Vaststelling begroting Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2008; Verslag van een Schriftelijk Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31200-XVI, nr. 81

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

22-11-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31200-XVI nr. 81

20-11-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamInhoudsopgave blz.I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties 2II. Reactie van de staatssecretaris 7I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES1. Inleiding2. Hoofdstuk I: werkzaamheden van de commissie3. Hoofdstuk II: overzicht meldingen4. Hoofdstuk III: zorgvuldigheidseisenII. REACTIE VAN DE STAATSSECRETARISVragen PvdA-fractie12345Vragen SP-fractie678910111213141516Vragen VVD-fractie17181920212223242526Vragen PVV-fractie2728Vragen ChristenUnie-fractie293031Hoofdstuk I: werkzaamheden van de commissieVragen CDA-fractie32333435Vragen SP-fractie3637Vragen PVV-fractie3839Vragen SGP-fractie40414243Vragen SP-fractie44Vragen CDA-fractie45464748Vragen PvdA-fractie4950515253545556Vragen SP-fractie5758596061626364Vragen VVD-fractie65Vragen ChristenUnie-fractie666768Vragen SGP-fractie69707172737475
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31200-XVIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 68 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 200 XVIVaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2008nr. 81VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEGVastgesteld 20 november 2007In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport1 bestond er bij enkele fracties behoefte een aantal vragen ter beantwoording
voor te leggen aan de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
over de brief van 23 mei 2007 inzake het jaarverslag 2006 van de regionale
toetsingscommissies euthanasie (Kamerstuk 30 800 XVI, nr. 43).De op 18 juni 2007 toegezonden vragen zijn met de door de staatssecretaris
bij brief van 19 november 2007 toegezonden antwoorden hieronder afgedrukt.De voorzitter van de commissie,SmeetsAdjunct-griffier van de commissieSjerpInhoudsopgave blz.I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties 21. Inleiding 22. Hoofdstuk I: werkzaamheden van de commissie 43. Hoofdstuk II: overzicht meldingen 54. Hoofdstuk III: zorgvuldigheidseisen 5II. Reactie van de staatssecretaris 7I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES1. InleidingDe leden van de CDA-, PvdA-, SP-, VVD-, PVV-, ChristenUnie- en SGP-fractie
hebben met belangstelling kennis genomen van het jaarverslag 2006 van de regionale
toetsingscommissie euthanasie. De afzonderlijke fracties hebben ten aanzien
hiervan onderstaand enkele nadere vragen en opmerkingen geformuleerd ter beantwoording.De leden van de PvdA-fractie zijn verheugd dat van de 1923 meldingen in
slechts één geval niet aan de zorgvuldigheidseisen is voldaan
en vragen waarom in deze casus niet aan deze eisen is voldaan. Deze leden
zijn van mening dat gedegen toetsbaarheid van de artsen kan bijdragen aan
een kwalitatief hoogstaande en transparante euthanasiepraktijk. Dat geldt
eveneens voor de kwaliteit van de besluitvorming. Niettemin zijn zij van mening
dat, teneinde de praktijk op werkelijke waarde te kunnen schatten, ook de
meldingsbereidheid in ogenschouw genomen dient te worden. Zij zijn dan ook
benieuwd naar de reactie van het kabinet in dezen op de evaluatie van de Wet
toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding (Euthanasiewet).
Voorts vragen zij de staatssecretaris een toelichting te geven op de constatering
dat de kwaliteit van de verslaglegging van de consulenten is verbeterd, waaruit
blijkt dat.De beschreven casuïstiek sluit wat de leden van de PvdA-fractie betreft
nauw aan bij enkele ter zake dienende discussies. Allereerst, de discussie
omtrent palliatieve sedatie. In dit verband zijn de leden voorstander van
goede palliatieve zorg en pijnbestrijding. Palliatieve sedatie kan euthanasie
niet vervangen. Het zijn twee opzichzelfstaande behandelmethoden van artsen.
Palliatieve zorg kan wat deze leden betreft een impuls krijgen door investeringen
in opleidingen, deskundigheidsbevordering of wetenschappelijk (zorg)onderzoek.
Ondersteuning van familie en mantelzorgers is ook van groot belang. Wat zijn
de ideeën van de staatssecretaris dienaangaande?Wat de genoemde leden betreft is zelfbeschikking en autonomie van de patiënt
leidend. Het is de patiënt die verzoekt om levensbeëindiging en
het is ook de patiënt die instemt met een medische behandeling of deze
weigert. De bescherming van de menselijke waardigheid staat hierbij voorop.
Kwesties rondom levensbeëindiging spelen ook bij mensen met een ernstige
verstandelijke handicap of pasgeborenen. De euthanasiewetgeving is van toepassing
bij wilsbekwamen maar niet voor mensen die een vorm van dementie hebben of
waarbij op een andere manier niet kan worden voldaan aan de wilsbekwaamheidseis.
De leden van de PvdA-fractie vragen, mede in het licht van de casussen hieromtrent
of de staatssecretaris hiervoor oog heeft en hoe zij in deze casussen het
handelen van artsen in de praktijk beoordeeld. Wat deze leden betreft dient
deze thematiek politieke aandacht te krijgen. De leden van de SP-fractie hebben veel waardering voor de consciëntieuze
wijze waarop het jaarverslag is gemaakt. Zij onderschrijven het belang van
deze jaarverslagen voor het verkrijgen van inzicht in de besluitvorming rond
het levenseinde en het bewaken van de kwaliteit van het medisch handelen.
Deze leden zijn het met de schrijvers eens dat met de toegenomen belangstelling
voor palliatieve sedatie de vraag naar euthanasie niet verdwijnt. Zij vragen
of de toegenomen belangstelling voor palliatieve sedatie te maken heeft met
de toegenomen kennis van artsen over vormen van palliatieve zorg. Is er een
toename sinds de invoering van de KNMG-richtlijn (Koninklijke Nederlandsche
Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst) en hoe goed houden artsen zich
aan deze richtlijn? Hoe staat het met de kennis van artsen over palliatieve
zorg? Zouden artsen niet altijd, behoudens overmachtsituaties, ervaren artsen
of palliatieve adviesteams moeten raadplegen? Zou het ook niet beter zijn
de beschikbaarheid van palliatieve adviesteams uit te breiden tot buiten de
kantooruren? Op welke manier worden deze teams gefinancierd en is de staatssecretaris
bereid indien nodig hierin bij te dragen?De genoemde leden onderschrijven ook de belangrijke rol van de consulenten.
Zij vragen of er voldoende SCEN-artsen (Steun en Consultatie bij Euthanasie
in Nederland (SCEN) zijn en of deze ook in ziekenhuizen niet altijd ingeschakeld
zouden moeten worden. Indien ja, wat gaat de staatssecretaris hieraan doen?
Tevens vragen zij hoe het zit met de beschikbaarheid van de SCEN-artsen buiten
kantooruren. Graag ontvangen deze leden een toelichting hierover.De leden van de SP-fractie stellen vast dat in 2006 bij de commissies
6 meldingen zijn ontvangen van euthanasie bij patiënten met een
dementieel syndroom. Het gaat hierbij om mensen met een beginnend dementieproces
en een (nog) groot ziekte-inzicht. Betekent dit dat in een dergelijke situatie
euthanasie dan ook op zeer korte termijn moet worden uitgevoerd, dus bij mensen
die nog maar net beginnen te dementeren? In deze fase komen soms verzoeken
om levensbeëindiging. Genoemde leden zouden graag inzicht hebben hoe
vaak deze verzoeken worden gedaan en of er ook regelmatig door SCEN-artsen
negatieve adviezen worden gegeven. Kan daarover inzicht worden gegeven, bijvoorbeeld
door navraag bij SCEN-artsen te doen? Zij willen ook graag de mening van de
staatssecretaris vernemen over deze toepassing van euthanasie en de gevolgtrekking
van de auteurs van het jaarverslag dat artsen hier buitengewoon omzichtig
mee omgaan.De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat de regionale toetsingscommissies,
door het publiceren van het jaarverslag en plaatsing van de anonieme publicaties
op de landelijke website, in belangrijke mate bijdragen aan het maatschappelijk
inzicht, kennisoverdracht en kwaliteitshandhaving enverbetering ten aanzien
van zaken rondom euthanasie. Deze leden hopen dan ook dat de in het jaarverslag
genoemde technische aanloopproblemen bij de website van korte duur zullen
zijn.Genoemde leden constateren dat van alle gemelde gevallen, op één
na, van levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding de zorgvuldigheidseisen
goed zijn nageleefd. Wel hebben zij nog enkele vragen: kan de staatssecretaris
cijfers beschikbaar stellen die aangeven hoeveel verzoeken tot euthanasie
of hulp bij zelfdoding jaarlijks niet worden gehonoreerd door behandelend
artsen? Kan de staatssecretaris daarnaast toelichten op welke wijze de meldingsbereidheid
wordt vastgelegd? Is de staatssecretaris bereid tot het nemen van maatregelen
om deze bereidheid te bevorderen? Is in het kader van de meldingsbereidheid
en het onderzoek daarnaar het denkbaar dat artsen sociaal wenselijke antwoorden
geven op vragen hieromtrent? Zo ja, wat betekent dit naar uw mening voor de
betrouwbaarheid van de onderzoeksgegevens? De leden van de VVD-fractie delen de mening van de voorzitter van de regionale
toetsingscommissies euthanasie dat de conclusie is gerechtvaardigd dat artsen
in sommige gevallen ten onrechte palliatieve sedatie prefereren boven euthanasie.
Kan de staatssecretaris toelichten hoe de afname in het toepassen van euthanasie
te verklaren is? Deelt de staatssecretaris de conclusie dat deze afname kan
worden verklaard kan worden door toename van het ongerechtvaardigd gebruik
van palliatieve sedatie? Zo ja, is de staatssecretaris voornemens hiertegen
maatregelen te nemen?Genoemde leden onderkennen het belang van de inspanningen van SCEN. Is
de staatssecretaris bereid beleid om te komen tot meer SCEN-artsen actief
te stimuleren? Tot slot, wanneer kan de Kamer de kabinetsreactie op de evaluatie
van de Wet Toetsing Levensbeëindiging tegemoet zien?De leden van de PVV-fractie lezen in het jaarverslag dat er in 2006 bij
de commissies 6 meldingen zijn binnengekomen van euthanasie bij patiënten
met een dementieel syndroom. Genoemde leden vragen of het bekend is hoeveel
verzoeken zijn afgewezen van deze groep patiënten. Tevens vragen zij
of het bekend is hoeveel verzoeken tot euthanasie, niet specifiek met betrekking
tot dementieel syndroom, zijn afgewezen en op welke gronden deze verzoeken
worden afgewezen.De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat in het jaarverslag
de nodige aandacht wordt besteed aan de publicatie van de geanonimiseerde
oordelen op de vernieuwde website van de regionale toetsingscommissies. Het
zou een beter inzicht bieden. Zijn er ook nadelen te noemen rondom het anonimiseren
en publiceren van dit soort gegevens?In het jaarverslag wordt een toenemende belangstelling voor palliatieve
sedatie geconstateerd. Er zijn patiënten die palliatieve sedatie uitdrukkelijk
afwijzen en aangeven tot het eind toe bij bewustzijn te willen blijven. Hoe
verhoudt zich dit tot één van de zorgvuldigheidseisen dat er
sprake is van uitzichtloos en ondragelijk lijden, en dat er geen redelijke
andere oplossing is?In 2006 hebben de commissies 6 meldingen ontvangen van euthanasie bij
patiënten met een dementieel syndroom. Genoemde leden constateren dat
er in de samenleving voor euthanasie bij beginnende dementie steeds meer begrip
begint te ontstaan, zoals blijkt uit onder meer de discussie daarover in maart
van dit jaar in het dagblad Trouw. Voorts constateren deze leden dat artsen
op dit punt (nog) terughoudend zijn, maar dat deze terughoudendheid in de
praktijk steeds meer zou kunnen gaan botsen met de wil van patiënten.
In de rechtspraak is al een precedent van aanvaarding van een dergelijk geval
van hulp bij zelfdoding. Hoe beoordeelt de staatssecretaris deze ontwikkelingen?2. Hoofdstuk I: werkzaamheden van de commissieDe leden van de CDA-fractie vragen waarom het voornemen om tot een oordeel
te komen dat een arts niet overeenkomstig de zorgvuldigheidseisen heeft gehandeld,
door een regionale toetsingscommissie wordt voorgelegd aan alle leden van
alle regionale toetsingscommissies. Gebeurt dit ook als men twijfelt over
een voornemen om tot een oordeel te komen dat een arts wel zorgvuldig heeft
gehandeld? Kan de staatssecretaris toelichten hoe vaak een regionale toetsingscommissie
een voornemen om tot een oordeel te komen heeft voorgelegd aan overige commissies
en hoe vaak heeft dit geleid tot een wijziging van het voornemen?Het jaarverslag meldt regelmatig overleg tussen de voorzitters en hun
plaatsvervangers van de regionale toetsingscommissies. Worden, conform artikel
13 van de Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding,
ook een vertegenwoordiger van het College van procureurs-generaal
en een vertegenwoordiger van de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) uitgenodigd
voor dit overleg?De leden van de SP-fractie begrijpen dat het nogal eens voorkomt dat een
arts wordt gevraagd schriftelijk op nadere vragen te reageren of dat telefonisch
nadere informatie wordt gevraagd. Hoe vaak komt dat voor en zit hier verbetering
in? Indien een commissie tot het oordeel komt dat een arts niet overeenkomstig
de zorgvuldigheidseisen heeft gehandeld, dan wordt het conceptoordeel door
alle (plaatsvervangend) leden van commentaar voorzien en aan de overige commissies
voorgelegd ter advisering. Hoe vaak is dit gebeurd en wat was de uitkomst
hiervan?De leden van de PVV-fractie lezen in het jaarverslag dat de commissies
niet altijd bevoegd zijn een melding in behandeling te nemen. Is er meer bekend
over het aantal gevallen van meldingen waarin de commissies niet bevoegd zijn?
Tevens vragen deze leden wat het oordeel over de commissies is van artsen
die een leven op verzoek hebben beëindigd of hulp bij zelfdoding hebben
verleend. Hoe kijken zij naar het handelen van de commissies?De leden van de SGP-fractie vragen hoe de richtlijnen betreffende de werkwijze
van de regionale toetsingscommissie euthanasie luiden, zoals genoemd in voetnoot
4 van het jaarverslag. Hoe verhouden deze regels zich tot het op de internetsite
www.toetsingscommissieseuthanasie.nl genoemde Vaststellingsbesluit regels
toetsingscommissies uit 2002? Het is opvallend dat de toetsingscommissies
alleen aan alle leden van de commissies een bepaald geval voorleggen als zij
van plan zijn om tot het oordeel te komen dat er niet overeenkomstig de zorgvuldigheidscriteria
is gehandeld. Waarom is voor deze ongelijkheid in benadering gekozen? Waarom
geldt een dergelijke procedure niet ook voor de naar verwachting positieve
oordelen?3. Hoofdstuk II: overzicht meldingenDe leden van de SP-fractie stellen vast dat het aantal meldingen vooral
afneemt in de regio Noord-Holland, namelijk met 10 procent ten opzichte van
2005. Deze leden vragen of dit toeval is of te maken heeft met bijvoorbeeld
een grotere aandacht voor palliatieve zorg en mogelijk minder aanvragen danwel
dat bijvoorbeeld te maken heeft met verminderde meldingsbereidheid in de regio?4. Hoofdstuk III: zorgvuldigheidseisenWaarom wordt in het modelverslag nadrukkelijk gevraagd naar de aanwezigheid
van een schriftelijke wilsverklaring terwijl deze verklaring niet wettelijk
verplicht is, zo vragen de leden van de CDA-fractie. Overweegt de staatssecretaris
deze vraag zodanig te verduidelijken dat deze verklaring niet verplicht is,
zodat er geen onnodig grote druk op patiënt en familieleden wordt gelegd
om een dergelijk document alsnog te overhandigen? Deelt de staatssecretaris
het standpunt, zoals verwoord in het jaarverslag, dat het lijden van een patiënt
als uitzichtloos kan worden beschouwd als ieder reëel behandelingsperspectief
ontbreekt? Hoort in deze definitie geen tijdfactor thuis?Naar de mening van de leden van de PvdA-fractie voorkomt het benadrukken
van het niet verplichte karakter van de schriftelijke wilsverklaring, bij
patiënten die tot aan overlijden wilsbekwaam zijn, onnodige druk op betrokkenen.
Wat is het standpunt van het kabinet in dezen? Kan de Staatssecretaris aangeven
hoeveel SCEN-artsen er op dit moment in Nederland zijn? Hoeveel artsen zijn
er dit jaar opgeleid tot SCEN-arts? Wanneer SCEN-artsen kort voor
het weekeinde met een verzoek worden geconfronteerd kan de vraagsteller te
horen krijgen dat er pas komende maandag een consultatie mogelijk is. Niettemin
is het aan de arts zelf er rekening mee te houden dat de situatie van de patiënt
kan verslechteren en dat levensbeëindiging wellicht eerder dan gepland
aan de orde kan komen. Het verlenen van steun en advies aan de vraagsteller
kan wat deze leden betreft van groot belang zijn. Is dit wat de staatssecretaris
betreft een wenselijke situatie? Vorig jaar is hier reeds gewag van gemaakt.
Wat is nadien ondernomen om dit probleem op te lossen? Hoe vaak kwam dit afgelopen
jaar voor?De regionale toetsingscommissies zijn zich bewust van het feit dat op
voorhand moeilijk aan te geven is welke verschijningsvorm van een HOED-constructie
(huisartsen onder een dak) wel de onafhankelijkheid in het geding brengt en
welke niet. Datzelfde geldt voor de schijn van niet-onafhankelijkheid die
kan ontstaan indien dezelfde artsen over en weer als uitvoerend arts, dan
wel als consulent optreden. Ziet de staatssecretaris hierin een risico? Acht
u het noodzakelijk actie te ondernemen?De leden van de SP-fractie spreken nogmaals hun waardering uit hoe met
een aantal concrete voorbeelden inzicht wordt gegeven in de afwegingen van
de commissie. Ook het vernieuwen van de internetsite waarbij in principe alle
oordelen zijn opgenomen, ervaren zij als zeer positief. Deze leden hebben
uit de evaluatie begrepen dat artsen nogal eens problemen hebben met de beoordeling
van de zorgvuldigheidseisen, vooral eisen betrekking hebbend op het «ondraaglijk
en uitzichtloos lijden», het «vrijwillig en overwogen verzoek»
en de «aan- of afwezigheid van een andere redelijke oplossing».
Genoemde leden vragen of op deze criteria nogal eens nadere informatie nodig
is. Wat vindt de staatssecretaris van de suggestie het verslag uit te breiden
met de vraag waarom er geen sprake is van een andere redelijke oplossing?
Deze leden lezen ook in het verslag dat de commissies uit de stukken die zij
ontvangen zien dat er bij patiënt en diens familieleden soms onnodig
grote druk wordt gevoeld om een wilsverklaring te hebben. Artsen moeten bovendien
hun eigen afweging blijven maken op basis van de zorgvuldigheidseisen. Wat
vindt de staatssecretaris van de suggestie meer voorlichting te geven over
de mogelijkheden en beperkingen van de wilsverklaring, bijvoorbeeld door de
overheid en de Nederlandse Vereniging voor Vrijwillig Levenseinde (NVVE).De leden van de SP-fractie lezen in het verslag dat er steeds meer SCEN-artsen
in het ziekenhuis door de specialist in consult worden geroepen. Zij juichen
dit toe maar willen wil graag weten hoe vaak dit niet gebeurt. Zij lezen ook
dat indien SCEN-artsen kort voor het weekeinde met een vraag worden geconfronteerd
het wel gebeurt dat pas op de volgende maandag consultatie mogelijk is. Kan
de staatssecretaris ingaan op de vaag of consultatie van SCEN-artsen en palliatieve
adviesteams in principe 24 uur per dag en 7 dagen per week mogelijk moet zijn.De leden van de SP-fractie vinden het ernstig te vernemen dat de commissies,
in tegenstelling wat wordt geadviseerd, steeds vaker midazolam of een combinatie
met opiaten zien. De commissies adviseren te kiezen voor middelen met een
bewezen coma-inducerend effect, benzodiasepines hebben dat effect een enkele
maal niet. Deze leden vragen waarom artsen soms naar minder gewenste middelen
grijpen en niet het advies van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter
bevordering der Pharmacie (KNMP) opvolgen. Wat kan en gaat de staatssecretaris
hieraan doen?De leden van de VVD-fractie constateren dat in de praktijk bij artsen
nog onduidelijkheid bestaat over hun rol in het kader van levensbeëindiging
(zie blz. 28). Wat gaat de staatssecretaris ondernemen om deze onduidelijkheid
weg te nemen? De leden van de ChristenUnie-fractie maken uit het jaarverslag op dat
het zorgvuldigheidscriterium uitzichtloos en ondraaglijk lijden in de praktijk
moeilijk te objectiveren is. In de casuïstiek wordt regelmatig aangegeven
dat de ondraaglijkheid «invoelbaar» was. Ook de beoordeling of
het om een vrijwillig en weloverwogen verzoek gaat, blijkt moeilijk te objectiveren
zijn. Vraag is in hoeverre omstandigheden of een mogelijke depressie een rol
spelen. Daarnaast constateren de leden dat het verlies van onafhankelijkheid
en toenemende afhankelijkheid van de zorg van anderen door patiënten
als «ondraaglijk» wordt beschouwd. Hoe beoordeelt de staatssecretaris
deze ontwikkelingen? In de medische beroepsgroep wordt algemeen aangenomen
dat een patiënt in (diep) comateuze toestand niet ondraaglijk lijdt.
De commissies achten het raadzaam dat artsen zich zeer terughoudend opstellen
in dit soort situaties. Bieden de zorgvuldigheidscriteria hier voldoende waarborg
voor?De vraag naar euthanasie vanuit de samenleving heeft volgens deze leden
alles te maken met het karakter van onze cultuur. Het leven is alleen zinvol
als het iets nuttigs oplevert. Deze fixatie kan ertoe leiden dat mensen voor
euthanasie kiezen als dit leven hen niets meer te bieden heeft. Genoemde leden
treffen dit ook aan in de casuïstiek, waarbij patiënten aangeven
zich nutteloos te voelen en het verlies van zelfstandigheid een belangrijke
rol speelt. Hoe beoordeelt de staatssecretaris deze ontwikkelingen?De leden van de SGP-fractie constateren dat de vraag of er sprake is van
onafhankelijkheid bij de geraadpleegde arts niet altijd eenduidig is te beantwoorden.
Waarom worden er geen duidelijke richtlijnen uitgevaardigd waarin ofwel een
verbod op het raadplegen van een arts uit dezelfde HOED ofwel duidelijke afbakeningen
zijn opgenomen? Is het niet zo dat huisartsen in een HOED vrijwel altijd een
goede bekende zijn van de meldende arts danwel in ieder geval ook beschikbaar
geweest zijn voor patiënten van de meldende arts en daarom per definitie
uitgesloten moeten worden van consultatie?Hoe oordeelt de staatssecretaris over casus 7? Deelt u de mening dat een
zo lange periode tussen de eerste consultatie en het definitieve moment van
euthanasie ongewenst is, omdat de situatie zoals ook blijkt uit de beschrijving,
zeer sterk kan wisselen? Kan worden toegelicht wat er concreet gebeurt of
is gebeurd door het College van procureurs-generaal en de IGZ?In de vragenronde over het verslag van 2005 hebben de leden van de SGP-fractie
gevraagd of er ook steekproeven worden gedaan door de regering om te bezien
hoe de commissies in individuele niet in het verslag genoemde gevallen omgaat
met de beoordeling. Wat gebeurt er op dit moment rond dergelijke steekproeven?
Hoe kan de regering anders oordelen nog steeds verantwoordelijkheid te willen
dragen voor de «nauwkeurige uitvoering» van de Euthanasiewet,
zoals genoemd in het slotformulier van deze wet?II. REACTIE VAN DE STAATSSECRETARISVragen PvdA-fractie1De leden van de PvdA-fractie zijn verheugd dat van
de 1923 meldingen in slechts één geval niet aan de zorgvuldigheidseisen
is voldaan en vragen waarom in deze casus niet aan deze eisen is voldaan.Het betrof in deze casus een ernstig zieke patiënte die vrijwillig
en weloverwogen om levensbeëindiging had verzocht. Ze was door de arts
voorgelicht over de situatie waarin ze zich bevond en over haar vooruitzichten.
De arts was samen met de patiënte tot de overtuiging gekomen dat
er voor de situatie waarin zij verkeerde geen redelijke andere oplossing was.
Een onafhankelijke consulent had schriftelijk zijn bevindingen weergegeven
en was van mening dat aan de zorgvuldigheidseisen was voldaan.Toen schriftelijke vragen door de commissie werden gesteld over de uitvoering
van de levensbeëindiging op verzoek heeft de arts summier nadere informatie
gegeven. Omdat de commissie echter nog vragen had over een specifiek aspect
van één van de zorgvuldigheidseisen, heeft de commissie de arts
verzocht in een gesprek een toelichting te verstrekken. De arts is op de uitnodiging
voor een gesprek niet ingegaan. De arts heeft door de summiere beantwoording
van de schriftelijke vragen en doordat hij niet is ingegaan op de tot tweemaal
herhaalde uitnodiging van de commissie een mondelinge toelichting te geven,
de commissie niet in de gelegenheid gesteld zich een gegrond beeld te vormen
over – in dit geval – de ondraaglijkheid van het lijden. Nu de
commissie daardoor niet heeft kunnen vaststellen of in casu door de arts was
voldaan aan de zorgvuldigheidseisen, concludeert de commissie dat niet is
voldaan aan de wettelijke zorgvuldigheidseisen. De zaak is ter kennis gebracht
aan het College van procureurs-generaal en de Inspectie voor de Gezondheidszorg.2Deze leden zijn van mening dat gedegen toetsbaarheid
van de artsen kan bijdragen aan een kwalitatief hoogstaande en transparante
euthanasiepraktijk. Dat geldt eveneens voor de kwaliteit van de besluitvorming.
Niettemin zijn zij van mening dat, teneinde de praktijk op werkelijke waarde
te kunnen schatten, ook de meldingsbereidheid in ogenschouw genomen dient
te worden.Zij zijn dan ook benieuwd naar de reactie van het kabinet
in dezen op de evaluatie van de Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek
en hulp bij zelfdoding (Wtl).In het najaar zal ik u het standpunt op de evaluatie van de Wet toetsing
levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding doen toekomen. Ik
zal in het standpunt verder ingaan op de meldingsbereidheid.3Voorts vragen zij de staatssecretaris een toelichting
te geven op de constatering dat de kwaliteit van de verslaglegging van de
consulenten is verbeterd. Waaruit blijkt dat?In het verleden constateerden de regionale toetsingscommissies soms leemtes
in het verslag van de consulent. De commissie hield de melding dan aan tot
haar volgende vergadering. In de tussentijd verzocht ze de consulent om een
aanvullende schriftelijke toelichting. In 2006 waren de verslagen van de consulenten
zodanig dat de commissies minder vaak om een aanvullende schriftelijke toelichting
heeft hoeven vragen.Het feit dat een toenemend aantal specialisten en verpleeghuisartsen de
opleiding tot SCEN-arts heeft gevolgd, draagt bij aan de kwaliteit van de
verslaglegging, zo blijkt uit het evaluatieonderzoek. Na de opleiding tot
SCEN-arts komen de SCEN-artsen in de verschillende regio’s vrijwel maandelijks
bijeen in zogenaamde intervisiegroepen. Op deze bijeenkomsten bespreken de
SCEN-artsen de meer ingewikkelde casuïstiek met elkaar. Door veel van
deze intervisiegroepen wordt regelmatig ook een secretaris van de toetsingscommissie
uitgenodigd voor voorlichting over de aandachtspunten voor consulenten in
de ogen van de commissies. Daarmee dragen ook deze intervisiebijeenkomsten
bij aan de kwaliteit van de verslaglegging van de consultaties. 4De beschreven casuïstiek sluit wat de leden van
de PvdA-fractie betreft nauw aan bij enkele ter zake dienende discussies.
Allereerst, de discussie omtrent palliatieve sedatie. In dit verband zijn
de leden voorstander van goede palliatieve zorg en pijnbestrijding. Palliatieve
sedatie kan euthanasie niet vervangen. Het zijn twee opzichzelfstaande behandelmethoden
van artsen.Palliatieve zorg kan wat deze leden betreft een impuls
krijgen door investeringen in opleidingen, deskundigheidsbevordering of wetenschappelijk
(zorg)onderzoek. Ondersteuning van familie en mantelzorgers is ook van groot
belang. Wat zijn de ideeën van de staatssecretaris dienaangaande?In juni van dit jaar heb ik mijn visie op de palliatieve zorg uiteengezet
(Kamerstukken II, 2006/07, 29 509, nr. 17). In het najaar zal een
concreet plan van aanpak aan de Kamer worden gezonden. Het plan zal maatregelen
en acties bevatten, die door de overheid en de veldpartijen zullen worden
opgepakt.5Wat de genoemde leden betreft is zelfbeschikking en
autonomie van de patiënt leidend. Het is de patiënt die verzoekt
om levensbeëindiging en het is ook de patiënt die instemt met een
medische behandeling of deze weigert. De bescherming van de menselijke waardigheid
staat hierbij voorop. Kwesties rondom levensbeëindiging spelen ook bij
mensen met een ernstige verstandelijke handicap of pasgeborenen. De euthanasiewetgeving
is van toepassing bij wilsbekwamen maar niet voor mensen die een vorm van
dementie hebben of waarbij op een andere manier niet kan worden voldaan aan
de wilsbekwaamheidseis.De leden van de PvdA-fractie vragen, mede in het licht
van de casussen hieromtrent of de staatssecretaris hiervoor oog heeft en hoe
zij in deze casussen het handelen van artsen in de praktijk beoordeeld. Wat
deze leden betreft dient deze thematiek politieke aandacht te krijgen.Het wettelijk kader is gelijk voor alle gevallen van levensbeëindiging
op verzoek. Elke melding van euthanasie wordt door een regionale toetsingscommissie
getoetst aan de hand van zorgvuldigheidseisen, die in de Euthanasiewet staan.
Bij een melding van euthanasie bij een patiënt met dementie gaat de discussie
vooral over de criteria van het vrijwillig en weloverwogen verzoek en die
van het ondraaglijk en uitzichtloos lijden. Als vaststaat dat sprake is van
wilsonbekwaamheid, zoals bij een ernstige verstandelijke handicap kan geen
sprake zijn van zorgvuldig levensbeëindigend handelen.Euthanasie bij dementiepatiënten kan niet snel in overeenstemming
met de zorgvuldigheidseisen worden uitgevoerd. Toch kan, gelet op de specifieke
omstandigheden van het individuele geval, ook bij demente patiënten het
oordeel zijn dat voldaan is aan de zorgvuldigheidseisen. In 2006 hebben de
toetsingscommissies enkele meldingen ontvangen van euthanasie van patiënten
met dementie. In deze gevallen betrof het patiënten in een relatief vroeg
stadium van de ziekte. Het oordeel luidde in deze gevallen: zorgvuldig.In september 2006 is de centrale deskundigencommissie late zwangerschapsafbreking
en levensbeëindiging bij pasgeborenen ingesteld. Zij adviseert het Openbaar
Ministerie ten aanzien van deze gevallen.In het coalitieakkoord is afgesproken dat in de komende kabinetsperiode
geen experimenten zullen worden ondersteund. Wel acht ik het van belang dat
de maatschappelijke discussie ten aanzien van levenseindeproblematiek wordt
gevoerd. Diverse beroepsgroepen op het terrein van de gezondheidszorg hebben
daarin een belangrijke rol. Vragen SP-fractie6De leden van de SP-fractie hebben veel waardering voor
de consciëntieuze wijze waarop het jaarverslag is gemaakt. Zij onderschrijven
het belang van deze jaarverslagen voor het verkrijgen van inzicht in de besluitvorming
rond het levenseinde en het bewaken van de kwaliteit van het medisch handelen.
Deze leden zijn het met de schrijvers eens dat met de toegenomen belangstelling
voor palliatieve sedatie de vraag naar euthanasie niet verdwijnt.Zij vragen of de toegenomen belangstelling voor palliatieve
sedatie te maken heeft met de toegenomen kennis van artsen over vormen van
palliatieve zorg.In Nederland heeft, voor zover bekend, geen wetenschappelijk onderzoek
plaatsgevonden naar de vraag of er een verband is tussen de (toegenomen) kennis
van artsen over palliatieve zorg en de belangstelling voor palliatieve sedatie.
Wel is bekend dat artsen, door het volgen van bij- en/of nascholingen over
palliatieve zorg, meer bewust bezig zijn met palliatieve zorgverlening en
vaker consultatieteams inschakelen bij specifieke situaties.Daarnaast blijkt uit het jaarverslag consultatie palliatieve zorg 2006
van de Integrale Kankercentra dat de aandacht voor sedatie is toegenomen sinds
het uitkomen van de KNMG richtlijn palliatieve sedatie in december 2005. In
zeven IKC-regio’s is door consulenten 66 keer bij- en nascholing over
palliatieve sedatie georganiseerd.7Is er een toename sinds de invoering van de KNMG-richtlijn
(Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst) en
hoe goed houden artsen zich aan deze richtlijn?Uit het evaluatierapport blijkt dat het aantal gevallen van palliatieve
sedatie is gestegen van 8500 in 2001 tot 9700 in 2005. De richtlijn palliatieve
sedatie van de KNMG is in december 2005 gepubliceerd. Het is niet bekend of
er sindsdien een toename is van het aantal gevallen van palliatieve sedatie.
In hoeverre artsen zich aan de richtlijn houden is vooralsnog niet bekend.
Inmiddels zijn het ErasmusMC en het VUmc gestart met een onderzoek, onder
andere naar de mate waarin de richtlijn palliatieve sedatie wordt nageleefd.8Hoe staat het met de kennis van artsen over palliatieve
zorg?De palliatieve zorg in Nederland heeft het afgelopen decennium een aanzienlijke
ontwikkeling doorgemaakt. Hoewel er geen wetenschappelijk onderzoek bekend
is dat inzicht geeft in het huidige kennisniveau van artsen over palliatieve
zorg, is het aannemelijk dat het kennisniveau over de jaren is gestegen. Wel
is het van belang dat artsen doorgaan te investeren in kennis van de palliatieve
zorg, omdat die kennis hen in staat stelt om nog betere zorg te verlenen aan
hun patiënten.9Zouden artsen niet altijd, behoudens overmachtsituaties,
ervaren artsen of palliatieve adviesteams moeten raadplegen?Palliatieve zorg, inclusief palliatieve sedatie, wordt beschouwd als normaal
medisch handelen. Net als bij alle andere vormen van normaal medisch handelen,
moet er in het geval van palliatieve sedatie sprake zijn van voldoende deskundigheid
om een verantwoorde beslissing te nemen. Het is de professionele
verantwoordelijkheid van de individuele arts om op de hoogte te zijn van actuele
ontwikkelingen en om zijn of haar kennis te vergroten op terreinen waarin
dat nodig is. Het is daarbij aan te bevelen dat, indien een arts zich niet
voldoende bekwaam acht bij specifieke situaties in de palliatieve zorgverlening,
hij of zij een beroep doet op een van de palliatieve consultatieteams voor
specialistisch advies. Wanneer blijkt dat veel artsen in een regio de richtlijn
palliatieve sedatie niet of op onjuiste wijze naleven, is het naar mijn mening
wenselijk dat regionaal wordt besloten om consultatie standaard onderdeel
te laten zijn van de procedure rond palliatieve sedatie.10Zou het ook niet beter zijn de beschikbaarheid van
palliatieve adviesteams uit te breiden tot buiten de kantooruren?De Integrale Kankercentra (IKC’s) zijn verantwoordelijk voor het
organiseren en financieren van de consultatiefunctie. Ook de beschikbaarheid
van de teams is een verantwoordelijkheid van de IKC’s. In veel regio’s
is er 24 uur per dag en zeven dagen per week een palliatief consultatieteam
bereikbaar.11Op welke manier worden deze teams gefinancierd en is
de staatssecretaris bereid indien nodig hierin bij te dragen?Via premiegelden worden de Integrale Kankercentra (IKC’s) financieel
ondersteund voor het organiseren van de consultatiefunctie in de negen IKC-regio’s.12De genoemde leden onderschrijven ook de belangrijke
rol van de consulenten. Zij vragen of er voldoende SCEN-artsen (Steun en Consultatie
bij Euthanasie in Nederland) zijn en of deze ook in ziekenhuizen niet altijd
ingeschakeld zouden moeten worden. Indien ja, wat gaat de staatssecretaris
hieraan doen?Er zijn op dit moment 593 SCEN-artsen in Nederland: 490 huisartsen, 60
medisch specialisten en 43 verpleeghuisartsen. Volgens de wet dient een arts
bij een verzoek om levensbeëindiging een onafhankelijk consulterend arts
in te schakelen. Dat kan een SCEN-arts zijn, maar het is niet wettelijk verplicht.
Wel geldt het SCEN-programma als «best-practice» en een professionele
norm.Ziekenhuizen hebben vooralsnog onvoldoende SCEN-artsen in huis. Bovendien
wordt in ziekenhuizen minder gebruikgemaakt van SCEN-consultatie. De KNMG
is met financiële ondersteuning van het ministerie van VWS actief in
het bevorderen van SCEN in ziekenhuizen. Het streven is dat begin 2009 alle
ziekenhuizen participeren in het SCEN-programma. Op deze manier zal consultatie
in ziekenhuizen een kwalitatieve verbetering ondergaan. Ook hebben ziekenhuizen
dan extra deskundigheid over levensbeëindiging op verzoek in huis.13Tevens vragen zij hoe het zit met de beschikbaarheid
van de SCEN-artsen buiten kantooruren. Graag ontvangen deze leden een toelichting
hierover.De SCEN-artsen zijn bereikbaar via speciale regionale telefoonnummers
voor oproepen van collega-artsen. Dit is op maandag tot en met vrijdag tussen
8.00 uur en 17.00 uur. Onderzoek heeft aangetoond dat er na 17.00 uur en in
het weekend nauwelijks oproepen plaatsvinden. Om die reden is, mede in het
kader van de belastbaarheid van de SCEN-arts, besloten om de
bereikbaarheid te beperken. Vaak zijn SCEN-artsen in de avonduren en in het
weekend wel beschikbaar voor consultatie, maar de oproep heeft dan tijdens
kantooruren plaatsgevonden.14De leden van de SP-fractie stellen vast dat in 2006
bij de commissies 6 meldingen zijn ontvangen van euthanasie bij patiënten
met een dementieel syndroom. Het gaat hierbij om mensen met een beginnend
dementieproces en een (nog) groot ziekte-inzicht.Betekent dit dat in een dergelijke situatie euthanasie
dan ook op zeer korte termijn moet worden uitgevoerd, dus bij mensen die nog
maar net beginnen te dementeren?Artsen dienen zich bij de uitvoering van levensbeëindiging op verzoek
te houden aan de wettelijke zorgvuldigheidseisen. Dit geldt ook in geval van
levensbeëindiging op verzoek bij patiënten met dementieel syndroom.
Het moment van uitvoering van levensbeëindiging op verzoek wordt dan
ook niet louter bepaald door het stadium van de aandoening, maar ook door
factoren als het beloop van de aandoening en (biografische) omstandigheden.15In deze fase komen soms verzoeken om levensbeëindiging.
Genoemde leden zouden graag inzicht hebben hoe vaak deze verzoeken worden
gedaan en of er ook regelmatig door SCEN-artsen negatieve adviezen worden
gegeven. Kan daarover inzicht worden gegeven, bijvoorbeeld door navraag bij
SCEN-artsen te doen?In het evaluatierapport wordt ingegaan op de redenen voor het niet inwilligen
van verzoeken om levensbeëindiging. De volgende gronden worden in het
evaluatierapport genoemd (p. 109): de patiënt overleed voordat het tot
inwilliging kon komen (39%); geen weloverwogen verzoek (18%);
lijden was niet ondraaglijk (16%); de patiënt trok het verzoek
weer in (10%); lijden was niet uitzichtloos (8%); geen vrijwillig
verzoek (6%); vanwege principiële bezwaren (5%); en vanwege
het instellingsbeleid (2%).Het is niet bekend hoeveel verzoeken om levensbeëindiging zijn afgewezen.
Hoe vaak verzoeken om levensbeëindiging zijn gedaan door patiënten
met een dementieel syndroom is dan ook niet bekend, noch hoe vaak daarbij
een SCEN-arts is betrokken, noch hoe vaak een SCEN-arts een negatief advies
hierover heeft gegeven. Mogelijkerwijs kan deze vraag worden meegenomen bij
de evaluatie van SCEN.16Zij willen ook graag de mening van de staatssecretaris
vernemen over deze toepassing van euthanasie en de gevolgtrekking van de auteurs
van het jaarverslag dat artsen hier buitengewoon omzichtig mee omgaan.Artsen dienen zich bij uitvoering van levensbeëindiging op verzoek
te houden aan de wettelijke zorgvuldigheidseisen. Dit geldt ook in het geval
sprake is van (een vroeg stadium van) dementie. Het is aan de toetsingscommissies
om te beoordelen of aan de zorgvuldigheidseisen is voldaan. Ik acht het van
belang dat artsen een zorgvuldige afweging maken als het gaat om een verzoek
om levensbeëindiging. Dat de toetsingscommissies constateren dat artsen
hier buitengewoon omzichtig mee omgaan, zie ik dan ook in dat licht. Vragen VVD-fractie17De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat de
regionale toetsingscommissies, door het publiceren van het jaarverslag en
plaatsing van de anonieme publicaties op de landelijke website, in belangrijke
mate bijdragen aan het maatschappelijk inzicht, kennisoverdracht en kwaliteitshandhaving
enverbetering ten aanzien van zaken rondom euthanasie. Deze leden hopen dan
ook dat de in het jaarverslag genoemde technische aanloopproblemen bij de
website van korte duur zullen zijn.Genoemde leden constateren dat van alle gemelde gevallen,
op één na, van levensbeëindiging op verzoek en hulp bij
zelfdoding de zorgvuldigheidseisen goed zijn nageleefd. Wel hebben zij nog
enkele vragen: Kan de staatssecretaris cijfers beschikbaar stellen die aangeven
hoeveel verzoeken tot euthanasie of hulp bij zelfdoding jaarlijks niet worden
gehonoreerd door behandelend artsen?Het evaluatierapport geeft geen inzicht in de hoeveelheid afgewezen verzoeken
om levensbeëindiging of hulp bij zelfdoding. Wel gaat het VUmc onderzoek
doen naar afgewezen verzoeken.18Kan de staatssecretaris daarnaast toelichten op welke
wijze de meldingsbereidheid wordt vastgelegd?Het meldingspercentage geeft een indicatie voor de meldingsbereidheid
van artsen. Het meldingspercentage wordt berekend op basis van het aantal
gemelde gevallen van levensbeëindiging op verzoek ten opzichte van geschatte
aantal gevallen van levensbeëindiging op verzoek. Dit laatste wordt statistisch
berekend door het Centraal Bureau voor de Statistiek op basis van onderzoek
dat zij doet naar (de oorzaak van) sterfgevallen. Uit het evaluatierapport
blijkt dat in 2005 80 procent van de gevallen van levensbeëindiging op
verzoek werd gemeld. Dit is een significante stijging ten opzichte van 54
procent in 2001.19Is de staatssecretaris bereid tot het nemen van maatregelen
om deze bereidheid te bevorderen?In het standpunt op de evaluatie van de Wet toetsing levensbeëindiging
op verzoek en hulp bij zelfdoding zal ik hier verder op ingaan.20Is in het kader van de meldingsbereidheid en het onderzoek
daarnaar het denkbaar dat artsen sociaal wenselijke antwoorden geven op vragen
hieromtrent?Ik meen dat het onwaarschijnlijk is dat artsen sociaal wenselijke antwoorden
geven op deze vragen, vanwege twee redenen. Allereerst, het CBS behandelt
de door de arts verstrekte gegevens met absolute vertrouwelijkheid. Bovendien
heeft de minister van Justitie een strafrechtelijke vrijwaring afgegeven dat
de gegevens die in het kader van de evaluatie van de Wtl worden verzameld,
op geen enkele manier gebruikt worden als controle achteraf. Noch zullen deze
gegevens op een andere wijze juridische consequenties voor deelnemers aan
het onderzoek hebben.21Zo ja, wat betekent dit naar uw mening voor de betrouwbaarheid
van de onderzoeksgegevens? Mijns inziens is de betrouwbaarheid van de onderzoeksgegevens gewaarborgd
door bovenstaande vertrouwelijke behandeling en vrijwaring. 22De leden van de VVD-fractie delen de mening van de
voorzitter van de regionale toetsingscommissies euthanasie dat de conclusie
is gerechtvaardigd dat artsen in sommige gevallen ten onrechte palliatieve
sedatie prefereren boven euthanasie.Kan de staatssecretaris toelichten hoe de afname in
het toepassen van euthanasie te verklaren is?In het standpunt op de evaluatie van de Wet toetsing levensbeëindiging
op verzoek en hulp bij zelfdoding zal ik hier verder op ingaan.23Deelt de staatssecretaris de conclusie dat deze afname
kan worden verklaard door toename van het ongerechtvaardigd gebruik van palliatieve
sedatie?Naast andere redenen voor de afname van het aantal gevallen van levensbeëindiging
op verzoek, zoals de veranderde populatieopbouw, is een deel van de verklaring
te vinden in de toename van het aantal gevallen palliatieve sedatie. De relatie
tussen de afname van het aantal gevallen van levensbeëindiging op verzoek
en de toename van palliatieve sedatie is niet expliciet onderzocht. Volgens
de onderzoekers is er geen aanleiding om te veronderstellen dat palliatieve
sedatie wordt ingezet om euthanasie te vermijden.24Zo ja, is de staatssecretaris voornemens hiertegen
maatregelen te nemen?Zie mijn antwoord op vraag 23.25Genoemde leden onderkennen het belang van de inspanningen
van SCEN.Is de staatssecretaris bereid beleid om te komen tot
meer SCEN-artsen actief te stimuleren?In de financiering van SCEN is rekening gehouden met een uitbreiding naar
ziekenhuizen. De implementatie van SCEN in ziekenhuizen verloopt gestaag en
het streven is dat begin 2009 alle ziekenhuizen participeren in het SCEN-programma.
De KNMG is nog met 50 ziekenhuizen hierover in gesprek. Ik reken erop dat
alle ziekenhuizen deze kwaliteitsnorm onderschrijven en in huis halen.26Tot slot, wanneer kan de Kamer de kabinetsreactie op
de evaluatie van de Wet Toetsing Levensbeëindiging tegemoet zien?In dit najaar zal ik de Kamer het standpunt op evaluatie van de Wet toetsing
levensbeëindiging op verzoek doen toekomen.Vragen PVV-fractie27De leden van de PVV-fractie lezen in het jaarverslag
dat er in 2006 bij de commissies 6 meldingen zijn binnengekomen van euthanasie
bij patiënten met een dementieel syndroom. Genoemde leden vragen of het bekend is hoeveel verzoeken
zijn afgewezen van deze groep patiënten.Het is niet bekend hoeveel verzoeken om levensbeëindiging of hulp
bij zelfdoding zijn afgewezen door patiënten met een dementieel syndroom.
Het evaluatierapport geeft daarin geen inzicht. Wel start het VUmc met onderzoek
naar afgewezen verzoeken.28Tevens vragen zij of het bekend is hoeveel verzoeken
tot euthanasie, niet specifiek met betrekking tot dementieel syndroom, zijn
afgewezen en op welke gronden deze verzoeken worden afgewezen.Zie hiervoor mijn antwoord op vraag 15.Vragen ChristenUnie-fractie29De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat
in het jaarverslag de nodige aandacht wordt besteed aan de publicatie van
de geanonimiseerde oordelen op de vernieuwde website van de regionale toetsingscommissies.
Het zou een beter inzicht bieden.Zijn er ook nadelen te noemen rondom het anonimiseren
en publiceren van dit soort gegevens?Door de oordelen van de commissies in anonieme vorm te publiceren wordt
beoogd meer inzicht te geven in de door de commissies behandelde casuïstiek
en de gemaakte afwegingen. Daarbij is uitgangspunt dat de op deze manier gegeven
informatie niet herleidbaar is tot individuele personen. De gepubliceerde
oordelen hebben een duidelijke informatiewaarde. Wanneer bij publicatie het
genoemde uitgangspunt van niet-herleidbaarheid wordt gewaarborgd, zijn er
geen nadelen te noemen. 30In het jaarverslag wordt een toenemende belangstelling
voor palliatieve sedatie geconstateerd. Er zijn patiënten die palliatieve
sedatie uitdrukkelijk afwijzen en aangeven tot het eind toe bij bewustzijn
te willen blijven.Hoe verhoudt zich dit tot één van de
zorgvuldigheidseisen dat er sprake is van uitzichtloos en ondraaglijk lijden,
en dat er geen redelijke andere oplossing is?De door de KNMG in december 2005 uitgebrachte richtlijn palliatieve sedatie
is gericht op sedatie bij patiënten met één of meer refractaire,
te weten onbehandelbare, symptomen waarbij het overlijden binnen enkele dagen
tot hooguit twee weken wordt verwacht.Er zijn patiënten die palliatieve sedatie uitdrukkelijk afwijzen
en aangeven tot het eind toe bij bewustzijn te willen blijven. Sterven als
gevolg van palliatieve sedatie zou betekenen dat zij een periode van enkele
dagen tot maximaal twee weken in bed liggen, gedurende welke periode zij niets
meer kunnen en geen contact meer kunnen hebben met hun naasten. Die patiënten
duiden een dergelijke situatie vaak aan als «onwaardig» of «ontluisterend».
Voor hen is palliatieve sedatie geen redelijke andere oplossing voor hun ondraaglijk
lijden.31In 2006 hebben de commissies 6 meldingen ontvangen
van euthanasie bij patiënten met een dementieel syndroom. Genoemde leden
constateren dat er in de samenleving voor euthanasie bij beginnende dementie
steeds meer begrip begint te ontstaan, zoals blijkt uit onder meer de discussie
daarover in maart van dit jaar in het dagblad Trouw. Voorts constateren deze leden dat artsen op dit punt (nog) terughoudend zijn, maar dat
deze terughoudendheid in de praktijk steeds meer zou kunnen gaan botsen met
de wil van patiënten. In de rechtspraak is al een precedent van aanvaarding
van een dergelijk geval van hulp bij zelfdoding.Hoe beoordeelt de staatssecretaris deze ontwikkelingen?Op basis van de gegevens die beschikbaar zijn uit bijvoorbeeld het evaluatieonderzoek,
het jaarverslag 2006 van de toetsingscommissies of krantenartikelen, kan ik
niet beoordelen of er inderdaad in de samenleving voor euthanasie bij beginnende
dementie steeds meer begrip begint te ontstaan en of artsen steeds meer of
steeds minder terughoudend hier tegenover staan. Wel zal de toenemende vergrijzing
de discussie hierover in de samenleving doen vergroten. Ik vind het ook belangrijk
dat die discussie hierover wordt gevoerd. Als het gaat om de beoordeling van
gevallen van euthanasie bij beginnende dementie is dat primair aan de toetsingscommissies
euthanasie.Hoofdstuk I: werkzaamheden van de commissieVragen CDA-fractie32De leden van de CDA-fractie vragen waarom het voornemen
om tot een oordeel te komen dat een arts niet overeenkomstig de zorgvuldigheidseisen
heeft gehandeld, door een regionale toetsingscommissie wordt voorgelegd aan
alle leden van alle regionale toetsingscommissies.De afstemming met de andere commissies zorgt ervoor dat alle mogelijke
overwegingen en invalshoeken belicht worden, alvorens tot een definitief oordeel
te komen. Ook in gevallen waarin bijzondere feiten en omstandigheden spelen
kan een commissie de overige commissies raadplegen. Om die reden geldt de
bedoelde werkafspraak.Dit neemt niet weg dat de commissie die bevoegd is van de melding kennis
te nemen eindverantwoordelijk is en blijft voor het te geven oordeel.Verreweg de meeste meldingen geven tijdens de bespreking van de commissies
geen aanleiding tot nadere discussie. In incidentele gevallen geldt dat in
bredere zin tussen de commissies wordt afgestemd. 33Gebeurt dit ook als men twijfelt over een voornemen
om tot een oordeel te komen dat een arts wel zorgvuldig heeft gehandeld?Zie mijn antwoord bij vraag 32.34Kan de staatssecretaris toelichten hoe vaak een regionale
toetsingscommissie een voornemen om tot een oordeel te komen heeft voorgelegd
aan overige commissies en hoe vaak heeft dit geleid tot een wijziging van
het voornemen?Het feit dat commissies in incidentele gevallen afstemming plegen geeft
aan dat de zorgvuldigheid van de oordeelsvorming hoog in het vaandel staat.
Daarnaast draagt een dergelijke werkwijze bij aan de uniformiteit van beoordeling
van meldingen. In welke specifieke gevallen afstemming plaatsvindt en hoe
vaak is ter beoordeling van de commissies.35Het jaarverslag meldt regelmatig overleg tussen de
voorzitters en hun plaatsvervangers van de regionale toetsingscommissies. Worden, conform artikel 13 van de Wet toetsing levensbeëindiging
op verzoek en hulp bij zelfdoding, ook een vertegenwoordiger van het College
van procureurs-generaal en een vertegenwoordiger van de Inspectie voor de
Gezondheidszorg (IGZ) uitgenodigd voor dit overleg?Ja. Eens per jaar vindt overleg plaats tussen voorzitters van de regionale
toetsingscommissies euthanasie en vertegenwoordigers van het College van procureurs-generaal
en de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ).Vragen SP-fractie36De leden van de SP-fractie begrijpen dat het nogal
eens voorkomt dat een arts wordt gevraagd schriftelijk op nadere vragen te
reageren of dat telefonisch nadere informatie wordt gevraagd. Hoe vaak komt
dat voor en zit hier verbetering in?Wanneer een commissie op grond van het verslag van de meldend arts en/of
het verslag van de consulent niet tot een oordeel kan komen, wordt om een
nadere toelichting gevraagd. Uit het evaluatierapport blijkt dat in 6%
van de gemelde gevallen in 2005 een nadere toelichting wordt gevraagd. Dit
percentage is niet gewijzigd ten opzichte van 2001. Voor 2006 bestaat eenzelfde
beeld.37Indien een commissie tot het oordeel komt dat een arts
niet overeenkomstig de zorgvuldigheidseisen heeft gehandeld, dan wordt het
conceptoordeel door alle (plaatsvervangend) leden van commentaar voorzien
en aan de overige commissies voorgelegd ter advisering.Hoe vaak is dit gebeurd en wat was de uitkomst hiervan?Zie mijn antwoord op vraag 34.Vragen PVV-fractie38De leden van de PVV-fractie lezen in het jaarverslag
dat de commissies niet altijd bevoegd zijn een melding in behandeling te nemen.Is er meer bekend over het aantal gevallen van meldingen
waarin de commissies niet bevoegd zijn?Blijkens het jaarverslag waren de commissies in 2006 in alle gemelde gevallen
bevoegd daarover te oordelen.39Tevens vragen deze leden wat het oordeel over de commissies
is van artsen die een leven op verzoek hebben beëindigd of hulp bij zelfdoding
hebben verleend. Hoe kijken zij naar het handelen van de commissies?Nadat de arts een geval van euthanasie of hulp bijzelfdoding gemeld heeft,
volgt de toetsing door een van de commissies. Uit het evaluatierapport (p.
185–186) komt naar voren dat ongeveer de helft van de artsen de afwikkeling
van de melding door de toetsingscommissie noch als positief, noch als negatief
heeft ervaren.De belangrijkste positieve ervaring van artsen is dat zij zich ondersteund
voelden; een op de vijf meldende artsen heeft deze ondersteuning daadwerkelijk
ervaren. De belangrijkste negatieve ervaringen waren dat de artsen de afwikkeling
van de melding belastend (18%) of tijdrovend (20%) vonden. Vooral
specialisten hadden iets minder vaak positieve ervaringen en
iets frequenter negatieve ervaringen met de afwikkeling. Zij voelden zich
minder vaak ondersteund dan huisartsen.Ten slotte beoordeelde een overgrote meerderheid de kwaliteit van het
oordeel en de afhandelingsduur als goed.Vragen SGP-fractie40De leden van de SGP-fractie vragen hoe de richtlijnen
betreffende de werkwijze van de regionale toetsingscommissie euthanasie luiden,
zoals genoemd in voetnoot 4 van het jaarverslag.De «richtlijnen betreffende de werkwijze van de regionale toetsingscommissies
euthanasie» zijn gepubliceerd op de website www.toetsingscommissieseuthanasie.nl.41Hoe verhouden deze regels zich tot het op de internetsite
www.toetsingscommissieseuthanasie.nl genoemde Vaststellingsbesluit regels
toetsingscommissies uit 2002?Het Besluit is een uitwerking van het bepaalde in artikel 19 van de Wet.
Daarin is opgenomen dat regels worden gesteld over het aantal commissies en
de relatieve bevoegdheid. In het Besluit is in artikel 5 opgenomen dat de
commissies richtlijnen vaststellen.42Het is opvallend dat de toetsingscommissies alleen
aan alle leden van de commissies een bepaald geval voorleggen als zij van
plan zijn om tot het oordeel te komen dat er niet overeenkomstig de zorgvuldigheidscriteria
is gehandeld.Waarom is voor deze ongelijkheid in benadering gekozen?Zie mijn antwoord bij vraag 33.43Waarom geldt een dergelijke procedure niet ook voor
de naar verwachting positieve oordelen?Uitgangspunt is en blijft dat de bevoegde commissie, die multidisciplinair
is samengesteld, oordeelt over een melding. Verreweg de meeste meldingen geven
tijdens de bespreking van de commissies geen aanleiding tot nadere discussie.
In incidentele gevallen geldt dat in bredere zin tussen de commissies wordt
afgestemd. Ik verwijs naar mijn antwoord op de vragen 32 en 33.Vragen SP-fractie44De leden van de SP-fractie stellen vast dat het aantal
meldingen vooral afneemt in de regio Noord-Holland, namelijk met 10 procent
ten opzichte van 2005.Deze leden vragen of dit toeval is of te maken heeft
met bijvoorbeeld een grotere aandacht voor palliatieve zorg en mogelijk minder
aanvragen danwel dat bijvoorbeeld te maken heeft met verminderde meldingsbereidheid
in de regio?In het evaluatierapport is geconcludeerd dat het aantal gevallen van levensbeëindiging
op verzoek en hulp bij zelfdoding in 2005 is afgenomen ten opzichte van 2001
en 1995. In het rapport wordt aangegeven dat de daling samenhangt
met een aantal ontwikkelingen, waaronder een toename van andere methoden om
symptomen en klachten van patiënten in de laatste levensfase te bestrijden.
Ook noemt het rapport dat een meerderheid van de artsen een duidelijke relatie
ziet tussen de verbetering van palliatieve zorg en de vermindering van levensbeëindigend
handelen. Of het genoemde ook een verklaring kan zijn voor de afname van meldingen
in een specifieke regio is niet onderzocht.Vragen CDA-fractie45Waarom wordt in het modelverslag nadrukkelijk gevraagd
naar de aanwezigheid van een schriftelijke wilsverklaring terwijl deze verklaring
niet wettelijk verplicht is, zo vragen de leden van de CDA-fractie.Het verzoek van de patiënt heeft een wettelijke verankering in de
Wtl, maar het is geen wettelijk vereiste het verzoek schriftelijk in te dienen.
De schriftelijke wilsverklaring wordt tijdens het leven opgesteld en is bedoeld
voor het moment waarop patiënten niet meer in staat zijn hun wil te uiten.
Een schriftelijke wilsverklaring kan de arts aanknopingspunten in het besluitvormingsproces
bieden en duidelijkheid verschaffen. Dat geldt overigens ook voor videoof
audiomateriaal dat is vervaardigd, bijvoorbeeld omdat de patiënt niet
(meer) in staat is te schrijven.Aan het einde van het jaar wordt het vernieuwde modelverslag in gebruik
genomen. Daarin zal de status van de schriftelijke wilsverklaring duidelijker
worden aangegeven.46Overweegt de staatssecretaris deze vraag zodanig te
verduidelijken? Het is juist dat deze verklaring niet verplicht is, zodat
er geen onnodig grote druk op patiënt en familieleden wordt gelegd om
een dergelijk document alsnog te overhandigen?Ik verwijs naar mijn antwoord op vraag 45.47Deelt de staatssecretaris het standpunt, zoals verwoord
in het jaarverslag, dat het lijden van een patiënt als uitzichtloos kan
worden beschouwd als ieder reëel behandelingsperspectief ontbreekt?Tijdens de parlementaire behandeling van de Wtl is ook op dit begrip ingegaan.
Het behandelingsperspectief is reëel wanneer er naar huidig medisch inzicht
bij adequate behandeling zicht op verbetering is en dat deze verbetering binnen
een afzienbare termijn plaats vindt. En er moet een redelijke verhouding zijn
tussen de te verwachten resultaten en de belasting van de behandeling van
de patiënt. Wanneer dit perspectief ontbreekt, is de situatie van de
patiënt uitzichtloos.48Hoort in deze definitie geen tijdfactor thuis?Zie mijn antwoord op vraag 47.Vragen PvdA-fractie49Naar de mening van de leden van de PvdA-fractie voorkomt
het benadrukken van het niet verplichte karakter van de schriftelijke wilsverklaring,
bij patiënten die tot aan overlijden wilsbekwaam zijn, onnodige druk
op betrokkenen. Wat is het standpunt van het kabinet in dezen?Zie mijn antwoord op vraag 45.50Kan de Staatssecretaris aangeven hoeveel SCEN-artsen
er op dit moment in Nederland zijn?Er zijn momenteel 593 SCEN-artsen: 490 huisartsen, 60 medisch specialisten
en 43 verpleeghuisartsen.51Hoeveel artsen zijn er dit jaar opgeleid tot SCEN-arts?In 2006 werden in totaal 56 artsen tot SCEN-artsen opgeleid, waarvan 16
huisartsen, 32 medisch specialisten en 8 verpleeghuisartsen.52Wanneer SCEN-artsen kort voor het weekeinde met een
verzoek worden geconfronteerd kan de vraagsteller te horen krijgen dat er
pas komende maandag een consultatie mogelijk is. Niettemin is het aan de arts
zelf er rekening mee te houden dat de situatie van de patiënt kan verslechteren
en dat levensbeëindiging wellicht eerder dan gepland aan de orde kan
komen. Het verlenen van steun en advies aan de vraagsteller kan wat deze leden
betreft van groot belang zijn.Is dit wat de staatssecretaris betreft een wenselijke
situatie?De wet vereist consultatie van een onafhankelijke arts. Dit kan een SCEN-arts
zijn, maar het is niet verplicht. Mocht op een zeker moment geen SCEN-arts
beschikbaar zijn, omdat het weekend is, dan zal de behandelend arts een andere
arts bereid moeten vinden een consultatie uit te voeren.Zie ook mijn antwoord op vraag 13.53Vorig jaar is hier reeds gewag van gemaakt. Vraag 12
ging toen over bereikbaarheid. Dit gaat over beschikbaarheid. In deze casus
heeft de behandelaar op verzoek van de patiënt de consultatie te lang
voor zich uitgeschoven.Wat is nadien ondernomen om dit probleem op te lossen?Zie mijn antwoord op vraag 52.54Hoe vaak kwam dit afgelopen jaar voor?Het is niet bekend hoe vaak dit het afgelopen jaar is voorgekomen.55De regionale toetsingscommissies zijn zich bewust van
het feit dat op voorhand moeilijk aan te geven is welke verschijningsvorm
van een HOED-constructie (huisartsen onder een dak) wel de onafhankelijkheid
in het geding brengt en welke niet. Datzelfde geldt voor de schijn van niet-onafhankelijkheid
die kan ontstaan indien dezelfde artsen over en weer als uitvoerend arts,
dan wel als consulent optreden.Ziet de staatssecretaris hierin een risico?In de praktijk worden regionale toetsingscommissies inderdaad geconfronteerd
met verschillende verschijningsvormen van de HOED-constructie, dan wel geconfronteerd
met andere mogelijke afhankelijkheidsrelaties tussen behandeld
arts en consulterend arts. Naar mijn inzicht zijn de commissies goed in staat
een afweging te maken in welke gevallen deze constructies of relaties de onafhankelijkheid
in het geding brengen. Hierbij zullen zij de omstandigheden van het specifiek
gemelde geval meewegen. Ik zie hier dan ook geen risico in.Bovendien kan de schijn van niet-onafhankelijkheid worden voorkomen door
het inschakelen van een SCEN-arts.Van belang is dat zowel de meldend arts als de geraadpleegde arts zich
bewustzijn van de vereiste onafhankelijkheid en dat zij dit ook inzichtelijk
maken.56Acht u het noodzakelijk actie te ondernemen?Nee.Vragen SP-fractie57De leden van de SP-fractie spreken nogmaals hun waardering
uit hoe met een aantal concrete voorbeelden inzicht wordt gegeven in de afwegingen
van de commissie. Ook het vernieuwen van de internetsite waarbij in principe
alle oordelen zijn opgenomen, ervaren zij als zeer positief. Deze leden hebben
uit de evaluatie begrepen dat artsen nogal eens problemen hebben met de beoordeling
van de zorgvuldigheidseisen, vooral eisen betrekking hebbend op het «ondraaglijk
en uitzichtloos lijden», het «vrijwillig en overwogen verzoek»
en de «aan- of afwezigheid van een andere redelijke oplossing».Genoemde leden vragen of op deze criteria nogal eens
nadere informatie nodig is.Uit het evaluatierapport (p. 196) kwam naar voren dat in 2005 in zes procent
van alle gemelde gevallen de toetsingscommissies op grond van het verslag
van de meldende arts en/of de consulent niet tot een oordeel kwamen en om
nadere toelichting vroegen. Het verslagjaar 2006 geeft een soortgelijk beeld.Het aantal verzoeken om toelichting spitst zich vooral toe op de vrijwilligheid
en weloverwogenheid van het verzoek, het geven van een nadere specificatie
over de ondraaglijkheid van het lijden, de onafhankelijkheid van de consulent
en de bij de uitvoering gebruikte euthanatica. Ook de kwaliteit van de verslaglegging
door de arts geeft soms aanleiding tot het stellen van nadere schriftelijke
vragen.58Wat vindt de staatssecretaris van de suggestie het
verslag uit te breiden met de vraag waarom er geen sprake is van een andere
redelijke oplossing?Ik verwijs u naar het standpunt op de evaluatie van de Wet toetsing levensbeëindiging
op verzoek en hulp bij zelfdoding.59Deze leden lezen ook in het verslag dat de commissies
uit de stukken die zij ontvangen zien dat er bij patiënt en diens familieleden
soms onnodig grote druk wordt gevoeld om een wilsverklaring te hebben.Zie mijn antwoord bij vraag 46 en 49. 60Wat vindt de staatssecretaris van de suggestie meer
voorlichting te geven over de mogelijkheden en beperkingen van de wilsverklaring,
bijvoorbeeld door de overheid en de Nederlandse Vereniging voor Vrijwillig
Levenseinde (NVVE).Ik verwijs u naar het standpunt op de evaluatie van de Wet toetsing levensbeëindiging
op verzoek en hulp bij zelfdoding.61De leden van de SP-fractie lezen in het verslag dat
er steeds meer SCEN-artsen in het ziekenhuis door de specialist in consult
worden geroepen.Zij juichen dit toe maar willen wel graag weten hoe
vaak dit niet gebeurt.Het is niet bekend hoe vaak een SCEN-arts in het ziekenhuis werd geconsulteerd.
In totaal is in 2006 100 tot 116 maal een consultatie in een ziekenhuis is
uitgevoerd door een SCEN-arts.62Zij lezen ook dat indien SCEN-artsen kort voor het
weekeinde met een vraag worden geconfronteerd het wel gebeurt dat pas op de
volgende maandag consultatie mogelijk is.Kan de staatssecretaris ingaan op de vaag of consultatie
van SCEN-artsen en palliatieve adviesteams in principe 24 uur per dag en 7
dagen per week mogelijk moet zijn.Ik verwijs naar mijn antwoord op vragen 10, 13 en 52.63De leden van de SP-fractie vinden het ernstig te vernemen
dat de commissies, in tegenstelling wat wordt geadviseerd, steeds vaker midazolam
of een combinatie met opiaten zien. De commissies adviseren te kiezen voor
middelen met een bewezen coma-inducerend effect, benzodiasepines hebben dat
effect een enkele maal niet.Deze leden vragen waarom artsen soms naar minder gewenste
middelen grijpen en niet het advies van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij
ter bevordering der Pharmacie (KNMP) opvolgen.Bij de uitvoering van een levensbeëindiging of hulp bij zelfdoding
wordt voor de methode, de middelen en de dosering in beginsel het advies van
de Koninklijke Nederlandse maatschappij ter bevordering der Pharmacie (KNMP)
gevolgd. In verreweg het grootste deel van de gemelde zaken heeft de uitvoering
plaatsgevonden met de in het advies aanbevolen euthanatica.Echter, een klein aantal artsen wijkt af van het advies van de KNMP. Als
de toetsingscommissie merkt dat er afwijkende euthanatica worden gebruikt,
stelt zij nadere vragen aan de uitvoerend arts. De arts wordt gevraagd zijn
keuze en beweegreden te verduidelijken. Het KNMP-advies wordt hierbij standaard
ingesloten.De reden waarom artsen in sommige gevallen afwijken van het advies van
de KNMP hangt voor een deel samen met de omstandigheden van het geval. Hierbij
valt wellicht te denken aan het gewicht van de patiënt, mogelijke allergie
en/of bijwerkingen van medicatie die de arts doen besluiten in dat specifieke
geval af te zien van het KNMP-advies.Ook onbekendheid met, en de status van, het KNMP advies spelen hierbij
mogelijk een rol.64Wat kan en gaat de staatssecretaris hieraan doen? Naar mijn mening reageert de toetsingscommissie adequaat op gevallen,
waarbij van het advies van de KNMP is afgeweken (zie mijn antwoord op vraag
63). Die werkwijze zal helpen voorkomen dat artsen in de toekomst nogmaals
minder geschikte middelen gebruiken bij levensbeëindiging op verzoek.
Ook blijken er deels goede verklaringen te zijn waarom wordt afgeweken van
het advies van de KNMP, zoals een allergie van de patiënt en/of bijwerkingen
van medicatie. Wel kan de bekendheid en status van het KNMP-advies nog worden
verbeterd. Ik zal hieraan aandacht besteden bij de actualisatie en verspreiding
van het voorlichtingsmateriaal.Vragen VVD-fractie65De leden van de VVD-fractie constateren dat in de praktijk
bij artsen nog onduidelijkheid bestaat over hun rol in het kader van levensbeëindiging
(zie blz. 28).Wat gaat de staatssecretaris ondernemen om deze onduidelijkheid
weg te nemen?Informatie over de wet is een zaak van aanhoudende aandacht. De evaluatieonderzoeken
zijn momenten waarop inzicht wordt verkregen in de kennis van artsen. Binnenkort
ontvangt u het standpunt naar aanleiding van het laatste evaluatieonderzoek.
En ook dat zal weer bijdragen aan kennisverspreiding. Daarnaast zal de KNMG
een implementatieproject starten om de kennis van de richtlijn palliatieve
sedatie bij artsen te vergroten en de naleving te bevorderen.Vragen ChristenUnie-fractie66De leden van de ChristenUnie-fractie maken uit het
jaarverslag op dat het zorgvuldigheidscriterium uitzichtloos en ondraaglijk
lijden in de praktijk moeilijk te objectiveren is. In de casuïstiek wordt
regelmatig aangegeven dat de ondraaglijkheid «invoelbaar» was.
Ook de beoordeling of het om een vrijwillig en weloverwogen verzoek gaat,
blijkt moeilijk te objectiveren zijn. Vraag is in hoeverre omstandigheden
of een mogelijke depressie een rol spelen. Daarnaast constateren de leden
dat het verlies van onafhankelijkheid en toenemende afhankelijkheid van de
zorg van anderen door patiënten als «ondraaglijk» wordt beschouwd.Hoe beoordeelt de staatssecretaris deze ontwikkelingen?De commissies geven in hun jaarverslag ten aanzien van de zorgvuldigheidsvereisten
aan hoe artsen en patiënten daarmee in de praktijk, zoals blijkt uit
de inhoud van de meldingen, omgaan. Bij iedere melding spelen weer andere
feiten en omstandigheden een rol die bij de betrokken arts en patiënt
tot afwegingen hebben geleid. Er is niet zozeer sprake van een ontwikkeling
als wel van het geven van inzicht in de wijze van toetsing, dat ongewijzigd
is ten opzichte van voorgaande jaren.67In de medische beroepsgroep wordt algemeen aangenomen
dat een patiënt in (diep) comateuze toestand niet ondraaglijk lijdt.
De commissies achten het raadzaam dat artsen zich zeer terughoudend opstellen
in dit soort situaties.Bieden de zorgvuldigheidscriteria hier voldoende waarborg
voor?Op grond van klinisch onderzoek wordt in de regel aangenomen dat een patiënt
in een (diep) comateuze toestand geen lijden ervaart. Levensbeëindiging
op verzoek zal dan in beginsel niet kunnen plaatsvinden omdat aan de wezenlijke
wettelijke voorwaarde ondraaglijk lijden, niet is voldaan. Het
is echter mogelijk dat zich duidelijke objectieve aanknopingspunten voordoen
die het tegendeel bewijzen.Casuïstiek met betrekking tot patiënten in een comateuze toestand
leidt in de regel tot vragen van de toetsingscommissies. De commissies gaan
naar aanleiding van iedere melding de specifieke feiten en omstandigheden
na. Op basis daarvan bestaat de mogelijkheid dat een commissie in een bepaalde
concrete casus tot het oordeel kan komen dat er wel degelijk sprake was van
objectiveerbaar ondraaglijk lijden ondanks de comateuze situatie van patiënt.De wettelijke criteria, de consultatie en externe toetsing bieden voldoende
waarborgen voor een zorgvuldige besluitvorming.68De vraag naar euthanasie vanuit de samenleving heeft
volgens deze leden alles te maken met het karakter van onze cultuur. Het leven
is alleen zinvol als het iets nuttigs oplevert. Deze fixatie kan ertoe leiden
dat mensen voor euthanasie kiezen als dit leven hen niets meer te bieden heeft.
Genoemde leden treffen dit ook aan in de casuïstiek, waarbij patiënten
aangeven zich nutteloos te voelen en het verlies van zelfstandigheid een belangrijke
rol speelt.Hoe beoordeelt de staatssecretaris deze ontwikkelingen?In onze samenleving bestaat de mogelijkheid om een verzoek om levensbeëindiging
te uiten en dit verzoek kan – mits aan alle zorgvuldigheidseisen wordt
voldaan – door een arts worden ingewilligd. Het is van groot belang
dat het handelen van de arts met waarborgen is omkleed. Het wettelijk kader
dat de Wtl biedt en de wijze waarop dat door de toetsingscommissies wordt
getoetst biedt deze waarborg.Het jaarverslag geeft inzicht in casuïstiek die de commissies hebben
beoordeeld. Er is voor mij geen aanleiding te spreken van een ontwikkeling
als het gaat om redenen die patiënten hebben om te verzoeken om levensbeëindiging
of hulp bij zelfdoding. Daarbij geldt dat de zorgvuldigheidsvereisten, in
het bijzonder die betreffende uitzichtloos en ondraaglijk lijden, een belangrijke
waarborg zijn.Vragen SGP-fractie69De leden van de SGP-fractie constateren dat de vraag
of er sprake is van onafhankelijkheid bij de geraadpleegde arts niet altijd
eenduidig is te beantwoorden.Waarom worden er geen duidelijke richtlijnen uitgevaardigd
waarin ofwel een verbod op het raadplegen van een arts uit dezelfde HOED ofwel
duidelijke afbakeningen zijn opgenomen?In de praktijk worden de toetsingscommissies geconfronteerd met verschillende
verschijningsvormen van de HOED-constructie, als HAGRO, dienstenstructuur,
huisartsenpost, coöperaties, stichtingen, etc. Ten aanzien van het bepalen
van de vraag of een geconsulteerde arts onafhankelijk is ten opzichte van
de uitvoeren arts en de patiënt zullen de commissies altijd de concrete
feiten en omstandigheden van de specifieke melding in ogenschouw nemen. Juist
het feit dat de HOED constructie verschillende verschijningsvormen kent maakt
het uitvaardigen van richtlijnen daarover niet geschikt. Waneer een commissie
twijfelt aan de onafhankelijkheid van een geconsulteerde arts zullen zij altijd
nadere vragen stellen.70Is het niet zo dat huisartsen in een HOED vrijwel altijd
een goede bekende zijn van de meldende arts danwel in ieder geval ook beschikbaar
geweest zijn voor patiënten van de meldende arts en daarom
per definitie uitgesloten moeten worden van consultatie?Dit kan niet in algemene zin worden gesteld. De toetsingscommissies zullen
dus per gemeld geval een specifiek afweging moeten maken.71Hoe oordeelt de staatssecretaris over casus 7?De arts heeft – ook in zijn toelichting aan de toetsingscommissie –
gemotiveerd waarom drie maanden waren verstreken tussen de consultatie en
de levensbeëindiging. De toetsingscommissie kwam, gelet op alle (nader
toegelichte) feiten en omstandigheden tot het oordeel dat de arts overeenkomstig
de zorgvuldigheidseisen heeft gehandeld. Het behoort niet tot de competentie
van bewindslieden zich een oordeel over een casus te vormen.72Deelt u de mening dat een zo lange periode tussen de
eerste consultatie en het definitieve moment van euthanasie ongewenst is,
omdat de situatie zoals ook blijkt uit de beschrijving, zeer sterk kan wisselen?De toetsingscommissies hebben de taak te beoordelen of een periode te
lang is geweest. Over het algemeen zit er slechts een korte periode tussen
de consultatie en de uitvoering. Zie ook mijn antwoord op vraag 71.73Kan worden toegelicht wat er concreet gebeurt of is
gebeurd door het College van procureurs-generaal en de IGZ?Dit is mij nog niet bekend.74In de vragenronde over het verslag van 2005 hebben
de leden van de SGP-fractie gevraagd of er ook steekproeven worden gedaan
door de regering om te bezien hoe de commissies in individuele niet in het
verslag genoemde gevallen omgaat met de beoordeling.Wat gebeurt er op dit moment rond dergelijke steekproeven?Het gaat om onafhankelijke commissies die een zelfstandige bevoegdheid
hebben. In de evaluatie is ook naar het functioneren van de commissies gekeken.
Daarnaast hebben de commissies en voorzitters onderling contact. Dit contact
dient ook voor afstemming van werkzaamheden en bewaken van kwaliteit. Het
jaarverslag van de regionale toetsingscommissies euthanasie biedt ook een
helder beeld van het aantal meldingen, alsmede een helder beeld van de werkwijze
van de commissies. Daarmee vindt een jaarlijkse verantwoording van het handelen
plaats.Bovendien is in de evaluatie van de Wtl gekeken naar de werkwijze van
de toetsingscommissies. In het evaluatierapport werd geconcludeerd dat het
functioneren van de toetsingscommissies in het algemeen in overeenstemming
is met de bedoelingen van de wet.75Hoe kan de regering anders oordelen nog steeds verantwoordelijkheid
te willen dragen voor de «nauwkeurige uitvoering» van de Euthanasiewet,
zoals genoemd in het slotformulier van deze wet?Zie hiervoor mijn antwoord op vraag 74.XNoot1Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), Vendrik (GL), Kant (SP), Snijder-Hazelhoff
(VVD), Ferrier (CDA), ondervoorzitter, Joldersma (CDA), De Vries (CDA), Smeets
(PvdA), voorzitter, Van Miltenburg (VVD), Schippers (VVD), Omtzigt (CDA),
Koşer Kaya (D66), Willemse-van der Ploeg (CDA), Van der Veen (PvdA),
Schermers (CDA), Van Gerven (SP), Wolbert (PvdA), Heerts (PvdA), Zijlstra
(VVD), Van Gijlswijk (SP), Ouwehand (PvdD), Agema (PVV), Leijten (SP), Bouwmeester
(PvdA) en Wiegman-van Meppelen Scheppink (CU).Plv. leden: van der Staaij (SGP), Azough (GL), Van Velzen (SP), Neppérus
(VVD), Vietsch (CDA), Sterk (CDA), Ormel (CDA), Van Dijken (PvdA), Verdonk
(Verdonk), Dezentjé Hamming (VVD), Atsma (CDA), Van der Ham (D66), Çörüz
(CDA), Gill’ard (PvdA), Jonker (CDA), Langkamp (SP), Jacobi (PvdA),
Arib (PvdA), Kamp (VVD), De Wit (SP), Thieme (PvdD), Bosma (PVV), Luijben
(SP), Hamer (PvdA) en Ortega-Martijn (CU). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31200-XVI-81.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl