleen de schuld
van de verdachte niet in rechte is vastgesteld maar de verdenking zelfs is
vervallen, verdient deze (ook in het licht van de onschuldpresumptie van artikel
6, tweede lid, EVRM) dezelfde behandeling als een onschuldige derde die aan
een DNA-onderzoek heeft meegewerkt.Een uitzondering op het vorenstaande wordt in het ontwerpbesluit gemaakt
voor degene die ontslagen wordt van alle rechtsvervolging en op last van de
rechter op grond van artikel 37a van het Wetboek van Strafrecht ter beschikking
wordt gesteld. Ik zal bevorderen dat deze uitzondering ook wordt gemaakt voor
degene die ontslagen wordt van alle rechtsvervolging en ingevolge artikel
37, eerste lid, van het Wetboek van Strafrecht op last van de rechter in een
psychiatrisch ziekenhuis wordt geplaatst. Het gevaar is aanwezig
dat deze categorieën personen na hun terugkeer in de samenleving opnieuw
een strafbaar feit zullen begaan. Het bewaren van hun DNA-profiel gedurende
een bepaalde termijn kan een preventief effect hebben op hun gedrag.Tot slot merkt het College van procureurs-generaal op dat bij het bepalen
van de vernietigingstermijn voor het celmateriaal en het DNA-profiel van onbekende
personen op achttien jaar geen rekening is gehouden met het feit dat de maximale
termijn voor de verjaring van een delict bij de misdrijven die zijn omschreven
in de artikelen 240b en 242 tot en met 250ter van het Wetboek van Strafrecht,
langer dan achttien jaar kan zijn. Ingevolge artikel 71, onder 3, van het
Wetboek van Strafrecht geldt dat de verjaringstermijn voor deze misdrijven,
indien zij zijn gepleegd tegen minderjarigen, aanvangt op de dag na hun achttiende
verjaardag. Het College pleit er dan ook voor om met deze afwijkende verjaringstermijn
in het ontwerpbesluit rekening te houden.Artikel 18, vierde lid, tweede volzin, van het ontwerpbesluit biedt de
mogelijkheid om op verzoek van de officier van justitie de termijn van achttien
jaar te verlengen, indien en voor zolang het strafbare feit nog niet is verjaard.
Deze ontsnappingsclausule laat toe dat de sporen en daaruit verkregen DNA-profielen
van onbekende personen die worden verdacht van het plegen van een of meer
van de genoemde misdrijven tegen een minderjarige, langer dan achttien jaar
kunnen worden bewaard. Bij het bepalen van de vernietigingstermijn van het
sporenmateriaal en DNA-profielen van onbekende personen is met de door het
College geschetste problematiek derhalve rekening gehouden. Het Nederlands
Forensisch Instituut wijst in zijn advies van 10 februari 2000 op de situatie
dat uit de resultaten van de Engelse Forensic Science Service blijkt dat in
circa 1% van de gevallen geen volledig DNA-profiel uit een afgenomen wangslijmvliesmonster
kan worden verkregen. De oorzaak is meestal een foutieve afname of het onder
de verkeerde condities bewaren van het desbetreffende monster. In dat licht
vraagt het Nederlands Forensisch Instituut zich af of de officier van justitie
of de rechter-commissaris in zulke gevallen opnieuw een opdracht kan geven
tot het afnemen van wangslijmvlies. Indien dit niet mogelijk is, geeft dit
instituut in overweging om in artikel 2 van het ontwerpbesluit erin te voorzien
dat een tweede bemonstering mogelijk wordt gemaakt.In de zeer uitzonderlijke gevallen waarin nadien blijkt dat als gevolg
van een menselijke fout een hernieuwde afname van wangslijmvlies moet plaatsvinden,
is het in geval van vrijwillige medewerking aan een DNA-onderzoek nodig dat
de officier van justitie of de rechter-commissaris opnieuw schriftelijk toestemming
voor de afname van celmateriaal van de betrokkene verkrijgt. In geval van
gedwongen medewerking is een tweede bevel van de officier van justitie of
de rechter-commissaris vereist. Noch de tekst, noch het systeem van de wet
verzet zich daartegen.In zijn advies van 24 februari 2000 doet het Korps landelijke politiediensten
het voorstel om in het ontwerpbesluit vast te leggen dat de opdracht van de
officier van justitie of de rechter-commissaris tot het verrichten van DNA-onderzoek
aan de hand van het celmateriaal van een verdachte, tevens impliceert dat
het daaruit verkregen DNA-profiel van de verdachte mag worden vergeleken met
de DNA-profielen die reeds in de DNA-databank zijn opgeslagen. Het Korps landelijke
politiediensten vindt het niet wenselijk dat deze gang van zaken uitsluitend
als toelichting op artikel 10, vierde lid, van het ontwerpbesluit staat vermeld.Artikel 10, vierde lid, ontwerpbesluit legt vast dat de directeur van
het Nederlands Forensisch Instituut onmiddellijk na een verricht DNA-onderzoek
een vergelijking van het DNA-profiel van de onderzochte persoon met het uit
het spoor vervaardigde DNA-profiel mag uitvoeren. De resultaten
van deze vergelijking meldt de directeur vervolgens zo spoedig mogelijk aan
de officier van justitie of de rechter-commissaris. Voor deze vergelijking
van profielen is geen afzonderlijke opdracht van de officier van justitie
of rechter-commissaris nodig. De opdracht van deze autoriteit tot het verrichten
van een DNA-onderzoek omvat als het ware tevens de opdracht tot vergelijking.De opdracht van de officier van justitie of de rechter-commissaris tot
het verrichten van een DNA-onderzoek houdt om de hierna volgende reden tevens
de opdracht in tot het vergelijken van het uit dat onderzoek verkregen DNA-profiel
met de reeds in de DNA-databank vastgelegde DNA-profielen en behoeft geen
afzonderlijke regeling in het ontwerpbesluit, zoals het Korps landelijke politiediensten
voorstelt. DNA-profielen worden in de DNA-databank vastgelegd om de opsporing
en vervolging van strafbare feiten te vergemakkelijken. Het gaat hierbij zowel
om de opsporing van reeds gepleegde delicten als om die van toekomstige delicten.
Met het doel van de DNA-databank is verenigbaar dat het NFI het DNA-profiel
van een verdachte naast de andere DNA-profielen in de DNA-databank legt. Voor
een dergelijke zoekactie is geen afzonderlijke opdracht nodig. De opdracht
tot DNA-onderzoek houdt tevens een zoekopdracht in de DNA-databank in. Om
buiten elke twijfel te stellen dat elke vergelijking van DNA-profielen die
uit strafrechtelijk oogpunt gewenst kan zijn, kan worden uitgevoerd, is in
artikel 14, vijfde lid, aan de directeur van het NFI de bevoegdheid toegekend
om een nieuw verkregen DNA-profiel naast de reeds opgenomen profielen te houden
en de officier van justitie of rechter-commissaris over de resultaten van
die vergelijking te informeren.Het Korps landelijke politiediensten vraagt zich af «ontslag van
rechtsvervolging» wegens niet-strafbaarheid van de verdachte een reden
is om diens DNA-profiel uit de DNA-databank te verwijderen. Voor de (verdere)
opsporing is het van belang om te weten of het DNA-profiel van degene die
is ontslagen van rechtsvervolging overeenkomt met het aangetroffen materiaal
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik graag naar de door mij in deze
paragraaf gegeven reactie op het advies van het College van procureurs-generaal.Tot slot merkt het Korps landelijke politiediensten op dat de Divisie
Centrale Recherche Informatie het een slechte zaak vindt dat sporenmateriaal
ingevolge het ontwerpbesluit reeds na achttien jaar wordt vernietigd, tenzij
het openbaar ministerie verzoekt om verlenging van deze termijn. Volgens de
CRI mag de verjaringstermijn geen reden vormen voor vernietiging van sporenmateriaal
en de daaruit vervaardigde DNA-profielen. De CRI geeft daarvoor drie redenen
aan. In de eerste plaats blijft het voor de opsporing relevant het delict
op te lossen, ook al is het feit verjaard. In de tweede plaats kan het voor
het oplossen van andere delicten van belang zijn over de gegevens te beschikken
van een (desnoods verjaarde) zaak. Op die manier kunnen misdrijven immers
aan elkaar worden gekoppeld. Als derde reden noemt de CRI dat ook voor de
slachtoffers en hun nabestaanden het oplossen van een delict zeer belangrijk
is.De vernietigingstermijn voor het celmateriaal en het DNA-profiel van onbekende
personen is in artikel 18, vierde lid, van het ontwerpbesluit gesteld op achttien
jaar. Deze termijn is niet nieuw. Ook artikel 11, onder a, van het huidige
Besluit DNA-onderzoeken hanteert deze termijn voor het vernietigen van het
DNA-profiel dat is vervaardigd uit sporenmateriaal. De achterliggende gedachte
hierachter is dat na achttien jaar in beginsel ieder delict is verjaard. Na
het verstrijken van de verjaringstermijn vervalt de grondslag voor het bewaren
van het DNA-profiel en het bijbehorende sporenmateriaal. Het bewaren van die
persoonsgegevens dient dan immers geen opsporings- en vervolgingsbelang meer.
Ten aanzien van de strafzaak in het kader waarvan het DNA-onderzoek
heeft plaatsgevonden, kunnen geen strafvorderlijke beslissingen meer worden
genomen. Een uitzondering hierop geldt voor de situatie waarin de verjaringstermijn
nog niet is verstreken, bijvoorbeeld indien de verjaring is gestuit of het
een misdrijf betreft uit de categorie misdrijven die zijn omschreven in de
artikelen 240b en 242 tot en met 250ter van het Wetboek van Strafrecht, en
dit misdrijf is gepleegd tegen een minderjarige. In die situatie kan de officier
van justitie verzoeken om verlenging van de termijn en kan het profiel langer
dan achttien jaar worden bewaard.De Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak constateert in haar advies
van 12 april 2000 dat een buitengewoon gedetailleerde regeling is opgesteld
voor met het afnemen van celmateriaal en het bewaren van dat materiaal. Hoewel
vooropgesteld mag worden dat een inbreuk op de lichamelijke integriteit van
al dan niet als verdachte aan te merken burgers in strikte regels dient te
zijn vervat en ook met veel waarborgen moet zijn omkleed, vreest de commissie
dat dit het risico met zich brengt dat bij de uitvoering van DNA-onderzoek
op ondergeschikte punten fouten zullen worden gemaakt. Deze fouten zullen
kunnen leiden tot nietigheid van het onderzoek, bewijsuitsluiting en mogelijk
vrijspraken. De commissie verwijst in dit verband naar de ervaringen die zijn
opgedaan met de bloedproef.DNA-onderzoek levert gevoelige informatie op over degene wiens celmateriaal
aan een onderzoek is onderworpen. Daarom is het van belang dat voor het bewaren
en vernietigen van het celmateriaal en de daaruit verkregen DNA-profielen
goede waarborgen vastliggen. Artikel 8, tweede lid, van het EVRM, artikel
10, eerste lid, van de Grondwet en de Wbp verplichten daar ook toe. Celmateriaal
en DNA-profielen mogen niet langer worden opgeslagen dan redelijkerwijs noodzakelijk
is voor het opsporen en vervolgen van strafbare feiten en in overeenstemming
is met de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit. Dat heeft ertoe
geleid dat in het ontwerpbesluit de termijnen voor het bewaren en vernietigen
van celmateriaal en DNA-profielen zijn gedifferentieerd. Een niet-verdachte
verdient op dat punt een andere behandeling dan degene die verdacht wordt
van een strafbaar feit waarop een gevangenisstraf van zes jaar of meer staat
en die nadien voor dat feit wordt veroordeeld. De differentiatie van de termijnen
levert naar mijn mening geen risico op tot fouten in de uitvoering van een
DNA-onderzoek. Wel is het zaak dat ervoor wordt gezorgd dat celmateriaal en
DNA-profielen worden vernietigd op het moment dat het ontwerpbesluit dat voorschrijft.
Vandaar dat ik, zoals ik in reactie op het advies van de Nederlandse Orde
van Advocaten heb opgemerkt, groot belang hecht aan een adequaat automatiseringssysteem
bij het openbaar ministerie en het Nederlands Forensisch Instituut. Ik zal
erop toezien dat in het kader van de implementatie van dit wetsvoorstel daaraan
hoge prioriteit wordt gegeven. Voorkomen moet worden dat een DNA-profiel van
bijvoorbeeld een spoor dat oorspronkelijk rechtmatig in de DNA-databank is
opgeslagen, nadien ten onrechte, omdat het al vernietigd had moeten zijn,
in een nieuwe strafzaak een rol speelt.Anders dan in het geval van de bloedproef waarmee de Nederlandse Vereniging
voor Rechtspraak een vergelijking trekt, verwacht ik over de juiste uitvoering
van een DNA-onderzoek geen uitgebreide stroom aan jurisprudentie van de Hoge
Raad. Die verwachting baseer ik op het gegeven dat een onderzoek naar het
alcoholgehalte in het bloed, in tegenstelling tot een DNA-onderzoek, een bestanddeel
vormt van een strafbepaling. Artikel 8, tweede lid, onder b, van de Wegenverkeerswet
1994 bepaalt dat het een ieder verboden is een voertuig te besturen of als
bestuurder te doen besturen na zodanig gebruik van alcoholhoudende drank dat
het alcoholgehalte van zijn bloed bij een onderzoek hoger blijkt te zijn dan
een halve milligram alcohol per milliliter bloed. De kern van deze strafbepaling
ligt niet in enig waarneembaar gedrag, maar in het alcoholpercentage
dat het bloed van betrokkene bevat. Dat heeft ertoe geleid dat de bloedproef
in artikel 163 van de Wegenverkeerswet 1994 en het op die wet gebaseerde Besluit
alcoholonderzoeken met strikte waarborgen is omgeven. Dat in de jurisprudentie
van de Hoge Raad veelvuldig de vraag aan de orde is geweest of deze waarborgen
op de juiste wijze zijn nageleefd, kan met name daardoor worden verklaard
dat het niet naleven van essentiële waarborgen tot gevolg had dat het
bestanddeel «bij een onderzoek» niet aanwezig was en een veroordeling
dientengevolge uitgesloten. De gevolgen van eventuele verzuimen, bij een DNA-onderzoek
begaan, wordt door de jurisprudentie inzake het onrechtmatig verkregen bewijs
beheerst.Voorts herhaalt de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak haar opmerking
die zij gemaakt heeft ten aanzien van het voorontwerp van het onderhavige
wetsvoorstel, dat zij geen voorstander is van het afnemen van celmateriaal
door politiepersoneel. Celmateriaal dient naar haar mening te worden afgenomen
door een arts of een gediplomeerd verpleegkundige. De Nederlandse Vereniging
voor Rechtspraak stelt dan ook voor artikel 2, zevende lid, van het ontwerpbesluit
aan te passen. Reeds eerder in deze nota ben ik uitgebreid ingegaan op de
verdeling van de bevoegdheden tot afname van celmateriaal over de arts, de
verpleegkundige en de opsporingsambtenaar. Ik verwijs in dit verband dan ook
kortheidshalve daarnaar.Tot slot zet de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak vraagtekens bij
de in artikel 14, vijfde lid, tweede volzin, van het ontwerpbesluit neergelegde
bevoegdheid van de directeur van het Nederlands Forensisch Instituut. Zij
beschouwt het op eigen initiatief onderling vergelijken van de in de DNA-databank
opgenomen profielen als het (zelfstandig) verrichten van onderzoekshandelingen.
Het NFI is geen opsporingsinstantie en dient naar het oordeel van de commissie
uitsluitend op verzoek van de in artikel 15 van het ontwerpbesluit genoemde
personen onderzoek uit te voeren. De Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak
stelt daarom voor de tweede volzin in artikel 14, vijfde lid, te schrappen.In mijn reactie op het advies van het Korps landelijke politiediensten
heb ik de reden genoemd waarom ik geen termen aanwezig acht om de genoemde
volzin te laten vervallen. Graag verwijs ik daarnaar.De leden van de VVD-fractie vragen zich af ten aanzien van welke delicten
de regering verwacht dat het uitvoeren van DNA-onderzoek de meeste meerwaarde
zal hebben in termen van het verhogen van het oplossingspercentage. In dat
verband vragen zij zich af tot welke stijging van het aantal uit te voeren
onderzoeken toepassing van DNA-onderzoek bij dergelijke delicten leidt en
of de regering een overzicht kan verschaffen van de te verwachten uit te voeren
onderzoeken, onderverdeeld naar delictsvorm.De meerwaarde van DNA-onderzoek in termen van het verhogen van het oplossingspercentage
hangt in sterke mate af van de kans dat de politie biologische sporen aantreft
en veilig stelt voor DNA-onderzoek. Bij een zedendelict zal, mede door de
aard van het delict, de kans dat de dader sporenmateriaal achterlaat op het
slachtoffer of op de plaats van het delict groter zijn dan bij delicten waarbij
de dader fysiek contact met het slachtoffer of met voorwerpen kan voorkomen.
Ervaringsgegevens uit Engeland over de periode 1995 tot augustus 1998 (zie
blz. 17 van de eindrapportage «DNA bij inbraken» van mei 1999)
tonen aan dat, afgezet tegen het aantal malen dat het delict voorkomt, moord
procentueel (4,5 %) het hoogste aantal hits kent. Verkrachting en inbraak
scoren respectievelijk 1,8 en 1,7 procent. In absolute aantallen laat inbraak
het hoogste getal zien met 8885 hits tegen moord 32. De stijging van het aantal DNA-onderzoeken onderscheiden naar delictsvorm
is slechts bij benadering te bepalen. Bij moord- en zedenzaken vindt traditioneel
al relatief vaak DNA-onderzoek aan biologische sporen plaats. Derhalve zal
de toename van het aantal DNA-onderzoeken voor deze delictsvormen ten gevolge
van dit wetsvoorstel marginaal zijn. Op basis van het project DNA bij inbraken
is berekend dat de toename van DNA-onderzoek bij deze delicten zal stijgen
met ongeveer 20 000 op jaarbasis (10 000 zaken waarbij gemiddeld
per zaak van 2 biologische sporen een DNA-profiel wordt gemaakt). Daarenboven
ligt het in de verwachting dat op jaarbasis in 2000 gevallen een gedwongen
afname zal plaatsvinden van een verdachte. Voor het overige wordt verwacht
dat als gevolg van het thans voorliggende wetsvoorstel op jaarbasis ongeveer
2000 extra DNA-profielen zullen worden gemaakt voor verdenking van delicten
als overval, brandstichting en steekincidenten.De leden van de VVD-fractie vragen zich af of bij de schatting van de
aan het voorstel verbonden kosten is meegewogen dat het gaat om het uitbreiden
van de mogelijkheid en niet de verplichting tot het verrichten van DNA-onderzoek.
Op welke wijze zal de proportionaliteit een ongebreidelde uitbreiding van
het aantal onderzoeken kunnen beperken, zo vragen zij zich tot slot af.Bij de inschatting van de aan het voorstel verbonden kosten is gebruik
gemaakt van de resultaten van het project «DNA bij inbraken» en
de tot dusver opgedane ervaring van het Nederlands Forensisch Instituut. In
dat verband is nagegaan bij welke delicten de kans bestaat dat biologische
sporen worden achtergelaten, in hoeveel gevallen de politie daadwerkelijk
onderzoek verricht op de plaats van het delict, hoe vaak de politie in staat
is deze sporen veilig te stellen en het aantal zaken waarbij er van de veilig
gestelde sporen daadwerkelijk een DNA-profiel kan worden opgemaakt.Gesteld kan worden dat het beginsel van proportionaliteit vervat is in
het criterium dat de toepassing van DNA-onderzoek dient plaats te vinden in
het belang van het onderzoek. Dit betekent onder meer dat in die gevallen
waarin op basis van ander bewijsmateriaal de identiteit van de dader met voldoende
overtuiging kan worden vastgesteld, de toepassing van DNA-onderzoek veelal
niet aan de orde zal zijn.De leden van de VVD-fractie merken op dat de nota naar aanleiding van
het verslag niet expliciet ingaat op de kosten die verbonden zijn aan het
inrichten en uitbreiden van een DNA-databank. Deze leden vragen de regering
hier nader op in te gaan met inbegrip van een verheldering van de keteneffecten
die het gevolg zijn van een groeiende DNA-databank.De kosten die verbonden zijn aan het inrichten van de DNA-databank zijn
vervat in de kosten voor het Nederlands Forensisch Instituut, zoals deze zijn
weergegeven in de nota naar aanleiding van het verslag. In de kostprijsberekening
voor het opmaken van een DNA-profiel zijn tevens begrepen de te maken kosten
van het invoeren van een DNA-profiel in de DNA-databank, alsmede het onderhoud
ervan. Bij een groeiende DNA-databank is de verwachting dat het aantal hits,
dat wil zeggen de gevallen waarin, als gevolg van de vergelijking van DNA-profielen,
zaken aan elkaar gekoppeld kunnen worden en zaken aan daders gekoppeld kunnen
worden, zal toenemen. De ervaringen in het kader van het project «DNA
bij inbraken» en de ervaringen in Engeland rechtvaardigen deze verwachting.
Dit betekent dat het aantal zaken dat voor de rechter kan worden gebracht
zal toenemen en dat het aantal strafopleggingen eveneens zal toenemen. In
de nota naar aanleiding van het verslag heb ik aangegeven dat de verwachte
uitbreiding van het aantal DNA-onderzoeken zal leiden tot een toename van
287 zaken die voor de rechter zullen worden gebracht, en dat als gevolg daarvan
in de sector gevangeniswezen een capaciteitsbeslag van 55 plaatsen wordt verwacht.
Ik voeg daaraan toe dat er op termijn ook inverdieneffecten zullen optreden,
omdat als gevolg van de toepassing van DNA-onderzoek in een substantieel
aantal zaken het bewijs tegen de dader in een eerder stadium rond gemaakt
kan worden.De leden van de VVD-fractie vragen of de regering ook positieve financiële
effecten verwacht van de voorgestelde wijzigingen, bijvoorbeeld in termen
van maatschappelijke effecten.Het ligt in de verwachting dat op termijn ook positieve financiële
effecten kunnen optreden doordat met behulp van DNA-onderzoek meer dan thans
gericht opsporingsonderzoek kan plaatsvinden. DNA-onderzoek kan er immers
ook voor zorgen dat potentiële daders kunnen worden uitgesloten. Verwacht
wordt dat DNA-onderzoek, gelet op het feit dat het een trefzeker opsporingsmiddel
is, ook een positief effect zal hebben op de duur van het opsporingsonderzoek.
Daarmee kan mogelijk op termijn een inverdieneffect optreden in de opsporingskosten
voor de politie.De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat het uit het oogpunt van
het bestaande capaciteitstekort in de overgangssituatie zaak is dat ook het
inschakelen van andere gekwalificeerde laboratoria dan het Nederlands Forensisch
Instituut mogelijk is. Zij vragen zich in dat licht af of die mogelijkheid
niet eveneens moet blijven bestaan na afloop van de overgangsperiode.Naar aanleiding van een soortgelijke vraag van de leden van de D66-fractie
heb ik in paragraaf 2 van hoofdstuk I opgemerkt dat het voorgestelde artikel
7 van het ontwerp-Besluit DNA-onderzoek in strafzaken het mogelijk maakt dat
niet alleen het laboratorium van het Nederlands Forensisch Instituut en dat
van het Instituut voor anthropogenetica van de Universiteit van Leiden, maar
ook een ander in Nederland gevestigd laboratorium of een laboratorium buiten
Nederland een DNA-onderzoek kan doen, mits het voldoet aan de criteria die
ook gelden voor de twee genoemde laboratoria. In de praktijk gebeurt het nu
ook al dat, als gevolg van de capaciteitsproblemen bij de twee Nederlandse
laboratoria, gebruik wordt gemaakt van de expertise en diensten van buitenlandse
laboratoria, met name de laboratoria in Engeland. Dat geldt ook in het geval
een buitenlands laboratorium over meer geavanceerde methodieken beschikt dan
op dat moment in Nederland voorhanden zijn.Uit oogpunt van marktwerking en concurrentie zijn de leden van de fractie
van de VVD van mening dat, binnen de grenzen van de gestelde kwaliteitseisen,
er ruimte moet bestaan voor het laten uitvoeren van DNA-onderzoek bij verschillende
laboratoria. Zij vragen of de regering dit standpunt onderschrijft.Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik graag naar de reactie die ik
op de hiervoor gestelde vraag van de leden van de VVD-fractie heb gegeven.Over de passages inzake de opslagtermijn van een DNA-profiel op blz. 24
tot en met 26 van de nota naar aanleiding van het verslag hebben de leden
van de CDA-fractie twee vragen. Is de voorgestelde onderverdeling van de categorie
verdachten in vier subcategorieën niet onnodig complex en (werk)belastend?
Kan een en ander niet eenvoudiger, waarbij de categorieën 2 tot en met
4 ineengeschoven worden?Celmateriaal en DNA-profielen mogen niet langer worden opgeslagen dan
redelijkerwijs noodzakelijk is voor het opsporen en vervolgen van strafbare
feiten en in overeenstemming is met de beginselen van proportionaliteit en
subsidiariteit. Artikel 8, tweede lid, van het EVRM, artikel 10, eerste lid,
van de Grondwet en de Wbp schrijven dat ook voor. Een niet-verdachte verdient
in dit verband een andere behandeling dan degene die verdacht wordt van een
strafbaar feit waarop een gevangenisstraf van zes jaar of meer staat en die
nadien voor dat feit wordt veroordeeld. Dat heeft ertoe geleid dat in het
ontwerpbesluit de termijnen voor het bewaren en vernietigen van celmateriaal
en DNA-profielen zijn gedifferentieerd. De differentiatie van de termijnen
is naar mijn mening niet onnodig complex of belastend. De lasten
die de handhaving van de vernietigingstermijnen met zich brengen, zullen bovendien
voor een groot deel worden weggenomen doordat de informatievoorziening tussen
het openbaar ministerie en het Nederlands Forensisch Instituut zoveel mogelijk
zal worden geautomatiseerd.Ik acht het om de hierna volgende redenen niet wenselijk de subcategorieën
2 tot en met 4 ineen te schuiven. De vierde subcategorie betreft het sporenmateriaal
en de DNA-profielen van onbekende personen. Voorgesteld is de termijn voor
het vernietigen van deze persoonsgegevens op achttien jaar te stellen omdat
na die periode in beginsel ieder strafbaar feit verjaard is en het bewaren
van deze gegevens derhalve geen strafvorderlijk doel meer dient. De situatie
bij de tweede en derde subcategorie ligt geheel anders. Deze twee categorieën
hebben betrekking op bekende verdachten. Het is wenselijk dat voor het bewaren
van deze persoonsgegevens een langere termijn geldt omdat deze gegevens van
belang kunnen blijven voor het ophelderen van andere ernstige misdrijven.
Alhoewel het denkbaar is van de tweede en de derde subcategorie één
categorie te maken, acht ik dat in verband met de proportionaliteit niet wenselijk.
Ik acht het redelijk dat het celmateriaal en de DNA-profielen van de categorie
verdachten die een lichter misdrijf hebben begaan en daarvoor nadien zijn
veroordeeld, minder lang worden bewaard dan van de categorie verdachten die
een zwaarder misdrijf hebben begaan en daarvoor nadien zijn veroordeeld. In
mijn opvatting word ik nadrukkelijk ondersteund door de Recherche Advies Commissie.
In haar advies over het ontwerpbesluit merkt deze commissie op dat de vernietigingstermijnen
van celmateriaal en DNA-profielen in het ontwerpbesluit uitgebalanceerd zijn
gekozen. Ook de Nederlandse Orde van Advocaten spreekt in zijn advies zijn
waardering uit over de in het ontwerpbesluit voorgestelde indeling in categorieën.
Een dergelijk onderscheid in categorieën past ook goed in de systematiek
van het Wetboek van Strafvordering. Uit de termijnen die gelden voor de verjaring
van een misdrijf, komt ook naar voren dat er een zekere evenredigheid bestaat
tussen de duur van de maximumstraf en de verjaringstermijn.De leden van de CDA-fractie zouden binnen de eerst voorgestelde subcategorie
in ieder geval een onderscheid willen maken tussen de verdachte die onherroepelijk
wordt vrijgesproken en de verdachte die vrijuit gaat op andere gronden, bijvoorbeeld
na een kennisgeving van niet verdere vervolging. De laatste categorie komt
naar hun mening veelal vrij op formele gronden en kan materieel wel degelijk
verdachte blijven. De leden van de CDA-fractie vragen zich af waarom het niet
verantwoord is hun DNA-materiaal in de DNA-databank te houden.Het College van procureurs-generaal heeft in zijn advies over het ontwerp-Besluit
DNA-onderzoek in strafzaken deze materie ook aangesneden. Bij de bespreking
van dit advies in deze paragraaf ben ik hierop ingegaan. Graag verwijs ik
kortheidshalve daarnaar. Daarbij teken ik nog aan dat het geenszins zo is
dat een kennisgeving van niet verdere vervolging slechts wordt uitgereikt
in gevallen waarin van formele beletselen sprake zou zijn; ook daar ligt gewoonlijk
een materiële grond, namelijk het ontbreken van voldoende overtuigend
bewijs, aan ten grondslag.De leden van de CDA-fractie merken op dat in de blz. 28–31 van de
nota naar aanleiding van het verslag uitvoerig wordt ingegaan op de extra
kosten die de voorgenomen omvangrijke uitbreiding van het DNA-onderzoek met
zich brengt. Deze leden vragen of de regering op dat punt een actuele stand
van zaken kan geven. Verder vragen zij of de gecalculeerde kostenraming voldoende
is en hoe het staat met het verwerven of vrijmaken van de benodigde extra
financiële middelen.In het overleg met mijn ambtgenoot van het Ministerie van Financiën
over het beschikbaar stellen van de benodigde middelen voor DNA-onderzoek in strafzaken hebben de berekeningen als weergegeven in de nota naar
aanleiding van het verslag, als basis gediend voor een meerjarenraming van
de kosten voor DNA-onderzoek. Daarenboven is in de meerjarenraming een schatting
opgenomen van kosten waarin ten tijde van het inzenden van de nota naar aanleiding
van het verslag nog geen inzicht bestond. Het betreft in deze de kosten van
de toepassing van DNA-onder- zoek bij diefstal van en goederen uit auto's.
Tevens zijn, indicatief, de kosten in kaart gebracht die DNA-onderzoek bij
gedetineerden en TBS-gestelden zouden kunnen opleveren, alsmede de kosten
die uit het wettelijk toestaan van DNA-onderzoek bij veroordelingen voor strafbare
feiten waarbij in het vooronderzoek geen DNA-onderzoek is bevolen zouden kunnen
voortvloeien.Voor het jaar 2000 heb ik, naast de 1 mln die bij motie van de heer Dittrich
(kamerstukken II 1999/2000, 26 800 VI, nr. 31) is toegevoegd aan de begroting
van het Nederlands Forensisch Instituut, 1,4 mln vrijgemaakt binnen de justitiebegroting
voor de kosten die verbonden zijn aan het eerder aangehaalde project dat dient
ter ondersteuning van de implementatie van dit wetsvoorstel. De voor 2001
en volgende jaren benodigde gelden maken onderdeel uit van de nog lopende
begrotingsvoorbereiding 2001. Over de resultaten daarvan wordt uitsluitsel
gegeven op de derde dinsdag van september.De leden van de D66-fractie constateren dat op dit moment slechts twee
instituten in Nederland over de accreditatie beschikken om DNA-onder- zoek
te verrichten. In het ontwerpbesluit blijft deze situatie ongewijzigd en worden
deze twee instituten wederom aangewezen. Deze leden vragen aan de regering
of de mogelijkheid bestaat dat dit aantal in de toekomst wordt uitgebreid
in verband met het capaciteitstekort. Verder vragen zij in dit verband of
het voldoen aan de criteria voor accreditatie door de regering op enigerlei
wijze kan worden gestimuleerd, zodat bijvoorbeeld het CRI in de toekomst deze
accreditatie verkrijgt.In deze paragraaf heb ik naar aanleiding van een verwante vraag van de
leden van de VVD-fractie aangegeven dat de mogelijkheid bestaat dat het aantal
laboratoria dat DNA-onderzoek kan verrichten in strafzaken in de toekomst
kan worden uitgebreid. Het ontwerpbesluit biedt er alle ruimte voor dat andere
laboratoria in Nederland dan het laboratorium van het Nederlands Forensisch
Instituut en van het Instituut voor anthropogenetica van de Universiteit van
Leiden aan de kwaliteitscriteria uit het ontwerpbesluit gaan voldoen en derhalve
forensisch DNA-onderzoek kunnen gaan verrichten.Opgemerkt zij in dit verband dat de aan het Nederlands Forensisch Instituut
toegekende middelen, waarover de Kamer bij kaderbrief zal worden geïnformeerd,
voldoende zijn om tegemoet te komen aan de te verwachten groei van het aantal
DNA-onderzoeken. De mogelijkheid dat ook andere laboratoria DNA-onderzoek
in strafzaken kunnen verrichten is met name opgenomen om onder bijzondere
omstandigheden een optredende piekbelasting te kunnen opvangen. Dit kan zich
bijvoorbeeld voordoen bij DNA-onderzoek onder een omvangrijke bevolkingsgroep.Gelet op het bovenstaande acht ik geen termen aanwezig om extra maatregelen
te treffen die er toe leiden dat andere laborataria worden gestimuleerd om
aan de gestelde kwaliteitscriteria te voldoen. Ook zie ik geen noodzaak om
te bevorderen dat de CRI in de toekomst een accreditatie zal verkrijgen om
DNA-onderzoek te verrichten. DNA-onderzoek is hoogwaardig biologisch en technisch
onderzoek dat door specifiek opgeleide mensen dient te worden uitgevoerd in
een laboratoriumomgeving. Daarbij gaat het niet alleen om het uitvoeren van
DNA-zaaksonderzoek maar is het, gelet op de wetenschappelijke ontwikkelingen,
evenzeer van belang dat op wetenschappelijk niveau voldoende aandacht wordt
besteed aan research en development en de ontwikkeling van kennis en expertise.
De CRI is geen instituut dat toegepast wetenschappelijk onderzoek
verricht en heeft geen laboratorium. Het onderbrengen van DNA-onderzoek bij
de CRI zou inhouden dat een geheel nieuw laboratorium zou moeten worden gebouwd
waarvan de kosten buitengewoon hoog zouden zijn. Derhalve heeft het mijn voorkeur
om bij de uitbreiding van capaciteit voor het verrichten van DNA-onderzoek
aan te sluiten bij de bestaande laboratoriuminfrastructuur van het Nederlands
Forensisch Instituut dat ik ook overigens, gelet op de wetenschappelijke «state
of the art» van het laboratorium de juiste instantie acht voor het verrichten
van DNA-onderzoek in strafzaken.Bij de leden van de fractie van D66 heerst nog steeds enige onduidelijkheid
omtrent de informatievoorziening en de controle of een verdachte na later
gebleken onschuld weer uit de DNA-databank verwijderd wordt. De directeur
van het NFI ziet er onder meer op toe dat de DNA-profielen en het celmateriaal
worden vernietigd, terstond nadat het instituut ermee op de hoogte is geraakt
dat het DNA-profiel van een verdachte niet langer in de DNA-databank opgenomen
kan blijven. Deze verantwoordelijkheid blijkt in de praktijk enigszins problematisch
te zijn nu het NFI zelden of nooit op de hoogte wordt gesteld door het openbaar
ministerie omtrent de afloop van een zaak. Dit achten deze leden niet alleen
een onwenselijke zaak, maar het bevreemdt hen ook daar ingevolge artikel 10,
eerste lid, van het huidige Besluit DNA-onderzoeken een dergelijke informatieplicht
voor het openbaar ministerie reeds bestaat. Deze leden vragen dan ook aan
de regering of van het voorgestelde artikel 16 van het conceptbesluit veel
verbetering valt te verwachten. Deze leden hechten er groot belang aan dat
de terugkoppeling van het openbaar ministerie naar het NFI soepel verloopt.
Zij vragen zich in dat verband af welke rol de regering met betrekking tot
het uitwisselen van deze gegevens weggelegd ziet voor de ICT.Het staat voor mij buiten kijf dat het niet alleen van belang is dat wettelijk
gewaarborgd is dat het DNA-profiel van een verdachte wordt vernietigd zodra
dat noodzakelijk is, maar ook dat dit in de praktijk daadwerkelijk gebeurt.
Dat is niet alleen in het belang van de verdachte, maar ook in het belang
van de rechtshandhaving. De rechtshandhaving is er niet bij gebaat dat een
DNA-profiel van een verdachte dat oorspronkelijk rechtmatig in de DNA-databank
is opgeslagen, nadien ten onrechte, omdat het al vernietigd had moeten zijn,
in een nieuwe strafzaak een rol speelt.Het vorenstaande moge duidelijk maken dat ik met de leden van de leden
van de D66-fractie het nut en de noodzaak onderschrijf van een adequate informatievoorziening
tussen het openbaar ministerie en het Nederlands Forensisch Instituut. Dat
geldt zeker in de situaties waarin een terugkoppeling van het openbaar ministerie
naar dat instituut noodzakelijk is met het oog op een goede naleving van de
wettelijk voorgeschreven termijnen voor vernietiging van DNA-profielen. Daarom
ook zal in het project dat ten doel heeft de implementatie van dit wetsvoorstel
te ondersteunen, de hoogste prioriteit worden gegeven aan met name het inventariseren
van de knelpunten die zich voordoen in de terugkoppeling van het openbaar
ministerie aan het Nederlands Forensisch Instituut en het doen van voorstellen
voor een adequaat automatiseringssysteem om knelpunten in de toekomst te voorkomen.
In het kader van het deelproject «ICT-keteninformatie» zullen
deze taken worden uitgevoerd.Naar de mening van de leden van de D66-fractie zou de informatieplicht
voor het openbaar ministerie in de richtlijn van het College van Procureurs-generaal
moeten worden meegenomen. Zij vragen de regering hierop in te gaan.Zoals ik hiervoor heb aangegeven, acht ik het in het belang van de verdachte
en een adequate rechtshandhaving noodzakelijk dat het openbaar ministerie
het Nederland Forensisch Instituut bijtijds informeert over het feit dat een
DNA-profiel en het daarbij behorende celmateriaal van een verdachte
dienen te worden vernietigd. Mede gelet daarop lijkt het me een goede zaak
dat aan de informatieplicht van het openbaar ministerie in de te ontwerpen
richtlijn van het College van procureurs-generaal aandacht wordt besteed.De leden van de D66-fractie zijn benieuwd naar de wijze waarop de directeur
van het Nederlands Forensisch Instituut in de praktijk controleert of een
DNA-profiel moet worden vernietigd en of hiervoor een procedure bestaat.De directeur van het Nederlands Forensisch Instituut dient er als beheerder
van de bij dit instituut opgeslagen gegevens op toe te zien dat de DNA-profielen
en het celmateriaal na het verstrijken van de voorgeschreven termijnen worden
vernietigd. Met het oog op een goede uitoefening van deze taak is hij voor
een deel afhankelijk van informatie van het openbaar ministerie, bijvoorbeeld
in geval van het vernietigen van het celmateriaal en de DNA-profielen van
personen tegen wie de verdenking is komen te vervallen. Voor een ander deel
heeft hij geen informatie van buitenaf nodig. Zo kan de directeur er zelfstandig
voor zorgen dat de DNA-profielen van verdachten en nadien veroordeelden alsmede
hun celmateriaal, afhankelijk van de gevangenisstraf die op het delict staat
waarvan zij werden verdacht of waarvoor zij nadien werden veroordeeld, na
twintig of dertig jaar worden vernietigd. Een uitzondering hierop geldt indien
deze termijn tussentijds op verzoek van het openbaar ministerie wordt verlengd
indien de betrokkene nadien veroordeeld is wegens een ander misdrijf waarop
naar de wettelijke omschrijving een gevangenisstraf van vier jaar of meer
is gesteld.Het ontwerpbesluit schrijft voor dat de directeur van het Nederlands Forensisch
Instituut van elke vernietiging van een DNA-profiel en de daarbij behorende
(persoons)gegevens aantekening houdt.Verder is het de bedoeling dat in het kader van het eerder in deze paragraaf
genoemde deelproject «ICT-keteninformatie» voorstellen zullen
worden gedaan voor het ontwikkelen van een automatiseringssysteem bij zowel
het Nederlands Forensisch Instituut als het openbaar ministerie. Het systeem
dat bij het Nederlands Forensisch Instituut zal worden geïnstalleerd,
zal zodanig worden ingericht dat na het verstrijken van een bepaalde vernietigingstermijn
automatisch een melding plaatsvindt, opdat het desbetreffende DNA-profiel
kan worden vernietigd. Ook het systeem bij het openbaar ministerie zal erin
moeten voorzien dat het Nederlands Forensisch Instituut op het juiste moment
de informatie krijgt die het behoeft voor vernietiging van een DNA-profiel.De leden van de D66-fractie zijn van mening dat het van belang is dat
er niet alleen zorg voor wordt gedragen dat het opgeslagen DNA-profiel wordt
verwijderd, maar tevens dat het celmateriaal en de onderdelen van archieven,
zoals het afschrift van het verslag van het onderzoek dat zich in het strafdossier
bevindt, worden vernietigd. Zij vragen of de regering het op dit punt met
de leden van de fractie van D66 eens is.Zodra het DNA-profiel uit de DNA-databank dient te worden vernietigd,
vervalt de grondslag voor het bewaren van het celmateriaal waaruit het profiel
is vervaardigd, en voor het bewaren van het bijbehorende verslag van de resultaten
van het DNA-onderzoek. Om die reden en om onnodige inbreuken op de persoonlijke
levenssfeer van betrokkene te voorkomen, dienen deze zaken te worden vernietigd.
Het moment van vernietigen van het verslag van de resultaten van het DNA-onderzoek
bij het Nederlands Forensisch Instituut behoeft niet samen te vallen met het
moment waarop het strafdossier van betrokkene zal worden vernietigd. Strafdossiers
worden vernietigd overeenkomstig de termijnen die zijn gesteld in de Archiefwet
1995 en de daarop gebaseerde uitvoeringsvoorschriften, die verschillend zijn
gesteld afhankelijk van de aard van de straf. Die termijnen gelden voor alle
processtukken die zich in het strafdossier bevinden, dus ook
voor het daarin opgenomen verslag van de resultaten van het DNA-onderzoek.Bij het antwoord op de vraag hoe lang een DNA-profiel opgeslagen blijft
in de DNA-databank, maakt de regering bij de categorie verdachten een onderscheid
tussen personen die verdacht worden van of, later, veroordeeld zijn wegens
een misdrijf waar maximaal zes jaar of meer gevangenisstraf op staat en een
misdrijf waar maximaal tussen de vier en zes jaar gevangenisstraf op staat.
In plaats van dertig jaar wordt voorgesteld om de DNA-profielen van deze laatste
categorie twintig jaar te bewaren. De regering geeft aan dat bij de onderhavige
delicten lang genoeg te vinden. De leden van de fractie van D66 vinden dat
ook bij deze laatste categorie een termijn van dertig jaar zou moeten gelden.
Zij zien geen reden om het DNA-profiel van iemand die een misdrijf heeft gepleegd
waar een straf van vijf jaar op staat minder lang te bewaren dan het DNA-profiel
van iemand die een delict heeft gepleegd waar een maximale gevangenisstraf
van zes jaar op staat. Het feit dat iemand een lichter misdrijf heeft gepleegd
doet immers niets af aan de eventuele mogelijkheid van recidive. Mocht dit
het geval zijn, dan kan door middel van de DNA-databank de dader worden geïdentificeerd.
Deze leden kiezen voor de belangen van het slachtoffer dan wel de samenleving
om middels een langere bewaartermijn een eventuele recidive op termijn te
kunnen oplossen.In deze paragraaf heb ik in antwoord op een vraag van de leden van de
CDA-fractie aangegeven waarom ik het redelijk acht en passend vind binnen
de systematiek van het Wetboek van Strafvordering dat de DNA-profielen en
het celmateriaal van de categorie verdachten die een lichter misdrijf hebben
begaan en daarvoor nadien zijn veroordeeld, minder lang (twintig jaar) worden
bewaard dan de DNA-profielen en het celmateriaal van de categorie verdachten
die een zwaarder misdrijf hebben begaan en daarvoor nadien zijn veroordeeld
(dertig jaar). Graag verwijs ik de leden van de D66-fractie naar dat antwoord.
In aanvulling daarop merk ik op dat ik deze termijnen des te meer redelijk
acht nu het ontwerpbesluit met het oog op recidive de mogelijkheid kent om
op verzoek van het openbaar ministerie de termijn van twintig of dertig jaar
te verlengen. Verlenging is mogelijk indien de betrokkene nadien wederom veroordeeld
wordt wegens een ander misdrijf waarop naar de wettelijke omschrijving een
gevangenisstraf van vier jaar of meer is gesteld. Het gevolg hiervan kan zijn
dat het DNA-profiel van degene die in eerste instantie een lichter misdrijf
heeft begaan, in de praktijk langer in de DNA-databank opgeslagen is dan degene
die in eerste instantie een zwaarder misdrijf heeft begaan.De leden van de fractie van D66 zouden graag een toelichting krijgen van
de regering op de bewering dat het zaaksaanbod bij het NFI toeneemt met 11 000
tot 13 000 zaken per jaar. Zij vragen zich af waarop de regering deze
veronderstelling baseert.De verwachte toename van het aantal zaken is een inschatting die gebaseerd
is op de projectresultaten van het project «DNA bij inbraken».
In de eindrapportage van dit project is een toekomstverwachting uitgesproken
waarbij wordt geschat dat bij ongeveer 10 000 van de circa 96 000
inbraken die in Nederland plaatsvinden, biologische sporen kunnen worden aangetroffen
en veilig gesteld voor DNA-onderzoek. Daarenboven kan als gevolg van het voorliggende
wetsvoorstel in de toekomst bij verdenking van inbraak in meer gevallen dan
thans gevorderd worden dat de verdachte meewerkt aan een DNA-onderzoek. Uit
de in het project «DNA bij inbraken» onderzochte zaken is gebleken
dat elke dader verantwoordelijk gesteld kon worden voor gemiddeld 2 à
3 inbraken. Vervolgens is aangenomen dat in ongeveer 2000 gevallen een vordering
tot medewerking aan een DNA-onderzoek zal worden gegeven. Immers niet alle
daders zullen worden opgespoord en niet in alle gevallen zal
er sprake van zijn dat DNA-onderzoek in het belang van het opsporingsonderzoek
is.Voorts mag volgens opgave van het Nederlands Forensisch Instituut worden
verwacht worden dat als gevolg van de verlaging van de grens waarbij gedwongen
afname van celmateriaal mogelijk is, het zaaksaanbod met ongeveer 900 zal
stijgen. Dat is exclusief de toepassing van DNA-onderzoek bij inbraken.De leden van de fractie van D66 delen de wens van het openbaar ministerie
dat van alle sporen bij het Nederlands Forensisch Instituut in zaken waar
het gaat om levens- en zedendelicten alsnog het DNA-profiel wordt bepaald.
De regering is van mening dat in die gevallen waarin er voldoende aanwijzingen
zijn dat het verrichten van DNA-onderzoek aan oude sporen kan bijdragen aan
de opheldering van ernstige misdrijven alsnog DNA-onderzoek moet plaatsvinden.
De leden van de D66-fractie vragen zich af of de regering hierbij doelt op
alle gevallen waarin het gaat om levensdelicten dan wel seksuele delicten
of gaat de regering hier een stapje verder dan het openbaar ministerie door
meer in het algemeen te spreken over opheldering van ernstige misdrijven Voorts
vragen deze leden wanneer er sprake is van «voldoende aanwijzingen».Naar aanleiding van vergelijkbare vragen van de leden van de VVD-fractie
heb ik in paragraaf 3 van hoofdstuk I aangegeven in welke gevallen DNA-profielen
van de bij het Nederlands Forensisch Instituut opgeslagen oude sporen zullen
worden bepaald. In antwoord op een vraag van de leden van de D66-fractie heb
ik in paragraaf 2 van hoofdstuk I bovendien vermeld welke criteria bij
het doorlichten van de oude sporen zullen worden gehanteerd. Zolang de onderzoekscapaciteit
beperkt is, en dat is in de opbouwfase het geval, sluit ik aan bij de prioritering
die door het College van procureurs-generaal is voorgesteld. Daarbij zal de
hoogste prioriteit worden gegeven aan het doorlichten van oude sporen van
ernstige levens- en zedendelicten en vaststellen van de DNA-profielen daarvan.
Primair komen die zaken in aanmerking waarbij uit het onderzoek blijkt dat
het vaststellen van het DNA-profiel van het spoor en het vergelijken met de
DNA-profielen in de DNA-databank kan leiden tot een strafvorderlijke beslissing.
Dat zal bijvoorbeeld niet het geval zijn indien de verdachte inmiddels is
overleden.2. De betrouwbaarheid van onderzoek van het wangslijmvliesDe leden van de PvdA-fractie vragen zich af ze het goed begrepen heeft
dat de arts voor alle wijzen van afname de (eind)verantwoordelijkheid heeft,
dus ook voor de afname van celmateriaal door een opsporingsambtenaar. Zij
vragen hoe deze verantwoordelijkheid in concreto valt te effectueren, met
name indien de beoordeling of wangslijmvlies kan worden afgenomen en daartegen
geen medische bezwaren bestaan, plaatsvindt door een opsporingsambtenaar.
Verder vragen zij of de opsporingsambtenaar voor die taak is uitgerust.Naar aanleiding van een verwante vraag van de leden van de fractie van
GroenLinks heb ik in paragraaf 4 van hoofdstuk I opgemerkt dat het ontwerpbesluit
er reeds in voorzag dat de arts niet de eindverantwoordelijkheid draagt voor
de wijze waarop een opsporingsambtenaar bij de vrijwillig meewerkende verdachte
of derde wangslijmvlies of haarwortels afneemt. Dat zijn geen aan een arts
voorbehouden handelingen. Indien een opsporingsambtenaar adequaat is opgeleid
en regelmatig in de praktijk wangslijmvlies afneemt, is hij in staat om te
beoordelen of het afnemen van wangslijmvlies op medische grond onwenselijk
is, en kan hij zonodig een arts of een verpleegkundige inschakelen. Ook is
hij dan in staat om te beoordelen of het wangslijmvlies geschikt materiaal
oplevert voor een DNA-onderzoek.Tevens heb ik in reactie op de desbetreffende vraag van de fractie van GroenLinks opgemerkt dat ik het bij nader inzien niet redelijk vind
dat het wetsvoorstel en het ontwerpbesluit er vanuit gaan dat de arts wel
de eindverantwoordelijkheid draagt voor de wijze waarop een verpleegkundige
celmateriaal afneemt. Bij nota van wijziging wordt dan ook voorgesteld een
verpleegkundige de bevoegdheid te geven wangslijmvlies en haarwortels af te
nemen zonder betrokkenheid van de arts. De nota van wijziging brengt echter
geen wijziging op het punt van de verantwoordelijkheidstoedeling voor het
afnemen van bloed. Bloed kan een verpleegkundige, gelet op artikel 33 juncto
artikel 36, zesde lid, van de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg,
slechts afnemen in opdracht van en onder verantwoordelijkheid van een arts.De leden van de PvdA-fractie stellen de vraag of niet het gevaar dreigt
dat bij niet-verdachten (massa-onderzoek) minder snel een verpleegkundige
wordt ingeschakeld dan bij gedwongen afname, al was het maar omdat men wil
voorkomen dat bij die laatste afname de rechtmatigheid van de uitvoeringswijze
ter discussie wordt gesteld.Voor vrijwillige afname van celmateriaal bij een niet-verdachte is, evenals
bij een verdachte, de schriftelijke toestemming van hem vereist. Met het verlenen
van zijn toestemming spreekt hij slechts instemming met het afnemen van zijn
celmateriaal door een arts of een verpleegkundige uit. Een van de redenen
om een verpleegkundige of een arts in te schakelen in plaats van een opsporingsambtenaar
is om te voorkomen dat de rechtmatigheid van de afname nadien ter discussie
zal worden gesteld. Afname van wangslijmvlies of haarwortels door een opsporingsambtenaar
is alleen geoorloofd indien de niet-verdachte door middel van een afzonderlijke
schriftelijke verklaring daarmee heeft ingestemd.Het vorenstaande moge duidelijk maken dat ik de vrees van de leden van
de PvdA-fractie niet deel dat bij niet-verdachten (massaonderzoek) minder
snel een verpleegkundige wordt ingeschakeld dan bij gedwongen afname.Naar de mening van leden van de D66-fractie is het afnemen van wangslijmvlies
een handeling die verricht kan worden door een daartoe opgeleide en gecertificeerde
eenheid van de politie en behoeft daar niet per definitie een verpleegkundige
dan wel een arts voor te worden ingeschakeld. Deze leden zijn het dan ook
niet met de regering eens wanneer zij stelt dat bij afname van lichaamsmateriaal
op bevel van de officier van justitie of rechter-commissaris onder alle omstandigheden
een arts of verpleegkundige dient te worden ingeschakeld. Voor een eenvoudige
handeling als het afnemen van wangslijmvlies is geen medische achtergrond
vereist. De leden van de D66-fractie vragen in dat licht welke bijzondere
medische redenen de regering voor ogen heeft waardoor het onwenselijk zou
zijn dat een opsporingsambtenaar, zonder de aanwezigheid van een verpleegkundige,
wangslijmvlies afneemt bij een betrokkene.Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar hetgeen ik eerder in deze
paragraaf heb opgemerkt naar aanleiding van een vraag van de leden van de
PvdA-fractie. Verder verwijs ik graag naar de reactie die ik in paragraaf 1
van dit hoofdstuk heb gegeven op het verzoek van het College van procureurs-generaal
om opgeleide opsporingsambtenaren zowel bij vrijwillige als gedwongen afname
de bevoegdheid te geven tot afname van wangslijmvlies of haarwortels.De leden van de D66-fractie vragen zich af of de afname van wangslijmvlies
of haarwortels door een opsporingsambtenaar onder de verantwoordelijkheid
van een arts geschiedt. Het antwoord op deze vraag luidt ontkennend. Voor
het overige verwijs ik graag naar hetgeen ik eerder in paragraaf 4 van
hoofdstuk I heb opgemerkt naar aanleiding van een vraag van de leden van de
fractie van GroenLinks en naar de reactie die ik in deze paragraaf heb gegeven
op een vraag van de leden van de PvdA-fractie. De leden van de fractie van D66 vragen of het praktisch mogelijk is om
een groot aantal afnamen door verpleegkundigen en artsen te laten plaatsvinden.Zoals ik eerder in paragraaf 1 van dit hoofdstuk in reactie op het
advies van de Raad van Hoofdcommissarissen en de Recherche Advies Commissie
over het ontwerpbesluit heb opgemerkt, verwacht ik dat artsen en verpleegkundigen
in de praktijk in staat zullen zijn een groot aantal afnamen van celmateriaal
te verrichten. Voor de overwegingen waarop ik deze verwachting baseer, verwijs
ik kortheidshalve graag naar deze reactie.De leden van de D66-fractie stellen dat een onderzoek aan of in het lichaam
van een in verzekering gestelde verdachte een zwaardere inbreuk op de lichamelijke
integriteit maakt dan het afnemen van wangslijmvlies. Vervolgens wordt gesteld
dat wangslijmvlies slechts kan worden afgenomen nadat de verdachte is gehoord
door de officier van justitie. Krachtens het Besluit inverzekeringstelling
is dit niet vereist om een onderzoek in het lichaam te verrichten. De leden
van de fractie van D66 vinden dat het afnemen van wangslijmvlies gelijk moet
worden gesteld met het nemen van vingerafdrukken. In het Besluit inverzekeringstelling
is het afnemen van vingerafdrukken als maatregel vermeld. Naar de mening van
de leden van D66 zou het afnemen van wangslijmvlies moeten worden opgenomen
als zelfstandige maatregel in het Besluit inverzekeringstelling. Zij vragen
of de regering haar visie op dit voorstel kan geven.Ook de Raad van Hoofdcommissarissen en de Recherche Advies Commissie hebben
in het advies dat zij hebben uitgebracht naar aanleiding van het ontwerpbesluit
zich op het standpunt gesteld dat het afnemen van wangslijmvlies gelijk moet
worden getrokken met het nemen van vingerafdrukken en dat van gelijkstelling
eerst sprake is indien het afnemen van wangslijmvlies, analoog aan het nemen
van vingerafdrukken, als afzonderlijke maatregel in het Besluit inverzekeringstelling
wordt genoemd. In mijn reactie op dit advies heb ik de redenen genoemd waarom
ik deze visie niet deel. Ik verwijs de leden van de D66-fractie kortheidshalve
daarnaar.3. Het bewaren en vernietigen van celmateriaalDe leden van de GroenLinks-fractie benadrukken wederom, gezien ook de
verwachte ruime uitbreiding van het aantal DNA-onderzoeken, dat hun grootste
zorg waar het DNA-onderzoek betreft ligt op het gebied van het bewaren en
vernietigen van celmateriaal. De leden achten het van groot belang dat vast
wordt gelegd dat DNA-onderzoek uitsluitend gericht is op het vervaardigen
of vergelijken van DNA-profielen die een zodanige vorm hebben dat daaruit
geen informatie omtrent erfelijke eigenschappen of andere persoonskenmerken
kan worden afgeleid en dat, ter waarborging daarvan, gebruik wordt gemaakt
van Privacy Enhancing Technologies (PET). Een DNA-profiel zou geen uitsluitsel
mogen geven over geslacht, ras, haarkleur etc., om welke reden het begrip
DNA-profiel een duidelijker definiëring behoeft. De leden achten het
van het belang dat het doel van DNA-onderzoek vergelijking van vervaardigde
profielen is, teneinde bewijs te kunnen leveren in strafzaken. De leden zijn
overigens van mening dat de toekomstige Wet bescherming persoonsgegevens tot
een dergelijke benadering verplicht en verzoeken de minister hierop in te
gaan.Met de leden van de fractie van GroenLinks ben ik van mening dat het doel
van DNA-onderzoek het vergelijken van DNA-profielen is. Artikel 138a Sv bepaalt
dit ook met zoveel woorden. Reeds eerder in de paragrafen 1 en 2 van hoofdstuk
I en in paragraaf 1 van dit hoofdstuk ben ik uitgebreid ingegaan op het
feit dat en de redenen waarom het minder wenselijk is de definitie van DNA-onderzoek
in de door de Registratiekamer voorgestelde en door de fractie
van GroenLinks ondersteunde zin aan te passen. Ook de Wbp bevat geen verplichting
daartoe.In paragraaf 2 van hoofdstuk I heb ik het belang van het gebruik
van PET bij het verwerken van DNA-profielen en celmateriaal onderschreven
en aangegeven op welke wijze daarmee in het ontwerpbesluit rekening is gehouden.
Graag verwijs ik voor het overige daarnaar.De leden van de GroenLinks-fractie blijven zich grote zorgen maken over
het opslaan van celmateriaal. Uit de nota naar aanleiding van het verslag
blijkt dat de regering met het langer opslaan van celmateriaal wil voorkomen
dat nieuw verkregen DNA-profielen niet meer vergelijkbaar zijn met de reeds
opgeslagen DNA-profielen, waardoor de waarde van de DNA-databank snel zou
afnemen. Enig doel voor het afnemen van celmateriaal zou moeten zijn het vaststellen
van een DNA-profiel sec. Om de zorgen ten aanzien van het opslaan van celmateriaal
enigszins te matigen dringen deze leden er nogmaals op aan om in de voorgestelde
wet een definitiebepaling op te nemen waarin het begrip DNA-profiel als zodanig
wordt afgebakend.Met de leden van de fractie van GroenLinks ben ik van mening dat het afnemen
van celmateriaal tot doel heeft het DNA-profiel te bepalen van degene van
wie het celmateriaal afkomstig is. Indien het gebruik van het celmateriaal
echter tot dit doel beperkt zou blijven, zoals de leden van de fractie van
GroenLinks voorstellen, zou de waarde van de DNA-databank als opsporingsmiddel
snel in waarde afnemen. DNA-profielen die reeds in de DNA-databank zijn vastgelegd,
dienen door een veranderde techniek soms op een andere manier te worden vervaardigd
en daarvoor is celmateriaal nodig. Indien het bewaren en het gebruik van celmateriaal
voor dat doel niet geoorloofd zou zijn, kan op een gegeven moment geen adequate
vergelijking meer plaatsvinden van nieuwe DNA-profielen met de in de DNA-databank
opgeslagen profielen en kunnen derhalve onopgeloste zaken niet meer worden
opgehelderd. Ik acht het daarom wenselijk dat celmateriaal onder bepaalde
beperkingen langer kan worden bewaard. De definitie van DNA-onderzoek, zoals
opgenomen in artikel 138a Sv, laat een dergelijk gebruik van celmateriaal
ook toe. DNA-onderzoek is immers onderzoek aan celmateriaal dat gericht is
het vergelijken van DNA-profielen.Voor de inhoud van de beperkingen waaronder celmateriaal langer kan worden
bewaard en de voordelen die het langer bewaren van het celmateriaal ook voor
de verdachten heeft, verwijs ik tot slot graag naar de reactie die ik in paragraaf 2
van hoofdstuk I naar aanleiding van een vraag van de SGP-fractie heb gegeven.De leden van de fractie van GroenLinks merken op dat de regering er weliswaar
blijk van geeft doordrongen te zijn van de noodzaak tot zorgvuldige registratie,
maar dat onder de huidige regeling in de praktijk blijkt dat het DNA-profiel
van bijvoorbeeld onherroepelijk vrijgesproken verdachten lang niet in alle
gevallen wordt vernietigd. Mede gelet op het feit dat de regering dit gegeven
zelf ook als zorgelijk heeft gekwalificeerd, dringen de leden van de GroenLinks-fractie
bij de regering erop aan strikte regulering hiervan de hoogste prioriteit
te geven. Zij wordt tevens verzocht te onderzoeken hoe het komt dat de wettelijke
regels omtrent de vernietiging van celmateriaal niet voldoende worden nageleefd
en aan te geven hoe hier in de toekomst mee om dient te worden gegaan.Zoals ik in paragraaf 1 van dit hoofdstuk in reactie op het advies
van de Nederlandse Orde van Advocaten heb aangegeven, ben ik doordrongen van
het belang dat het openbaar ministerie op het moment waarin dat aan de orde
is, bijtijds aan het Nederlands Forensisch Instituut meldt dat de persoonsgegevens
van een bepaalde verdachte moeten worden vernietigd. Daarom ook zal, zoals
ik in paragraaf 1 van dit hoofdstuk in antwoord op een vraag van de leden
van de D66-fractie heb opgemerkt, in het project dat doel heeft
de implementatie van dit wetsvoorstel te ondersteunen, de hoogste prioriteit
worden gegeven aan met name het inventariseren van de knelpunten die zich
voordoen in de terugkoppeling van het openbaar ministerie aan het Nederlands
Forensisch Instituut en het doen van voorstellen voor een adequaat automatiseringssysteem
om knelpunten in de toekomst te voorkomen. In het deelproject«ICT-keteninfor-
matie» zal daar een invulling aan worden gegeven.4. De dringende noodzakelijkheid van het onderzoekDe leden van de SP-fractie constateren dat de regering hun vragen inzake
de eis van de «dringende noodzakelijkheid» in het verslag niet
goed heeft begrepen. Deze leden wijzen erop dat zij geen voorstander zijn
van het verlaten van het criterium «dringende noodzaak» bij zowel
het afnemen van wangslijmvlies als bloed.Anders dan de leden van de SP-fractie ben ik van oordeel dat het zowel
in het geval van het afnemen van bloed als in het geval van het afnemen van
wangslijmvlies gerechtvaardigd is de eis van dringende noodzakelijkheid in
het huidige artikel 195d, derde lid, Sv, te laten vervallen en te vervan-
gen door de eis «in het belang van het onderzoek». In de nota
naar aanleiding van het verslag heb ik de overwegingen genoemd die aan mijn
oordeel ten grondslag hebben gelegen. Ik stip hier de twee belangrijkste overwegingen
aan. In de eerste plaats komt de eis van «dringende noodzakelijkheid»
mij te zwaar voor, nu dit wetsvoorstel primair de afname van wangslijmvlies
voorschrijft en slechts secundair de afname van bloed. De wijze waarop wangslijmvlies
bij een verdachte zal worden afgenomen, levert een geringere inbreuk op zijn
lichamelijke integriteit op dan de wijze waarop bloed wordt afgenomen. Het
vervangen van het vereiste van de dringende noodzakelijkheid door het onderzoeksbelang
bij bloedafname dient vooral in het licht van de afname van wangslijmvlies
te worden begrepen. Het is niet wenselijk de subsidiaire onderzoeksmethode
(bloedafname) aan andere eisen te binden dan de primaire (afname van wangslijmvlies).
Dat zou betekenen dat de ene verdachte tegen wie ernstige bezwaren bestaan
wel kan worden gedwongen mee te werken aan een DNA-onderzoek, terwijl dat
bij de andere verdachte tegen wie eveneens ernstige bezwaren bestaan, niet
kan.Verder ben ik tot de conclusie gekomen dat het vasthouden aan de eis van
dringende noodzakelijkheid ook niet goed past in de systematiek van het Wetboek
van Strafvordering. De eis van dringende noodzakelijkheid wordt daarin ten
aanzien van het dwangmiddel «onderzoek aan lichaam en kleding»
slechts gesteld bij niet-verdachten. Voor verdachten geldt uitsluitend de
eis dat er tegen hen ernstige bezwaren bestaan. Ik verwijs hiervoor naar artikel
195, eerste lid. Ook de Commissie Meijers stelt in haar rapport van februari
1997 voor de toepassing van het dwangmiddel «onderzoek in het lichaam»
bij een verdachte niet de voorwaarde van de dringende noodzakelijkheid. In
het voorstel van wet tot wijziging van het Wetboek van Strafvordering en enige
andere wetten omtrent de toepassing van maatregelen in het belang van het
onderzoek en enige andere onderwerpen heb ik me hierbij aangesloten.Voor de overige overwegingen die ten grondslag hebben gelegen aan het
laten vervallen van de eis van de dringende noodzakelijkheid verwijs ik graag
naar hetgeen ik in paragraaf 1 van hoofdstuk II van de nota naar aanleiding
van het verslag heb opgemerkt.De leden van de SP-fractie vragen, in aansluiting op hun vorige opmerking,
naar de gevolgen van het laten vallen van de in het huidige artikel 195, derde
lid, gestelde voorwaarde «indien het onderzoek dringend noodzakelijk
is voor het aan de dag brengen van de waarheid». In de wijziging op
artikel 195d staat nu «in het belang van het onderzoek» als criterium.
Deze leden wijzen erop dat dit een zeer ruime uitleg mogelijk maakt,
hetgeen de regering ook lijkt aan te geven in antwoord op een vraag van deze
leden. De regering stelt in de nota naar aanleiding van het verslag: «voldoende
is de vaststelling van onderzoeksbelang. Dat onderzoeksbelang kan bijvoorbeeld
ook aanwezig zijn als de verdachte het strafbare feit bekent». De leden
van de SP-fractie vragen wat er gebeurt indien een verdachte iets bekent dat
niet overeenkomt met het DNA-onderzoek. Is dat dan ondanks de bekentenis een
gegeven dat hem vrijpleit, zo vragen deze leden zich af.In paragraaf 1 van dit hoofdstuk heb ik naar aanleiding van een verwante
vraag van de leden van de PvdA-fractie aangegeven dat met de woorden «in
het belang van het onderzoek» in de voorgestelde artikelen 151b, eerste
lid, en 195d, eerste lid, Sv wordt bedoeld het belang van het opsporingsonderzoek
of gerechtelijk vooronderzoek dat is ingesteld om een bepaald strafbaar feit
op te lossen. DNA-onderzoek dat in het belang van het onderzoek plaatsvindt,
is primair gericht op het achterhalen van de dader van het desbetreffende
strafbare feit of het bevestigen van het feit dat de verdachte die een positieve
bekentenis heeft afgelegd, ook inderdaad de dader is. In dit verband kan worden
opgemerkt dat het feit dat uit een profielvergelijking blijkt dat het DNA-profiel
van de bekennende verdachte niet overeenkomt met het DNA-profiel dat uit het
sporenmateriaal is verkregen, niet automatisch behoeft te betekenen dat de
verdachte niet betrokken is geweest bij het desbetreffende strafbare feit.
Denkbaar is dat hij het strafbare feit met een ander heeft medegepleegd en
dat het DNA-profiel uit het sporenmateriaal identiek is aan het DNA-profiel
van die ander. Indien echter kan worden vastgesteld dat het DNA-profiel van
de bekennende verdachte niet overeenkomt met het DNA-profiel uit het sporenmateriaal
en zijn betrokkenheid bij het strafbare feit niet op andere wijze komt vast
te staan (zijn eigen verklaring blijkt op grond van andere gegevens bijvoorbeeld
in strijd met de waarheid), kan geen veroordeling volgen.Tot slot vragen de leden van de SP-fractie of de regering met deze leden
de constatering deelt dat dit criterium de toepassing van DNA bijna universeel
inpast in het Wetboek van Strafvordering boven de grens die gesteld is in
deze wetswijziging en wat de visie van de regering op deze constatering is.Deze constatering deel ik niet. Het belang van het onderzoek vormt slechts
een van de voorwaarden waaraan moet zijn voldaan, alvorens de officier van
justitie of een rechter-commissaris een bevel tot afname van celmateriaal
bij een verdachte kan geven. De andere voorwaarden heb ik reeds naar aanleiding
van een eerdere vraag van de leden van de SP-fractie in paragraaf 2 van
hoofdstuk I genoemd. Graag verwijs ik deze leden daarnaar.5. De DNA-registratieDe leden van de PvdA-fractie vragen zich af hoe in concreto over en weer
aan een verzoek tot rechtshulp kan worden voldaan, indien de bewaartermijnen
zo uiteenlopend zijn in de verschillende landen buiten Nederland.Op voorhand valt niet te verwachten dat de bewaartermijnen in Nederland
en in de ons omringende landen een beletsel zullen opleveren voor het internationale
rechtshulpverkeer. Voorzover uit de praktijk mocht blijken dat zich op dit
punt toch problemen voordoen, zal ik dit in EU-kader aan de orde stellen.Voorts vragen de leden van de PvdA-fractie zich af of het vergelijken
van DNA-profielen mogelijk blijft indien een ander land deze niet heeft aangepast
aan de voorhanden zijnde modernere technieken. Verder vragen de leden van
de PvdA of in het kader van de besproken samenwerking in Europa op dit terrein
ook voldoende aandacht wordt besteed aan het behoud van en de
bruikbaarheid van reeds bestaande profielen. Ook voor het oplossen van in
internationaal verband gepleegde misdrijven kan dit«oude» materiaal
immers van belang zijn.In de nota naar aanleiding van het verslag heb ik op blz. 56 aangegeven
dat binnen de Europese Unie de gewenste harmonisatie van de kenmerken met
behulp waarvan een DNA-profiel wordt vervaardigd, bijna bereikt is. Binnen
de lidstaten van de Europese Unie en ook in Zwitserland en Noorwegen worden
DNA-profielen vervaardigd aan de hand van zeven gemeenschappelijke kenmerken.
Hierdoor is het in technische zin mogelijk om DNA-profielen zonder problemen
uit te wisselen.Verder wordt binnen de Europese Unie onderkend dat het van groot belang
is dat de nationale databanken met de gegevens van vandaag ook voor de toekomst
worden veilig gesteld. Het beleid is er dan ook op gericht om zolang mogelijk
van de in de DNA-databanken opgeslagen DNA-profielen gebruik te kunnen blijven
maken.De leden van de PvdA-fractie stellen vast dat de beheerder van het Nederlands
Forensisch Instituut voor het correct uitvoeren van zijn beheerstaak in belangrijke
mate afhankelijk is van de informatie die hem door het openbaar ministerie
moet worden verschaft. Zij vragen of inderdaad gegarandeerd kan worden dat
de informatie wordt doorgegeven.In paragraaf 1 van dit hoofdstuk heb ik naar aanleiding van het advies
van de Nederlandse Orde van Advocaten en naar aanleiding van een vraag van
de leden van de D66-fractie reeds het belang onderstreept van een goede informatievoorziening
tussen het openbaar ministerie en het Nederlands Forensisch Instituut teneinde
de directeur van dit instuut in staat te stellen om de in de DNA-databank
opgeslagen profielen en het daarbij behorende celmateriaal te laten vernietigen
op de momenten die het ontwerpbesluit voorschrijft. In dat verband heb ik
tevens aangegeven dat de komende tijd zal worden gewerkt aan de ontwikkeling
van een automatiseringssysteem dat ertoe dient het openbaar ministerie te
ondersteunen in zijn taak om het Nederlands Forensisch Instituut bijtijds
te melden dat het celmateriaal en het DNA-profiel van een persoon kunnen worden
vernietigd.III ARTIKELSGEWIJZE BEHANDELINGArtikel I, onderdeel AArtikel 151a, derde lidDe leden van de GroenLinks-fractie begrijpen dat het met het oog op een
doelmatige opsporing van belang is dat «zo spoedig mogelijk» wordt
vervangen door «zodra het belang van het onderzoek dat toelaat».
Evenwel dient voorop te staan dat hiervan sprake is zodra de verdachte op
de hoogte is geraakt van de verdenkingen.Ingevolge het voorgestelde artikel 151a, derde lid, stelt de officier
van justitie degene wiens celmateriaal aan een DNA-onderzoek is onderworpen,
in kennis van de uitslag van het DNA-onderzoek, zodra het belang van het onderzoek
dat toelaat. Aangenomen mag worden dat hiervan sprake is indien kennisneming
van de resultaten van het DNA-onderzoek door de onderzochte persoon het aan
de dag brengen van de waarheid niet bemoeilijkt. Dat zal gewoonlijk het geval
zijn op het moment waarop de verdachte op de hoogte is geraakt van de omstandigheid
dat politie en justitie een bepaalde verdenking jegens hem koesteren. Artikel I, onderdeel AaArtikel 151c, eerste lidIn het licht van het arrest van de Hoge Raad van 29 juni 1999 vragen de
leden van de GroenLinks-fractie wat wordt verstaan onder «zwaarwegende
redenen» en wel in samenhang met hetgeen in het voorgestelde artikel
151b, derde lid, Sv, is opgenomen.In het arrest van 29 juni 1999 heeft de Hoge Raad expliciet de mogelijkheid
erkend om DNA-onderzoek te verrichten aan celmateriaal van de verdachte dat
op een andere wijze is verkregen dan door middel van rechtstreekse afname
bij hem. In dit wetsvoorstel wordt die mogelijkheid in de artikelen 151b,
vierde lid, 151c, eerste lid, 195d, vierde lid, en 195e, eerste lid, Sv genormeerd.
Indien er zwaarwegende redenen zijn, is het toegestaan dat DNA-onderzoek ter
bepaling van het DNA-profiel van een bekende verdachte plaatsvindt aan de
hand van celmateriaal dat niet van de verdachte is afgenomen. De gevallen
waarin van zwaarwegende redenen sprake zal zijn en die op dit moment voorstelbaar
zijn, heb ik genoemd op blz. 6 van de nota naar aanleiding van het verslag.
Een van die gevallen is de situatie dat de verdachte zich met hand en tand
verzet tegen het afnemen van celmateriaal.In alle andere gevallen dan de gevallen waarin van een zwaarwegende reden
sprake is, zal het omschreven DNA-onderzoek worden verricht op basis van afgenomen
celmateriaal. Dat geldt ook in de situaties die zijn omschreven in artikel
151b, derde lid, Sv.Artikel 151c, tweede lidHet is voorstelbaar dat een persoon die niet wordt verdacht van een misdrijf
(te denken valt aan getuigen, slachtoffers, een hele buurt) niet wenst mee
te werken aan het afnemen van celmateriaal, maar geen enkel bezwaar heeft
tegen DNA-onderzoek aan ander materiaal. De leden van de fractie van GroenLinks
zien niet in waarom schriftelijke toestemming voor onderzoek aan ander materiaal
niet eveneens mogelijk is en als zodanig opgenomen zou kunnen worden in dit
artikel.In het algemeen deel van hoofdstuk I heb ik naar aanleiding van een vraag
van de leden van de VVD-fractie aangegeven waarom het niet wenselijk is dat
DNA-onderzoek bij niet-verdachten plaatsvindt aan de hand van ander celmateriaal
dan van hen afgenomen celmateriaal. Graag verwijs ik de leden van de fractie
van GroenLinks naar dit antwoord.De leden van de fractie van GroenLinks zien niet in waarom bij zorgvuldige
toepassing van de procedure aangaande het in beslag nemen van ander celmateriaal
het resultaat van het DNA-onderzoek niet even betrouwbaar zou kunnen zijn.De praktijk heeft uitgewezen dat sporenmateriaal op bijvoorbeeld een koffiekopje
of een tandenborstel lang niet altijd kwalitatief goed materiaal oplevert
voor een DNA-onderzoek. Bovendien is de situatie niet ondenkbaar dat de verdachte
of de niet-verdachte voorwerpen afstaat die niet van hem zijn of waarop hij
celmateriaal van een ander heeft achtergelaten. Dergelijke complicaties zijn
er niet indien celmateriaal rechtstreeks van hem wordt afgenomen.Voor het overige verwijs ik graag naar hetgeen ik in antwoord op de hiervoor
bedoelde vraag van de leden van de VVD-fractie (zie het algemeen deel van
hoofdstuk I) heb opgemerkt.De Minister van Justitie,A. H. KorthalsXNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26271-9.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl