Internationaal Natuur- en Milieubeleid; Notitie 'Milieu en Armoedebestrijding'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25946, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

10-10-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

25946 nr. 3

28-09-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamNOTITIEMILIEU EN ARMOEDEBESTRIJDINGINLEIDING1. Natuur en Milieubeleid in relatie tot het OS-beleid2. Natuur- en milieuthema's en de internationale aanpak2.1 Belangrijke natuur- en milieuthema's2.1.1 Capaciteitsopbouw en institutionele versterking2.1.2 Biodiversiteit2.1.3 Verwoestijning2.1.4 Bossen, Regeringsstandpunt Tropisch Regenwoud2.1.5 Agrobiodiversiteit2.1.6 Wetlands2.1.7 Energie2.1.8 Klimaatverandering2.1.9 Aantasting van de ozonlaag2.1.10 Water2.1.11 Stedelijk Milieu2.2 Internationale inspanningen2.2.1 Commission on Sustainable Development (CSD)/World
Summit on Sustainable Development (WSSD)2.2.2 MilieuverdragenKlimaatverdragMontreal ProtocolBiodiversiteitsverdragVerdrag ter bestrijding van Woestijnvorming2.2.3 Synergie en mainstreaming van mondiale milieuthema's2.2.4 OESO2.2.5 EU3. Uitvoering: multikanaalbenadering3.1 Milieu in de internationale context3.2 Multilaterale kanaal3.2.1 United Nations Environment Programme (UNEP)3.2.2 Global Environment Facility (GEF)3.2.3 Partnerships met multilaterale organisaties3.2.4 Samenwerking met internationale NGO's3.3 Bilaterale kanaalSectoraalDoorsnijdend themaEco-regio's in de bilaterale samenwerking3.4 Particuliere kanaal4 Extracomptabele Staat Milieu4.1 Samenstelling nieuwe staat4.2 Middelen
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25946Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 62 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 946Internationaal Natuur- en Milieubeleidnr. 3BRIEF VAN DE MINISTER VOOR ONTWIKKELINGSSAMENWERKINGAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 28 september 2001Tijdens de begrotingsbehandeling voor Ontwikkelingssamenwerking in november
vorig jaar heb ik de Tweede Kamer toegezegd met een notitie te komen over
het natuur en milieubeleid binnen het kader van armoedebestrijding. Ik heb
het genoegen u hierbij de notitie «Milieu en Armoedebestrijding»
aan te bieden.De Minister voor Ontwikkelingssamenwerking,E. L. Herfkens NOTITIEMILIEU EN ARMOEDEBESTRIJDINGOntwikkelingssamenwerkingSeptember 2001 Inhoudsopgave1   Inleiding2   1.Natuur en Milieubeleid in relatie tot het OS-beleid3   2.Milieu-thema's en de internationale behandeling5 2.1 Belangrijke natuur- en milieuthema's5  2.2 Internationale inspanningen11   3.Uitvoering: multikanaal benadering15 3.1 Milieu in de internationale context15 3.2 Multilaterale kanaal15  3.3 Bilaterale kanaal16  3.4 Particuliere kanaal18   4.Extracomptabele Staat Milieu19 4.1 Samenstelling nieuwe staat19 4.2 Middelen19INLEIDINGDeze voortgangsnotitie schetst het staande internationaal natuur- en milieubeleid
als integraal onderdeel van het algemene beleid van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking,
en van de uitvoering van dat beleid via de verschillende uitvoeringsmodaliteiten –
multilateraal, bilateraal en particulier.Bij de behandeling van de begroting 2001 in oktober van het vorig jaar
bleek bij de Tweede Kamer hieraan behoefte te bestaan. Tevens dient deze schets
als achtergrond van de zogenoemde extra-comptabele staat Milieu in de HGIS
nota, waarin de met de uitvoering van dat beleid gemoeide uitgaven, met een
omvang van 0.1% van het BNP, worden samengevat.De hoofdlijnen van het beleid werden eerder neergelegd in de nota Internationaal
Natuur en Milieubeleid die in 1998 aan de Kamer werd aangeboden, en door deze
werd aanvaard. De onderhavige notitie beoogt niet om op dit moment nieuwe
beleidslijnen uit te zetten, maar houdt wel rekening met een aantal nieuwe
ontwikkelingen, zoals het NMP4 en Natuur voor Mensen, Mensen voor Natuur en
zijn als zodanig in deze voortgangsnotitie meegnomen. Tegelijk kan echter
worden vastgesteld dat het regeringsbeleid een belangrijke internationale
component bevat, o.a. met het Nationaal Milieubeleidsplan 4, die zijn doorwerking
in het internationaal milieubeleid als onderdeel van ontwikkelingssamenwerking
zal moeten krijgen. Ook de resultaten van de zogenaamde «Rio +10»
conferentie, de World Summit on Sustainable Development (WSSD), die in september
volgend jaar zal plaatsvinden in Zuid Afrika, de Nederlandse voorbereiding
daarop in de vorm van de Nationale Strategie voor Duurzame Ontwikkeling (NSDO)
en de EU-biodiversiteitsactieplannen kunnen nog doorwerken in het beleid.
Deze notitie wil daarop echter niet preluderen, doch beperkt zich tot een
schets van het huidige beleid en de uitvoering daarvan. De Kamer zal nog nader
over de doorwerking van deze nota's op het ontwikkelingsbeleid worden geïnformeerd.De notitie bestaat uit 4 hoofdstukken. In het eerste hoofdstuk wordt ingegaan
op de plaats van milieu in het bredere OS beleid. Hoofdstuk 2 geeft een uitwerking
daarvan voor een reeks belangrijke milieuthema's, en schetst vervolgens de
internationale benadering bij de aanpak daarvan, kort gezegd het proces van
steeds verdergaande internationale governance.In het derde hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van de uitvoering van
het beleid, volgens de multikanaal benadering: internationaal/multilateraal,
bilateraal, en particulier.Hoofdstuk 4 geeft een toelichting op de extracomptabele staat, waarin
geaggregeerd, de met de uitvoering gemoeide bedragen worden gepresenteerd.1. Natuur en Milieubeleid in relatie tot het OS-beleidIn het Nederlandse ontwikkelingsbeleid staat armoedebestrijding als hoofddoelstelling
centraal.De 7 pledges geven een nadere kwalitatieve en kwantitatieve invulling.
Zo hebben we als internationale gemeenschap ons tot doel gesteld om het percentage
armen in de wereld in de periode tot 2015 te halveren. Daarover kan geen enkele
onduidelijkheid bestaan. Maar armoede, en processen die tot armoede leiden
zijn multidimensionale begrippen, en beleid gericht op armoedebestrijding
dient zich rekenschap te geven van die complexiteit, en te zoeken naar evenwicht
en samenhang tussen de verschillende dimensies en factoren die daarbij van
belang zijn, in de analyse, in de beleidsformulering en in de uitvoering.Zo is de wisselwerking tussen armoede en het milieu complex; tussen de processen van verarming, armoedebestrijding, milieudegradatie en milieubehoud.
En kan het gelijktijdig realiseren van duurzame economische groei en armoedebestrijding
bemoeilijken of juist ondersteunen. Er spelen interacties die soms nog onvoldoende
bekend zijn.Milieudegradatie heeft vaak zeer negatieve gevolgen voor armen, te meer
daar zij vaak gedwongen zijn te (over)leven in ecologisch fragiele gebieden.
Dat betekent dat armen bijvoorbeeld grotere risico's lopen bij overstromingen,
aardverschuivingen en droogtes. Op het platteland zijn de armen veelal aangewezen
op minder vruchtbare gronden, die sneller uitgeput raken en erosiegevoelig
zijn. In de stad zijn vaak sloppenwijken te vinden op ongeschikte locaties
als hellingen, rivieroevers of vlakbij industrieterreinen. Milieudegradatie
draagt dus bij aan het vergroten van armoede door de beperkingen in de toegang
tot en de productiviteit van de hulpbronnen waarvan de armen afhankelijk zijn.
Veel directer nog zijn de negatieve effecten op de gezondheid van armen.Andersom zijn armen vaak gedwongen zich op een manier te gedragen die
schadelijk is voor het milieu. Dat geldt bijvoorbeeld voor kleine boeren die
zich een adequate milieuvriendelijke bemesting dan wel een noodzakelijke braakligperiode
niet kunnen veroorloven of voor stedelingen die zich vestigen in wetlands.Duidelijk is dat op langere termijn duurzaam milieubeheer noodzakelijk
is voor armoedebestrijding. Omgekeerd levert ook vermindering van armoede
een belangrijke bijdrage aan milieubehoud. Op de korte termijn kan het soms
zo zijn dat de doelstellingen van armoedebestrijding niet gelijktijdig gerealiseerd
kunnen worden met de doelstelling van ecologische duurzaamheid; het zoeken
naar voedsel, water en inkomen vandaag belemmert vele armen om zich te bekommeren
om het milieu van morgen. De werkelijke uitdaging is nu juist om ecologische
duurzaamheid en armoedebestrijding samen op te laten gaan en daar waar nodig
mitigerende maatregelen te nemen om het milieu zoveel mogelijk te ontzien.
