Wijziging van de Wet op de rechterlijke organisatie, de Wet op de rechterlijke indeling, het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en enkele andere wetten naar aanleiding van de evaluatie van de modernisering van de rechterlijke organisatie en in verband met de regeling van het klachtrecht inzake gedragingen van rechterlijke ambtenaren (Evaluatiewet modernisering rechterlijke organisatie); Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk Nota n.a.v. het (nader, tweede nader, enz.) verslag
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST138398
 2009-2010
 
 32 021
 Wijziging van de Wet op de rechterlijke organisatie, de Wet op de rechterlijke
indeling, het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en enkele andere wetten
naar aanleiding van de evaluatie van de modernisering van de rechterlijke
organisatie en in verband met de regeling van het klachtrecht inzake gedragingen
van rechterlijke ambtenaren (Evaluatiewet modernisering rechterlijke organisatie)
 
 
 
 
 Nr. 
 6
 NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
 Ontvangen 3 december
2009
 Met belangstelling heb ik kennisgenomen van de vragen en opmerkingen die
bij de leden van diverse fracties leven over het wetsvoorstel Evaluatiewet
modernisering rechterlijke organisatie. Op deze vragen en opmerkingen ga ik
graag in, waarbij ik de volgorde aanhoud van het door de vaste commissie voor
Justitie uitgebrachte verslag.
 
 Het verheugt mij dat de leden van de CDA-fractie het gros van de voorstellen
in dit wetsvoorstel onderschrijven. Deze leden stellen terecht dat de meeste
voorstellen al eerder zijn aangekondigd en dat veel ervan reeds zijn besproken
in de Kamer. Ik verwijs in het bijzonder naar de algemene overleggen die ik
met de vaste commissie voor Justitie mocht voeren op 21 november 2007
en 29 januari 2009. Dat neemt niet weg dat
nu een voorstel voorligt waarover de Kamer wordt gevraagd zich als medewetgever
uit te spreken en ik stel er prijs op dat de leden van de CDA-fractie uitdrukkelijk
aangeven dit op een zorgvuldige wijze te willen doen. Zij tonen zich wel verrast
door de in het wetsvoorstel opgenomen onderdelen die nauw samenhangen met
de voorgenomen herziening van de gerechtelijke kaart. Deze leden vragen, zo
versta ik hun inbreng, of het niet beter is die onderdelen gelijktijdig te
behandelen met de voorstellen over de herziening gerechtelijke kaart, waar
de regering juist van mening is dat dit wetsvoorstel eerst moet worden behandeld
om voorbereidingen te treffen voor de implementatie van die herziening. Daarbij
stellen zij ook de vraag om welke voorbereidingen het dan gaat.
 Ik wil de indruk wegnemen dat het gehele wetsvoorstel in functie en perspectief
staat van de voorgenomen herziening van de gerechtelijke kaart. In de considerans
van het wetsvoorstel is vooropgesteld dat het wetsvoorstel wettelijke uitwerking
geeft aan aanbevelingen van de evaluatie door de commissie-Deetman, zoals
die in het daarop betrekking hebbende kabinetsstandpunt zijn aangekondigd.
Ik wijs in dit verband onder andere op de voorgestelde verruiming van de competentie
van de kantonrechter en de voorgestelde wijziging van de samenstelling van
de Raad voor de rechtspraak. Dit zijn onderwerpen die geheel los staan vande herziening van de gerechtelijke kaart. Tot deze categorie behoren
ook de voorstellen met betrekking tot het klachtrecht.
 Een tweede categorie wordt gevormd door die onderwerpen die eveneens een
volledig zelfstandige betekenis hebben, maar die tegelijkertijd een functie
kunnen vervullen ten behoeve van de herziening de gerechtelijke kaart. Tot
deze categorie behoren de in het wetsvoorstel opgenomen voorzieningen die
zijn gericht op samenwerking tussen de gerechten en tussen de parketten. Wat
de gerechten betreft, gaat het om de samenwerkingsbepaling op het gebied van
bedrijfsvoering (art. 23a Wet op de rechterlijke organisatie, hierna: Wet
RO) en de samenwerkingsbepalingen op het gebied van zaaksbehandeling (met
name art. 46a en 62a Wet RO). Wat de arrondissements- en ressortsparketten
betreft, gaat het om de samenwerkingsbepaling in het voorgestelde artikel
139a van de Wet op de rechterlijke organisatie, die een fundering biedt voor
de regionalisering van organisatie- en bedrijfsvoeringstaken binnen het OM,
vooruitlopend op de daadwerkelijke bundeling van parketten door de voorgenomen
verkleining van het aantal arrondissementen en ressorten. Tot de tweede categorie
behoort ook de voorgestelde ressortelijke herindeling, die leidt tot enkele
wijzigingen in de relatieve competentie van de gerechtshoven. Deze herschikking is thans dringend gewenst om meer evenwicht te
brengen in de werklastverdeling tussen de hoven. Zoals vermeld in het kabinetsstandpunt,
zal de herziening van de gerechtelijke kaart een algehele ressortelijke herindeling
inhouden, waarbij het aantal ressorten wordt teruggebracht van vijf naar vier.
Dat is in het onderhavige wetsvoorstel echter nog niet aan de orde. Tenslotte
hebben ook de in het wetsvoorstel opgenomen voorzieningen over het locatiebeleid
een zelfstandige betekenis, terwijl zij tegelijkertijd een zekere functie
hebben in het perspectief van de herziening van de gerechtelijke kaart. Met
betrekking tot de bevoegdheid tot aanwijzing van nevenlocaties, die in het
ingediende wetsvoorstel geheel aan de Raad voor de rechtspraak was toegedeeld,
is overigens tegelijkertijd met deze nota naar aanleiding van het verslag
een nota van wijziging ingediend (kamerstuk 32 021, nr.7), die hierna
nog nader zal worden toegelicht.
 De onderdelen die behoren tot de tweede categorie zijn in het wetsvoorstel
niet als tijdelijke bepalingen geformuleerd, omdat zij in beginsel ook na
de herziening van de gerechtelijke kaart hun waarde blijven behouden. Dat
neemt niet weg dat bij het opstellen van het wetsvoorstel herziening gerechtelijke
kaart sommige van deze bepalingen nader zullen moeten worden bezien en waar
nodig aangepast in het licht van de nieuwe gerechtelijke kaart.
 Een derde categorie tenslotte zijn die voorstellen die door opneming in
het onderhavige wetsvoorstel weliswaar een zelfstandige betekenis hebben gekregen,
maar nauwer samenhangen met de voorgenomen herziening van de gerechtelijke
kaart. Dit betreft in de eerste plaats de mogelijkheid dat bij algemene maatregel
van bestuur aan te wijzen gerechtsbesturen in vergaande mate een personele
unie kunnen vormen, hetgeen zelfs kan betekenen dat gerechtsbesturen geheel
samensmelten (artikel XXI, eerste lid). Hiermee kan alvast een bestuurlijke
opschaling worden gecreëerd in aanloop naar volledige samenvoeging in
het kader van de herziening van de gerechtelijke kaart. In de tweede plaats
gaat het om de mogelijkheid die de minister van Justitie heeft om bepaalde
categorieën strafzaken aan te wijzen die bij een andere rechtbank (ook
buiten het ressort waartoe de rechtbank behoort) of bij een ander gerechtshof
worden behandeld (artikel XXI, tweede lid). Deze bepaling is met name bedoeld
om te bewerkstelligen dat de behandeling van strafzaken in hoger beroep uit
Flevoland kan (blijven) plaatsvinden bij het Hof Arnhem.
 Beide bepalingen hebben vanwege de voorgenomen herziening van de gerechtelijke
kaart een tijdelijk karakter gekregen, namelijk een werkingsduur van drie
jaar.
 
 De regering acht het wenselijk dat alle voorzieningen die in dit wetsvoorstel
zijn opgenomen zo spoedig mogelijk van kracht worden. Het zou voor de praktijk
belastend zijn en bovendien een ongewenste vertraging meebrengen om daarmee
te wachten en deze onderwerpen op te nemen in het toekomstige wetsvoorstel
tot herziening van de gerechtelijke kaart. Het definitieve kabinetsstandpunt
over de herziening van de gerechtelijke kaart is op 20 november jl. aan
uw Kamer toegezonden. Met het daarop volgende wetgevings- en implementatietraject,
dat een aanvang zal nemen na bespreking van het kabinetsstandpunt met uw Kamer,
zal naar verwachting nog geruime tijd zijn gemoeid. Indien daarop zou moeten
worden gewacht, zouden de rechtspraak en het OM worden geremd in hun mogelijkheden
om reeds thans (vervolg)stappen te zetten om problemen, veroorzaakt door de
te geringe omvang van sommige gerechten en parketten, het hoofd te bieden.
Op deze punten kiest de regering dus een andere volgorde dan voorgesteld in
het advies van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR) waaraan de
leden van de CDA-fractie refereren. Ik benadruk echter dat het om een gradueel
verschil gaat. De algehele herziening van de gerechtelijke kaart zal allerlei
elementen bevatten die in het kader van het onderhavige wetsvoorstel niet
aan de orde zijn, en omgekeerd. De in het onderhavige wetsvoorstel voorgestelde
maatregelen zijn nu nodig om de kwaliteit van de rechtspraak op peil te houden
en waar nodig te verbeteren. Voor zover onderwerpen daarnaast een functie
vervullen ten behoeve van de herziening van de gerechtelijke kaart of daarmee
samenhangen, is dit secundair.
 
 Ik onderschrijf de visie van de leden van de PvdA-fractie dat de rechtspraak
in Nederland kwalitatief hoogwaardig en toegankelijk en bereikbaar moet zijn
voor iedereen. Aan de wens van deze leden om het onderhavige wetsvoorstel
te kunnen bezien in samenhang met de voornemens over de herziening van de
gerechtelijke kaart, meen ik te hebben voldaan, nu het kabinetsstandpunt dat
het volledige beeld geeft van die voornemens op 20 november jl. aan de
Tweede Kamer is toegezonden (Kamerstukken II 2009/10, 29 279, nr. 97).
Ik vertrouw erop dat dit de door de leden voorgestane beoordeling van het
wetsvoorstel mogelijk maakt. De voornemens met betrekking tot de herziening
van de gerechtelijke kaart krijgen uiteraard nog hun beslag in een wetgevingstraject,
dat volgend jaar van start gaat. Omdat met dit traject en de implementatie
van de wetgeving nog geruime tijd zal zijn gemoeid, acht de regering het van
belang dat daaraan voorafgaand het onderhavige wetsvoorstel kracht van wet
verkrijgt. Ik verwijs kortheidshalve naar de uiteenzetting die hierboven is
gegeven in antwoord op de vragen van de leden van de CDA-fractie over dit
onderwerp.
 
 Ook de leden van de SP-fractie plaatsen kanttekeningen bij de verhouding
tussen de onderdelen van het wetsvoorstel die betrekking hebben op de schaalgrootteproblemen
en de voorgenomen herziening van de gerechtelijke kaart. Zij vinden, in het
voetspoor van de NVvR, de gekozen volgorde niet logisch en menen dat deze
moet worden omgedraaid. Zoals hiervoor uiteengezet in het antwoord op de vragen
van de leden van de CDA-fractie, staan enkele onderdelen in functie en perspectief
van de herziening van de gerechtelijke kaart, maar hebben die voorzieningen
evenzeer een zelfstandige betekenis en zijn deze bovendien wenselijk als opstapje
naar die herziening, die een veel bredere strekking heeft dan het nu voorliggende
wetsvoorstel. Het kabinetsstandpunt over de nieuwe gerechtelijke kaart moet
nog in wetgeving worden uitgewerkt. Dat is een omvangrijke operatie. Het onderhavige
wetsvoorstel maakt het mogelijk om vooruitlopend daarop alvast enkele urgente
problemen rond de schaalgrootte aan te pakken, bijvoorbeeld door de vorming
van een personele unie tussen (kleine) gerechtsbesturen mogelijk te maken.
 
 Het verheugt mij dat de leden van de SGP-fractie reeds te kennen geven
de strekking van het wetsvoorstel in algemene zin te kunnen onderschrijven.
Hun vragen en opmerkingen over de verhoging van de competentiegrens van de
kantonrechter en de afschaffing van de verplichte sector kanton worden verderop
in deze nota beantwoord, waarmee ik beoog de bij deze leden nog levende twijfels
weg te nemen.
 2. Samenwerking en schaalgrootte
 De leden van de CDA-fractie wijzen op de in het wetsvoorstel opgenomen
mogelijkheid om bestuursleden van het ene gerecht ook bestuurslid van het
andere gerecht te laten zijn. Zij menen dat dat voorstel vooruitloopt op de
mogelijke samenvoeging van gerechtsbesturen in het kader van de herziening
van de gerechtelijke kaart. Zoals in paragraaf 1 van deze nota in antwoord
op de vragen van deze leden is uiteengezet, hangt dat voorstel inderdaad samen
met de voorgenomen herziening van de gerechtelijke kaart. Deze voorziening
loopt vooruit op de beoogde verkleining van het aantal arrondissementen en
ressorten, die leidt tot minder gerechtsbesturen. Daarom is deze voorziening
uitdrukkelijk als een tijdelijke bepaling, voor de duur van drie jaar, geformuleerd
(zie artikel XII, derde lid). Het betreft een tijdelijke afwijkingsmogelijkheid
van de algemene regel, zoals opgenomen in het wetsvoorstel, dat slechts een
minderheid van de bestuursleden ook in een ander gerecht bestuurslid mag zijn
en het verbod om een president te delen. Hiermee worden dus geen onomkeerbare
stappen gezet. Omdat deze bepaling het mogelijk maakt om alvast bij kleine
gerechten urgente schaalgrootteproblemen aan te pakken, acht de regering het
wenselijk om dit reeds nu te regelen.
 De leden van de CDA-fractie stellen voorts enkele vragen over de territoriale
begrenzing van de samenwerking tussen gerechten. Ter voorkoming van eventueel
misverstand wijs ik erop dat wat de samenwerking op het gebied van zaaksbehandeling
tussen rechtbanken betreft, het wetsvoorstel uitgaat van ressortsgewijze samenwerking
tussen rechtbanken. Het voorgestelde artikel 46a Wet RO voorziet erin dat
bij gebrek aan voldoende zittingscapaciteit op initiatief van de Raad voor
de rechtspraak een rechtbank bepaalde (categorieën van) zaken kan overdragen
aan een andere rechtbank, maar die rechtbank moet wel binnen hetzelfde ressort
zijn gelegen. Dit is in lijn met het kabinetsstandpunt over de evaluatie door
de commissie-Deetman, dat ressortsgewijze samenwerking voorop stelt. Daarmee
komt een einde aan de onoverzichtelijke situatie van dit moment, waarin op
basis van het Besluit nevenvestigings- en nevenzittingsplaatsen door het hele
land met rechtbankzaken geschoven kan worden. Overstijging van het ressortsniveau
kan wel plaatsvinden, maar dat moet dan geschieden via de «koninklijke»
weg van een uitdrukkelijke wijziging van de relatieve bevoegdheid, volgens
het wetsvoorstel zo nodig eerst neer te leggen in een maximaal twee jaar geldende
algemene maatregel van bestuur. Voor de samenwerking op het gebied van bedrijfsvoering
(voorgesteld artikel 23a Wet RO) is een beperking tot het eigen ressort juist
niet aangebracht, zo beantwoord ik de daartoe strekkende vraag van de leden
van de CDA-fractie. Op uitdrukkelijk advies van de Raad voor de rechtspraak
en de NVvR is hier voorzien in de mogelijkheid van ressortsoverstijgende samenwerking.
Het is namelijk wenselijk dat de Raad voor de rechtspraak de mogelijkheid
heeft om voor bepaalde bedrijfsvoeringsaspecten een uniforme werkwijze op
te leggen die voor alle rechtbanken moet gelden, waardoor er dus samenwerkingsverbanden
moeten worden gecreëerd tussen meer rechtbanken dan alleen die welke
in één ressort zijn gelegen.
 
 Het verheugt mij dat de leden van de PvdA-fractie het standpunt van de
regering onderschrijven dat samenwerking tussen de gerechten kan leiden tot
een vergroting van de kwaliteit van de rechtspraak. De zienswijze
van deze leden over rechtbanken als flexibele eenheden die vallen binnen een
groter bestuurlijk aangestuurd rechtsgebied, sluit aan op de voornemens die
zijn neergelegd in het op 20 november jl. toegezonden kabinetsstandpunt
over de herziening van de gerechtelijke kaart. De voorgenomen herziening leidt
tot bestuurlijke schaalvergroting waarbij er per rechtsgebied van een rechtbank
meerdere vestigingsplaatsen en zittingsplaatsen zullen zijn. Het locatiebeleid
zoals dat het kabinet voor ogen staat, ook is geënt op de criteria die
de leden van de PvdA-fractie noemen, te weten bevolkingsomvang en mate van
bedrijvigheid. Deze leden vragen de regering ook in te gaan op de voorstellen
van de NVvR over de omvang van het basispakket van rechtspraak. In het bovengenoemde
kabinetsstandpunt heeft het kabinet aangegeven zich te kunnen vinden in het
door de NVvR benoemde basispakket. Uit de regels van de relatieve competentie
van de rechtbanken vloeit al vanzelf voort dat de zaken die tot dit basispakket
behoren in elke rechtbank worden behandeld. Als onder de nieuwe gerechtelijke
kaart het aantal rechtbanken zal zijn verminderd, zal dit niet anders zijn,
waarbij dan bovendien geldt dat deze zaken in beginsel in alle (20) vestigingsplaatsen
van de rechtbanken worden behandeld. Zoals in het kabinetsstandpunt is aangegeven,
acht het kabinet het echter niet wenselijk om dit laatste tot in detail in
de wet vast te leggen. Wat het vraagstuk van generalismen versus specialismen
betreft, waarbij de leden van de PvdA-fractie eveneens verwijzen naar het
standpunt van de NVvR, is de regering van oordeel dat een generalistische
benadering door de rechter het uitgangspunt is, maar dat er ruimte moet zijn
voor specialismen. Dit laatste betekent niet dat elk specialisme slechts bij één
gerecht moeten worden geconcentreerd. Dat geldt alleen voor zeer gespecialiseerde
rechtspraak, zoals bijvoorbeeld de rechtspraak op het gebied van het kwekersrecht.
Hierna ga ik op dit onderwerp nog nader in, in antwoord op vragen van de leden
van de SP-fractie.
 De leden van de PvdA-fractie benadrukken de zichtbaarheid van de rechter
en het vereiste dat de rechter bekend moet zijn met lokale omstandigheden,
wat in hun visie betekent dat zittingen van politierechters en kantonrechter,
soms tijdelijk, moeten kunnen plaatsvinden op vele plekken in het land, bijvoorbeeld
in veiligheidshuizen of raadszalen. De kantonrechtspraak moet in de visie
van deze leden als laagdrempelige en zeer toegankelijke vorm van rechtspraak
op voldoende plaatsen in het land aanwezig zijn. Dat betekent in hun visie
ook dat, zeker nu de competentiegrens van de kantonrechter wordt verhoogd
naar € 25 000, niet voortijdig moet worden gesneden in het
aantal kantonlocaties.
 Naar aanleiding hiervan merk ik het volgende op. In het wetsvoorstel zoals
dat is ingediend bij de Tweede Kamer, is voorgesteld om het nevenlocatiebeleid
volledig toe te delen aan de Raad voor de rechtspraak. Het ingediende wetsvoorstel
gaat uit van aanwijzing van de arrondissementshoofdplaatsen bij wet en aanwijzing
van nevenlocaties door de Raad voor de rechtspraak. Naar aanleiding van de
hierna in paragraaf 3 nog te bespreken kritiek van de leden van diverse
fracties op het neerleggen van deze bevoegdheid bij de Raad voor de rechtspraak,
is deze keuze heroverwogen. Dit heeft ertoe geleid dat bij nota van wijziging
een grondslag in het wetsvoorstel is opgenomen om nevenlocaties aan te wijzen
bij algemene maatregel van bestuur (op voordracht van de Minister van Justitie
en met voorhangprocedure bij Tweede en Eerste Kamer) en aan de Raad voor de
rechtspraak over te laten om desgewenst nog andere nevenlocaties aan te wijzen.
Zoals aangegeven in de toelichting bij de nota van wijziging is het de bedoeling
om in de algemene maatregel van bestuur 13 nevenlocaties aan te wijzen. Dit betekent dat er tezamen met de 19 bij wet aangewezen
arrondissementshoofdplaatsen in totaal 32 rechtspraaklocaties wettelijk worden
vastgelegd.
 Ik wijs er met nadruk op dat het voorgaande stelsel uitgaat van de huidige
gerechtelijke kaart, dus de huidige indeling in 19 arrondissementen en 5 ressorten
met de huidige 19 arrondissementshoofdplaatsen en 5 ressortshoofdplaatsen.
Het locatiebeleid zoals dat is voorgesteld in het kabinetsstandpunt over de
herziening van de gerechtelijke kaart sluit weliswaar op dit stelsel aan,
maar alleen al vanwege het feit dat de nieuwe gerechtelijke kaart minder arrondissementen
en ressorten zal kennen, is het uiteraard niet zo dat de ingevolge het onderhavige
wetsvoorstel bij algemene maatregel van bestuur aan te wijzen nevenlocaties
volledig samenvallen met de in de herziene gerechtelijke kaart bij algemene
maatregel van bestuur aan te wijzen zittingsplaatsen. Evenmin vallen de huidige
arrondissementshoofdplaatsen volledig samen met de onder de herziene gerechtelijke
kaart wettelijk vast te leggen vestigingsplaatsen.
 Via de nota van wijziging is in het wetsvoorstel verder vastgelegd dat
de 26 overige bestaande rechtspraaklocaties van rechtswege worden aangemerkt
als locaties die door de Raad voor de rechtspraak zijn aangewezen. Over deze locaties «gaat» dus de Raad voor
rechtspraak.
 In het kabinetsstandpunt is aangekondigd dat het onontkoombaar is om het
huidige aantal van bijna 60 rechtspraaklocaties in Nederland op termijn te
reduceren. Vooral vanwege hoge kosten voor ICT en beveiliging is het niet
meer mogelijk om een groot aantal relatief kleine locaties, die vaak slechts
een klein deel van de week in gebruik zijn voor kantonrechtspraak, open te
houden. De Raad voor de rechtspraak zal dus op termijn de «overige»
26 rechtspraaklocaties sluiten. Dit gebeurt niet van de ene op de andere dag,
maar via een organisch proces door middel van het aflopen van huurcontracten.
Zoals aangegeven in het kabinetsstandpunt betekent dit geenszins dat er geen
rechtspraak meer zal zijn met lokale wortels. Ook rechters die hun werk doen
op de «hoofdlocatie» van een rechtbank spreken geen recht vanuit
een ivoren toren, maar beschikken over een professionele maatschappelijke
betrokkenheid en een lokale oriëntatie. Verder maakt de bevoegdheid die
in dit wetsvoorstel en te zijner tijd onder de herziene gerechtelijke kaart
aan de Raad voor de rechtspraak wordt verleend om – naast de wettelijke
locaties – zelf nog andere nevenlocaties aan te wijzen, het mogelijk
om flexibel in te spelen op lokale wensen en behoeften. Een dergelijke aanwijzing
kan ook tijdelijk van aard zijn, in die zin dat gedurende een bepaalde periode
recht wordt gesproken in een plaats waar op dat moment behoefte is aan zittingen.
De mogelijkheid van een tijdelijke aanwijzing is in het voorgestelde artikel
41, tweede lid, uitdrukkelijk vastgelegd. Overigens moet daarbij wel worden
onderkend dat de mogelijkheden voor dergelijke tijdelijke aanwijzingen worden
begrensd door eisen die dienen te worden gesteld aan aspecten als ICT en beveiliging.
Als regel zullen zittingen dus plaatsvinden in de standaardzittingsplaatsen,
die bij wet, bij algemene maatregel van bestuur of eventueel als structurele
nevenlocatie door de Raad voor de rechtspraak zijn aangewezen. Overigens merk
ik op dat de wet ook nu al niet – evenmin als in de toekomst –
uitsluit dat in gemeenten die zijn aangewezen als nevenvestigings- of nevenzittingsplaats
(ingevolge het wetsvoorstel aangeduid met de term «nevenlocatie»)
zittingen kunnen worden gehouden op andere plekken dan in het «officiële»
gerechtsgebouw, zoals bijvoorbeeld in een veiligheidshuis of in een gemeentehuis.
Ook hierbij zal echter uiteraard rekening moeten worden gehouden met de eisen
op het gebied van ICT, beveiliging e.d.
 De leden van de fractie van de PvdA wijzen er voorts op dat de rechtspraak
toegankelijk moet zijn. Naar aanleiding hiervan merk ik op dat een van de
doelstellingen van het onderhavige wetsvoorstel is het vergroten van de toegankelijkheid
van de rechtspraak. De verhoging van de competentiegrens van de kantonrechter
naar € 25 000 is daar bij uitstek op gericht. Deze maatregel
heeft immers tot gevolg dat de rechtzoekende in meer zaken dan voorheen zich
tot de kantonrechter kan wenden, zonder de verplichting zich door een advocaat
te laten bijstaan. Daarbij komt dat de griffierechten voor eisers in kantonzaken
laag zijn en gedaagden in kantonzaken van griffierechten zijn vrijgesteld.
Voor on- of minvermogenden zijn de griffierechten op het vaste lage tarief
gehandhaafd.
 Naar aanleiding van het advies van de NVvR vragen de leden van de PvdA-fractie
de mening van de regering over regio-overstijgende expertisecentra, waarbij
zij ook willen weten of er ruimte is voor dergelijke expertisecentra. In het
advies van de NVvR is hierover niet meer gezegd dan dat de wet wat de NVvR
betreft niet in de weg mag staan aan breed gedragen wensen om tot dergelijke
centra te komen. Ik ga ervan uit dat de NVvR hiermee doelt op gemeenschappelijke
initiatieven van gerechten om krachten te bundelen op het gebied van bedrijfsvoeringsaspecten.
Vanzelfsprekend ondersteunt de regering deze initiatieven ten volle, waarbij
moet worden opgemerkt dat de wet hier uitdrukkelijk een coördinerende
en voorwaardenscheppende taak legt bij de Raad voor de rechtspraak. In dit
verband wijs ik ook op het functioneren van gemeenschappelijke landelijke
diensten als de ICT Rechterlijke Organisatie (ICTRO), de dienst Prisma en
het Studiecentrum Rechtspleging en op landelijke kenniscentra bij gerechten
zoals bijvoorbeeld Cybercrime bij het gerechtshof ’s-Gravenhage en Milieu
en Gezondheid bij het gerechtshof ’s-Hertogenbosch. Noch de huidige
noch de voorgestelde wetgeving vormt voor dergelijke initiatieven een belemmering.
 De leden van de PvdA-fractie pleiten er tenslotte voor om de sector kantonrechtspraak
bij de rechtbanken niet door de Raad voor de rechtspraak te laten invullen
voor wat betreft aantallen en plaats, maar dit bij de minister van Justitie
te laten. In deze vraag lijken twee onderwerpen uit het wetsvoorstel door
elkaar te lopen: enerzijds het voorstel om de bevoegdheid tot aanwijzing van
nevenlocaties van de rechtbanken toe te delen aan de Raad voor de rechtspraak
en anderzijds de voorgestelde schrapping van de in artikel 47 Wet RO neergelegde
regel dat er in elke rechtbank van rechtswege een sector kanton is. Zoals
ik hierboven heb aangegeven, wordt als gevolg van de ingediende nota van wijziging
thans voorgesteld om de bevoegdheid tot aanwijzing van nevenlocaties te beleggen
bij de regering (algemene maatregel van bestuur op voordracht van de Minister
van Justitie met voorhangprocedure bij Tweede en Eerste Kamer) met een «restbevoegdheid»
voor de Raad voor de rechtspraak. Op de afschaffing van de verplichte sector
kanton wordt nader ingegaan in paragraaf 5 van deze nota.
 
 De leden van de SP-fractie vragen of de regering de zienswijze deelt dat
voor beslissingen over de schaalgrootte het criterium kostenefficiëntie
ondergeschikt is aan de criteria toegankelijkheid en kwaliteit. In antwoord
hierop merk ik op dat hier geen valse tegenstelling moet worden opgeroepen.
Vanzelfsprekend moet, zoals deze leden opmerken, de toegang tot het recht
voor de burger worden gegarandeerd. Dat betekent echter niet dat er in een
relatief klein land op vele tientallen plaatsen vaste gerechtslocaties moeten
zijn. Ik wijs er bijvoorbeeld op dat zowel de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State als de Centrale Raad van Beroep als het College van
Beroep voor het bedrijfsleven, die over sommige zaken zelfs in eerste en enige
aanleg oordelen, elk op één plek in het land zijn gevestigd,
zonder dat daarmee gezegd kan worden dat de toegang tot het recht daardoor
niet wordt gegarandeerd. De gewone rechtspraak in eerste aanleg bij de rechtbanken
(straf, civiel en het merendeel van het bestuursrecht) is in geografisch opzicht
aanzienlijk fijnmaziger verspreid, omdat deze plaatsvindt in elk van de –
thans nog 19 – arrondissementen en met name wat kantonzaken betreft
daarnaast nog vaak verspreid over hoofdplaats en nevenlocaties. Zoals hiervoor
aangegeven in antwoord op vragen van de leden van de PvdA-fractie is het niet
verantwoord om het huidige aantal van bijna 60 rechtspraaklocaties in stand
te houden. Zeker in deze tijd zijn budgettaire overwegingen een valide argument
om hier kritisch naar te kijken. Ik verwijs ook naar hetgeen hierover is gesteld
in het kabinetsstandpunt over de herziening van de gerechtelijke kaart. Dat
betekent niet dat er van de ene op de andere dag allerlei locaties worden
gesloten. Dit is een stapsgewijs proces, waarbij van geval tot
geval een afweging zal worden gemaakt. Het op termijn sluiten van diverse
kantonlocaties betekent niet dat daarmee de toegankelijkheid en de kwaliteit
van de rechtspraak in het gedrang komen. Juist een – in de woorden van
de leden van de SP-fractie – efficiënt en kostenbewust omgaan met
niet alleen bestuursfuncties maar ook rechtspraaklocaties, zal de kwaliteit
van de rechtspraak ten goede komen, omdat er dan met hetzelfde geld meer kan
worden gedaan.
 De leden van de fractie van de SP verklaren verder geen voorstander te
zijn van verregaande specialisatie, omdat rechters vooral generalisten moeten
zijn en blijven. Wel is in hun zienswijze in uitzonderlijke gevallen voor
een beperkt aantal rechtsgebieden topspecialisme vereist. Hun zienswijze,
zo zetten deze leden verder uiteen, staat niet in de weg aan concentratie
van weinig voorkomende zaken: niet alle rechtbanken behoeven per definitie
alle zaken te behandelen. Ik stel voorop dat ook voor de regering een generalistische
benadering door de rechter het uitgangspunt is. Het merendeel van de zaken
die de rechter behandelt, zijn immers nog steeds standaardzaken. In toenemende
mate wordt de rechter echter geconfronteerd met «niet-doorsneezaken».
Daarvoor is het onontkoombaar dat rechters zich specialiseren. Zoals onder
andere door de commissie-Van der Winkel is geconstateerd, zijn niet alle gerechten groot genoeg om in het primaire proces te
voorzien in de daarvoor benodigde diepgaande kennis. Dit is een van de redenen
waarom de herziening van de gerechtelijke kaart is gericht op verkleining
van het aantal gerechten en daarmee vergroting van de omvang van de nieuw
te vormen gerechten, zodat deze gerechten zelf in staat zijn om te voorzien
in verschillende specialismen. Daarnaast is er, zoals de leden van de SP-fractie
terecht stellen, een klein aantal zaken waarvan duidelijk is dat ze zo weinig
voorkomen dat deze niet, ook in de nieuwe constellatie, bij ieder gerecht
kunnen worden gedaan. Voor deze zeer specialistische zaken is derhalve landelijke
concentratie noodzakelijk. De regering onderschrijft de opvatting van deze
leden dat concentratie van rechtsmacht de toegankelijkheid tot het recht voor
de burger niet mag aantasten. Daarvan is bij landelijke concentratie van een
zeer beperkt aantal soorten zaken ook geen sprake.
 3. Hoofdplaatsen en nevenlocaties
 De leden van de CDA-fractie constateren terecht dat in het ingediende
wetsvoorstel is geregeld dat de huidige nevenvestigings- en nevenzittingsplaatsen
worden vervangen door nevenlocaties die door de Raad voor de rechtspraak worden
aangewezen. Dit heeft bij deze leden principiële vragen opgeroepen over
de democratische controle op de aanwijzing van nevenlocaties. Zoals in paragraaf 2
van deze nota vermeld, hebben de vragen van deze en andere leden aanleiding
gegeven tot een heroverweging. Via de ingediende nota van wijziging is het
aanvankelijk voorgestelde stelsel zodanig gewijzigd dat er een grondslag in
het wetsvoorstel is opgenomen om nevenlocaties aan te wijzen bij algemene
maatregel van bestuur (op voordracht van de minister van Justitie en met voorhangprocedure
bij Tweede en Eerste Kamer) en aan de Raad voor de rechtspraak wordt overgelaten
om desgewenst nog andere nevenlocaties aan te wijzen. Daarbij geldt dat huidige
nevenvestigings- en nevenzittingsplaatsen die niet bij algemene maatregel
van bestuur als nevenlocaties worden aangewezen, van rechtswege zullen worden
aangemerkt als door de Raad voor de rechtspraak aangewezen nevenlocaties.
 In dit licht bezien is het niet langer noodzakelijk om in artikel 93 Wet
RO een aanwijzingsbevoegdheid voor de minister op te nemen om te kunnen ingrijpen
bij «stilzitten» van de Raad. Deze bevoegdheid is dus via de nota
van wijziging uit het wetsvoorstel gehaald. Door de mogelijkheid om bij algemene
maatregel van bestuur nevenlocaties aan te wijzen, heeft de minister immers
rechtstreekse zeggenschap over het nevenlocatiebeleid. Wel is de bevoegdheid
van de minister gehandhaafd om aanwijzingsbesluiten van de Raad
voor de rechtspraak te vernietigen (nieuw artikel 106 Wet RO). Gebruikmaking
van de vernietigingsbevoegdheid is vanzelfsprekend ultimum remedium. Vernietiging
kan plaatsvinden, zo beantwoord ik de daartoe strekkende vraag van de leden
van de CDA-fractie, op de grond dat de beslissing kennelijk in strijd is met
het recht of het belang van een goede toegankelijkheid van de rechtspraak.
 Het wetsvoorstel heft het huidige onderscheid tussen nevenvestigingsplaatsen
en nevenzittingsplaatsen op en hanteert in plaats daarvan de term «nevenlocaties».
De leden van de CDA-fractie vragen wat er door het verdwijnen van dit onderscheid
de facto gaat veranderen. Het opheffen van dit onderscheid is een vereenvoudiging.
Op dit moment zijn er in de Wet RO (eerste bijlage) voor de rechtbanken 28
nevenvestigingsplaatsen aangewezen. Daarnaast zijn er in het Besluit nevenvestigings-
en nevenzittingsplaatsen voor de rechtbanken 13 nevenzittingsplaatsen aangewezen.
De nevenvestigings- en nevenzittingsplaatsen worden ingevolge het wetsvoorstel
voortaan aangeduid als «nevenlocatie», waarbij dus geen terminologisch
onderscheid meer wordt gemaakt. Nevenlocaties kunnen volgens het wetsvoorstel,
zoals gewijzigd in de nota van wijziging, op twee manieren in het leven worden
geroepen: bij algemene maatregel van bestuur of door de Raad voor de rechtspraak.
Als gezegd ligt het in het voornemen om bij algemene maatregel van bestuur
13 nevenlocaties aan te wijzen en voor de overige bestaande nevenvestigings-
en nevenzittingsplaatsen te bepalen dat deze gelden als door de Raad voor
de rechtspraak aangewezen nevenlocaties. De juridische status van diverse
nevenvestigings- en nevenzittingsplaatsen zal dus veranderen: de nevenvestigingsplaatsen
worden niet langer aangewezen bij wet, maar – als «nevenlocatie» –
bij algemene maatregel van bestuur of door de Raad voor de rechtspraak; sommige
nevenzittingsplaatsen worden niet langer aangewezen bij algemene maatregel
van bestuur, maar – als «nevenlocatie» – door de Raad
voor de rechtspraak. Verder maakt de wet voor het indienen van stukken en
het deponeren van zaken nu nog een onderscheid tussen nevenvestigingsplaatsen
en nevenzittingsplaatsen. Voor nevenvestigingsplaatsen is namelijk wettelijk
vastgelegd dat bij de griffie aldaar altijd stukken kunnen worden ingediend
en zaken gedeponeerd, terwijl voor nevenzittingsplaatsen geldt dat daar geen
zaken kunnen worden gedeponeerd en dat het gerechtsbestuur kan bepalen dat
daar evenmin stukken kunnen worden ingediend (art. 41, zevende lid, Wet RO).
In het wetsvoorstel is voorgesteld om dit stelsel te vereenvoudigen, door
te bepalen dat in de nevenlocaties, ongeacht of deze bij algemene maatregel
van bestuur of door de Raad voor de rechtspraak zijn aangewezen, bij de griffie
altijd stukken kunnen worden ingediend en zaken kunnen worden gedeponeerd,
tenzij het gerechtsbestuur daarover iets anders heeft bepaald (art. 41, zesde
lid (nieuw), Wet RO). De leden van de CDA-fractie onderschrijven het belang
van vereenvoudiging, maar vragen of deze mogelijkheid voor het gerechtsbestuur
om uitzonderingen te maken nieuwe complicaties met zich mee kan brengen. De
regering ziet deze complicaties niet. Uitzonderingen zullen op grond van het
voorgestelde artikel 41, zesde lid, Wet RO moeten worden vastgelegd in het
bestuursreglement van het gerechtsbestuur. Het bestuursreglement is de officiële
regeling waarin elk gerechtsbestuur nadere regels vastlegt over de werkwijze,
organisatiestructuur e.d. Elk bestuursreglement moet worden gepubliceerd in
de Staatscourant (art. 19, vierde lid, Wet RO) en is ook te vinden op www.rechtspraak.nl.
De kenbaarheid is dus verzekerd. Het is voorstelbaar dat voor kleine gerechtslocaties
waar maar weinig zaken worden behandeld, in het bestuursreglement een beperktere
mogelijkheid wordt voorgeschreven om stukken in te dienen of zaken te deponeren.
Daaraan liggen dan praktische motieven ten grondslag.
 De opheffing van het onderscheid tussen nevenvestigings- en nevenzittingsplaatsen
brengt een zelfde soort vereenvoudiging teweeg voor de regeling van de openingstijden
van de griffies. Nu is nog in artikel 10 Wet RO vastgelegd dat
in een nevenvestigingsplaats de griffie alle werkdagen gedurende ten minste
zes uren per dag is geopend, terwijl voor een nevenzittingsplaats geldt dat
de griffie niet alle werkdagen, of minder dan zes uren per dag, is geopend.
Voorgesteld wordt om voor alle nevenlocaties, ongeacht of deze bij algemene
maatregel van bestuur of door de Raad voor de rechtspraak zijn aangewezen,
de regeling van de openingstijden van de griffies aan het gerechtsbestuur
over te laten.
 
 De leden van de PvdA-fractie menen dat nevenlocaties, met name indien
daar kantonzaken worden behandeld, moeten worden aangewezen door de minister
en niet door de Raad voor de rechtspraak. De ingediende nota van wijziging
komt aan deze opvatting tegemoet. Ik verwijs deze leden kortheidshalve naar
de beantwoording van hun eerdere vraag hierover in paragraaf 2. Daarin
ben ik ook ingegaan op de door deze leden gewenste mogelijkheid om rechtspraak
flexibel in te zetten.
 Het voorgestelde artikel 41 Wet RO zoals dat door de nota van wijziging
is komen te luiden, laat een «restbevoegdheid» tot aanwijzing
van nevenlocaties aan de Raad voor de rechtspraak. Verder is vastgelegd dat
de huidige nevenlocaties die niet bij algemene maatregel van bestuur worden
aangewezen, van rechtswege worden aangemerkt als door de Raad voor de rechtspraak
aangewezen nevenlocaties. Concreet gaat het daarbij om 26 bestaande nevenlocaties
(zie de opsomming in paragraaf 2). Zoals aangegeven in de beantwoording
van vragen van deze leden in paragraaf 2, zal het vooral vanwege hoge
kosten voor ICT en beveiliging niet meer mogelijk zijn om een groot aantal
van deze relatief kleine locaties, die vaak slechts een klein deel van de
week in gebruik zijn voor kantonrechtspraak, open te houden. De Raad voor
de rechtspraak zal dus op termijn deze rechtspraaklocaties sluiten. Zeker
in deze tijd zijn dus ook budgettaire overwegingen van belang, zo beantwoord
ik de desbetreffende vragen van de leden van de PvdA-fractie. Daarbij zal
er tegelijkertijd voor moeten worden gezorgd dat de goede geografische spreiding
van de rechtspraak, waarop deze leden wijzen, in het oog wordt gehouden. Het
nu voorgestelde stelsel van aanwijzing van nevenlocaties bij algemene maatregel
van bestuur bevat daarvoor een belangrijke waarborg.
 
 Met het voorgaande is ook ingegaan op de bezwaren van de leden van de
SP-fractie tegen het loslaten van de wettelijke verankering van vestigingsplaatsen.
Met de voorgestelde aanwijzing bij algemene maatregel van bestuur, bedoeld
voor 13 nevenlocaties, komt de regering aan deze bezwaren tegemoet. Wel wil
ik er ook jegens deze leden geen misverstand over laten bestaan dat sluiting
van de overige nevenlocaties op termijn onontkoombaar is.
 Deze leden verklaren tenslotte dat kwaliteit en doorlooptijd voorop moeten
staan bij maatregelen voor een flexibele inzet van rechters en dat flexibele
inzet niet oneigenlijk gebruik mag worden. Deze opvatting wordt door de regering
onderschreven. Een flexibele inzet van rechters, wettelijk mogelijk doordat
rechters van rechtswege plaatsvervanger zijn in elke andere rechtbank respectievelijk
elk ander gerechtshof (art. 40, tweede lid, en 58, tweede lid, Wet RO), wordt
juist ingegeven om tot kwalitatief goede rechtspraak te komen en om doorlooptijden
te verminderen. Van een oneigenlijk gebruik, daargelaten wat de leden van
de SP-fractie daarmee precies bedoelen, is geen sprake.
 4. Ressortelijke herindeling
 De leden van de CDA-fractie en de VVD-fractie menen dat de regering met
de voorgestelde ressortelijke herindeling vooruitloopt op de voorgenomen herziening
van de gerechtelijke kaart. Hoewel de leden van de VVD-fractie verklaren van
dit voorstel met ontstentenis te hebben kennisgenomen, geven hun vragen blijk
van een actieve betrokkenheid bij dit onderwerp. Hun vragen en
die van de leden van de CDA-fractie beantwoord ik graag als volgt.
 Zoals aangegeven in paragraaf 1 van deze nota heeft de voorgestelde
ressortelijke herindeling in dit wetsvoorstel een volledig zelfstandige betekenis,
waarbij geldt dat deze tegelijkertijd een functie kan vervullen ten behoeve
van de herziening van de gerechtelijke kaart. De zelfstandige betekenis staat
echter voorop en er wordt niet vooruitgelopen op besluitvorming over de nieuwe
gerechtelijke kaart. Het gaat namelijk om enkele tamelijk bescheiden wijzigingen
in de relatieve competentie van de gerechtshoven (waarvan het aantal door
dit wetsvoorstel ongewijzigd blijft), die dringend noodzakelijk zijn om meer
evenwicht te brengen in de werklastverdeling tussen de hoven. Bovendien gaat
het grotendeels om een formalisering van de huidige situatie die tot stand
is gebracht via aanwijzingsbesluiten van de Raad voor de rechtspraak op basis
van artikel 7 van het Besluit nevenvestigings- en nevenzittingsplaatsen. In
het kabinetsstandpunt over de evaluatie door de commissie-Deetman uit juni
2007, toen nog geen sprake was van een voornemen tot herziening van de gerechtelijke
kaart, was al het voornemen neergelegd om tot deze ressortelijke herindeling
te komen. Het zou voor een adequate zaaksbehandeling door de gerechtshoven
niet goed zijn als deze wijzigingen nu geen doorgang kunnen vinden in afwachting
van de herziening van de gerechtelijke kaart. Met het wetgevings- en implementatietraject
van die herziening zal immers naar verwachting nog geruime tijd zijn gemoeid.
 Ik merk nog op dat op één punt via de tegelijkertijd met
deze nota toegezonden nota van wijziging de voorgestelde ressortelijke herindeling
ongedaan is gemaakt. Dit betreft de aanvankelijk voorgestelde onderbrenging
van het arrondissement Almelo onder het ressort Leeuwarden. Op uitdrukkelijk
verzoek van de Raad voor de rechtspraak wordt thans voorgesteld de bestaande
situatie te handhaven waarin het arrondissement Almelo valt onder het ressort
Arnhem.
 
 De leden van de PvdA-fractie onthouden zich van opmerkingen, omdat zij
het totaalbeeld van de nieuwe gerechtelijke kaart nog niet kennen. Inmiddels
is op 20 november jl. het kabinetsstandpunt toegezonden, waarin ook is
ingegaan op de voorgenomen ressortelijke indeling. Ik vertrouw erop dat ook
de leden van de PvdA-fractie mede aan de hand daarvan inzien dat het dringend
gewenst is om via het onderhavige wetsvoorstel reeds nu enkele bestaande knelpunten
bij de hofressorten op te lossen.
 5. Kantonrechtspraak
 De regering is verheugd over de instemming van de leden van de CDA-fractie
met de voorstellen die de kantonrechtspraak moeten versterken. Terecht benadrukken
deze leden de snelheid, professionaliteit en toegankelijkheid van deze vorm
van rechtspraak. Zij wijzen erop dat het voorstel om de competentiegrens te
verhogen tot € 25 000 kan rekenen op een breed draagvlak in
de samenleving en verklaren ook zelf hiervan de voordelen in te zien, al hebben
zij er nog een aantal vragen over.
 De leden van de CDA-fractie vragen in de eerste plaats naar de kwaliteit
van de dienstverlening door adviseurs die zich na de competentiewijziging
op de markt van de juridische dienstverlening begeven, en vragen zich af of
de regering daarin een initiërende rol zal spelen. Ik meen met deze leden
dat de diversiteit op de markt van de juridische dienstverlening in de komende
jaren verder zal toenemen. In de afgelopen jaren is de markt voor juridische
dienstverlening gegroeid en richt deze zich steeds meer op de diversiteit
aan juridische behoeften. Zo bieden advocaten naast het behandelen van civiele
procedures ook steeds vaker een bredere advisering en dienstverlening aan.
Ook rechtsbijstandsverzekeraars en deurwaarders passen hun aanbod aan op de
veranderende vraag. Daarnaast ziet men dat ook andere partijen, zoals bijvoorbeeld
consumentenorganisaties, zich op juridische dienstverlening gaan
richten. Deze veranderingen vinden nu al plaats en zullen na de competentieverhoging
naar verwachting nog toenemen. De kwaliteit van deze dienstverlening, zowel
die van de bij de rechtspraak betrokken beroepsgroepen als de andere marktpartijen
wordt naar mijn mening voldoende bewaakt door zowel de wettelijke toezichtmechanismen,
als door mechanismen van concurrentie en marktwerking. Wel kan ik melden dat
een onderzoek wordt geïnitieerd waarin de ontwikkelingen omtrent de competentieverruiming
en de effecten daarvan systematisch gevolgd en onderzocht zullen worden. Het
kwaliteitsaspect van juridische dienstverleners zal daarin worden meegenomen.
 De leden van de CDA-fractie vragen zich af of de rechtsbijstandsverzekeraars
niet hun commerciële kansen zullen laten prevaleren boven hun maatschappelijke
verantwoordelijkheid jegens rechtzoekenden, en of rechtzoekenden na de verhoging
van de competentiegrens dezelfde kwaliteit wordt geboden als voorheen, of –
als dat niet het geval is, dit leidt tot daling van de verzekeringspremie.
Ik merk op dat de kwaliteit van de producten van de rechtsbijstandsverzekeraars
in de eerste plaats wordt gewaarborgd door de regelgeving in het kader van
de Wet op het financieel toezicht en meer in het bijzonder via het toezicht
door De Nederlandsche Bank, de Autoriteit Financiële Markten en het Klachteninstituut
Financiële Dienstverlening (Kifid). Daarnaast ben ik van mening dat in
zijn algemeenheid rechtsbijstandsverzekeraars zich voldoende bewust zijn van
de maatschappelijke rol die zij vervullen. Dit uit zich bijvoorbeeld in het
feit dat in nagenoeg alle gevallen waarin een rechtsbijstandsverzekeraar wordt
benaderd, gratis advies en informatie wordt verstrekt, ook in zaken die niet
altijd zijn gerelateerd aan een verzekeringsdekking. Het Verbond van Verzekeraars
heeft mij desgevraagd verzekerd dat deze werkwijze niet zal veranderen na
de competentiewijziging, temeer omdat deze verhoging naar verwachting een
beperkt effect zal hebben op het aantal zaken dat bij rechtsbijstandsverzekeraars
wordt gemeld. Over het verwachte effect op de premies geeft het Verbond van
Verzekeraars aan dat rechtsbijstandsverzekeraars na de verhoging van de competentiegrens
naar schatting 1% minder aan advocaten zullen uitbesteden en dus meer
in eigen huis gaan behandelen. Interne behandeling kost gemiddeld minder dan
externe behandeling door advocaten, wat betekent dat de competentiewijziging
in principe kan leiden tot een iets lagere schadelast van rechtsbijstandsverzekeraars.
Dit kan echter niet zonder meer worden doorvertaald naar de premies, omdat
de schadelast ook wordt beïnvloed door andere factoren, zoals de kredietcrisis
en gestegen advocaatkosten. Het Verbond van Verzekeraars benadrukt evenwel
dat een prijsverlagend effect waar mogelijk ten gunste van de klant zal worden
gebracht. Overigens mag worden verwacht dat ook op dit vlak de mechanismen
van marktwerking en concurrentie aan dat laatste zullen bijdragen.
 Voor een uitgebreidere reactie op de relatie tussen de competentiewijziging
en de markt van rechtsbijstandsverzekeringen, verwijs ik deze leden naar de
afzonderlijke beantwoording van de vragen van de vaste commissie voor Justitie
over de brief van de Staatssecretaris van Justitie van 15 mei 2009 over de uitvoering van motie-Van Vroonhoven/Kok c.s.  inzake de premiestelling van rechtsbijstandsverzekeringen.
Deze beantwoording wordt zeer binnenkort aan de Tweede Kamer toegezonden.
 De leden van de CDA-fractie verklaren moeite te hebben met het voorstel
om niet langer wettelijk voor te schrijven dat een rechtbank moet beschikken
over een sector kanton, omdat zij vrezen dat daardoor het bijzondere karakter
van de sector kanton snel zal verwateren. De regering deelt deze zorg niet.
Reeds door de sterk afwijkende procesregels van de kantonrechtspraak, met
name het ontbreken van de verplichte procesvertegenwoordiging, de mogelijkheid
om standpunten mondeling ter zitting uiteen te zetten en het ontbreken van
griffierecht voor gedaagden, zal de kantonrechtspraak als bijzondere vorm
van rechtspraak herkenbaar blijven. Deze herkenbaarheid wordt
nog versterkt doordat ingevolge de voorgestelde competentieverruiming meer
zaken als kantonzaken zullen worden behandeld. Een wettelijke verplichting
dat er in elke rechtbank een«sector kanton» is, is voor het behoud
van het bijzondere karakter van de kantonrechtspraak dus niet nodig, omdat
dat bijzondere karakter via de bijzondere processuele regels is gewaarborgd,
ook als in voorkomend geval door een rechtbank zou worden besloten om kantonzaken
binnen een andere sector onder te brengen. De reden om de sector kanton destijds
uitdrukkelijk wettelijk te verankeren (art. 47 Wet RO), was overigens niet
om daarmee de kantonrechtspraak als bijzondere vorm van rechtspraak te verankeren,
maar om daarmee deelname vanuit de kantonsector aan het gerechtsbestuur te
verzekeren (ingevolge artikel 15, eerste lid, Wet RO zijn de sectorvoorzitters
namelijk van rechtswege lid van het gerechtsbestuur). Ik wijs er verder op
dat zowel de commissie-Deetman als de door de Raad voor de rechtspraak ingestelde
Adviescommissie verbreding kantonrechtspraak en differentiatie werkstromen
(commissie-Hofhuis) de aanbeveling hebben gedaan om de wettelijke verplichting
inzake de sector kanton te schrappen, juist als onderdeel van het pakket van
maatregelen om het werkterrein van de kantonrechtspraak te verbreden. Hierdoor
krijgen de rechtbanken meer armslag om zelf de optimale organisatiestructuur
te bepalen. Ik verwijs ook naar de brief die het Landelijk Overleg van Voorzitters
van Civiele en Kantonsectoren (LOVCK) op 18 november jl. heeft gezonden
aan de vaste commissie voor Justitie, waarin het LOVCK heeft aangegeven dat
handhaving van artikel 47 Wet RO aan een voortvarende uitwerking van de verruiming
van de competentieverruiming van de kantonrechter in de weg kan staan. Overigens
heb ik geen aanleiding te veronderstellen dat straks opeens bij alle rechtbanken
de sector kanton zal verdwijnen. Ik merk daarbij op dat ingevolge het overgangsrecht
geldt dat na de inwerkingtreding van het wetsvoorstel de sectoren kanton bij
elke rechtbank vooralsnog gewoon blijven bestaan.
 In antwoord op de daartoe strekkende vraag van de leden van de CDA-fractie
kan ik meedelen dat niet is overwogen om echtscheidingszaken toe te voegen
aan de competentie van de kantonrechter. Dit ligt ook niet voor de hand. Echtscheidingszaken
zijn in veel gevallen zaken waarin meerdere, vaak ingewikkelde, juridische
geschillen een rol spelen. Het risico dat emoties en persoonlijke verhoudingen
een belemmering vormen voor een rationele oplossing is groot, terwijl bescherming
van de belangen van de betrokken partijen, zeker als er kinderen in het spel
zijn, extra zwaar weegt. Behandeling van dit soort zaken, waarbij beide partijen
worden bijgestaan door een juridisch hulpverlener, creëert de benodigde
afstand en schept de voorwaarden voor een zorgvuldige behandeling waarin alle
juridische en emotionele aspecten optimaal kunnen worden afgewogen en beoordeeld.
Het scheidingsrecht is indringend aan de orde geweest ter gelegenheid van
de behandeling in de beide Kamers van het initiatiefvoorstel-Luchtenveld (29 676),
en vervolgens, toen gebleken was dat dit voorstel niet op de instemming van
de Eerste Kamer kon rekenen, ter gelegenheid van de behandeling van het wetsvoorstel
dat heeft geleid tot de Wet van 27 november 2008, Stb. 500. Bij beide
gelegenheden is een bevoegdheid van de kantonrechter ook in echtscheidingszaken
niet overwogen of aan de orde geweest. Dat was evenmin het geval bij het voorstel
van wet dat heeft geleid tot de Wet van 22 november 2006, Stb 589, die
een herschikking van de bevoegdheidsverdeling tussen rechtbank en kantonrechter
heeft gebracht in zaken betreffende het personen- en familierecht. De absolute
rechterlijke bevoegdheid in zaken van personen- en familierecht is bij die
gelegenheid ten principale aan de orde geweest. Uitgangspunt van de wet van
2006 is, dat, anders dan voorheen, gezags- en omgangszaken zonder uitzondering
tot de bevoegdheid van de rechtbank (niet zijnde de kantonrechter) behoren.
Bedacht zij nog dat in scheidingszaken, voor zover daarbij kinderen zijn betrokken,
behalve het ouderschapsplan en de beoordeling daarvan, ook beslissingen inzake
het gezag, de verzorging en opvoeding en de omgang aan de orde
kunnen zijn. Ook dit aspect maakt een bevoegdheid van de kantonrechter niet
voor de hand liggend.
 De leden van de CDA-fractie wijzen tenslotte op het door de Raad voor
de rechtspraak aangekondigde flankerend beleid en vragen of de regering dit
wenselijk acht en waaraan dan gedacht moet worden. De regering acht het op
een aantal punten zeker wenselijk dat de Raad flankerende maatregelen treft
om een goede implementatie van de competentiewijziging te begeleiden. Daarbij
kan bijvoorbeeld worden gedacht aan facilitering en begeleiding van reorganisaties
die bij sommige rechtbanken zullen moeten plaatsvinden, het met voorrang aanpassen
van ICT-systemen zoals bijvoorbeeld de ontwikkeling van het elektronisch roljournaal
in kantonzaken en het optimaliseren van de informatievoorziening aan de rechtzoekende.
Tot slot stimuleert de Raad voor de rechtspraak een door de civiele en kantonsectoren
te ontwikkelen model voor differentiatie van behandeling van civiele handelszaken
na de competentiewijziging.
 
 De leden van de PvdA-fractie verklaren voorstander te zijn van het verhogen
van de competentiegrens, omdat daarmee de mogelijkheden voor de burger om
te komen tot snelle rechtspraak worden vergroot. Wel wijzen zij op de zorg
vanuit de advocatuur waar wordt gesteld dat de verhoging niet alleen ten koste
gaat van de kwaliteit van de rechtspraak, maar ook zal leiden tot meer appellen.
In antwoord hierop merk ik op dat het inderdaad zaak is om mogelijke negatieve
effecten van de verhoging van de competentiegrens op de sterke punten van
zowel kanton- als civiele rechtspraak te vermijden. Het is immers voorstelbaar
dat de competentiewijziging tot gevolg heeft dat zich bij de kantonrechter
zaken aandienen die zich beter lenen voor een op civiele leest geschoeide
behandelwijze als gevolg van bijvoorbeeld complexiteit of vereiste specialistische
kennis. Tegelijkertijd zal de kans dat er zich bij de civiele rechter zaken
aandienen die zich beter zouden lenen voor de werkwijze van de kantonrechter
sterk afnemen, aangezien het overgrote deel van de zaken dat van civiel «overgaat»
naar kanton uit dit type zaken bestaat. Daarom is door de commissie-Hofhuis
en door de Raad voor de rechtspraak geadviseerd de competentieverhoging te
combineren met het gelijktijdig afschaffen van de verplichting om een sector
kanton te hebben. Dit biedt de rechtspraak de mogelijkheid om verdergaande
differentiatie in de zaaksbehandeling toe te passen en de interne organisatie
daarop aan te passen (wat uiteraard geen gevolgen heeft voor het toepasselijke
procesrecht). Ik verwijs kortheidshalve naar de als bijlage bij deze nota
gevoegde brief van de Raad voor de rechtspraak met de resultaten van een verkenning
die binnen de rechtspraak over dit onderwerp is uitgevoerd en waarin wordt
aangegeven op welke wijze gewaarborgd kan worden dat de sterke punten van
zowel civiele als kantonrechtspraak behouden kunnen blijven na de competentieverruiming.
Zo kan, meer dan nu het geval is, de behandeling een zaak worden afgestemd
op de behoefte, waardoor de kwaliteit van de rechtspraak wordt verbeterd.
Verder wijs ik erop dat het wetsvoorstel het mogelijk maakt om, voor die gevallen
waarin een zaak complex is, ook kantonzaken te behandelen in een meervoudige
kamer.
 Met bovenstaande maatregelen met betrekking tot differentiatie van zaaksbehandeling
meen ik dat de kwaliteit van de rechtspraak afdoende is gewaarborgd en ik
zie dan ook geen gevaar voor een toename van het aantal appellen als gevolg
van de competentiewijziging. De mate waarin gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheid
om hoger beroep in te stellen, maakt overigens vanzelfsprekend onderdeel uit
van het hierboven aangekondigde onderzoek naar de effecten van de competentiewijziging.
 Het verheugt mij dat de leden van de PvdA-fractie zich zeer tevreden tonen
over het voornemen om een website te ontwikkelen die burgers helpt bij het
(eventueel) aanbrengen van zaken. Ik kan deze leden melden dat de website
www.naardekantonrechter.nl reeds nu in de lucht is en dat er
vanaf komend voorjaar een grote publiekscampagne zal starten. De website neemt
de informatiebehoefte van de gebruiker van rechtspraak als uitgangspunt. Deze
website, die onderdeel uitmaakt van www.rechtspraak.nl, is specifiek gericht
op de gang naar de kantonrechter en biedt informatie aan rechtzoekenden bij
de voorbereiding op hun rechtszaak, het voeren van schriftelijk verweer en
het vinden van rechtshulp. Ook biedt de website een schrijfhulp bij het opstellen
van een brief aan de kantonrechter en verwijzingen naar een pagina «juridisch
advies» om ervoor te zorgen dat bezoekers van de site die geen procedurele
maar een juridisch inhoudelijke vraag hebben de weg weten te vinden naar een
juridisch adviseur die hen hierbij kan helpen. Daarnaast wordt er met relevante
partners, waaronder de Raad voor rechtsbijstand en het Juridisch Loket, overleg
gevoerd om ervoor te zorgen dat de verschillende internetsites, zoals bijvoorbeeld
www.rechtwijzer.nl van de Raad voor rechtsbijstand en www.juridischloket.nl
van het Juridisch Loket, zo goed mogelijk naar elkaar verwijzen en op elkaar
aansluiten. De website heeft betrekking op zowel civiele zaken als strafzaken
(binnen kanton), zo beantwoord ik de daartoe strekkende vraag van de leden
van de PvdA-fractie.
 De leden van de PvdA-fractie zijn niet overtuigd van de wenselijkheid
om de wettelijke verplichting inzake de sector kanton op te heffen en roepen
de regering op deze wijziging te herzien en in ieder geval te wachten tot
duidelijk is wat de gevolgen zijn van de verhoging van de competentiegrens
voor de kantonrechter. Anders dan deze leden veronderstellen, heeft de voorgestelde
opheffing van deze wettelijke verplichting niet tot gevolg dat de kantonrechtspraak
niet meer voldoende herkenbaar aanwezig is. Zoals hiervoor in antwoord op
vragen van de leden van de CDA-fractie uiteengezet, ligt er aan artikel 47
Wet RO een ander motief ten grondslag, namelijk het verzekeren dat de kantonsector
in het gerechtsbestuur is vertegenwoordigd. De herkenbaarheid van kantonrechtspraak
wordt in de eerste plaats bewerkstelligd door de eigen processuele regels.
Een afzonderlijke sector kanton is van secundair belang. Ik wijs erop dat
schrapping van de wettelijke eis dat er een afzonderlijke sector kanton bestaat,
het mogelijk maakt dat rechtbankbesturen flexibeler kunnen opereren, omdat
zij daardoor meer mogelijkheden krijgen om onderscheid te maken tussen soorten
zaakstromen. Dit met inachtneming van de bijzondere eisen die voor de diverse
categorieën gelden. Dit was met name voor de commissie-Hofhuis de doorslaggevende
reden om, op eigen initiatief, uitdrukkelijk te adviseren de competentieverruiming
van de kantonrechter samen te laten gaan met de schrapping van artikel 47
Wet RO. Ik verwijs ook naar de eerdergenoemde brief van het LOVCK aan de vaste
commissie voor Justitie van 18 november jl.
 In verband met het voorgaande vragen de leden van de PvdA-fractie wat
de regering bedoelt met de passage in de memorie van toelichting waarin is
gesteld dat uit artikel 20, tweede lid, Wet RO volgt dat het rechtbankbestuur
in de nieuwe opzet – d.w.z. na de wijziging van artikel 47 Wet RO –
zelf zal kunnen bepalen aan welke sector(en) kantonzaken worden opgedragen.
Dit betekent niet meer dan dat het bestuur bijvoorbeeld zal kunnen bepalen
om (civiele) kantonzaken onder te brengen in de sector civiel. Voor alle duidelijkheid
merk ik daarbij op dat ook dan vanzelfsprekend blijft gelden dat de kantonzaken
als kantonzaken, dus met de eigen daarvoor geldende processuele regels, behandeld
blijven worden. De opheffing van de wettelijke eis dat elke rechtbank over
een sector kanton moet beschikken, heeft evenmin iets te maken met de spreiding
van kantonrechtspraak over de rechtbanklocaties binnen een arrondissement,
zo beantwoord ik de daartoe strekkende vraag van de leden van de PvdA-fractie.
Ook als er geen (wettelijke) sector kanton is, blijft het mogelijk kantonzaken
in verschillende locaties te behandelen. En omgekeerd geldt dat handhaving
van de (wettelijke) sector kanton niet automatisch betekent dat er op alle
locaties kantonzaken worden behandeld. Er moet dus een onderscheid worden
gemaakt tussen de sectoren als onderdelen van een rechtbank die in het gerechtsbestuur zijn vertegenwoordigd en
de locaties waar zaken worden behandeld. De indeling
in sectoren en de geografische spreiding van rechtspraak zijn dus twee geheel
verschillende zaken.
 Anders dan de leden van de PvdA-fractie veronderstellen, is er dus ook
geen enkel verband tussen het aantal sectoren waarin een rechtbank is georganiseerd
(ingevolge het wetsvoorstel wordt dit aantal op maximaal vijf gesteld, dus
niet op vier zoals deze leden menen) en de territoriale indeling van de rechtspraak
zoals deze tot uitdrukking komt in de gerechtelijke kaart. De voorgenomen
herziening van de gerechtelijke kaart heeft hier dus geen invloed op.
 De leden van de SP-fractie verklaren niet overtuigd te zijn van de noodzaak
om de competentiegrens tot € 25 000 op te trekken. Zij vinden
een vervijfvoudiging van de competentiegrens een grote stap en menen dat de
gevolgen onvoldoende onderzocht zijn. De voorgestelde verhoging is inderdaad
fors, maar verantwoord. Ik wijs erop dat uitdrukkelijk vanuit de rechtspraak
zelf (commissie-Hofhuis en Raad voor de rechtspraak) het verzoek is gekomen
om, anders dan het kabinet aanvankelijk voornemens was, de verhoging niet
te beperken tot € 10 000, maar het advies van de commissie-Deetman
te volgen en in één keer het grensbedrag te verhogen tot € 25 000.
Gerelateerd aan de bedragen die zijn gemoeid met de consumentenkoop achtte
de commissie-Deetman in haar evaluatierapport van december 2006 een grensbedrag
van € 25 000 gewenst. Mede gezien de ervaringen in het bestuursrecht
en het buitenland voorzag de commissie daar geen grote problemen. De commissie-Deetman
wees er ook op dat de Commissie Herijking omvang verplichte procesvertegenwoordiging
(commissie-Van Delden) reeds in 1997 had voorgesteld om de competentiegrens
te verhogen naar 25 000 gulden, wat, gecorrigeerd voor inflatie, in 2006
zou neerkomen op ongeveer € 15 000.
Mede gelet op de gemiddelde duur van een wetgevingstraject (i.c. zal de verhoging
in het voorstel van de regering ingaan op 1 januari 2011) en een relatief
welvaartsvaste verankering kwam de commissie uit op een grensbedrag van € 25 000.
 Natuurlijk is het niet uitgesloten dat als gevolg van de verhoging sommige
zaken onder het bereik van de kantonrechter komen te vallen die zodanig ingewikkeld
zijn dat deze beter op een «civiele» wijze kunnen worden behandeld.
Dat zal overigens bij elk grensbedrag het geval kunnen zijn. Juist om dergelijke
negatieve effecten te voorkomen, wordt als gezegd door de rechtspraak gewerkt
aan verdergaande differentiatie van zaaksbehandeling, waardoor meer dan nu
het geval is de behandeling een zaak kan worden afgestemd op de behoefte,
en wordt, in navolging van het advies van de commissie-Hofhuis, voorgesteld
om mogelijk te maken dat kantonzaken ook meervoudig kunnen worden afgedaan.
Dat betekent niet, zoals de leden van de SP-fractie lijken te veronderstellen,
dat de ophoging van de competentiegrens geen voordelen meer biedt. Meervoudige
zittingen bij de kantonrechter zullen uitzondering zijn en ook de inzet van
een meervoudige kamer betekent niet noodzakelijkerwijs dat zaken daardoor
een langere doorlooptijd hebben.
 De regering onderschrijft dus niet de opvatting van de leden van de SP-fractie
en van de Raad van State dat eerst moet worden begonnen met een verhoging
tot € 10 000 om daarna eventueel tot een verdere verhoging
over te gaan. Een aanpassing van de rechterlijke organisatie in stappen, zoals
deze leden voorstaan, heeft het belangrijke nadeel dat de rechterlijke organisatie
binnen een tijdsbestek van enkele jaren steeds opnieuw zou worden geconfronteerd
met wijzigingen die van invloed zijn op de interne organisatie. Opeenvolgende
aanpassingen van de organisatie zouden ten koste kunnen gaan van een degelijke
implementatie van de competentieverhogingen. De doelstellingen van versterking
van de kantonrechtspraak en het vergroten van de toegankelijkheid van de rechtspraak
kunnen daarmee verloren gaan. Ook om die reden is het beter om een –
in de ogen van de regering verantwoorde – grote ophoging ineens door
te voeren, die vervolgens gedurende lange tijd op dat niveau gehandhaafd zal
kunnen blijven en daarmee dus een veel bestendiger karakter heeft.
 Ik wijs er tenslotte op dat de verhoging van het grensbedrag tot € 25 000
dit grensbedrag ook in een reële verhouding brengt tot het voorstel om
consumentenkoop en consumentenkrediet als aardzaak aan de competentie van
de kantonrechter toe te voegen, welk voorstel de leden van de SP-fractie tot
mijn vreugde zeggen te kunnen onderschrijven.
 De opvatting van deze leden dat het wegvallen van de verplichte procesvertegenwoordiging
bij vorderingen tussen € 10 000 en € 25 000
een scenario is voor rampen en de weg opent voor dubieuze juridische adviseurs,
deelt de regering niet. Een van de doelstellingen van de competentieverhoging
is het bevorderen van de toegankelijkheid van de rechtspraak door aan de rechtzoekende
meer keuzevrijheid te bieden bij het inschakelen van rechtsbijstand. De regering
is van mening dat rechtzoekenden goed in staat moeten worden geacht om een
zelfstandige belangenafweging te maken en de keuze voor het inschakelen van
rechtsbijstand daarop af te stemmen. Dit wordt ondersteund door de conclusies
naar aanleiding van de evaluatie van de competentieverhoging naar 10 000
gulden in 1999. Uit deze evaluatie blijkt namelijk
dat de rechtzoekende daadwerkelijk een belangenafweging maakt en daar de aan
hem of haar ter beschikking staande mogelijkheden in betrekt. De regering
meent dat de burger, met alle middelen die hem daartoe ter beschikking staan,
waaronder de mogelijkheid om bij het Juridisch Loket advies in te winnen,
zeer wel in staat moet worden geacht om eenzelfde afgewogen beslissing te
nemen als er een groter financieel belang in het spel is.
 Niettemin is de regering zich ervan bewust dat deze ervaringen uit het
verleden niet garanderen dat de verhoging naar € 25 000 zonder
risico is, temeer nu het een forse verhoging ineens betreft. Deze risico’s
worden ondervangen door de wijze waarop aan de competentiewijziging gestalte
wordt gegeven. In de eerste plaats wordt de implementatie door de rechtspraak
zorgvuldig voorbereid en wordt daarvoor ruim de tijd genomen. Daarbij wordt
veel aandacht gegeven aan de positie van de rechtzoekende door het bieden
van informatie en begeleiding bij de gang naar de kantonrechter (bijvoorbeeld
via de hierboven genoemde website www.naardekantonrechter.nl) en aan het waarborgen
van de kwaliteit van de rechtspraak door verdergaande differentiatie van zaaksbehandeling.
In de tweede plaats is het beleid van de regering gericht op het bevorderen
van een oplossingsgerichte aanpak van geschillen. Hoe wezenlijk de toegang
tot de rechter ook voor de beslechting van conflicten is, rechtspraak biedt
niet in alle gevallen uitkomst. Toegang tot het recht houdt derhalve meer
in dan alleen toegang tot de advocaat en rechter. Het gaat veeleer om toegang
tot de oplossing van het probleem. Het zelfoplossend vermogen van de burger
staat hierbij centraal. Vaak ligt de sleutel tot de oplossing bij hen zelf.
De regering stimuleert informele geschiloplossing door onder andere gerichter
inschakelen van geschillencommissies voor consumentenzaken en de juridische
loketten. Daarnaast verwijzen juridische loketten en de rechtspraak steeds
vaker door naar mediation. Minderdraagkrachtige burgers kunnen op grond van
de Wet op de rechtsbijstand in aanmerking komen voor een gesubsidieerde mediation.
Verder verwijs ik naar de brief die ik op 20 november jl. aan uw Kamer
heb gezonden over de resultaten en ontwikkeling van de mediationvoorzieningen
(Kamerstukken II 2009/10, 29 528, nr. 6). In de derde plaats acht ik
het risico dat rechtzoekenden massaal te maken krijgen met dubieuze rechtsbijstandsverleners,
gering. In de afgelopen jaren is de markt voor juridische dienstverlening
gegroeid en richt deze zich steeds meer op de diversiteit aan juridische behoeften.
Zo bieden advocaten naast het behandelen van civiele procedures ook steeds
vaker een bredere advisering en dienstverlening aan. Ook rechtsbijstandsverzekeraars
en deurwaarders passen hun aanbod aan aan de veranderende vraag.
Deze veranderingen vinden nu al plaats en zullen na de competentieverhoging
naar verwachting toenemen. De kwaliteit van deze dienstverlening, zowel van
de bij de rechtspraak betrokken beroepsgroepen als de andere marktpartijen
wordt voldoende bewaakt door zowel de wettelijke toezichtmechanismen, als
door mechanismen van concurrentie en marktwerking.
 Anders dan de leden van de SP-fractie is de regering van oordeel dat juist
de combinatie met de toepassing van differentiatie in zaaksbehandeling, zal
bijdragen aan het succes van de competentiegrensverhoging. Met de verhoging
naar € 25 000 en gelijktijdige afschaffing van de verplichting
om een sector kanton te hebben, wordt voldoende zaaksvolume en organisatorische
ruimte gecreëerd om een gedifferentieerde zaaksbehandeling daadwerkelijk
in praktijk te kunnen brengen. Hiervoor is binnen de rechtspraak een model
ontwikkeld, dat in de periode voorafgaand aan de competentiewijzing getoetst
en verder uitgewerkt zal worden. Ik verwijs kortheidshalve naar de als bijlage
bij deze nota gevoegde brief van de Raad voor de rechtspraak. Differentiatie
van zaaksbehandeling heeft tot doel dat straks meer dan nu de behandeling
een zaak kan worden afgestemd op de behoefte. Dit betekent dat alle zaken
die zich daarvoor lenen, inclusief zaken die nu noodgedwongen op de «civiele
manier» worden afgedaan, straks op de «kantonmanier» kunnen
worden afgedaan. Hetzelfde geldt voor zaken die eigenlijk meer geschikt zijn
voor een civiele behandelingswijze, maar die nu in de sector kanton vallen.
Differentiatie van zaaksbehandeling maakt dus mogelijk dat voor elk type zaak
de beste behandelwijze kan worden gekozen en draagt daarmee bij aan de gewenste
versterking van de kantonrechtspraak en aan de kwaliteit van de rechtspraak
in het algemeen.
 De herziening van de gerechtelijke kaart vormt evenmin een bedreiging
voor de kantonrechtspraak. Ook in de nieuwe indeling met op termijn minder
rechtspraaklocaties zal de behoefte aan kantonrechtspraak onverminderd zijn,
terwijl tegelijkertijd de organisatie van de rechtspraak in de nieuwe situatie
efficiënter kan inspringen op de plaatselijke behoefte. Dit zal wijzigingen
in het aanbod van rechtspraak tot gevolg hebben, maar deze wijzigingen zijn
en blijven begrensd door de eis van toegankelijkheid van de rechtspraak voor
de burger. Aan deze toegankelijkheid wordt voldaan als zaken die een groot
deel van de burgers en bedrijven aangaan of die een lokaal karakter hebben
breed worden aangeboden. Kantonrechtspraak maakt daar zonder twijfel deel
van uit.
 
 De vraag van de leden van de VVD-fractie of de verhoging van de competentie
naar € 25 000 wordt geëvalueerd, beantwoord ik bevestigend.
Zoals hierboven in antwoord op vragen van de leden van de CDA-fractie aangekondigd,
zullen de ontwikkelingen omtrent de competentiewijziging systematisch worden
gevolgd en zullen de effecten daarvan op de rechtspraak, rechtzoekenden en
rechtshulpverlening worden onderzocht. De leden van de VVD-fractie hebben
ook gevraagd wanneer de interne commissie uit de rechtspraak de aanbevelingen
naar de gevolgen van de competentieverruiming gereed heeft. Ik verwijs deze
leden naar de als bijlage bij deze nota opgenomen brief van de Raad voor de
rechtspraak, waarin de belangrijkste bevindingen zijn weergegeven van een
door een interne commissie binnen de rechtspraak uitgevoerde verkenning over
de kansen en risico’s van de competentieverruiming in relatie tot de
vraag op welke wijze gewaarborgd kan worden dat de sterke punten van zowel
civiele als kantonrechtspraak behouden kunnen blijven.
 Deze leden vragen verder op welke initiatieven rond alternatieve geschillenbeslechting
wordt gedoeld in de passage in de memorie van toelichting waarin is vermeld
dat het voorkomen van onnodige rechterlijke procedures de aandacht heeft van
het kabinet. Initiatieven op het terrein van alternatieve geschillenbeslechting
komen voort uit de wens van het kabinet om regels die voorschrijven hoe burgers
zich bij een bepaald geschil moeten gedragen, terug te dringen.
Gestreefd wordt om de burger kaders en ruimte te bieden om onderlinge conflicten
op de voor de burger meest passende wijze op te lossen. Een procedure bij
de rechtbank hoeft niet altijd het meest geschikte middel te zijn. Er zijn
ook alternatieven beschikbaar, waar op dit moment niet altijd optimaal gebruik
van wordt gemaakt. Men kan daarbij bijvoorbeeld denken aan De Geschillencommissie
(waaronder 44 branches een eigen geschillencommissie hebben) en het Klachteninstituut
Financiële Dienstverlening (Kifid). Een ander instituut voor alternatieve
geschilbeslechting is bijvoorbeeld de Huurcommissie. Ook buiten de invloedsfeer
van de overheid bestaan systemen voor alternatieve geschilbeslechting. Denk
bijvoorbeeld aan arbitrage bij de Raad van Arbitrage voor de Bouw of het Nederlands
Arbitrage Instituut. Ook de Geschillencommissie heeft een aparte stichting
waarin vijf geschillencommissies actief zijn die met arbitrage of bindend
advies zakelijke geschillen tussen bedrijven beslechten. De regering wil het
gebruik van deze alternatieven stimuleren, waarbij onder andere gebruik gemaakt
wordt van de diensten van het Juridisch Loket.
 In het verlengde hiervan vragen de leden van de VVD-fractie wat de regering
verwacht van het aantal zaken zonder verplichte procesvertegenwoordiging waar
mediation gebruikt zal worden. In zijn algemeenheid kan worden opgemerkt dat
de alternatieve wijzen van geschillenbeslechting, zoals mediation of behandeling
door een geschillencommissie geleidelijk toeneemt. Uit de Mediation Monitor
2005–2008 blijkt dat het Juridisch Loket steeds vaker een mediationvoorstel
doet of naar een mediator verwijst. Ook de rechtspraak heeft in de afgelopen
jaren talrijke activiteiten ingezet om verwijzingen naar mediation binnen
de rechtspraak van de grond te krijgen. Het grootste deel van verwijzingen
naar mediation betreft civiele zaken, waarvan meer dan de helft betrekking
heeft op familiezaken en dan met name (echt)scheidingsgerelateerde familiezaken.
Dit rechtvaardigt de verwachting dat de competentiewijziging een beperkt effect
zal hebben op het aantal civiele zaken dat naar mediation wordt verwezen.
Immers, in familiezaken zaken blijft ook na de competentiewijziging de civiele
rechter bevoegd. Uitgangspunt is dat mediation voor alle typen geschillen
geschikt is, ook bij een lager financieel belang. Het gaat erom dat men voor
mediation kiest of zou moeten kiezen als bijvoorbeeld blijkt dat rechtspraak
niet het probleem tussen partijen oplost, zoals blijkt uit de eerdergenoemde
eindevaluatie over mediation die ik op 20 november jl. aan uw Kamer heb
gezonden.
 Hoewel hierover geen exacte cijfers bekend zijn, is de veronderstelling
van de leden van de VVD-fractie dat de hulp van het Juridisch Loket in de
meeste gevallen wordt ingeroepen door de eisende partij, aannemelijk. Dit
is het gevolg van het feit dat het meestal de eisende partij is die meent
dat sprake is van een geschil en die initiatief neemt om daar iets aan te
doen. Dit wil echter niet zeggen dat verweerders zich niet ook voor informatie
en advies tot het Juridisch Loket kunnen richten, en dat ook doen. In het
grootste deel van de gevallen (84%) bestaat de door het Juridisch Loket
verleende hulp uit informatieverstrekking en vraagverheldering. In die categorie zullen zich ook verweerders bevinden die bijvoorbeeld
net een dagvaarding hebben ontvangen. In gevallen waarbij het Juridisch Loket
een uitnodiging tot mediation doet, wordt overigens door het Juridisch Loket
zelf actief contact gezocht met de verwerende partij.
 De leden van de VVD-fractie willen graag weten of bekend is in hoeveel
gevallen een eisende partij die eerst langs het Juridisch Loket gaat, daarna
afziet van een rechterlijke procedure.
 Hierover zijn geen specifieke cijfers voorhanden maar er zijn wel indicaties
voor een positieve invloed van het Juridisch Loket op het aanreiken van alternatieven
voor een gerechtelijke procedure. Zo is de effectiviteit van de dienstverlening
van het Juridisch Loket onderzocht. Daaruit
blijkt dat in een kwart van (deels) opgeloste problemen (en dit is na acht
maanden na de hulpvraag bij tweederde van de ondervraagden het geval), de oplossing direct is toe te schrijven aan de interventie van het Juridisch
Loket. In slechts een klein percentage van de gevallen (4%) bestaat
die oplossing uit een rechterlijke uitspraak. In de meeste gevallen is het
probleem opgelost na advies van het Juridisch Loket (18%) en het bereiken
van overeenstemming met de wederpartij (20%). Tevens blijkt uit onderzoek
van het WODC dat buitengerechtelijke voorprocedures,
zoals bijvoorbeeld een geschillencommissie, een grote filterwerking hebben
als alternatief voor een gerechtelijke procedure. Een belangrijke reden daarvoor
is de drempel die de rechtzoekende ervaart bij het aangaan van een gerechtelijke
procedure, hoewel deze drempel voor de kantonrechter naar verwachting lager
moet worden verondersteld. Uit ander onderzoek van het WODC blijkt dat slechts een klein percentage van geschillen via een officiële
procedure wordt opgelost, waarvan weer een klein deel met een rechterlijke
uitspraak.Deze cijfers ondersteunen de conclusie dat het Juridisch Loket een
positieve bijdrage levert aan de alternatieve oplossing van geschillen.
 In antwoord op een volgende vraag van de leden van de VVD-fractie over
het Juridisch Loket merk ik op dat er geen gegevens beschikbaar zijn over
het aantal gevallen waarin een eisende partij eerst langs een Juridisch Loket
gaat alvorens een gerechtelijke procedure te entameren, in verhouding tot
de eisende partij die dat zonder het Juridisch Loket doet. Deze vraag zal
in het door mij hierboven aangekondigde onderzoek worden opgenomen.
 De leden van de VVD-fractie vragen verder om een nadere toelichting waarom
verwacht wordt dat de juridische loketten juist bij de verruiming van de mogelijkheden
om bij de kantonrechter te procederen een belangrijke rol kunnen vervullen
om onnodige procedures bij de kantonrechter te voorkomen. Allereerst wil ik
verduidelijken dat het verbreden van de rol van het Juridisch Loket en de
verhoging van de competentie van de kantonrechter beide maatregelen zijn die,
los van elkaar, beogen de toegang tot het recht te bevorderen. Enerzijds worden
diagnose en doorverwijzing van geschillen via het Juridisch Loket en de Rechtwijzer
van de Raad voor rechtsbijstand gestimuleerd. Uitgangspunt daarbij is om,
afhankelijk van het type geschil, de meest passende oplossingwijze aan te
reiken. In veel gevallen is dat niet de rechter. Dit kan variëren van
mediation tot het inschakelen van een specifieke geschillencommissie of van
de rechter. en anderzijds door het verlagen van de drempel om een gerechtelijke
procedure bij de kantonrechter te starten. Het kabinetsbeleid is erop gericht
om rechtzoekenden die overwegen een juridische procedure aan te spannen (de
eisende partij) te stimuleren eerst contact op te nemen met het Juridisch
Loket. Het Juridisch Loket en de website www.rechtwijzer.nl, kunnen aan burgers
aanknopingspunten bieden voor de wijze waarop hun geschil kan worden opgelost.
Op deze manier wil het kabinet bewerkstelligen dat steeds meer rechtzoekenden
gebruik maken van de diensten van het Juridisch Loket, waardoor onnodige procedures
bij de (kanton)rechter kunnen worden voorkomen. De nieuwe website www.naardekantonrechter.nl
zal aansluiten op de websites van het Juridisch Loket en de Raad voor rechtsbijstand.
 In antwoord op de daartoe strekkende vraag van de leden van de VVD-fractie
merk ik op dat niet met zekerheid is vast te stellen in hoeverre de verhoging
van de competentiegrens naar € 5 000 destijds meer druk heeft
veroorzaakt op de rechterlijke macht. Deze effecten zijn in de evaluatie van
die competentiewijziging niet gemeten. Het ligt echter voor de hand te veronderstellen
dat die wijziging in termen van werklast zowel voordelige als nadelige effecten
heeft gehad. Een van de conclusies van de interne commissie van de rechtspraak
die de gevolgen van de voorgenomen competentiewijziging naar € 25 000
heeft verkend (zie de als bijlage bij deze nota opgenomen brief van de Raad
voor de rechtspraak), is dat de het op grotere schaal procederen zonder rechtsbijstand
de bewerkelijkheid van zaken over het algemeen vergroot. Daar staat tegenover dat in sommige gevallen de aanwezigheid van juridische bijstand
de zaak juist kan compliceren doordat vaker gebruik wordt gemaakt van bijzondere
proceshandelingen. Hoe de balans uiteindelijk
doorslaat is afhankelijk van factoren als de mate waarin straks daadwerkelijk
zonder rechtsbijstand zal worden geprocedeerd, de beschikbaarheid en het gebruik
van alternatieve vormen van rechtshulp en de manier waarop zaaksdifferentiatie
binnen de rechtspraak gestalte zal krijgen. Zoals eerder gemeld, ben ik voornemens
om deze en andere effecten van de competentiewijziging te onderzoeken.
 In antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie over de kwaliteit
van rechtshulpverleners kan ik melden dat de juridische beroepsgroepen, zoals
de de advocatuur, het notariaat, de gerechtsdeurwaarders en de tolken
en vertalers, en in de afgelopen jaren grondig
zijn doorgelicht. Daarbij is ook uitgebreid de kwaliteit van de dienstverlening
onder de loep genomen. Onderzoek naar de onderlinge verschillen in kwaliteit
zou echter ondoenlijk zijn, omdat de beroepsgroepen en de aan hen opgedragen
taakopdracht te veel van elkaar verschillen. Dit zou neerkomen op appels met
peren vergelijken. Tegelijkertijd zijn het juist die verschillen die het mogelijk
maken dat de rechtzoekende na de competentiewijziging die rechtshulp kan zoeken
welke het meest geschikt is voor de oplossing van zijn of haar geschil.
 De vraag van de leden van de VVD-fractie of de regering eisen wil stellen
aan de kwaliteit van de verschillende juridische dienstverleners, beantwoord
ik als volgt. Met de verhoging van de competentiegrens wordt een grotere diversiteit
in het aanbod van rechtshulpverleners bereikt. Dit sluit aan bij de wens om
de keuzevrijheid van de rechtzoekende te vergroten en doet tevens recht aan
de verdergaande differentiatie van de benodigde kennis in de rechtszaal. De
bewaking van de kwaliteit van «nieuwe spelers» op het veld van
de rechtsbijstandsverlening, zoals de reeds genoemde rechtsbijstandsverzekeraars
en vakbonden, maar ook kan worden gedacht aan accountants of ICT-specialisten,
valt buiten de invloedssfeer van de rechtspleging. In veel gevallen zijn deze
beroepsgroepen echter gebonden aan de kwaliteitseisen van de eigen beroepsgroep
en wordt de kwaliteit tevens bewaakt door principes van marktwerking en concurrentie.
Als voorbeeld kunnen de gerechtsdeurwaarders worden genoemd, die gebonden
zijn aan verordeningen van de KBvG, die een beroepsopleiding afgerond dienen
te hebben en die onderworpen zijn aan tuchtrecht. Uit gegevens van rechtsbijstandsverzekeraars,
die een belangrijke rol spelen op de markt van juridische rechtshulp, blijkt
dat als gevolg van marktvereisten, concurrentie en toezicht voortdurend wordt
geïnvesteerd in kwaliteit van de dienstverlening. Deze mechanismen gelden
in belangrijke mate ook voor andere juridische dienstverleners. Ik zie dan
ook geen aanleiding om specifieke kwaliteitseisen te stellen, temeer niet
omdat het stellen van extra eisen een juridiserend effect zou kunnen hebben.
Zo’n effect is ongewenst in het licht van het streven van de regering
om alternatieve vormen van geschiloplossing te stimuleren en voor de burger
toegankelijk te maken.
 Ik heb geen aanleiding te veronderstellen dat rechtsbijstandsverzekeraars
te weinig tijd spenderen aan een zaak en ga er ook niet van uit dat dit na
de competentiewijziging wel het geval zou zijn, zo merk ik op naar aanleiding
van de daartoe strekkende vraag van de leden van de VVD-fractie. Het Verbond
van Verzekeraars heeft mij gemeld dat marktwerking en de concurrentiepositie
van rechtsbijstandsverzekeraars op die markt de noodzaak met zich meebrengen
om zich op prijs en kwaliteit te onderscheiden. Dit mechanisme leidt ertoe
dat eventuele prijsvoordelen al snel worden doorvertaald in een lagere prijs
of betere kwaliteit.
 In het algemeen worden zaken zoveel mogelijk door de rechtsbijstandsverzekeraar
zelf behandeld. Indien nodig wordt een advocaat ingeschakeld, die in sommige
gevallen in loondienst is van de rechtsbijstandsverzekeraar. Ook wordt gebruik
gemaakt van een kring van advocaten waarmee de rechtsbijstandsverzekeraar
vaste afspraken heeft. Deze werkwijze maakt het mogelijk de verzekeringspremie
relatief laag en stabiel te houden, aldus het Verbond van Verzekeraars. Tevens
verwacht het Verbond dat de invloed van de competentiewijziging op het aantal
zaken dat door rechtsbijstandverzekeraars wordt behandeld, beperkt zal zijn
en in elk geval onvoldoende om te leiden tot een significante verhoging van
de toestroom van zaken en eventueel daarmee verband houdend kwaliteitsverlies.
 De leden van de VVD-fractie vragen welke mogelijkheden de rechtzoekende
heeft wanneer hij niet tevreden is over een juridische dienstverlener, niet
zijnde een advocaat. De middelen die in dat geval aan een rechtzoekende ten
dienst staan, zijn afhankelijk van het soort dienstverlener waarvan de rechtzoekende
gebruik heeft gemaakt. Gerechtsdeurwaarders en notarissen hebben een eigen
klachtenregeling en zijn tevens aan tuchtrechtspraak onderworpen. Ook rechtsbijstandsverzekeraars
kennen een wettelijke geschillenen klachtenregeling. Voorts kan de klant in
geval van dispuut naar het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening
(Kifid) stappen. Voor andere dienstverleners geldt dat de middelen die aan
de klant ten dienst staan per soort dienstverlener kunnen verschillen. Als
sluitstuk staat natuurlijk de weg naar rechter open.
 De leden van de VVD-fractie vragen verder in hoeverre het wettelijk toezicht
op gerechtsdeurwaarders, notarissen en advocaten in de komende jaren versterkt
gaat worden. In antwoord hierop kan ik allereerst mededelen dat nog dit kalenderjaar
bij uw Kamer een wetsvoorstel tot wijziging van de Wet op het notarisambt
zal worden ingediend, dat in hoofdzaak strekt tot uitwerking van het kabinetsstandpunt
over het rapport van de commissie die onder leiding van mr. A. Hammerstein
de Wet op het notarisambt heeft geëvalueerd. Ter bevordering van de kwaliteit
en de integriteit van het notariaat zal laatstbedoeld wetsvoorstel mede het
voorstel bevatten om de inrichting van het toezicht op de naleving van wetgeving
door notarissen te herzien. Belangrijkste kenmerken hiervan zijn dat het wettelijk
toezicht volledig is (en dus zowel financieel toezicht als integriteitstoezicht
omvat), dat het los wordt gemaakt van uitoefening van tuchtrechtspraak (en
zodoende ook preventiever van aard wordt), dat het verricht wordt door een
externe toezichthouder, dat titel 5.2 van de Algemene wet bestuursrecht niet
meer buiten toepassing wordt verklaard, en dat ten behoeve van het toezicht
wordt voorzien in een doorbreking van de geheimhoudingsplicht. Daarnaast wordt
thans nadrukkelijk ook met betrekking tot het toezicht op de naleving van
regelgeving door advocaten en gerechtsdeurwaarders door de regering in ogenschouw
genomen of en in hoeverre de regeling hiervan, met het oog op de bevordering
van de kwaliteit en de integriteit van deze beroepsbeoefenaren, zou moeten
worden aangepast. Aanleiding hiervoor is onder meer gelegen in het op 3 november
2009 aan uw Kamer toegezonden kabinetsstandpunt over het rapport van de commissie
onder voorzitterschap van mr. A.R. van der Winkel, die mede tot taak had te
bezien of en in welk opzicht de Gerechtsdeurwaarderswet gewijzigd zou moeten
worden (Kamerstukken II 2009/10, 32 123 VI, nr. 64). Dat standpunt behelst
op het punt van het toezicht dat wordt onderschreven dat het wenselijk is
om wettelijk te regelen dat ten aanzien van gerechtsdeurwaarders volledig
toezicht wordt ingevoerd en dat onder meer vanwege de samenhang met het toezicht
op andere juridische beroepsgroepen nader zal worden onderzocht hoe en waar
dat toezicht het beste kan worden belegd. Ten behoeve hiervan is bijvoorbeeld
op initiatief van de Staatssecretaris van Justitie begin november van dit
jaar een expert meeting over het onderwerp toezicht op juridische beroepen
georganiseerd, waaraan niet alleen is deelgenomen door de betrokken beroepsgroepen
(advocaten, gerechtsdeurwaarders, notarissen), maar onder anderen ook door
vertegenwoordigers vanuit de wetenschap, het toezicht en de tuchtrechtspraak. 
 Tenslotte vragen de leden van de VVD-fractie in hoeverre de hulp die de
rechtspraak aan zelfprocederende partijen gaat bieden bij het voeren van procedures,
een extra belasting oplevert voor de rechterlijke macht met zich meebrengt
en of daar wel voldoende capaciteit voor is. Hierboven is wat dit betreft
gewezen op de initiatieven met betrekking tot de website www.naardekantonrechter.nl.
Voor de ontwikkeling en het beheer van deze website is bij de Raad voor de
rechtspraak vooralsnog voldoende capaciteit beschikbaar.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de voorgenomen verhoging
van de competentiegrens van de kantonrechter risico’s met zich meebrengt
ten aanzien van de procedurele ongelijkheid van partijen (te onderscheiden
van materiële ongelijkheid die samenhangt met het verschil in economische
positie van partijen), bijvoorbeeld wanneer in een zaak slechts één
van de partijen met procesvertegenwoordiging optreedt. De kantonrechter rekent
het in de praktijk dan doorgaans tot zijn taak uitleg te verschaffen, een
niet-juridisch betoog van een zelfprocederende partij te vertalen en deze
procedurele ongelijkheid tussen de partijen aldus te compenseren. Het risico
van ongelijkheid van partijen is bij een procedure bij de kantonrechter echter
altijd in zekere mate aanwezig en dat zal na de competentiewijziging niet
anders zijn, terwijl financiële belangen die in het spel zijn aanmerkelijk
hoger zullen zijn. Ik ben het met deze leden eens dat dit een risico kan zijn
en ben dan ook voornemens om dit aspect in het onderzoek naar de effecten
van de competentiewijziging mee te nemen. Tegelijkertijd is het denkbaar dat
de competentiewijziging in sommige gevallen juist een bijdrage levert aan
de gelijke positie van partijen. Dit is het geval in zaken waarbij een gedaagde
om financiële redenen afziet van bijstand door een advocaat en als gevolg
daarvan zijn zaak verliest. Bij de kantonrechter krijgt hij in elk geval de
mogelijkheid zich te laten horen en kan hij zich van – een andere vorm
van – rechtsbijstand voorzien. De kantonrechter kan ook kennisnemen
van eventueel door hem over te leggen bescheiden waaruit de onjuistheid van
de claim kan blijken. In de huidige situatie mag de civiele rechter zulke
stukken zonder procesvertegenwoording niet tot de procedure toelaten. Tot
slot kan worden vermeld dat on- en minvermogenden ook bij de kantonrechter
recht hebben op gesubsidieerde rechtsbijstand.
 
 De leden van de SGP-fractie constateren terecht dat de voorgestelde competentieverruiming
van de kantonrechter berust op adviezen vanuit de rechterlijke macht zelve.
Ik voeg daaraan toe dat ook de commissie-Deetman voorstelde om de grens op
te trekken tot vorderingen met een geldelijk belang van € 25 000.
Inderdaad ging het kabinetsstandpunt, zoals deze leden memoreren, nog uit
van een verhoging tot een grensbedrag van € 10 000, waarbij
overigens met een verdere verhoging in de toekomst uitdrukkelijk rekening
werd gehouden. Om redenen die hierboven in de beantwoording van vragen van
de leden van de SP-fractie uiteen zijn gezet, is in het wetsvoorstel uiteindelijk
gekozen voor een verhoging in één keer tot € 25 000.
 De leden van de SGP-fractie memoreren dat in 1999 een verhoging plaatsvond
van 5000 naar 10 000 gulden (wet van 19 oktober 1998, Stb. 605).
De verhoging naar 5000 gulden, zo antwoord ik op hun vraag, vond plaats met
ingang van 1 augustus 1983. Bij wet van 20 april 1983, Stb. 182,
werd het tot dan toe geldende grensbedrag van 3000 gulden verhoogd. Daarvóór,
zo voeg ik daar nog aan toe, was het grensbedrag voor het laatst verhoogd
per 1 januari 1978, toen het bedrag werd opgetrokken van 1500 naar 3000
gulden (wet van 19 oktober 1977, Stb. 578).
 De voorgestelde verhoging is ontegenzeggelijk fors, maar niet onverantwoord
en dus ook niet buitenproportioneel, zo beantwoord ik de daartoe strekkende
vraag van de leden van de SGP-fractie. Ik verwijs voor de redengeving
kortheidshalve naar de beantwoording van de vragen van de leden van de SP-fractie
hierboven.
 In antwoord op de daartoe strekkende vraag van de leden van de SGP-fractie
merk ik op dat aan het bedrag van € 25 000 geen financiële
berekening ten grondslag ligt. Dat betekent echter niet dat het bedrag volstrekt
uit de lucht is gegrepen. In het antwoord op de vragen van de leden van de
SP-fractie heb ik reeds de redenen genoemd die voor de commissie-Deetman doorslaggevend
waren om op een bedrag van € 25 000 uit te komen. Ik heb ook
gewezen op het voorstel van de commissie-Van Delden in 1997 om destijds te
komen tot een grensbedrag van 15 000 gulden. Het grensbedrag van € 25 000
levert voor de rechtspraak voldoende zaaksvolume op om, in combinatie met
afschaffing van de verplichting om een sector kanton te hebben, daadwerkelijk
over te gaan tot invoering van verdergaande differentiatie van zaaksbehandeling.
Tot slot is € 25 000 een grens die voor langere periode houdbaar
is. Het vergt een eenmalige, weliswaar flinke, aanpassing van de organisatie
van de rechtspraak en van bij de rechtspraak betrokken beroepsgroepen, maar
daarna ontstaat een bestendige situatie. Dat is beter dan om de paar jaar
stapsgewijze verhogingen doorvoeren.
 Hoe lang de verhoging van € 25 000 precies houdbaar is,
is natuurlijk moeilijk te zeggen. Dit is afhankelijk van een veelheid van
factoren, waaronder de ontwikkeling van de consumentenprijsindex. Maar het
ligt niet in de lijn der verwachting dat er in het komende decennium aanleiding
zal zijn tot nog weer een verdere verhoging.
 De leden van de SGP-fractie vragen verder naar de gevolgen van de verhoging
van de competentiegrens voor het stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand.
Omdat bij kantonzaken geen sprake is van verplichte procesvertegenwoordiging
kan de competentiewijziging een matigende invloed hebben op het beroep op
gesubsidieerde rechtsbijstand. Daarbij moet wel in acht worden genomen dat
de competentiewijziging een «uitbreiding aan de bovenkant» betekent,
wat wil zeggen dat het om grotere financiële belangen gaat. Het is moeilijk
in te schatten of deze zaken veel spelen bij de groep on- en minvermogenden
die in aanmerking komen voor een toevoeging gesubsidieerde rechtsbijstand.
Een financiële inschatting is daarom moeilijk te maken, zeker nu het
gaat om een beperkt aantal zaken (naar verwachting ca.18 000) die een
relatief gering deel van het totaal aantal kantonzaken uitmaken.
 De leden van de SGP-fractie vragen ook naar toename van zaakszwaarte en
de bewerkelijkheid daarvan. Het verhogen van het financieel belang betekent
niet per definitie dat een zaak daarmee ook zwaarder wordt. Ook zaken met
een hoog financieel belang kunnen een heel simpel feitencomplex hebben, terwijl
zaken met een laag financieel belang soms weer heel ingewikkeld kunnen zijn.
Er is wel een omslagpunt (hoewel dit punt niet goed op een bepaald bedrag
is vast te stellen) waar bij zeer hoge financiële belangen zaken complexer
worden, bijvoorbeeld omdat door de andere partij meer tegengewicht wordt geboden.
Voorts is het zo dat het bijvoorbeeld in arbeidsrechtelijke zaken over het
algemeen om grote belangen gaat. Deze zaken horen nu overigens al tot de bevoegdheid
van de kantonrechter.
 Als het gaat om aardzaken wordt nu voorgesteld om consumentenzaken aan
de bevoegdheid van de kantonrechter toe te voegen. Ook hiervoor geldt dat
de hoogte van het financieel belang kan meetellen bij de zwaarte of bewerkelijkheid
van de zaak, maar dat dit niet een gegeven is. Het zal ook bij deze zaken
gaan om een mix van eenvoudige en bewerkelijke zaken. Zoals eerder gemeld,
wordt overigens binnen de rechtspraak gewerkt aan verdergaande differentiatie
van zaaksbehandeling, waardoor meer zaken een passende behandeling zullen
krijgen.
 De leden van de SGP-fractie stellen voorts de vraag waarom destijds in
artikel 47 Wet RO de eis is opgenomen dat elke rechtbank over een sector kanton
moet beschikken. Zoals ik hierboven in de beantwoording van de vragen
van de leden van de CDA-fractie heb aangegeven, was het motief gelegen in
de wens om daarmee deelname vanuit de kantonsector aan het gerechtsbestuur
te verzekeren. De bepaling moet worden gelezen in combinatie met artikel 15,
eerste lid, Wet RO, waarin is voorgeschreven dat de sectorvoorzitters deel
uitmaken van het gerechtsbestuur (zie Kamerstukken II 1999/2000, 27 181,
nr. 3, blz. 30).
 Ook zonder de verhoging van de competentiegrens van de kantonrechter is
het toepassen van verdergaande differentiatie van zaaksbehandeling een van
de doelstellingen die de rechtspraak zich heeft gesteld. De verplichting om een sector kanton te hebben vormt hiervoor een
obstakel, omdat dit verkokering in de hand werkt, zo beantwoord ik de daartoe
strekkende vraag van de leden van de SGP-fractie. Het wegnemen van deze belemmering
maakt het mogelijk om, door bijvoorbeeld de sectoren civiel en kanton samen
te voegen, gemakkelijker tot een uit oogpunt van kwaliteit en snelheid betere
allocatie – en daarmee betere behandeling – van zaken te komen.
Daarnaast past het schrappen van art 47 RO in de ambitie om door te groeien
naar een meer flexibele organisatie, die beter in staat is aan te sluiten
bij de behoeften van de samenleving, kennis te organiseren en specialisaties
te ontwikkelen.
 De vrees van de leden van de SGP-fractie dat de verhoging van de competentiegrens
in combinatie met de opheffing van de wettelijk verplichte sector kanton tot
een wegsanering van herkenbare kantonrechtspraak kan leiden, deel ik niet.
De kantonrechtspraak is en blijft herkenbaar aan de eigen processuele regels,
met name de mogelijkheid om zonder advocaat te procederen en zelf de zaak
te bepleiten. De herkenbaarheid van de kantonrechtspraak zal verder juist
toenemen, nu meer zaken onder het bereik van de kantonrechter komen te vallen.
Ik verwijs deze leden voor een uitgebreidere beschouwing kortheidshalve naar
hetgeen ik hierboven in antwoord op vragen van de leden van de fracties van
het CDA en de PvdA heb gesteld.
 6. Samenstelling gerechtsbesturen
 Met instemming heb ik er kennis van genomen dat de leden van de PvdA-fractie
geen principiële bezwaren hebben tegen het opschalen van de gerechtsbesturen.
In het op 20 november jl. aan de Tweede Kamer toegezonden kabinetsstandpunt
is op dit onderwerp ingegaan en dit zal vanzelfsprekend nog verder aan de
orde komen in het parlementaire debat over het kabinetsstandpunt en het daarop
volgende wetgevingstraject. De leden van de PvdA-fractie vragen de regering
uitgebreider aandacht te besteden aan de opvatting van de NVvR dat de huidige
regel dat gerechtsbestuurders slechts bestuurder van één gerecht
mogen zijn, moet worden gehandhaafd. In haar advies uit juli 2008 over het
conceptwetsvoorstel gaf de NVvR aan dat versoepeling van dit voorschrift niet
wenselijk is, omdat het van belang is dat bestuurders loyaal zijn aan «hun»
gerecht. De NVvR wees er daarbij op dat er behoefte is aan inhoudelijk gezaghebbende
sectorvoorzitters, onder meer om de organisatorische taak met betrekking tot
het bevorderen van rechtseenheid goed vorm te kunnen geven en om bijvoorbeeld –
uiteraard in samenspraak met de rechters in de sector – een (inhoudelijke)
rol te kunnen spelen in de landelijke overleggen van sectorvoorzitters. Als
hun «span of control» te groot wordt, lijkt dat niet goed meer
mogelijk, aldus de NVvR. De regering ziet dit anders, maar heeft ook de indruk
dat de gedachtenvorming binnen de NVvR op dit punt is geëvolueerd. In
de memorie van toelichting is er reeds op gewezen dat capabele bestuurders
zeer wel in staat zijn om de onderscheiden belangen te behartigen van verschillende
gerechten. Gelet op de geringe schaalgrootte van diverse gerechten kan niet
in zijn algemeenheid gesteld worden dat de «span of control» bij
het vormen van een personele unie te groot wordt. Ik wijs erop dat ook de
NVvR de toekomstige opschaling van 19 naar 11 gerechten in eerste aanleg met
ondersteunt. Volgens de NVvR is de ideale schaalgrootte van een
gerecht tussen de 250 en 500 fte. Van de huidige 19 rechtbanken zijn er zelfs
9 die onder deze norm zitten. Overigens zou ik verder de indruk willen wegnemen
als zouden er in de landelijke overleggen van sectorvoorzitters steeds sprake
zijn van belangentegenstellingen tussen verschillende gerechten. Dat is geenszins
het geval. In de landelijke overleggen beogen de sectorvoorzitters als juridische
professionals rond vraagstukken van algemene juridische aard op het desbetreffende
rechtsgebied de rechtseenheid te bevorderen.
 7. Klachtrecht
 De leden van de CDA-fractie stellen terecht vast dat het onderhavige wetsvoorstel
ertoe strekt de regeling van het klachtrecht over gedragingen van rechterlijke
ambtenaren volledig onder te brengen in de Wet op de rechterlijke organisatie
(Wet RO). Op de vraag van deze leden in hoeverre het klachtrecht hiermee de
facto wijzigt, kan ik antwoorden dat er met dit wetsvoorstel materieel bezien
geen wijziging wordt aangebracht in de regeling van het klachtrecht over gedragingen
van rechterlijke ambtenaren met rechtspraak belast. Het wetsvoorstel strekt
er namelijk slechts toe datgene wat nu nog bij wijze van overgangsvoorziening
(in artikel XIII van de Wet organisatie en bestuur gerechten) over het zogeheten
extern klachtrecht is geregeld, weer expliciet op te nemen in de Wet RO. Zo
zal derhalve onverminderd gelden dat klachten over een gedraging van een rechterlijk
ambtenaar met rechtspraak belast, net als thans, kunnen worden ingediend bij
de procureur-generaal bij de Hoge Raad, die vervolgens bij de Hoge Raad een
onderzoek naar de gedraging kan vorderen. Van de gelegenheid is nog wel gebruik
gemaakt om onder meer de verhouding tussen deze klachtenprocedure en de mogelijkheid
om eerst bij het gerechtsbestuur een klacht in te dienen (zgn. intern klachtrecht)
nader te verduidelijken en te voorzien in de mogelijkheid voor de procureur-generaal
om ook ambtshalve een onderzoek naar een gedraging te vorderen. Ook het intern
klachtrecht terzake van gedragingen van bovenbedoelde rechterlijke ambtenaren
ondergaat vanwege dit wetsvoorstel geen wijziging. Enig verschil is dat het
intern klachtrecht, zoals dat al geldt voor gedragingen van bij een rechtbank
of gerechtshof werkzame rechterlijke ambtenaren, voortaan ook zal gelden ten
aanzien van gedragingen van bij (het parket bij) de Hoge Raad werkzame rechterlijke
ambtenaren.
 
 De leden van de PvdA-fractie merken op dat zij zich kunnen voorstellen
dat burgers zich eerder en makkelijker met een klacht tot de Nationale ombudsman
dan tot de (procureur-generaal bij de) Hoge Raad wenden. Zij vragen of de
door de Nationale ombudsman geuite zorg, dat de klachtenprocedure bij de Hoge
Raad te formeel en juridisch is, reëel is. Ook vragen deze leden of verwacht
wordt dat klagers even eenvoudig de weg naar de Hoge Raad zullen vinden als
thans het geval is bij de Nationale ombudsman. Voorts vragen zij of de regering
de mening deelt, dat de Nationale ombudsman in het maatschappelijk verkeer
onafhankelijker lijkt dan de (procureur-generaal bij de) Hoge Raad, en zich
kan voorstellen, dat het gevoel bestaat dat de Hoge Raad in dezen niet als
onafhankelijk kan worden gezien.
 In antwoord hierop wil ik allereerst benadrukken dat de regering het van
groot belang acht dat ook met betrekking tot gedragingen van rechterlijke
ambtenaren voor burgers wordt voorzien in een volwaardige klachtenprocedure,
die bestaat uit zowel een interne klachtenprocedure als de mogelijkheid van
klachtrecht bij een andere, onafhankelijke instantie. Met het oog hierop wordt
met dit wetsvoorstel dan ook voorzien in een volledige en structurele wettelijke
regeling van dit klachtrecht. Voor het geval de leden van de PvdA-fractie
afgaand op hun vraagstelling in de veronderstelling verkeren dat ten aanzien
van gedragingen van rechterlijke ambtenaren met rechtspraak belast
thans niet zou gelden dat daarover klachten kunnen worden ingediend bij de
(procureur-generaal bij de) Hoge Raad, neem ik graag eventuele misverstanden
daarover weg. Met betrekking tot deze gedragingen was het extern klachtrecht
bij de Hoge Raad namelijk tot 1 januari 2002 al geregeld in de Wet RO
(artikel 14a e.v.) en is die regeling vanaf 1 januari 2002 bij wijze
van overgangsvoorziening, en in aanvulling op de per die datum in de Wet RO
vervatte regeling van het intern klachtrecht bij het gerechtsbestuur, blijven
gelden op basis van artikel XIII, eerste lid, van de Wet organisatie en bestuur
gerechten. Zoals hierboven ook is opgemerkt in antwoord op de vraag hierover
van de leden van de CDA-fractie, strekt dit wetsvoorstel er enkel toe de nu
al geldende externe klachtenvoorziening bij de Hoge Raad weer expliciet op
te nemen in de Wet RO. Ter zake van gedragingen van andere bij de gerechten
werkzame ambtenaren (gerechtsambtenaren, etc.) kent dit wetsvoorstel eenzelfde
strekking, in die zin dat het daarop van toepassing zijnde extern klachtrecht
bij de Nationale ombudsman wordt overgeheveld vanuit voormeld artikel XIII
van de Wet organisatie en bestuur gerechten naar de Wet RO. Hier is en blijft
de Nationale ombudsman dus de externe klachtinstantie. Van aanwijzingen dat
de thans dus al bestaande klachtvoorziening bij de Hoge Raad te formeel zou
zijn, is niet gebleken. Dat deze klachtenprocedure, in vergelijking met voormelde
procedure bij de Nationale ombudsman, wellicht een iets hoger juridisch gehalte
kent, laat zich met name verklaren door het feit dat vaker zal moeten worden
bepaald of de klacht al dan niet een rechterlijke beslissing betreft. Zoals
hieronder nader wordt toegelicht in antwoord op vragen van de leden van de
SP-fractie over het klachtrecht, is er met het oog op artikel 116, vierde
lid, van de Grondwet uitdrukkelijk reden gezien om het extern klachtrecht
terzake van gedragingen van rechterlijke ambtenaren binnen de rechterlijke
macht zelf te beleggen. Hoewel ik niet wil uitsluiten dat sommigen dit als
minder onafhankelijk ervaren dan wanneer de Nationale ombudsman hiermee zou
zijn belast, is er naar het oordeel van de regering geen aanleiding om aan
te nemen dat de Hoge Raad zich niet onafhankelijk en niet objectief heeft
opgesteld en zal opstellen bij de beoordeling van klachten over gedragingen
van bijvoorbeeld bij een rechtbank werkzame rechterlijke ambtenaren.
 Tenslotte merk ik op dat er op basis van de aantallen klachten die ten
aanzien van gedragingen van rechterlijke ambtenaren en van andere bij de gerechten
werkzame ambtenaren (gerechtsambtenaren, etc.) bij de procureur-generaal bij
de Hoge Raad onderscheidenlijk de Nationale ombudsman worden ingediend, geen
reden is om te veronderstellen dat burgers met een klacht de weg naar de Hoge
Raad minder goed weten te vinden dan naar de Nationale ombudsman. Uit het
laatste jaarverslag van de Hoge Raad (2007/2008) blijkt dat het aantal bij
de procureur-generaal bij de Hoge Raad ingediende klachten vanaf 2002
ongeveer 50 per jaar bedraagt. Blijkens het vorige jaarverslag (2005/2006)
is de daling van het aantal klachten vanwege de invoering van het intern klachtrecht
op dat niveau gestabiliseerd. Van de zijde van de Nationale ombudsman is vernomen
dat sinds 1 januari 2002 in totaal 91 klachten over gedragingen van met
name gerechtsambtenaren zijn ontvangen. Dat zijn er gemiddeld dus ongeveer
10 per jaar.
 De leden van de PvdA-fractie vragen voorts of het voor burgers duidelijk
is hoe en bij welke instantie zij een klacht kunnen indienen. Ook vragen deze
leden of de regering van mening is dat de klachtenregeling voor gedragingen
van bij de gerechten werkzame ambtenaren onduidelijk is, met het oog op het
feit dat voor gedragingen van rechterlijke ambtenaren met rechtspraak belast
het klachtrecht bij de Hoge Raad geldt en voor gedragingen van andere ambtenaren
bij de gerechten het klachtrecht bij de Nationale ombudsman. Hierop antwoord
ik graag het volgende. Ten aanzien van gedragingen van rechterlijke ambtenaren
met rechtspraak belast en van andere bij de gerechten werkzame ambtenaren
is er geen verschil als het gaat om de mogelijkheid om daartegen
eerst intern bij het gerecht zelf een klacht in te dienen. Artikel 26 van
de Wet RO bepaalt ook thans al dat het bestuur van een rechtbank of gerechtshof
voor de behandeling van al deze klachten een regeling vaststelt. Ook wordt
hierin bepaald dat afdeling 9.1.2 van de Algemene wet bestuursrecht, dat betrekking
heeft op de behandeling van klaagschriften, van overeenkomstige toepassing
is. Daarmee is voor het intern klachtrecht derhalve aansluiting gezocht bij
de klachtenprocedures van bestuursorganen. Met het onderhavige wetsvoorstel
wordt ditzelfde intern klachtrecht ook ingevoerd terzake van gedragingen van
ambtenaren bij (het parket bij) de Hoge Raad (zie de nieuwe artikelen 75,
zesde lid, en 120, derde lid, Wet RO). Burgers worden door de gerechten al
onder meer door middel van folders en op de website nadrukkelijk gewezen op
het bestaan van de mogelijkheid om intern een klacht in te dienen. Voor zover
het de mogelijkheid om in vervolg hierop extern een klacht in te dienen betreft,
geldt inderdaad dat de behandeling hiervan niet bij een en dezelfde instantie
is belegd. Hiervoor is reden gezien met het oog op het bepaalde in artikel
116, vierde lid, van de Grondwet, dat ertoe noopt het extern klachtrecht ten
aanzien van gedragingen van rechterlijke ambtenaren met rechtspraak belast
binnen de rechterlijke macht te beleggen. Zie voor een nadere toelichting
hierop de beantwoording van de vragen van de leden van de SP-fractie hieronder.
Desgevraagd wordt door de klachtenbehandelaars bij de gerechten informatie
aan burgers verschaft over de externe procedure die, afhankelijk van de gedraging
waarop een klacht betrekking heeft, gevolgd moet worden. Gelet op het voorgaande
is het naar mijn oordeel voor burgers voldoende duidelijk waar en op welke
wijze zij klachten over gedragingen van bij een gerecht werkzame ambtenaren
kunnen indienen. In dit verband merk ik nog op dat het de kenbaarheid van
de klachtenprocedures voor burgers uiteraard ook ten goede komt dat al het
hierover bepaalde (intern én extern klachtrecht; klachtrecht ten aanzien
van gedragingen van rechterlijke ambtenaren én andere (gerechts)ambtenaren)
ingevolge dit wetsvoorstel in één wet bijeen wordt gebracht
(Wet RO) en het extern klachtrecht daarin niet meer op tijdelijke basis wordt
geregeld.
 
 De leden van de SP-fractie merken op dat onafhankelijk en laagdrempelig
extern klachtrecht bijdraagt aan het vertrouwen van de burger in de rechterlijke
macht en dat het goed is dat van buiten de rechtspraak wordt gekeken naar
het handelen van rechterlijke ambtenaren met rechtspraak belast. Naar hun
mening bestaat er geen spanning tussen de onafhankelijkheid van de rechter
en een externe beoordeling van de behoorlijkheid van het rechterlijk optreden,
mede omdat de klachtbehandelaar geen rechtsgevolgen kan verbinden aan de positie
van een rechterlijk ambtenaar met rechtspraak belast en niet zal mogen oordelen
over de inhoudelijke aspecten van een vonnis. Deze leden vragen om een nadere
analyse van de juridische afwegingen om het extern klachtrecht ten aanzien
van gedragingen van rechterlijke ambtenaren met rechtspraak belast al dan
niet buiten de rechterlijke macht te beleggen. Zij merken op te vrezen dat
het beleggen van extern klachtrecht binnen de rechterlijke macht mogelijkerwijs
niet laagdrempelig, te formeel en te juridisch zal zijn.
 In antwoord op deze vragen benadruk ik allereerst nogmaals dat de regering
het van groot belang acht dat burgers ook klachten kunnen indienen over gedragingen
van rechterlijke ambtenaren met rechtspraak belast. Net als bij gedragingen
van andere (bij een gerecht werkzame) ambtenaren is het wenselijk dat een
burger, indien hij van mening is dat een rechterlijk ambtenaar met rechtspraak
belast zich jegens hem onbehoorlijk heeft gedragen, zich hierover moet kunnen
beklagen. Dit wetsvoorstel strekt er dan ook toe structureel en expliciet
in de Wet RO te regelen dat ook ten aanzien van gedragingen van rechterlijke
ambtenaren met rechtspraak belast wordt voorzien in een klachtenprocedure,
die bestaat uit een interne klachtenvoorziening én de mogelijkheid
om daarna nog te klagen bij een andere, onafhankelijke instantie.
Daarmee wordt rechterlijke ambtenaren met rechtspraak belast derhalve, om
in de bewoordingen van de leden van de SP-fractie te blijven, geen vrijbrief
voor onbehoorlijk gedrag jegens de burger gegeven. Zoals ook thans al op basis
van artikel XIII van de Wet organisatie en bestuur gerechten geldt en daarvóór
op basis van de (oude) artikelen 14a e.v. van de Wet RO gold, wordt het extern
klachtrecht terzake van gedragingen van rechterlijke ambtenaren met rechtspraak
belast ingevolge de voorgestelde nieuwe artikelen 13a e.v. van de Wet RO belegd
bij de Hoge Raad. Hiervoor is aanleiding vanwege artikel 116, vierde lid van
de Grondwet, dat immers bepaalt dat toezicht op de ambtsvervulling door leden
van de rechterlijke macht met rechtspraak belast wordt uitgeoefend door leden
van de rechterlijke macht met rechtspraak belast zelf. Dit laatste is wenselijk
met het oog op de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, aldus ook de
memorie van toelichting bij deze grondwetsbepaling (zie Kamerstukken II 1979/80,
16 162, nr. 3, p. 18). Tot toezicht in laatstbedoelde zin dient blijkens
de wetsgeschiedenis betreffende artikel 116, vierde lid, van de Grondwet nadrukkelijk
ook klachtrecht te worden gerekend (Kamerstukken II 1979/80, 16 162,
nr. 3–4, p. 35; Kamerstukken II 1980/81, 16 162, nr. 8, p. 19;
zie in dezelfde zin bijv. ook Kamerstukken II 1980/81, 16 404 (R 1141),
nr. 8, p. 2). Toedeling van het zogeheten extern klachtrecht aan een instantie
buiten de rechtsprekende macht zou derhalve naar het oordeel van de regering
wel degelijk op gespannen voet staan met de grondwettelijk gewaarborgde onafhankelijkheid
van de rechtspraak. De regering volgt hiermee het advies van de Raad van State. Zoals hierboven ook al is opgemerkt, ziet de regering
geen aanleiding om aan te nemen dat de behandeling van klachten over gedragingen
van rechterlijke ambtenaren met rechtspraak belast door de Hoge Raad niet
onafhankelijk of niet objectief geschiedt of zal geschieden. Tenslotte merk
ik op dat ik, anders dan de leden van de SP-fractie, niet bevreesd ben dat
de klachtenprocedure bij de Hoge Raad terzake van gedragingen van rechterlijke
ambtenaren met rechtspraak belast te formeel, te juridisch en onvoldoende
laagdrempelig is of zal zijn. Voor een nadere toelichting hierop verwijs ik
naar de beantwoording hierboven van de vragen hierover van de leden van de
PvdA-fractie.
 
 De minister van Justitie,
 E. M. H. Hirsch Ballin
 
 
 
 
 Zie Kamerstukken II 2007/08, 29 279, nr. 64 en Kamerstukken II 2008/09,
29 279, nr. 89.
 
 
 Afschrift van de brief van de Raad voor de Rechtspraak aan de minister
van Jusitie d.d. 17 september 2009 inclusief de daarbij horende bijlage
over de uitvoering competentiewijziging kanton-civiel, is ter inzage gelegd
bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der Staten-Generaal.
 
 
 Te weten: Almere, Amersfoort, Apeldoorn, Bergen op Zoom, Eindhoven, Enschede,
Gouda, Haarlemmermeer, Leiden, Lelystad, Nijmegen, Tilburg en Zaanstad.
 
 
 Te weten: Alphen aan den Rijn, Boxmeer, Brielle, Delft, Deventer, Doetinchem,
Emmen, Gorinchem, Harderwijk, Heerenveen, Heerlen, Den Helder, Helmond, Hilversum,
Hoorn, Middelharnis, Oost Gelre, Oude IJsselstreek, Sittard-Geleen, Sneek,
Steenwijkerland, Terneuzen, Tiel, Venlo, Wageningen en Winschoten (per 1 januari
2010: Oldambt).
 
 
 Rapport «Goede rechtspraak door sterke regio’s», Den
Haag 2006.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 753, nr. 13.
 
 
 Kamerstukken II 2007/08, 31 200 VI, nr. 54.
 
 
 Rapport «Gericht verplicht», juli 1997.
 
 
 Van rechtbank naar kanton: evaluatie van de competentiegrensverhoging
voor civiele handelszaken in 1999, R.J.J. Eshuis en G. Paulides, Den Haag
2002.
 
 
 Monitor Gesubsidieerde Rechtsbijstand 2008, L.Combrink-Kuiters, S.L. Peters,
M. van Gammeren-Zoetewij, Den Haag 2009.
 
 
 Monitor Gesubsidieerde Rechtsbijstand 2007, S.L. Peters, L. Combrink-Kuiters,
Den Haag, 2008.
 
 
 De filterwerking van buitengerechtelijke procedures, J.G. van Erp, C.M.
Klein Haarhuis, WODC, Cahier 2006–6.
 
 
 Geschilbeslechtingsdelta 2003, B.C.J. van Velthoven, M.J. ter Voert, WODC,
2004.
 
 
 R.J.J. Eshuis en G. Paulides, Van Rechtbank naar kanton, Den Haag 2002.
 
 
 Rapport van de Commissie Advocatuur «Een maatschappelijke orde»
(Kamerstukken II 2005/06, 30 300 VI, nr. 144).
 
 
 Rapport van de Commissie Evaluatie Wet op het notarisambt «Het beste
van twee werelden» (Kamerstukken II 2005/06, 23 706, nr. 62).
 
 
 Rapport van de Commissie Evaluatie Koninklijke Beroepsorganisatie van
Gerechtsdeurwaarders «Noblesse Oblige» (Kamerstukken II 2008/09,
31 700 VI, nr. 113).
 
 
 IBO-rapport «Tolken en Vertalers: aanbevelingen voor een kwalitatief
goed en financieel beheersbaar stelsel» (Kamerstukken II 2003/04, 29 482,
nr. 1).
 
 
 Agenda van de Rechtspraak 2008–2011, Den Haag 2007
 
 
 Advies van 27 oktober 2005, no. W.03.05 0306/I (www.raadvanstate.nl/
adviezen).