Wijziging van het Wetboek van Strafvordering en de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden in verband met de introductie van DNA-verwantschapsonderzoek en DNA-onderzoek naar uiterlijk waarneembare persoonskenmerken van het onbekende slachtoffer en de regeling van enige andere onderwerpen; Advies en nader rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk Advies Raad van State en nader rapport
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST135835
 2009-2010
 
 32 168
 Wijziging van het Wetboek van Strafvordering en de Wet DNA-onderzoek
bij veroordeelden in verband met de introductie van DNA-verwantschapsonderzoek
en DNA-onderzoek naar uiterlijk waarneembare persoonskenmerken van het onbekende
slachtoffer en de regeling van enige andere onderwerpen
 
 
 
 
 Nr. 
 4
 ADVIES RAAD VAN STATE EN NADER RAPPORT
 Hieronder zijn opgenomen het advies van de Raad van State d.d. 2 juli
2009 en het nader rapport d.d. 5 oktober 2009, aangeboden aan de Koningin
door de minister van Justitie. Het advies van de Raad van State is cursief
afgedrukt.
 
 Bij Kabinetsmissive van 25 maart 2009, no. 09000811, heeft Uwe
Majesteit, op voordracht van de minister van Justitie, bij de Raad van State
ter overweging aanhangig gemaakt het voorstel van wet houdende wijziging van
het Wetboek van Strafvordering en de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden in
verband met de introductie van DNA-verwantschapsonderzoek en DNA-onderzoek
naar uiterlijk waarneembare persoonskenmerken van het onbekende slachtoffer
en de regeling van enige andere onderwerpen, met memorie van toelichting.
 
 
 Het voorstel strekt ertoe in het Wetboek van Strafvordering een grondslag
te creëren voor de toepassing van DNA-verwantschapsonderzoek en de toepassing
van DNA-onderzoek naar uiterlijk waarneembare persoonskenmerken uit te breiden
tot het onbekende slachtoffer. Tevens wordt «het belang van het onderzoek»
voorgesteld als criterium voor de bevoegdheid om DNA-onderzoek te verrichten.
Daarnaast wordt aan de hulpofficier van justitie de bevoegdheid toegekend
tot het verrichten van DNA-onderzoek aan celmateriaal van een onbekende verdachte.
Ten slotte voorziet het wetsvoorstel erin dat DNA-onderzoek kan worden verricht
aan de hand van celmateriaal van vermiste personen of hun eerstegraads familieleden
en dat de DNA-profielen die uit dat celmateriaal zijn verkregen, in de DNA-databank
voor strafzaken kunnen worden verwerkt.
 De Raad van State maakt naar aanleiding van het wetsvoorstel een aantal
opmerkingen met betrekking tot het criterium «het belang van het onderzoek»,
het verwantschapsonderzoek en het DNA-onderzoek aan de hand van celmateriaal
van vermiste personen. Hij is van oordeel dat in verband daarmee het voorstel
deels nader dient te worden overwogen.
 
 
 Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw kabinet van 25 maart
2009, nr. 09.000811, machtigde Uwe Majesteit de Raad van State zijn advies
inzake het bovenvermelde voorstel van wet rechtstreeks aan mij te doen toekomen.
Dit advies, gedateerd 2 juli 2009, nr. W03.09.0090/II, bied ik U hierbij
aan.
 
 
 1. Inleiding
 Algemeen
 Bij de introductie in het strafrechtelijk onderzoek van dwangmiddelen
die een inbreuk maken op grondrechten, staat de proportionaliteitsvraag steeds voorop: «is er sprake van een dringende maatschappelijke noodzaak
en staat de omvang van de inbreuk in een zodanige verhouding daartoe, dat
deze gerechtvaardigd is?» Belangrijke elementen in de beantwoording
van die vraag zijn de mate van inbreuk en de te verwachten effectiviteit van
het middel. Deze afweging is sedert de eerste introductie van het DNA-onderzoek
in strafzaken, waar het in het bijzonder gaat om inbreuken op de rechten van
de artikelen 10 en 11 van de Grondwet en artikel 8 van het Europees Verdrag
tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM),
steeds gemaakt. De technische mogelijkheden in het DNA-onderzoek zijn nadien
in snel tempo toegenomen, wat de effectiviteit ervan heeft verhoogd. Er is
veel minder celmateriaal nodig waaruit steeds meer kan worden afgeleid.
 Steeds is bij de wettelijke uitbreiding van de toepassing van DNA-onderzoek
de proportionaliteitsvraag gesteld: wegen de nadelen van de verdergaande inbreuk
op de grondrechten op tegen de maatschappelijke noodzaak voor de toepassing
van DNA-onderzoek en de te verwachten voordelen? Dat heeft geleid tot een
complex van regels dat het thans mogelijk maakt onder dwang celmateriaal af
te nemen bij personen die worden verdacht van een misdrijf waarvoor voorlopige
hechtenis is toegelaten en van personen die zijn veroordeeld tot een vrijheidsbenemende
staf of strafrechtelijke maatregel. Van genoemde verdachten en veroordeelden
wordt het DNA-profiel in een daartoe ingerichte databank opgeslagen.
 Voorts mag DNA-onderzoek alleen plaatsvinden in het belang van de opsporing
en vervolging van strafbare feiten en het onderzoek naar uiterlijk waarneembare
kenmerken mag alleen die kenmerken betreffen die voor de opsporing relevant
zijn. Dat zijn kenmerken die iemand vanaf de geboorte heeft en die voor een
ieder in één oogopslag zichtbaar zijn. Van deze maatregelen
werd een substantieel effect verwacht, wat de inbreuk op het recht op privacy en de integriteit van het lichaam rechtvaardigde.
 Het nu voorliggende wetsvoorstel dat – onder meer – de introductie
van verwantschapsonderzoek beoogt, betrekt naast verdachten ook verwanten
van een mogelijke verdachte in het strafrechtelijk onderzoek. Dat betekent
een forse verruiming van het toepassingsbereik van het DNA-onderzoek, dat
leidt tot een inbreuk op de rechten van derden. Bovendien kent verwantschapsonderzoek
een grotere beoordelingsmarge dan het klassieke DNA-onderzoek, waarmee de
kans groter is dat derden geheel onnodig in het opsporingsonderzoek worden
betrokken. De voorgestelde verruiming van de interpretatie van het begrip «belang
van het onderzoek» leidt voorts tot een verdere verruiming van het doel
van het DNA-onderzoek, terwijl het belang daarvan nog onvoldoende vast staat.
Succes in een enkel – wellicht spectaculair – geval hoeft nog
niet te leiden tot de conclusie dat er een dringende maatschappelijke noodzaak
is en de inbreuk daarmee evenredig is.
 Met deze voorstellen dringen de bedenkingen zich in toenemende mate op.
Enerzijds is er sprake van een grotere inbreuk op de rechten van een grotere
kring betrokkenen en anderzijds is de te verwachten effectiviteit betrekkelijk
gering. De proportionaliteitstoets leidt daarmee voor de Raad tot enkele kritische
opmerkingen die naar zijn mening tot heroverweging van enkele elementen uit
het voorstel moeten leiden.
 
 
 Ontwikkelingen in de DNA-wetgeving
 Het gebruik van DNA-onderzoek voor de opsporing en vervolging van strafbare
feiten is sinds 1 september 1994 wettelijk mogelijk. De eerste DNA-wet was beperkt van opzet: uitsluitend bij de zwaardere
misdrijven en indien dat dringend noodzakelijk was voor de waarheidsvinding
kon tegen de wil van de verdachte bloed worden afgenomen om zijn DNA-profiel
te bepalen en dit te vergelijken met het DNA-profiel van sporen (het zogenoemde
klassieke DNA-onderzoek). Vóór die tijd vond alleen op geringe
schaal DNA-onderzoek plaats, namelijk uitsluitend bij verdachten, op vrijwillige
basis. De gedwongen afname van bloed werd als een ingrijpende inbreuk op de
lichamelijke integriteit gezien. Maar ook vanwege het feit dat nog geen ervaring
was opgedaan met de mogelijkheden van DNA-onderzoek, was de toepassing beperkt.
Sindsdien hebben de wetswijzigingen elkaar in snel tempo opgevolgd, mede als
gevolg van nieuwe technologische ontwikkelingen. Uit celmateriaal kan steeds
meer worden afgeleid omtrent de eigenschappen van een persoon en bovendien
kan voor het bepalen van het DNA-profiel worden volstaan met het afnemen van
wangslijmvlies of haarwortels. In 1996 werd de DNA-databank ingericht.
De DNA-profielen die uit het celmateriaal worden bepaald en het celmateriaal
zelf, werden vanaf dat moment in deze databank opgeslagen.
 Met de inwerkingtreding van de Wijziging van de regeling van het DNA-onderzoek
in strafzaken in 2001 kan gedwongen DNA-onderzoek
bij verdachten ook bij minder ernstige misdrijven en onder minder strenge
voorwaarden plaatsvinden. Sinds 2003 is het DNA-onderzoek niet meer uitsluitend
gericht op het vergelijken van DNA-profielen, maar mag het zich ook uitstrekken
tot het vaststellen van uiterlijk waarneembare persoonskenmerken van een onbekende
verdachte. In 2005 ten slotte zijn de mogelijkheden
voor DNA-onderzoek verder verruimd met de invoering van de Wet DNA-onderzoek
bij veroordeelden.Deze wet maakt het mogelijk
om bij veroordeelden DNA-materiaal af te nemen en dit op te slaan, ook al
worden deze veroordeelden niet verdacht van een misdrijf anders dan het misdrijf
waarvoor zij reeds zijn veroordeeld.Door deze
ontwikkelingen in de wetgeving is het mogelijk het DNA-profiel van een spoor
te vergelijken met de DNA-profielen van personen en van andere ongeïdentificeerde
sporen die zijn opgeslagen in de DNA-databank, door uiterlijke kenmerken van
de dader uit dit spoor te destilleren, of door een groep personen waartoe
de dader zou kunnen behoren, te onderwerpen aan een grootschalig DNA-onderzoek.
 Op 27 mei 2005 is het Verdrag van Prüm gesloten, op basis waarvan
de aangesloten staten automatisch toegang hebben tot elkaars databanken van
DNA-profielen en -analyses. Dit verdrag is voor Nederland op 20 mei 2008
in werking getreden. Nog weer andere perspectieven
biedt het wetsvoorstel Wet hervorming herzieningsregeling. In de memorie van
toelichting op het wetsvoorstel wordt een wijziging van de DNA-wetgeving aangekondigd
die het mogelijk maakt DNA-gegevens en vingerafdrukken van verdachten die
zijn vrijgesproken van een feit dat de dood van een ander tot gevolg heeft
gehad, niet langer te vernietigen, maar op te slaan, in verband met de mogelijkheid
van een herziening ten nadele. In het over dit wetsvoorstel uitgebrachte advies
merkt de Raad op dat de noodzaak voor het bewaren van de gegevens van vrijgesproken
verdachten niet voldoende is aangetoond.
 
 
 Verwantschapsonderzoek
 Het voorliggende wetsvoorstel breidt de mogelijkheden van het forensisch
DNA-onderzoek verder uit, door het verwantschapsonderzoek in het Wetboek van
Strafvordering te introduceren. Van actiefof gericht verwantschapsonderzoek
is sprake als bewust wordt gezocht naar een verwantschapsrelatie, bijvoorbeeld
door een familielid van een persoon die niet vrijwillig celmateriaal wil afstaan,
toestemming te vragen zijn celmateriaal af te staan of door in de DNA-databank
te zoeken naar verwantschapsrelaties tussen personen wier profielen in de
DNA-databank zijn verwerkt en het DNA-profiel van een spoor. Een andere toepassing
van actief verwantschapsonderzoek is het benaderen van de verwanten van een
overleden (of een spoorloos) persoon op wie een verdenking rust(te), om celmateriaal
af te staan. Op die manier kan worden achterhaald of deze persoon de mogelijke
dader is van het misdrijf dat wordt onderzocht. Van passiefverwantschapsonderzoek wordt gesproken wanneer men bij toeval stuit
op een verwantschapsrelatie. Een voorbeeld hiervan is de situatie waarin het
DNA-profiel uit het spoor in een verkrachtingszaak opvallende overeenkomsten
heeft met het DNA-profiel van het (overleden) slachtoffer van de verkrachting.
Dit kan een aanwijzing zijn dat de dader in familiekringen van het slachtoffer
moet worden gezocht.
 
 Op dit moment is er geen wettelijke grondslag voor
het actief zoeken naar verwantschapsinformatie. Uitkomsten van DNA-onderzoek
die op verwantschap kunnen wijzen en die spontaan door het Nederlands Forensisch
Instituut (NFI) worden opgemerkt, kunnen echter aan het College van Procureurs-Generaal
worden gemeld, dat beslist of de informatie mag worden doorgegeven aan het
opsporingsteam.
 
 
 
 
 Nieuwe ontwikkelingen
 
 
 Op dit moment kunnen sommige uiterlijke kenmerken,
zoals haar- en huidskleur, kleur van de ogen en lichaamspostuur en -lengte
met enige zekerheid bepaald worden en dat zal in de toekomst voor meer gedetailleerde
kenmerken gaan gelden. Sinds kort kan ook de geografische herkomst van een
persoon uit het DNA worden afgeleid. Ook erfelijke ziekten of gevoeligheid
voor bepaalde aandoeningen of invloeden zijn uit het DNA af te lezen.
 
 
 
 1. Inleiding
 De Raad neemt in de inleiding, waarin hij de ontwikkelingen op het terrein
van het strafvorderlijk DNA-onderzoek samenvat, zoals ik deze in de nota «Verkenning
DNA-onderzoek in strafzaken vanuit wetgevings- en juridisch perspectief»
(Kamerstukken II 2007/08, 31 415, nr. 1) heb geschetst, alvast een
schot voor de boeg ten aanzien van de verruiming van het begrip «belang
van het onderzoek», zoals voorgesteld in paragraaf 4.1.2 van de
verkenningsnota (zie blz. 11) en de voorgestelde introductie van DNA-verwantschapsonderzoek
in het Wetboek van het Strafvordering. Deze voorstellen leiden volgens de
Raad tot een grotere inbreuk op de rechten van een grotere kring betrokkenen,
terwijl de te verwachten effectiviteit betrekkelijk gering is. Dit oordeel
van de Raad deel ik geenszins. Bij de bespreking van deze onderwerpen onder
de punten 2 en 3 zal ik mijn standpunt nader toelichten en onderbouwen.
 
 
 2. Het belang van het onderzoek
 Volgens artikel 151a juncto artikel 195a Wetboek van Strafvordering kan
DNA-onderzoek slechts worden toegepast «met het oog op de waarheidsvinding».
Om duidelijk te maken dat DNA-onderzoek in een strafzaak méér
is dan een bewijsmiddel in een concrete strafzaak, wordt de voorwaarde dat
DNA-onderzoek mogelijk is «met het oog op de waarheidsvinding»
vervangen door het criterium «in het belang van het onderzoek». Daarnaast wordt, volgens de toelichting – die
weer verwijst naar de nota «Verkenning DNA-onderzoek in strafzaken vanuit
wetgevings- en juridisch perspectief« (hierna: Verkenningsnota) – een verruiming van de interpretatie van de huidige
reikwijdte van het criterium «in het belang van het onderzoek»
beoogd. Deze verruiming houdt in dat, alhoewel er in een concrete strafzaak geen DNA-onderzoek nodig of mogelijk is (bijvoorbeeld omdat er
geen biologische sporen zijn veiliggesteld of ander bewijsmateriaal beschikbaar
is), toch DNA-onderzoek kan worden bevolen, indien er andere feiten of omstandigheden
zijn op grond waarvan de officier van justitie verwacht dat DNA-onderzoek
bij de verdachte kan bijdragen aan het opsporingsonderzoek. Uit de genoemde
Verkenningsnota blijkt dat daarbij wordt gedacht aan het geval dat de verdachte
deel blijkt uit te maken van een groep van personen die regelmatig bepaalde
misdrijven heeft gepleegd, bijvoorbeeld inbraken of groepsverkrachtingen.
Volgens de Verkenningsnota kan het vaststellen van de mogelijke betrokkenheid
van de verdachte bij de eerdere misdrijven bijdragen aan de opheldering van
het actuele misdrijf, waarmee het onderzoeksbelang gegeven is.Als gevolg van de voorgestelde verruiming kan DNA-onderzoek ook worden
toegepast met het oog op de naar aanleiding van het concrete strafbare feit
op te leggen sancties, maatregelen en voorzieningen, aldus de Verkenningsnota.
Hierbij moet kennelijk worden gedacht aan andere misdrijven die op het conto
van de verdachte kunnen worden geschreven, en die meewegen bij de hoogte van
de op te leggen sanctie.
 
 
 
 a. Het is een algemeen strafvorderlijk uitgangspunt
dat dwangmiddelen die een inbreuk maken op de lichamelijke integriteit, alleen
mogen worden toegepast indien dat nodig is in het kader van het onderzoek
ter opheldering van een strafbaar feit waarvan betrokkene wordt verdacht.
Dit betekent dat toepassing van de bevoegdheid tot het geven van een bevel
tot het verrichten van DNA-onderzoek noodzakelijk moet zijn voor de opsporing
van het misdrijf waarvan de verdachte wordt verdacht en geen betrekking dient
te hebben op de opheldering van andere of toekomstige strafbare feiten. De
memorie van toelichting bij het voorstel wil het mogelijk maken om, zonder
dat dit nodig of mogelijk is voor de opheldering van het misdrijf dat voorwerp
van onderzoek is, toch een bevel te geven tot het doen van DNA-onderzoek,
zodat het op die manier verkregen DNA-profiel kan worden vergeleken met de
sporen uit de databank die betrekking hebben op onopgehelderde misdrijven.
Daarmee wordt het onderzoek dat gedaan kan worden nadat de verdachte is veroordeeld –
het moment waarop zijn DNA-profiel en celmateriaal volgens de geldende wetgeving
in de databank wordt opgenomen, indien in de fase van verdenking geen celmateriaal
van hem kon worden of is afgenomen – in feite naar voren gehaald. DNA-onderzoek
kan hierdoor worden ingezet als een algemeen opsporingsmiddel. Met deze verruiming,
waarbij het criterium van een verdenking van een concreet misdrijf wordt vervangen
door «de verwachting van mogelijke betrokkenheid bij andere misdrijven»,
om langs die omweg het concrete misdrijf op te lossen, worden de tot nu toe
geldende uitgangspunten voor het gebruik van strafvorderlijke
dwangmiddelen overschreden.
 
 
 
 
 b. In de toelichting wordt, zoals hierboven onder
punt 2a aangegeven, aan het criterium «in het belang van het onderzoek»
een ruimere uitleg gegeven. Daarbij wordt weer verwezen naar de Verkenningsnota
die deze verruiming nader toelicht.
 
 
 De Raad acht het niet juist om in de toelichting bij
een wetsvoorstel en/of een ministeriele nota een inhoudelijk gewijzigde invulling
van een strafvorderlijk kernbegrip als «het belang van het onderzoek»
te bewerkstelligen, nog afgezien van de vraag of de rechter zich hierdoor
zal laten leiden.
 
 
 
 
 Op grond van het bovenstaande adviseert de Raad de
toelichting aan te passen, in die zin dat de term «in het belang van
het onderzoek» niet ziet op een verruiming van het criterium. Bovendien
vergt, juist omdat het voorgestelde DNA-verwantschapsonderzoek niet alleen
raakt aan de persoonlijke levenssfeer van de verdachte, maar ook steeds meer
aan die van derden, de verruiming van de betekenis van «het belang van
het onderzoek» naar andere misdrijven dan het misdrijf dat onderwerp
van het concrete onderzoek is, een overtuigende motivering.
 
 
 
 2. Het belang van het onderzoek
 a. De Raad stelt dat de eerder aangehaalde verkenningsnota het mogelijk
wil maken om, zonder dat dit nodig of mogelijk is voor de opheldering van
het misdrijf dat voorwerp van onderzoek is, toch een bevel te geven tot het
afnemen van celmateriaal ten behoeve van een DNA-onderzoek, zodat het op die
manier verkregen DNA-profiel vergeleken kan worden met de DNA-profielen van
sporen van onopgehelderde misdrijven. DNA-onderzoek kan hierdoor volgens de
Raad worden ingezet als algemeen opsporingsmiddel. Zoals ik in de verkenningsnota
tot uitdrukking heb gebracht, is het, anders dan de Raad veronderstelt, geenszins
de bedoeling dat door de voorgestelde ruimere interpretatie van het criterium
van het onderzoeksbelang de relatie met het misdrijf, dat voorwerp van onderzoek
is, wordt losgelaten. Ook blijft ten aanzien van DNA-onderzoek onverkort het
algemeen strafvorderlijk uitgangspunt overeind dat dwangmiddelen die een inbreuk
maken op de lichamelijke integriteit of andere grondrechten, alleen kunnen
worden bevolen indien dat nodig is in het kader van het onderzoek dat dient
ter opheldering van het strafbare feit waarvan betrokkene wordt verdacht.
 Het criterium van een verdenking van een concreet misdrijf wordt dus niet
losgelaten, zoals de Raad stelt, en ook de relatie met dat misdrijf blijft
cruciaal. Dat misdrijf is namelijk het onderwerp van het onderzoek en bepaalt
dus het onderzoeksbelang. Wel is het bij de ruimere uitleg van het onderzoeksbelang
niet nodig dat in de betreffende strafzaak biologische sporen zijn gevonden.
DNA-onderzoek kan ook worden bevolen, indien er andere feiten of omstandigheden
dan gevonden sporen zijn op grond waarvan de officier van justitie verwacht
dat DNA-onderzoek bij de verdachte kan bijdragen aan het opsporingsonderzoek
in die zaak. Door middel van het afnemen van celmateriaal bij de verdachte
in het kader van het misdrijf dat voorwerp van onderzoek is, kan inzicht worden
verkregen in zijn betrokkenheid bij misdrijven waarbij wel sporen zijn veilig
gesteld. Het vaststellen van de mogelijke betrokkenheid van de verdachte bij
de eerdere misdrijven kan bijdragen aan de opheldering van het actuele misdrijf
dat hem ten laste is gelegd. Niet alleen het verkrijgen van informatie waarmee
richting kan worden gegeven aan het opsporingsonderzoek en het verzamelen
van bewijs wordt gezien als onderzoeksbelang, maar ook het verkrijgen van
andere informatie die van belang is voor het opsporingsonderzoek en voor de
naar aanleiding van het concrete strafbare feit op te leggen sancties, maatregelen
en voorzieningen. Deze invulling van het begrip «onderzoeksbelang»
is niet nieuw, maar wordt al sinds jaar en dag gegeven bij de toepassing van
andere dwangmiddelen en opsporingsbevoegdheden dan DNA-onderzoek.
 
 
 b. De Raad stelt dat in de memorie van toelichting aan het criterium «in
het belang van het onderzoek» een ruimere uitleg wordt gegeven waarbij
in deze toelichting volgens de Raad wordt verwezen naar de verkenningsnota
die daarop een toelichting geeft. In de memorie van toelichting wordt in paragraaf 4
ter toelichting op artikel I, onder B en G, echter slechts vermeld waarom
de woorden «met het oog op de waarheidsvinding» in de artikelen
151a, eerste lid, en 195a, eerste lid, van het Wetboek van Strafvordering
(Sv), naar analogie van de artikelen 151b, eerste lid, en 195d, eerste lid,
Sv worden vervangen door «in het belang van het onderzoek». Verder
wordt in reactie op een voorstel uit het advies van het College van procureurs-generaal
over het concept van het wetsvoorstel aangegeven waarom ik er niet voor heb
gekozen om de ruimere toepassing van dit criterium die ik in de verkenningsnota
heb voorgesteld en beschreven en die het College onderschrijft, in het Wetboek
van Strafvordering op te nemen.
 Overigens kan ik me niet vinden in de opvatting van de Raad dat het niet
juist is om bij nota aan de Tweede Kamer, zoals in de verkenningsnota is gebeurd,
of in een toelichting bij een wetsvoorstel, voorstellen te doen voor een ruimere
interpretatie van een strafvorderlijk kernbegrip als het onderzoeksbelang.
Het Wetboek van Strafvordering kent voor DNA-onderzoek en ook voor de andere
dwangmiddelen geen nadere omschrijving van dit begrip omdat de vraag of er
sprake is van een onderzoeksbelang afhankelijk is van het concrete opsporingsonderzoek
of gerechtelijk vooronderzoek en het type dwangmiddel en ter beoordeling van
de behandelend rechterlijk ambtenaar is. Wat in de context van een bepaald
tijdsgewricht als de juiste en enige interpretatie wordt gezien, kan door
nieuwe inzichten wijzigen. Deze nieuwe inzichten kunnen worden neergelegd
in rechterlijke uitspraken, maar ook bijvoorbeeld in een nota van de minister
aan de Tweede Kamer, opdat de rechterlijk ambtenaren handvatten hebben bij
het beoordelen van de vraag of de toepassing van het dwangmiddel bijdraagt
aan het onderzoek en de daarin te nemen strafvorderlijke beslissingen en verschillen
in toepassing zoveel mogelijk kunnen worden voorkomen. Verder deel ik niet
de twijfel van de Raad dat rechters zich door de in de verkenningsnota gewijzigde
invulling van het onderzoeksbelang niet zullen laten leiden. Rechters houden,
zoals blijkt uit de jurisprudentie ten aanzien van DNA-onderzoek (vgl. HR
19 december 2006, NJ 2007, 27), bij de beoordeling of daarvan in het
vooronderzoek sprake is geweest, rekening met de uitleg die daaraan in de
parlementaire stukken en het politieke debat is gegeven.
 
 
 Tot slot vergt volgens de Raad de verruiming van de betekenis van het
onderzoeksbelang naar andere misdrijven dan het misdrijf, dat onderwerp van
het concrete onderzoek is, een overtuigende motivering nu het voorgestelde
DNA-verwantschapsonderzoek niet alleen de persoonlijke levenssfeer van de
verdachte, maar ook steeds meer die van derden raakt. De verruiming van de
toepassing van het onderzoeksbelang, zoals voorgesteld in de verkenningsnota,
geldt slechts in het kader van de toepassing van de artikelen 151a, eerste
lid, 151b, eerste lid, 195a, eerste lid, en 195d, eerste lid, Sv. Dat betekent
dat die uitsluitend relevant is bij het afnemen van celmateriaal dat vrijwillig
of gedwongen wordt afgenomen ten behoeve van het zogenaamde klassieke of standaard
DNA-onderzoek (zie voor uitleg over dit type DNA-onderzoek paragraaf 1
van de memorie van toelichting). De voorgestelde verruiming van de toepassing
van het criterium van het onderzoeksbelang kan uit de aard der zaak niet gelden
bij DNA-verwantschapsonderzoek. Terwijl er in geval van de voorgestelde ruimere
uitleg van het onderzoeksbelang altijd sprake is van afname van celmateriaal
van een bekende verdachte, is dat bij DNA-verwantschapsonderzoek juist niet
het geval. Het gaat er bij dit laatste type DNA-onderzoek niet om om vast
te stellen of betrokkene eerdere misdrijven heeft begaan die kunnen bijdragen
aan de opheldering van het actuele misdrijf dat hem ten laste is gelegd, maar
om de dader van het misdrijf op te sporen door te zoeken naar gedeeltelijke
overeenkomsten tussen twee DNA-profielen. Die overeenkomsten kunnen erop duiden
dat een bloedverwant van de onbekende verdachte of derde mogelijk de dader
is. Het onderzoeksbelang wordt bij DNA-verwantschapsonderzoek dan ook anders
toegepast dan bij het klassieke DNA-onderzoek.
 
 
 3. Verwantschapsonderzoek
 Bij verwantschapsonderzoek gaat het, anders dan bij het klassieke DNA-onderzoek,
niet om het zoeken naar een volledige overeenkomst tussen het DNA-profiel
van een onbekende verdachte en het DNA-profiel van een bekende persoon, maar
om een gedeeltelijke overeenkomst die erop kan duiden dat een bloedverwant
van de onderzochte persoon de mogelijke dader is.
 Het voorgestelde artikel 151e, eerste lid, bepaalt dat de officier in
het belang van het onderzoek kan bevelen dat een DNA-onderzoek plaatsvindt
dat gericht is op het vaststellen van verwantschap (van een gevonden spoor
met het DNA van een persoon die niet verdacht wordt van het misdrijf waarnaar
onderzoek plaatsvindt).
 De noodzaak van invoering van forensisch DNA-verwantschapsonderzoek wordt
in de toelichting gemotiveerd door erop te wijzen dat het inmiddels technisch
mogelijk is door middel van DNA-onderzoek verwantschap tussen twee profielen
aan te tonen en daardoor misdrijven op te helderen. Ook zou er een dringende
behoefte aan het gebruik van verwantschapsonderzoek bestaan; verwezen wordt
naar positieve ervaringen in Engeland en naar de Verkenningsnota, die een
beschrijving bevat van een aantal gevallen waarin, ondanks het verbod van
artikel 21, vierde lid, van de Wet bescherming persoonsgegevens, de afgelopen
jaren al gebruik is gemaakt van deze techniek.
 
 
 a. Dringende maatschappelijke noodzaak
 Het is aannemelijk dat verwantschapsonderzoek kan bijdragen aan de effectiviteit
van de opsporing, zij het in bescheiden mate. In de toelichting wordt de situatie
in Engeland als voorbeeld genoemd: in 33 zaken is actief in de DNA-databank
naar verwantschapsrelaties gezocht en in 7 van die zaken is mede daardoor
de dader opgespoord. Daarbij moet echter bedacht worden dat in de Engelse
databank zowel in absolute als in relatieve zin zeer veel meer profielen zijn
opgeslagen dan in de Nederlandse. Verder kent ook het klassieke DNA-onderzoek
zijn beperkingen; in Engeland en Wales is in het jaar 2002/2003 slechts 1.5%
van alle opgeloste misdrijven (mede) dankzij DNA-onderzoek opgehelderd. Wat betreft het te verwachten effect van het DNA-verwantschapsonderzoek
in strafzaken biedt de Verkenningsnota verder geen informatie. De nota beschrijft
alleen een aantal situaties waarbij actief naar verwantschap is gezocht, bijvoorbeeld
in combinatie met een grootschalig DNA-onderzoek. Tussen 1999 en 2004 is die
methode 14 keer gebruikt. Daarbij heeft in 4 zaken het onderzoek «zeker
of misschien» een bijdrage geleverd aan de oplossing van het misdrijf;
onduidelijk is of dit resultaat mede het gevolg is van verwantschapsonderzoek. Daarnaast komt het voor dat het NFI bij een klassiek
DNA-onderzoek incidenteel op een verwantschapsrelatie stuit; cijfers daarover
zijn echter niet bekend. Ook het rapport «kringen rond de dader»
waarnaar de toelichting verwijst, bevat geen feitelijke informatie.
 
 
 
 Naast het – betrekkelijke – voordeel uit
een oogpunt van opsporing en vervolging van strafbare feiten, zit aan het
verwantschapsonderzoek ook een keerzijde verbonden, zoals de toelichting uiteenzet.
Het verwantschapsonderzoek is aanzienlijk minder betrouwbaar dan het klassieke
DNA-onderzoek, omdat het niet gericht is op de vraag of het DNA-profiel van
het spoor en het DNA-profiel van de verdachte aan elkaar gelijk zijn (zodat
het zeer waarschijnlijk is dat het spoor van de verdachte afkomstig is), maar
op statistisch onderbouwde uitspraken of het spoor afkomstig kan zijn van
een bloedverwant van de onderzochte persoon. Bovendien is de waarschijnlijkheidswaarde
van deze uitspraken afhankelijk van de mate van bloedverwantschap, de volledigheid
van het sporenmateriaal en de zeldzaamheid van het DNA-profiel waarmee wordt
gezocht. Deze factoren kunnen ertoe leiden dat een bevraging van de DNA-databank
een groot aantal gedeeltelijke overeenkomsten oplevert, en dus vele personen
in het onderzoek worden betrokken. Een ander
bezwaar van verwantschapsonderzoek is dat, als gevolg van de koppeling met
de DNA-databank van verdachten en veroordeelden, een aanwijzing in de richting
van een bepaalde persoon louter kan voortvloeien uit het feit dat iemand in
de familie verdacht of veroordeeld is. Ook kunnen ongewild privacygevoelige
feiten aan het licht komen (bijvoorbeeld dat iemand een onecht kind is). Ten
slotte kan het verwantschapsonderzoek een groot beslag leggen op de capaciteit
van het NFI, justitie en politie, afhankelijk van het aantal gedeeltelijke
overeenkomsten. De verwachting is dat het verwantschapsonderzoek niet meer
dan een laatste redmiddel zal zijn om een vastgelopen onderzoek weer op gang
te brengen.
 
 
 
 
 In het kader van de proportionaliteitstoets concludeert
de Raad dat de noodzaak van invoering van deze ruime mogelijkheden van DNA-verwantschapsonderzoek
onvoldoende is toegelicht. De Raad heeft vragen bij de effectiviteit
van het verwantschapsonderzoek, terwijl de inbreuk die op de rechten van betrokkenen
wordt gemaakt groot is, in aanmerking genomen dat een bevraging van de DNA-databank
vele personen in beeld kan brengen, van wie uiteindelijk slechts weinigen
of misschien zelfs niemand als verdachte kan worden aangemerkt.
 
 
 
 
 b. Criterium: verdenking van een misdrijf waarvoor
voorlopige hechtenis is toegestaan.
 
 
 Volgens het voorstel van wet is verwantschapsonderzoek
alleen toegestaan indien het gaat om een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis
mogelijk is. Volgens de toelichting zal DNA-verwantschapsonderzoek
in het bijzonder worden gebruikt ter opheldering van een moord of verkrachting.
In een beleidsregel van het College van Procureurs-Generaal zal worden bepaald
dat geautomatiseerde bevraging van de DNA-databank op verwantschapsrelaties
alleen zal zijn toegestaan indien
 
 
 (1) er sprake is van een ernstig gewelds- of zedenmisdrijf,
 
 (2) er geen verdachte is en er geen opsporingsmiddelen zijn die met een
redelijke inzet van middelen een voldoende kans bieden om te leiden tot opheldering
van het misdrijf en
 
 (3) het redelijkerwijs kan bijdragen aan de opsporing van het misdrijf.
Deze methodiek is ook gehanteerd bij de voorwaarden die gelden voor de inzet
van grootschalig DNA-onderzoek, aldus de toelichting.
 
 
 In aanmerking genomen de nadelen die aan het DNA-verwantschapsonderzoek
kleven, acht de Raad het gekozen criterium te ruim. Daaronder vallen immers
een groot aantal, zeer uiteenlopende strafbare feiten. Hij benadrukt dat het
verwantschapsonderzoek een nieuwe en ingrijpende bevoegdheid betreft, waarvan
het volgens de toelichting de bedoeling is dat die alleen in zeer ernstige
gevallen zal worden gebruikt. In verband daarmee ligt een aansluiting bij
de criteria van de Wet DNA-onderzoeken in strafzaken uit 1994, toen de grens
nog op acht jaar lag, of bij de categorie strafbare feiten die nooit verjaren
dan wel bij feiten waarbij een dodelijk slachtoffer valt te betreuren, meer
voor de hand dan het thans gekozen criterium. Wat betreft het betoog in de
toelichting dat door middel van beleidsregels een nadere begrenzing zal worden
aangebracht, merkt de Raad op dat het de taak van de wetgever is om de grenzen
aan te geven van wat toelaatbaar is. Nu ook de regering meent dat een nadere
begrenzing noodzakelijk is, is er geen goede reden om in de wettelijke regeling
ruimere criteria op te nemen. Dat de voorwaarden die gelden voor de inzet
van grootschalig DNA-onderzoek, reeds in beleidsregels zijn opgenomen, doet
hier niet aan af. Het DNA-verwantschapsonderzoek kan niet op één
lijn worden gesteld met het grootschalige DNA-onderzoek, omdat dat onderzoek
naar daderprofielen betreft en toestemming van de donor voorwaarde is voor
een profielvergelijking.
 De Raad adviseert de voorwaarde dat verwantschapsonderzoek alleen is toegestaan
indien het gaat om verdenking van een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis
mogelijk is, aan te scherpen en de in de toelichting genoemde nadere voorwaarden
in de wet op te nemen.
 
 
 c. Het voorstel biedt een wettelijke grondslag voor het uitvoeren
van DNA-verwantschapsonderzoek, op voorstel van de officier van justitie,
indien het belang van het onderzoek dat vereist. Een vraag die daarmee samenhangt,
is of daarnaast nog toestemming nodig is van de donor van het celmateriaal
dat ten behoeve van het verwantschapsonderzoek wordt gebruikt. In het voorstel
kan celmateriaal van een persoon die niet wordt verdacht van een misdrijf,
alleen met zijn schriftelijke toestemming worden afgenomen en gebruikt. Celmateriaal
van een verdachte (of veroordeelde) dat eenmaal in de DNA-databank is opgenomen,
mag altijd worden gebruikt voor het vaststellen van verwantschap, ongeacht
of de betrokkene daarvoor toestemming heeft gegeven. Volgens de toelichting
is er geen reden om informatie over mogelijke verwantschap die toevallig in
het kader van het bepalen van een DNA-profiel is verkregen, anders te behandelen
dan wanneer de niet-beoogde informatie over verwanten van de verdachte wordt
verkregen in het kader van bijvoorbeeld een telefoontap. Ook in de laatste
situatie wordt de verdachte geen toestemming gevraagd om die informatie te
mogen benutten, aldus de toelichting. Verder wordt gesteld dat het onderscheid
tussen verdachten (en veroordeelden) die vrijwillig en verdachten (en veroordeelden)
die onder dwang celmateriaal afstaan gekunsteld is, omdat anders
betrokkene door louter in te stemmen met de afname van zijn celmateriaal zou
kunnen worden voorkomen dat zijn celmateriaal voor verwantschapsonderzoek
wordt gebruikt.
 
 
 Indien van een verdachte DNA wordt afgenomen, omdat dit voor ophelderen
van het misdrijf waarvan hij wordt verdacht noodzakelijk is, kan het op basis
hiervan verkregen DNA-profiel tevens worden gebruikt om andere strafbare feiten
van de verdachte op te sporen, tenzij hij niet langer kan worden aangemerkt
als verdachte. Iets dergelijks geldt indien
een verdachte is veroordeeld en op grond van de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden
DNA moet afstaan. Volgens de wetsgeschiedenis ligt in de veroordeling tot
een vrijheidsbenemende straf of maatregel «een sterke legimitatie besloten
om tijdens de tenuitvoerlegging van deze sanctie, in het licht van het gepleegde
misdrijf, maatregelen te treffen die zijn gericht op de voorkoming, opsporing
en vervolging van soortgelijke strafbare feiten van de veroordeelde.»
Deze doelbinding ontbreekt naar de mening van de Raad waar het gaat om de
opsporing van delicten die anderen dan de verdachte of de veroordeelde hebben
begaan. Het argument dat het DNA rechtmatig is verkregen van een verdachte
of veroordeelde en zich leent voor een bovenpersoonlijk gebruik, acht de Raad
niet doorslaggevend. Het DNA-verwantschapsonderzoek onderscheidt zich daarin
van de andere dwangmiddelen, doordat het wordt ingezet tegen personen jegens
wie geen verdenking bestaat. In het in het de toelichting genoemde voorbeeld
van een telefoontap is dat bij uitstek wel het geval; de als gevolg van het
verwantschapsonderzoek verkregen aanwijzingen kunnen dan ook niet als«bijvangst»
worden aangemerkt, maar vormen juist het doel. Verder wijst de Raad erop dat
het voorstel het voor een verdachte of veroordeelde in zijn hoedanigheid van
familielid onmogelijk maakt om zich op zijn verschoningsrecht te beroepen,
doordat er niet is voorzien in een toestemming tot het bovenpersoonlijke gebruik
van zijn DNA-profiel. Het verschoningsrecht ziet, anders dan de toelichting
meent, niet alleen op het geven van getuigenis, maar bijvoorbeeld ook op voor
inbeslagneming vatbare voorwerpen. Daarom valt
niet in te zien dat het onderzoek aan celmateriaal dat in de DNA-databank
is opgenomen zonder meer gebruikt zou kunnen worden voor verwantschapsonderzoek,
zelfs zonder dat de donor van dat materiaal daarvan op de hoogte is.
 De Raad adviseert te bepalen dat voor verwantschapsonderzoek aan DNA-materiaal
dat is opgeslagen in de databank, in ieder geval machtiging van de rechter-commissaris
noodzakelijk is.
 
 
 3. Verwantschapsonderzoek
 
 a. Dringende maatschappelijke noodzaak
 De Raad acht aannemelijk dat in Nederland, zoals is beschreven in de eerder
aangehaalde nota «Verkenning DNA-onderzoek in strafzaken vanuit wetgevings-
en juridisch perspectief» (blz. 23 en 24) en ook is aangegeven in de
memorie van toelichting bij het wetsvoorstel, DNA-verwantschapsonderzoek kan
bijdragen aan een effectievere opsporing. De Raad stelt niettemin dat de noodzaak
van de introductie van DNA-verwantschapsonderzoek onvoldoende is toegelicht.
Hij komt tot die stelling door in de eerste plaats de Engelse resultaten met
verwantschapsonderzoek die in de memorie van toelichting worden genoemd, te
marginaliseren. Naar mijn mening doet de Raad dit ten onrechte. Zoals ook
in de memorie van toelichting is opgemerkt, zal DNA-verwantschapsonderzoek
een beperkte, aanvullende functie vervullen ten opzichte van het klassieke
DNA-onderzoek. Een dergelijk onderzoek zal een veelal laatste hulpmiddel zijn
om een ernstig, onopgehelderd misdrijf alsnog op te lossen en is bovendien
ingewikkeld van aard. Vanuit dat perspectief zijn de Engelse resultaten indrukwekkend
te noemen en, anders dan de Raad suggereert, niet bescheiden. Bijna 20%
van de zaken (7 van de 33 zaken) in het kader waarvan in 2005 in Engeland
actief in de DNA-databank is gezocht naar verwantschapsrelaties met de donor
van het DNA-profiel van het gevonden sporenmateriaal, is mede dankzij dit
instrument opgelost. De Engelse resultaten zijn ook hoop- en richtinggevend
voor de resultaten die de inzet van dit instrument in Nederland zal opleveren.
Het is op zich juist dat, zoals de Raad opmerkt, de Engelse DNA-databank zowel
in absolute als in relatieve zin meer DNA-profielen bevat dan de Nederlandse
DNA-databank, maar dat neemt niet weg dat ook hier grote successen
worden geboekt door de toepassing van klassiek DNA-onderzoek en te verwachten
is dat die zich ook gaan voordoen indien DNA-verwantschapsonderzoek als opsporingsmiddel
kan worden ingezet. Het feit dat DNA-onderzoek, zoals overigens ieder opsporingsmiddel,
zijn beperkingen kent, zoals de Raad terecht stelt, doet daaraan niet af.
Mijn ambtsvoorgangers en ik hebben altijd onderkend dat DNA-onderzoek niet
de panacee is voor de oplossing van alle vormen van criminaliteit en ook niet
bij ieder misdrijf waarbij doorgaans DNA-sporen worden achtergelaten. Wondermiddel
of niet, onderkend dient te worden dat DNA-onderzoek zich inmiddels heeft
ontwikkeld tot een belangrijk en volwaardig instrument in de aanpak van criminaliteit
(zie ook de verkenningsnota, blz. 3 tot en met 5). Voor de opheldering van
met name gewelds- en zedenmisdrijven en inbraken heeft DNA-onderzoek inmiddels
bewezen een effectief middel te zijn. De sterke groei van het aantal DNA-profielen
in de Nederlandse databank heeft daaraan bijgedragen. Vooral de uitvoering
van de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden heeft ertoe geleid dat het aantal
DNA-profielen in de DNA-databank de laatste vier jaar explosief is gegroeid.
In juni van dit jaar waren er bijna 83 000 profielen van personen en
bijna 40 000 sporen in de DNA-databank opgenomen, terwijl er in juni
2002 nog maar iets meer dan 1700 DNA-profielen van personen en 4 200
DNA-profielen van sporen in die databank waren verwerkt. Deze stijging van
DNA-profielen heeft tot gevolg dat in 2009 profielvergelijking en dus ook
een bevraging van de DNA-databank op verwantschapsrelaties eerder tot gevolg
zal hebben dat een DNA-profiel een hit oplevert met een of meer in de databank
opgeslagen profielen dan in het jaar 2002/2003, het jaar dat de Raad als referentiepunt
heeft genomen. Bij de cijfers die de Raad aanhaalt, past ook nog een andere
kanttekening. De Raad stelt dat in Engeland en Wales in het jaar 2002/2003
slechts 1.5% van alle opgeloste misdrijven (mede) dankzij DNA-onderzoek
zijn opgelost. Oorzaken hiervan waren onder andere dat de Engelse DNA-databank
in dat jaar minder DNA-profielen bevatte dan thans het geval is, en dat het
veiligstellen van sporen niet in voldoende mate aandacht kreeg. De bijdrage
van DNA-onderzoek aan de waarheidsvinding staat of valt met het veiligstellen
van sporen en de kwaliteit van die sporen. Bovendien kan, zoals hiervoor is
aangegeven en ook gesteld is in de paragrafen 2.1 en 6.1 van de verkenningsnota,
niet ieder misdrijf met behulp van DNA-onderzoek worden opgelost. Slechts
voor de oplossing van een beperkt aantal en type misdrijven heeft de inzet
van dit instrument relevante waarde. Het gaat hier, zoals gezegd, vooral om
gewelds- en zedenmisdrijven en inbraken omdat bij het plegen van die misdrijven
sporen worden achtergelaten die met behulp van DNA-onderzoek tot de dader
van het misdrijf kunnen leiden. Dat zijn ook de misdrijven waarbij DNA-verwantschapsonderzoek
een belangrijke rol kan spelen. Ik acht het daarom niet reëel, zoals
de Raad lijkt te doen, de waarde van de inzet van het klassieke DNA-onderzoek
af te meten aan de bijdrage die het heeft geleverd aan het totaal van alle
opgeloste misdrijven. Een meer reëel beeld van het kwalitatieve effect
van de inzet van DNA-onderzoek kan worden verkregen door na te gaan wat de
bijdrage van DNA-onderzoek is geweest in de zaken waarin dit middel concreet
is ingezet. In het kader van het onderzoek «Sporen met DNA» (zie
Kamerstukken II 2007/08, 31 415, nr. 2) waarin de – op 1 november
2001 in werking getreden – gewijzigde regeling van het DNA-onderzoek
in het Wetboek is geëvalueerd, is de betekenis van DNA-onderzoek onderzocht
in de diverse fasen van het strafproces, dat wil zeggen bij de opsporing,
de beslissing tot vervolging en het onderzoek ter terechtzitting. Hoewel in
het onderzoek een verschil in het belang van toepassing van DNA-onderzoek
te constateren is tussen veel voorkomende misdrijven als inbraken (de zogenaamde
High Volume Crime (HVC)-zaken) en de zogenaamde kapitale misdrijven –
waaronder gewelds- en zedenmisdrijven worden begrepen –, kan daaruit
wel de algemene conclusie getrokken worden dat de invloed van het DNA-onderzoek
op de strafrechtspleging groot is. Met de komst van het DNA-onderzoek is er «een
bijzonder krachtig, betrouwbaar en objectief en daardoor in veel gevallen
onbetwistbaar opsporings- en bewijsmiddel» bijgekomen (zie blz. 69 «Sporen
met DNA»).
 Een tweede overweging op grond waarvan de Raad van oordeel is dat de noodzaak
van de introductie van DNA-verwantschapsonderzoek onvoldoende is toegelicht,
is dat de verkenningsnota en de memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel
niet meer feitelijke informatie bevat dan de in de nota beschreven gevallen
waarin DNA-verwantschapsonderzoek is toegepast. Alhoewel deze constatering
van de Raad op zich juist is, bevreemdt het mij dat de Raad deze overweging
aanvoert om aan te tonen dat de noodzaak van de introductie van DNA-verwantschapsonderzoek
onvoldoende is geïllustreerd. Uiteraard bevatten de verkenningsnota en
de memorie van toelichting niet meer feitelijke informatie dan zij bevatten,
omdat de toepassing van DNA-verwantschapsonderzoek, zoals de Raad met mij
heeft vastgesteld, thans in strijd is met het verbod uit artikel 21, vierde
lid, van de Wet bescherming persoonsgegevens op bovenpersoonlijk gebruik van
erfelijkheidsgegevens. Om die reden heeft het College van procureurs-generaal
in 2005 (zie blz. 23 van de verkenningsnota) ook met de hoofdofficieren van
justitie bij brief van 8 september 2005 gecommuniceerd dat dit type DNA-onderzoek
tot het moment van een wettelijke regeling waarbij wordt afgeweken van dat
verbod, niet meer mag worden ingezet. De praktijk van voor die datum toen
er bij politie en justitie nog geen helder beeld bestond over de wettelijke
toelaatbaarheid van DNA-verwantschapsonderzoek heeft echter aangetoond dat
er dringend behoefte bestaat aan de mogelijkheid van toepassing van dit instrument.
Uit informatie van het Nederlands Forensisch Instituut is bovendien naar voren
gekomen dat DNA-deskundigen van dit instituut naar aanleiding van een profielvergelijking
in het kader van een klassiek DNA-onderzoek meerdere keren per jaar beschikken
over informatie over mogelijke verwantschap die zij op dit moment niet mogen
delen met de officier van justitie of de rechter-commissaris, terwijl deze
informatie wel richtinggevend kan zijn voor het onderzoek bij ernstige misdrijven
als bijvoorbeeld verkrachtingen en inbraken. Ingevolge artikel 228 van het
Wetboek van Strafvordering kan de meldingsplicht van de deskundige namelijk
niet verder gaan dan de regelgeving hem toelaat en die staat op dit moment
verwantschapsonderzoek niet toe, ook niet als deze informatie passief wordt
verkregen via een klassiek DNA-onderzoek. Verder heeft onder meer het WODC-rapport «Kringen
rond de dader» uit 2006 (zie blz. 154) laten zien dat de officieren
van justitie in het verleden de noodzaak hebben gevoeld om verwantschapsonderzoek
toe te passen (zie ook de verkenningsnota, blz. 23–24). Zij hebben bijvoorbeeld
familieleden van verdachten benaderd van wie niet persoonlijk celmateriaal
ten behoeve van een DNA-onderzoek kon worden afgenomen omdat zij overleden
of geëmigreerd waren. Deze vorm van verwantschapsonderzoek is thans wettelijk
niet toegestaan, maar kan, hoewel dit in de betreffende zaken niet geleid
heeft tot de verdachte, wel relevant zijn voor het opsporingsonderzoek.
 
 Gelet op de Engelse praktijk waarin is aangetoond dat DNA-verwantschapsonderzoek
mogelijkheden in de opsporing biedt die door andere instrumenten niet worden
geboden en de in Nederland al gevoelde noodzaak om dit instrument toe te passen,
acht ik het, de daaraan verbonden voor- en nadelen afwegend die in de verkenningsnota
en de memorie van toelichting zijn geschetst, noodzakelijk en proportioneel
dat in het Wetboek van Strafvordering een grondslag wordt gecreëerd voor
de toepassing van dit instrument. In deze opvatting voel ik mij gesteund door
de adviezen die over het concept van het wetsvoorstel zijn uitgebracht. Het
belang van de introductie van de bevoegdheid tot toepassing van verwantschapsonderzoek
wordt door de zittende en staande magistratuur en de politie onderschreven
en als een belangrijke aanvulling beschouwd op de beschikbare opsporingsmiddelen
om misdrijven op te lossen. Waar de Raad DNA-verwantschapsonderzoek lijkt
te diskwalificeren door te stellen dat het «niet meer dan een laatste
redmiddel zal zijn om een vastgelopen onderzoek weer op gang te brengen»,
ben ik van oordeel dat hierin juist de kracht en het belang van de introductie
van dit middel in het Wetboek van Strafvordering liggen. Door toepassing van
dit middel kan een weliswaar relatief beperkt aantal, maar wel zeer ernstige
misdrijven worden opgelost dat grote maatschappelijke onrust veroorzaakt en
met andere middelen niet kan worden opgelost. Het is voor slachtoffers en
nabestaanden, maar ook voor de samenleving als geheel belangrijk dat voor
de oplossing van deze zeer ernstige misdrijven binnen de wettelijke grenzen
alle beschikbare instrumenten worden ingezet.
 De nadelen die aan DNA-verwantschapsonderzoek kleven, vooral als dit instrument
actief wordt toegepast, is reden geweest om in het wetsvoorstel heldere wettelijke
grenzen aan en goede waarborgen voor de toepassing van dit instrument vast
te leggen, opdat de inmenging in de persoonlijke levenssfeer en de lichamelijke
integriteit van betrokkenen zo beperkt mogelijk is en in verhouding staat
tot het opsporings- en vervolgingsbelang. Deze grenzen en waarborgen,
waarop ik straks terugkom bij de bespreking van de kanttekeningen en de voorstellen
van de Raad bij de punten b en c van dit onderdeel, hebben de instemming van
het College bescherming persoonsgegevens.
 
 b. Criterium: verdenking van een misdrijf waarvoor
voorlopige hechtenis is toegestaan
 In het wetsvoorstel dat aan de Raad voor advies is voorgelegd, wordt voorgesteld
DNA-verwantschapsonderzoek mogelijk te maken in geval van een misdrijf waarvoor
voorlopige hechtenis is toegelaten. Hiermee wordt aangesloten bij de grens
die in de artikelen 151b, eerste lid, en 195d, eerste lid, Sv geldt voor het
afnemen van celmateriaal ten behoeve van DNA-onderzoek tegen de wil van de
verdachte en de grens die in de artikelen 151d, vierde lid, en 195f, vierde
lid, Sv wordt gehanteerd voor de toepassing van DNA-onderzoek dat gericht
is op het vaststellen van de uiterlijk waarneembare persoonskenmerken van
de onbekende verdachte. De Raad acht deze grens te ruim en stelt voor deze
verder in het Wetboek van Strafvordering af te bakenen. De argumenten die
de Raad daarvoor hanteert, hebben mij overtuigd. In de voorgestelde artikelen
151da, derde lid, (in het oorspronkelijke wetsvoorstel genummerd als 151e,
derde lid; zie onder punt 6 van dit nader rapport) en 195g, derde lid, Sv
heb ik de grens voor toepassing van DNA-verwantschapsonderzoek dan ook aangepast
en gesteld op een misdrijf waarop naar de wettelijke omschrijving een gevangenisstraf
van acht jaar of meer is gesteld en een beperkt aantal ernstige gewelds- en
zedenmisdrijven, die met minder dan acht jaar, maar ten minste met zes jaar
gevangenisstraf worden bedreigd. Dit is conform het advies van de Raad die
deze grens, evenals een begrenzing tot misdrijven die niet verjaren of misdrijven
waarbij een dodelijk slachtoffer valt te betreuren, meer voor de hand vindt
liggen dan de oorspronkelijk voorgestelde wettelijke grens. De nieuwe grens
komt overeen met de grens die in de praktijk wordt gehanteerd voor grootschalig
DNA-onderzoek. Ik heb er in de voorgestelde artikelen 151da, derde lid, en
195g, derde lid, Sv voor gekozen de nieuwe grens alleen te laten gelden ten
aanzien van een zogenaamd actief DNA-verwantschapsonderzoek. Dat is onderzoek
waarbij bewust gezocht wordt naar een verwantschapsrelatie. Voor passief DNA-verwantschapsonderzoek –
dat is DNA-onderzoek waarbij niet bewust gezocht wordt naar een verwantschapsrelatie;
het klassieke DNA-onderzoek legt simpelweg een bepaalde mate van verwantschap
bloot tussen het DNA-profiel van de onderzochte persoon en het DNA-profiel
van een spoor – heb ik de grens gehandhaafd bij een misdrijf waarvoor
voorlopige hechtenis is toegelaten. Zoals ik hierboven heb opgemerkt, geldt
voor het klassieke DNA-onderzoek deze grens al. Het is naar mijn mening van
belang en logisch dat de resultaten van dit onderzoek, ook indien deze een
verwantschapsrelatie tussen de twee vergeleken DNA-profielen bevatten, in
het voorbereidend onderzoek mogen worden gebruikt. Het zou zeer ongewenst
zijn als deze informatie wel bekend is, maar niet ten behoeve van de opsporing
mag worden gebruikt. Bovendien is het risico dat passief DNA-verwantschapsonderzoek
een beperking van het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer
van onschuldige burgers oplevert, veel minder aanwezig dan bij actief DNA-verwantschapsonderzoek.
 
 Het voorstel van de Raad om de overige voorwaarden, die zullen gelden
voor een actief DNA-verwantschapsonderzoek, dat betrekking heeft op een vergelijking
van alle DNA-profielen, die in de DNA-databank zijn verwerkt, en die in paragraaf 3.1.2,
onder punt 6, van de memorie van toelichting zijn beschreven, in het Wetboek
van Strafvordering vast te leggen in plaats van in de Instructie DNA-onderzoek
van het College van procureurs-generaal van 15 oktober 2007, heb ik niet
overgenomen. Deze voorwaarden zijn een uitwerking van de beginselen van proportionaliteit
en subsidiariteit. Omdat deze beginselen ook voor de andere dwangmiddelen
uit het Wetboek van Strafvordering gelden en deze onderdeel vormen van de
toets of een dwangmiddel «in het belang van het onderzoek» is,
zie ik geen reden om voor verwantschapsonderzoek een uitzondering op deze
systematiek te creëren, ook niet gelet op de aard van dit dwangmiddel.
 
 c. Doelbinding, verschoningsrecht en machtiging rechter-commissaris
 De Raad stelt dat ten aanzien van het opsporen van strafbare feiten die
een verwante van een verdachte of veroordeelde heeft begaan, een binding aan
het doel «voorkomen, opsporen, vervolgen en berechten van andere strafbare
feiten» ontbreekt. Het feit dat het DNA-materiaal is verkregen van een
verdachte of veroordeelde en zich leent voor bovenpersoonlijk gebruik, acht
de Raad niet doorslaggevend. In reactie hierop merk ik het volgende op. Ingevolge
artikel 151a, zesde lid, Sv (dat bij artikel I, onder B, van dit wetsvoorstel
is vernummerd tot 151a, achtste lid, Sv), artikel 195a, vierde lid, Sv (dat
bij artikel I, onder G, van dit wetsvoorstel is vernummerd tot 195a, vijfde
lid, Sv) en artikel 2, vijfde lid, van de Wet DNA-onderzoek bij veroordeelden
(dat bij artikel II van dit wetsvoorstel is vernummerd tot artikel 2, zesde
lid) mogen DNA-profielen van verdachten en veroordeelden worden verwerkt voor
het voorkomen, opsporen, vervolgen en berechten van strafbare feiten. Het
gebruik van de DNA-profielen van verdachten en veroordeelden ten behoeve van
het opsporen van strafbare feiten van de familieleden van die verdachten en
veroordeelden door middel van DNA-verwantschapsonderzoek past naar mijn mening
binnen deze brede doelstelling. Verder is in paragraaf 3.1.3 van de memorie
van toelichting onderbouwd aangegeven dat het gebruik van de DNA-profielen
van verdachten en veroordeelden ten behoeve van het vaststellen van familierechtelijke
relaties en dientengevolge voor het opsporen en vervolgen van strafbare feiten
die zij hebben begaan, verenigbaar is met het doel van het verrichten van
een klassiek DNA-onderzoek waarvoor deze persoonsgegevens oorspronkelijk zijn
verkregen. Kortheidshalve verwijs ik naar deze onderbouwing. Het College bescherming
persoonsgegevens kan zich blijkens het advies dat het over het concept van
het wetsvoorstel heeft uitgebracht, daarin vinden.
 
 Met de Raad ben ik het eens dat de resultaten van een zogenaamd actief
verwantschapsonderzoek niet kunnen worden aangemerkt als bijvangst, maar het
doel van het onderzoek vormen. De verwante van een verdachte of veroordeelde
kan als gevolg daarvan worden opgespoord, ook al bestond oorspronkelijk geen
verdenking tegen hem en was er van hem geen DNA-profiel in de DNA-databank
verwerkt. Het belang van de verwante om niet of minder gemakkelijk opgespoord
te kunnen worden, is naar mijn mening echter geen rechtens te respecteren
belang dat bescherming tegen bovenpersoonlijk gebruik van het DNA-profiel
van de verdachte of veroordeelde rechtvaardigt. Dat komt ook tot uitdrukking
in de richtlijn nr. 95/46/EG van het Europees Parlement en de Raad van de
Europese Unie betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband
met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van
die gegevens (PbEG van 24 oktober 1995, L 81). Deze richtlijn verzet
zich niet tegen bovenpersoonlijk gebruik van erfelijkheidsgegevens in strafzaken.
Voor een nadere toelichting verwijs ik naar paragraaf 3.1.3 van de memorie
van toelichting. Verder staat de Aanbeveling nr. R (97) 5 van het Comité
van Ministers van de Lid-Staten betreffende de bescherming van medische gegevens
(Scrt. 1998, 38) expliciet toe dat erfelijkheidsgegevens worden aangewend
voor de verificatie van het bestaan van een genetische band in het kader van
de bewijsvoering, ter voorkoming van een reëel gevaar of ter repressie
van een bepaald strafbaar feit. Voor meer informatie verwijs ik eveneens naar
paragraaf 3.1.3 van de memorie van toelichting.
 
 
 Op zichzelf is het juist, zoals de Raad stelt, dat niet alleen een beroep
op het verschoningsrecht kan worden gedaan bij het afleggen van een getuigenverklaring
naar waarheid (zie artikelen 217 en 219 jo. 290 Sv), maar ook bijvoorbeeld
in geval van een vordering tot uitlevering ter inbeslagneming van een voor
beslag vatbaar voorwerp (zie artikel 96a Sv). Dat is, anders dan de Raad lijkt
te suggereren, echter niet relevant voor de regeling van het verwantschapsonderzoek
in het Wetboek van Strafvordering. Het verschoningsrecht geldt immers niet
ten aanzien van het gebruik van het celmateriaal en het DNA-profiel van de
verdachte ten behoeve van het vaststellen van een verwantschapsrelatie. In
het licht van het verschoningsrecht begrijp ik daarom niet goed waarom de
Raad van oordeel is dat de DNA-profielen uit de DNA-databank niet zonder meer
gebruikt zouden kunnen worden voor verwantschapsonderzoek, zelfs zonder dat
degenen wier DNA-profielen het betreft, daarvan op de hoogte
zijn. Bovendien, het verschoningsrecht is een recht dat toekomt aan verwanten
en de (voormalige) echtgenoot van de verdachte. Op het moment dat de DNA-profielen
van de verdachten en veroordeelden uit de DNA-databank voor verwantschapsonderzoek
worden gebruikt, is er nog geen sprake van een verdachte. Het onderzoek wordt
juist verricht om tot een verdachte te komen. In het geval de zoekactie in
de DNA-databank leidt tot een verdachte die verwante is van de persoon wier
DNA-profiel heeft geleid tot de verdachte, dan kan die persoon zich uiteraard
in de gevallen, die het Wetboek van Strafvordering kent, beroepen op zijn
verschoningsrecht en kan hij bijvoorbeeld weigeren een verklaring af te leggen
of bepaalde vragen te beantwoorden die belastend kunnen zijn voor de aan hem
verwante verdachte of een voorwerp af te geven dat kan bijdragen aan de versterking
van de verdenking die op zijn verwante rust.
 
 
 Het advies van de Raad om te bepalen dat voor verwantschapsonderzoek met
behulp van de DNA-profielen uit de DNA-databank, de machtiging van de rechter-commissaris
vereist is, heb ik opgevolgd, voor zover het gaat om een vergelijking van
alle DNA-profielen, die in de DNA-databank verwerkt zijn. Aan het voorgestelde
artikel 151da, eerste lid, Sv is een volzin toegevoegd op grond waarvan de
officier van justitie alleen maar een bevel tot deze vorm van verwantschapsonderzoek
kan geven na schriftelijke machtiging van de rechter-commissaris. Het opnemen
van deze extra waarborg ten aanzien van de toepassing van dit instrument acht
ik, gelet op de ingrijpendheid van deze bevoegdheid voor de persoonlijke levenssfeer
van betrokkenen, passend. Hiermee sluit ik onder andere aan bij het in artikel
I, onder A, van het voorstel van wet tot wijziging van het Wetboek van Strafvordering
inzake de regeling van onderzoek naar de mogelijkheid van overbrenging van
een ernstige besmettelijke ziekte bij gelegenheid van een strafbaar feit (verplichte
medewerking aan een bloedtest in strafzaken) (Kamerstukken I 2008/09, 31 241,
nr. A) voorgestelde artikel 151e, tweede lid, Sv. Ingevolge dit artikellid
is de bevoegdheid van de officier van justitie de verdachte te verplichten
een bloedtest te ondergaan met het oog op onderzoek naar de aanwezigheid van
een besmettelijke ziekte, gelet op de ingrijpendheid voor de betrokkene, eveneens
gebonden aan voorafgaande machtiging van de rechter-commissaris.
 
 
 4. DNA-onderzoek bij vermiste personen
 Voorgesteld wordt de databank die is ingesteld ten behoeve van de opsporing
van vermiste personen te koppelen aan de DNA-databank voor strafzaken, voor
zover vermoed wordt dat deze personen als gevolg van een misdrijf zijn vermist.
 Daartoe wordt een «tenzij» ingevoegd in de artikelen 151c,
tweede lid, en 195e, tweede lid, Wetboek van Strafvordering, waarin bepaald
is dat onderzoek ter bepaling van het DNA-profiel van een bekend persoon die
niet wordt verdacht van een misdrijf als omschreven in artikel 67, slechts
wordt opgedragen met betrekking tot afgenomen celmateriaal.
 Het is naar de mening van de Raad niet logisch en ook niet juist om het
DNA-onderzoek bij personen van wie vermoed wordt dat zij vermist worden als
gevolg van een misdrijf, wettelijk vorm te geven als een uitzondering op de
regel dat DNA-onderzoek van bekende personen die niet worden verdacht worden
van een misdrijf als omschreven in artikel 67 slechts wordt opgedragen met
betrekking tot afgenomen lichaamsmateriaal. Deze laatste personen kunnen zowel
derden als verdachten zijn; verder kan van vermiste personen evident geen
DNA worden afgenomen.
 
 De Raad adviseert de regeling van het DNA-onderzoek
bij personen van wie vermoed wordt dat zij vermist worden als gevolg van een
misdrijf, in een afzonderlijk artikel te regelen.
 
 
 
 4. DNA-onderzoek bij vermiste personen
 Anders dan de Raad veronderstelt, worden bij artikel I, onder C en G,
van dit wetsvoorstel (deze artikelonderdelen zijn als gevolg van de wijzigingen,
die in het wetsvoorstel naar aanleiding van het advies van de Raad onder punt
5 zijn aangebracht vernummerd tot artikel I, onder D en J), de artikelen 151c,
tweede lid, en 195e, tweede lid, Sv niet aangepast om een koppeling mogelijk
te maken tussen de DNA-databank voor strafzaken en de DNA-databank vermiste
personen en ongeïdentificeerde lijken of lijkdelen. Het doel van deze aanpassing is om het mogelijk te maken dat DNA-onderzoek kan worden
verricht met behulp van celmateriaal dat kleeft aan voorwerpen van een vermist
persoon ten aanzien van wie het vermoeden bestaat dat hij overleden of vermist
is als gevolg van een misdrijf.
 
 
 Het advies van de Raad om te voorzien in een afzonderlijk artikel voor
DNA-onderzoek bij personen van wie vermoed wordt dat zij vermist worden als
gevolg van een misdrijf, heb ik niet overgenomen. De Raad heeft gelijk als
hij stelt dat vermiste personen zowel niet-verdachten als verdachten kunnen
zijn en dat van vermiste personen evident geen celmateriaal kan worden afgenomen.
Uit dit feit volgt echter niet logischerwijs dat een regeling voor het verkrijgen
van celmateriaal van vermiste personen, die al dan niet verdachte zijn van
een strafbaar feit, in een apart artikel zou dienen te worden neergelegd.
Een afzonderlijke regeling is onnodig, een geringe aanpassing van de huidige
regeling van DNA-onderzoek in het Wetboek van Strafvordering volstaat. Artikel
151b, vierde lid, juncto artikel 151c, eerste lid, Sv en artikel 195d, vierde
lid, juncto artikel 195e, eerste lid, Sv voorzien er nu al in dat DNA-onderzoek
ter bepaling van het DNA-profiel van een persoon, die vermist is en op wie
een verdenking rust van een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis mogelijk
is, wegens zwaarwegende redenen kan worden verricht met behulp van celmateriaal
dat op een van hem inbeslaggenomen voorwerp aanwezig is. De reden voor deze
regeling is dat van verdachten vanwege hun vermissing geen celmateriaal kan
worden afgenomen en het niettemin van belang is dat zo snel mogelijk hun DNA-profiel
in de DNA-databank wordt verwerkt. De huidige regeling van DNA-onderzoek in
het Wetboek van Strafvordering kent niet de mogelijkheid om van niet-verdachten
en van verdachten van een strafbaar feit waarvoor geen voorlopige hechtenis
mogelijk is, een DNA-onderzoek te verrichten aan de hand van niet-afgenomen
celmateriaal. Ingevolge het huidige artikel 151a, eerste lid, juncto 151c,
tweede lid, Sv en het huidige artikel 195a, eerste lid, juncto 195e, tweede
lid, Sv kan slechts met hun toestemming celmateriaal ten behoeve van het bepalen
van hun DNA-profiel worden afgenomen. Omdat de DNA-profielen van deze categorie
verdachten nu ook al niet in de DNA-databank voor strafzaken mogen worden
verwerkt, acht ik het niet wenselijk om daarin in geval van hun vermissing
verandering te brengen. Voor derden die vermist zijn, acht ik dat wel aangewezen.
Het verwerken van hun DNA-profiel kan bijdragen aan het opsporen en vervolgen
van de dader van een ernstig misdrijf als gevolg waarvan de derde vermist
is. Om diezelfde reden kunnen op dit moment ook de DNA-profielen van overleden
slachtoffers van een ernstig misdrijf in de DNA-databank voor strafzaken worden
verwerkt.
 Wil een DNA-onderzoek ter bepaling van een DNA-profiel met behulp van
het celmateriaal dat op voorwerpen van de vermiste niet-verdachte persoon
geoorloofd zijn, dan dienen de artikelen 151a, eerste lid, juncto artikel
151c, tweede lid, Sv en artikel 195a, eerste lid, juncto artikel 195e, tweede
lid, Sv te worden gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel bevat die wijziging.
Bij artikel I, onder C en G, van dit wetsvoorstel was voorgesteld de artikelen
151c, tweede lid, en 195e, tweede lid, Sv aan te passen, opdat ook het bepalen
van de DNA-profielen van niet-verdachten bij vermissing kan worden gedaan
met behulp van ander dan afgenomen celmateriaal. Omdat het bij nader inzien
ook van belang is dat het toestemmingsvereiste uit de artikelen 151a, eerste
lid, en 195a, eerste lid, Sv in geval van vermissing van deze personen opzij
kan worden gezet, is van deze gelegenheid gebruik gemaakt om, mede omwille
van de toegankelijkheid van de regeling van het DNA-onderzoek in het Wetboek
van Strafvordering (zie het hierna te behandelen punt 5), de inhoud van het
aangepaste artikel 151c, tweede lid, Sv over te hevelen naar artikel 151a,
eerste lid, Sv en de inhoud van het aangepaste artikel 195e, tweede lid, Sv
naar artikel 195a, eerste lid, Sv. Deze wijzigingen zijn neergelegd in artikel
I, onder B, onderdeel 1, en G, onderdeel 1. Tegelijkertijd zijn de artikelen
151a, eerste lid, en 195a, eerste lid, aangepast, opdat het mogelijk is van
derden bij vermissing celmateriaal een DNA-onderzoek te verrichten aan de
hand van niet-afgenomen celmateriaal, zonder dat daarvoor hun toestemming
nodig is.
 Als gevolg van deze aanpassingen is tevens van de gelegenheid gebruik
gemaakt om bij artikel I, onder C, onderdeel 2, en I, onder I, onderdeel 2,
de inhoud van artikel 151c, eerste lid, Sv te verplaatsen naar artikel 151b,
vierde lid, Sv en die van artikel 195e, eerste lid, Sv naar artikel 195d,
vierde lid, Sv. Door deze verschuivingen zijn de artikelen 151c en 195e Sv
overbodig geworden en komen deze artikelen bij dit wetsvoorstel
te vervallen. Artikel I, onder D en J, voorziet hierin.
 
 
 5. Toegankelijkheid regeling DNA-onderzoek
 Ten slotte merkt de Raad op dat de regeling van het DNA-onderzoek slecht
toegankelijk is, waardoor de uitgangspunten daarvan, zoals deze wel duidelijk
zijn verwoord in de Verkenningsnota, moeilijk te doorgronden zijn. De Raad
wijst er bij voorbeeld op dat achter de basisbepaling van artikel 151a in
de toekomst vier typen DNA-onderzoek schuil gaan en een veelvoud aan mogelijke
beslissingen, terwijl dit uit het artikel strikt genomen niet valt af te leiden.
Daarnaast is de verdeling over twee titels niet praktisch.
 De Raad adviseert het thans voorliggende wetsvoorstel aan te grijpen om
de regeling van het DNA-onderzoek integraal te herformuleren.
 
 
 5. Toegankelijkheid regeling DNA-onderzoek
 Het advies van de Raad om dit wetsvoorstel aan te grijpen om de regeling
van het DNA-onderzoek integraal te herformuleren, heb ik ter harte genomen.
Ik heb de gelegenheid van dit wetsvoorstel benut om de regeling van het DNA-onderzoek
in het Wetboek van Strafvordering te vereenvoudigen. Ik heb ervoor gezorgd
dat artikel 151a, eerste lid, Sv is aangepast om het misverstand, dat kennelijk
bij de Raad bestaat, weg te nemen dat artikel 151a een basisbepaling is waarachter
in de toekomst volgens de Raad vier typen DNA-onderzoek schuil gaan. Achter
artikel 151a Sv gaan namelijk geen vier typen DNA-onderzoek (met inbegrip
van het DNA-verwantschapsonderzoek regelt het Wetboek van Strafvordering slechts
drie typen DNA-onderzoek; zie het bij artikel I, onder A, van dit wetsvoorstel
aangepaste artikel 138a Sv) schuil, maar slechts één type DNA-onderzoek,
het zogenaamde klassieke of standaard DNA-onderzoek, dat de officier van justitie
met behulp van vrijwillig afgenomen celmateriaal, al dan niet in het kader
van een grootschalig DNA-onderzoek, kan laten verrichten. Om dit tot uitdrukking
te brengen is erin voorzien dat in artikel 151a, eerste lid, Sv het begrip «DNA-onderzoek»
vervangen is door «een DNA-onderzoek, dat gericht is op het vergelijken
van DNA-profielen» (zie artikel I, onder B, onderdeel 1, van dit wetsvoorstel).
Met deze omschrijving wordt aangesloten bij de definitie, die van het klassieke
DNA-onderzoek wordt gegeven, in artikel 138a Sv. Verder is in artikel 151a,
eerste lid, duidelijker verwoord dat dit artikellid betrekking heeft op het
klassieke DNA-onderzoek aan celmateriaal dat de verdachte of derde op basis
van vrijwilligheid op verzoek van de officier van justitie heeft afgestaan.
De bevoegdheid van de officier van justitie, die eveneens in het eerste lid
van artikel 151a is neergelegd, om een deskundige te benoemen die het DNA-onderzoek
verricht, is, om te voorkomen dat het eerste lid te lang wordt, neergelegd
in een nieuw tweede lid van artikel 151a (zie artikel I, onder B, onderdelen
2 en 3, van dit wetsvoorstel). Dit nieuwe artikellid is bij artikel I, onder
C, onderdeel 1, van dit wetsvoorstel van overeenkomstige toepassing verklaard
op het klassieke DNA-onderzoek dat de officier van justitie ingevolge artikel
151b, eerste lid, Sv tegen de wil van de verdachte kan bevelen. Deze bepaling
is ook van overeenkomstige toepassing verklaard op het – in artikel
151d Sv geregelde – tweede type DNA-onderzoek, het DNA-onderzoek naar
uiterlijk waarneembare persoonskenmerken, en op het – in het voorgestelde
artikel 151da Sv voorziene – derde type DNA-onderzoek, het DNA-verwantschapsonderzoek
(artikel I, onder E, onderdeel 1, respectievelijk onder F, onderdeel 1, van
dit wetsvoorstel). Hiermee wordt optimaal tot uitdrukking gebracht dat deze
artikelen op zichzelf staan en de twee laatstgenoemde typen DNA-onderzoek
niet schuil gaan achter artikel 151a Sv.
 Om soortgelijke reden zijn de overige algemene voorwaarden dan de zojuist
genoemde voorwaarde over de benoeming van de deskundige die gelden voor het
klassieke DNA-onderzoek op basis van vrijwiligheid en die zijn vastgelegd
in het bij dit wetsvoorstel vernummerde vierde tot en met tiende lid van artikel
151a Sv, in het eerste lid van artikel 151b van overeenkomstige toepasing
verklaard (zie artikel I, onder C, onderdeel 1, van dit wetsvoorstel) op het
klassieke DNA-onderzoek, dat tegen de wil van de verdachte kan worden verricht.
Daarnaast blijven de specifieke voorwaarden die ingevolge artikel 151b van
toepassing zijn op deze vorm van klassiek DNA-onderzoek onverkort gelden.
 De bovenstaande aanpassingen zijn op dezelfde wijze aangebracht ten aanzien
van de drie typen DNA-onderzoek die de rechter-commissaris ingevolge de artikelen 195a tot en met 195d en 195f Sv en het voorgestelde artikel
195g Sv kan laten verrichten. Hiervoor verwijs ik naar artikel I, onder G,
onderdelen 1 tot en met 3, I, onderdeel 1, K, onderdeel 1, en L, onderdeel
1, van dit wetsvoorstel.
 
 
 De regeling van het DNA-onderzoek is verdeeld over twee titels. De Raad
is van oordeel dat dat niet praktisch is. De bevoegdheden van de officier
van justitie ten aanzien van DNA-onderzoek zijn in titel I van het Tweede
Boek neergelegd, in de artikelen 151a tot en met 151d Sv en het voorgestelde
artikel 151da Sv. De bevoegdheden van de rechter-commissaris zijn in titel
III van het Tweede Boek, in de artikelen 195a tot en met 195f en het voorgestelde
artikel 195g Sv, vastgelegd. De verdeling van de regeling van het DNA-onderzoek
over twee titels is het gevolg van de systematiek van het Wetboek van Strafvordering.
De bevoegdheden die de officier van justitie toekomen tijdens het opsporingsonderzoek,
zijn neergelegd in titel I van het Tweede Boek, en de bevoegdheden van de
rechter-commissaris tijdens het gerechtelijk vooronderzoek in titel III van
het Tweede Boek. Anders dan de Raad van oordeel is, vormt deze systematiek
naar mijn mening geen belemmering voor de toegankelijkheid van de regeling
van het DNA-onderzoek.
 
 
 6. Voor een redactionele kanttekening verwijst de Raad naar de bij
het advies behorende bijlage.
 
 
 6. Redactionele opmerking
 De redactionele kanttekening van de Raad heb ik ter harte genomen. In
artikel I, onder E, van het wetsvoorstel is het voorgestelde artikel 151e
Sv vernummerd tot artikel 151da Sv. Als gevolg daarvan is in de memorie van
toelichting telkens «artikel 151e Sv» vervangen door: artikel
151da Sv.
 
 
 De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet niet te zenden
aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal dan nadat met het vorenstaande rekening
zal zijn gehouden.
 
 
 De Vice-President van de Raad van State,
 H. D. Tjeenk Willink
 
 
 Ik moge U verzoeken het hierbij gevoegde gewijzigde voorstel van wet en
de gewijzigde memorie van toelichting aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal
te zenden.
 
 
 De minister van Justitie,
 E. M. H. Hirsch Ballin
 
 
 Bijlage bij het advies van de Raad van State betreffende no. W03.09.0090/II
met een redactionele kanttekening die de Raad in overweging geeft.
 – De nummering van de artikelen afstemmen op het wetsvoorstel verplichte
medewerking aan bloedtest in strafzaken (kamerstukken I 2007/08, 31 241,
nr. A).
 
 
 
 
 De oorspronkelijke tekst van het voorstel van wet en van de memorie van
toelichting zoals voorgelegd aan de Raad van State is ter inzage gelegd bij
het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Artikel 10 van de Grondwet en artikel 8 EVRM.
 
 
 Artikel 11 van de Grondwet.
 
 
 In zijn arrest in de zaak S. en Marper tegen het Verenigd Koninkrijk van
4 december 2008 (Appl.nrs. 30 562/04 en 30 566/04) stelde het
EHRM een duidelijke grens: de wetgeving van het Verenigd Koninkrijk die de
opslag voor onbepaalde tijd mogelijk maakt van DNA-materiaal en -profielen
en vingerafdrukken van verdachten die zijn ontslagen van rechtsvervolging,
is in strijd met artikel 8 van het EVRM, het respect voor het privéleven.
Het EHRM neemt aan dat het opslaan van de gegevens van niet-veroordeelde personen
kan bijdragen aan het opsporen en voorkomen van misdrijven, maar legt de lat
hoog voor de proportionaliteit van deze praktijk. Voorts wijst het Hof expliciet
op het verschil in zwaarte van de inbreuk van opslag tussen vingerafdrukken
en DNA-materiaal.
 
 
 Wet van 8 november 1993 tot aanvulling van het Wetboek van Strafvordering
met voorzieningen ten behoeve van DNA-onderzoek in strafzaken (Stb. 1993,
596).
 
 
 Stb. 2001, 335.
 
 
 Stb. 2003, 201.
 
 
 Stb. 2004, 465.
 
 
 Deze wet kent een gefaseerde inwerkingtreding. Vanaf 2005 worden
van alle veroordeelden van zedenmisdrijven de DNA-profielen in de databank
opgeslagen, vanaf 1 januari 2009 is dat ten aanzien van alle veroordeelden
voor een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten het geval (Stb
2008, 530).
 
 
 Verdrag tussen België, Duitsland, Spanje, Frankrijk, Luxemburg, Nederland
en Oostenrijk inzake de intensivering van de grensoverschrijdende samenwerking,
in het bijzonder ter bestrijding van het terrorisme, de grensoverschrijdende
criminaliteit en de illegale migratie. Dit verdrag wordt gezien als een opmaat
voor verdere afspraken binnen de EU. Inmiddels zijn bijna alle lidstaten van
de EU toegetreden en zijn initiatieven genomen om het verdrag om te zetten
in EU-regelgeving.
 
 
 Advies van 8 juni 2009 over het voorstel van wet hervorming herzieningsregeling
(zaak nr. W03.09.0075).
 
 
 Zie hiervoor het rapport «Kringen rond de dader», WODC-reeks
no. 246, blz. 77.
 
 
 Artikel I, onderdeel B en F van het wetsvoorstel.
 
 
 Kamerstukken II 2007/08, 31 415, nr. 1.
 
 
 Een tweede voorbeeld dat in de Verkenningsnota wordt genoemd betreft een
geval waarin van de verdachte bekend is dat hij eerder veroordeeld is voor
vergelijkbare misdrijven op grond waarvan de officier van justitie verwacht
dat er sprake is van een patroon van misdrijven. DNA-onderzoek bij de verdachte
en de daaraan gekoppelde profielvergelijking in de DNA-databank kan dan zichtbaar
maken dat het misdrijf niet op zichzelf staat. Door het blootleggen van dat
patroon kan inzicht worden verkregen in de motieven en werkwijze van de verdachte,
hetgeen relevant is voor de beoordeling van de verdachte en de ernst van het
misdrijf en daarmee voor de op te leggen straf.
 
 
 Zie aanwijzing 214 van de Aanwijzingen voor de regelgeving.
 
 
 Williams, R en P. Johnson 2006. Inclusiveness, effectiveness and intrusiveness:
Issues in the developing uses of DNA profiling in support of criminal investigations.
Journal of law, medicine & ethics 34 (3).
 
 
 De hoeveelheid matches die wordt gevonden is afhankelijk van de mate van
overeenkomst die bij het zoeken in de databank als criterium wordt meegegeven.
 
 
 Volgens de toelichting heeft hierbij de grens die is gesteld voor het
op bevel afnemen van celmateriaal van de verdachte en de grens die geldt voor
de toepassing van DNA-onderzoek voor het vaststellen van uiterlijke persoonskenmerken
van de verdachte als voorbeeld gediend.
 
 
 HR 20 november 2007, NJ 2008, 327.
 
 
 Zie bijvoorbeeld artikel 96a van het Wetboek van Strafvordering.
 
 
 Artikel I, onderdeel c en g.