De bottomline daarbij is dat onomkeerbare milieudegradatie voorkomen wordt.Tenslotte is niemand en in het bijzonder armen, gebaat bij problemen als
uitputting van natuurlijke hulpbronnen en vervuiling van bestaansbronnen.Het milieubeleid streeft enerzijds naar consequente integratie van milieu
in het gehele OS-beleid en anderzijds naar het ontwikkelen van een programma
van specifieke milieu-interventies die bijdragen aan armoedebestrijding. Deze
kwalitatieve doelstelling is gekoppeld aan een kwantitatieve doelstelling.
Voor internationaal natuur en milieubeleid zijn middelen ter grootte van 0,1%
van het BNP beschikbaar. Deze doelstelling komt voort uit de conferentie voor
duurzame ontwikkeling (UNCED, Rio de Janeiro 1992), en is door Nederland in
de praktijk gebracht. Dit uitgangspunt is vervolgens uitgewerkt in het nieuwe
landenbeleid. Voor een aantal landen is een exitstrategie vastgelegd, die
ervoor moet zorgen dat projecten en programma's op een verantwoorde manier
worden afgesloten of overgedragen. Dat geldt in het bijzonder voor milieu.
Indien dat niet mogelijk mocht zijn, zal naar een andere oplossing gezocht
worden.Het huidige milieubeleid binnen Ontwikkelingssamenwerking is het meest
bekend via een aantal belangrijke thema's waarvan de milieurelevantie evident
is: bossen, duurzame energie, verwoestijning, e.d. Deze thema's worden uitgebreid
besproken in het volgende hoofdstuk. Maar er zijn ook thema's zoals goed bestuur,
democratisering, noodhulp, gender, rurale ontwikkeling, die een (indirect)
positief effect kunnen hebben op milieu. Zo kan het toekennen en formaliseren
van landrechten, meer zeggenschap van vrouwen over communale gronden, een
integrale energieplanning of het tegengaan van corruptie positieve
gevolgen hebben voor milieu. Voor deze beleidsterreinen worden verwezen naar
de relevante beleidsdocumenten.Tenslotte, milieu is de ecologische component van duurzame ontwikkeling,
naast de economische en sociale dimensie één van de drie pijlers
van duurzame ontwikkeling. Effectieve armoedebestrijding, gebaseerd op deze
drie componenten, kan zodoende op duurzame wijze vorm krijgen en omgekeerd
is armoedevermindering een voorwaarde voor duurzame ontwikkeling.2. Natuur- en milieuthema's en de internationale aanpakIn dit hoofdstuk worden eerst, in 2.1, de hiervoor geschetste beleidsuitgangspunten
vertaald naar een reeks milieuthema's die in het Nederlandse OS-beleid, en
in het internationale debat, een belangrijke rol spelen. Vervolgens wordt
in 2.2 de internationale benadering bij de aanpak van milieuproblemen, en
van het streven naar (mondiale) duurzame ontwikkeling geschetst, kort gezegd
het proces van groeiende (bereidheid te komen tot) internationale governance
gericht op duurzame ontwikkeling.2.1 Belangrijke natuur- en milieuthema'sIn dit hoofdstuk worden korte beschrijvingen gegeven van een aantal belangrijke
milieuthema's met de actuele stand van zaken en hun relatie tot armoedebestrijding.
Tevens wordt een aantal voorbeelden genoemd van Nederlandse activiteiten.2.1.1 Capaciteitsopbouw en institutionele versterkingZowel in bilateraal als in multilateraal verband ondersteunt Nederland
programma's die zijn gericht op capaciteitsontwikkeling met betrekking tot
ontwikkeling en milieu. Het betreft daarbij zowel capaciteit van nationale
en internationale gouvernementele als niet-gouvernementele organisaties. Capaciteitsontwikkeling
kan daarbij op zeer uiteenlopende terreinen zijn gericht.In veel landen is sprake van onvoldoende ontwikkelde institutionele capaciteit
en kennis om – in het kader van een armoedebestrijdingsagenda –
een antwoord te geven op milieuproblemen waarmee men op lokaal, nationaal
en hoger niveau wordt geconfronteerd. Ondersteuning bij de versterking op
dat punt is onderdeel van het bilateraal beleid en een belangrijk element
in de samenwerking met NGO's en multilaterale organisaties, en kan zeer uiteenlopende
vormen aannemen. Enkele voorbeelden: in Mozambique wordt het milieuministerie
ondersteund bij de uitvoering van het nationale milieuplan. In de Filippijnen
wordt een ontwikkelingsbank ondersteund bij capaciteitsontwikkeling op het
gebied van financieringen op het gebied van duurzame energie. In zuidelijk
Afrika wordt een netwerk van universiteiten ondersteund gericht op verbeterd
integraal waterbeheer.Bij de versterking van lokale capaciteit in ontwikkelingslanden om milieu-effect
rapportages samen te stellen ten behoeve van het lokale beleid, en bij de
ontwikkeling van lokale institutionele capaciteit op dat punt biedt Nederland
steun, onder meer via inschakeling van de Nederlandse Commissie MER voor advisering
op dit terrein en bijdrage heeft geleverd aan de pilots voor sustainable impact
assessments.2.1.2 BiodiversiteitGrote groepen rurale armen zijn direct afhankelijk van producten en diensten die rechtstreeks in verband staan met het beheer van de biodiversiteit:
voedsel, medicijnen, water en bodems. Vaak wordt een belangrijk deel van het
inkomen verkregen door het verzamelen van producten uit de natuur als brandhout,
vruchten, groenten en medicinale planten. Daarnaast is de biodiversiteit met
haar genetisch materiaal van nationaal, regionaal en mondiaal belang.Het Biodiversiteitsverdrag (CBD), dat ondertekend is door zowel Nederland
als de meeste ontwikkelingslanden, is het internationale beleidskader. Nederland
heeft zeer actief bijgedragen aan de totstandkoming hiervan. Nederland zet
zich in voor het opnemen van waardevolle gebieden voor 2005 in een bijlage
van het Biodiversiteitsverdrag. Daarnaast zullen richtlijnen en plannen voor
het duurzaam gebruik van biodiversiteit en natuurlijke hulpbronnen worden
ontwikkeld. Het verdrag is in Nederland uitgewerkt in de nota's Natuur voor
Mensen en het vierde Nationale Milieubeleidsplan, en zal dit jaar verdere
concrete invulling krijgen in het Beleidsprogramma Biodiversiteit Internationaal.
Uitgangspunt is het behoud van biodiversiteit door een geïntegreerde
benadering van enerzijds de bescherming van ecosystemen en de ontwikkeling
van bufferzones en ecologische hoofdstructuren, en anderzijds het duurzaam
gebruik van biodiversiteit via een participatieve benadering en een rechtvaardige
verdeling van lusten en lasten. Integratie van biodiversiteit in brede ontwikkelingsstrategieën
voor armoedebestrijding staat daarbij voorop.In het CBD staat de ecosysteembenadering – mede door inzet van Nederland –
centraal. Daarbij wordt biodiversiteit met inbegrip van de processen van natuurlijke
selectie en evolutie geplaatst in een breed kader van maatschappelijke ontwikkelingsstrategieën.
De ecosysteembenadering van het verdrag strookt goed met de sectorale benadering.
Op geografische schaal wordt de ecosysteembenadering door onder meer de International
Union for the Conservation of Nature (IUCN) uitgewerkt in een ecoregionaal
concept, waarbij niet de staatsgrenzen maar de natuurlijke grenzen van de
ecosystemen het uitgangspunt zijn.2.1.3 VerwoestijningEr bestaat een sterke relatie tussen verwoestijning en armoede. Grote
bevolkingsdruk, geringe institutie-opbouw en lage scholingsgraad frustreren
het duurzame beheer van de natuurlijke omgeving. Bodems ondervinden vaak onomkeerbare
schade doordat de biodiversiteit van de vegetatie en van de bodem van vooral
drogere gebieden ernstig wordt aangetast hetgeen uiteindelijk leidt tot verwoestijning.
Voor de armste bevolkingsgroepen is de grond waarop ze leven naast het verzamelen
uit de natuur de enige mogelijkheid om voedsel te genereren. Een interessante
activiteit is het Integrated Soil and Water Conservation Project dat in een
zestal Afrikaanse landen wordt uitgevoerd. Lokale technologieën op het
gebied van bodemverbetering, efficiënt watergebruik en agrobiodiversiteit
worden uitgewerkt en vervolgens door boeren onderling uitgewisseld. Het leidt
tot een opmerkelijke verbetering van zowel opbrengsten als van de kwaliteit
van bodem als van beschikbaarheid van water.Nederland was één van de eerste landen die het Verdrag ter
Bestrijding van Woestijnvorming (UNCCD) hebben ondertekend en is actief bij
de uitvoering van het verdrag en bij de beleidsontwikkeling. Nederland ondersteunt
het Secretariaat van de UNCCD bij het ontwikkelen van gemeenschappelijk programma
tussen de UNCCD en de CBD en dit weer in relatie tot de UNFCCC om de synergie
te bevorderen. 2.1.4 Bossen, Regeringsstandpunt Tropisch RegenwoudBossen zijn voor veel mensen een belangrijke bron van inkomsten, energie
en voedsel, vertegenwoordigen hun woongebied, en spelen een belangrijke rol
in de watervoorziening en bescherming van hun landbouwgronden. Ontbossing
en de degradatie van de kwaliteit van het bos hebben directe gevolgen op de
leefomstandigheden van de mensen in en rond het bos, en op wettelijke bescherming
hoeven zij vaak niet te rekenen. Maar ook de stedelingen ondervinden de gevolgen
van ontbossing, waarvan de grote overstromingen een prangend voorbeeld zijn.
Tevens vormen bossen een van de belangrijkste ecosystemen voor het behoud
van biodiversiteit en de regulering van het klimaat. Duurzaam gebruik van
bossen verbindt armoedebestrijding met het mondiale belang van behoud van
biodiversiteit en klimaat voor toekomstige generaties.In de afgelopen jaren heeft Nederland via de verschillende kanalen gewerkt
aan capaciteitsopbouw binnen gouvernementele en niet-gouvernementele organisaties
om tot duurzaam beheer te komen van de bossen. Daarbij stonden de uitgangspunten
participatie en de integratie van bosbescherming en plattelandsontwikkeling
centraal. Met het inzetten van de sectorale benadering, wordt nu ook sterke
nadruk gelegd op de samenhang tussen het beheer, de bosproductenketens, het
beleid en de regelingen (inclusief landrechten en armoedebestrijdingsprogramma's),
en de instituten en organisaties die op al deze vlakken actief zijn.Begin jaren negentig onderkende de regering de gevaren van de omvang van
de ontbossing en bosdegradatie en de gevolgen voor biodiversiteit en armoedebestrijding.
Het Regeringsstandpunt Tropisch Regenwoud was het antwoord hierop. Activiteiten
werden opgezet om ontbossing en bosdegradatie tegen te gaan. Veel van die
activiteiten zijn gericht op steun voor ontwikkelingslanden bij het opzetten
van een doeltreffend beleidskader en een goed beheer van de bossen. De Nederlandse
regering stelt hiervoor jaarlijks 150 miljoen gulden beschikbaar, waarvan
minimaal eenderde voor activiteiten gericht op het tropisch regenwoud. Bij
de uitvoering wordt met name accent gelegd op de samenhang tussen ontwikkeling
en bescherming (integrated conservation and development), de samenhang tussen
de verschillende inspanningen onder het RTR.Naast het bossenwerkprogramma van het CBD en het Regeringsstandpunt Tropisch
Regenwoud, die het brede kader voor de Nederlandse activiteiten met betrekking
tot bossen geven, vormen de actievoorstellen afgesproken in het International
Forum on Forests een leidraad voor concrete actiepunten die nauw aansluiten
bij de sectorale benadering. Via de VN en financiële instellingen en
via particuliere internationale organisaties geeft Nederland ondersteuning
aan de uitvoering door ontwikkelingslanden van deze internationale afspraken.Nederland draagt actief bij aan de voorbereidingen van de zesde Conferentie
van Partijen van het CBD (april 2002 in Den Haag), waarin het bossenwerkprogramma
prominent op de agenda staat, en aan het ontwikkelen van mogelijkheden om
bossen als koolstofsinks (Kyotoprotocol van het Klimaatverdrag) ten bate van
de lokale bevolking in te zetten en duurzame ontwikkeling.2.1.5 AgrobiodiversiteitAgrobiodiversiteit houdt direct verband met voedselzekerheid: grotere
productdiversificatie op het boerenbedrijf (meerdere soorten of variëteiten,
gemengde bedrijven, agroforestry) kan een betere voedsel- en inkomensspreiding
over het jaar leveren en de invloed van prijsfluctuaties bufferen.
Hagen rond de akkers zijn cruciaal voor de insectpopulaties ten bate van plaagbestrijding
en bestuiving, en voor het beschermen van de bodemvruchtbaarheid en wateropslag.
Boeren, en zeker boerinnen, hebben altijd een belangrijke rol gespeeld in
de veredeling van landbouwgewassen. Zo zijn in marginale gebieden de lokale
rassen, soorten en landbouwsystemen vaak optimaal aangepast aan de natuurlijke
omstandigheden en geven zo ook door hun heterogeniteit risicospreiding en
meer voedselzekerheid. Deze vormen nu ook een belangrijke bron van genen voor
toekomstige verdedelingsdoeleinden.Agrobiodiversiteit speelt op zowel het genetische en soorten niveau, als
op het ecosysteem niveau, en Ontwikkelingssamenwerking richt zich op beide.
Centraal staat het streven naar behoud en de verduurzaming van het gebruik
in het kader van armoedebestrijding. Daarnaast zal Nederland, op verzoek van
ontwikkelingslanden, innovatiecentra voor duurzame landbouw helpen versterken
om lokale kennis, technieken en ervaring op het terrein van bodem- en waterbeheer
beter te benutten en het verhogen van opbrengsten en de waterproductiviteit
te bevorderen.Nederland heeft agrobiodiversiteit opgepakt via activiteiten op het gebied
van plattelandsontwikkeling, landbouw en bodembescherming. Sinds enkele jaren
is het een prioritair onderwerp binnen het milieuprogramma. Vooral de integratie
van de agrobiodiversiteitsaspecten binnen de reguliere landbouw-, plattelands-
en voedselzekerheidsectoren in de bilaterale samenwerking krijgt hierbij de
nadruk. Veel aandacht gaat uit naar de geïntegreerde aanpak van plagen
(IPM) door kleine boeren. Bekend is de FAO farmer school benadering in Azië,
die mede werd gefinancierd door Nederland. Ook worden internationaal onderzoek
en zaadbanken via de CGIAR ondersteund, en wordt aan internationale afspraken
in het kader van het biodiversiteitsverdrag en van de International Undertaking
for Plant Genetic Resources actief bijgedragen, steeds uit het oogpunt van
armoedebestrijding.Voorts wordt in WTO-kader in de TRIP's Raad gesproken over de relatie
TRIP's (Trade Related aspects of Intellectual Property Rights), bescherming
van biodiversiteit, bescherming van traditionele kennis van inheemse volken
en de toegang tot genetische hulpbronnen. Deze materie staat ook geagendeerd
in andere internationale fora, waaronder WIPO (World Intellectual Property
Organisation), UNCTAD en CBD (verdrag inzake Biodiversiteit).2.1.6 WetlandsDe wetlands krijgen in het OS -beleid een bijzondere aandacht. Wetlands
zijn door de beschikbaarheid van water en vruchtbare bodems vaak de meest
productieve gebieden zowel in ecologische als economische zin. Veel van het
leven is vooral in het droge seizoen geconcentreerd rond de natte gebieden.
De kustwetlands vormen voor veel economisch waardevolle organismen als vis
en garnalen belangrijke voortplantingsgebieden. Van oudsher heeft de mens
zijn stempel gezet op veel wetlands. Door de hoge productiviteit zijn de wetlands
ook een belangrijke component van de biodiversiteit. Veel organismen zijn
voor minstens een gedeelte van de tijd gebonden aan wetlands. Voorbeelden
zijn de nomaden met hun veestapels in de droge gebieden, de migratieroutes
van het wild in bijvoorbeeld Oost Afrika en de trekvogels van Nederland die
alle afhankelijk zijn van deze wetlands. Nederland zet in op het behoud en
duurzaam gebruik van wetlands waarbij zowel de ecologische als de sociale
en economische aspecten zorgvuldig afgewogen worden.Het kader voor de wetlandsactiviteiten wordt gevormd door het CBD en het
Ramsar verdrag. Vanuit beide conventiesecretariaten is een gezamenlijk
werkprogramma opgezet voor de wetlands. In het Wereldwaterforum wordt inhoud
gegeven aan de samenhang tussen water en natuur.Nederland ondersteunt de ontwikkelingslanden bij het opzetten van actieprogramma's
die gericht zijn op het behoud en duurzaam gebruik van wetlands waarbij de
rol van wetlands in het kader van armoedebestrijding en voedselzekerheid versterkt
wordt. Capaciteitsopbouw in ontwikkelingslanden op het gebied van kennis en
beheer van wetlands is hiervoor een voorwaarde.Multilaterale organisaties en NGO's worden ingeschakeld om de ontwikkelingslanden
te ondersteunen bij het duurzaam beheer en gebruik van de wetlands.2.1.7 EnergieEen betrouwbare en duurzame energievoorziening is zowel een middel tot
vervulling van basisbehoeften als middel om de productiviteit te laten toenemen
en zo een bijdrage te leveren aan armoedebestrijding.De toegang tot moderne vormen van energie is zeer ongelijk verdeeld. Twee
miljard mensen in ontwikkelinglanden, vooral in rurale gebieden, zijn grotendeels
aangewezen op traditionele energie vormen zoals brandhout, oogstresten of
mest. Het verzamelen hiervan neemt veel tijd in beslag en kan negatieve effecten
hebben op het milieu. Biomassa zal ook in de toekomst de belangrijkste energiebron
voor de armere bevolkingsgroepen blijven zowel in de stad als op het platteland.
Maar het verwerven van hout en houtskool voor de energievoorziening van huishoudens
en rurale industrie staat steeds meer onder druk door de toenemende vraag
naar deze producten vanuit stedelijke gebieden.Nederland probeert het vraagstuk van biomassa als essentiële energiebron
voor arme bevolkingsgroepen op de internationale en nationale agenda te houden.
Een van de activiteiten in dit kader is ondersteuning van het «Regional
Programme for the Traditional Energy Sector» dat beheerd wordt door
de Wereldbank en uitgevoerd wordt in een tiental landen in Afrika. Het programma
gaat uit van de beschikbare deskundigheid in de landen en tracht door capaciteitsopbouw
en ownership een proces op gang te brengen dat leidt tot een bijstelling van
beleid op het gebied van natural resource management, energie en bosbouw.
Vervolgens worden er concrete projecten geformuleerd. In Senegal is een van
die projecten sinds 1999 in uitvoering waarbij de dorpsbevolking het beheer
heeft over de eigen bossen. De bossen worden in sectoren verdeeld en via een
rotatie schema duurzaam geëxploiteerd. Ook worden de dorpsbewoners opgeleid
om op efficiënte wijze houtskool te produceren o.a. voor verkoop aan
de urbane gebieden.In gebieden waar wel moderne vormen van energie voorhanden zijn betalen
huishoudens met lage inkomens relatief gezien grote bedragen zowel per energie-eenheid
als in percentage van hun inkomen. Het energiebeleid is overal in de wereld
in beweging, ook in ontwikkelingslanden. Motieven voor verandering kunnen
zijn het tegengaan van sociale ongelijkheid, bevorderen van de ontwikkeling
van rurale gebieden of reageren op de vergaande mondialisering van de markt.
In veel ontwikkelingslanden wordt de energiesector geherstructureerd en geprivatiseerd.
De sociale effecten hiervan voor arme bevolkinggroepen op de middellange termijn
zijn nog onvoldoende bekend. Subsidies op conventionele energie maskeren de
werkelijke prijs, houden schadelijke effecten zoals emissies van broeikasgassen
die het mondiale klimaat bedreigen in stand en beperken de mogelijkheden voor
duurzame energietoepassingen.Via de sectorale benadering krijgen ontwikkelingslanden steun bij het
vormgeven van een integraal energiebeleid, waarbij vraagstukken als rationele
prijsvorming, technologische innovatie, uitputting van het milieu, rurale
ontwikkeling, en internationale prioriteiten zoals het verminderen van de
uitstoot van broeikasgassen een plaats krijgen. In het verleden waren de internationale investeringen via de multilaterale
banken in de energie sector voornamelijk gericht op de ontwikkeling van fossiele
brandstofvoorraden en grootschalige energie energieopwekking zoals elektriciteitscentrales.
Tegenwoordig wordt meer aandacht besteed aan investeringen in duurzame en
kleinschalige vormen van energie zoals windenergie en zonne-energie. De laatste
jaren lijkt er echter – zij het beperkt – een kentering op te
treden. Nederland stimuleert dit door deze banken te steunen via trustfunds
en partnerships bij het uitbreiden van hun kennis omtrent het beoordelen van
businessplans van kleine ondernemingen in ontwikkelingslanden op het gebied
van duurzame energie zodat de leningen portefeuille op het gebied van duurzame
energie en energie-besparing toeneemt en ook duurzame energie opties in ontwikkelingslanden
beschikbaar komen.2.1.8 KlimaatveranderingDe nadelige effecten van klimaatverandering manifesteren zich met name
in ontwikkelingslanden en treffen vooral arme bevolkingsgroepen omdat die
geen middelen hebben om zich te weren (IPCC, 2001). Eén van meest prominente
gevolgen van klimaatverandering is zeespiegelstijging. Deze bedreigt de bestaanszekerheid
van de bevolking in kustgebieden en in het bijzonder laag liggende delta's
en kleine eilandstaten. Klimaatverandering heeft ook gevolgen voor de waterkringloop,
de hevigheid en frequentie van natuurrampen, zoals overstromingen en droogtes,
de volksgezondheid, landbouwproductie en voedselzekerheid, kwetsbare ecosystemen
en het herstel van de ozonlaag.In het kader van ontwikkelingssamenwerking worden landen gesteund bij
het ontwikkelen van een nationaal klimaatbeleid in de context van hun duurzame
ontwikkelingsbeleid, zoals afgesproken in het Klimaatverdrag en het Kyoto
Protocol. Dit klimaatbeleid kan gericht zijn op capaciteitsopbouw en institutionele
ontwikkeling, op de aanpassing aan de gevolgen van klimaatverandering (adaptatie)
en op het beperken van de uitstoot van broeikasgassen (mitigatie).De bilaterale samenwerking op klimaatgebied wordt uitgevoerd door de posten.
Tien van deze posten werken hierin samen zodat zij ervaring kunnen uitwisselen
en samen naar oplossingen kunnen zoeken en efficiënter gebruik kunnen
maken van expertise. Dit heeft geleid tot een intensivering van het klimaatbeleid
in deze landen, zoals afgesproken in de Uitvoeringsnota Klimaatbeleid.Multilateraal wordt er op verschillende manieren samengewerkt op het gebied
van capaciteitsopbouw, adaptatie en mitigatie. Het klimaatstudieassistentieprogramma
steunt landen bij bestuderen van de situatie in eigen land, bij het formuleren
van beleid en maatregelen en bij het rapporteren hiervan in de nationale rapportages
in het kader van het Klimaatverdrag. Deze samenwerking leidt tot capaciteitsopbouw
en institutionele ontwikkeling, en tot tal van Nationale Communicaties waarin
de noodzakelijke adaptatie en mitigatie in kaart gebracht zijn. Verder zijn
er progamma's waarbij nationale beleidsmakers, internationale onderhandelaars,
NGOs en wetenschappers steun kunnen krijgen voor het organiseren van bijeenkomsten
of studies om de samenwerking en inhoudelijke voorbereiding te bevorderen
en nationale capaciteit op te bouwen. Ook worden bijvoorbeeld zuidelijke groepen
die een netwerk vormen om ervaring op te doen met de voorbereiding van CDM
projecten en die te delen met ander groepen, gesteund in het kader van capaciteitsopbouw
voor het CDM.Sinds 1996 loopt het Proef Projecten Programma Joint Implementation (PPP-JI),
waarmee ook capaciteit opgebouwd is voor het CDM. Deze proefprojecten beogen
om naast vermindering van de uitstoot van broeikasgassen ook de duurzame ontwikkeling
in de partnerlanden te stimuleren. Het programma omvat 28 projecten waarmee
een heel scala aan technologieën, samenwerkingsverbanden,
en landen bestreken wordt. Er zijn waar mogelijk samenwerkingsverbanden met
het bedrijfsleven tot stand gebracht, maar ook met provinciale overheden,
nutsondernemingen, enz. Zo worden bij voorbeeld in Zuid-Afrika met het bedrijfsleven
energie-efficiënte proefwoningen gebouwd, in Bolivia met provinciale
overheden de opzet van een efficiënt vuilnis ophaal en verwerkingssysteem
uitgewerkt, en in Costa Rica een 20 MW windpark neergezet. Een voorlopige
berekening laat een multiplier zien van circa 10, ofwel iedere OS gulden heeft
9 additionele guldens investering tot gevolg.2.1.9 Aantasting van de ozonlaagDe aantasting van de ozonlaag is een wereldwijd probleem met lokale gevolgen
zoals een verhoogd risico op huidkanker en beschadiging van gewassen. De internationale
gemeenschap heeft dit probleem met succes aangepakt op basis van het Montreal
Protocol. De afspraak hierin is dat ontwikkelingslanden worden gesteund bij
de aanpak van ozonafbrekende stoffen. Hiervoor is het Multilateral Fund in
het leven geroepen, en Nederland zit in het Executive Committee daarvan. Dit
comité streeft steeds meer naar volledig ownership en een sectorbrede,
geïntegreerde benadering voor het ozonbeleid van ontwikkelingslanden.
Naast de bijdrage aan dit fonds steunt Nederland activiteiten die ook directe
lokale voordelen hebben zoals terugdringen van het gebruik van het ozonafbrekende
landbouwgif methylbromide dat zeer schadelijk is voor de werknemers bij verkeerd
gebruik.2.1.10 WaterDuurzaam waterbeheer ten behoeve van armoedebestrijding vergt een integrale
benadering met oog voor economische, sociale en ecologische duurzaamheid.
Alle functies in een stroomgebied moeten op elkaar worden afgestemd, zowel
de productieve functies (landbouw, visserij, industrie en drinkwatervoorziening)
als de ecosysteemfuncties (de interactie van mensen, planten en dieren met
de fysieke componenten van hun milieu). Deze integrale benadering vertaalt
zich in de praktijk vaak in een stroomgebiedbenadering. Daarbij worden de
behoeften – inclusief natuurbehoud – van de gebruikers in de bovenstroomse,
benedenstroomse en kustgebieden op een evenwichtige wijze beschouwd. Natuurbehoud
betekent hier het behoud van het stelsel van natuurlijke hulpbronnen (zoals
vegetatie, bodems, waterlopen, wetlands, grondwaterlagen), dat water buffert
en reinigt.Degradatie van waterbronnen treft de armen het eerst en het sterkst. Dit
wordt vaak schrijnend duidelijk bij grote waterwerken zoals stuwdammen. Nederland
ondersteunde dan ook het innovatieve onderzoek van de World Commission on
Dams naar de problematiek bij dammenbouw.Internationaal nam Nederland het initiatief voor het Tweede Wereld Water
Forum in 2000 waarbij een visie op waterbeheer in de 21ste eeuw werd ontwikkeld
en dat leidde tot een versterkt wereldwijd bewustzijn van de problemen en
tot een betere coördinatie.2.1.11 Stedelijk MilieuNaar schatting zal in 2025 tweederde van de wereldbevolking woonachtig
en werkzaam zijn in steden en zal 60 tot 80% van het BNP in steden worden
gegenereerd. De belasting op de natuurlijke hulpbronnen in en vanuit de steden
is zeer hoog. Door goed milieubeheer en door schaalvoordelen is juist in stedelijke
centra veel milieuwinst te behalen. Steden in het Zuiden groeien snel en verpauperen
nog sneller. De armoedegrens van een dollar per dag biedt voor een stedeling
weinig kans op overleven. Een belangrijke dimensie van armoede betreft de
lokale milieuproblematiek veroorzaakt door huishoudelijk en industrieel
energiegebruik, lawaai, luchtverontreiniging en de productie van vast afval
en afvalwater. Deze direct aan armoede gerelateerde milieuproblemen, ook wel
aangeduid als de bruine agenda, vormen een belangrijke drijfveer om op participatieve
wijze tot een lokale milieu-agenda te komen. Daarbij is ook aandacht nodig
voor de belasting vanuit steden op het omliggende en wijdere ecosysteem.Naar schatting 70 tot 80% van alle broeikasgasemissies in steden in het
Zuiden wordt veroorzaakt door gemotoriseerd vervoer. Arme stedelingen kunnen
zich geen gemotoriseerd vervoer permitteren maar worden lopend of fietsend
letterlijk van de weg gedrukt en het hebben het meest te lijden van uitlaatgassen.
Met Nederlandse steun zijn met succes proefprogramma's uitgevoerd in enkele
Afrikaanse landen om niet-gemotoriseerd vervoer te integreren in het lokale
vervoersbeleid. Zuid-Afrika is voornemens deze ervaringen toe te passen in
het eigen vervoersbeleid.De productie van afval en afvalwater neemt niet alleen exponentieel toe,
het wordt ook in toenemende mate complexer van samenstelling. Stedelijke reinigingdiensten
met hun uit het Noorden overgenomen ophaal- en verwerkingssystemen kunnen
deze groeiende afvalstromen niet aan en beperken zich veelal tot de zakendistricten
en betere woonwijken. Bij geïntegreerd afvalbeheer worden alle factoren
betrokken van gemeente tot het lokale kleinbedrijf; alle facetten van inzameling,
hergebruik, opslag en dumping meegenomen, alsook de daarmee samenhangende
institutionele en financieel-economische aspecten. Deze aanpak, gebaseerd
op mobilisering van interne krachten, blijkt in steden van vier zeer verschillende
landen goed te werken en de weg te openen naar een duurzamer lokaal afvalbeheer.2.2 Internationale inspanningenMilieuproblemen hebben door hun aard doorgaans een grensoverschrijdende
en vaak zelfs mondiale werking. Er is sprake van een groeiend bewustzijn bij
de internationale gemeenschap van de dwingende noodzaak te komen tot vormen
van «governance» op internationaal niveau om die problemen het
hoofd te bieden. Regelgeving en instrumentontwikkeling vinden plaats in verschillende
internationale fora en instanties.De beleidsmatige invalshoek van Ontwikkelingssamenwerking daarbij wordt
gekenmerkt door het bevorderen van ecologische duurzaamheid, naast economische
en sociale duurzaamheid de basis voor armoedebestrijding en duurzame ontwikkeling.
Deze specifieke invalshoek wordt door Nederland ook in internationaal verband
uitgedragen. Dit vindt plaats in o.m. de Commission on Sustainable Development
(CSD), de OESO, de EU, en in het overleg over internationale milieuverdragen.
Het accent ligt m.n. op beleidsbeïnvloeding, institutionele ontwikkeling,
training en capaciteitsversterking ten behoeve van ontwikkelingslanden.2.2.1 Commission on Sustainable Development (CSD)/World
Summit on Sustainable Development (WSSD)De CSD, destijds ingesteld om de implementatie van Agenda 21 te monitoren,
is in de praktijk als gevolg van het ontbreken van de nodige slagkracht weinig
effectief. Inhoudelijke voortgang ten aanzien van specifieke onderwerpen uit
Agenda 21 is maar mondjesmaat geboekt. Discussies werden veelal gedomineerd
door de terechte kritiek van ontwikkelingslanden richting westerse landen
op het niet nakomen van de 0,7% BNP-doelstelling. Vanuit Nederland is, zowel
in EU-verband als daarbuiten, steeds gehamerd op het nakomen van deze doelstelling
en het, naar Nederlands voorbeeld, beschikbaar stellen van 0,1%, als «new
and additional» ten behoeve van internationaal milieu.
De CSD is evenwel het enige forum waar de samenhang van de verschillende milieuthema's
in de context van duurzame ontwikkeling vorm krijgt en kan om die reden niet
genegeerd worden.In september 2002 zal de World Summit on Sustainable Development (WSSD)
plaatsvinden. Tien jaar na UNCED zal duidelijk worden in welke mate landen
de afspraken uit 1992 zijn nagekomen en op welke wijze invulling is gegeven
aan de implementatie van Agenda 21. Nederland zal blijven aandringen op nakoming
van de 0,7% BNP doelstelling en donorlanden wijzen op de noodzaak van het
beschikbaar stellen van extra middelen ten behoeve van (internationaal) milieu.
Nederland is van mening dat tijdens de WSSD de inhoudelijke accenten dienen
te liggen op het bevorderen van de verdere integratie van armoedebestrijding
en milieu en verbetering van de internationale milieu- en ontwikkelingsarchitectuur,
hetgeen een belangrijke randvoorwaarde is bij het toewerken naar een integrale
aanpak van armoede en milieu. Door een gebrek aan efficiënt bestuur is
nog onvoldoende sprake van het integreren van milieu in de ontwikkelingsagenda
en vice versa. De oplossingen voor versterking van de internationale milieu-
en ontwikkelingsarchitectuur dienen gezocht te worden binnen de bestaande
structuren. Dat houdt in dat de rol en het mandaat van o.m. UNEP en de CSD
herzien moet worden en tevens bekeken moet worden of en in hoeverre de rol
van de financiële instellingen (WB en regionale banken) en mechanismen
(GEF, Multilateral Fund – Montreal protocol) in de internationale context
voldoet dan wel aanpassing behoeft.Nederland zal zich in breder verband inzetten om in de aanloop naar Rio
plus 10 (World Summit on Sustainable Development) een besluit voor te bereiden
dat gericht is op het bevorderen van een efficiënte en effectieve inzet
van alle beschikbare middelen, zowel bilateraal als multilateraal voor activiteiten
gericht op duurzame ontwikkeling en naleving van destijds aangegane verplichtingen.
Hierbij wordt tevens aansluiting gezocht bij het proces Financing for Development
dat ook in 2002 wordt afgerond.2.2.2 MilieuverdragenDe meeste internationale milieuverdragen bevatten verplichtingen voor
nationale inspanningen, alsmede steunmaatregelen voor ontwikkelingslanden
bij het nakomen van hun verdragsverplichtingen. Meestal gebeurt dat in het
kader van ontwikkelingssamenwerking. Nederland heeft de verdragen over biodiversiteit,
klimaat, ozon en woestijnbestrijding ondertekend en zich daarmee ook verplicht
te rapporteren over deze vorm van samenwerking.KlimaatverdragNederland is partij bij het Klimaatverdrag (United Nations Framework Convention
on Climate Change, UNFCCC). Het verdrag werd getekend in 1992 en werd van
kracht in 1994 na ratificatie door het vereiste aantal landen, waaronder Nederland.
Onder het Klimaatverdrag en onder het Kyoto Protocol hebben ontwikkelingslanden
geen reductieverplichtingen, maar wel inspanningsversplichtingen op allerlei
terreinen. De industrielanden hebben zich verplicht ontwikkelingslanden daarbij
financieel bij te staan met «nieuwe en additionele» middelen.
Nederland loopt voorop bij het nakomen van zijn verplichtingen onder het Klimaatverdrag
in termen van assistentie aan ontwikkelingslanden. De financiering komt uit
de 0,1 procent doelstelling voor internationaal natuur- en milieubeleid, waarmee
inzichtelijk wordt gemaakt dat het gaat om «nieuwe en additionele»
middelen. De financiering van het Clean Development Mechanism (CDM) komt nu
ten laste van het non-ODA deel van de Homogene Groep Internationale Samenwerking
(HGIS). Nederland heeft het Kyoto Protocol bij het Klimaatverdrag
ondertekend en is met de voorbereiding van ratificatie begonnen. Tijdens het
tweede deel van de zesde Conferentie van Partijen in Bonn (juli 2001) zijn
verschillende fondsen in het leven geroepen om de middelen voor het Klimaatverdrag
en Kyoto Protocol te kanaliseren, waaronder een adaptatiefonds en een fonds
voor de minst ontwikkelde landen. Nederland heeft samen met de andere Europese
lidstaten en nog een aantal donoren toegezegd om jaarlijks samen meer dan
400 miljoen dollar voor klimaat in te zetten via deze fondsen, via de GEF
en via multilaterale en bilaterale kanalen.Montreal ProtocolOnder het Montreal Protocol ter bescherming van de ozonlaag zijn de eerste
harde verplichtingen voor ontwikkelingslanden inmiddels van kracht geworden.
Ontwikkelingslanden worden gesteund bij het nakomen hiervan door het Multilateral
Fund, waaraan ook Nederland bijdraagt.BiodiversiteitsverdragIn zowel Agenda 21 als het Biodiversiteitsverdrag (CBD) heeft Nederland
de verplichting op zich genomen ontwikkelingslanden te helpen bij het behoud
en duurzaam gebruik van hun biodiversiteit. Het Nederlands beleid richt zich
op brede integratie van biodiversiteit in het beleid op zowel nationaal als
lokaal niveau in ontwikkelingslanden. Voor de uitvoering van het verdrag is
een aantal werkprogramma's opgezet. Nederland zet hierbij speciaal in op de
werkprogramma's voor bossen, inland waters (wetlands), drylands en agrobiodiversiteit.Verdrag ter bestrijding van WoestijnvormingHet Verdrag ter Bestrijding van Woestijnvorming (UNCCD) is gericht op
het tegengaan van woestijnvorming en het mitigeren van de effecten van droogtes
en woestijnvorming. In het bijzonder wordt aandacht besteed aan de droge gebieden
van Afrika. Centraal in de benadering staan Nationale Actie Programma's (NAP)
die het raamwerk moeten bieden voor een geïntegreerde strategie op nationaal
niveau in lijn met Agenda 21. De activiteiten zijn gericht op een verbeterde
productiviteit en herstel, behoud en duurzaam beheer van landen waterhulpbronnen
die moeten leiden tot het verbeteren van de leefcondities van de lokale bevolking.
OS ondersteunt de ontwikkelingslandenlanden direct bij het opstellen en uitvoeren
van de NAPs en het secretariaat bij het coördineren van de NAP. OS heeft
de Nederlandse inspanningen in een rapportage uitgewerkt en onlangs op de
COP van de UNCCD in Bonn toegelicht.2.2.3 Synergie en mainstreaming van mondiale milieuthema'sBinnen het kader van de Development Assistance Committee van de OESO wordt
gekeken naar de relatie tussen internationale verdragen voor klimaatverandering,
verwoestijning en biodiversiteit en ontwikkelingssamenwerking. Nederland is
voorzitter van een taakgroep die een studie verricht naar de rol die ontwikkelingssamenwerking
kan hebben bij het steunen van ontwikkelingslanden bij het voldoen aan hun
aangegane verplichtingen in het kader van de internationale milieuverdragen.
Uitgangspunt van de studie is het perspectief van de ontwikkelingslanden,
hun ontwikkelingsdoelen en de daarmee verbonden milieuproblematiek. In veel
ontwikkelingslanden is de sociale en economische ontwikkeling nauw verbonden
met het gebruik van natuurlijke hulpbronnen en daardoor met natuur en milieu.
Daarbij zijn de internationale verdragen vooral bedoeld voor het richting
geven aan een duurzame ontwikkeling met gebruik en behoud van natuur en milieu
en niet alleen op milieubescherming en natuurbehoud. Daarom is het van belang
te kijken naar de onderlinge verbanden tussen biodiversiteit, verwoestijning
en klimaatverandering. Cruciaal voor de ontwikkelingslanden is het identificeren
van de synergie tussen hun ontwikkelingsdoelen voor b.v. voedselzekerheid
en armoedebestrijding en natuur en milieu (i.c. de mondiale milieuthema's
verwoestijning, biodiversiteit en klimaatverandering). De toegevoegde waarde
van donorhulp kan het ondersteunen van de integratie van natuur en milieu
in de ontwikkelingssectoren (de «mainstream») van een ontwikkelingsland
zijn zoals in de landbouw, bosbouw en energiesector met als belangrijkste
doel armoedebestrijding en duurzame ontwikkeling. 2.2.4 OESODe OESO heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan het consistent integreren
van duurzaamheid in alle beleidsterreinen. Een driejarige, door het secretariaat
ondernomen en secretariaatsbrede, studie is begin 2001 afgerond en aangeboden
aan relevante OESO-commissies en de Ministeriele Raadsvergadering. Dit is
een basisstuk in de aanloop naar WSSD.In het kader van het DAC is gewerkt aan de integratie van milieu in ontwikkeling/armoedebestrijding,
veelal met vrijwillige bijdragen van DAC-leden. Nederland is daar actief bij
betrokken.Zo zijn in DAC-verband guidelines ontwikkeld voor het opstellen van Nationale
Strategieën voor Duurzame Ontwikkeling, zowel w.b. het proces als w.b.
de inhoud. Deze guidelines vulden een leemte, immers: UNCED en Rio + 5 beklemtoonden
weliswaar dat er dergelijke strategieën ontwikkeld dienden te worden,
maar het bleef onduidelijk aan welke invulling zou moeten worden gedacht.
Verder wordt een studie uitgevoerd om te bepalen in hoeverre activiteiten
ingegeven door Rio-conventies efficiënt bijdragen aan ontwikkeling resp.
armoedebestrijding. De resultaten zullen bijdragen aan het wegnemen van scepsis
terzake van het zogenaamde «mainstreamen» van milieuthema's, resp.
aan de keuze van activiteiten die optimaal bijdragen aan zowel armoedebestrijding
als duurzaamheid.2.2.5 EUDe Europese Unie heeft recentelijk het ontwikkelingsbeleid heroverwogen
en nadere prioriteiten vastgesteld. Coherentie is omarmd als een belangrijk
aandachtspunt. Tevens zijn alle beleidsterreinen doorgelicht teneinde duurzaamheid
in alle activiteiten van de Europese Unie en de Europese Commissie integraal
mee te nemen.De Duurzaamheidsstrategie van de Europese Unie geeft hier verder invulling
aan en zal volgend jaar aangevuld worden met een internationale dimensie.
Nederland vindt het van belang dat hier ook de relatie tussen consumptie-
en productie in de EU en de gevolgen voor armoede en milieu in ontwikkelingslanden
wordt beschreven en met acties wordt aangevuld.Nu het beleid inzake duurzame ontwikkeling wordt bijgesteld is de prioriteit
om de uitvoering van duurzame ontwikkelingssamenwerking energiek ter hand
te nemen. De institutionele capaciteit van de EU om hier inhoud aan te geven
blijft echter een knelpunt. Nederland zal via de gebruikelijke kanalen de
Europese Commissie aanzetten om de institutionele capaciteit te gaan versterken.3. Uitvoering: multikanaalbenadering3.1 Milieu in de internationale contextZoals al eerder aangegeven hebben veel milieuproblemen door hun aard een
grensoverschrijdende, vaak zelfs mondiale werking, en is de respons van de
internationale gemeenschap het streven naar vormen van «governance»
op internationaal niveau om die problemen het hoofd te bieden. Het interventieniveau
dient daaraan uiteraard te zijn aangepast, hetgeen betekent dat de uitvoering
van het Nederlands beleid ook voor een belangrijk deel verloopt
via internationale c.q. multilaterale organisaties, dan wel is gericht op
versterking van die organisaties met betrekking tot hun ondersteunende rol
voor ontwikkelingslanden in het genoemde proces naar toenemende internationale
milieu governance.3.2 Multilaterale kanaal3.2.1 United Nations Environment Programme (UNEP)Het accent van de Nederlandse samenwerking met UNEP heeft de afgelopen
jaren m.n. gelegen op versterking van de capaciteit op het gebied van milieuregelgeving,
voorbereidingen en de uitvoering van internationale milieuverdragen, milieu
assessment, water, stedelijk milieu en de totstandkoming van het zgn. POP's
verdrag dat betrekking heeft op persistente organische verontreinigende stoffen
(m.n. de paragrafen m.b.t. technische assistentie, capaciteitsontwikkeling
en financiële middelen ten behoeve van ontwikkelingslanden).Nederland heeft het initiatief genomen tot het gezamenlijk met UNEP ontwikkelen
van een partnership programma met als uitgangspunt het bevorderen van verdere
integratie van armoede en milieu binnen het werk van de organisatie. Een en
ander zal uiteindelijk zijn positieve weerslag moeten krijgen in door de organisatie
ontwikkelde nationale en regionale programma's welke voortvloeien uit internationale
afspraken en gericht zijn op ontwikkelingslanden.3.2.2 Global Environment Facility (GEF)De GEF was oorspronkelijk aangewezen als financieringsmechanisme voor
het Klimaatverdrag (UNFCCC), het Verdrag inzake Biologische Diversiteit (CBD)
en activiteiten gericht op bescherming van de internationale wateren en ozonlaag.
Recentelijk is daar het POPs verdrag aan toegevoegd en wordt, mede op instigatie
van Nederland, bekeken in hoeverre activiteiten in het kader van het Verdrag
ter bestrijding van Verwoestijning via de GEF gefinancierd kunnen worden.Als lid van de Council is Nederland nauw bij beleidsontwikkelingen in
het kader van de GEF betrokken. In de afgelopen jaren heeft de nadruk m.n.
gelegen op het vergroten van transparantie rond de projectcyclus, het bevorderen
van «ownership» aan de kant van ontvangende landen, het verbeteren
van de coördinatie op landenniveau en het verruimen van financieringsmogelijkheden.In het najaar van 2000 zijn de onderhandelingen voor de derde middelenaanvulling
van de GEF van start gegaan. De Nederlandse inzet is gericht op een aanzienlijke
verhoging van de middelen en een verruiming van het mandaat (o.m. door toevoeging
van de CCD). In dit proces zullen de specifieke wensen en behoeften van ontwikkelingslanden
een grote rol spelen. Daarnaast zijn de uitkomsten van de «Second Study
of GEF's Overall Performance» en de ontwikkelingen in het kader van
de verschillende relevante internationale milieuverdragen van belang voor
de uiteindelijke besluitvorming terzake.3.2.3 Partnerships met multilaterale organisatiesNederland heeft op milieugebied met enkele sleutelorganisaties op het
gebied van het mondiale milieu partnership programma's afgesloten. In deze
partnership programma's staan de integratie van milieu in het beleid van de
desbetreffende organisaties en de doorwerking ervan in de reguliere programma's
die in de diverse landen uitgevoerd worden, voorop. Aan de hand van afgesproken
doelstellingen worden de organisaties uitgenodigd deze integratie van milieu
uit te werken.Met de FAO, die leidinggevend is op gebied van het duurzame gebruik van biodiversiteit, zijn speciale programma's afgesproken op gebied
van biodiversiteit en bossen. Als uitgangspunt is gekozen de uitvoering van
de werkprogramma's agrobiodiversiteit en bossen van het CBD op nationaal niveau
te faciliteren. FAO heeft onder meer tezamen met andere organisaties de «national
forest programme facility» opgezet waarmee landen ondersteund worden
met het opzetten en uitvoeren van nationale bosprogramma's. Op gebied van
agrobiodiversiteit wordt aandacht gegeven aan het belang van diversiteit in
landbouwsystemen waarbij ook aandacht wordt besteed aan milieuvriendelijke
benadering van plagen en aan het belang van het landschapsniveau. Biomassa
energie op het platteland krijgt hierbij ook aandacht.Met de Wereldbank wordt ingezet op het integreren van milieu binnen het
beleid van de Bank en de diverse programma's gericht op ontwikkelingslanden.
Op milieugebied wordt op een vijftal thema's ingezet te weten energie, bossen
en biodiversiteit, milieueffectrapportage en water.Met de Asian en de Interamerican Development Bank wordt ook gewerkt aan
een partnership op het gebied van energie en van biodiversiteit.3.2.4 Samenwerking met internationale NGO'sEen ander belangrijk instrument voor Nederland voor het bereiken van de
gestelde doelen is samenwerking met de internationale NGO's die werkzaam zijn
op milieugebied, zoals IUCN, WWF, WRI, IIED, ICTSD, etc.. Ondersteuning van
deze NGO's vindt in toenemende mate plaats in de vorm van «corefunding»,
dan wel in de vorm van programmafinanciering. Belangrijk thema's hierbij zijn
capaciteitsopbouw van overheid als niet-overheid, en het betrekken van het
maatschappelijk middenveld bij de ontwikkeling, vormgeving en uitvoering van
milieubeleid in ontwikkelingslanden.3.3 Bilaterale kanaalIn het bilaterale landenbeleid krijgt milieu als volgt vorm.– In alle 17+3 landen is sprake van integratie van milieu en ecologische
duurzaamheid in sectoren> als gezondheid, water, onderwijs of landbouw: transversaal
milieu.– Van de 17+3 landen heeft daarnaast een aantal voor milieu gekozen
als prioritaire sector binnen de bilaterale samenwerking. Dat zijn Ghana,
India, Mozambique, Sri Lanka, Indonesië en Vietnam.– Naast de 17+3 landen wordt met 13 andere ontwikkelingslanden specifiek
op milieugebied samengewerkt: de themalanden milieu, t.w. Benin, Brazilië,
China, Colombia, Ecuador, Filippijnen, Guatemala, Kaapverdië, Mongolië,
Nepal, Pakistan, Peru, Senegal. Daarnaast wordt het voorstel voorbereid om
Albanië en Bhutan op te nemen op de lijst van themalanden milieu, en
Benin toe te voegen aan de 17+3 landen.Een aantal van deze landen zit nog in de fase van ombouw van een volledige
ontwikkelingsrelatie naar een specifieke milieurelatie. Voor andere landen
is het voor het eerst dat zij een ontwikkelingsrelatie met Nederland aangaan.
Brazilië is hier een voorbeeld van.Dergelijke nieuwe relaties worden zorgvuldig opgebouwd en vergen tijd.– In de andere themalanden waarmee wordt samengewerkt rond de thema's
«goed bestuur en vredesopbouw» en «bedrijfsleven»,
kan milieu een dwarsdoorsnijdend thema zin– Tenslotte is er een beperkte groep landen waarmee de samenwerking
wordt afgebouwd en waarvoor een «exit strategie» is opgesteld,
waarin het voorkomen van kapitaalvernietiging voorop staat.SectoraalDe sectorale benadering vormt het uitgangspunt voor de samenwerking met de genoemde landen. Nationale milieuprioriteiten worden ondersteund
indien de overheid het als prioriteit aangeeft en/of daarvoor voldoende maatschappelijk
draagvlak in de samenleving bestaat. Omdat de politieke en fysieke milieusituatie
per land verschilt, pakt de uitwerking van de bilaterale samenwerking op milieugebied
per land verschillend uit. Uitgangspunt is steeds dat de sectorale benadering
helpt de institutionele capaciteit te versterken, de effectiviteit van de
milieuwetgeving te vergroten en de integratie van ecologische aspecten in
belangrijke sectoren van de samenleving en economie te bevorderen. Zo wordt
bijvoorbeeld bekeken of er voldoende instrumenten zijn om het milieubeleid
daadwerkelijk inhoud te geven. Het gaat dan om instrumenten als de milieueffectrapportage,
het prijsmechanisme en milieu-auditing.De interacties tussen armoedebestrijding en de ecologische component van
duurzame ontwikkeling dienen integraal onderdeel uit te maken van de PRSP's
van ontwikkelingslanden. Deze dienen op hun beurt de basis te vormen voor
de National Strategies for Sustainable Development (NSSD), die landen opstellen
als uitvloeisel van de afspraken tijdens de UNCED conferentie van 1992. Vanzelfsprekend
vormen naast de PRSP's en de NSSD's de internationale afspraken die in mondiale
fora zijn gemaakt in het kader van het internationale milieu- en natuurbeleid
eveneens een kapstok voor de samenwerking.In een aantal landen bestaat evenwel nauwelijks milieubeleid dat gedragen
wordt door maatschappelijke organisaties. De samenwerking richt zich dan vooral
op de vraag hoe zo'n nationaal milieubeleid tot stand kan worden gebracht.
Daarbij spelen NGO's, onderzoeksinstellingen, delen van het bedrijfsleven,
onderwijs en de media een belangrijke rol. Vooral initiatieven met een katalyserend
en innovatief karakter worden gesteund, bijvoorbeeld activiteiten die de mogelijkheden
van ecologische duurzaamheid binnen bepaalde sectoren kunnen bevorderen. Ook
in die zin beperkt de samenwerking zich dus niet tot een overheid-tot-overheid
relatie.Doorsnijdend themaMilieu als doorsnijdend thema in de samenwerkingsrelatie richt zich op
de vraag hoe relevante milieu-aspecten geïntegreerd kunnen worden in
de gekozen samenwerkingssectoren zoals water, gezondheid, onderwijs en landbouw.
Als doorsnijdend thema speelt milieu op verschillende niveaus en kan zowel
het afschermen van negatieve gevolgen op het milieu als het benutten van positieve
gevolgen op het milieu inhouden.Ter gedachtebepaling volgt hieronder een opsomming van milieu-aspecten
die aandacht behoeven bij een aantal sectoren waarin in de 17+3 landen relatief
veel wordt samengewerkt: Gezondheid:gezonde leefomgeving
en arbeidsomstandigheden; lokale medicijnen; water en aan water gerelateerde
ziektes; vuilafvoer enverwerking;Onderwijs:aanpassing
curriculum en leerboeken; natuuren milieukennis bij leerkrachten;Plattelands- ontwikkeling:landuse planning; agroforestry; energie; milieu-effecten infrastructuur;
duurzaam vegetatiebeheer; agrobiodiversiteit; Landbouw:landbouw-biodiversiteit;
integrated pest management; bodemvruchtbaarheid; duurzame veeteelt; Water:wetlands; geïntegreerd
waterbeheer; afvalwater; stroomgebiedenbeheer; kustbescherming.Eco-regio's in de bilaterale samenwerking(Ook) in de bilaterale uitvoering blijkt soms het landen-overstijgende
karakter van milieu-issues. Eco-regio's vallen in de regel niet samen met
landsgrenzen, maar veeleer met stroomgebieden, ecosystemen, etc. In die landen
waar milieu een sector of thema is in de bilaterale samenwerking, en waar
de milieu-issues de landsgrenzen overstijgen, beperkt de Nederlandse steun
zich uiteraard niet tot het betrokken land alleen, maar betrekt daarbij ook
de betrokken omliggende landen in de eco-regio of het betreffende stroomgebied.3.4 Particuliere kanaalMet betrekking tot de rol van particuliere organisaties in ontwikkelingsprocessen
en de plaats van deze organisaties in het OS-beleid is recent het beleidskader
«MFP-breed» aan de Kamer voorgelegd. Hieraan zal nog worden toegevoegd
een notitie over het subsidiesysteem voor thematische NGO's. Tevens is aan
de Kamer voorgelegd de beleidsvisie «Civil society en Structurele Armoedebestrijding»,
en uiteraard is deze visie op de plaats en rol van maatschappelijke organisaties
in het ontwikkelingsproces en in het beleid ook van toepassing op milieu-NGO's.Nederlandse en internationale NGO's op milieugebied kunnen in aanmerking
komen voor financiële ondersteuning, i.c. subsidie, in verschillende
vormen:– core funding wordt, waar verantwoord, verstrekt aan organisaties
die vanuit hun specifieke invalshoek een bijdrage leveren aan structurele
armoedebestrijding, en een goed track record, zowel beheersmatig als beleidsmatig,
hebben– Programmafinanciering wordt beschikbaar gesteld voor een samenhangend
deel van de activiteiten van organisaties die vanuit een hoofddoelstelling
werken die niet primair op het gebied van OS, armoedebestrijding of Noord
Zuid relaties ligt, maar wel voor een deel van hun activiteiten op dat terrein
actief zijn (en eveneens een beleids- en beheersmatig goed track-record hebben).
Ook OS-gerichte organisaties die nog geen (voldoende) track record hebben
of om andere redenen (nog) niet voor core financiering kwalificeren kunnen
voor programmafinanciering in aanmerking komen.– Projectfinanciering, voor een in de tijd beperkte, duidelijk afgebakende
activiteit, is een laatste vorm van subsidiering die voor NGO's in beperkte
mate beschikbaar zal zijn.Voor het Nederlands bedrijfsleven bestaat de mogelijkheid om milieutechnologie
te integreren in investeringen en leveranties in/aan ontwikkelingslanden met
ondersteuning via het MILIEV-programma.4 Extracomptabele Staat Milieu4.1 Samenstelling nieuwe staatDe huidige wijze van berekenen van de uitgaven voor natuur- en milieubeleid
in ontwikkelingslanden dateert van begin jaren negentig. Sinds die tijd werd
er belang aan gehecht inzicht te hebben in die uitgaven, immers milieu stond
op de internationale agenda na UNCED, Rio de Janeiro 1992. Aangezien echter
UNCED noch OESO/DAC een methode presenteerden waarop donoren
hun milieuprestatie konden baseren ontwikkelde ieder land die zelf.Ook Nederland ontwikkelde een eigen berekeningswijze om de inspanningsverplichting
van de 0,1 procent BNP binnen het kader van ontwikkelingssamenwerking zichtbaar
te maken: de Extracomptabele Staat Milieu. Deze wordt jaarlijks aan de Kamer
aangeboden. De berekeningswijze en de presentatie veranderde de afgelopen
jaren niet.Inmiddels heeft het Nederlandse ontwikkelingsbeleid aanpassingen ondergaan.
Zo leidde de herijking tot een grotere mate van decentralisatie van bevoegdheden
en besluitvorming naar de posten. Het huidige OS-beleid richt zich meer op
ownership, hanteert een beperktere landenlijst en streeft een sectorale aanpak
na. Ook introduceerde de Nederlandse overheid het VBTB (Van Beleidsbegroting
Tot Beleidsverantwoording). Dit moet de consistentie tussen doelstellingen
en resultaten inzichtelijker maken, en heeft tot een nieuwe indeling van de
begroting geleid.Een en ander noopt tot een aanpassing van de extracomptabele Staat Milieu.
De nu gevolgde berekeningsmethodiek en de presentatie beoogt de genoemde veranderingen
te integreren. Dat vergroot de samenhang tussen de Extracomptabele Staat Milieu
en de HGIS nota en HGIS jaarverslag.De Milieustaat, in zijn nieuwe vorm, zal deel uitmaken van de eerstvolgende
HGIS nota. Vervolgens wordt met de introductie van het nieuwe management informatiesyteem
bij het ministerie en betere rapportage door derde instellingen de berekeningmethodiek
voor de Milieustaat meer verfijnd.4.2 MiddelenVoor milieu gelden twee kwantitatieve doelstellingen. Voor het internationaal
natuur- en milieubeleid zal 0,1% van het BNP worden uitgegeven, terwijl daarbinnen
NLG 50 mln aan tropisch regenwoud wordt besteed als onderdeel van de doelstelling
van 150 mln voor internationaal bossenbeleid. Om een indruk te geven van de
hoogte en de verdeling van de bedragen wordt het volgende uit de extracomptabele
staat milieu over 2000 samengevat. In 2000 vertegenwoordigde 0,1% van het
BNP NLG 898 mln. De doelstelling is voor ongeveer 96% gehaald, d.w.z. dat
0,096 % van het BNP uitgegeven is aan internationaal natuur- en milieubeleid,
t.w. een bedrag van NLG 861 mln.De verdeling op hoofdlijnen van dit bedrag luidt als volgt: Landenprogramma's milieu NLG329 mln(100% toerekening) Internationale milieubijdragen (VN milieu
org.)NLG 26 mln(100% toerekening) Miliev programmaNLG 80 mln(100% toerekening) Internationale milieubijdragen (VN org.
met milieucomponent)NLG106 mln(gedeeltelijke toerekening)MedefinancieringsprogrammaNLG 73 mln(gedeeltelijke
toerekening) Landenprogramma's met een MilieudimensieNLG180 mln(gedeeltelijke toerekening)OverigNLG 67 mln(100% en ged. toerekening) 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25946-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl