Bestuurlijke vernieuwing; Verslag werkbezoek van de vaste Kamercommissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aan Zwitserland van 28 april tot 1 mei 2006
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30184, nr. 13

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

20-03-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

30184 nr. 13

14-03-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamProgramma
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30184Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 36 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 184Bestuurlijke vernieuwingnr. 13VERSLAG VAN EEN WERKBEZOEKVastgesteld 14 maart 2007Gedurende de periode van 28 april tot en met 1 mei 2006 heeft
een delegatie uit de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
een werkbezoek gebracht aan Zwitserland.De delegatie bestond uit de leden Van Beek (VVD; delegatieleider), Dubbelboer
(PvdA), Van der Ham (D66), Knops (CDA) en Luchtenveld (VVD). De delegatie
werd vergezeld door een adjunct-griffier van de vaste commissie voor BZK,
Hendrickx.De delegatie dankt alle gesprekspartners die aan het welslagen van het
werkbezoek hebben bijgedragen en in het bijzonder HM Ambassadeur te Bern,
de heer Edo Hofland en zijn medewerkers, mw. Bloem, mw. Cochius en mw. Hartshoorn
voor hun inhoudelijke bijdrage aan, en de uitstekende organisatie van het
programma.Doel van het werkbezoek was, het vergaren van informatie over de vele
directe democratische beïnvloedingsmogelijkheden die referenda bieden,
en de praktische uitvoering van een unieke vorm van directe democratische
besluitvorming te aanschouwen bij de Landsgemeinde van het halfkanton Appenzell-Innerrhoden.Het programma omvatte gesprekken met parlementariërs, ambtelijke
en wetenschappelijke deskundigen en een bezoek aan de Landsgemeinde te Appenzell-Innerrhoden.
Een overzicht van het volledige programma is als bijlage bij dit verslag gevoegd.Dit verslag geeft een beknopte beschrijving van de onderdelen van het
werkbezoek die zich daartoe lenen.De voorzitter van de delegatie,Van BeekDe griffier van de delegatie,HendrickxOp vrijdag 28 april 2006 krijgt de delegatie direct na aankomst te
Bern een algemene briefing over de Zwitserse politieke verhoudingen door de
Nederlandse ambassadeur te Zwitserland, de heer Edo Hofland.Vervolgens spreekt de delegatie uitvoerig met de heer Hans-Urs Wili, hoofd
van de sectie politieke rechten van de Bundeskanzlei. De heer Wili geeft een
uiteenzetting over het functioneren van het referendum in Zwitserland.Naar zijn mening bestaat het referendum als besluitvormingssysteem niet
dankzij Zwitserland maar is het veeleer zo dat Zwitserland bestaat dankzij
het referendum.Na de Sonderbundkrieg van 1847 tot 1848 verschoof het zwaartepunt van
de politieke macht van de kantons naar de liberale bondsregering en het bondsparlement.
De kantons die deel uit hadden gemaakt van de Sonderbund en wier macht nu
was ingeperkt, wisten echter geleidelijk de politieke macht op de Bond te
heroveren. In 1848 was reeds een verplicht referendum over elke grondwetswijziging
aanvaard. In 1874 werd een facultatief referendum over Bonds-wetten mogelijk
gemaakt. In 1891 werd het instrument van het volksinitiatief of referendum
aanvaard voor deelwijzingen van de Bondsgrondwet. De Grondwet van de Bond
kon sindsdien op onderdelen voor elk kanton worden gewijzigd en meer in het
algemeen: het Bonds-parlement verloor daarmee het wetgevingsmonopolie. Op
het kantonale niveau kon vanaf dat moment altijd besluitvorming van de Bond
worden geblokkeerd en uitgelokt. Het Zwitserse staatsverband kon daardoor
in stand blijven.Politieke controverse kon altijd door middel van een referendum worden
beslecht. De uitvoerende macht richtte zich geleidelijk aan minder op de effectuering
van de politieke macht dan op de uitvoering van breed aanvaard beleid. Op
het niveau van de Bond heeft dit er toe geleid dat sinds 1959 de vier grootste
partijen (Sozialdemokratische Partei SP, Christlichdemokratische Volkspartei
CVP, Freisinnig-demokratische Partei FDP en de Schweizerische Volkspartei
SVP) volgens een vaste verdeelsleutel deel uitmaken van een permanente coalitieregering.
(het «concordantieprincipe»). De Zwitserse regering vormt daarmee
als het ware een «afspiegelingscollege» van het parlement.De heer Wili benadrukt dat binnen deze context het referendum voor Zwitserland
zeer belangrijk is, maar het is geen typisch Zwitsers fenomeen. Hij onderscheidt
een viertal referendumsystemen:– het Engelse systeem, dat vrijwel niet functioneert en dat hij
daarom verder onbesproken laat;– het Franse systeem– het Italiaanse systeem– het Zwitserse systeem.Het Franse systeem berust op het presidentieel prerogatief om belangrijke
besluiten aan de kiezers voor te leggen in een referendum ofwel plebisciet.
Het systeem is zeer verbreid in de landen die vroeger tot de Franse invloedssfeer
behoorden. De beleidsvrijheid voor de president is groot en de regelgeving
voor het houden van een referendum klein. Hoewel dit systeem, in de landen
die een referendum kennen, het vaakst voorkomt is het aantal referenda dat
volgens dit systeem gehouden is, relatief klein.In het Italiaanse systeem is het referendum een typisch recht van de oppositie.
Doorgaans geldt er een aantal beperkende voorwaarden. Zo dient er een bepaald
aantal ondersteuningsverklaringen te worden overgelegd om een referendum te
kunnen eisen. In de tweede plaats vindt er doorgaans een toetsing van het
onderwerp en de vraagstelling van het referendum plaats door een constitutioneel
hof. Voorts geldt de uitslag van het referendum slechts indien een bepaald
minimum aantal kiezers aan het referendum deelneemt. Op een aantal beleidsterreinen
mogen besluiten niet aan een referendum worden onderworpen. Het gaat dan meestal
om belasting- en begrotingswetgeving, strafwetgeving en amnestie,
asielrecht en verdragen.Met nadruk wijst de heer Wili op een ernstig gebrek van het Italiaanse
systeem: er wordt doorgaans een minimum deelname vereist voordat de uitslag
van het referendum als bindend wordt aanvaard. Deze eis van een quorum bij
de opkomst van de kiezers ondergraaft de legitimiteit van het referendum en
lokt strategisch gedrag uit. Tegenstanders van het onderwerp van het referendum
roepen de kiezers eenvoudigweg op niet aan het referendum deel te nemen. Dat
is naar de mening van de heer Wili een fundamentele fout. Een gebrek aan burgerzin
wordt beloond.Het Zwitserse systeem kent deze gebreken niet. Het Zwitsers referendum
biedt de oppositie een omvattend recht om genomen besluiten te stuiten en
een uitspraak uit te lokken over eigen voorstellen. Dit recht kent slechts
twee beperkende voorwaarden. Een referendum of een initiatief kan alleen dan
in behandeling worden genomen indien het door tenminste 100 000 stemgerechtigde
burgers wordt ondersteund. In de tweede plaats is een aantal onderwerpen uitgesloten.
Het gaat dan om onderwerpen van dwingend volkerenrecht waaraan Zwitserland
zich heeft gebonden, zoals het verbod op genocide en slavernij.Het Zwitserse systeem is in de loop der jaren door een beperkt aantal
landen overgenomen. De heer Wili noemt Australië, Micronesië en
Uruguay. In die landen heeft het systeem echter nooit succesvol gefunctioneerd
en op grond van dat feit meent de heer Wili te moeten concluderen dat het
succes vooral afhangt van de cultuur van het land waarin het systeem moet
functioneren. Bij de eventuele invoering dient daar dan ook zeer veel aandacht
aan te worden besteed: past het referendum in de politieke cultuur van het
land? Als het besluit genomen wordt het referendum in te voeren, dient de
uitvoering intensief te worden begeleid. Dat is een noodzakelijkheid die ook
in Zwitserland telkens is gebleken. De referendumvraag dient zeer zorgvuldig
te worden geformuleerd. Door het feit dat in Zwitserland in een referendum
zowel het voorstel van de regering als het voorstel dat op initiatief van
de burgers is geformuleerd, ter beoordeling kan worden voorgelegd, en deze
beide bovendien ook nog afgewogen moeten kunnen worden tegen de status quo,
moeten hoge eisen worden gesteld aan de alternatieve keuzemogelijkheden die
aan de kiezers worden voorgelegd.In Zwitserland blijken deze problemen niet aan het succes van het referendum
in de weg te staan. Integendeel. Tot medio 2005 zijn er op alleen al op nationaal
niveau 531 referenda gehouden waarvan ca. 150 in de laatste 15 jaren. De populariteit
van het referendum neemt toe. De populariteit blijkt overigens ook samen te
hangen met de economische ontwikkeling: indien de economie stagneert, worden
er meer referenda voorgesteld. De uitslag van die referenda is ongewis: ca.
50% van de voorstellen wordt verworpen. Het feit dat over een voorstel
in een referendum is beslist, oefent naar de mening van de heer Wili een zeer
sterke integrerende kracht uit op de kiezers.Tijdens het diner op de residentie van de Nederlandse ambassadeur spreken
de delegatieleden met de volgende leden van het Zwitserse parlement:– Mw. Maya Graf, lid van de Nationalrat voor de Grüne Fraktion,
gekozen vanuit Basel-Landschaft.– De heer dr. Andreas Gross, lid van de Nationalrat voor de Sozialdemokratische
Partei (SP), gekozen vanuit Zürich en voorzitter van de Staatspolitische
Kommission van het Zwitserse parlement. De Staatspolitische Kommission is
belast met de behartiging van alle staatsrechtelijke en constitutionele aangelegenheden.– De heer dr. Gerhard Pfister, lid van de Nationalrat voor de Christlichdemokratische Partei (CVP), gekozen vanuit Zug en vice-voorzitter van
de Staatspolitische Kommission.– De heer dr. Fritz Schiesser, lid van de Ständerat voor de
Freisinnig-demokratische Partei (FDP), gekozen vanuit Glarus, en voorzitter
van de Ständerat in 2004.– De heer Hermann Weyeneth, lid van de Nationalrat voor de Schweizerische
Volkspartei (SVP), gekozen vanuit Bern en voorzitter van de Staatspolitische
Kommission in 2005.Op zaterdagochtend 29 april 2006 spreekt de delegatie met prof. dr.
Andreas Gross. De heer Gross is parlementslid voor de Sozialdemokratische
Partei, lid van de Raad van Europa, directeur van het «Atelier voor
Directe Democratie» in Zürich, en als politicoloog verbonden aan
de Universiteit van Speyer (BRD).Hij geeft een uiteenzetting over de vormgeving van directe democratie
in Zwitserland. Daarbij gaat hij achtereenvolgens in op de huidige situatie,
de ontwikkeling van directe democratie, de kenmerkende aspecten van directe
democratie, de vereisten voor directe democratie, en op de belangrijkste verworvenheden
van en de belangrijkste misverstanden over directe democratie.Directe democratie zoals die in Zwitserland vorm heeft gekregen in het
referendum en het volksinitiatief draagt naar de mening van de heer Gross
bij aan de «democratisering van het democratisch proces». Het
bevordert de legitimiteit van de besluitvorming door de bevordering van communicatie.
Het tilt de representatieve democratie zoals die in het merendeel van de Europese
landen vandaag de dag bestaat naar een hoger niveau. Daarmee maakt het de
bestaande stelsels van representatieve democratie niet overbodig; het vormt
een aanvulling op die stelsels. Representatieve democratie geeft de kiezers
de mogelijkheid zijn vertegenwoordigers te kiezen; directe democratie geeft
hen de mogelijkheid zich direct uit te spreken over die belangwekkende zaken
die zij niet aan hun vertegenwoordigers willen overlaten. Het feit dat deze
mogelijkheid bestaat, creëert in een land een bijzondere democratische
cultuur en verandert in dat land ook de politieke en communicatieve cultuur.
De discussies zullen intensiever, diepgaander en gedifferentieerder zijn.
Er zullen meer alternatieven worden besproken en de kennis van het onderwerp
zal binnen de stemgerechtigde burgers een bredere spreiding krijgen. Burgers
zullen elkaar trachten te overtuigen en daartoe zullen zij met elkaar moeten
discussiëren: zij moeten met elkaar spreken en naar elkaar luisteren.
Zij horen en leren van elkaar. De in de maatschappij samengebalde kennis wordt
intensief aangesproken. Daardoor zullen problemen inventiever, sneller en
meer in overeenstemming met de belangen en wensen van de bevolking worden
opgelost. Allen die zich desondanks toch niet bij elk onderwerp voldoende
vertegenwoordigd menen door het parlement dat zij hebben gekozen, vinden in
de directe democratie een uitlaatklep. Het besef altijd toch nog «het
laatste woord» te kunnen hebben, geeft burgers een veilig gevoel en
versterkt hun vertrouwen in het democratische proces. De gezamenlijke burgers
werken zo op een transparante wijze aan zeer sterk gelegitimeerde beleidsvorming.
Zij identificeren zich sterk met dit proces dat hun «democratisch patriottisme»
versterkt. Directe democratie op lokaal en regionaal niveau is een voorwaarde
om het vertrouwen in de democratie te vestigen en te consolideren en vervolgens
directe democratie ook op nationaal en internationaal niveau te kunnen toepassen.
De heer Gross is ervan overtuigd dat directe democratie de apathie en het
cynisme bij burgers bestrijdt; het herstelt bij de burgers het vertrouwen
in zichzelf en in anderen. Het vermindert de personalisering van de politiek
en geeft de mogelijkheid om het publieke debat weer te richten op de cruciale
vraagstukken die in de huidige samenleving spelen.Daartoe is het naar de mening van de heer Gross wel noodzakelijk dat de
directe democratie op een juiste wijze wordt vormgegeven. Essentieel is de
waarborging van het stemgeheim. Er dient dus niet in een vergadering, openbaar
te worden gestemd. Voorts moet een kleine groep van burgers al een referendum
kunnen aanvragen. Een plebisciet, waarbij de regering bepaalt of en hoe een
onderwerp in een referendum aan de kiezers ter beoordeling wordt voorgelegd,
zoals het geval is in het Franse systeem, is een onwenselijke vorm van directe
democratie.Voorts acht de heer Gross het essentieel, dat de inzameling van steunverklaringen
voor een initiatief of referendum door zo min mogelijk regels wordt belemmerd,
en dat het aantal ondersteuningsverklaringen, vooraleer een onderwerp voor
een referendum of initiatief kan worden aangemeld, zo gering mogelijk is.
Voorts dient de geldigheid van de uitslag van een referendum niet afhankelijk
te worden gemaakt van een minimum aantal kiezers. De meerderheid van de deelnemers
beslist. Wie wil winnen, dient anderen te overtuigen. Door het feit dat er
geen minimum deelname vereist is voor een succesvol referendum, is het niet
zinvol een referendum te boycotten.Het is een misvatting vormen van directe democratie, zoals het referendum
en het volksinitiatief, tegenover indirecte democratie te plaatsen, en als
daarmee in strijd te karakteriseren. Directe en indirecte democratische besluitvormingsprocessen
zijn veeleer complementair ten opzichte van elkaar. Zij dienen naast elkaar
te bestaan en naar gelang de omstandigheden en wensen te worden benut. Dan
zal ook blijken dat zij ieder op hun eigen wijze het besluitvormingsproces
verrijken en de democratische gezindheid bij de burgers verdiepen. Vormen
van directe democratie werken echter nooit snel en eenvoudig; het kan niet
snel als een instrument ter vrijblijvende consultatie van de bevolking worden
ingezet of als een instrument om de bevolking gunstig te stemmen. Goed gebruikt
zal blijken dat vormen van directe democratie niet traag en te gecompliceerd
zijn. Zij zullen niet slechts ja-nee antwoorden opleveren en zij zullen niet
tot desinteresse bij de burgers leiden. Integendeel.Op zondagochtend 30 april 2006 bezoekt de delegatie de Landsgemeinde
van het halfkanton Appenzell-Innerrhoden. Dit is een besluitvormende vergadering
van alle stemgerechtigde burgers van het halfkanton die jaarlijks op de laatste
zondag van april in de open lucht plaatsvindt.Appenzell ligt in het noordoosten van Zwitserland en is sinds 1514 volwaardig
lid van het Zwitsers Eedgenootschap. Religieuze en daarmee verbonden politieke
tegenstellingen leidden in 1597 tot splitsing van het kanton in twee halfkantons:
het overwegend katholieke Innerrhoden en het overwegend protestantse Ausserrhoden.Appenzell Innerrhoden is met ca. 15 000 inwoners het kleinste kanton
van Zwitserland. Twee kleine, door Ausserrhoden omsloten, katholieke gebieden
behoren als exclaves eveneens tot Innerrhoden. Appenzell als geheel wordt
omsloten door het kanton Sankt Gallen. De hoofdstad van Appenzell Innerrhoden,
Appenzell, heeft 5500 inwoners. Ruim 55% van het kanton bestaat uit
agrarisch gebied, ruim 30% is bebost, ruim 10% wordt als onproductief
gebied beschouwd, slechts 4% is bewoond.Het halfkanton is verdeeld in zes gemeenten, elk met een aantal afgevaardigden
in het kantonnale parlement, overeenkomstig hun relatieve bevolkingsomvang.De wetgevende macht berust bij de Grosser Rat die uit 49 leden bestaat.
De raad vergadert op vijf maandagen van het jaar.De uitvoerende macht berust bij de uit 7 leden bestaande Standeskommission.
De leden van de Standeskommission worden elk jaar opnieuw door de Landsgemeinde
gekozen in een open, niet geheime stemming. De volksvergadering heet in Appenzell
Innerrhoden Landsgemeinde. Belangrijke besluiten worden op de jaarlijkse vergadering
aan de Landsgemeinde voorgelegd.Op de agenda voor de Landsgemeinde 2006, die de delegatie bijwoonde, stonden
25 onderwerpen waarover een stemming zou plaatsvinden. Het ging onder meer
om:– een aanpassing van de kantonale wetgeving aan de Bondswetgeving
op het punt van het geregistreerd partnerschap voor personen van gelijk geslacht;– een aanpassing van de Strafwet;– de besteding van een extra uitkering ter grootte van ca. ZFr.
32 mln. van de Bond aan het halfkanton;– een herziening (verlaging) van de belastingwetgeving;– diverse wetten met betrekking tot onderwijs, cultuur en veiligheidswetgeving.Op enkele uitzonderingen na werden alle voorstellen van de Grosser Rat
met grote meerderheid aanvaard. Discussie ontstond er over de besteding van
de extra uitkering, maar ook op dat punt werd het voorstel van de Grosser
Rat met grote meerderheid gevolgd en werden alternatieve bestedingsvoorstellen
niet gehonoreerd. Met uiterst krappe meerderheid werd ingestemd met het voorstel
tot belastingverlaging. In de voorafgaande discussie werd naar voren gebracht
dat het inkomensverlies voor het halfkanton weliswaar gecompenseerd zou worden
door de toevloed van kapitaalkrachtige bedrijven en particulieren maar dat
dit tevens zou leiden tot een stijging van grond- en huizenprijzen die de
maatschappelijke start van jonge gezinnen zou bemoeilijken. De tegenstanders
achtten met dit voorstel tot belastingverlaging de grens van het «agressieve
groeibeleid» bereikt.Op maandagochtend 1 mei 2006 spreekt de delegatie met prof. dr. Hanspeter
Kriesi, hoogleraar aan het Institut für Politikwissenschaft van de universiteit
van Zürich. Prof. Kriesi geeft een beschouwing over directe democratie
en legt daarbij, gezien het doel van het bezoek van de delegatie, de nadruk
op het verschil tussen directe en indirecte democratie en de voordelen van
directe democratie. Hij wil het onderscheid echter niet te zwaar aanzetten.
Een belangrijk onderscheid tussen beide ziet hij in het feit dat verkiezingen
in een indirecte democratie altijd van bovenaf worden georganiseerd. In een
directe democratie is dat niet het geval en zijn er doorgaans ook veel vaker
controle- en besluitvormingsmomenten. Dat wil niet zeggen dat deze directe
kiezersinvloed ten koste zou gaan van de invloed die de politieke elite kan
uitoefenen. Ook in een directe democratie blijft die een grote rol spelen
in de publieke meningsvorming. Bij een grote consensus van de politieke partijen
over een bepaald vraagstuk blijkt er bij de burgers zelden behoefte te bestaan
hun directe democratische rechten tot gelding te brengen. Burgers ontwikkelen
niet zo vaak voorstellen die geheel los staan van de politieke partijen. Zij
kunnen wel een opvatting van een partij tot de hunne maken en deze in het
bijzonder onder de aandacht van de kiezers brengen door middel van een referendum.
Want, zo merkt prof. Kriesi op, de uitslag van een referendum blijkt niet
zozeer afhankelijk te zijn van de omvang van de beschikbare financiële
middelen maar veeleer van de intensiteit van de inzet van de campagnemedewerkers.
Onderzoek leert dat er geen sprake is van een typische «nee-stemmer»
bij referenda; er is niet een kiezer te typeren die bij elk referendum nee
stemt en daarmee het instrument van de directe democratie boycot en ineffectief
maakt. Kiezers laten zich vrijwel altijd terdege informeren voor een referendum.
Dat is ook in Zwitserland telkens weer waarneembaar.De typische neestemmer, zo hij al zou bestaan, wordt in Zwitserland ook
de wind uit de zeilen genomen door de spreiding van referenda over het jaar.
Gedurende een jaar worden verscheidene referenda gehouden die telkens ca.
3 onderwerpen betreffen. Dat is geheel anders dan in verscheidene staten van
de VS waar eenmaal per 2 jaren een referendum wordt gehouden over een lange
lijst van onderwerpen. Daar krijgt een typische neestemmer op
dat moment een uitgelezen kans om met zijn stem de besluitvorming te frustreren.Naar aanleiding van vragen van de delegatieleden zegt de heer Kriesi van
mening te zijn dat het belang van de financiering van een campagne sterk wordt
overschat. De financiering is op dit moment in Zwitserland naar zijn mening
echter ook volstrekt ondoorzichtig en dat is naar zijn mening een zwak punt
dat nader onderzocht zou dienen te worden. Tot nu toe wordt er vooral campagne
gevoerd met relatief goedkope middelen als advertenties en vooral aanplakbiljetten.
Ook de regering mag daarbij geen andere dan de normale kanalen benutten om
haar standpunt kenbaar te maken. De regering behoort ten aanzien van een onderwerp
ook een standpunt in te nemen naar de mening van de heer Kriesi, zij is immers
een belangrijk onderdeel van wat «de politieke elite» zou kunnen
worden genoemd. Indien er vervolgens een tegenstelling blijkt tussen de opvatting
van de regering en de bevolking is dat in de Zwitserse verhoudingen niet zo
erg. Dit verschil van inzicht is te overbruggen door het feit dat de politieke
partijen op nationaal niveau in Zwitserland relatief zwak zijn, de partijdiscipline
is niet sterk en door de al decennia lang bestaande «Konkordanzpolitik»
op basis waarvan de vier belangrijkste politieke stromingen in Zwitserland
permanent en volgens een vrijwel vaste verhouding in de bondsregering vertegenwoordigd
zijn. Indien zich een vraagstuk ontwikkelt waarover een belangrijke groep
burgers een referendum zou willen houden, leidt dit op regeringsniveau doorgaans
tot onderhandelingen tussen de partijen teneinde een referendum te voorkomen.
Slaagt de regering er niet in een breed aanvaardbaar compromis te formuleren
en wordt er toch een referendum over het onderwerp gehouden, dan blijkt het
referendum op zich te leiden tot maatschappelijke consensus en pacificatie.
Het wordt in Zwitserland als zeer ongepast ervaren de uitslag van een referendum
ter discussie te stellen. Het feit dat er altijd nog een referendum mogelijk
is, leidt er naar de mening van de heer Kriesi wel een enkele maal toe dat
de regering zich afzijdig houdt door een niet erg scherp standpunt te formuleren.
De regering laat de besluitvorming dan zonder meer over aan de burgers.Op de vraag of het Zwitserse burgerschap beter, van hoger niveau is, zegt
prof. Kriesi dat hij daarover geen harde uitspraken kan doen. Wel is naar
zijn mening de betrokkenheid van de Zwitsers bij de politieke discussie groot.
In die zin is er zonder meer sprake van een «participatieve democratie».
Deze betrokkenheid krijgt momenteel een sterke stimulans door de ontwikkelingen
in de Europese Unie. De Zwitserse burgers zijn bang invloed te verliezen.
Deze vrees uit zich onder meer in een toename van het aantal referenda. Die
referenda wijzen evenwel niet in één bepaalde richting. Noch
naar herkomst van de initiatiefnemers tot een referendum, noch naar de uitkomst
kan een duidelijke lijn worden vastgesteld. De referenda worden soms door
zeer vreemde coalities gedragen. Indien er toch een tendens zou moeten worden
benoemd, zou kunnen worden gezegd dat tot de jaren ’80 van de vorige
eeuw referenda vooral gericht waren op behoud en op het afremmen van of tegengaan
van ontwikkelingen en sindsdien meer op stimulering en het in gang zetten
van ontwikkelingen. De teneur van de vraagstelling heeft zich ontwikkeld van
overwegend passief naar in meerderheid actief.ProgrammaVrijdag
28 april  08.40Aankomst op luchthaven
Zürich-Kloten (KL 1953), transfer naar Bern, hotel Allegro. Welkom door
ambassadeur Edo Hofland. Transfer naar Bern.   12.30Lunch Nederlandse
residentie te Bern. Tijdens de lunch bespreking programma met ambassadeur
en staf.   14.30 – 16.30Gesprek
met de heer Hans-Urs Wili, hoofd van de sectie politieke Rechten van de Bundeskanzlei 19.30Diner op de residentieGasten:
delegatie en vijf Zwitserse politici van Nationalrat en Ständerat, en
vertegenwoordigers ambassade.   Zaterdag
29 april  09.00 – 12.00Workshop
in residentie georganiseerd door Andreas Gross, voorzitter van de Staatspolitische
Kommission van de Nationalrat.   Vertrek naar Appenzell   Zondag
30 april  08.30Vertrek naar de
Landeskanzlei  08.45Vertrek met de officiële
gasten naar de Pfarrkirche St. Mauritius   09.00 – 10.00Kerkdienst  12.00 – 14.00Landsgemeinde   14.00Lunch  Maandag
1 mei  09.00Vertrek naar Zürich   10.00 – 12.00Gesprek
met prof. dr. Hanspeter Kriesi, Institut für Politikwissenschaft, Universiteit
Zürich.  12.00Transfer naar vliegveld
Zürich-Kloten  15.00Vertrek naar Nederland
met KL1960  16.30Aankomst Schiphol 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30184-13.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl