Vaststelling begroting van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2004; Verslag houdende een lijst van vragen en antwoorden
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29200-V, nr. 16

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

24-11-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29200-V nr. 16

19-11-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamVragen en antwoorden naar aanleiding van de Begroting
2004123456789 en 391011, 12 en 1613 en 6814 en 1517181920, 109 en 29321, 23 en 238222425 en 186262728293031, 152 en 15332, 112 en 1133334 en 1853536, 41, 42 en 9637, 71 en 743840 en 80434445, 120 en 12246 en 13247, 172 en 17348495051 en 1975253545556575859606162636465 en 6966 en 73677072757677787981828384858687888990 en 91929394Vraag 95979899100101102103104105106 en 107108 en 133110 en 111114115116117 en 134118119121123124125, 126, 128 en 131127129130135136137138139140141142143144145146147148149150151154 /BZ-OS / DMV-MR / Litver155,156 en 157158159160161162163164165166167168169170171174175176177178179180 en 184181182183187188189190191192193194195196198199200201202203204205206207208209210211212213214215216217218219220221222223224225226227228229230231232 en 234233235236237239240241242243244245246, 247 en 248249250251252253254255256257258259260261262263264265266267268269270271272273274275276277278279280281282283284285286287288289290291292294295296297298299300301302303304305306307308309310311312313314Vragen en antwoorden naar aanleiding van de Nota van wijziging,
29 200-V, nr. 812
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29200-VToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 302 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 200 VVaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken (V) voor het jaar 2004nr. 16VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 19 november 2003De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1,
belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, brengt verslag
uit van haar bevindingen in de vorm van een lijst van vragen met de daarop
gegeven antwoorden.Hierbij zijn tevens de vragen beantwoord die de commissie heeft gesteld,
naar aanleiding van de nota van wijziging op het wetsvoorstel (29 200-V,
nr. 8).Onder het voorbehoud dat de regering de gestelde vragen tijdig en voldoende
zal hebben beantwoord, acht de commissie de openbare behandeling van dit wetsvoorstel
genoegzaam voorbereid.De voorzitter van de commissie,De HaanDe adjunct-griffier van de commissie,Van ToorVragen en antwoorden naar aanleiding van de Begroting
20041Is de regering bereid bij het overzicht op pagina 7
van het wetsvoorstel (29 200 V, nr. 1) de percentages van de diverse
categorieën ontvangsten en uitgaven in de diagrammen te verwerken en
dat aan de Kamer toe te sturen? Kan de regering een soortgelijk diagram-overzicht
met absolute bedragen en percentages voor de begroting 2003 meesturen, zodat
2003 en 2004 eenvoudiger te vergelijken zijn?In onderstaande twee tabellen zijn naast de absolute bedragen de percentages
genoemd bij de verschillende categorieën ontvangsten en uitgaven, zowel
voor de begroting 2003 als voor de begroting 2004.UitgavenartikelBegroting 2003Begroting
2004  (EUR mln)(%)(EUR mln)(%) 1Internationale Ordening79,760,8180,350,85 2Vrede, veiligheid en conflictbeheersing32,820,3328,780,313Humanitaire hulp213,962,16180,971,924Goed bestuur, mensenrechten en vredesopbouw81,830,8352,030,55 5Europese samenwerking5 888,0959,495 721,2160,776Bilaterale ontwikkelingssamenwerking1 111,1911,23766,468,147Fondsen en programma's van de EU100,071,0190,070,96 8Rol van de VN bij armoedebestrijding371,603,75304,123,23 9Rol van de IFI's bij armoedebestrijding127,871,29121,111,2910Samenwerking met maatschappelijke
organisaties652,096,59748,747,9511Internationaal onderwijs86,470,8784,470,9012Samenwerking met het bedrijfsleven252,762,55260,342,77 13Economische betrekkingen en handelsbevordering24,210,2476,890,8214Asiel, migratie en consulaire dienstverlening203,592,06202,452,1515Internationaal cultuurbeleid14,020,1413,740,1416GeheimPMPMPMPM 17Nominaal en onvoorzien27,370,2837,820,4018Algemeen630,636,37644,456,85TOTAAL9 898,33100,009 414,00100,00OntvangstenartikelBegroting 2003Begroting
2004  (EUR mln)(%)(EUR mln)(%) 1Internationale Ordening0,070,010,070,01 2Vrede, veiligheid en conflictbeheersing0,910,180,910,18 3Humanitaire hulp0,030,010,030,01 5Europese samenwerking444,2587,23426,5083,96 6Bilaterale ontwikkelingssamenwerking34,236,7245,789,018Rol van de VN bij armoedebestrijding0,860,170,860,17 14Asiel, migratie en consulaire dienstverlening18,863,7019,133,7718Algemeen10,061,9814,662,89TOTAAL509,27100,00507,94100,002Kan de regering schematisch, per directoraat-generaal,
aangegeven hoeveel ambtenaren op het ministerie van Buitenlandse Zaken werkzaam
zijn? Werken verhoudingsgewijs voldoende ambtenaren op de directoraten-generaal
die zich feitelijk met het buitenlands beleid bezighouden, zoals bijvoorbeeld
het Directoraat-generaal Politieke Zaken (DGPZ)? Hoe is de verhouding tussen
dergelijke beleidsambtenaren en ambtenaren die zich met zaken als financiële
controle en VBTB-activiteiten bezighouden?Een schematische weergave van de formatie is vanuit organisatorisch oogpunt
te geven, maar dit geeft geen goed beeld van de werkelijke inzet van medewerkers
per Directoraat-generaal (DG) op beleidsniveau. Zo dragen in de
matrixstructuur van het ministerie van Buitenlandse Zaken medewerkers van
regiodirecties bij aan de verschillende thematische DG's en zijn niet alle
directies uitsluitend onder één DG opgehangen. Deze geïntegreerde
benadering waarbij «verkokering» wordt tegengegaan is een expliciet
streven van de organisatie.Bovengenoemd gegeven doet zich ook voor bij het DG Politieke Zaken (DGPZ).
Direct vallen slechts twee directies onder dit DG: de directie «Veiligheidsbeleid»
en de directie «Politieke Zaken» met op dit moment samen ongeveer
80 mensen. Voorts vallen de directies «Mensenrechten en Vredesopbouw»
en «VN en Financiële Instellingen» zowel onder DGPZ als onder
het DG Internationale Samenwerking (DGIS), zij het dat de laatste een groter
beslag daarop legt. Daarnaast wordt DGPZ ook ondersteund vanuit de regiodirecties,
die functioneel onder het DG Regiobeleid en Consulaire zaken (DGRC) vallen.Binnen het kader van de financiële en formatieve randvoorwaarden
zoekt het ministerie vanzelfsprekend steeds naar een optimale verhouding tussen
beleid en ondersteuning. Ook bij de recente bezuinigingsmaatregelen is dat
het uitgangspunt. De beleidsvorming is daarbij niet los te zien van de ondersteuning.
De ondersteunende diensten zijn niet alleen werkzaam voor de beleidsdirecties,
maar evenzeer ook voor de ambassades en consulaten.Binnen de Staf- en ondersteunende diensten (S/PlvS-sector) bevinden zich
ook beleidsambtenaren, zoals de juristen die zich bezighouden met Internationaal
en Europees Recht, en degenen die zich bezighouden met planning en strategie
en evaluaties.Het aantal beleidsambtenaren binnen de DG's bedraagt ca. 600 fte's. Binnen
de Staf- en ondersteunende diensten (S/PLVS sector) telt de formatie van de
centrale directie FEZ 113 fte's en die van de accountantsdienst 36 fte's. Formatie DG's Totaal(Europese Samenwerking, Internationale Samenwerking,
Politieke Zaken, Regiobeleid en Consulaire zaken)871 Staf- en ondersteunende diensten (S/PLVS-sector)1 074Ambassades en Consulaten-generaal1 335Totaal3 2803Beleidsterreinen van Buitenlandse Zaken variëren
van lobby-activiteiten en coördinatie tot concrete producten. Zo varieert
ook de mate waarin en de wijze waarop resultaatafspraken gemaakt kunnen worden.
De begroting bevat geen duidelijke kaders voor gedifferentieerde resultaatformulering
binnen het ministerie van Buitenlandse Zaken. Kan de regering hier volgend
jaar invulling aan geven?Het kader voor resultaatafspraken zijn de VBTB-voorschriften waarin een
relatie wordt gelegd tussen de beoogde doelstellingen en resultaten, de te
ondernemen activiteiten en de daarvoor beschikbaar gestelde middelen. In de
huidige beleidsartikelen op de BZ-begroting wordt deze relatie op dit moment
reeds gelegd. Deze variëren al naar gelang het beleidsterrein. De resultaatafspraken
zijn doorvertaald in de jaarplancyclus. Op jaarplan niveau komen de bedrijfsprocessen
duidelijk tot uiting.4Anders dan in eerdere begrotingen (waar bij artikel
14 prestatiegegevens stonden vermeld) ontbreken in de begroting gestructureerde
overzichten van prestatiegegevens. Kan de regering hier volgend jaar weer
invulling aan geven?Zoals in artikel 14 van de begroting is gemeld worden momenteel diverse
geautomatiseerde informatiesystemen ontwikkeld. Het gaat hierbij onder andere
om het Nieuwe VisumInformatieSysteem (NVIS) en een nieuw geautomatiseerd systeem
inzake de gegevensopslag van Nederlandse gedetineerden in het buitenland.
Na implementatie hiervan kunnen zinvolle en betrouwbare prestatiegegevens
worden gegenereerd die de Kamer inzicht verschaffen in hoeverre de gestelde
doelstellingen haalbaar zijn/gehaald zijn.5Aan de basis van het begrotingsproces staan de «drie
H-vragen» en is de Regeling Prestatiegegevens en Evaluatieonderzoek
Rijksoverheid (RPER) leidend. De ministers geven in de leeswijzer aan dat
ze veel belang hechten aan evaluatieonderzoek conform de RPER. Echter één
van de belangrijkste voorwaarden uit de regeling, namelijk: «alle opgenomen
algemene en/of nader geoperationaliseerde doelstellingen van beleid worden
in de regel ten minste eens in de vijf jaar (nader) geëvalueerd aan de
hand van evaluatieonderzoek ex-post», is niet inzichtelijk of wordt
niet nader toegelicht. Er wordt vaak naar een beleidsevaluatieprogrammering
verwezen, maar deze is zelf niet in de begroting weergegeven. Hoe voeden de
resultaten van de beleidsevaluaties, onder andere van de IOB, structureel
de beleidscyclus? Hoe leert het ministerie van Buitenlandse Zaken van zijn
ervaringen?Het evaluatieoverzicht Rijksoverheid 2003 is op 21 augustus 2003
door de minister van Financiën aan de Kamer gestuurd (uw kenmerk fin0 300 285).Het voeden van de beleidscyclus en leren van ervaringen vindt plaats op
drie niveaus. Op het niveau van de activiteitencyclus, worden monitoringen
evaluatieresultaten benut bij de beoordeling van nieuwe activiteiten en het
bijsturen van lopende activiteiten. In de jaarplancyclus worden evaluatieresultaten
enerzijds gebruikt bij de verantwoordingen in jaarverslagen en anderzijds
bij keuzes over bijvoorbeeld sector- en themavoeringen. De begrotingscyclus
wordt gevoed door de jaarplancyclus; evaluatieresultaten worden hierbij meegenomen.
Daarnaast hebben resultaten van met name de grotere evaluaties, vaak uitgevoerd
door IOB, hun weerslag op de doelstellingen in de volgende begroting.Om de doorwerking van evaluatieresultaten beter in kaart te kunnen brengen
en te kunnen volgen, zijn recentelijk de afspraken over de opvolging van beleidsevaluaties
van de IOB aangescherpt. In de beleidsreactie (die standaard volgt op elke
IOB-evaluatie) werd reeds voorzien in het aangeven van de hoofdlijnen van
beleidsaanpassingen. Nu dient ook te worden aangegeven hoe dat zal gebeuren
en hoe de voortgang wordt bewaakt.6De resultaatgerichtheid naar NGO's, VN, IFI's, MFO,
TMF, FMO, Nuffic et cetera (onder het thema derdeninformatie) is nogal beperkt.
Welke eisen stelt de regering aan aantoonbare resultaatgerichtheid in planning
en verantwoording van deze organisaties en hoe koppelt het ministerie van
Buitenlandse zaken zijn financieringsstromen hieraan?Resultaatgerichtheid in planning en verantwoording wordt door de verschillende
organisaties op verschillende manieren vormgegeven. De belangrijkste criteria
op basis waarvan de resultaatgerichtheid worden beoordeeld zijn:• De begrotingen, jaarplannen en -verslagen moeten zijn opgesteld
volgens het logical framework of daaraan verwante modellen;• Er moet een heldere koppeling zijn tussen resultaten en middelen;• Er moet voldoende aandacht worden besteed aan knel- en leerpunten,
terugkoppeling van resultaten van monitoring en evaluatie.De eisen die worden gesteld aan de resultaatgerichtheid van begrotingen,
jaarplannen en -verslagen van de genoemde organisaties maken onderdeel uit
van een breder beoordelingskader. Dit omvat in het geval van de VN en IFI's
zowel het interne functioneren van de organisatie, waarvan resultaatgericht
management deel uitmaakt, als de effectiviteit van de organisatie in het behalen
van haar doelstellingen, de relevantie van de organisatie voor het behalen
van de MDG's en de samenwerking en afstemming met ontvangende landen en partnerorganisaties.
Financieringsbesluiten worden gebaseerd op de prestaties van de organisaties
op al deze terreinen. Resultaatgerichtheid is daarvan een belangrijk, maar
niet het enige element. Voor wat betreft TMF en MFP-breed is de resultaatgerichtheid
als eis in het beleidskader opgenomen en wordt het als een van de beoordelingscriteria
voor financiering van een organisatie meegewogen. Monitoring op dit punt vindt
plaats via de bovengenoemde jaarplannen enverslagen. Voor wat betreft de resultaatsafspraken
met FMO zie het antwoord op vraag 287.7Op welke manier moeten naar het oordeel van de regering
de opstelling en inzet van de Nederlandse regering aan de onderhandelingstafels
van a) EU en b) NAVO veranderen na de uitbreiding van beide organisaties?Het aantal kleinere lidstaten van de EU neemt vanaf 2004 aanmerkelijk
toe. Het gevolg hiervan kan zijn dat grote lidstaten er in sterkere mate toe
zullen neigen toenadering tot kleinere lidstaten te zoeken om tot overeenstemming
te komen. Tegelijkertijd moet Nederland, zoals in het verleden en nu, erop
zijn gericht om, afhankelijk van het beleidsterrein, steun te zoeken voor
standpunten in wisselende coalities. Daartoe worden, met name voor beleidsterreinen
waarvoor unanimiteit geldt, zoals het GBVB/EVDB, de contacten met de nieuwe
lidstaten worden opgevoerd.De uitbreiding van de Unie brengt voorts de complicatie met zich mee dat
besluitvorming zal plaatsvinden met 25 in plaats van 15 Lidstaten, wat voor
Nederland natuurlijk van bijzondere betekenis zal zijn tijdens het a.s. voorzitterschap
in de tweede helft van 2004.Wat de NAVO betreft, is niet voorzien in een veranderde Nederlandse opstelling
en inzet na de uitbreiding. De NAVO blijft een op basis van consensus functionerende
organisatie. Dit onderstreept voor de regering de noodzaak van verdere opbouw
en onderhoud van een bilateraal netwerk, teneinde vroegtijdig de posities
van bondgenoten te kennen en te beïnvloeden.8Wat bedoelt de regering precies met «een te grote
nationale gerichtheid»? Kan de regering hiervan concrete voorbeelden
uit het verleden, heden en toekomst noemen?Nee, deze passage ziet niet op verleden of heden, maar beoogt te helpen
waarborgen dat ook in de toekomst een juiste verhouding wordt bewaard tussen
de Nederlandse inbreng in internationaal verband en de te verwachten opbrengsten.
Het inachtnemen van die juiste verhouding bepaalt mede het gezag
waarmee Nederland op langere termijn kan opereren.9 en 39Welke «vernieuwende ideeën» heeft
de regering sinds haar aantreden op het terrein van buitenlands beleid ontwikkeld?Welke «strategische analyses» heeft de
regering in het afgelopen jaar feitelijk gemaakt? Kan de regering deze feitelijk
benoemen en beschrijven?De regering draagt, geconfronteerd met de uitdagingen van de mondiale
situatie, oplossingen aan voor problemen die zich nu en in de toekomst kunnen
aandienen. De regering heeft diverse initiatieven genomen, bijvoorbeeld door
in het kader van het «multilateralisme met tanden» de discussie
over de noodzaak van een effectiever multilateraal optreden tegen nieuwe dreigingen
van proliferatie van massavernietigingswapens en terrorisme aan te zwengelen.
Op het punt van geïntegreerd buitenlands beleid is de regering gekomen
met een nieuw instrument op het snijvlak van vrede, veiligheid en stabiliteit,
het Stabiliteitsfonds. Met dergelijke initiatieven probeert de regering een
actieve bijdrage te leveren in internationale discussies.Daarnaast zijn interne strategische analyses gemaakt ten behoeve van beleidsvoorbereiding
die betrekking had op gevolgen voor Nederland van uitbreiding van EU en NAVO,
van terrorisme, van de ontwikkelingen in en rond Irak, het Afrikabeleid en
in het multilaterale systeem.10Welke minister krijgt uiteindelijk de politieke verantwoordelijkheid
over de besteding van de middelen uit het stabiliteitsfonds?Materieel valt het Stabiliteitsfonds onder de gezamenlijke verantwoordelijkheid
van de ministers van Buitenlandse Zaken en voor Ontwikkelingssamenwerking.
De begroting voor Ontwikkelingssamenwerking maakt immers deel uit van de begroting
van Buitenlandse Zaken. Vanwege die omstandigheid wordt de begroting van Buitenlandse
Zaken zowel door de Minister van Buitenlandse Zaken als door de Minister voor
Ontwikkelingssamenwerking ondertekend. De Minister van Buitenlandse Zaken
is als hoofd van het departement eindverantwoordelijk voor de besteding van
de middelen uit zijn begroting.11, 12 en 16Is de inzet van het stabiliteitsfonds beperkt tot de
landen waarmee een ontwikkelingsrelatie bestaat?Is reeds duidelijk welke vredesdialogen in 2004 onder
meer uit het zogenaamde stabiliteitsfonds zullen worden gefinancierd? Is hierbij
ook ruimte voor het ondersteunen van vredesdialogen in de Aziatische regio,
bijvoorbeeld in Nepal? Met behulp van welke criteria wordt bepaald welke landen
hiervoor in aanmerking komen?Aan welke criteria moeten activiteiten voldoen om voor
financiering uit het stabiliteitsfonds in aanmerking te komen?Het fonds kan worden ingezet in ontwikkelingslanden (DAC-I-landen) en
de zogeheten transitielanden (DAC-II-landen). Daarbij vormen de voor het Nederlandse
beleid prioritaire landen en regio's het richtsnoer, maar de inzet van middelen
zal zich daartoe niet hoeven te beperken.Over de in 2004 eventueel uit het Stabiliteitsfonds te financieren vredesdialogen
vallen op dit moment nog geen specifieke uitspraken te doen. Ook het ondersteunen
van vredesdialogen in de Aziatische regio behoort tot de mogelijkheden. Bij
de keuze welke activiteiten in welke landen te financieren is het voornaamste
criterium dat het fonds zoveel mogelijk in samenhang met andere
instrumenten en middelen van het geïntegreerde Nederlandse buitenlandse
beleid zal worden ingezet.De op 3 oktober jl. aan de Kamer verzonden brief over de oprichting van
het Stabiliteitsfonds (TK 29 200 V, nr. 10) vormt het beoordelingskader
voor mogelijk uit het fonds te financieren activiteiten. Belangrijke uitgangspunten
zijn: (1) het op snelle en flexibele wijze ondersteuning kunnen bieden bij
activiteiten op het snijvlak van vrede, veiligheid en ontwikkeling, (2) bijzondere
aandacht voor conflictpreventie en vredesopbouw waaronder hervormingen binnen
de veiligheidssector, (3) het zoveel mogelijk inzetten van het fonds in samenhang
met de andere instrumenten van het Nederlands beleid en (4) aanwending van
het fonds in uitsluitend ontwikkelingslanden (DAC-I-landen) en de zogeheten
transitielanden (DAC-II-landen).13 en 68Hoe zal de verrekening non-ODA en ODA, die nu aangekondigd
staat als een verrekening achteraf, plaatsvinden? Wil de regering een bepaald
deel reserveren voor ODA? Zo ja, hoeveel? Welke criteria zullen hierbij worden
gehanteerd?Wanneer ontvangt de Kamer een overzicht met daarin
de voornemens voor aanwending van de middelen uit het Stabiliteitsfonds voor
2004? De brief van 3 oktober 2003 bevat namelijk slechts voorbeelden
van activiteiten die onder het fonds zouden kunnen vallen. Hoe verhoudt het
voorgestelde Stabiliteitsfonds zich tot het reeds bestaande Vredesfonds, zowel
qua doelstellingen als qua systematiek?Uit het Stabiliteitsfonds zullen activiteiten worden gefinancierd, die
liggen op het snijvlak van vrede, veiligheid en stabiliteit. Met de instelling
van dit fonds is Nederland in staat op een flexibele manier in te spelen op
ontwikkelingen. Gezien de aard van de activiteiten is het moeilijk vooraf
aan te geven welke activiteiten precies worden voorzien. Het Stabiliteitsfonds
is meer dan het Vredesfonds gericht op ontwikkeling. Er zal dan ook op voorhand
geen vast deel van de in het kader van het Stabiliteitsfonds beschikbare middelen
voor «Official Development Assistance» (ODA) worden gereserveerd.
De uit het Stabiliteitsfonds gefinancierde activiteiten die blijken te voldoen
aan de geldende OESO/DAC-normen, zullen achteraf als zodanig worden toegerekend.Activiteiten die onder het Vredesfonds worden gefinancierd komen niet
in aanmerking voor financiering met ODA-middelen. De criteria voor het Vredesfonds
zijn vastgesteld op basis van de motie-Koenders c.s. (TK 26 800 V,
nr. 38) en de motie-Harrewijn (TK 26 900, nr. 24). Het Vredesfonds
zal per 1 januari 2004 grotendeels opgaan in het Stabiliteitsfonds. (Zie
ook het antwoord op vraag 13 bij de HGIS-nota)14 en 15Wat is de stand van zaken bij de discussie binnen OESO
en DAC en met de relevante en betrokken landen over het oprekken van de DAC-criteria
in het kader van het Stabiliteitsfonds? Wat is exact het standpunt en de inbreng
van de Nederlandse regering en welke standpunten nemen overige betrokken landen
in?Zullen de wijzigingen in de OESO-DAC criteria voor
de toerekening naar ODA en non-ODA, waarvoor de regering zich wil inzetten,
consequenties hebben voor de toerekening van bestedingen van het stabiliteitsfonds
naar ODA of non-ODA?De regering beraadt zich momenteel op de wenselijke reikwijdte van de
OESO-DAC criteria in relatie tot vrede, veiligheid en ontwikkeling. Activiteiten
gericht op de verbetering van het (democratisch) bestuur van de veiligheidssector,
hervorming en training van het militaire apparaat in een post-conflictland
en (delen van) vredesoperaties in ontwikkelingslanden zijn voorbeelden van
ontwikkelings relevante activiteiten. Het zijn dan ook dergelijke activiteiten
in het kader van het stabiliteitsfonds waarvoor Nederland ODA-registratie
wil bepleiten. Ook verwijs ik hierbij naar de brief over de oprichting van
het Stabiliteitsfonds van 3 oktober jl.De door Nederland beoogde verruiming van de OESO/DAC-richtlijnen raakt
dezelfde problematiek als die van het Stabiliteitsfonds, maar staat los van
de instelling van het Stabiliteitsfonds. Begin oktober 2003 vond op de bijeenkomst
van het OESO-DAC Netwerk «Conflict, Peace and Development Cooperation»
een eerste inventariserende discussie plaats rond de ODA-biliteit van activiteiten
op het snijvlak van veiligheid, stabiliteit en ontwikkeling. Tijdens de informele
discussies bleken ook enkele andere landen open te staan voor een mogelijke
verruiming van de criteria.Bij een mogelijke wijziging van de OESO-DAC criteria zou dit in de toekomst
van invloed kunnen zijn op de toerekening van bestedingen van het stabiliteitsfonds
naar ODA en non-ODA. Overigens vormen de OESO-DAC richtlijnen geen belemmering
voor het financieren van activiteiten uit het fonds.17Wordt het Stabiliteitsfonds opgericht om een OS-kader
te geven aan geïntegreerd beleid? Is het zo dat de militaire activiteiten
gefinancierd uit dit fonds als ondersteunend aan OS-beleid aan te merken zijn?
Aan welke voorwaarden moet een activiteit voldoen om als ontwikkelingsrelevant
aangemerkt te worden?Het Stabiliteitsfonds heeft tot doel bij te dragen aan de realisatie van
een geïntegreerd beleid op het gebied van veiligheid, stabiliteit en
ontwikkeling. De eventueel uit het fonds te financieren militaire activiteiten
dienen dit doel te bevorderen en kunnen als zodanig worden aangemerkt als
ondersteunend aan zowel het OS-beleid als het veiligheidsbeleid. De inzet
van Nederlandse militaire eenheden in vredesmissies wordt overigens niet uit
het fonds gefinancierd; daarvoor bestaat reeds een aparte voorziening. De
uit het Stabiliteitsfonds gefinancierde activiteiten die blijken te voldoen
aan de geldende OESO/DAC-richtlijnen ter zake, zullen achteraf als ODA worden
aangemerkt.18Hoe en wanneer wil de regering met het maatschappelijk
middenveld overleggen op welke wijze er invulling gegeven kan worden aan het
Stabiliteitsfonds, inclusief de discussie over ODA en non-ODA?Bij de voorbereiding van de oprichting van het Stabiliteitsfonds heeft
reeds een eerste overleg met vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld
plaatsgevonden over aard en opzet van het fonds. Ook in de toekomst zal de
regering gebruik blijven maken van de beschikbare kennis en expertise van
maatschappelijke organisaties. De reeds bestaande overlegfora bieden een goede
mogelijkheid om van gedachten te wisselen over de problematiek waarop het
Stabiliteitsfonds zich richt. Te gelegener tijd zullen de maatschappelijke
organisaties worden geïnformeerd over verloop en uitkomsten van de discussies
in OESO/DAC-verband over een mogelijke bijstelling van de richtlijnen inzake
«Official Development Assistance».19Kan de regering concreet en schematisch apart per organisatie
aangegeven wat de EU, NAVO en VN het afgelopen jaar concreet hebben gedaan
en het komende jaar zullen gaan doen als het gaat om het bestrijden van terrorisme?De regering heeft de afgelopen tijd in haar diverse rapportages ruim aandacht
besteed aan de activiteiten van de hier genoemde organisaties, maar ook van
bijvoorbeeld de OVSE, op het terrein van de bestrijding van terrorisme. Vandaar
dat hier volstaan wordt met een korte weergave.De Europese Unie heeft direct na de aanslagen van 11 september 2001
het EU Actieplan Terrorismebestrijding aangenomen. Hierin werd een groot aantal
maatregelen genomen ter voorkoming en bestrijding van terrorisme. Deze maatregelen
lagen o.a. op het terrein van justitie (o.a. het Europees aanhoudingsbevel),
informatieverzameling (o.a. verbetering informatie-uitwisseling tussen Lidstaten,
opstellen van dreigingsanalyses), luchtvaartveiligheid, bestrijding van financiering
van terrorisme en de gevolgen voor de relaties met derde landen (o.a. versterkte
dialoog over terrorismebestrijding, technische assistentie bij implementatie
van antiterrorisme maartregelen, terrorismeclausule in verdragen met
derde landen). De EU heeft ook het afgelopen jaar hard gewerkt aan de implementatie
van deze maatregelen. Over de voortgang van implementatie wordt halfjaarlijks
gerapporteerd aan de Europese Raad.De NAVO-bondgenoten hebben na de aanslagen op 11 september 2001 art.
V van het Noord-Atlantisch Verdrag ingeroepen en besloten tot een serie maatregelen,
waaronder patrouilles met NAVO-vliegtuigen in het VS-luchtruim, patrouilles
in de oostelijke Middellandse Zee, substantiële deelname aan de VS-geleide
operatie Enduring Freedom en, recentelijk, de overname van de leiding van
ISAF in Afghanistan. Andere maatregelen zijn een intensivering van de uitwisseling
van inlichtingen en opstellen van dreigingsanalyses, alsmede versterkte samenwerking
met partnerlanden in de strijd tegen terrorisme. Tijdens de top in Praag,
november 2002, is een pakket antiterrorisme maatregelen goedgekeurd. Onderdeel
daarvan is het «Military Concept for Defence against Terrorism»
waarin NAVO's potentiële rol op een viertal terreinen (defensieve maatregelen,
management van de gevolgen van een aanval, contra terrorisme maatregelen en
militaire samenwerking) is weergegeven. Verdediging tegen terrorisme speelt
voorts een nadrukkelijke rol in de capaciteitendiscussie. Tevens zijn er afspraken
gemaakt over verdediging van burgerbevolking, o.a. tegen mogelijke aanvallen
met massavernietigingswapens. De implementatie van dit pakket zal ook in 2004
voortgezet worden.Ook door de Verenigde Naties zijn direct na de aanslagen op 11 september
2001 maatregelen genomen. Zo heeft de VN Veiligheidsraad resolutie 1373 aangenomen
die lidstaten verplicht allerlei maatregelen te nemen ter voorkoming en bestrijding
van terrorisme en de financiering daarvan. Deze resolutie riep verder het
Counter Terrorism Committee (CTC) in het leven voor het monitoren van de implementatie
door lidstaten. Daartoe heeft het CTC de afgelopen jaren voortgangsrapporten
van lidstaten kritisch beoordeeld en zal dit ook in 2004 blijven doen. Waar
nodig bemiddelt het CTC bij het verlenen van technische assistentie aan lidstaten
die niet op eigen kracht aan hun verplichtingen kunnen voldoen. Om deze technische
assistentie te verlenen is het UN Office for Drugs and Crime dit jaar gestart
met het Global Programme against Terrorism. Dit programma zal de komende jaren
onder meer landen assisteren bij de ratificatie van VN antiterrorismeverdragen.
De VN Veiligheidsraad heeft verder dit jaar de sancties tegen aan Al-Qaida
gelieerde entiteiten en personen verfijnd en besloten dit binnen 12 maanden
weer te doen. Tot slot wordt er binnen de Zesde Commissie van de Algemene
Vergadering van de Verenigde Naties onder meer onderhandeld over een Alomvattend
VN-verdrag tegen terrorisme en een VN-verdrag tegen nucleair terrorisme. In
2004 worden de onderhandelingen hierover voortgezet.20, 109 en 293Kan de regering toelichten wat zij, buiten de fora
van de EU, NAVO en VN, zélf doet om terrorisme te bestrijden?Kan de regering uitleggen wat de «versterkte»
inspanningen en maatregelen van de Nederlandse regering om het internationale
terrorisme terug te dringen in concreto inhouden?Terrorismebestrijding kent een zowel een internationale
agenda component als een bilaterale component. Waar bestaat die bilaterale
component precies uit?De regering is van mening dat een grensoverschrijdend fenomeen als terrorisme
alleen effectief bestreden kan worden in samenwerking met andere landen. Daarom
concentreert de regering haar inspanningen in de multilaterale fora (EU, VN,
NAVO, OVSE). Dit neemt niet weg dat Nederland ook bilateraal initiatieven
onderneemt. In samenwerking met de VS voert Nederland het Container Security
Initiative uit, dat zich richt op het verbeteren van de veiligheid van scheepstransport.
Daarnaast is, ook met de VS, op het gebied van bestrijding van financiering
van terrorisme een «best practices paper» opgesteld dat als input
heeft gediend voor discussies in het kader van de Financial Action Task Force
(FATF) van de OESO. Doelstelling is steeds om dergelijke initiatieven te integreren
in de multilaterale fora.21, 23 en 238Kan de regering toelichten waar de meerwaarde, die
aanleiding geeft tot een geïntegreerde aanpak binnen een regionale benadering,
uit moet bestaan, en hoe die meerwaarde a priori gemeten wordt?Deelt de regering de mening dat niet de hele wereld
prioriteit kan zijn van het Nederlandse beleid en de regionale benadering?
Welke regio's hebben de grootste prioriteit en kan hier een kwantitatieve
ordening bij worden gegeven?Op welke gronden is gekozen voor deze drie regio's
en waarom niet ook voor de regio Midden-Oosten, waar conflictbeheersing en
stabiliteit juist ook zo urgent zijn en van invloed zijn op het Nederlands
veiligheidsbelang.Het begrip «regionale benadering» dekt een geïntegreerde
inzet van middelen op het gebied van buitenlands beleid en ontwikkelingssamenwerking.
In dat kader is het voor wat betreft de inzet van ontwikkelingssamenwerkingsmiddelen
noodzakelijk om prioritaire regio's aan te geven. De regering geeft daarbij
prioriteit aan regio's zoals het Grote Meren gebied, de Hoorn van Afrika en
de Westelijke Balkan. De puur buitenlandspolitieke (niet OS-) prioriteiten
liggen in een breder spectrum, waarin bijvoorbeeld nadrukkelijk ook de relatie
met de Verenigde Staten, het Midden-Oosten Vredesproces en de dialoog met
de Arabische wereld aandacht krijgen.Er is sprake van dubbele meerwaarde. Die vloeit ten eerste voort uit de
erkenning van het regionale perspectief (en dus het zoeken naar regionale
oplossingen) en ten tweede uit de gecombineerde inzet van instrumenten van
buitenlands beleid. Vanwege regionale invloeden kunnen het nationaal perspectief
en één instrument van buitenlands beleid dan wel ontwikkelingssamenwerking
onvoldoende zijn om tot een oplossing te komen. Voorbeelden zijn vrede en
veiligheid, milieu en migratie. Die meerwaarde laat zich overigens moeilijk
meten in kwantitatieve termen. De meerwaarde is echter wel tastbaar, bijvoorbeeld
de totstandkoming van een vredesakkoord door de inzet van meerdere instrumenten
van buitenlands beleid en ontwikkelingssamenwerking.De Grote Meren en de Hoorn van Afrika worden nadrukkelijk gekenmerkt door
regionale problemen op het gebied van veiligheid en stabiliteit. De Grote
Meren en de Hoorn liggen bovendien in het armste werelddeel: Afrika. Als armste
werelddeel verdient Afrika extra aandacht in de strijd tegen honger, ziekte,
conflict, natuurdegradatie en ongelijkheid. Van oudsher is de Nederlandse
ontwikkelingssamenwerking sterk in Afrika vertegenwoordigd. Die betrokkenheid
geldt ook de Westelijke Balkan, waar Nederland via gerichte steun aan het
transitieproces een bijdrage levert aan conflictbeheersing, stabiliteit en
duurzame ontwikkeling in de regio. Een regionale benadering vanuit ontwikkelingssamenwerking
van het Midden-Oosten ligt minder in de rede vanwege het grote aantal middeninkomenslanden
in deze regio. In het Midden-Oosten is de samenwerking op het terrein van
ontwikkelingssamenwerking dan ook beperkt tot drie partnerlanden.22Vormt het bevorderen van ondertekening en ratificatie
van het Statuut voor het Internationaal Strafhof door partnerlanden een onderdeel
van het geïntegreerde buitenlands beleid? Zijn er voorbeelden te geven
dat Nederland hier actief een rol bij vervult? Bestaat er hierover dialoog
met de regering van Guatemala?Ja. Het bevorderen van ratificatie van het Statuut van het Internationaal
Strafhof is nog steeds van groot belang en maakt deel uit van het geïntegreerd
buitenlands beleid. Voor de legitimiteit van het Hof is universele acceptatie
en effectief opereren essentieel. Nederland acht daarom een voortdurende campagne
gericht op de ratificatie en implementatie van het Statuut van het Internationaal
Strafhof noodzakelijk. Overeenkomstig het Nederlandse regeringsbeleid en de
EU Common Position en het EU Action Plan spant Nederland zich in voor een
zo breed mogelijke ratificatie, acceptatie, goedkeuring of toetreding tot
het Statuut alsmede de implementatie daarvan. Hoewel het Statuut op dit moment
reeds door 92 landen is geratificeerd, zijn veel andere landen nog in het
proces van ratificatie. Een groot aantal landen is dit proces nog niet begonnen.
Daarnaast blijken veel landen problemen te ondervinden bij implementatie van
de bepalingen van het Statuut in nationale wetgeving. Nederland richt zich
bij de concrete ondersteuning van landen in het bijzonder op de kandidaat-lidstaat
Tsjechië, alsmede een specifieke groep landen in Afrika, het Midden-Oosten
en Zuidoost Azië. Nederland heeft als gastland van het Hof een speciale
doch geenszins exclusieve verantwoordelijkheid voor het effectief functioneren
van het Hof.Voorbeelden van recente projecten ter realisering van bovengenoemde doelstellingen,
waar Nederland financieel en / of inhoudelijk aan heeft bijgedragen zijn:
een conferentie in Mexico georganiseerd door «the Center for International
Law» en het Max Planck Instituut, het forum van de «Parliamentarians
for Global Action» in New York; een seminar georganiseerd door de «Chinese
Society for International Law» in Peking, een conferentie in Accra georganiseerd
door de NGO Africa Legal Aid en een campagne in Azië georganiseerd door
Forum Asia.Ook heeft Nederland zelf een seminar in Amman (Jordanië) en een bijeenkomst
in Santiago de Chile georganiseerd. In december 2003 organiseert Nederland
een regionaal seminar in Burkina Faso met deelname van Afrikaanse landen.
Een bijeenkomst in Praag staat gepland voor begin 2004. Ook staat een bijeenkomst
in Jemen op stapel.Ten aanzien van Guatemala heeft de Minister van Ontwikkelingssamenwerking
tijdens een recente reis door Latijns Amerika gesproken met de Guatemalteekse
autoriteiten. Uit deze gesprekken kwam naar voren dat president Alfonso Protillo
het Constitutionele Hof in januari 2002 om advies heeft gevraagd
betreffende de compatibiliteit van het Statuut en de Guatemalteekse grondwet.
Op 26 maart 2002 besliste het Hof dat er geen onverenigbaarheid is tussen
het Statuut en de grondwet van Guatemala. Desondanks bestaat er oppositie
tegen het Internationaal Strafhof van met name de conservatieve leden van
de huidige regering. Guatemalteekse NGO's lobbyen actief, zowel nationaal
als regionaal, om de regering over te halen tot het Statuut toe te treden.
Guatemala heeft overigens geen bilaterale overeenkomst inzake de overdracht
van personen aan het Strafhof met de Verenigde Staten gesloten.24Wanneer zullen in het verleden verdwenen en niet-verantwoorde
ontwikkelingsgelden van de Palestijnen worden teruggevorderd en welke initiatieven
zal Nederland daartoe nemen?De regering meent dat het terugvorderen van niet-verantwoorde Nederlandse
ontwikkelingsgelden onder de huidige omstandigheden niet opportuun is vanwege
de negatieve effecten die dit zou hebben op de Palestijnse bevolking, die
in het algemeen sterk afhankelijk is van de financiële ondersteuning
die zij direct of indirect via de Palestijnse Autoriteit ontvangt. Overigens
staat op dit moment niet vast dat bij de door het IMF aangehaalde bedragen
sprake is van niet-verantwoorde Nederlandse ontwikkelingsgelden. Onder leiding
van de Palestijnse minister van Financiën Salim Fayad is een grootscheepse
operatie uitgevoerd om de transparantie van Palestijnse financiën op
orde te brengen. Dankzij zijn inspanningen is deze financiële transparantie
op een alleszins acceptabel niveau gebracht. Voor wat betreft dit laatste
verwijs ik naar de antwoorden op vragen die de kamerleden Wilders en Eurlings
stelden (TK aanhangsel van de handelingen, 2003–2004, nr. 168),
waarin ik mijn standpunt uiteenzette ten aanzien van de uitkomsten van het
op 15 september door het IMF gepubliceerde rapport aangaande de financiële
huishouding van de Palestijnse Autoriteit.25 en 186Kent de regering een Arabisch dan wel islamitisch land
dat met recht democratisch genoemd kan worden en waar de rechtsstaat, de rule
of law, de civil society en respect voor de mensenrechten voldoende is ontwikkeld?
Zo ja, welk land? Zo neen, welke conclusie verbindt de regering daaraan?Is de regering op de hoogte van recente rapporten over
de Arabische wereld, zoals het rapport van de Wereldbank Better Governance
for Devel-opment in the Middle East and North Africa en
het Arab Human Development Report? Wat is het
algemene regeringsoordeel over deze rapporten?De landen waarop wordt gedoeld, bevinden zich in verschillende stadia
van democratisering. Daarbij verdient Turkije, een seculier Islamitisch land
en tevens NAVO-bondgenoot, in dit kader in positieve zin vermelding. Sommige
landen staan nog helemaal aan het begin van democratisering, terwijl andere
verder zijn. In geen van deze landen is de situatie op alle genoemde gebieden
zodanig dat gesproken kan worden van een democratische rechtstaat. De regering
onderschrijft het belang van ontwikkeling en democratisering in de Arabische
regio. Uit de UNDP Arab Human Development Reports 2002 en 2003 bleek dat gebrek
aan vrijheid één van de belangrijkste belemmeringen vormt voor
de ontwikkeling van deze regio. In het verlengde hiervan verwijs ik overigens
naar het antwoord op de kamervragen die over dit rapport zijn gesteld (203 040 1780,
antwoord verzonden op 17 november 2003). Ook de bevindingen in het Rapport
van de Wereldbank, waarin met name gebrekkig bestuur en onvoldoende betrokkenheid
van burgers in besluitvormingsprocessen als problemen worden geïdentificeerd,
wijzen in die richting. Het is dan ook van groot belang dat deze
landen hieraan actief werken. Deze zaken komen voortdurend aan de orde in
gesprekken met deze landen, zowel bilateraal als in het kader van het Barcelona-proces.
De regering ijvert ervoor dat de mensenrechtenparagraaf in de Associatie-akkoorden
tussen de Europese Unie en de landen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten
uitgewerkt wordt naar concrete maatregelen in de praktijk. De Commissie heeft,
mede op verzoek van Nederland, op 21 mei 2003 een Mededeling gepubliceerd
waarin aanbevelingen worden gedaan voor de intensivering van de relaties met
de Mediterrane landen op het vlak van mensenrechten en democratisering. Deze
Mededeling zal op korte termijn in de Raad worden behandeld. Waar mogelijk
dienen de betrokken landen gestimuleerd te worden het democratiseringsproces
(verder) op gang te brengen en ook geholpen te worden bij de uitwerking hiervan
in de praktijk. Democratisering en goed bestuur zijn al geruime tijd duidelijke
aandachtspunten in het Nederlandse buitenlandse beleid inclusief het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid.
In het licht van het UNDP Arab Human Development Report 2003 verdient de positie
van de vrouw in de Arabische wereld daarbij bijzondere aandacht.26Welke initiatieven heeft de Nederlandse regering recentelijk
genomen om het vredesproces in het Midden-Oosten vlot te trekken? Welke initiatieven
heeft de Europese Unie in dit verband genomen? Op welke wijze wordt er druk
op de Verenigde Staten uitgeoefend om de uitvoering van de roadmap bij beide
partijen af te dwingen?De Nederlandse regering grijpt iedere mogelijkheid aan om de Israëlische
regering en de Palestijnse Autoriteit aan te spreken op hun, in de roadmap
vermelde, verplichtingen. Beide partijen hebben zich gecommitteerd aan de
uitvoering van het pakket aan maatregelen, zij het dat Israël daarbij
op 14 punten voorbehouden heeft gemaakt. Zowel Nederland als de Europese Unie
roepen zowel Israël als de Palestijnse Autoriteit op hun verplichtingen
in het kader van de Roadmap na te komen. De Palestijnse Autoriteit dient in
dat kader onmiddellijk een begin te maken met bestrijding van terrorisme en
dient binnenlandse hervormingen door te voeren, waaronder op het terrein van
veiligheid. Israël dient te stoppen met uitbreiding van de nederzettingen
en de bouw van het zogenaamde veiligheidshek en dient daarnaast de humanitaire
omstandigheden van de Palestijnse bevolking te verbeteren. In EU-verband gebeurt
dit onder meer in de Associatieraad met Israël, laatstelijk op 17/18 november
2003, en het Associatiecomité met de Palestijnen, laatstelijk in juni
2003. Daarnaast heeft de EU bij monde van de speciale vertegenwoordiger voor
het Midden-Oosten, Ambassadeur Otte, tijdens zijn recent bezoek aan de regio
de Palestijnse Autoriteit aangesproken op haar verplichtingen en gewezen op
de eventuele consequenties indien de gewenste maatregelen uitblijven. De Amerikaanse
rol in het Midden Oosten vredesproces is naar onze overtuiging van cruciale
betekenis. Het Midden Oosten vredesproces vormt een vast onderdeel van de
bilaterale gesprekken tussen Nederland en de Verenigde Staten. De samenwerking
tussen Europa en de Amerikaanse regering dienaangaande is intensief en constructief,
onder meer in het kader van het zgn. Kwartet, getuige de Amerikaanse steun
voor de – door Europa geïnitieerde – roadmap.27Wat is de stand van zaken met betrekking tot het in
kaart brengen van mensenrechtenschendingen in Afghanistan? Hoe wordt gewaarborgd
dat in de toekomst bewijsmateriaal over schendingen van de mensenrechten veilig
wordt gesteld en dat onderzoek naar mensenrechtenschendingen wordt voortgezet,
ook na de geplande verkiezingen volgend jaar?Mensenrechtenschendingen in Afghanistan worden geregistreerd door UNAMA
en de Afghaanse Mensenrechtencommissie, die elk over een aantal veldkantoren
beschikken. Daarnaast monitoren diverse NGO's, zoals Amnesty International
en Human Rights Watch, de mensenrechtenschendingen. Het veiligstellen van
bewijsmateriaal is een belangrijk punt, waar genoemde organisaties aandacht
aan besteden. Uitgaande van de ontwerptekst voor de nieuwe Grondwet houdt
de Mensenrechtencommissie na afloop van de Bonn-agenda in de zomer van 2004
waarschijnlijk het hoofdmandaat voor de monitoring van schendingen.Naast nationale mechanismen zullen ook de mensenrechten-instrumenten van
de VN, zoals de toezichthoudende comité's van de VN-verdragen, een
rol kunnen spelen bij de monitoring van de naleving.Bij de inventarisatie van mensenrechtenschendingen is het goed de Afghaanse
context in gedachten te houden. Om te kunnen optreden tegen geregistreerde
schendingen zijn een transparante maatschappij en voldoende capaciteit en
verantwoordingsplicht van staatsinstellingen nodig. Momenteel ontbreken deze,
maar de overgangsregering in Kabul (ATA) legt daar thans in lijn met het Bonn-akkoord
een basis voor.28Op welke wijze wordt de Nederlandse betrokkenheid bij
de verbetering van de veiligheid en de wederopbouw van Afghanistan in 2004
voortgezet?De regering overweegt de Nederlandse militaire betrokkenheid bij de stabilisering
van Afghanistan in 2004 verder vervolg te geven. Daartoe worden momenteel
diverse opties bezien. De regering is voornemens in de loop van november een
besluit te nemen over mogelijke deelneming aan uitbreiding van ISAF, primair
bij de Duitse presentie in Kunduz (Provincial Reconstruction Team). Eén
en ander hangt samen met de noodzaak van nadere besluitvorming in NAVO-verband.Daarnaast heeft Nederland zich meerjarig gecommitteerd aan de wederopbouw
van Afghanistan, hetgeen zich onder meer uit in de plaatsing van het land
op de lijst van partnerlanden in de Ontwikkelingssamenwerking. Nederland hecht
daarbij aan Afghaans «ownership» bij de wederopbouw en draagt
daarom vooral bij aan het Afghanistan Reconstruction Trust Fund, dat door
het Afghaanse Ministerie van Financiën beheerd wordt. Daarnaast wordt
overwogen om uit het Stabiliteitsfonds bij te dragen aan de wederopbouw van
de veiligheidsstructuren. Voorts zal waarschijnlijk wederom humanitaire hulp
worden verstrekt.29Hoe verlopen de voorbereidingen van de verkiezingen
in Afghanistan? Zijn er voldoende fondsen en VN-medewerkers om de verkiezingen
voor te bereiden? Hebben de VN-medewerkers die zich bezig houden met de voorbereidingen
ten behoeve van de verkiezingen toegang tot het hele gebied? Wat is de verwachte
verkiezingsdatum?Het proces van politieke wederopbouw in Afghanistan vordert langzaam.
De voorbereidingen voor de verkiezingen zijn gestart door UNAMA en de Afghaanse
verkiezingscommissie. De eerste stap is het registratieproces dat in drie
fases zal verlopen, te beginnen in de grote steden. Deze eerste fase zal per
1 december van start gaan. Voor deze fase is voldoende geld beschikbaar.
Voor de tweede en derde fase, die van februari tot en met april zullen duren,
ontbreken fondsen (nog) goeddeels. Naast financiële problemen kent het
registratieproces ook problemen van andere aard, zoals veiligheid, logistiek
en cultuur. De zuidelijke provincies zijn onveilig door destabiliserende activiteiten
van onder andere de Taliban en Al Qaida. De krappe tijdspanne
en geldgebrek trekken een zware wissel op de acquisitie van materieel en het
opbouwen van capaciteit bij de Afghaanse verkiezingscommissie. Het is derhalve
niet zeker of de verkiezingsteams daadwerkelijk alle districten zullen bereiken.
De traditionele samenleving bemoeilijkt daarnaast de deelname van kiesgerechtigde
vrouwen aan de verkiezingen. De Constitutionele Loya Jirga zal zich in december
naar verhoopt uitspreken over de datum en de modaliteiten van de verkiezingen
rond de zomer. Het is niet ondenkbaar dat de verkiezingen, oorspronkelijk
voorzien voor juni 2004, met enkele maanden zullen worden uitgesteld, maar
vooralsnog blijft de in Bonn overeengekomen streefdatum staan.30Aan wie worden door de Nederlandse militairen in Irak
de arrestanten dan wel verdachten overgedragen? Vormt de overdracht van arrestanten
dan wel de verdachten via de Britten aan de Amerikaanse troepen een schending
van het EVRM of andere verdragen waaraan Nederland zich gecommitteerd heeft?
Zijn er door Nederland overgedragen arrestanten overgevlogen naar de VS?Nederland heeft met het Verenigd Koninkrijk afgesproken dat personen die
worden verdacht van commune misdrijven zo snel mogelijk worden overdragen
aan de Irakese autoriteiten. Personen die zijn aangehouden omdat zij een directe
bedreiging vormen voor de stabilisatiemacht of die worden verdacht van oorlogsmisdrijven
worden overgedragen aan het Verenigd Koninkrijk. Op grond van de effectieve
controle die het Verenigd Koninkrijk uitoefent in een deel van Irak zou in
beginsel kunnen worden aangenomen dat het EVRM aldaar van toepassing is op
het Verenigd Koninkrijk in Irak Dit geldt ook ten aanzien van eventuele overdracht
van gevangenen aan derde landen, alsmede voor gevangenen die door Nederland
aan het Verenigd Koninkrijk zijn overgedragen.31, 152 en 153Hoe beoordeelt de Nederlandse regering het detentieregime
in Guantánamo Bay? Hoe beoordeelt de Nederlandse regering de rapportages
van het Internationale Rode Kruis (ICRC) over Guantánamo Bay? Worden
in Guantánamo Bay de Geneefse conventies geschonden? Wijst de Nederlandse
regering de VS bilateraal dan wel multilateraal op het feit dat het detentieregime
en de onduidelijke juridische procedures een schending van de conventies zijn?Welke stappen zijn er recent ondernomen om een einde
te maken aan de slechte rechtspositie van de gedetineerden op Guantánamo
Bay? Klopt het dat er in ieder geval twee gedetineerden als gevolg van doodslag
zijn overleden?Welk vervolg geeft de Raad van Ministers van Buitenlandse
Zaken van de EU (RAZEB) aan de kritische resolutie van het Europees Parlement
inzake Guantánamo Bay, die medio oktober 2003 is aangenomen? Wat wordt
de Nederlandse insteek? Is er ooit een kritische EU-verklaring inzake het
detentieregime in Guantánamo Bay uitgegaan? Zo nee, waarom niet?De VS is van mening dat de gevangenen in Guantánamo Bay niet onder
de Geneefse Conventies vallen. Op basis van door de Amerikaanse regering verstrekte
informatie heeft de regering begrepen dat de betrokkenen de facto een behandeling
krijgen als krijgsgevangenen ingevolge bepalingen van de Geneefse Conventie.De regering beoordeelt de rapportages van het ICRC over Guantánamo
Bay in het algemeen als gedegen en van goede kwaliteit, maar ook als zorgwekkend.
De zorg die het ICRC in deze rapportages uitspreekt wordt door de regering,
en ook door de EU Lidstaten, gedeeld.Om de vraag of de Geneefse conventies in Guantánamo Bay worden
geschonden te kunnen beantwoorden is specifieke kennis van individuele gevallen
van gedetineerden noodzakelijk. Over deze kennis beschikt de regering niet.
Zij heeft geen informatie over het overlijden van twee gedetineerden als gevolg
van doodslag. De regering gaat ervan uit dat de VS zich volledig bewust is
van zijn volkenrechtelijke verplichtingen, met inbegrip van die op het terrein
van de mensenrechten, en de intentie heeft deze verplichtingen na te leven.
De regering heeft zich meermalen in die zin uitgesproken.In bilateraal verband wordt door de Nederlandse regering regelmatig aandacht
gevraagd voor de situatie in Guantánamo Bay, recentelijk tijdens overleg
met de Amerikaanse ambassadeur voor oorlogsmisdaden Prosper, Asst. Secretary
voor mensenrechten Craner en met mensenrechtenambassadeur Southwick, en ook
in multilaterale fora, zoals in de OVSE Human Dimension Implementation Meeting.32, 112 en 113Is de regering bereid, via de contacten die zij in
Irak heeft, consequente aandacht te vragen voor de positie en vertegenwoordiging
van de Assyrisch-Christelijke minderheid, in het bijzonder wanneer een aanvang
gemaakt zal worden met het opstellen van een ontwerpconstitutie, maar ook
nu reeds bij de opbouw van het lokaal en landelijk bestuur? Kan zij de Kamer
inlichten hoe tot nu toe met deze minderheid omgegaan wordt bij de wederopbouw
van instituties?Wat is de regeringsopvatting over de wijze waarop de
belangen van minderheidsgroepen in de afgelopen twaalf jaar in de Koerdische
autonome zone in Irak zijn behandeld? Is de regering van mening dat dit een
voorbeeld is voor het gehele land of meent u dat er ernstige fouten zijn gemaakt?Is de regering de voorkeur van de gehele Irakese politieke
wereld om te streven naar een federatief Irak te steunen? Zo neen, wat zijn
de regeringsbezwaren tegen een federatief Irak? Moeten niet de opvattingen
van de Irakese politieke organisaties zelf maatstaf zijn voor de ontwikkelingen
in het land?De regering is van mening dat de Irakezen thans zelf hun eigen toekomst
moeten kunnen bepalen, met name waar het de toekomstige constitutie en staatsvorm
betreft. De regering is van mening dat daarbij rekening gehouden moet worden
met de rechten van de verschillende bevolkingsgroepen in Irak, waaronder ook
minderheden zoals de Assyrisch-Christelijke minderheid. Het is in dit verband
een goed teken dat in de Iraqi Governing Council de verschillende bevolkingsgroepen,
waaronder ook de Assyrisch-Christelijke minderheid vertegenwoordigd zijn.33In de nota Aan elkaar verplicht worden de verschillende landenlijsten 19+3, milieu en GMV samengevoegd tot
één lijst. Moet de opmerking over de «transitie van de
Nederlandse ontwikkelingssamenwerking voor de Palestijnse Gebieden tot een
Goed Bestuur programma» zo begrepen worden dat Nederland de bestaande
bilaterale relatie met de Palestijnse Gebieden handhaaft, maar binnen die
relatie kiest voor de sector goed bestuur? Zo ja, mag de conclusie dan zijn
dat het voornemen van de vorige minister voor Ontwikkelingssamenwerking ten
aanzien van de Palestijnse Gebieden hetzelfde blijft, maar de aanduiding ervan
wordt aangepast aan de nieuwe systematiek?Ja. Het beleid ten aanzien van de Palestijnse Gebieden is onveranderd.
Slechts de aanduiding ervan is aangepast in lijn met de systematiek van de
nota Aan elkaar verplicht.34 en 185Hoe wil de regering «zowel in het Westen als
in de Arabische wereld op verschillende maatschappelijke niveaus beter begrip
van en voor elkaar» kweken? Welke activiteiten ontplooit de regering
hiertoe?Op welke wijze gaat de Nederlandse regering de bilaterale
relatie/dialoog met de Arabische landen intensiveren?De regering werkt aan een intensivering van de contacten met vertegenwoordigers
van de Arabische wereld. Waar mogelijk zullen democratisering en hervorming
in deze landen worden gestimuleerd. Daarnaast is het van belang contacten
op maatschappelijk niveau aan te moedigen. Hierbij kan worden gedacht aan
samenwerking op het gebied van cultuur, maar ook op het gebied van onderwijs
en wetenschap. Ook kan worden gedacht aan ondersteuning van de media bij het
bevorderen van kennis over en begrip van en voor elkaar. Hierbij zullen in
toenemende mate ook onze ambassades in de betrokken landen een belangrijke
rol spelen.35Nederland hecht aan een goed werkend multilateraal
stelsel. Betekent dit dat de regering meer aandacht wil besteden aan de naleving
van de verschillende verdragen c.q. conventies? Wat betekent dit voor de Nederlandse
houding als het gaat om de Israëlische schendingen van de Vierde Geneefse
Conventie en de verschillende mensenrechten-verdragen? Welke stappen wil de
regering nemen om Israël tot naleving te dwingen?De regering hecht groot belang aan de naleving van verdragen, niet alleen
vanuit haar zorg voor de internationale rechtsorde (pacta
sunt servanda). Op basis van dat uitgangspunt spreekt de regering
andere landen regelmatig aan op de op hen rustende verplichtingen. Dit geldt
ook in relatie tot Israël. Israël wordt zowel in multilaterale fora,
waaronder in EU-verklaringen en in mede door Nederland ondersteunde VN-resoluties,
alsook bilateraal door Nederland aangesproken op haar verantwoordelijkheden
op dit punt.36, 41, 42 en 96Kan de regering met concrete voorbeelden uitleggen
wat zij verstaat onder een «multilateraal beleid met tanden»?Hoe gaat de technische ondersteuning ten aanzien van
het exportcontrolesysteem van landen die geen of beperkt onderdeel uitmaken
van het wereldomspannende stelsel van afspraken omtrent non-proliferatie er
uitzien?Welke landen zijn voor de regering «onderwerp
van zorg en discussie» als het gaat om non-proliferatie van massavernietigingswapens?
Welke concrete «aanvulling en versterking van het bestaande systeem»
is volgens de regering nodig en welke voorstellen zal de regering ter zake
doen?Welke «andere preventieve maatregelen»
bedoelt de regering concreet als het gaat om nieuwe antwoorden op het grote
gevaar van proliferatie van massavernietigingswapens.Het multilaterale systeem biedt, bij goed functioneren, de beste mogelijkheden
om internationale bedreigingen tegen te gaan. Daartoe is VN-brede normstelling
belangrijk, maar tegelijkertijd niet genoeg. Uitvoering van resoluties, verdragen
etc. is nodig. Het multilateraal systeem, bijvoorbeeld ten aanzien van non-proliferatie,
moet sluitend worden gemaakt. In beginsel biedt een rol van de VN-Veiligheidsraad
(bindende uitspraken op grond van Hoofdstuk VII van het VN-Handvest) daarvoor
een oplossing. Maar in de praktijk schiet de controle op de naleving van verplichtingen
in een aantal gevallen tekort, zonder dat een beroep op de Veiligheidsraad
realistisch is. Tegelijkertijd staat de aard van veiligheidsbedreigingen (zoals terrorisme) niet uitsluitend een reactieve benadering toe,
zodat naar aanvullende toepassingen moet worden gezocht.Daarbij kan worden gedacht aan voorstellen zoals het «Proliferation
Security Initiative», bevordering van goede werking van de exportcontroleregimes,
strategische en systematische inzet van de instrumenten van de Europese Unie
bij de bestrijding van proliferatie en bevordering van de vernietiging van
chemische en nucleaire wapens in de Russische Federatie. Het gaat daarbij
dus om maatregelen die, binnen de kaders van het nationale en internationale
recht, op concrete wijze de verspreiding van massavernietigingswapens en onderdelen
daarvoor tegengaan.Landen van zorg op het gebied van de proliferatie van massavernietigingswapens
zijn die landen, ten aanzien waarvan vermoedens dan wel harde aanwijzingen
bestaan dat zij op een of andere wijze betrokken zijn bij de overdracht, verwerving
of ontwikkeling van biologische, chemische, radiologische of nucleaire wapens,
in strijd met de bestaande verdragen ter zake. Het gaat derhalve om algemene
benadering, niet om een omschreven groep van landen.Technische ondersteuning aan derde landen vindt op verschillende manieren
plaats.Nederland heeft bilaterale samenwerkingsprojecten met Slowakije en Roemenië.
Bedoeling van deze projecten is beide landen te ondersteunen bij het opzetten
van een effectief wapenexportcontrole-beleid mede ter voorbereiding op hun
toekomstige lidmaatschap van EU en NAVO. Ook de Europese Commissie en andere
lidstaten assisteren EU kandidaat lidstaten, waar nodig, bij nationaal exportcontrolebeleid.
De EU zet zich er ook voor in dat de kandidaat Lidstaten toetreden tot bestaande
exportcontroleregimes. Daarnaast wordt, in het kader van het EU actieprogramma
tegen de proliferatie van massavernietigingswapens, gesproken over een «peer
review» van het exportcontrolebeleid in de EU lidstaten en kandidaat
lidstaten. Tenslotte spelen de exportcontroleregimes een rol bij het verschaffen
van technische informatie over vormgeving en uitvoering van exportcontroles
aan landen die geen deel uitmaken van die regimes.37, 71 en 74Kan de regering naar aanleiding van de stelling dat
«hervormingen van het VN-secretariaat zoals door de SGVN voorgesteld
van groot belang zijn», aangeven welke voorstellen concreet door de
regering worden gesteund? \ {{pg}Welke maatregelen ondersteunt de regering
om de Veiligheidsraad beter te laten functioneren naar aanleiding van het
«op cruciale momenten moeizaam functioneren» van de Veiligheidsraad?De regering heeft in samenwerking met een aantal andere
landen voorstellen gepresenteerd voor intergouvernementele hervormingen binnen
de VN (het Greentree Rapport). Ook spreekt de regering regelmatig over «multilateralisme
met tanden». Welke concrete activiteiten en voorstellen is de regering
voornemens te doen in het komende jaar op dit terrein?De Secretaris-Generaal van de VN, Kofi Annan, heeft tijdens de opening
van de zitting van de Algemene Vergadering op 23 september jl. op indringende
wijze de discussie aangezwengeld over hervormingen van de VN. Daartoe heeft
hij een High Level Panel van Eminent Personalities
ingesteld, onder leiding van de voormalige premier van Thailand, die volgend
jaar aanbevelingen zal doen. Het panel zal:1. De huidige uitdagingen voor vrede en veiligheid onderzoeken;2. Bezien hoe collectieve actie kan bijdragen tot het adresseren van deze
uitdagingen en3. Het functioneren van de belangrijkste VN-organen en hun onderlinge
relatie bekijken.Deze discussie volgt op reeds in gang gezette hervormingen, waarvan een
overzicht u toeging per brief van 10 oktober jl. (TK 29 200 V,
11). Daarin wordt onder meer ingegaan op het zogenaamde Greentree rapport
over hervorming van de Algemene Vergadering, dat over het algemeen goed werd
ontvangen.Nederland wil een actieve bijdrage leveren aan de hervormingsdiscussie.
Zo zet Nederland zich actief in om in EU-verband tot concrete stellingnames
te komen en deze in te brengen bij het Panel.38Welke stappen zullen door de regering worden gezet
om de Haagse coördinatiestructuur te versterken?Een verdere versterking van de Haagse coordinatiestructuur zal langs onderscheiden
trajecten invulling gegeven worden. In de eerste plaats zijn op enkele hoofdthema's,
zoals het aanstaande EU-voorzitterschap en de Financiele Perspectieven 2007–2013,
ministeriele stuurgroepen ingesteld. Beide stuurgroepen functioneren complementair
aan het bestaande coordinatiemechanisme. Voorts geldt voor alle ministeries
dat de groei en complexiteit van in EU-kader plaatshebbende besluitvorming
vraagt om voortdurende aandacht vanuit de eigen organisatie. Tot slot zullen
nadere voorstellen voor de interdepartementale coordinatiestructuur volgen,
waarbij het tijdpad zodanig wordt opgezet, dat de voorbereiding op en uitvoering
van het Nederlands EU-voorziterschap niet belast worden.40 en 80Kan de regering duidelijk maken hoe Nederland als lid
van de VN-Mensenrechtencommissie in 2004 concreet impulsen wil geven op het
terrein van het functioneren van de VN-mensenrechtencommissie? Wat zijn de
concrete doelstellingen voor Nederland? Wanneer en hoe zullen resultaten van
deze impulsen gemeten kunnen worden?Welke concrete voorstellen zal de regering doen om
de effectiviteit van de VN-Mensenrechtencommissie te vergroten? Welke organisatorische
hervormingen binnen de VN-Mensenrechtencommissie zal de regering voorstellen?De vraag hoe het functioneren van de VN-Mensenrechtencommissie (MRC) kan
worden verbeterd, vormt onderwerp van verkennend overleg met diverse partijen,
zowel met de EU-partners als anderen. Aan de Adviesraad Internationale Vraagstukken
werd hieromtrent in augustus jl. advies gevraagd. Het gaat hier om een denkproces
dat al geruime tijd gaande is en niet op korte termijn zal worden afgerond.
Resultaten zullen stapsgewijs geboekt kunnen worden. Verbeteringen worden
vooral gezocht in een efficiënter en effectiever opereren van de MRC
door veranderingen in de werkwijze. Nederland is ook voorstander van een «agreed
slate» systeem voor de westerse groep, dat wil zeggen dat lidmaatschap
van landen uit die groep volgens een vast stramien rouleert. Daarmee wordt
voorkomen dat iedere keer weer opnieuw door elk individueel land veel energie
moet worden gestoken in de eigen verkiezing als lid, waar deze energie beter
kan worden aangewend ten behoeve van de werkzaamheden van de Commissie zelf.
De regering streeft er overigens naar naast het interne EU-overleg ruimte
te houden voor al dan niet geïnstitutionaliseerd overleg met andere (groepen
van) landen om tot een meer eensgezinde beoordeling van de mensenrechtensituatie
in bepaalde landen te komen. Nederland is ook voorstander van een discussie
over een verschuiving van het instrument van een veroordelende landenresolutie
naar zogenaamde technische-assistentieresoluties waarin landen nog steeds
op hun mensenrechtensituatie worden aangesproken maar ook ondersteuning krijgen
van het Bureau van de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten.
Zo kunnen in een geïntensiveerde dialoog concrete afspraken gemaakt worden
over wat een land moet doen en wat de internationale gemeenschap dat land
kan bieden. Dat past in de algehele trend in het Nederlandse mensenrechtenbeleid
om meer nadruk te leggen op de bevordering van implementatie van afspraken
en verplichtingen. Daar waar het verzet tegen veroordelende resoluties in
de afgelopen jaren is gegroeid, ziet de regering een mogelijke verschuiving
ook als een constructieve inzet voor verbetering van de dialoog binnen de
MRC.43In hoeverre heeft de promotie van de bewindspersoon
voor Ontwikkelingssamenwerking van staatssecretaris naar minister de slagkracht
van Ontwikkelingssamenwerking ook feitelijk en aantoonbaar vergroot of is
dit niet zozeer het geval geweest?De balans van de promotie van de bewindspersoon voor Ontwikkelingssamenwerking
van staatssecretaris naar minister is een positieve. In de eerste plaats is
het een signaal van het belang dat Nederland hecht aan ontwikkelingssamenwerking.
Nationaal en internationaal weegt dat zwaar. Ten tweede is een minister als
lid van de ministerraad in de gelegenheid structureel aandacht te vragen voor
duurzame armoedebestrijding.44Hoe zal de slagkracht van Ontwikkelingssamenwerking
worden vergroot door intensivering van de samenwerking met het bedrijfsleven?
Welke specifieke dossiers heeft de regering hierbij op het oog? Met behulp
van welke criteria wordt bepaald met welke bedrijven samenwerking zal worden
gezocht?Economische groei in ontwikkelingslanden is essentieel voor duurzame armoedevermindering.
Een gezonde private sector in ontwikkelingslanden zorgt immers voor werk en
inkomen. Bij het bevorderen van een gezonde private sector hebben zowel overheden
(onder meer wet- en regelgeving), maatschappelijke organisaties als bedrijven
een rol te spelen. Door samenwerking kan de bijdrage van het bedrijfsleven
aan economische groei (en zo aan armoedevermindering) versterkt worden. Samenwerking
met het Nederlandse en internationale bedrijfsleven krijgt hierbij niet alleen
gestalte door ondersteuning van bedrijvigheid en investeringen (bijvoorbeeld
via PSOM en ORET), maar ook door het aangaan van partnerschappen (bijvoorbeeld
met Agriterra en LTO gericht op capaciteitsopbouw in de agrarische sector
in ontwikkelingslanden) en het stimuleren van maatschappelijk verantwoord
ondernemen.Wat betreft de criteria voor samenwerking met bedrijven geldt dat in het
algemeen het streven naar duurzame armoedevermindering voorop staat. Meer
specifiek dient samenwerking met bedrijven ook bij te dragen aan bedrijvigheid,
duurzame werkgelegenheid (bijvoorbeeld via PSOM) en kennisoverdracht (bijvoorbeeld
via PUM of het convenant met Agriterra en LTO Nederland). Eén en ander
komt ook tot uiting in de voorwaarden van de verschillende bedrijfsleven-instrumenten.Verder geldt dat bedrijven die in aanmerking willen komen voor de verschillende
bedrijfsleven-instrumenten geacht worden de OESO-richtlijnen voor multinationale
ondernemingen naar vermogen toe te passen.45, 120 en 122Heeft de Nederlandse regering inmiddels een adviesaanvraag
bij de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) ingediend over de mogelijke
strijdigheid van de besluitvormingsprocedure inzake deelname aan de NATO
Response Force met het nationale toetsingskader voor uitzending van militairen?
Is inmiddels ook al advies uitgebracht? Zo ja, hoe luidt dit advies?Kan de regering haar ideeën toelichten met betrekking
tot het uitwerken van de besluitvormingsprocedure van de NATO Response Force?
Hoe dient de besluitvorming te verlopen indien Nederlandse militaire eenheden
zijn betrokken bij de inzet van de NATO Response Force?Hoe verhouden zich de verplichtingen die verbonden
zijn aan de NATO Response Force met Europese verplichtingen?Op 29 oktober jl. heeft de regering de AIV gevraagd nader in te gaan op
de vraag of de deelneming van de Nederlandse krijgsmacht aan internationale
samenwerkingsverbanden in het kader van crisisbeheersingsoperaties aanleiding
vormt het toetsingskader aan te passen en voorts te onderzoeken of de bestaande
procedures toereikend zijn. (TK 28 676, nr. 8).De AIV heeft nog niet inhoudelijk kunnen reageren op de adviesaanvraag
De relevante passage van de adviesaanvraag luidt als volgt: «De afgelopen
jaren zijn verschillende initiatieven genomen om multinationale militaire
verbanden op te richten, zoals de toekomstige NATO Response Force en diens
Europese tegenhanger. Daarnaast kent de Nederlandse krijgsmacht verschillende
bilaterale samenwerkingsverbanden met andere landen. De AIV stelt in zijn
recente advies over militaire samenwerking in Europa dat voor succesvolle
operationele samenwerking een deel van de nationale beslissingsbevoegdheid
moet worden ingeleverd. Het is voorts de vraag welke gevolgen de verdere inbedding
van de Nederlandse eenheden in multinationale militaire verbanden heeft voor
de nationale besluitvormingsprocedures: ligt een aanpassing van het Toetsingskader
voor de uitzending van eenheden in de rede, of kunnen voldoende procedurele
voorzieningen worden getroffen om recht te doen aan de noodzaak van snel,
expeditionair, collectief optreden terwijl de betrokkenheid van het parlement
gewaarborgd blijft?»Voor het standpunt van de regering met betrekking tot de besluitvormingsprocedure,
zowel nationaal als ook in bondgenootschappelijk kader, kan worden verwezen
naar de brief van de regering over de snelle reactiemacht van de NAVO (NATO
Response Force), welke de Kamer op 2 oktober jl. is toegegaan (TK 28 676,
nr. 8). In deze brief wordt ook ingegaan op de relatie tussen de NATO
Response Force en de EU Rapid Response capaciteit.46 en 132Wat is de stand van zaken met betrekking tot het ontwerp
van een strategisch concept ten behoeve van het Europees Veiligheids- en Defensiebeleid
(EVDB)?Hoe gaat de Nederlandse regering inhoud geven aan «het
leveren van inhoudelijke bijdragen ten aanzien van de EU Veiligheidsstrategie»?De Nederlandse regering heeft aan de ontwikkeling van een EU Veiligheidsstrategie
actief bijgedragen door middel van haar inbreng tijdens (informele) Raadsvergaderingen
en ambtelijk overleg in Brussel, en door schriftelijk commentaar op het eerste
ontwerp van Hoge Vertegenwoordiger Solana. De hoofdlijnen van de Nederlandse
positie ten aanzien van de EU Veiligheidsstrategie zijn omschreven in de brief
die uw Kamer toeging op 22 april jl. met het oog op de informele Raad
Algemene Zaken en Externe Betrekkingen («Gymnich») van 2–4 mei
jl. (uw kenmerk EU03 000 074). Naar verwachting zal de EU Veiligheidsstrategie
nog dit jaar worden afgerond en door de Europese Raad in december worden
aanvaard.47, 172 en 173Op welke wijze wil de Nederlandse regering bevorderen
dat de enorme verdeeldheid die zowel in de NAVO als in de EU aan het licht
kwam bij de Irak-crisis, omgezet wordt in Europese eenheid als het gaat om
buitenlandsen veiligheidsbeleid? \ {pg}Hoe denkt de regering te komen tot
een daadwerkelijk gemeenschappelijk Europees buitenlands beleid met behoud
van het vetorecht van alle lidstaten?}Welke specifieke doelen heeft de regering zich gesteld
in het kader van het Europees voorzitterschap van komend jaar op het terrein
van het gemeenschappelijk buitenlands beleid? Zijn er specifieke doelstellingen
geformuleerd om tot concrete stappen te komen in bijvoorbeeld het vredesproces
in het Midden-Oosten of met betrekking tot het Internationaal Strafhof?Voor een breed gedragen en gelegitimeerd GBVB blijft het nodig dat overeenstemming
wordt bereikt door alle Lidstaten, in ieder geval op hoofdlijnen. Derhalve
is ook overeenstemming nodig tussen de grote drie Lidstaten, waaraan het in
de Irak-kwestie ontbrak. Deze kwestie toonde ook aan dat fundamentele verschillen
van inzicht over belangrijke vraagstukken niet uitsluitend kunnen worden opgelost
door afschaffing van de unanimiteitsregel.Tijdens het a.s. EU-Voorzitterschap zal Nederland proberen bij te dragen
aan het verwezenlijken van meer eenheid tussen de Lidstaten. Wat de politieke
agenda betreft, heeft Nederland zich in eerste instantie te richten naar de
«lopende dossiers» (zoals het Midden Oosten) en de actualiteit.
De kalender voorziet in een groot aantal politieke contacten op Top-, ministerieel
en ambtelijk niveau. Prioriteit geniet voorts het goede verloop van EVDB-operaties,
zoals in Macedonie, en mogelijk ook de overname van SFOR in Bosnie. Eigen
accenten wil Nederland zetten op de transatlantische betrekkingen, versterking
van het multilaterale stelsel, interne/externe veiligheid en samenwerking
met «Wider Europe», waaronder de Mediterrane landen (dialoog met
de Arabische wereld).48Hoe beoordeelt de regering de recentelijk gewijzigde
Iraanse opstelling inzale de voortzetting van het Iraanse nucleaire programma.Het is verheugend dat de eensgezinde opstelling in de Board of Governors
van de IAEA en het bezoek van de drie ministers van Buitenlandse Zaken van
Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk aan Teheran een perspectief
heeft helpen openen op een politieke oplossing voor de veiligheidsrisico's
samenhangend met het Iraanse nucleaire programma. Dit is een belangrijke eerste
stap. De regering hoopt dat de Iraanse regering de nodige verdere stappen
zal zetten die een dergelijke oplossing uiteindelijk mogelijk zullen maken.49«Consistentie en coherentie van beleid zijn voorwaarden
voor geloofwaardigheid en effectiviteit.» Hoe wordt coherentie en consistentie
bereikt binnen het regeringsbeleid? Staat bijvoorbeeld de Nederlandse ontwikkelingshulp
die door ontwikkelingslanden besteed wordt aan goederen en diensten afkomstig
uit derde economieën niet haaks op het streven van de regering om Nederland
verder te ontwikkelen als dynamische economie waarin kennis en innovatie centraal
staan?Consistentie en coherentie van beleid worden bereikt door intensieve afstemming
en coördinatie tussen de departementen in Den Haag via de reguliere afstemmingsmechanismen.
Uiteindelijk vindt binnen het kabinet afweging tussen doelstellingen en belangen
plaats. Het eventueel besteden van Nederlandse ontwikkelingshulp door begunstigde
ontwikkelingslanden aan goederen en diensten uit derde landen staat niet haaks
op het streven Nederland te ontwikkelen als een dynamische economie waarin
kennis en innovatie centraal staan. Voor de Nederlandse ontwikkelingshulp
staat de meest effectieve bestedingsvorm centraal. De effectiviteit van de
hulp is niet gebaat bij binding aan besteding van de hulpgelden in Nederland.
Voor het stimuleren van een dynamische Nederlandse economie waarin kennis
en innovatie centraal staan, beschikt de regering over andere beleidsinstrumenten.50Wil de regering ingaan op de vragen die Leo van Maare
in het artikel «Coherentie in de ontwikkelingssamenwerking: hoe verder?»
(Internationale Spectator, februari 2003) opwerpt als het gaat over coherentie
tussen buitenlands beleid, economisch beleid en OS-beleid? Hanteert de regering
ook een «richtinggevende prioriteitsvolgorde op basis waarvan belangen
worden afgewogen», op basis waarvan belangentegenstellingen kunnen worden
beslecht en incoherenties weggewerkt kunnen worden?De regering hanteert geen richtinggevende prioriteitsvolgorde in algemene
zin op basis waarvan belangen worden afgewogen. Zoals eerder aangegeven, gaat
het bij OS-coherentie om het systematisch rekening houden met effecten op
ontwikkelingslanden in een overheidsbrede aanpak van de besluitvorming op
relevante beleidsterreinen. Daarbij moeten (soms) potentieel conflicterende
belangen en doelstellingen tegen elkaar worden afgewogen. De afweging zal
per terrein en dossier verschillend zijn. Inzet is om tenminste schadelijke
effecten vanuit het perspectief van armoedebestrijding en het belang van ontwikkelingslanden
te voorkomen en waar mogelijk synergie te bevorderen; dit zonder het OS-belang
daarmee tot de hoogste regeringsprioriteit te maken. De regering streeft daarbij
altijd een transparante afweging na die gebaseerd is op een goed inzicht in
de effecten van de beleidsvoornemens op ontwikkelingslanden en armoedebestrijding.
De prioriteitsselectie van actiegerichte coherentiedossiers is met name gebaseerd
op de mate van incoherentie van beleid op een beleidsterrein, de potentiële
bijdrage aan armoedebestrijding en de mogelijkheden voor het realiseren van
concrete resultaten in het kader van internationale onderhandelingen en afspraken,
waarbij tevens afwegingen ten aanzien van de mogelijkheden voor coalitievorming
met ontwikkelingslanden en gelijkgezinde landen een rol spelen.51 en 197Hoe wil de regering vorm geven aan de interculturele
dialoog tijdens het voorzitterschap van de Raad van Europa?In hoeverre is feitelijk gevolg gegeven aan de kritiek
van een grote meerderheid van de Kamer op het programma van het Nederlands
voorzitterschap van de Raad van Europa, zoals geuit tijdens het Algemeen Overleg
van 11 september 2003?De interculturele dialoog maakt deel uit van één van de
centrale thema's van het voorzitterschap: integratie en sociale cohesie. In
de brief van 3 november jl. (TK 28 810, nr. 3), onder thema
2, is hierop zowel inhoudelijk als wat betreft te ondernemen activiteiten
ingegaan.52Op welke wijze worden effecten op ontwikkelingslanden
meegewogen bij het maken van het nationale en internationale beleid in EU-
en in WTO verband? Hoe heeft de Nederlandse regering tijdens de WTO-ronde
in Cancun haar standpunt van gedifferentieerde markttoegang, zoals beschreven
in de Afrika-notitie, uitgedragen?Het versterken van de samenhang tussen ontwikkelingssamenwerking en andere
beleidsterreinen die van invloed zijn op de armoedebestrijding in ontwikkelingslanden
«OS-beleidscoherentie» – vormt een belangrijk aandachtspunt
in het Nederlandse beleid. Nederland bevordert dat ook op EU-niveau belangen
van ontwikkelingslanden expliciet worden meegewogen in de besluitvorming,
om coherentie van het beleid te vergroten. Een voorbeeld hiervan is de discussie
over de hervorming van het Gemeenschappelijk LandbouwBeleid. Tijdens de ministeriele
conferentie in Cancun heeft Nederland conform de Koninkrijksinstructie er
naar gestreefd om overeenstemming te bereiken over een ambitieus pakket van
akkoorden over versterking van speciale en gedifferentieerde behandeling.
De speciale en gedifferentieerde behandeling van ontwikkelingslanden bevat
naast handelspreferenties een stelsel van regels in praktisch alle WTO-akkoorden,
bestaande uit (tijdelijke) uitzonderingen en langere uitvoeringstermijnen
inzake bestaande WTO-regels. Deze uitzonderingen zijn specifiek bedoeld voor
ontwikkelingslanden (in het bijzonder voor de zogenoemde MOLs, Minst Ontwikkelde
Landen), om hen in staat te stellen de uitvoering van WTO-akkoorden in overeenstemming
te brengen met hun ontwikkelingsfase.Ook in nieuwe WTO-akkoorden streeft Nederland naar een passende speciale
en gedifferentieerde behandeling van ontwikkelingslanden. Bij landbouw gaat
het om ruimte voor met name de lage inkomenslanden om hun markten langzamer
te openen en tevens om extra ruimte om hun landbouw-en voedselproductie te
ondersteunen en te beschermen tegen dumping en plotselinge stijgingen van
de invoer die schadelijk zijn voor de eigen productie. Bij industrieproducten
gaat het om een formule voor tariefverlaging die geleidelijke liberalisering
eist van ontwikkelingslanden en rekening houdt met door deze landen reeds
doorgevoerde liberalisering. Daarnaast bestaan er uitgebreide programma's
voor technische assistentie binnen de WTO om hen te ondersteunen bij de onderhandelingen
en uitvoering van WTO-akkoorden. Technische assistentie wordt onder andere
verleend aan toetredende MOL's.53Hoeveel fondsen stelt de regering beschikbaar voor
het actieprogramma Duurzame Daadkracht? Op welke wijzen zullen maatschappelijke
organisaties bij de uitvoering van het programma worden betrokken?Het budget voor Duurzame Daadkracht is 30 miljoen euro per jaar. Maatschappelijke
organisaties (i.c. cso's) zijn in maart 2003 via het NCDO-forum geinformeerd
en geconsulteerd over de uitvoering van de WSSD-afspraken. Tevens zijn maatschappelijke
organisaties geconsulteerd tijdens het opstellen van de notitie «Aan
Elkaar Verplicht». In het kader van Duurzame Daadkracht zijn en worden
maatschappelijke organisaties betrokken als partner bij de uitvoering van
publiek-private partnerschappen. Dit betreft zowel Nederlandse en internationale
organisaties als ook maatschappelijke organisaties in partnerlanden. De betrokkenheid
varieert van consultatie, directe betrokkenheid en gedeelde verantwoordelijkheid
aan de gezamenlijke doelstelling tot en met uitvoerder van het partnerschap.Daarnaast zal ook de beleidsdialoog met maatschappelijke organisaties
op het terrein van duurzame armoedebestrijding worden versterkt waarbij duurzame
ontwikkeling en specifieke thema's zoals water, energie, gezondheid, landbouw
en biodiversiteit aan de orde komen.54Kan de regering expliciet maken waarvoor de regering
bij de OESO zal pleiten als het gaat om de OESO-DAC ODA-criteria? Zal worden
bepleit dat een groter deel van de kosten van crisisbeheersingsoperaties in
ontwikkelingslanden alsmede het klimaatbeleid in ontwikkelingslanden onder de ODA-definitie zal worden gebracht? Kan de regering de motivatie
hiervoor toelichten?Binnen de OESO-DAC zal de ODA-biliteit van uitgaven met betrekking tot
vrede, veiligheid en ontwikkeling en van de aankoop van emissie-reductie in
ontwikkelingslanden besproken worden. Het ligt inderdaad in de bedoeling een
groter deel van deze uitgaven onder de ODA-definitie te brengen.Activiteiten gericht op onder andere de verbetering van het (democratisch)
bestuur van de veiligheidssector, hervorming en training van het militaire
apparaat in een post-conflictland en (delen van) vredesoperaties in ontwikkelingslanden
zijn voorbeelden van naar Nederlandse opvattingen ontwikkelingsrelevante activiteiten.
Het zijn dan ook dergelijke activiteiten waarvoor de regering ODA-registratie
wil bepleiten. Op het terrein van emissierechten is de Nederlandse inzet om
de (deelname aan) financiering van Clean Development Mechanism (CDM) projecten toe te rekenen aan ODA, omdat dergelijke projecten
bijdragen aan de mitigatie van broeikasgassen en duurzame ontwikkeling in
het gastland bevorderen.55De regering heeft in 2002 een notitie aan de Kamer
gezonden over de beleidscoherentie tussen landbouwbeleid en ontwikkelingssamenwerkingsbeleid.
Is zij bereid een soortgelijke notitie te wijden aan de beleidscoherentie
tusen het Nederlandse en Europese handelsbeleid en het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid?In artikel 133 van het Unieverdrag worden de beginselen van de gemeenschappelijke
handelspolitiek vastgelegd. Daarin wordt onder meer geregeld dat de Commissie
namens de lidstaten onderhandeld over akkoorden inzake de handelspolitiek.
Het handelsbeleid is daarmee voor een belangrijk deel veranderd van nationaal
(i.c. Nederlands) beleid in Europees beleid, waarop de lidstaten uiteraard
wel invloed kunnen uitoefenen.De notities die Kamer zijn toegegaan over het Europese handelsbeleid (o.a.
TK 25 074 nr's 52, 59, 61, 64, 66 en TK 25 074, nr. 70) worden
onder verantwoordelijkheid van de minister van Economische Zaken en in goed
overleg met betrokken departementen, waaronder Buitenlandse Zaken/Ontwikkelingssamenwerking
opgesteld. Zo zijn in de Koninkrijksinstructie voor Cancun (TK 25 074
nr. 68) standpunten ingenomen op beleidsterreinen die ook van belang
zijn voor ontwikkelingslanden (zoals Trips / medicijnen, landbouw, handel
in industriële producten, gedifferentieerde en bijzondere behandeling
en technische assistentie) en waarbij ook rekening gehouden is met de belangen
van de ontwikkelingslanden.De regering ziet derhalve geen toegevoegde waarde in het opstellen van
een beleidsnotitie over het Europese handelsbeleid en het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid.56De regering wil dat Nederland donor blijft van «die
organisaties waar sprake is van resultaat en effectiviteit». Welke zijn
dit en op basis waarvan wordt een organisatie als zodanig gekwalificeerd?Zoals aangegeven in hoofdstuk 7.7 van de notitie «Aan Elkaar Verplicht»
(TK 29 234, nr. 1) ontvangt de Tweede Kamer in het voorjaar van
2004 een nota waarin o.a. een rapportage wordt opgenomen over de relevantie,
effectiviteit en efficiëntie van de OS-instellingen van de Verenigde
Naties en de Internationale Financiële Instellingen.57Op welke manieren denkt de regering de kansen die liggen
op het gebied van public diplomacy optimaal te benutten?De aandacht voor publieksdiplomatie is recent geïntensiveerd en volop
in ontwikkeling. Het doel is bij anderen dan overheden begrip te kweken voor
de Nederlandse zienswijze op een aantal beleidsterreinen. Op dit moment wordt
bekeken welke terreinen zich hiervoor het beste lenen. Daarbij geldt als criterium
dat het onderwerpen zijn waarop Nederland zich door zijn expertise of zienswijze
onderscheidt van andere landen of waaraan het groot belang hecht. Gedacht
wordt onder andere aan mensenrechten, vrede, veiligheid en ontwikkelingssamenwerking
en water.58De regering stelt dat aan de sluiting van enkele posten
niet ontkomen kan worden. Kan de regering aangeven welke posten zij voornemens
is te sluiten?In het kader van de taakstelling is het sluiten van posten één
van de mogelijkheden om tot duurzame besparingen te komen. In het kader van
de taakstelling van het kabinet Balkenende I worden de consulaten-generaal
in Lagos (Nigeria), Djedda (Saudi Arabië), Karachi (Pakistan) en Houston
(VS) gesloten en ook de sluiting van ambassade Kingston (Jamaica) zal aan
deze taakstelling worden toegerekend. In deze fase van uitwerking van de taakstelling
van het kabinet Balkenende II kan nog geen uitsluitsel worden gegeven of er
posten gesloten zullen worden en welke posten daarvoor dan in aanmerking zouden
komen. Op het moment dat hierover duidelijkheid bestaat, zal uw Kamer worden
geïnformeerd.59In hoeverre heeft de toenemende samenwerking in de
EU op het gebied van buitenlands beleid (GBVB) op korte en op langere termijn
gevolgen voor de omvang van ons postennetwerk?De toenemende samenwerking in de EU op het gebied van buitenlands beleid
(GBVB) heeft geen onmiddelijke gevolgen voor de omvang van het Nederlandse
postennetwerk. De gevolgen voor de middellange termijn hangen af van de wijze
waarop invulling zal worden gegeven aan deze samenwerking. Dit valt op dit
moment niet aan te geven.60Kan de regering concreet aangeven wat nu precies met
«vernieuwing diplomatie» wordt bedoeld, daar concrete voorbeelden
van noemen, aangeven waar en nu wordt gefaald en een concreet tijdspad aangeven
waarin deze vernieuwing moet worden gerealiseerd?In zijn nieuwjaarsspeech van januari 2002 heeft de Secretaris-generaal
van het ministerie van Buitenlandse Zaken een aantal ontwikkelingen geschetst
die van invloed zijn op de diplomatie. Het betrof hier onder andere de toegenomen
mondialisering, de steeds complexer wordende dossiers en hun toegenomen onderlinge
samenhang, de rol van non-gouvernementele actoren in de internationale politiek
en ontwikkelingen in de informatietechnologie. Hiermee werd het startsein
gegeven voor een discussie over de toekomst van de Nederlandse diplomatie.
Na een intern debat is in november 2002 een groot afsluitend symposium gehouden,
waarbij ook leden van uw Kamer, wetenschappers en pers waren uitgenodigd.
Na dit debat heeft op uitnodiging van Buitenlandse Zaken een reeks vooraanstaande
denkers op het gebied van de internationale betrekkingen een lezing gehouden.Het doel van deze discussies is doorlopend inzichten te verwerven in ontwikkelingen
die van invloed zijn op de Nederlandse diplomatie en deze te gebruiken voor
de inrichting van het apparaat van Buitenlandse Zaken èn de beleidsontwikkeling.
Als voorbeeld zijn te noemen een toenemende rol voor public diplomacy, aandacht voor het op peil houden van talenkennis
bij diplomaten, een groter belang dat wordt gehecht aan bilaterale diplomatie
en meer aandacht voor de landen die grenzen aan een uitgebreide Europese Unie.61Met welke van de binnenkort 25 EU-lidstaten is de relatie
zodanig dat de Nederlandse regering een extra investering in de bilaterale
relatie wenselijk acht?Met alle lidstaten. Sinds 2002 heeft Nederland in alle lidstaten en kandidaat-lidstaten
van de Europese Unie een eigen ambassade. Al die ambassades worden nu reeds
ingeschakeld in het overleg gericht op besluitvorming in Brussel. Naast de
ambassades zijn er de bilaterale bezoeken op politiek en ambtelijk niveau
en bilaterale ontmoetingen en marge van veelvuldig multilateraal overleg.
Zo ontstaat een netwerk van contacten, dat zowel de bilaterale betrekkingen
als het multilaterale proces versterkt. De inzet van elk van die contacten
in de multilaterale besluitvorming zal per onderwerp verschillen.Onder Beleidsartikel 5, Europese samenwerking, geoperationaliseerde doelstellingen
2 en 3, zijn voorbeelden van zowel coalitievorming als bilaterale samenwerking
gegeven.62Kan de regering per land aangeven hoeveel Nederlanders
in het buitenland gedetineerd zijn? Kan ook per land waar Nederlanders in
het buitenland gedetineerd zijn, worden aangegeven hoe vaak de gedetineerden
worden bezocht en kan daarbij worden aangegeven hoe vaak dit door ambassadepersoneel
of door derden gebeurd?Het ministerie van Buitenlandse Zaken beschikt over een geautomatiseerd
systeem dat door middel van een systeem van geautomatiseerde informatievoorziening
per land kan aangeven hoeveel Nederlanders zich in buitenlandse gevangenissen
bevinden. Per 1 november jl. bedraagt het aantal Nederlanders in buitenlandse
detentie 2209.Het systeem is niet in staat per land aan te geven hoe vaak gedetineerden
regulier worden bezocht. De afgelegde bezoeken door medewerkers van de ambassades,
Reclassering Nederland en Stichting Epafras worden geregistreerd in zowel
het jaarplan als het jaarverslag van de ambassades en beide eerdergenoemde
organisaties. De bezoekfrequentie is afhankelijk van plaatselijke factoren
zoals de kwaliteit van de gevangenisregimes, de behoefte van de individuele
gedetineerde en de bereikbaarheid voor relaties of verwanten, de bezetting
en de werkzaamheden op de ambassade en de afstand naar de plaats van detentie.
Deze factoren maken dat het verlenen van bijstand aan Nederlandse gedetineerden
maatwerk is. Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland dienen wel
zorg te dragen voor een regelmatige bezoekfrequentie.Daarnaast brengen medewerkers van de Unit Buitenland & Buitenlandse
Betrekkingen van Reclassering Nederland en geestelijk verzorgers van Stichting
Epafras regelmatig bezoeken aan gedetineerde landgenoten. Deze bezoeken worden
zoveel mogelijk op elkaar afgestemd.63Hoe zal de kwaliteit en dienstverlening aan in het
buitenland verblijvende Nederlanders, reizigers en Nederlandse gedetineerden
worden verbeterd? Op welke concrete wijze zullen consulaire normen worden
aangescherpt?Consulaire dienstverlening is één van de kerntaken van het
ministerie van Buitenlandse Zaken. Uitgangspunt hierbij blijft om Nederlanders
die hierop een beroep doen op adequate, snelle en zorgvuldige
wijze te helpen. Het streven is om de kwaliteit van de dienstverlening, waar
nodig en mogelijk, verder te verbeteren. Daartoe zijn consulaire normen geformuleerd,
waarin is vastgelegd aan welke eisen consulaire bijstand dient te voldoen.
Met de formulering van de consulaire normen wordt in algemene zin duidelijk
gemaakt wat de basis van consulaire dienstverlening zou moeten zijn, terwijl
het beleid flexibel genoeg blijft om meer consulaire dienstverlening aan te
bieden in die gevallen waar dat noodzakelijk is. De consulaire normen zijn
per 1 januari 2003 ingevoerd. Ervaring zal moeten uitwijzen of dit nieuwe
beleid voldoet.64Betekent de verhoging van de ramingen voor de schuldkwijtschelding
voor Exportkredietverzekeringen en -investeringen een tijdelijke of definitieve
verhoging? Kan de regering toelichten hoe dit vooralsnog tot een herschikking
van de OS-begroting heeft geleid? Om welke bedragen gaat het hierbij?De verhoging van de ramingen voor de schuldkwijtschelding voor Exportkredietverzekeringen
en -investeringen (EKI) gelden voor de gehele kabinetsperiode. Daarbij zal
alleen datgene worden toegerekend wat daadwerkelijk wordt kwijtgescholden.In 2003 heeft de verhoging van de ramingen voor de EKI-schuldkwijtschelding
met EUR 300 miljoen geleid tot een gedeeltelijke herschikking van de begroting.
Voor 2003 is in de begroting een deel van de verhoogde EKI-ramingen verwerkt
als taakstellende onderuitputting van EUR 230 miljoen. Het overige deel (EUR
70 miljoen) kon worden gedekt door een kasschuif met IDA en de regionale banken.
Naar nu blijkt is de taakstellende onderuitputting gerealiseerd omdat de EKI-kwijtscheldingen
meevallen. Ook de resterende 70 miljoen EKI zal niet worden toegerekend. Daarom
zal bij Najaarsnota worden voorgesteld de kasschuif met IDA en de regionale
banken voor EUR 70 miljoen terug te draaien. Voor de jaren 2004 en verder
hebben de verhoogde ramingen met jaarlijks EUR 300 miljoen voor de schuldkwijtschelding
van Exportkredietverzekeringen en investeringen in hun geheel geleid tot een
herschikking van de OS-begroting.65 en 69Hoe kan goed bestuur worden bevorderd in landen waarmee
Nederland geen bilaterale ontwikkelingsrelaties onderhoudt, nu het budget
voor goed bestuur, mensenrechten en vredesopbouw wordt verlaagd en meer activiteiten
op dit terrein in de landenprogramma's worden opgenomen?Is het juist dat het Goed Bestuur, Mensenrechten en
Vredesopbouw (GMV-) programma tot en met 2006 met 95 miljoen euro zal worden
gekort? Hoe is het dan mogelijk dat via het landenprogramma toch meer activiteiten
worden ontplooid rond goed bestuur?Het centrale budget voor goed bestuur, mensenrechten en vredesopbouw (GMV)
wordt vooral verlaagd vanwege enerzijds de overheveling van het DDR-Grote
Meren-programma naar artikel 9.1 betreffende de Wereldbank Partnership Programma's
(26 miljoen euro in 2004, 27 miljoen euro in 2005 en 13 miljoen euro in 2006)
en anderzijds de onderbrenging van 10 miljoen euro aan jaarlijkse algemene
vredesopbouwmiddelen in het nieuwe Stabiliteitsfonds. Voor wat betreft de
vredesopbouw-component van het oude centrale GMV-budget gaat het dus om niet
een structureel verlaging.Voor de component goed bestuur en mensenrechten van het centrale GMV-budget
is geen sprake van een korting. Bovendien worden voor landen waarmee Nederland
geen bilaterale ontwikkelingsrelatie onderhoudt de middelen juist
verruimd, omdat het om uiteenlopende redenen zinvol kan zijn om snel en flexibel
in te spelen op ontwikkelingen terzake.Daarnaast houden de posten in de 36 partnerlanden de mogelijkheid om lastens
gedelegeerde middelen programma's uit te voeren op het terrein van goed bestuur
en mensenrechten, niet alleen binnen de gekozen sectoren, maar ook en met
name in sectoroverstijgende zin. Daarbij moet gedacht worden aan bijvoorbeeld
ondersteuning van democratiseringsprocessen, aan de versterking van een onafhankelijke
rechterlijke macht, en aan de bestrijding van corruptie.66 en 73Kan de regering aangeven hoe effectief het ter beschikking
stellen van gelden aan in Nederland gevestigde internationale organisaties
is?Waarom verschuilt de regering zich achter het «moeilijk
meetbaar en toewijsbaar zijn van de resultaten van specifiek Nederlandse inspanningen
aangaande internationale ordening»? Waarom stelt de regering niet meer
heldere doelen die meetbaar en controleerbaar zijn in plaats van zichzelf
al bij voorbaat tegen gebrek aan resultaat in te dekken?Van een poging tot verschuilen danwel indekken tegen het gebrek aan resultaten
is geen sprake. Aan de Tweede Kamer is eerder aangegeven dat niet alle resultaten
van door Nederland geleverde inspanningen meetbaar zijn, en dat wat wel meetbaar
is wel relevant maar niet noodzakelijkerwijs doorslaggevend is voor een politiek
oordeel over de inzet van Nederland. De Nederlandse inspanningen moeten bezien
worden tesamen met die van andere internationale actoren (regeringen, NGO's).
Met gerichte «investeringen» kan echter wel een belangrijke bijdrage
kan worden geleverd aan de werkzaamheden van hier te lande gevestigde internationale
organisaties. In dat verband moge in herinnering worden geroepen de gezamenlijke
Amerikaanse, Britse en Nederlandse bijdrage aan de constructie en inrichting
van de derde rechtzaal ten behoeve van het Joegoslavië-tribunaal in de
jaren '96 en '97, waarmee de efficiëntie van het tribunaal in belangrijke
mate werd bevorderd.67Versterken alle internationale organisaties de internationale
rechtsorde, of zijn er ook internationale organisaties die de regering liever
niet in Nederland ziet neerstrijken? Versterken bijvoorbeeld anti-globaliseringsorganisaties
die EU, WTO, IMF of Wereldbank bestrijden, vaak ook met geweld, de internationale
rechtsorde?Het staat niet-gouvernementele organisaties in beginsel vrij zich in Nederland
te verenigen en vestigen mits zij zich gedragen conform de wet. In beginsel
is een zodanige vestiging ook geen voorwerp van regeringsbeleid.70Met welk bedrag wordt het multilaterale kanaal in 2004
gekort?Beantwoording van deze vraag beperkt zich tot de beleidsartikelen 3.4,
8 en 9 in de Memorie van Toelichting.In de Memorie van Toelichting van 2003 werd voor genoemde artikelen 40 429 000
Euro meer begroot dan in 2004. Van een korting in 2004 op het multilaterale
kanaal is echter geen sprake. Ten dele zijn bepaalde uitgaven vanwege budgettaire
krapte van 2004 verschoven naar 2005, voor een ander deel worden in 2003 afgesloten
activiteiten niet voortgezet in 2004.72Hoe zal de uitdaging van de «bescherming van
de menselijke waardigheid» concreet ter hand worden genomen?De menselijke waardigheid vormt een maat die op de gehele internationale
ordening wordt toegepast, en die haar praktische uitwerking vindt in de bevordering
en bescherming van de rechten van de mens in ruime zin, zoals concreet beschreven
op bladzijden 24 en 25 van de Memorie van Toelichting.75De regering wil als voorzitter van de EU in de tweede
helft van 2004 het initiatief nemen voor een verduidelijking van de verhouding
tussen het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (Straatsburg) en het Hof
van Justitie van de Europese Gemeenschappen (Luxemburg). Betekent dit dat
de regering voorstander is van het aanmelden van de EU als partij bij het
Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Zo nee, waarom niet?In de IGC zal naar alle waarschijnlijkheid geen discussie ontstaan over
punt I-7 van de ontwerp-grondwet, waarin wordt gesteld dat de EU zal streven
naar toetreding tot het EVRM. Nederland is voorstander van EU-toetreding tot
voornoemd verdrag.76Wanneer zal het Allesomvattend Verdrag tegen Internationaal
Terrorisme binnen de VN worden afgerond en hoe groot schat de regering de
kans in dat dit in 2004 zal gebeuren?Nederland streeft naar afronding van een Alomvattend Verdrag tegen Internationaal
Terrorisme binnen de Verenigde Naties. Hierbij zal geen enkele rechtvaardiging
voor terroristische daden in de tekst worden geaccepteerd. Indien bepaalde
landen volharden in hun standpunt dat zogenaamde «vrijheidsstrijders»
moeten worden uitgesloten van de reikwijdte van het verdrag, dan zal dat de
totstandkoming van het verdrag vertragen en de onzekerheid over de kans dat
het verdrag in 2004 tot stand zal komen, doen toenemen.77Hoe zal invulling worden gegeven aan de motie-Dittrich
over het verzoek te komen tot een systeem van peer review waarbij de naleving van de Uniewaarden versterkt kan worden (29 201,
nr. 8)?In de motie is de regering verzocht een onderzoek te doen naar de wijze
waarop door middel van een systeem van peer review de
naleving van de Uniewaarden versterkt kan worden. Een dergelijk onderzoek
wordt thans voorbereid, waarbij de eventuele initiatieven in kaart zullen
worden gebracht die elders binnen de Europese Unie worden ontplooid. De gedachten
gaan uit naar een onderzoek dat in samenwerking met de Europese Commissie
wordt uitgevoerd, waarbij ook een recent Commissievoorstel met betrekking
tot de handhaving van Uniewaarden kan worden betrokken.78Welke landen hebben inmiddels met de Verenigde Staten
bilaterale overeenkomsten getekend inzake het niet uitleveren van Amerikanen
aan het Internationaal Strafhof? Wat is het oordeel van de regering daarover
mede gelet op de effectiviteit van het Hof?Van de volgende landen is bekend dat zij een bilaterale overeenkomst hebben
getekend met de Verenigde Staten inzake de overdracht van personen aan het
Internationaal Strafhof:Afrika (22): Botswana, Democratische Republiek
Congo, Djibouti, Gabon, Gambia, Ghana, Guinee, Ivoorkust, Madagaskar, Malawi,
Mauritanië, Mauritius, Mozambique, Nigeria, Rwanda, Senegal, Seychellen,
Sierra Leone, Togo, Tunesië, Uganda, ZambiaCentraal en Zuid Amerika (8): Antigua en Barbuda,
Bolivia, Colombia, Dominicaanse Republiek, El Salvador, Honduras, Nicaragua,
PanamaAzië en het Midden-Oosten (15): Afghanistan,
Bahrein, Bangladesh, Bhutan, Cambodja, Filippijnen, India, Israël, Malediven,
Mongolië, Nepal, Oost-Timor, Pakistan, Sri Lanka, ThailandEuropa (10: Albanië, Azerbeidjaan, Bosnië-Herzegovina,
Georgië, Kazakstan, Macedonië, Mongolië, Roemenië, Tajikistan,
UzbekistanOceanië (7): Marshall eilanden, Micronesië,
Nauru, Palau, Salomonseilanden, Tuvalu, Tonga.Naast deze landen heeft waarschijnlijk nog een aantal andere landen een
bilaterale overeenkomst met de Verenigde Staten getekend; hierover is geen
officiële informatie beschikbaar.Van bovengenoemde landen zijn er 30 partij bij het Statuut van het Internationaal
Strafhof. Voorzover bekend is tot nu toe voor 16 landen de overeenkomst in
werking getreden (Albanië, Bosnië-Herzegovina, Colombia, Filippijnen,
Gambia, Georgië, Ghana, Honduras, India, Israël, Macedonië,
Mauritanië, Nicaragua, Panama, Sierra Leone, Tajikistan).Geen van de EU-lidstaten heeft een bilaterale overeenkomst met de Verenigde
Staten gesloten.Op 30 september 2002 heeft de Raad voor Algemene Zaken en Externe Betrekkingen
(RAZEB) Raadsconclusies en richtlijnen («guiding principles»)
vastgesteld betreffende het sluiten van bilaterale overeenkomsten inzake de
overdracht van personen aan het Internationaal Strafhof (deze zijn op Nederlands
initiatief herbevestigd tijdens de RAZEB van 21 juli 2003). Nederland
hecht zeer aan deze EU Raadsconclusies en richtlijnen, omdat deze een zodanige
beperking aan de mogelijkheden tot het aangaan van een dergelijke overeenkomst
aangeven dat de integriteit en de effectiviteit van het Hof niet wordt aangetast.
Nederland blijft er daarom bij derde landen op aandringen om zich bij het
sluiten van een mogelijke bilaterale overeenkomst met de Verenigde Staten
te baseren op deze Raadsconclusies en richtlijnen (zie mijn antwoord op vraag
79).Hierbij is de lijn dat indien bilaterale overeenkomsten met de Verenigde
Staten zouden worden gesloten, deze in ieder geval de volgende elementen zouden
moeten bevatten, teneinde de effectiviteit van het Internationaal Strafhof
niet te ondermijnen:– Straffeloosheid moet worden voorkomen («no impunity»);– De overeenkomst zou alleen de overdracht van onderdanen van niet-verdragspartijen
kunnen betreffen;– De overeenkomst zou alleen kunnen gelden voor personen die op
het grondgebied van de aangezochte staat aanwezig zijn omdat zij door de zendstaat
daarheen gestuurd zijn, zoals diplomaten en militairen.Voor Nederland is van belang, dat een overeenkomst met de Verenigde Staten
niet voor «transfer» (doorvoer) zou kunnen gelden.79Welke diplomatieke acties onderneemt de regering richting
de VS en landen die als gevolg van Amerikaanse druk meewerken aan het verlangen
van de VS om Amerikaanse militairen te vrijwaren van vervolging door het Internationaal
Strafhof?Zowel Nederland als de EU achten het van belang dat de dialoog over het
Internationaal Strafhof en de samenwerking met de VS op het gebied van het
internationaal (straf)recht gaande wordt gehouden.Nederland acht het tevens van belang dat de dialoog over het Internationaal
Strafhof met landen die een bilaterale overeenkomst met de Verenigde Staten
inzake de overdracht van personen aan het Internationaal Strafhof hebben gesloten
gaande wordt gehouden. Waar het verdragspartijen bij het Statuut van het Internationaal
Strafhof betreft worden deze zoveel mogelijk betrokken bij de voortgang van
het Internationaal Strafhof. Voor wat betreft landen die het Statuut nog niet
hebben geratificeerd tracht Nederland, in samenwerking met andere EU-lidstaten,
deze te bewegen om op korte termijn het Statuut te ratificeren (zie mijn antwoord
op vraag 22).Voorts tracht Nederland er, in samenwerking met andere EU-lidstaten, voor
te zorgen dat de EU Raadsconclusies van 30 september 2002 (op initiatief
van Nederland herbevestigd tijdens de Raad voor Algemene Zaken en Externe
Betrekkingen van 21 juli 2003) en bijbehorende richtlijnen in acht worden
genomen bij het eventueel sluiten van bilaterale overeenkomsten. Mocht blijken
dat de tekst van een bilaterale overeenkomst afwijkt van de EU Raadsconclusies
en richtlijnen, dan voert Nederland, waar het verdragspartijen betreft, diplomatieke
demarches uit om deze landen te wijzen op hun verplichtingen voortvloeiend
uit het Statuut.81Hoeveel geld wil de regering beschikbaar stellen uit
het reguliere VN-budget voor het bureau van de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten
(OHCHR)? Kan een deel hiervan ook geoormerkt worden voor Haïti?De regering heeft met ingang van 2003 besloten voor een periode van drie
jaar een vrijwillige bijdrage van € 3 miljoen per jaar ter beschikking
te stellen aan de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten. Deze bijdrage vervangt
op verzoek van OHCHR diverse Nederlandse bijdragen op projectbasis, omdat
de Hoge Commissaris de beheerslast van haar grote projectenportefeuille wil
terugbrengen. De Nederlandse bijdrage is geoormerkt op het niveau van budgetcategorieën
van de OHCHR-begroting. Nederland heeft gekozen voor deze lichte oormerking
om te voorkomen dat activiteiten die uit het reguliere VN-budget moeten worden
gefinancierd, zoals personeelskosten en administratieve lasten, ten laste
van de Nederlandse bijdrage zouden worden gebracht. De door Nederland gefinancierde
budgetcategorieën zijn: 1. Technische assistentie 2. Mensenrechtenactiviteiten
in het kader van vredesoperaties 3. Democratisering, ontwikkeling en Mensenrechten
4. Reactie op beschuldigingen van mensenrechtenschendingen 5.Capaciteitsopbouw
van OHCHR, 6. Gender mainstreaming, 7. Rechten van gehandicapten en HIV/Aids.OHCHR mag binnen deze door Nederland geoormerkte budgetcategorieën
zelf bepalen welke activiteiten worden gefinancierd. Als OHCHR er binnen haar
eigen beleidskaders prioriteit aan geeft technische assistentieactiviteiten
in Haïti te financieren met de Nederlandse bijdrage dan kan dat. Nederland
kan onder de voorwaarden van deze bijdrage dergelijke incidentele beleidskeuzes
niet beïnvloeden. OHCHR rapporteert alleen achteraf over de met Nederlandse
financiering uitgevoerde activiteiten. Mochten de door OHCHR gestelde prioriteiten
geheel niet overeenkomen met hetgeen Nederland van belang acht, dan zal dit
in het jaarlijkse beleidsoverleg met OHCHR aan de orde worden gesteld.82Hoe zal de EU strategie voor corporate social
and environmental responsibility geformuleerd worden? Op
welke wijze zullen maatschappelijke organisaties hierbij worden betrokken?Tot het moment van publicatie van het verslag van het «EU Multi-Stakeholder
Forum on Corporate Social Responsibility» zullen geen belangrijke nieuwe
initiatieven worden ondernomen. Het Forum zal in de zomer van 2004 haar verslag
aan de Commissie aanbieden. Eerst op basis van deze aanbevelingen kan de Commissie
nieuwe initiatieven ter bevordering van maatschappelijk verantwoord ondernemen
(MVO) ontplooien. Op het door het ministerie van Economische Zaken en andere
departementen te organiseren Europese MVO congres in de 2e helft van 2004
zal hier aandacht aan worden geschonken. Bij het Multi-Stakeholder Forum zijn
reeds een groot aantal maatschappelijke organisaties (zowel vakbonden als
NGO's) betrokken. Ook bij het MVO congres zullen de maatschappelijke organisaties
actief betrokken worden.83Kan de regering het instrument «capaciteitsopbouw»
inzake de uitvoering van de conclusies van de World Summit on Sustainable
Development (WSSD) toelichten?Opbouw van institutionele capaciteit in ontwikkelingslanden is een belangrijk
onderdeel van de uitvoering van de conclusies van de WSSD. Capaciteitsopbouw
onder geoperationaliseerde doelstelling 5 is echter specifiek.Het doel is dat alle relevante internationale organisaties – inclusief
de EU – de WSSD-conclusies gestalte geven in hun werk. Een beoogd resultaat
is het bevorderen van markttoegang in westerse markten gekoppeld aan de gedachte
dat die toegang effectief moet zijn. Belangrijk is de mogelijkheid voor exporterende
ontwikkelingslanden om te kunnen voldoen aan kwaliteitseisen in westerse markten.
Specifiek daarvoor moet capaciteit in ontwikkelingslanden worden opgebouwd.Beoogd wordt dit te doen als integraal onderdeel van de publiek-private
partnerschappen in het kader van Duurzame Daadkracht, alsmede van thematische
en bilaterale programma's van ontwikkelingssamenwerking.Zo is in de beoordeling van nieuwe partnerschappen in het kader van duurzame
ontwikkeling capaciteitsopbouw en kennisontwikkeling bij lokale partners als
criterium opgenomen.Wat betreft concrete programma's van ontwikkelingssamenwerking is het
Biotrade Facilitation Programme (BFTP) van UNCTAD een voorbeeld. Het heeft
een bilaterale component gericht op deze specifieke capaciteitsopbouw. Verder
krijgt capaciteitsopbouw gelieerd aan specifieke thema's op het gebied van
handel en regelgeving aandacht via het International Centre for Trade and
Sustainable Development (ICTSD).84Kan de regering meer vertellen over de conferentie
over maatschappelijk verantwoord ondernemen die de regering ten tijde van
het voorzitterschap van de EU voornemens is te organiseren? Wat zal de insteek
van deze conferentie zijn? Welke ministeries zijn bij de voorbereiding betrokken?
Welk ministerie heeft de eindverantwoordelijkheid?Het ministerie van Economische Zaken is eindverantwoordelijk voor de organisatie
van de conferentie over maatschappelijk verantwoordelijk ondernemen (MVO)
tijdens het EU voorzitterschap. Naast het ministerie van Buitenlandse Zaken
werken ook de ministeries van Sociale Zaken, VROM, VWS, LNV,
en Binnenlandse Zaken aan de voorbereiding mee. De conferentie heeft als thema
«de ontwikkeling van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in de EU».
De doelgroep bestaat uit de overheden van EU lidstaten, het Europees bedrijfsleven,
NGO's en vakbonden. Het doel van de conferentie zal zijn het stimuleren van
de dialoog tussen de Europese bedrijven, NGO's, vakbonden en de overheden
van de EU lidstaten over MVO. Er wordt rekening gehouden met het feit de ontwikkeling
van MVO binnen de EU lidstaten (ten tijde van de conferentie zullen er 25
lidstaten zijn) nog zeer uiteen loopt. Binnen de conferentie zal het ministerie
van Buitenlandse Zaken workshops organiseren over ervaringen met het bevorderen
van MVO in ontwikkelingslanden.85Op welke wijze krijgen ontwikkkelingslanden meer invloed
op de tot stand koming van kwaliteitseisen die worden gesteld aan landbouw
en voedselproducten? Waarom wordt er in dit verband niets gezegd over het
vergroten van de penibele voedselzekerheid situatie in veel ontwikkelingslanden?
Wat voor beleid wil de regering hiervoor ontwikkelen, al dan niet in samenwerking
met andere donoren?Betere deelname van ontwikkelingslanden aan de vaststelling van internationale
voedselveiligheidsnormen en betere meeweging van hun belangen in andere fora
kan hun invloed vergroten en daarmee onnodig verlies aan export voorkomen.
In het kader van internationale afspraken moeten voorstellen voor voedselveiligheidseisen
worden genotificeerd bij het SPS comité van de WTO. Ontwikkelingslanden
kunnen meer invloed krijgen door partij te zijn bij de WTO, het SPS comité
of de daaraan gerelateerde standaard organisaties. Daarnaast wordt hun invloed
groter door in die onderhandelingen effectiever op te treden. Nederland ondersteunt
actief ontwikkelingslanden in hun deelname aan de vaststelling van internationale
voedselveiligheidsnormen via de Codex Alimentarius Commission. De Codex heeft
als doel de volksgezondheid te beschermen en eerlijke handel in voedselproducten
te bevorderen. Nederland draagt bij aan het onlangs opgerichte Codex Participation
Trust Fund. Ontwikkelingslanden kunnen hierop een beroep doen om beter deel
te nemen aan het Codex proces. Daarnaast worden de jaarvergaderingen van de
door Nederland voorgezeten subcommissies van de Codex regelmatig in ontwikkelingslanden
georganiseerd. Deelname van ontwikkelingslanden wordt hierdoor vergemakkelijkt.
Binnen de Europese Unie hebben ontwikkelingslanden niet de mogelijkheid om
deel te nemen aan het vaststellen van Europese normen. Nederland screent de
voorstellen van de Europese Commissie op effecten voor ontwikkelingslanden
en pleit voortdurend voor redelijke overgangstermijnen en technische assistentie
voor deze landen. Op de zogenaamde private normen (bv. EUREPGAP van de supermarkten)
van het bedrijfsleven heeft de Nederlandse overheid geen directe invloed.
Dergelijke normen kunnen tot uitsluiting van kleine boeren in ontwikkelingslanden
leiden. Daarom is er een dialoog met het bedrijfsleven om bij dit soort normen
de belangen van ontwikkelingslanden niet uit het oog te verliezen.Ook de onderlinge handel tussen ontwikkelingslanden is belangrijk voor
de voedselzekerheid. Landen kunnen hun onderlinge afspraken over te hanteren
standaarden baseren op Codex normen en ingeval van conflict tussen importeur
en exporteur verschaft de Codex een neutrale norm waaraan gerefereerd kan
worden. Anderzijds is de Codex niet dwingend voor elke transactie.Er is geen direct verband tussen voedselkwaliteitseisen en voedselveiligheidseisen
en de voedselzekerheid situatie in ontwikkelingslanden. Voedselzekerheid is
in eerste instantie een armoedeprobleem. Daar waar ontwikkelingslanden comparatieve
voordelen hebben kan export een bijdrage leveren aan armoedebestrijding.
Verlies van export vanuit ontwikkelingslanden door strengere kwaliteitseisen
moet daarom voorkomen worden.Complementariteit met het nationale beleid in betreffende ontwikkelingslanden
en met het beleid van andere donoren wordt bevorderd door de PRSP's als kader
van onze samenwerking te nemen.86N.B. Antwoord extern afgestemd met VROM, intern met DES (AMDO afwezig).Wat is de aard en de diepgang van de op te stellen
opties voor verdere reductieverplichtingen na 2012?De voornaamste aannames bij de op te stellen opties zijn de volgende.a) In de periode t/m 2012 voorziet het Kyoto Protocol alleen in reductieverplichtingen
voor de groep van rijke landen (de zg. Annex B landen). Voor de periode na
2012 is het wenselijk dat ook de groep van ontwikkelingslanden (geheel of
gedeeltelijk) reductieverplichtingen op zich zal nemen, op basis van gemeenschappelijke
doch gedifferentieerde verantwoordelijkheden.b) De tweede belangrijke aanname is het gewenste niveau van reductie van
uitstoot van broeikasgassen, nodig is om stabilisatie op een veilig en verantwoord
niveau te realiseren. De EU inzet terzake is stabilisatie op een concentratieniveau
van 550 ppmv1 CO2 equivalenten.Overigens is Staatssecretaris van Geel (VROM) de eerstverantwoordelijke
bewindspersoon voor deze materie.87Is de regering bereid om niet alleen bij Rusland erop
aan te dringen het Kyoto-Verdrag en -Protocol te ratificeren, maar ook bij
de Verenigde Staten de druk te vergroten om tot ratificatie over te gaan?
Zo ja, op welke wijze zal de regering deze druk uitoefenen?Ja, bij de daarvoor geschikte gelegenheden brengt de Nederlandse regering
ratificatie van het Kyoto Protocol op. Daarnaast is de regering van mening,
conform staand EU-beleid, dat de VS een met de verplichtingen van het Kyoto
Protocol vergelijkbare inspanning moet leveren.88Kan de regering toelichten op welke manier effectief
deelgenomen zal worden aan de Conventie inzake Biologische Diversiteit (CBD)
om de geformuleerde resultaten te bereiken?De regering probeert binnen de Europese Unie te komen tot gemeenschappelijke
standpunten ten aanzien van de Conventie inzake Biologische Diversiteit. Tijdens
de Zevende Bijeenkomst van Partijen bij het Biodiversiteitsverdrag (9–20 februari
2004, Kuala Lumpur) zal de regering zich met name inzetten voor de totstandkoming
van een gedegen werkprogramma voor beschermde gebieden en ecologische netwerken,
met duidelijke doelen, verantwoordelijkheden en budgetten. De ontwikkeling
van een mondiaal systeem van nationale en regionale beschermde gebieden en
ecologische netwerken kan een belangrijke bijdragen leveren aan de verwezenlijking
van de CBD doelstellingen, de WSSD doelstelling om in 2010 een substantiële
vermindering van het verlies aan biodiversiteit te bereiken en de Millenium
Development Goals.Voorts hecht Nederland veel waarde aan een inhoudelijke discussie binnen
de CBD over beginselen, richtlijnen en instrumenten voor duurzaam gebruik.
Nederland is nauw betrokken geweest bij het opstellen van een document hierover
en heeft het proces voor een groot deel financieel ondersteund.
Tevens is Nederland voorstander van de ontwikkeling van een internationaal
regime over de toegang tot genetische bronnen en de eerlijke verdeling van
de opbrengsten daarvan. Dit vormt een zeer belangrijk onderwerp in Kuala Lumpur,
waar ontwikkelingslanden veel belang aan hechten.Om het bereiken van de doelstellingen te monitoren en te evalueren, zijn
indicatoren nodig. Nederland is via het RIVM actief betrokken bij het opstellen
van indicatoren om de realisatie van de bovengenoemde «WSSDdoelstelling»
te kunnen monitoren. Nederland levert dus een aanzienlijke bijdrage aan de
CBD in de vorm van het beschikbaar stellen van expertise en financiële
middelen. Naast de reguliere contributie geeft Nederland een vrijwillige bijdrage
van 400 000 EURO.89In haar streven naar het vergroten van de maritieme
veiligheid streeft de regering naar «Coalitievorming met andere lidstaten
en toetredende landen». Wat is de aard van zo'n coalitie en kan de regering
toelichten in hoeverre de inzet van Nederland op dit terrein overeenkomt met
die van andere lidstaten en in het bijzonder met die van toetredende landen?Nederland hecht aan volledige en uniforme uitvoering en handhaving van
regelgeving, die naar aanleiding van het vergaan van de schepen Erika (1999)
en Prestige (2002) is opgesteld. De aard van de zogenoemde «coalitie»
bestaat uit het vinden van medestanders bij het bepalen van gemeenschappelijke
standpunten voor wat betreft maritieme veiligheid, zowel binnen de Raad voor
Transport, Telecommunicatie en Energie als binnen de Internationale Maritieme
Organisatie. Hierbij moet zowel gedacht worden aan het intensiveren van de
bilaterale contacten met de huidige Lidstaten en de nieuwe toetreders als
inspanningen tijdens het Nederlandse EU-Voorzitterschap.90 en 91Waarom zet de regering zich in voor arctische en antarctische
samenwerking, hoewel Nederland geen (ant)arctische staat is? Kan dit niet
aan staten als de Scandinavische landen en Canada, of Australië worden
overgelaten?Wat kost de Nederlandse inspanning ten bate van de
(ant)arctische samenwerking)?Als zeevarende natie is Nederland al eeuwen betrokken bij de poolgebieden.
De poolgebieden en de aangrenzende zeeën spelen een buitengewoon belangrijke
rol in de mondiale kringloop van lucht en water en het klimaat op aarde. Daarnaast
heeft Antarctica een bijzondere volkenrechtelijke positie; het continent wordt
in feite bestuurd door de partijen bij het Antarctisch Verdrag. Nederland
is van oudsher actief bij internationale ordeningsvraagstukken, het milieu,
de stabiliteit van het klimaat en de kwaliteit van de wereldzeeën; uit
dien hoofde is ons land betrokken bij de Antarctische en Arctische samenwerking.
Nadat Nederland in 1967 is toegetreden tot het Antarctisch Verdrag heeft het
in 1990 op grond van het inmiddels opgebouwde Antarctische onderzoeksprogramma
de status van consultatieve (stemhebbende) partij verworven. In de in 1998
opgerichte Arctische Raad, waarin de acht Arctische landen en de Arctische
inheemse volkeren verenigd zijn, heeft Nederland vanaf het begin als waarnemer
geparticipeerd. De Nederlandse betrokkenheid bij de poolgebieden wordt ondersteund
door fundamenteel en toegepast wetenschappelijk onderzoek op velerlei gebieden.
Sinds 1984 bestaat een Nederlands Antarctisch Programma (NAAP), waarbij de
ministeries van Buitenlandse Zaken, Verkeer en Waterstaat, Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en Landbouw, Natuurbeheer en Visserij
en Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen en de Nederlandse Organisatie voor
Wetenschappelijk Onderzoek betrokken zijn. Het NAAP is in 2000
in een internationale evaluatie beoordeeld als een programma van hoge kwaliteit
met uitstekende wetenschappelijke resultaten. Het kabinet heeft in 2002 het
Nederlands Arctisch Programma ingesteld, dat eveneens door de hierboven genoemde
ministeries en de NWO gefinancierd wordt. Tezamen vormen deze programma's
het Nederlands Polair Programma.Het Nederlands Polair Programma kost in 2003 € 1 513 000.
De financiering van het programma is in 2002 door de regering vastgesteld
voor de periode 2003–2006 op basis van reële nulgroei.92Hoe groot is de kans dat alle vormen van exportsubsidies
eerder dan 2015 kunnen en zullen worden afgeschaft? Op welke argumenten baseert
de regering haar antwoord?Op de vierde ministeriële conferentie van de Wereldhandelsorganisatie
in Doha is afgesproken dat alle vormen van exportsubsidies zullen worden verminderd
met de bedoeling ze later af te schaffen. In maart 2003 heeft de EU in
Genève mede namens Nederland voorstellen gedaan om de exportsubsidies
met 45% te verminderen en exportkredieten met een grote subsidiecomponent,
zoals o.a. beschikbaar worden gesteld door de VS, aan soortgelijke reducties
te onderwerpen. Wat Nederland betreft had de EU toen een ambitieuzer onderhandelingsbod
mogen doen. In Cancun is de EU gelukkig nog een stap verder gegaan door aan
te bieden om over exportsubsidies op producten die van specifiek belang zijn
voor ontwikkelingslanden, in de Doha-ronde afspraken te maken voor uitfasering.
Dit indien ook andere vormen van exportsubsidies worden afgebouwd.Het afgesproken tijdschema voor de Doha ontwikkelingsronde streeft naar
een nieuw akkoord op 1 januari 2005. Nu echter Cancun is mislukt is het
sterk de vraag of die deadline wel gehaald wordt. Bovendien ging het in Cancun
nog maar om een aanbod van de EU tijdens onderhandelingen, waarbij de andere
WTO leden, met name ook de V.S. concessies zouden moeten doen.De kans dat alle vormen van exportsubsidies eerder dan 2015 kunnen en
zullen worden afgeschaft is derhalve in Cancun aan de ene kant groter geworden
door de grotere bereidheid van de EU om concessies te doen, maar aan de andere
kant kleiner geworden omdat door de mislukking van de conferentie het proces
is vertraagd.93Wordt er naast het geven van technische assistentie
om de onderhandelingscapaciteit van ontwikkelingslanden te vergroten, ook
rekening gehouden met financiering van bewustwordings- en voorlichtingsactiviteiten
rond WTO voor burgers in ontwikkelingslanden?Technische assistentie voor versterking van de onderhandelingscapaciteit
van ontwikkelingslanden is niet uitsluitend gericht op overheden.Programma's van de WTO, UNCTAD en het International Trade Centre zijn
bijvoorbeeld gericht op kennisvergroting van de WTO-doelstellingen enregels
bij doelgroepen als de private sector, academische instellingen en parlementariërs.
Al deze doelgroepen spelen een belangrijke rol bij het maatschappelijke debat
over de handelspolitiek. Daarnaast geeft de regering ook directe steun aan
programma's van academische instellingen en maatschappelijke organisaties.
Een voorbeeld is de in Genève gevestigde International Commission for
Trade and Sustainable Development, die uitstekende actuele en achtergrondinformatie
in drie talen verstrekt via elektronische kanalen. Wat betreft het bereiken
van een breder publiek maatschappelijke organisaties. Bewustwording wordt
verder gesteund via de activiteiten van medefinancieringsorganisaties en hun
partners. Geconstateerd kan worden dat een groot aantal maatschappelijke
organisaties een constructieve en goed-geïnformeerde bijdrage leveren
aan het handelspolitieke debat in afzonderlijke ontwikkelingslanden.94Wat is de regeringsvisie op de impact assessments? Op welke wijze wil de regering voorafgaand aan handels- en economisch
beleid de mogelijke effecten van dit beleid bestuderen om eventuele schadelijke
effecten te kunnen voorkomen?De regering streeft naar een coherent beleid, dat wil zeggen dat ook bij
het handels- en economisch beleid zo goed mogelijk rekening wordt gehouden
met het doel van armoedevermindering. Impact assessments zijn daarbij onontbeerlijk.
De regering weegt bij het maken van nationaal en internationaal beleid (bijvoorbeeld
in EU en WTO verband) de effecten op ontwikkelingslanden nadrukkelijk mee.
Voorbeelden daarvan zijn:– de effecten van hervorming van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid;– de effecten van het verminderen van invoertarieven, met name bij
piektarieven en tariefescalatie, waarbij met name gekeken wordt naar producten
die van groot belang zijn voor ontwikkelingslanden, en– de effecten van sanitaire en fytosanitaire maatregelen en TBT
(technical barriers to trade)-maatregelen, waarbij een evenwicht moet worden
gevonden tussen veiligheidseisen en markttoegang in de ruimte die er zit tussen
voldoende en maximaal gegarandeerde veiligheid.Op bovenstaande terreinen heeft de regering in het verleden gebruik gemaakt
van de impact assessments van de Wereldbank en de Europese Commissie, maar
ook van die van NGO's, producenten- en consumentenorganisaties en wetenschappelijke
onderzoekbureaus als het IFPRI, het Landbouweconomisch Instituut en de Stichting
Onderzoek Wereldvoedselvoorziening van de Vrije Universiteit. Bij het ontwikkelingsbeleid
maakt de regering met name bij het beoordelen van het werk van Wereldbank
en IMF gebruik van zogenaamde PSIA's, waarbij PSIA staat voor Poverty en Social
Impact Analysis.Vraag 95Welke rol deelt de regering de Coherentie Eenheid toe
om OS-coherentie te bevorderen? Waarom stelt de regering voor het vergroten
van de OS-coherentie geen programmamiddelen beschikbaar, terwijl zij deze
doelstelling wel als een prioriteit beschouwt?De Coherentie Eenheid binnen het ministerie van Buitenlandse Zaken speelt
een alerterende, coördinerende en stimulerende rol ter bevordering van
OS-coherentie. De eenheid adviseert de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
en neemt onder andere deel in de EU Coördinatie Commissie om de OS-coherentie
van het EU-beleid te bevorderen. Bij de uitvoering van deze en andere werkzaamheden
wordt nauw samengewerkt met beleidsdirecties binnen het ministerie van Buitenlandse
Zaken, onder meer in het kader van projectteams voor specifieke coherentiedossiers.
Tevens wordt een internationaal netwerk aan contacten onderhouden. Vooralsnog
zijn er geen aparte programmamiddelen gereserveerd voor OS-coherentie omdat
het veelal gaat om beleidsgerichte activiteiten, waarvoor geen additionele
inzet van middelen nodig is. Waar ten behoeve van specifieke coherentie activiteiten
middelen nodig zijn, bijvoorbeeld beleidsgericht onderzoek of ondersteuning
van ontwikkelingslanden in onderhandelingen, kan een beroep worden gedaan
op beleidsondersteunende fondsen van de beleidsdirecties waarmee samengewerkt
wordt.97Kan de regering toelichten waarom wel de Balkan en
Afrika met name worden genoemd als het gaat om «potentiële en bestaande
conflicthaarden» en niet het Midden-Oosten?De Balkan en Afrika zijn genoemd als voorbeelden, maar zij zijn uiteraard
niet de enige conflicthaarden die blijvende inzet van een veelheid van instrumenten
behoeven. Daartoe behoort nadrukkelijk ook het Midden-Oosten, samen met andere
regio's en landen, zoals ook blijkt uit de rest van het hoofdstuk van de Memorie
van Toelichting waarnaar wordt verwezen.98Wat is de visie van de regering op de ontwikkelingen
met betrekking tot Kashmir?De Indiase regering presenteerde op 22 oktober 2003 een aantal voorstellen
om de betrekkingen met Pakistan te verbeteren. Het betreft hier vertrouwenwekkende
maatregelen in de sfeer van onder andere lucht-, bus- en veerverbindingen,
sportcontacten, uitbreiding van diplomatieke missies en visumverlening. Pakistan
heeft gematigd positief op de voorstellen gereageerd. Voorts kondigde de Indiase
regering aan dat Vice Premier Advani bereid zou zijn besprekingen te houden
met de All-Parties Hurriyat Conference, een samenwerkingsverband van Kashmiri
nationalistische groeperingen. Harde eis voor India blijft dat vooruitgang
in het Kashmir-dossier gekoppeld is aan onvoorwaardelijke stopzetting van
terroristische infiltratie vanuit Pakistan over de zgn. line of control. Naar
de mening van India heeft Pakistan hier bijlange na nog niet aan voldaan.Het is de visie van de Nederlandse regering dat vertrouwenwekkende maatregelen
zoals nu door India voorgesteld een noodzakelijk eerste begin zijn om bij
te kunnen dragen aan vermindering van spanning en verbetering van het algemene
klimaat. Beide landen wisselen regelmatig toenaderingspogingen af met harde
retoriek. De geschiedenis leert dat de waarde van vertrouwenwekkende maatregelen
zeer betrekkelijk is in het geval van incidenten of spanningen. Het is van
belang India en Pakistan te steunen in hun streven naar een vreedzame oplossing
door middel van een continue en spanningsbestendige dialoog.De Nederlandse regering ondersteunt zowel bilateraal als in EU-verband
alle initiatieven die kunnen bijdragen aan de bestendiging van de dialoog
en aan de verbetering van de betrekkingen tussen beide landen, die uiteindelijk
kunnen leiden tot een vreedzame oplossing van de kwestie Kashmir.99Welke politieke strategie heeft de regering met betrekking
tot de keuze aan welke vredesoperaties zij meedoet?De regering laat zich bij haar keuze aan welke internationale crisisbeheersingsoperaties
Nederland met militaire eenheden participeert door een groot aantal factoren
leiden. Het toetsingskader geeft een reeks van aandachtspunten die wordt gebruikt
om per geval een weloverwogen politiek en militair oordeel te vellen over
de politieke wenselijkheid van deelneming enerzijds, en de militaire haalbaarheid
van deelneming anderzijds. Het uiteindelijke besluit tot deelneming berust
op een integrale afweging van alle aandachtspunten van het toetsingskader.
Het Nederlandse ambitieniveau in dezen is uitgedrukt in voor deelneming beschikbare
militaire capaciteiten.Een deel van deze militaire capaciteiten wordt doorgaans voor langere
tijd ten behoeve van een operatie ter beschikking gesteld, zoals bij de deelneming aan de NAVO-geleide stabilisatiemacht SFOR in Bosnië-Herzegovina.
Dit past in de bredere Nederlandse strategie ter stabilisering van de Balkan.Een strategie ten aanzien van de inzet van de resterende beschikbare militaire
capaciteiten voor nieuwe crisisbeheersingsoperaties veronderstelt een zekere
mate van voorspelbaarheid van dergelijke operaties, alsmede een globaal inzicht
vooraf in de uitkomst van de toetsing van zowel de politieke wenselijkheid
als de militaire haalbaarheid van de deelneming. De Nederlandse militaire
betrokkenheid bij Afghanistan en Irak toont aan dat een dergelijke voorspelbaarheid
in de praktijk beperkt is.Daarbij komt dat algemene, niet aan concrete situaties gerelateerde uitspraken
over de politieke wenselijkheid en militaire haalbaarheid van toekomstige
Nederlandse deelneming aan een bepaalde internationale crisisbeheersingsoperatie
niet passen in de systematiek van het toetsingskader. Een oordeel over de
politieke wenselijkheid en de militaire haalbaarheid zal immers nauw samenhangen
met onder andere de recente voorgeschiedenis van een conflict, de humanitaire
situatie, het mandaat, de aard en inhoud van een eventuele vredesregeling,
de opstelling van conflictpartijen, de rol van relevante internationale organisaties,
de deelneming door andere landen, de geschiktheid en beschikbaarheid van het
Nederlandse militaire instrumentarium enzovoorts.In veel gevallen volgt de Nederlandse beoordeling van de politieke wenselijkheid
en militaire haalbaarheid op een specifieke aanleiding, zoals een sondering
of verzoek door een land of een internationale organisatie, een rapport van
de Secretaris-Generaal van de VN dat waarschijnlijk een resolutie van de Veiligheidsraad
tot gevolg heeft, of een EU- of NAVO-besluit. Bij deze beoordeling moet overigens
altijd rekening worden gehouden met de mogelijke deelneming aan missies die
buiten het bereik van het toetsingskader vallen, zoals missies waarvoor een
verplichting bestaat uit hoofde van het WEU- of het NAVO-verdrag.In het overleg met het parlement wordt per geval vastgesteld of het politieke
draagvlak voor deelneming aan een bepaalde internationale crisisbeheersingsoperatie
toereikend is.100Welke criteria bepalen uit welke middelen de Nederlandse
deelname aan een internationale vredesmissie gefinancierd wordt?De additionele kosten van de Nederlandse militaire deelneming aan internationale
vredesmissies komen ten laste van de Defensie-begroting, namelijk de post
additionele kosten crisisbeheersingsoperaties binnen de Homogene Groep Internationale
Samenwerking (HGIS/non-ODA).Voor zover delen van deze additionele kosten volgens de huidige interpretatie
van de OESO-DAC criteria in bepaalde gevallen als ODA kunnen worden aangemerkt,
worden dergelijke uitgaven toegerekend aan HGIS-ODA. Dit is bijvoorbeeld in
Bosnië-Herzegovina het geval bij de opbouw van institutionele politiecapaciteit
door de politiemissie van de Europese Unie (EUPM) en humanitaire ontmijningsactiviteiten
die door de stabilisatiemacht SFOR worden verricht.101Welke rol kunnen NGO's spelen in de voorgestelde uitwerking
van het Beleidskader CIMIC? Wanneer en op welke wijze worden zij bij de discussie
betrokken?De uitwerking van het beleidskader CIMIC wordt besproken in het Interdepartementaal
Overleg (IO) CIMIC, waarin Buitenlandse Zaken en Defensie zitting hebben en
waarbij andere departementen op uitnodiging aanwezig kunnen zijn. NGO's spelen
een beperkte en indirecte rol in de uitwerking van het beleidskader CIMIC
via overleg dat zij regelmatig voeren met specialisten van de afdeling humanitaire
hulp van Buitenlandse Zaken.102Welke definitie van terrorisme hanteert de regering?In internationaal kader hangt de mate van overeenstemming over een definitie
van terrorisme sterk af van het forum waarin wordt geopereerd. Omdat in de
Verenigde Naties noch in de onderhandelingen over een alomvattend verdrag,
noch in de afzonderlijke antiterrorisme Conventies overeenstemming over een
definitie kon worden bereikt, is daar geopteerd voor een strafrechtelijke
delictsomschrijving in plaats van een definitie.In EU-kader wordt een omschrijving van personen en entiteiten die betrokken
zijn bij terroristische daden gehanteerd, onder andere in het Europees Arrestatiebevel
en het Gemeenschappelijk Standpunt inzake bestrijding van financiering van
terrorisme.Deze omschrijving heeft Nederland ook gehanteerd bij de opstelling van
wet terroristische misdrijven. In deze wet wordt tevens een omschrijving gegeven
van een terroristisch oogmerk. Dat oogmerk wordt in artikel 83a Sr omschreven
als «het oogmerk om de bevolking of een deel der bevolking van een land
vrees aan te jagen dan wel een overheid of internationale organisatie te dwingen
iets te doen, niet te doen of te dulden, dan wel de politieke, constitutionele,
economische of sociale structuren van een land of een internationale organisatie
ernstig te ontwrichten of te vernietigen».103Wordt in internationale fora zoals de EU en de NAVO
fundamentele aandacht besteed aan onderliggende oorzaken van terrorisme, zoals
de factoren die een rol spelen bij radicalisering in delen van de wereld als
Indonesië, de Arabische wereld, de Filippijnen en delen van Afrika? Zo
ja, op welke wijze? Welke inzet en visie brengt de regering hierbij in?Na 11 september 2001 heeft de internationale gemeenschap zich in eerste
instantie geconcentreerd op maatregelen ter voorkoming van en bestrijding
van terrorisme. Daarnaast heeft de Europese Unie ook aandacht besteed aan
de factoren die mensen ertoe brengen hun toevlucht tot terroristisch geweld
te nemen. Een groep van speciale vertegenwoordigers van ministers van Buitenlandse
Zaken heeft een rapport geproduceerd waarin een analyse wordt gemaakt van
dit onderwerp en waarin een aantal aanbevelingen wordt gedaan voor beleidsintensiveringen.
Dit rapport is besproken tijdens de RAZEB van mei 2003. De RAZEB heeft aan
de Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger gevraagd om naar aanleiding van
dit rapport met concrete voorstellen te komen. In de dreigingsanalyses opgesteld
in NAVO-kader wordt ook specifiek aandacht besteed aan tendensen die kunnen
leiden tot terroristische activiteiten.104Hoe gaat de effectiviteit van instrumentarium ter bestrijding
van terrorismefinanciering verbeterd worden?Nederland werkt op twee manieren actief aan de verbetering van de effectiviteit
van het bevriezingsinstrumentarium. Nederland is van mening dat de EU zich,
na de opname op de lijst van personen en organisaties, ook zou moeten richten
op mantelorganisaties en fondsenwervers. Nederland heeft zelf
daarbij in de EU het voortouw genomen door te pleiten voor de opname van de
Stichting Al Aqsa op de EU-bevriezingslijst. Daarnaast wordt gewerkt aan de
verbetering van het technische instrumentarium voor bevriezing, met name in
het implementatietraject. Het gaat daarbij concreet om verbetering van namenlijsten,
het stroomlijnen van het bevriezingsproces en het verbeteren van samenwerking
tussen verschillende betrokken organisaties in de financiële keten.105Kan de regering de «kritische dialoog»
met derde landen over terrorismebestrijding toelichten?In de dialoog van de EU met derde landen is, onder andere op verzoek van
Nederland, het onderwerp terrorismebestrijding hoog op de agenda geplaatst.
De inhoud van deze dialoog is uiteraard afhankelijk van de situatie in en
de zorgen van de EU omtrent het betreffende land. In algemene zin wordt tijdens
deze kritische dialoog met derde landen gesproken over de specifieke lokale
situatie met betrekking tot terrorisme en over mogelijkheden voor samenwerking
met de Unie op het gebied van terrorismebestrijding. Waar nodig brengt de
EU haar zorgpunten onder de aandacht van het betreffende land en verzoekt
de EU het land in kwestie om passende maatregelen te nemen.106 en 107Dient bij de na te streven resultaten in 2004 wat betreft
het terugdringen van het terrorisme niet ook te worden genoemd het tegengaan
van de verspreiding van radicaal-islamitisch gedachtegoed? Welke mogelijkheden
ziet de regering in dit opzicht?Deelt de regering de mening dat bij de na te streven
resultaten in 2004 wat betreft het terugdringen van het terrorisme ook het
indammen van de beïnvloeding van de mondiale Islam door het Wahhabisme
(vanuit het Arabisch Schiereiland) dient te worden benoemd?Bij de bestrijding van terrorisme dient rekening gehouden te worden met
verschillende overwegingen, waaronder enerzijds het belang van veiligheid
en anderzijds het grondwettelijk vastgelegde recht van eenieder op vrijheid
van godsdienst en vrijheid van meningsuiting. In beantwoording van eerdere
vragen op dit terrein is door de regering herhaaldelijk aangegeven dat de
verantwoordelijke ministeries en de onder hen vallende diensten nauwlettend
in de gaten houden of groepen in de samenleving bij het belijden van hun religie
niet oproepen tot discriminatie of aanzetten tot geweld ten opzichte van andersdenkenden.
Daar waar de grens van het toelaatbare wordt overschreden, zal opgetreden
worden. In het buitenlands beleid wordt zowel door de EU als in bilaterale
contacten van Nederland met landen uit de islamitische wereld een vergelijkbare
boodschap uitgedragen.108 en 133Heeft de regering kennisgenomen van berichten (onder
andere in Trouw van 23 juli 2003) over wapenleveranties
vanuit Trans-Dnjestrië aan terroristische organisaties? Doet Trans-Dnjestrië
goede zaken met vrijwel elke belangrijke moslimorganisatie in de wereld? Bestaat
bij internationale inlichtingendiensten (waaronder Interpol) het vermoeden
dat Trans-Dnjestrië sinds 2001 nucleair materiaal verkoopt, waarmee massavernietigingswapens
kunnen worden gemaakt?Op welke wijze zal de Nederlandse regering nog tijdens
het voorzitterschap van de OVSE, maar ook daarna, de enorme wapenverkoop vanuit
Trans-Dnjestrië aan schurkenstaten en terroristen aan de orde stellen
met als doel dit aan banden te leggen?De regering heeft kennisgenomen van het artikel in Trouw van 23 juli 2003 met betrekking tot wapenleveranties vanuit
Transdnjestrië aan terroristische organisaties.De regering is bezorgd over mogelijke ongecontroleerde handel in wapens
en andere militaire goederen vanuit Transdnjestrië. De regering hoopt
dat een politieke regeling van het Moldavië-Transdnjestrië-conflict
aan de fluïde situatie een einde zal maken. Voorts beschikt de regering
niet over informatie met betrekking tot mogelijke verkoop vanuit Trans-dnjestrië
van nucleair matereriaal, met het oog op de productie van massavernietingswapens.Het Nederlandse OVSE Voorzitterschap zet zich in voor de totstandkoming
van een politieke regeling van het Moldavisch/Transdnjestrisch conflict. Dit
zal de weg vrijmaken voor het herstel van de rechtsstaat en democratie in
de regio Transdnjestrië. Het aanpakken van de grensproblematiek vormt
daarbij een belangrijk aandachtsgebied vanwege het gebrek aan effectieve grens-
en douane controle langs de uiterst poreuze Moldavisch-Oekraiense grens.Daarnaast zijn in OVSE-verband algemene afspraken gemaakt over de bestrijding
van illegale handel in kleine- en lichte wapens. Dit is van belang teneinde
te voorkomen dat deze wapens in handen vallen van terroristische organisaties
en/of partijen die via de reguliere handel niet aan deze wapens kunnen komen.
Nederland speelt een actieve rol bij het verder uitwerken en de implementatie
van deze afspraken. Een politieke regeling van het Moldavisch/Transdnjestrisch
conflict zal het mogelijk maken geheel Moldavië, met inbegrip van Transdnjestrië,
onder deze OVSE-afspraken te brengen.110 en 111Welke landen besteden naar het oordeel van de regering
thans onvoldoende aandacht aan terrorismebestrijding en welke aanvullende
maatregelen worden tegen die landen overwogen?Door welke landen in de wereld respectievelijk vanuit
welke landen in de wereld wordt terrorisme ondersteund?Alle lidstaten van de VN zijn gebonden aan resoluties van de VN-veiligheidsraad,
waaronder in het bijzonder VN-veiligheidsraadresolutie 1373, die landen verplicht
een aantal maatregelen te nemen om terrorisme te bestrijden. De implementatie
van deze resolutie wordt nauwlettend gevolgd door het zogenaamd Counter Terrorism
Committee van de VN. Deze commissie rapporteert periodiek aan de Veiligheidsraad.
Er zijn geen aanwijzingen dat landen niet aan hun verplichtingen voldoen.
In gevallen waar de regering van mening is dat landen of regeringen onvoldoende
doen om terrorisme te bestrijden dan zal zij deze landen daarop bilateraal
en met name in EU-kader aanspreken. Landen als Iran en Syrië onderhouden
op z'n minst onduidelijke relaties met organisaties die geweld propageren
en daar ook bij betrokken zijn.114Wat wordt gedaan om de invloed van de «nationalistische»
partijen in Bosnië in te dammen? Wat wordt gedaan om de rol van corruptie
en van betrokkenheid bij criminele circuits bij politici en overheidsfunctionarissen
in Bosnië en Servië in te perken?Na de verkiezingen van oktober 2002 zijn in Bosnië partijen met een
nationalistisch karakter in de regeringen van zowel de entiteiten als het
centrale niveau gekomen. Deze hebben zich expliciet verbonden aan het hervormingsprogramma
van Hoge Vertegenwoordiger Ashdown. Bij de daadwerkelijke uitvoering van het
programma is de positie van de partijen wisselend. Soms is sprake van sterke
weerstand tegen hervormingen en moet de HV dreigen met het gebruik
van zijn zgn. «Bonn powers», in andere gevallen stellen partijen
zich constructiever op, zoals bijvoorbeeld het geval was met de hervorming
van de strijdkrachten in Bosnië.De HV voert een strikt beleid tegen corruptie en andere vormen van machtsmisbruik;
zo hamert hij op de toepassing van de Civil Service Law bij benoemingen van
(hoge) ambtenaren, zodat deze transparant zijn. Voorts wordt de rechtspraak
hervormd en wordt op Europese standaarden gebaseerde wetgeving op het gebied
van strafrecht en strafvordering ingevoerd. Verschillende internationale organisaties
richten zich op bestrijding van georganiseerde criminaliteit en corruptie
in de landen van de Westelijke Balkan. In het kader van het Stabiliteitspact
vinden verschillende activiteiten plaats ter ondersteuning van de bestrijding
van misdaad en corruptie in de regio. De EU heeft de aanpak van criminaliteit
en corruptie als een van de criteria in het Stabilisatie- en Associatieproces
geformuleerd. EUPM in Bosnië ondersteunt lokale autoriteiten bij criminaliteitsbestrijding.
SFOR biedt de internationale gemeenschap in Bosnië op verzoek ondersteuning
bij activiteiten die met bestrijding van criminaliteit te maken hebben. De
OVSE richt zich onder meer in Servië-Montenegro op versterking van de
rechtsstaat. Nederland draagt ook financieel aan een aantal van deze activiteiten
bij, evenals aan andere projecten ter versterking van de rechtsstaat in Bosnië
en Servië-Montenegro.115Wat bedoelt de regering met «verschillende GMV-middelen»
waaruit regionale conflictpreventie wordt gefinancierd?Met «verschillende GMV-middelen» wordt aangegeven dat het
zowel om gedelegeerde middelen (posten) als om niet-gedelegeerde middelen
(departement) kan gaan.116Wat is de laatste stand van zaken tav de oplossing
van het conflict in Atjeh en welke rol ziet de regering hierbij voor haarzelf?De Indonesische regering heeft besloten tot een verlenging van de militaire
noodtoestand met zes maanden. De huidige noodtoestand geldt tot 19 november
2003. De Indonesische regering legt de nadruk op het bereiken van een stabielere
veiligheidssituatie waarbij de verzetsbeweging GAM zoveel mogelijk in het
defensief wordt gedrukt. De Indonesische regering heeft aangekondigd dat zij,
naast de militaire operatie, ook door zal gaan met de andere sporen van haar
beleid, met name op het gebied van rechtshandhaving en humanitaire hulp. Aan
GAM-zijde lijkt weinig animo te bestaan voor onderhandelingen. Vooralsnog
lijkt de Indonesische regering voor haar beleid inzake Atjeh de steun van
de bevolking in Indonesië te genieten.De Nederlandse regering zal niet nalaten om het belang van een vreedzame
en duurzame oplossing voor het conflict en een vrije toegang tot de provincie
voor (inter)nationale humanitaire NGO's, journalisten en diplomaten te bepleiten,
ook in EU-kader. Mochten hiervoor specifieke openingen zijn dan zal worden
bekeken of daaraan een bijdrage kan worden geleverd.117 en 134Doelt de regering met regionale conflictpreventie wat
betreft Afghanistan op een regionaal beleid waar ook buurlanden als Pakistan
en Iran en de Centraal-Aziatische republieken bij betrokken worden? Zo nee,
wat wordt dan concreet bedoeld met de term «regionale conflictpreventie»?Krijgen de onzekere toekomst van Afghanistan en de
mogelijk regionale implicaties die dat heeft, ook een plaats op de OVSE-agenda
voor 2004?In het beleid ten aanzien van conflictpreventie in Afghanistan spelen
de buurlanden een grote rol: regionale samenwerking is belangrijk voor duurzame
stabiliteit. De NAVO, EU en ook Nederland betrekken daarom de buurlanden van
Afghanistan bij de internationale inspanningen. Pakistan is daarbij de belangrijkste
speler, vooral vanwege de problemen in de grensstreek, maar er is ook overleg
met bijvoorbeeld Iran, Tadzjikistan en Oezbekistan. Sinds december 2002 bestaat
een «Kabul Declaration on Good Neighbourly Relations» tussen Afghanistan
en de zes buurlanden.Dit jaar is Afghanistan een partner voor samenwerking geworden van de
OVSE. In de OVSE staat conflictpreventie centraal. Verwacht mag worden dat
de OVSE in de loop van 2004 zal besluiten op welke wijze aan de partnerstatus
van Afghanistan invulling kan worden gegeven. Hier zullen de vijf Centraal-Aziatische
landen die lid zijn van de OVSE (Kazachstan, Oezbekistan, Kirgizië, Tadzjikistan
en Turkmenistan) zo veel mogelijk bij worden betrokken.118Wat bedoelt de regering met «selectieve militaire
samenwerking in Indonesië»? Om welke activiteiten gaat het en welke
bedragen zijn hiermee gemoeid?Indonesië bevindt zich in een transitiefase waarbij de mogelijkheden
om te komen tot een democratische rechtsstaat ten volle dienen te worden ondersteund.
Voor Indonesië betekent dit niet alleen een grondwettelijke maar belangrijker
nog een feitelijke wijziging in de inrichting van de maatschappij waarbij
democratische beginselen dienen te gelden. Zoals bekend spelen de Indonesische
strijdkrachten een belangrijke rol in de Indonesische maatschappij. Zij zullen
tot de installering van een nieuw parlement na de verkiezingen in 2004 in
het parlement zijn vertegenwoordigd. Ook daarna zullen zij achter de schermen
voorlopig een belangrijke politieke factor blijven.De specifieke militaire samenwerking tussen Indonesië en Nederland
is gericht op de rol van de Indonesische krijgsmacht in een democratische
samenleving. De Nederlandse regering financiert hiertoe trainingsprogramma's
van het Instituut Clingendael en onderzoekt de mogelijkheden om op dit terrein
de samenwerking voort te zetten of te intensiveren. Hiermee is tot nu toe
circa € 600 000 gemoeid geweest.119De uitbreiding van de NAVO vereist ook inspanningen
gericht op een verbetering van de besluitvormingsstructuur van de NAVO. Landen
die deelnemen aan missies moeten garanties hebben voor voldoende betrokkenheid
bij de besluitvorming op de hoogste niveaus. Welke inzet heeft de regering
op dit punt?Voor de NAVO-uitbreiding is in beginsel geen nieuwe besluitvormingsstructuur
noodzakelijk. De NAVO is een op besluitvorming bij consensus gebaseerde organisatie;
alle nieuwe lidstaten zullen bij de vergaderingen van de Noord Atlantische
Raad aan tafel zitten en als volwaardig lid kunnen meespreken en meebeslissen.
Dit is zeker van belang waar het gaat om besluiten ten aanzien van militaire
operaties. De verwachting is dat de nieuwe lidstaten zich verantwoordelijk
en constructief zullen opstellen.121Welke toezeggingen heeft de Nederlandse regering gedaan
om de tekortkomingen op het gebied van militaire capaciteiten te verminderen?
Hoe staat het met de verwezenlijking van deze toezeggingen?De versterking van de Europese militaire capaciteiten, nodig voor een
evenwichtiger lastenverdeling binnen de NAVO en een grotere Europese rol,
is een speerpunt van het Nederlandse veiligheids- en defensiebeleid. In dat
kader draagt Nederland ook de komende jaren bij aan het «European Capability
Action Plan» (ECAP) van de EU en het «Prague Capability Commitment»
(PCC) van de NAVO. Dat gebeurt in de vorm van een reeks projecten, uiteenlopend
van onbemande vliegtuigen tot de verdediging tegen chemische, biologische,
radiologische en nucleaire aanvallen Voor een volledig overzicht verwijs ik
u naar artikel 11 van de Defensiebegroting 2004.De minister van Defensie informeert de Kamer regelmatig over de voortgang
van specifieke projecten. Hij evalueert de stand van zaken op dit gebied en
zal de Kamer daar bij gelegenheid nader over informeren.123Wat is de Nederlandse visie op de rol van de NAVO?
Hoe ziet de Nederlandse regering de hernieuwde taakstelling van de NAVO?De visie van de Nederlandse regering op de rol van de NAVO is in diverse
brieven aan de Kamer uiteengezet. In dit verband kan onder meer verwezen worden
naar de brieven die naar de Tweede Kamer zijn verstuurd naar aanleiding van
de NAVO-Top in Praag (TK 28 676, nr. 5) alsmede naar aanleiding
van de NAVO ministeriële bijeenkomsten in Reykjavik en Madrid (TK 26 348,
nr. 6 en TK 26 348, nr. 7).Het Bondgenootschap blijft onverminderd gericht op uitvoering van de taken
zoals ze zijn beschreven in het Strategisch Concept uit 1999. Het gaat hier
om de volgende vijf hoofdtaken: het nastreven van veiligheid door het bevorderen
van democratische waarden; het bieden van een transatlantisch forum voor consultaties
over veiligheidsbelangen; afschrikking en verdediging tegen dreiging van agressie
tegen enige NAVO-lidstaat; bijdragen aan conflictpreventie en crisisbeheer,
inclusief crisisbeheersingsoperaties; partnerschap, samenwerking en dialoog
met andere landen in het Euro Atlantisch gebied.Nieuw zijn derhalve niet zozeer de taken van de NAVO, als wel dat, met
instemming van Nederland, tijdens de NAVO-ministeriële bijeenkomst in
Reykjavik (14–15 mei 2002) nadrukkelijk is bepaald dat de NAVO
in staat moet zijn het hoofd te bieden aan dreigingen tegen NAVO-strijdkrachten,bevolking
en -grondgebied, ongeacht waar die dreigingen vandaar komen.124Op welke wijze kan worden bewerkstelligd dat er een
betere uitwisseling van informatie is tussen de verschillende internationale
inlichtingendiensten in het kader van onder andere terrorismebestrijding?
Welke rol heeft de NAVO hierin? Is de regering bereid dit punt op internationale
fora aan de orde te stellen? Zo ja, op welke wijze?In de uitwisseling van informatie tussen inlichtingendiensten is sinds
11 september 2001 meer nadruk gelegd op terroristische organisaties en
op mogelijke terroristische activiteiten. Dit geschiedt over het algemeen
op bilaterale basis met zusterdiensten waarmee de inlichtingendiensten een
overeenkomst hebben gesloten. Ook in multilaterale kaders, zoals de NAVO,
wordt op dit terrein informatie uitgewisseld en worden dreigingsanalyses opgesteld
en regelmatig bijgewerkt. Zo levert de MIVD een actieve bijdrage aan het «NATO
intelligence assessment on terrorism» (NIAT). Daarnaast is dit een vast
punt van aandacht in de samenwerking met de NAVO-partnerlanden. In EU-verband
wordt inlichtingeninformatie tussen de hoofden van inlichtingen- en veiligheidsdiensten
van de lidstaten en Europol uitgewisseld via de CTG (CounterTerrorist Group)
en de Situation Centre van HV Solana. De Nederlandse regering stimuleert de
uitwisseling van inlichtingen. De Nederlandse aandacht voor verbeterde uitwisseling
van inlichtingen blijkt ook uit periodieke detacheringen van AIVD-personeel
bij de «ad hoc analytical cell» binnen de NAVO en bij het Situation
Centre van HV Solana.125, 126, 128 en 131Deelt de regering de mening dat betere afstemming tussen
NAVO en EU (EVDB) noodzakelijk is? Hoe ziet de regering bijvoorbeeld de rol
van de NAVO-Raad hierbij? Ondersteunt de regering de noodzaak van een sterkere
rol van de Raad en betere samenwerking binnen de Raad? Zo ja, op welke wijze
gaat de regering zich hier actief voor inzetten?Kan de regering een inhoudelijke toelichting geven
op de volgende passage: «De samenwerking tussen EU en NAVO is op dit
moment vooral gericht op samenwerking op het gebied van crisisbeheersingsoperaties.
Nederland streeft al geruime tijd naar verbreding van de agenda»?Welke invloed zullen de recent geuite bezwaren van
Amerikaanse zijde over de Europese defensiesamenwerking hebben op de ontwikkeling
van het EVDB?Hoe kunnen conflicten als die over een mogelijk Europees
hoofdkwartier in Tervuren tussen EU/EVDB en de NAVO/VS in de toekomst worden
voorkomen?Enkele jaren geleden is ingezet op een koers die gericht is op samenwerking
tussen EU en NAVO. In de brief aan de Tweede Kamer over de toekomst van het
EVDB in relatie tot de transatlantische betrekkingen is dat beleid uiteengezet
(TK 21 501–21 502, nr. 485).Dit beleid heeft een stimulans gekregen door de totstandkoming van de
regelingen over het gebruik door de EU van NAVO-middelen («Berlijn-plus»).
De samenwerking tussen EU en NAVO moet met kracht worden gehandhaafd. Zij
krijgt onder meer gestalte door het inmiddels geïnstitutionaliseerde
overleg tussen EU en NAVO, onder meer op het niveau van NAVO Raad en het Politiek
en Veiligheidscomité van de EU. Het gaat hierbij niet zozeer om een
sterkere rol van de NAVO-Raad, maar om het verder inhoud geven aan het reeds
bestaande overleg tussen de relevante EU en NAVO-gremia. De regering zet zich
hier voor in met als doel het bewerkstelligen van transparantie, coördinatie
en samenwerking tussen beide organisaties en het vermijden van onnodige duplicatie.
Door deze benadering kunnen tevens spanningen naar aanleiding van initiatieven
als de vorming van een EU operationeel hoofdkwartier in Tervuren – een
initiatief dat door Nederland en de meeste EU-lidstaten en NAVO-bondgenoten
als onnodige duplicatie wordt gezien – worden vermeden danwel verminderd.
Niettegenstaande de door de VS geuite bezwaren met betrekking tot zowel «Tervuren»
als ook bepaalde Conventie-artikelen die zullen worden besproken in het kader
van de Intergouvernementele Conferentie, blijft de VS voorstander van een
verdere ontwikkeling van het EVDB, indien zulks geschiedt in goede harmonie
met de NAVO en op basis van de Berlijn-plus afspraken.Voorts gaat het er ook om de EU-NAVO agenda niet alleen verder te verdiepen –
waarbij te denken valt aan verdere samenwerking ten aanzien van de Balkan-regio
en op het gebied van militaire capaciteiten – maar ook
te verbreden. In dit verband kan worden verwezen naar de hierboven genoemde
brief aan uw Kamer. Als onderwerpen voor verbreding van de agenda worden hier
genoemd: terrorismebestrijding, het tegengaan van verspreiding van massavernietigingswapens
en bescherming van de eigen bevolking tegen nucleaire, biologische en chemische
aanvallen. Tevens zijn ontwikkelingen in Afghanistan, de EU veiligheidsstrategie
en het NAVO Strategisch Concept goede aanknopingspunten voor verdere dialoog
en afstemming tussen EU en NAVO.127Op welke gebieden acht de regering taakspecialisatie
binnen Europese defensie- en veiligheidssamenwerking mogelijk en wenselijk?In de bijlage van de zogeheten Prinsjesdagbrief van de bewindslieden van
Defensie (TK 29 200, nr. 4) onderschrijft de regering de noodzaak
van taakspecialisatie. Daarbij gaat zij uit van een stapsgewijze aanpak door
te beginnen bij de minst ingrijpende vormen van samenwerking. Daarbij denkt
de regering aan «pooling» en aan samenwerking op het gebied van
materieel. Hierbij merkt zij overigens op dat taakspecialisatie gevolgen kan
hebben voor de nationale beleidsvrijheid daar waar inzet van eenheden en/of
capaciteiten in het geding zijn die voorwerp zijn van taakspecialisatie.De regering is het eens met de opvatting van het Interdepartementale Beleidsonderzoek
(«Taakspecialisatie: het schiet niet echt op») dat zelfstandige
nationale keuzes de komende jaren de beste mogelijkheden bieden voor taakspecialisatie.
Dit laat onverlet dat de regering ook bij dit soort zelfstandige afwegingen
belang hecht aan het overleg met bondgenoten en partners in EU en NAVO-kader
en zich hierbij laat leiden door in EU en NAVO-verband vastgestelde behoeften.Als terreinen die zich lenen voor taakspecialisatie kan o.m. gedacht worden
aan luchttransportcapaciteit.129Streeft ook de Amerikaanse regering naar een overname
door de EU van de operatie SFOR, die tot nu toe onder NAVO-bevel werd uitgevoerd?
Wat is de huidige mening bij de Amerikaanse regering daarover?De EU heeft zich bereid verklaard om de NAVO-operatie Joint Forge, in
het kader waarvan de NAVO-geleide troepenmacht SFOR in Bosnië-Herzegovina
is gestationeerd, van de NAVO over te nemen. In NAVO-kader moet nog overeenstemming
worden bereikt over een eventuele EU-overname. Momenteel staat SFOR aan de
vooravond van een nieuwe herstructureringsronde.De positie van de Amerikaanse administratie over een eventuele overname
van SFOR door de EU is vooralsnog niet eenduidig. Enerzijds zijn er signalen
die uitgaan van de wenselijkheid van een spoedige EU-overname. Immers, daarmee
nemen de Europese bondgenoten meer verantwoordelijkheid. Bovendien zou zij
de Verenigde Staten militair ontlasten. Anderzijds worden binnen bepaalde
geledingen van de Amerikaanse administratie vraagtekens gezet achter de operationele
inzetbaarheid van de EU en de mogelijkheden voor een effectieve politieke
en militaire samenwerking tussen EU en NAVO in dezen.130Wat is de insteek van de regering bij de ontwikkeling
van een brede Balkanstrategie (al dan niet in het kader van een mogelijke
overname van SFOR door de EU)?De EU en de NAVO zijn beide actief op veiligheidsterrein op de Balkan
en dienen derhalve hun plannen op elkaar af te stemmen. Daartoe is reeds de
«gezamenlijke benadering» ontwikkeld die door beide organisaties
is onderschreven. Bij het naderbij komen van een mogelijke EU-overname van
de NAVO-operatie Joint Forge in Bosnië-Herzegovina is het van belang
de gezamenlijke aanpak op de Balkan verder gestalte te geven. Nederland maakt
zich daarvoor sterk in EU- en NAVO-kader. Nederlandse uitgangspunten voor
de verdere uitwerking van een gezamenlijke benadering zijn onder meer een
verdere stabilisering van de gehele regio en het ondersteunen van het streven
van de landen in de regio aansluiting te vinden bij Euro-Atlantische structuren.
Het proces van toenadering tot de EU en de NAVO vormt wat Nederland betreft
tevens het kader voor de gezamenlijke aanpak van de EU en NAVO. Nederland
streeft verder naar de geïntegreerde inzet van politieke, economische,
financiële, militaire en ontwikkelingssamenwerkingsinstrumenten van buitenlands
beleid.135Wat is het EU beleid ten opzichte van Pakistan en India
als het gaat om massavernietigingswapens? Wat is de Nederlandse inzet hierbij?Binnen de EU wordt momenteel gewerkt aan de uitwerking van het actieplan
tegen de proliferatie van massavernietigingswapens dat door de Europese Raad
van Thessaloniki werd aangenomen. In het kader van het actieplan is een Common
Position uitgewerkt inzake de bevordering van de universaliteit van ondermeer
het Non-proliferatieverdrag, waartoe ook India en Pakistan zouden moeten toetreden.
Een tweede element van dit plan is het voornemen in alle overeenkomsten tussen
de EU en derde landen proliferatieclausules in te voeren. Momenteel wordt
door de Commissie een inventarisatie gemaakt van overeenkomsten waarop dergelijke
clausules betrekking zou kunnen hebben. Nederland zet daarbij in op een zo
helder mogelijke koppeling tussen de voordelen die samenwerking met de EU
kan hebben enerzijds en aanvaardbaar gedrag op het gebied van proliferatie
van massavernietigingswapens anderzijds. Daarbij kan worden opgemerkt, dat
wat India betreft er geen aanwijzingen zijn dat dit land zelf als bron voor
proliferatie naar derde landen optreedt.136Hoe beoordeelt de regering de ontwikkeling van mini-nukes
in de VS? Is de ontwikkeling van deze mini-nukes een schending van het Non-Proliferatieverdrag?
Welke acties heeft de Nederlandse regering bilateraal dan wel multilateraal
genomen om haar bezorgdheid over de ontwikkeling van mini-nukes en de schending
van het NPV bij de Amerikaanse regering te uiten?Zie de beantwoording van vragen van het Lid Karimi over hetzelfde onderwerp
(TK 28 473, nr. 3). In aanvulling daarop kan worden gesteld dat
de ontwikkeling van kernwapens door een land dat onder het Non-Proliferatieverdrag
de status van kernwapenstaat heeft, als zodanig niet in strijd is met dat
verdrag. Niettemin zou de mogelijke ontwikkeling van nieuwe – kleine –
kernwapens, en een eventueel daarmee verbonden veranderende nucleaire doctrine,
in tegenspraak zijn met de resultaten van de Toetsingsconferenties van het
Non-proliferatieverdrag van 1995 en 2000. De regering vindt dat onwenselijk.
Zij heeft de regering van de VS van deze zorgen op de hoogte gebracht.137Is de bescherming van de bevolking tegen NBC- of radiologische
middelen thans adequaat?De coördinatie van de bescherming van de bevolking tegen (het gebruik
van) NBC- of radiologische (R) middelen is een verantwoordelijkheid voor de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Op 18 september
2003 is de tweede NBC-voortgangsrapportage aangaande de voorbereiding in Nederland
op mogelijke terroristische aanslagen met nucleaire, chemische of biologische
middelen aan de Tweede Kamer aangeboden (TK 27 925 nr. 99). In deze
voortgangsrapportage staan de – in Nederland – genomen maatregelen
en de nog lopende beleidsinitiatieven beschreven.Aangezien het nimmer mogelijk zal zijn alle denkbare eventualiteiten af
te dekken wordt een groot belang gehecht aan goede internationale afspraken
om in ernstige gevallen ook een beroep te kunnen doen op relevante capaciteiten
van bevriende landen. Het ministerie van Buitenlandse Zaken zet zich er derhalve
voor in om binnen de EU en de NAVO verdere afspraken te maken over een internationale pool voor beschermingscapaciteit, alsook over de modaliteiten
om die capaciteit in te kunnen zetten voor de bescherming van bevolking van
EU-leden en NAVO-bondgenoten.138Op welke wijze wil de Nederlandse regering de VS ervan
overtuigen dat een verdrag of protocol inzake ontplofbare oorlogsresten noodzakelijk
is?Het afgelopen jaar is, in de marge van de onderhandelingen te Genève
inzake een ERW (Explosive Remnants of War) instrument, veelvuldig bilateraal
overleg gevoerd tussen de Nederlandse voorzitter van de onderhandelingen over
een ERW instrument, Ambassadeur Sanders, en de delegatie uit de VS. In oktober
jl. is Ambassadeur Sanders naar Washington gereisd voor bilateraal overleg
op het Pentagon en het Ministerie van Buitenlandse Zaken.Naast de eigen inspanningen om de VS te overtuigen van de merites van
een juridisch bindend instrument (dus een «Vijfde Protocol» bij
het Conventionele Wapens Verdrag) stemt Nederland deze inspanningen af met
verschillende andere Westerse landen die de VS met hetzelfde doel hebben benaderd.139Waarom wil de regering dat Nederland in 2004 toetreedt
tot deOrganisation Conjointe de Cooperation en Matiere d'Armament (OCCAR), terwijl zij die toetreding al een reeks van jaren voor
zich uit heeft geschoven en er ook weerstanden tegen die toetreding bestonden
bij regeringspartijen?De regering wil in 2004 toetreden tot OCCAR. Dit mede vanwege de rol die
OCCAR waarschijnlijk zal gaan spelen bij gezamenlijke materieelprojecten in
het kader van het nieuw op te richten Europese bewapeningsagentschap. Toetreding
biedt additionele mogelijkheden om invloed uit te oefenen op de materieelsamenwerking
binnen Europa.Toetreding verplicht niet tot deelname aan OCCAR projecten. Deelname aan
een specifiek project vergt telkens een nationale beslissing. Behalve verwerving
in OCCAR-verband blijven ook andere (nationale en multinationale) verwervingsmechanismen
mogelijk. OCCAR lidmaatschap betekent dus geen inperking van de keuzemogelijkheden
voor de wijze van verwerving van defensiematerieel.140Wat is de reden dat alleen genoemde landen voor rehabilitatieactiviteiten
in aanmerking komen en eventuele andere landen niet?Wederopbouwprocessen zijn zowel langdurig als arbeidsintensief en, gezien
de vaak massale noden wat betreft herstel van fysieke infrastructuur,
ook bijna per definitie uitermate kostbaar. De eerdere ervaringen in de Balkan
alsmede de huidige ontwikkelingen in Afghanistan en Irak bevestigen dat. Om
het ambitieniveau in lijn te brengen met het haalbare, is onder TMF geopteerd
voor een beperkt aantal landen, waar Nederland kan en wil bijdragen aan het
wederopbouwproces. Met deze keuze voor Afrikaanse landen wordt recht gedaan
aan de beleidswens om de helft van de Nederlandse bilaterale inspanningen
op Afrika te richten. Het gaat voorts om landen waarvoor reeds conflictbeleidskaders
voor humanitaire hulp bestaan. Voor deze constructie is bewust gekozen om
de aansluiting op de door Nederland verstrekte humanitaire hulp te optimaliseren.
Het overbruggen van de kloof tussen humanitaire hulp en wederopbouw blijft
immers onverminderd van belang. De invoering van«TMF-Rehabilitatie»
wordt dan ook gezien als een additioneel instrument voor deze overbrugging.141Verwacht de regering een Consolidated Appeal Proces
(CAP) voor Colombia? Zijn er financiële middelen om dit te steunen als
er een verzoek hiertoe de Nederlandse regering bereikt?De Colombiaanse regering aarzelt over een Consolidated Appeal Proces (CAP),
kennelijk uit vrees dat dit het land in dezelfde categorie zou plaatsen als
landen als Afghanistan, Angola en Soedan. Indien Colombia de VN alsnog vraagt
een Consolidated Appeal te doen, dan zal ik mij over de financiering daarvan
nader beraden. Een eventuele Nederlandse bijdrage is mede afhankelijk van
de ernst van humanitaire noden elders ter wereld.142Hoeveel heeft de Nederlandse regering de afgelopen
jaren bijgedragen aan noodhulp voor Colombia? Wat verwacht de regering wat
dit betreft voor de toekomst?Concrete cijfers over de Nederlandse noodhulp ten behoeve van Colombia
zijn niet voorhanden, aangezien deze wordt gekanaliseerd via de reguliere
budgetten van UNDP, UNHCR, WFP, ICRC en ECHO. De bijdrage van Nederland aan
deze organisaties is dermate groot dat ik geen aanleiding zie om afzonderlijk
financiële middelen voor de bestrijding van de humanitaire crisis in
Colombia beschikbaar te stellen. Wel heb ik het Nederlandse Rode Kruis een
bijdrage gegeven van €1,8 miljoen voor de periode 2001–2004 voor
capaciteitsopbouw van de lokale Rode Kruis-vereningingen in een zestal landen
waaronder Colombia.143Heeft het Conflictbeleidskader een ambtelijke dan wel
een politieke status? Hoe wordt er beslist over de vraag voor welk land er
wel en geen Conflictsbeleidskader wordt opgesteld? Wie heeft het laatste woord
over die beslissing? Waarom is er geen Conflictbeleidskader voor Colombia?
Zal er een Conflictbeleidskader voor Colombia komen?Conflictbeleidskaders (CBK's) worden onder verantwoordelijkheid van de
minister voor Ontwikkelingssamenwerking in de Staatscourant gepubliceerd.
De CBK's, waarvoor momenteel in overleg met het maatschappelijk middenveld
een nieuwe opzet wordt uitgewerkt onder de naam «Subsidiebeleidskader
voor Humanitaire Hulp», zijn vooral een handleiding voor NGO's bij het
aanvragen van subsidies voor humanitaire hulp.De landenkeuze voor de CBK's is mede afhankelijk van aard en stadium van
een conflict, VN-strategie en kwaliteit van het Consolidated Appeal van de
VN, omvang van de Nederlandse betrokkenheid in relatie tot de inzet van andere
donoren, duur van de Nederlandse steun in relatie tot de vooruitzichten
op zelfredzaamheid van het desbetreffende land en de mogelijkheden voor parallelle
inzet van politieke, militaire en andere (Nederlandse) middelen. De landenlijst
wordt in overleg met het maatschappelijk middenveld opgesteld. Aangezien voor
Colombia geen sprake is van een Consolidated Appeal. (zie antwoord vraag 141),
ziet de regering geen aanleiding om afzonderlijk financiële middelen
voor bestrijding van de humanitaire crisis in Colombia beschikbaar te stellen
(zie antwoord vraag 142) en gezien de omvang van de noden in Colombia in vergelijking
tot de noden elders in de wereld kiest de regering voor het opstellen van
een CBK's voor andere landen.144Is het mogelijk de Nederlandse bijdrage aan het European
Committee Humanitarian Office (ECHO) te oormerken voor een bepaald land?Nee. De bijdrage van NL aan de EU is niet geoormerkt voor specifieke uitgavenposten
van de EU. De Nederlandse bijdrage van ongeveer 6 miljard Euro, wordt
door de Commissie naar gelang de betalingsbehoeften verdeeld over de verschillende
uitgavencategorieën. Dit kan bijvoorbeeld via structuurfondsen, maar
ook via het externe beleid van de Unie. In het geval van de ECHO-fondsen is
Nederland vertegenwoordigd in het zogenaamde Humanitarian Aid Committee (HAC),
waarin de bestedingsvoorstellen van de ECHO op hoofdlijnen met de lidstaten
worden besproken. Van oormerking door lidstaten is geen sprake.145Ten behoeve van wederopbouworganisaties wil de regering
overbrugging van de kloof tussen humanitaire hulp en wederopbouw als na te
streven resultaat in 2004. Betekent dit dat de betrokken organisaties dan
nog over 2004 subsidie kunnen aanvragen, of wordt dat over 2005? Overweegt
de regering een ad hoc-voorziening over het jaar 2004?Overbruggen van de kloof tussen humanitaire hulp en wederopbouw is reeds
lange tijd een op zichzelf staand «na te streven resultaat». Er
is geen sprake van dat dit resultaat wordt beoogd «ten behoeve van wederopbouworganisaties».
Ten tijde van de opstelling van de Memorie van Toelichting werd ervan uitgegaan
dat met de invoering van «TMF-Rehabilitatie» een additioneel instrument
voor overbrugging van de kloof werd toegevoegd.De aanvragen voor 2004 zijn in 2003 ingediend en beoordeeld met het u
bekende resultaat. Van de vijf aanvragen die ingediend zijn, werden er vier
om redenen van kwaliteit afgekeurd. In principe kunnen in 2004 opnieuw aanvragen
worden ingediend voor de periode 2005 en verder.De regering overweegt niet om voor het jaar 2004 een ad hoc-voorziening
in te stellen. Een dergelijke regeling zou rechtsongelijkheid creëren
tussen de aanvragende organisaties, waardoor het TMF-systeem als zodanig zou
worden ondergraven. Bovendien zou een dergelijke aparte regeling buiten een
bezwaarprocedure om juridisch onrechtmatig zijn.Overigens is de kloof breder dan die tussen humanitaire hulp en (TMF-)wederopbouw.146Is het waar dat Nederland binnenkort voorzitter is
van de Treaty to ban Landmines? Wordt er dan door de bezuinigingen op post
3.3. (Ontmijningsfonds) geen verkeerd signaal afgegeven?Nederland is, samen met Mexico, tijdens de Vijfde bijeenkomst van Verdragspartijen
van het Ottawa Verdrag, die van 15 tot en met 19 oktober jl. in Bangkok
werd gehouden, verkozen tot co-voorzitter van het comité dat toeziet
op de status en de werking van het Verdrag. Dit comité is onder andere verantwoordelijk voor alle zaken die te maken hebben met het
bevorderen van de acceptatie alsook de naleving van het verdrag. Dit is te
meer van belang in het jaar waarin de eerste ministeriele toetsingsconferentie
van het Ottawa Verdrag wordt voorbereid (Nairobi, november 2004). Daar wordt
immers bezien hoe het staat met de acceptatie en de naleving van het Verdrag
alsook wat er nodig is om het succes van het Verdrag te bevorderen.Voldoende financiering is essentieel met het oog op de voornaamste verdragsverplichting,
namelijk het ruimen van alle mijnenvelden in tien jaar tijd. Nederland is
al jarenlang een zeer actieve donor en het recente besluit om het ontmijningsfonds
op te nemen in het stabiliteitsfonds betekent dan ook geenszins een vermindering
van de Nederlandse betrokkenheid. Gaarne verwijs ik naar mijn brief aan de
Tweede Kamer van 3 oktober jl. waarin staat vermeld: «de financiële
middelen die op grond van de wens van uw Kamer zijn gereserveerd voor ontmijning
en kleine wapens zullen in het nieuwe Stabiliteitsfonds worden opgenomen,
waarbij de huidige uitgavenniveaus richtsnoer zullen blijven voor de toekomst.»
Minimaal is de komende vier jaar Euro 10 miljoen per jaar beschikbaar voor
«mine action» projecten. Daarnaast is aanvullende financiering
lastens het Stabiliteitsfonds mogelijk.147Kan de regering een overzicht geven van de (vredesopbouw-)projecten
die door Nederland in Srebrenica worden gesteund? Zijn de voorziene bedragen
toereikend gebleken? Wilt de regering toelichten hoe de ontwikkeling van deze
projecten verloopt en wat de voortgangsplannen zijn met betrekking tot deze
projecten?Nederland steunt verschillende terugkeerprojecten in Srebrenica, waaronder
een project van de Werkgroep Nederland-Srebrenica. Daarnaast wordt een bijdrage
gegeven aan opvangcentrum Grab Potok voor nabestaanden uit Srebrenica, en
worden de activiteiten van de International Commission on Missing Persons
ondersteund. Ook werd bijgedragen aan de inrichting van een begraafplaats
en gedenkcentrum in Potocari voor slachtoffers van Srebrenica. Het voor 2003
begrote budget was toereikend voor deze activiteiten; de projecten verlopen
tot dusverre naar tevredenheid. De wederopbouw in Srebrenica blijft een aandachtspunt
van de regering. Naarmate het transitieproces vordert, worden de inspanningen
behalve op humanitaire hulp en het verschaffen van fysieke terugkeermogelijkheden
ook deels gericht op het genereren van inkomensmogelijkheden voor vluchtelingen
die naar Srebrenica terugkeren.148Wanneer kan de Kamer de vorig jaar bij de begrotingsbehandeling
gevraagde en toegezegde notitie godsdienstvrijheid tegemoet zien? Wil de regering
in deze notitie bijzondere aandacht besteden aan de godsdienstvrijheid op
de Kaukasus en in Centraal-Azië en daarbij in willen gaan op de resultaten
van het OVSE-voorzitterschap tot nu toe?Het is het voornemen van de regering de notitie godsdienstvrijheid op
korte termijn, dat wil zeggen in ieder geval nog dit jaar, en bij voorkeur
voorafgaand aan de behandeling van de begroting van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken, aan de Kamer toe te zenden. In de notitie zullen de resultaten van
het OVSE-voorzitterschap uitdrukkelijk aan de orde komen. Het feit dat de
notitie de Kamer nog niet heeft bereikt, houdt hier ook direct verband mee:
bij de opstelling van de notitie dienden immers ook de resultaten te worden
betrokken van het OVSE-Seminar inzake godsdienstvrijheid dat op 16 en 17 juli
jl. in Wenen is gehouden alsmede van de implementatiebijeenkomst
van de menselijke dimensie die in oktober jl. in Warschau plaatsvond.149Vanuit de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) komen
signalen dat er in het Nederlandse OS-beleid te weinig aandacht en te weinig
geld zou zijn voor het betrekken van het lokale bestuur in ontwikkelingslanden
bij concrete projecten voor armoedebestrijding. Wil de regering op deze signalen
ingaan? Hoeveel geld is er beschikbaar voor de versterking van lokaal bestuur
in OS-landen? Op welke wijze wordt het lokale bestuur betrokken bij armoedebestrijdingsprojecten?De doelstelling «versterking lokaal bestuur» neemt een belangrijke
plaats in in zowel het multilaterale, bilaterale als het particuliere kanaal
van het Nederlandse ontwikkelingssamenwerkingsbeleid. In de partnership-programma's
met de Wereldbank en UNDP is goed bestuur een centraal thema en versterking
van lokaal bestuur krijgt daarbinnen de nodige aandacht. Wat betreft het particuliere
kanaal heeft SNV zoals bekend versterking van lokaal bestuur als één
van haar drie hoofdthema's gekozen. Ook de Medefinancieringsorganisaties leveren
een belangrijke bijdrage aan de versterking van lokaal bestuur. Daarnaast
zijn in het kader van de thematische medefinanciering subsidies toegekend
voor de versterking van lokaal bestuur. Zo krijgt de VNG subsidie voor verenigingsopbouw
en het Municipal Development Partnership for Eastern and Southern Africa voor
gemeentelijke capaciteitsopbouw. Er wordt niet op voorhand een budget geoormerkt
voor versterking van lokaal bestuur via het particuliere respectievelijk het
multilaterale kanaal.150Wat is de regeringsreactie op de kritiek van U. Selaa
in het artikel Corruptiebestrijding in het Nederlandse ontwikkelingsbeleid (Internationale Spectator, februari 2003), dat er weinig bekend
is over de effectiviteit van anti-corruptieinstrumenten die in het Nederlandse
OS-beleid worden gehanteerd?Preventie en bestrijding van corruptie maken de laatste jaren steeds nadrukkelijker
onderdeel uit van de Nederlandse beleidsagenda. Het gaat om een terrein dat
ook internationaal sterk in ontwikkeling is. De regering deelt de observaties
van mevrouw Seela dat er inderdaad weinig onderzoek is gedaan naar effecten
van het gevoerde beleid. Dergelijk onderzoek, op dit nog betrekkelijk jonge
beleidsterrein, wordt wel steeds meer van belang geacht.151Is de regering bekend met de rapportages (per land)
van Human Rights Watch, waarin wordt gesteld dat in de betrokken landen onder
het mom van de strijd tegen het terrorisme de mensenrechten worden geschonden?
Is de regering bekend met het Arab Human Development Report, waarin wordt
gesteld dat onder het mom van de strijd tegen terrorisme democratiseringsprocessen
stagneren? Hoe beoordeelt de regering de rapportages? Vormen deze conclusies
een bron van zorg binnen de Nederlandse regering? Op welke wijze wil de regering
hier bilateraal dan- wel multilateraal mee omgaan?Ja, de regering is zowel met de landenrapportages van Human Rights Watch
als met het Arab Human Development Report bekend.
De regering deelt de zorg die uit de rapportages spreekt voor de mensenrechtensituatie
als ook voor het democratiseringsproces in de Arabische landen (zie ook het
antwoord op vragen 203 040 1780, antwoord verzonden op 17 november
2003). Terrorismebestrijding mag geen voorwendsel zijn voor een
verdere beperking van vrijheden in deze landen waardoor de mensenrechtensituatie
verder verslechtert en democratiseringsprocessen in deze landen op de lange
baan worden geschoven. De regering spreekt deze zorg uit in bilaterale contacten
met vertegenwoordigers van de betrokken landen, maar zet zich binnen de EU
ook in voor concrete uitwerking van de mensenrechtenparagraaf in de associatieakkoorden
tussen de Europese Unie en de landen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten
in het kader van het Barcelona-proces. De conclusies van het Arab Human Development
Report – zowel die van dit jaar, als die van vorig jaar – spelen
een rol in de dialoog met de Arabische wereld.154 /BZ-OS / DMV-MR / LitverKrijgt de integratie van het mensenrechtenbeleid naast
ontwikkelingssamenwerking en buitenlandse politiek ook gestalte in de buitenlandse
economische betrekkingen?Het mensenrechtenbeleid is een integraal onderdeel van het buitenlands
beleid, inclusief de buitenlandse economische betrekkingen. Hiertoe onderhoudt
het ministerie van Buitenlandse Zaken nauwe contacten met het ministerie van
Economische Zaken, maar ook direct met het bedrijfsleven.In dit verband kan worden gewezen op de door de regering aan het bedrijfsleven
aanbevolen OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen. Deze moedigen
bedrijven aan om mensenrechten te respecteren «not only in their dealings
with employees, but also with respect to others affected by their activities,
in a manner consistent with host governments international obligations and
commitments». Ook kan worden gewezen op het ontmoedigingsbeleid ten
aanzien van zakelijke activiteiten met Birma en op het mede door Nederland
gesteunde Kimberley-proces tegen de handel in «bloeddiamanten».
Verder wordt bij aanvragen voor overheidsondersteuning van zakelijke activiteiten
in het buitenland mede gekeken naar het risico op schending van fundamentele
arbeidsnormen, zoals vastgelegd in ILO-conventies. Tijdens het Nederlandse
EU-voorzitterschap zal een internationale conferentie over maatschappelijk
verantwoord ondernemen worden georganiseerd. Daarbij zal de relatie tussen
mensenrechtenbeleid en maatschappelijk verantwoord ondernemen aandacht krijgen.
De integratie van het mensenrechtenbeleid in het economische beleid is voorts
een van de aandachtspunten van de mensenrechtenambassadeur.155,156 en 157Kan de regering een overzicht geven van de activiteiten,
invloed en vooral van de meetbare concrete resultaten van het werk van de
mensenrechtenambassadeur sinds het in het leven roepen van deze functie enige
jaren geleden?Welke buitenlandse missies heeft de nieuwe ambassadeur
mensenrechten gepland?Welke buitenlandse reizen heeft de mensenrechtenambassadeur
tot nu toe gemaakt?De meetbaarheid van resultaten van beleidsinzet wordt niet bepaald op
het niveau van individuele functionarissen. De regering is er evenwel van
overtuigd dat de grote aandacht die aan mensenrechten besteed wordt in het
door Nederland gevoerde internationale overleg, al dan niet in combinatie
met financiële ondersteuning door middel van specifieke projecten op
dit terrein, bijgedragen heeft aan de verbetering van de mensenrechtensituatie
in een aantal landen.Sinds de instelling van de functie van mensenrechtenambassadeur in 2000
heeft deze intensieve besprekingen gevoerd met een groot aantal instanties
in binnen- en buitenland. De mensenrechtenambassadeur heeft meer
dan 50 buitenlandse reizen gemaakt Op deze reizen wordt de mensenrechtensituatie
zowel met de autoriteiten als met non-gouvernementele organisaties besproken.
Hiertoe behoren Iran, Jemen, Algerije, Marokko, Tunesië, Burundi, Democratische
Republiek Congo, Rwanda, Tanzania, Zuid-Afrika, Colombia, Costa Rica, Guatemala,
China, Indonesië, Bulgarije, Rusland en Turkije. Daarnaast zijn consultaties
gevoerd in een aantal Europese hoofdsteden, alsmede in Canada en de Verenigde
Staten. Tevens zijn de meeste internationale organisaties die werkzaam zijn
op mensenrechtenterrein, bezocht. Naast deze reizen heeft de mensenrechtenambassadeur
aan vele manifestaties meegewerkt, ongeveer 80 lezingen en inleidingen gegeven
en een belangrijke bijdrage geleverd aan de beleidsvorming op mensenrechtenterrein,
onder andere tot uiting komend in de mensenrechtennotitie die de Kamer in
2001 is toegegaan (TK 27 742, nr. 2). De buitenlandse missies van
de mensenrechtenambassadeur in het komende jaar zullen ten dele in het teken
staan van het Nederlandse EU-voorzitterschap. Als lid van de EU Troika zal
de MR ambassadeur deelnemen aan dialogen met Iran en China. Daarnaast zijn
een aantal reizen in voorbereiding, zowel naar landen waar de mensenrechtensituatie
zorgelijk is, als naar landen die partners zijn in het Nederlandse OS-beleid,
maar waar de mensenrechtensituatie op specifieke punten bespreking behoeft.158Wat zijn de criteria om een maatschappelijke organisatie
die een rol in een vredesproces speelt te steunen? Waar kan deze steun uit
bestaan?Maatschappelijke organisaties kunnen worden ondersteund indien zij een
nuttige rol spelen bij het entameren en voeren van informele vredesdialogen,
het opbouwen van de benodigde capaciteit en het beinvloeden van de deelnemers
aan het officiële vredesproces. Deze steun bestaat doorgaans uit het
verlenen van een financiële bijdrage of subsidie.159Waaruit is gebleken dat de duurzaamheid van demobilisatie
onder meer afhangt van een verbeterde democratische controle over de veiligheidssector?Om demobilisatie en reïntegratie succesvol te laten verlopen, dienen
dergelijke processen op transparante wijze te worden voorbereid en uitgevoerd.
Adequate democratische controle kan een belangrijke bijdrage leveren aan het
welslagen van dit proces. Zo was het mislukken van de demobilisatie- en reïntegratieprogramma's
in Sierra Leone en Liberia in het recente verleden mede het gevolg van het
ontbreken van deze voorwaarden.160Op welke wijze brengt de Nederlandse regering het belang
van democratische controle over de veiligheidssector en een adequaat beheer
van het defensiebegrotingsproces onder de aandacht? Om welke landen gaat het
in dit geval?In het kader van samenwerking tussen de NAVO-landen en de landen in Middenen
Oost Europa is reeds sinds het begin van de jaren negentig ook door Nederland
veel aandacht besteed aan democratische controle over de veiligheidssector.
In dit verband is in toenemende mate ondersteuning verleend bij het ontwikkelen
van een meer adequate besteding en beheer van defensiemiddelen.Verder is recentelijk in samenwerking met het onderzoeksinstituut Clingendael
een operationeel analysekader ontwikkeld ten behoeve van de verbetering van
de democratische controle over de veiligheidssector. Dit instrument
is inmiddels op een aantal relevante internationale fora onder de aandacht
gebracht. Daarnaast vindt overleg met de Wereldbank en de zogeheten Utstein
partners plaats over initiatieven om de defensiesector te integreren in de
bestaande instrumenten voor begrotingsvoorbereiding en- verantwoording.161Kan de regering meer gegevens verstrekken over Nederlandse
inspanningen om de civil society in Servië/Montenegro, de Russische Federatie,
Oekraïne en Belarus te versterken?In het kader van de bilaterale ontwikkelingssamenwerking met Servië
en Montenegro is de afgelopen jaren bijzondere aandacht gegeven aan versterking
van de «civil society». In dit kader worden activiteiten van lokale
NGO's gesteund op het gebied van onder meer mensenrechten en anti-discriminatie,
bescherming van minderheden en anti-corruptie. Daarnaast worden steun verleend
aan de OVSE, onder meer op het terrein van de hervorming van politie en de
verbetering van het gevangenissysteem. Bovendien kan worden getrokken op het
TMF-programma. Sinds 1 januari jl. biedt ook het Matra-programma mogelijkheden
tot bijdragen aan de versterking van de civil society.Bij de inzet van Matra wordt duplicatie met OS-inspanningen vermeden.De steun die de Nederlandse regering in het kader van het Matra-programma
geeft aan de Russische Federatie, Oekraïne en Belarus is vrijwel uitsluitend
bestemd voor de versterking van de «civil society». In Rusland
wordt vooral ingezet op de bevordering van de uitwisseling en samenwerking
tussen lokaal bestuur, NGO's en burgers. In Belarus is de ondersteuning van
de onafhankelijke vakbeweging een belangrijk onderdeel van de samenwerking.
In Oekraïne ligt het accent op versterking van milieu-ngo's en de ondersteuning
van de vrije media.Voor elk van deze drie «oosterburen» van de EU geldt wetgeving
en recht als een belangrijk thema. Het gaat hierbij niet alleen om de inhoud
van de wetten, maar ook om de «justitiele infrastructuur», te
weten het wetgevingsproces, de rechterlijke organisatie, de gevangenishervorming
en reclassering. Een gedetailleerder overzicht van de inspanningen treft u
aan in het uw Kamer op 8 januari jl. toegegane document «Matra
rond 2000» (TK 28 600 V, nr. 52), waarin opgenomen de
Voortgangsrapportage over de uitvoering van het Matra-programma gedurende
de periode 1999–2001. Uit deze rapportage blijkt, dat de samenwerking
met de Russische Federatie en Oekraïne in de verslagperiode sterk is
gegroeid ten opzichte van de periode 1994–1998. Deze groei zal naar
verwachting in 2003 worden geconsolideerd. Naarmate de uitfasering van Matra
in de nieuwe lidstaten van de EU vorm krijgt, zal ruimte ontstaan voor een
verdere groei in de komende jaren. Wit-Rusland heeft overigens in de periode
1999–2003 een matige groei te zien gegeven. Dit hangt direct samen met
de terughoudendheid die – in overeenstemming met de afspraken ter zake
in EU-verband – wordt betracht in de samenwerking met de Wit-Russische
autoriteiten. De steun moest daardoor beperkt blijven tot NGO's en decentrale
bestuursorganisaties, die over een beperkte absorptiecapaciteit beschikken.162Bij de coalities die Nederland in de Europese Conventie
heeft gesloten, wordt Duitsland niet genoemd. Inderdaad is de oude coalitie
met Duitsland ten aanzien van het stabiliteitspact verloren gegaan. Welke
maatregelen worden genomen om Duitsland weer in het kamp van de voorstanders
van een sterk stabiliteitspact te krijgen?De Nederlandse regering pleit voor een strikte naleving van het Stabiliteits-
en Groeipact (SGP) en heeft daarbij voor zijn opstelling voortdurend
steun gezocht bij andere lidstaten, ook bij Duitsland. Duitsland heeft echter
moeite om zelf aan de regels van het pact te voldoen. Ondanks pogingen van
de Duitse regering om het begrotingstekort zo snel mogelijk weer onder de
3% te brengen, zal de Duitse begroting volgens de Europese Commissie drie
jaar op rij een buitensporig tekort vertonen. Duitsland pleit niet voor aanpassing
van het pact, maar heeft aangegeven dat de huidige langdurige stagnatie reden
is om het pact niet op strikte wijze uit te leggen. Daarnaast vindt Duitsland
dat het pact ook bedoeld is om groei te stimuleren. Op beide punten verschillen
Nederland en Duitsland momenteel van mening over de interpretatie van het
pact. Nederland verwijst naar de resolutie van de Europese Raad waarin de
Raad alle betrokken partijen oproept het Verdrag en het Pact strikt en op
een tijdige manier te implementeren.163Welke stappen zal de regering ondernemen om te voorkomen
dat de grote landen binnen de Europese Unie, zoals Frankrijk en Duitsland,
stelselmatig de Europese begrotingsregels overtreden? Is de regering bereid
harde maatregelen te treffen tegen landen die zich niet aan de eisen van het
Groei- en Stabiliteitspact houden?De regering heeft zich bij de onderhandelingen in het kader van de Conventie
met succes ingezet voor een versterking van de rol van de Commissie in de
buitensporig tekortprocedure ten opzichte van de Raad. In de ontwerpgrondwet
is opgenomen dat de Commissie zonder tussenkomst van de Raad een «early
warning» kan geven aan lidstaten met een zorgelijke begrotingsontwikkeling.
Voorts zal de beslissing, of sprake is van een buitensporig tekort, worden
genomen op voorstel in plaats van op aanbeveling van de Commissie. Hierdoor
is unanimiteit in plaats van gekwalificeerde meerderheid vereist om de inzet
van de Commissie te verwerpen. Nederland zal zich hier ook in de IGC voor
inzetten.Het besluit om maatregelen te nemen tegen een lidstaat die zich niet aan
de eisen van het Pact houdt, wordt door de Ecofin Raad genomen. In de Raad
neemt Nederland een strikte positie in en biedt zo tegenwicht aan de opstelling
van lidstaten die pleiten voor een versoepeling van de regels. Voor de strikte
Nederlandse positie zijn voortdurend medestanders gezocht en ook gevonden,
maar vooralsnog in onvoldoende mate. Tegelijkertijd blijft Nederland in het
hele proces de opstelling van de Commissie en de Raad in juridische zin kritisch
volgen.164Hoe beoordeelt de Nederlandse regering de recente voorstellen
van Europees Commissaris Schreyer voor het beperken van de netto-afdrachten
aan de Unie? Welke acties onderneemt de regering zelf op weg naar 2007 om
draagvlak te creëren voor het idee van de netto-begrenzer?De Commissie heeft nog geen voorstellen gedaan voor een netto-begrenzer.
De verwachting is dat de Commissie eind dit jaar een mededeling zal presenteren
over de toekomstige inrichting van de Financiële Perspectieven na 2007.
In deze mededeling mogelijkerwijs een voorstel voor een netto-begrenzer worden
opgenomen, bijvoorbeeld als onderdeel van een herziening van het Eigen Middelen
Besluit.De Nederlandse regering is verheugd dat er signalen zijn dat de Commissie
erkent dat er lidstaten zijn met een excessieve betalingspositie. Een netto-begrenzer
zou hiervoor een oplossing kunnen zijn. Of dit daadwerkelijk zo is, zal afhangen
van de precieze uitwerking van een dergelijk instrument en van het totaalpakket
van de Financiële Perspectieven. Pas als hierover concrete voorstellen
bekend zijn, kan duidelijk worden of een begrenzer inderdaad
aan de Nederlandse bezwaren tegemoet komt.165Is de regering bekend met het feit dat hulpkonvooien
van de Stichting leven voor leven uit Deurne die regelmatig goederen vanuit
Nederland naar Roemenie transporteren in augustus 2003 bij de H-R grens zoveel
problemen ondervonden dat zij onverrichterzake terugkeerden naar Nederland?Welke stappen heeft de regering dan wel de Nederlandse
ambassade in Boekarest genomen om tot een oplossing van dit probleem te komen?Is de Roemeense ambassade in Nederland over deze kwestie
benaderd? Zo ja, wat was reactie van de Roemeense ambassade? Zo nee, waarom
niet?Nee, de Nederlandse regering is hier niet mee bekend. Zij heeft daarom
ook geen stappen kunnen ondernemen. Ook de Nederlandse ambassade in Boekarest
is onbekend met enig probleem ondervonden door de door u genoemde stichting.
Bij navraag blijkt ook de Roemeense ambassade in Den Haag niet geïnformeerd.166Hoe beoordeelt de regering de positie van de Assyrische
minderheid in Turkije? Is naar het oordeel van de regering in het verleden
sprake geweest van een genocide op deze bevolkingsgroep?De regering onderschrijft de beoordeling die de Commissie heeft gemaakt
over de positie van religieuze minderheden in haar voortgangsrapport over
Turkije van 5 november 2003. Zo hebben de wetswijzigingen op het terrein
van vrijheid van religie nog slechts in beperkte mate geleid tot veranderingen
in de praktijk. Assyriërs (evenals andere niet-Islamitsche religieuze
minderheden) ondervinden nog problemen op het gebied van de rechtspersoonlijkheid,
eigendomsrechten en het opleiden van geestelijken. Tijdens het bezoek van
premier Balkenende en minister De Hoop Scheffer op 7 en 8 oktober jl. zijn
in de diverse gesprekken de praktische beperkingen die er nog bestaan op het
terrein van vrijheid van religie aan de orde gekomen. De beoordeling van de
gebeurtenissen in 1915 in termen als genocide, beschouw ik niet als een functioneel
instrument van buitenlands beleid. 167Is de regering bereid om er in de onderhandelingen
over toetreding tot de EU bij de Turkse autoriteiten op aan te dringen wetenschappelijk
onderzoek te laten doen naar de gebeurtenissen in 1915, toen duizenden Armeense
en Assyrische burgers van het Ottomaanse rijk werden gedood bij operaties
van het regeringsleger? Zo nee waarom niet?Er wordt nog niet onderhandeld over toetreding door de EU met Turkije.
Zoals u weet zal pas als de Europese Raad in december 2004 besluit dat Turkije
voldoet aan de politieke Kopenhagen-criteria de EU de toetredingsonderhandelingen
met Turkije starten. Toetredingsonderhandelingen met een kandidaat-lidstaat
richten zich op de overname van de EU wet- en regelgeving (het acquis communautaire)
en de implementatie er van. Een wetenschappelijk onderzoek naar de gebeurtenissen
in 1915 vormt geen onderdeel daarvan.168Op welke oplossing richt de regering zich in de dialoog
over de kwestie-Cyprus?Nederland zal druk blijven uitoefenen op alle betrokken partijen, en met
name op Turkije en het Turks-Cypriotische leiderschap, om tot een oplossing
te komen op basis van het VN-voorstel (Annan-III) zoals het tijdens de Cyprus-conferentie
in Den Haag in maart jl. voorlag. Nederland acht het van belang dat een
oplossing van de kwestie-Cyprus wordt gevonden voorafgaande aan daadwerkelijke
toetreding van Cyprus tot de EU op 1 mei 2004. Deze boodschap is ook
uitgedragen tijdens het bezoek van Minister-President Balkenende en minister
De Hoop Scheffer aan Cyprus en Turkije begin oktober.169Welke concrete acties worden er ondernomen om in de
kwestie-Cyprus tot een oplossing te komen?In de afgelopen maanden zijn zowel van Turks-Cypriotische zijde als van
de zijde van de Cypriotische regering «confidence building measures»
afgekondigd. Begin juni 2003 heeft de Europese Commissie een pakket maatregelen
voorgesteld om de economische ontwikkeling in het noordelijk deel te bevorderen
en om het dichter bij de Unie te brengen. Gehoopt wordt dat deze ontwikkelingen
ter plaatse het klimaat zullen scheppen om onderhandelingen te hervatten op
basis van het VN-voorstel. Na afloop van de mislukte onderhandelingen in Den
Haag op 10 maart jl. heeft SGVN immers aangegeven dat het VN-voorstel
op tafel blijft en de VN bereid is zich opnieuw in te zetten voor een vredesregeling
op verzoek van de betrokken partijen en Griekenland en Turkije, indien er
een realistisch vooruitzicht is op een finale regeling.Op dit moment zijn alle ogen gericht op de zogenaamde parlementaire verkiezingen
in Noord-Cyprus op 14 december a.s. Deze bieden misschien een nieuw perspectief.In alle contacten met de betrokken partijen en met Turkije en Griekenland
benadrukt Nederland het belang van een oplossing van de kwestie-Cyprus. Recent
is deze boodschap uitgedragen tijdens het bezoek van Minister-President Balkenende
en minister De Hoop Scheffer aan Cyprus en Turkije begin oktober.170Is het waar dat Frankrijk een sterke veroordeling van
de antisemitische uitspraken van de Maleisische premier in Europees verband
heeft tegengehouden? Kan de regering ingaan op de vraag hoe de discussie over
deze uitspraken in Europees verband is gelopen?De Europese Unie heeft middels een Voorzitterschapsverklaring gereageerd
op de toespraak die de Maleisische premier tijdens de 10e Conferentie van
Islamitische landen heeft gehouden. In deze verklaring geeft de EU aan de
uitlatingen van Dr Mahatir ernstig te betreuren: »Such words hinder
all our efforts to further inter-ethnic and religious harmony, and have absolutely
no place in a tolerant world.»171Hoe zal de continue afstemming met de betrokkenen over
de verschillende externe dossiers (OS, handelspolitiek, veiligheid) precies
plaatsvinden? Welke afstemming vindt er plaats inzake de beheersing van handelsconflicten
met de VS.De coördinatie voor de externe dossiers op het gebied van Ontwikkelingssamenwerking
en Veiligheidsvraagstukken verloopt via de reguliere kanalen onder coördinatie
van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Dat betekent in de praktijk dat
op de verschillende niveaus waarop beleid gemaakt wordt (werkgroepen, Coreper,
Raad) de Nederlandse inzet afgestemd wordt met de betrokken departementen.De Kamer wordt aan het begin van het besluitvormingsproces op de hoogte
gesteld van het afgestemde regeringsstandpunt inzake nieuwe Commissievoorstellen
middels de BNC-fiches (Werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen).Het ministerie van Economische Zaken is eerstverantwoordelijk voor de
handelspolitieke dossiers, met inbegrip van zaken betreffende handelsgeschillen.
Dat betekent dat de inbreng van het Nederlands standpunt in relevante fora
(m.n. comite artikel 133) zoals uitgedragen door het ministerie van Economische
Zaken ook onderwerp is van interdepartementale afstemming.174Welke stappen onderneemt de regering om te voorkomen
dat Europese luchtvaartmaatschappijen in strijd met Europese privacyrichtlijnen
hun passagiersgegevens aan de Verenigde Staten moeten afstaan? Kan bij de
beantwoording van de vraag worden ingegaan op zowel de rol van de Europese
Commissie als op de rol van de afzonderlijke lidstaten? Kan worden aangegeven
hoe de verschillende lidstaten zich in deze kwestie hebben opgesteld?De regering neemt geen rechtstreekse stappen om te voorkomen dat Europese
luchtvaartmaatschappijen in strijd met de communautaire privacyrichtlijn of
de Wet bescherming persoonsgegevens (Wpb) passagiersgegevens aan de Verenigde
Staten zouden verstrekken. Indien luchtvaartmaatschappijen in strijd met de
Wbp handelen is het College Bescherming Persoonsgegevens (Cpb) bevoegd daar
tegen op te treden. De minister van Justitie heeft de Tweede Kamer op 1 september
jl. (vergaderjaar 2002–2003, nr. 1797) laten weten dat het Cbp
voornemens is zich terughoudend op te stellen zolang de onderhandelingen met
de VS nog gaande zijn. Indien een passagier van mening is dat een luchtvaartmaatschappij
in strijd met de bepalingen van de Wbp handelt, biedt de Wbp belanghebbenden
de mogelijkheid zich tot de rechter te wenden met een schriftelijk verzoek
de verantwoordelijke te bevelen de schending ongedaan te maken.De bevoegdheid om te onderhandelen met de VS over het door hen geboden
niveau van bescherming van persoonsgegevens is krachtens richtlijn 95/46/EG
uitdrukkelijk aan de Europese Commissie voorbehouden. Overigens hebben de
lidstaten krachtens artikel 31 van richtlijn 95/46/EG wel de bevoegdheid om
de Commissie van advies te dienen over de voorstellen die zij doet ter uitvoering
van de richtlijn. Het Comité-artikel 31 is belast met die advisering.
In het comité neemt Nederland het standpunt in dat er snel een oplossing
moet komen, die enerzijds rekening houdt met de Europese privacyregels en
anderzijds probeert aan de legitieme behoeften van de VS tegemoet te komen,
daarbij rekening houdend met de belangen van de luchtvaartmaatschappijen.Ook de Europese Commissie en de andere lidstaten zijn die mening toegedaan.
In een brief van 27 oktober jl. (uw kenmerk just031 089) heeft de
minister van Justitie de Kamer op de hoogte gesteld van de laatste stand van
zaken.175Kan de regering het geformuleerde instrument «Uitwerking
van een public diplomacy beleid EU gericht op VS ten behoeve van beleidsbeïnvloeding
van de Amerikaanse beleidsmakers in het Congres» toelichten?In de VS is nog te weinig bekend over de EU en de vele beleidsterreinen
waar de VS en EU nauw samenwerken en vice versa. Door middel van Public diplomacy
kan het begrip voor wederzijdse standpunten worden vergroot. Zo worden er
bijvoorbeeld in EU kader factsheets opgesteld over onderwerpen
die «Brussel» van belang acht in de relatie tussen de EU en de
VS. Dit kunnen onderwerpen zijn waar de EU aanpak verschilt van die van de
VS (vb Iran, staalconflict) of waaruit juist de goede samenwerking blijkt
(vb Afghanistan). Nederland streeft er naar dit EU beleid het komende jaar
meer handen en voeten te geven.Deze informatievoorziening is tevens van nut voor de ambassades in Washington:
zij zijn op de hoogte van de laatste stand van in Brussel belangrijk geachte
onderwerpen in de EU-VS-relatie. Hierdoor kan, naast het bilaterale aspect,
aandacht besteed worden aan het Europese aspect van de relatie met de VS.
Nederland streeft er naar om meer aandacht te geven aan actieve, brede informatievoorziening
om wederzijdse beeldvorming positief te beïnvloeden (niet alleen Administratie
en Congres, maar ook daarbuiten).176Welke stappen onderneemt de regering om te voorkomen
dat nederzettingenproducten in strijd met het Associatieakkoord tussen de
Europese Unie, de lidstaten en Israël de Unie binnenkomen? Kan de regering
bij het antwoord ingaan op de rol van de afzonderlijke lidstaten en de rol
van de Europese Commissie? Wat was respectievelijk is de inzet van de Nederlandse
regering hierbij?In het kader van de Associatieovereenkomst tussen de EU en Israël
vindt jaarlijks overleg plaats in de Associatieraad. Het verschil van mening
tussen de EU en Israël over de toepassing van het oorsprongsprotocol
in de overeenkomst staat daarbij nadrukkelijk op de agenda. De positie van
de regering over deze toepassing is helder: producten die afkomstig zijn uit
de door Israël bezette gebieden vallen niet onder de werking van de Associatieovereenkomst.
Indien bij de Nederlandse douaneautoriteiten gerede twijfel bestaat over de
oorsprong van goederen treedt het controlemechanisme in werking, zoals beschreven
in artikel 32 van de overeenkomst tussen Israël en de EG. In het algemeen
heeft de Nederlandse douane voldoende gegevens om de rechtsgeldigheid van
de door Israël afgegeven certificaten van oorsprong te kunnen vaststellen.
Voor een uitvoerige beschrijving van de werking van het controlemechanisme
verwijs ik u naar de beantwoording van de Kamervragen over de mogelijke onregelmatige
toepassing van de handelsakkoorden EG-Israël (vergaderjaar 2002–2003,
nr. 1851). Nederland voldoet hiermee aan zijn verplichtingen, zoals die
rechtstreeks voortvloeien uit de overeenkomst tussen de EG en Israël.
De regering kan bij de beantwoording van deze vragen niet ingaan op de rol
van de afzonderlijke lidstaten en de Europese Commissie, omdat de besprekingen
in Brussel hierover niet openbaar zijn. Wel kan worden medegedeeld dat alle
betrokken lidstaten hebben aangegeven tot naheffing te zullen overgaan.177Is het waar dat in Egypte nog steeds sprake is van
mensenrechtendschendingen, beperkingen van de vrijheid van meningsuiting en
de godsdienstvrijheid? Is het juist dat een deel van de homoseksuele mannen
die op de Queen Boat zijn opgepakt nog altijd gevangen zitten of een dagelijkse
meldplicht hebben? Is het juist dat er in Egypte nog steeds arrestaties van
mensen plaatsvinden op grond van hun veronderstelde homoseksualiteit? Is het
juist dat ook de positie van vrouwen, joden en christenen in Egypte niet (significant)
verbetert? Wanneer de mensenrechtensituatie in Egypte niet significant is
verbeterd, welke maatregelen ex artikel 3 van de Europees-Mediterrane overeenkomst
met Egypte zijn dan, overeenkomstig de motie Dittrich c.s. (TK 27 918,
nr. 8) getroffen? Op welke wijze zijn de mensenrechtenschendingen het
afgelopen half jaar betrokken in de politieke dialoog met Egypte?In Egypte is nog steeds sprake van mensenrechtenschendingen, beperking
van de vrijheid van meningsuiting en van godsdienstvrijheid. Van de 52 mannen
die op 11 mei 2001 op de «Queen Boat» zijn opgepakt zijn
er in hoger beroep 29 vrijgesproken en werden 21 personen tot drie jaar gevangenisstraf
veroordeeld. Deze 21 werden op borgtocht vrijgelaten en zijn in hoger beroep
gegaan. In juli dit jaar kwam hun zaak voor, waarbij 11 van hen aanwezig waren.
Deze 11 zijn vanwege procedurefouten vrijgesproken en vrijgelaten. Zij moeten
zich echter nog dagelijks melden op een politiebureau gedurende een periode
van drie jaar. De overige tien die niet bij de zitting aanwezig waren, zijn
niet vrijgesproken. Sommigen van hen zijn ondergedoken in Egypte, anderen
zijn geëmigreerd naar Frankrijk en Canada. Er worden in Egypte nog steeds
arrestaties verricht op grond van veronderstelde homoseksualiteit. Zo zijn
er in Kairo op 28 augustus jl. 62 mannen op verdenking van homoseksualiteit
gearresteerd. Zij zijn op borgtocht vrijgelaten en kunnen, als zij schuldig
worden bevonden, veroordeeld worden tot een maximale gevangenisstraf van drie
jaar. Hun zaak zal in november voorkomen. Er zijn geen berichten over aanzienlijke
verslechtering van de situatie van vrouwen, joden en christenen in Egypte.In het kader van de Europees-Mediterrane overeenkomst met Egypte (artikel
2) zijn nog geen maatregelen getroffen, aangezien deze overeenkomst nog niet
in werking is getreden. Nederland heeft de ratificatieprocedure reeds afgesloten,
maar een aantal EU-lidstaten nog niet. In de politieke dialoog die plaatsvindt
tijdens de onderhandelingen met Egypte over bovenstaande overeenkomst worden
de mensenrechtenschendingen in Egypte wel steeds opgebracht. Tijdens de Ministeriële
bijeenkomst EU-Egypte van 16 en 17 juni jl. zijn de schendingen van de rechten
van homoseksuelen in Egypte specifiek aan de orde gekomen. Egypte wees toen
op verbeteringen, onder andere door het besluit een Nationale Commissie voor
Mensenrechten in Egypte in te stellen. In juli dit jaar hebben de ambassadeurs
van de EU-lidstaten in Egypte een rapport opgesteld over de mensenrechtensituatie
aldaar. Dit rapport zal gebruikt worden om de kwestie van mensenrechtenschendingen
in Egypte wederom bij de Egyptische autoriteiten aan te kaarten. De EU-troika
heeft de Queen Boat-affaire op 1 april jl. ter sprake gebracht bij Egyptische
regering.178Op welke deelterreinen van het Barcelonaproces verwacht
de regering concrete vooruitgang?Het Barcelonaproces bestaat uit drie delen, te weten de politieke en veiligheidsdialoog,
het financieel-economische deel en het sociaal-culturele deel. Tijdens de
aanstaande Euro-Mediterrane Conferentie voor ministers van Buitenlandse Zaken
op 2–3 december 2003 in Napels zullen de ministers bijeenkomen
om de voortgang binnen de verschillende volets te evalueren en nieuwe initiatieven
te op te zetten. Hoewel het Barcelonaproces als complementair ten opzichte
van het Midden-Oosten Vredesproces moet worden gezien, blijft de situatie
in het Midden-Oosten van grote invloed op de vooruitgang in het politieke
deel. Het feit dat de Mediterrane Arabische landen, Israël en de EU in
het kader van het Barcelonaproces de dialoog over de ontwikkelingen in de
regio blijven voortzetten, is naar het oordeel van de regering een positieve
ontwikkeling. Er bestaan daarnaast mogelijkheden voor intensivering van de
dialoog, bijvoorbeeld over het Europese Veiligheids- en Defensiebeleid (EVDB),
of samenwerking, bijvoorbeeld op het gebied van de strijd tegen (de financiering
van) terrorisme. Daarnaast worden de mogelijkheden onderzocht voor oprichting
van een Euro-Mediterrane Parlementaire Assemblee. Op het gebied van mensenrechten
en democratisering heeft de Europese Commissie nieuwe voorstellen gepresenteerd
die in de toekomst moeten leiden tot intensivering van de samenwerking
op deze terreinen met de Mediterrane partnerlanden. De Raad zal hierover op
korte termijn Raadsconclusies aannemen. In het financieel-economische deel
blijft de EU zich inzetten voor de totstandkoming van de Euro-Mediterrane
vrijhandelszone. Belangrijk aandachtspunt daarbij is het stimuleren van het
afbreken van bestaande barrières voor de onderlinge handel in de Mediterrane
landen, de zogenaamde zuid-zuid integratie. Daarnaast zal de samenwerking
op het gebied van energie, infrastructuur en investeringen geïntensiveerd
worden. Door middel van de FEMIP (Facility for Euro-Mediterranean Investments
and Partnership) draagt de EU bij aan het verbeteren van het investeringsklimaat
en het ontwikkelen van de private sector in deze landen.In Napels zullen de ministers hoogstwaarschijnlijk besluiten tot de oprichting
van de Euro-Mediterrane Stichting voor de Dialoog der Culturen. Dit is een
concrete invulling van één van de doelstellingen van het Barcelonaproces,
te weten het vergroten van het begrip tussen culturen. Daarnaast bestaan er
mogelijkheden voor nauwere samenwerking op onderdelen van het deelterrein
«jusititie, strijd tegen georganiseerde misdaad, migratie en personenverkeer».
Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de bestrijding van illegale immigratie
en het afsluiten van terug- en overnameovereenkomsten.179Wat zijn de precieze voorwaarden om tot een handelsakkoord
te komen met Iran en de GCC-landen? Wie heeft die voorwaarden opgesteld en
is de Kamer hierover geïnformeerd?De Raad voor Algemene Zaken en Externe Betrekkingen van de EU heeft op
17 juni 2002 richtsnoeren voor onderhandelingenb over een handels- en
samenwerkingsovereenkomst tussen de EU en Iran aangenomen. Daarin is overeengekomen
dat in het akkoord standaardclausules over mensenrechten en re-admissie van
illegale immigranten worden opgenomen. Ook zal het een terrorismeclausule
bevatten naar het model van de overeenkomst met Libanon. Nederland heeft tijdens
de onderhandelingen over deze richtsnoeren steeds ingezet op een koppeling
tussen de onderhandelingen met Iran en voortgang op de vier zorgpunten van
de Europese Unie: mensenrechten, non-proliferatie, Iran's houding ten opzichte
van terrorisme en het Midden-Oosten vredesproces. De Raad heeft vastgesteld
dat een intensievere politieke dialoog tussen de EU en Iran moet resulteren
in duidelijk positieve ontwikkelingen op de gebieden die de EU zorgen baren.
Ook heeft de Raad gesteld de vooruitgang op deze gebieden te zullen evalueren.
Over deze kwestie is uitgebreid van gedachten gewisseld tussen regering en
Kamer. De regering verwijst eveneens naar haar meest recente brief aan de
Kamer over Iran (TK 29 216, nr. 2).Voor wat betreft de Gulf Cooperation Council (GCC) heeft de Raad al in
1991 de Commissie gemandateerd om namens de Europese Gemeenschap met de GCC-landen
te onderhandelen over een handelsakkoord. Destijds is als voorwaarde gesteld
dat de GCC-landen een onderlinge douane-unie zouden realiseren. Een eerste
stap in de richting van een douane-unie werd pas in 1999 gezet door het overeenkomen
van een gemeenschappelijk douanetarief, dat met ingang van 2005 in werking
zou treden. Het onderhandelingsmandaat van de Commissie was op dat moment
echter sterk verouderd. Op 16 juli 2001 heeft de Raad daarom een nieuw
onderhandelingsmandaat voor de Commissie aangenomen, waarin respect voor mensenrechten
en democratische principes, readmissie van illegale immigranten, een positief
effect op economische groei, duurzame ontwikkeling en respect voor milieu,
en WTO-conformiteit als elementen zijn opgenomen. Op 8 mei 2003 heeft
de Raad deze onderhandelingsrichtsnoeren aangevuld waarin de
Commissie wordt gevraagd te onderhandelen over een anti-terrorismeclausule,
die als onderdeel van het akkoord of door middel van een briefwisseling tot
stand gebracht moet worden.De Kamer is op reguliere wijze geïnformeerd over de behandeling in
de Raad voor Algemene Zaken en Externe Betrekkingen van de onderhandelingsmandaten
voor de overeenkomsten met Iran en de GCC.180 en 184Hoeveel Nederlandse ambassades bevinden zich er in
de Arabische Wereld?Hoeveel ambassades heeft Nederland in islamitische
landen buiten de Arabische Wereld?Zie voor de beantwoording van deze vragen de wereldkaart voorin de begroting
2004. Op deze wereldkaart zijn alle Nederlandse vertegenwoordigingen in het
buitenland opgenomen. In de begeleidende index is precies aangegeven waar
deze posten gelegen zijn.181Kan de regering een overzicht geven van het aantal
medewerkers van deze ambassades en van de activiteiten die er ondernomen worden,
anders dan louter consulaire dienst-verlening? Op welke wijze wordt bijvoorbeeld
de politieke situatie gevolgd?In artikel 18 van de begroting staat aangegeven hoeveel personeelsleden
in dienst zijn van het ministerie en hoe de verhouding lokaal/uitgezonden
en departement/posten is. Op vrijwel iedere post zijn in grote lijnen vijf
taken te onderscheiden: politieke belangenbehartiging, ontwikkelingssamenwerking,
economische belangenbehartiging, asiel, migratie en consulaire aangelegenheden
en cultuur. Dit is niet anders voor de posten in de Arabische Wereld. De bezetting
van een post is afhankelijk van welke Nederlandse beleidsdoelen worden nagestreefd.Het volgen van de politieke situatie in een land krijgt op meerdere manieren
vorm. Van essentieel belang is het opbouwen van een goed netwerk door de ambassadeur
en de medewerkers, onder andere binnen de overheids- en maatschappelijke organisaties,
internationale organisaties, bedrijfsleven, de media en collega's van andere
ambassades in een land.182Hoeveel arabisten zijn er werkzaam voor het ministerie
van Buitenlandse Zaken? Hoeveel zitten er op de posten en hoeveel op het ministerie
in Den Haag?Er zijn 18 arabisten werkzaam voor het ministerie van Buitenlandse Zaken
waarvan 12 op posten en 6 in Nederland. Arabist is gedefinieerd als iemand
met een afgeronde universitaire studie Arabisch.183Hoe vaak is een bewindspersoon van Buitenlandse Zaken
sinds 2000 voor een officieel bezoek in een Arabisch land geweest?De Minister van Buitenlandse Zaken heeft van 6 tot en met 10 mei
2001 een bezoek gebracht aan Israël, Egypte, Jordanië en de Palestijnse
Gebieden. Voorts heeft de Minister van 21–23 juni 2003 een bezoek
gebracht aan Jordanië, om deel te nemen aan de buitengewone jaarlijkse
bijeenkomst van het World Economic Forum over het Midden Oosten. De Staatssecretaris
voor Europese Zaken heeft van 8 tot en met 10 oktober 2001 een bezoek
gebracht aan Marokko, Tunesië en Algerije.187In hoeverre wordt in verschillende multilaterale kaders
en bilateraal met Rusland gesproken over de houding ten aanzien van Tsjetsjenië?Rusland wordt in diverse multilaterale fora nog altijd aangesproken op
Tsjetsjenië. Dit gebeurt zowel in de politieke dialoog van de EU met
de Russische Federatie, als in het kader van de OVSE, de Raad van Europa en
de VN Mensenrechtencommissie. De Nederlandse inzet is in het afgelopen jaar
in hoge mate bepaald geweest door het Voorzitterschap van de OVSE. In dat
verband is getracht om een afgewogen OVSE-betrokkenheid te blijven verzekeren
op die terreinen waar de OVSE een duidelijke toegevoegde waarde heeft, waaronder
bevordering van «rule of law» en mensenrechten. Hierover kon tot
dusverre echter geen overeenstemming met de Russische Federatie worden bereikt.188Wanneer wordt het rapport van het Instituut voor Nederlandse
Geschiedenis over de Act of Free Choice verwacht? Zal de regering komen met
een kabinetsreactie op dit rapport?De regering is er steeds van uitgegaan dat het onderzoek naar de Act of
Free Choice eind 2003 zou zijn afgerond en de bevindingen in de loop van 2004
zouden worden gepubliceerd. Door nieuw archiefmateriaal en vertragingen in
de vrijgave van voor het onderzoek essentieel materiaal is beëindiging
van het onderzoek op de geplande datum echter onwaarschijnlijk. Op dit moment
vinden hierover gesprekken plaats met het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis
(ING). In het eindrapport zal het ING een historische analyse geven van de
gebeurtenissen rond de Act of Free Choice. Het intellectueel eigendom van
het onderzoek en eventueel daaraan verbonden conclusies blijven bij het ING.
Gezien het zuiver historische karakter van het onderzoek ligt het niet voor
de hand dat het kabinet zich politiek over de uitkomsten zal uitspreken.189Wat is er gebeurd met het terugvorderen van de geldtegoeden
van Soeharto?Vooralsnog is er geen voortgang geboekt in het terugvorderen van de geldtegoeden
van Soeharto. Oud-President Soeharto is tot op heden niet berecht.190Op welke wijze wordt getracht de zaak-Thoenes vlot
te trekken?De Nederlandse regering heeft ook het afgelopen jaar via de EU, VN en
andere kanalen de zaak onder de aandacht van de Indonesische autoriteiten
gebracht, maar nog altijd worden de daders niet berecht. Het Indonesische
OM heeft aangegeven in het door Nederland en de VN aangevoerde bewijsmateriaal
en in het eigen onderzoek geen aanleiding te zien tot strafvervolging. Er
wordt derhalve niet tot berechting overgegaan. Dit is bijzonder teleurstellend.
De zaak is tot op het hoogste niveau, onder meer bij President Megawati Soekarnoputri,
door de Nederlandse regering aan de orde gesteld maar er is tot op heden geen
voortgang geboekt. Zodra met de nieuwe regering in Indonesië volgend
jaar ook een nieuwe Procureur-Generaal zal aantreden zal de Nederlandse regering
de zaak opnieuw bepleiten op basis van het al overhandigde bewijsmateriaal.
De Procureur Generaal van Oost-Timor, de heer Monteiro, en de Serious Crimes Unit van de VN heeft een aanklacht tegen de vermoedelijke dader
van o.a. de moord op Sander Thoenes naar Interpol gestuurd. Interpol heeft
daarop een signalering voor deze verdachte doen uitgaan. Nederland heeft hierover
gesproken met Interpol Oost-Timor. Oost-Timor zou de voorliggende kwestie
in 2004 willen aanbrengen bij het Internationaal Strafhof in Den Haag.191Over welke gegevens beschikt de regering inzake de
mensenrechtenschendingen in Tibet in de afgelopen jaren? Is het waar dat de
mensenrechtensituatie in Tibet de afgelopen jaren gestaag verslechtert? Kan
de regering een nauwkeurig overzicht geven van de stappen die zij de afgelopen
jaren richting China heeft ondernomen om van de Nederlandse afkeuring van
de mensenrechtenschendingen in Tibet blijkt te geven? Welke stappen worden
in Europees kader genomen? Overweegt de regering economische of andere sancties
tegen China? Zo ja, welke? Zo nee, waarom niet?De gegevens waarover de regering beschikt inzake de mensenrechtenschendingen
in Tibet zijn met name afkomstig uit rapportages van NGO's en van de Nederlandse
ambassade in Peking. Er zijn geen betrouwbare officiële gegevens beschikbaar
ten aanzien van bijvoorbeeld doodvonissen en executies. Op basis van deze
berichten moet worden geconcludeerd dat in Tibet de strijd tegen het terrorisme
door de Chinese overheid wordt gebruikt om ook politieke activisten harder
dan voorheen aan te pakken. In combinatie met de nationale «Strike Hard»
campagne tegen criminaliteit zou dit in Tibet tot extra repressie hebben geleid.
Aan de andere kant heeft de Chinese overheid, waarschijnlijk mede onder druk
van de dialoog met de EU, de afgelopen jaren ook een aantal politieke gevangenen
uit Tibet vrijgelaten en konden twee gezanten van de Dalai Lama tweemaal gesprekken
voeren in Peking en in Tibet zelf. De minister van Buitenlandse Zaken heeft
tijdens zijn bezoek aan China van 24–26 augustus jl. ruim aandacht besteed
aan het belang van het respecteren van de mensenrechten in China, inclusief
Tibet. Hij heeft hierbij met name gewezen op de universele waarde van de mensenrechten
en de vrijheid van religie. Eveneens kwam dit onderwerp aan de orde tijdens
een bezoek van de Nederlandse ambassadeur in Peking in oktober jl. aan Tibet.
Voorts heeft de Mensenrechten ambassadeur tijdens haar bezoek in februari
2003 de mensenrechtensituatie in Tibet uitgebreid met haar Chinese gesprekspartners
besproken.In EU-kader wordt via de EU-China mensenrechtendialoog geprobeerd verbetering
te brengen in de mensenrechtensituatie in China. Ook hierbij komt de situatie
in Tibet steeds expliciet aan de orde. Ten behoeve van deze mensenrechtendialoog
wordt twee keer per jaar door de EU-ambassades te Peking een mensenrechtenrapport
over China, inclusief Tibet, opgesteld. Economische of andere sancties worden
in EU verband niet overwogen; het wordt effectiever geacht om met China in
dialoog te blijven.192Wat verstaat de regering onder «een succesvol
verloop van de EU-China top tijdens het Nederlandse Voorzitterschap»?
Is er in China sprake van vooruitgang op het gebied van democratie en mensenrechten?Het beleid ten aanzien van China is gericht op het verbeteren en verdiepen
van de betrekkingen en te bevorderen dat China de rol van verantwoordelijk
lid van de wereldgemeenschap gaat vervullen. De EU-China Top die tijdens het
Nederlandse Voozitterschap zal plaatsvinden, kan als succesvol worden bestempeld
als de voor die top door de EU-lidstaten gestelde doelstellingen worden behaald.
Op dit moment is er nog geen agenda. Deze wordt komend jaar in
overleg met de overige EU lidstaten en China opgesteld. Het onderwerp mensenrechten
zal zeker onderdeel van de agenda uitmaken. Een gedegen inhoudelijke bespreking
van dit onderwerp is wat Nederland betreft een belangrijke doelstelling van
deze top.De vooruitgang in China op het gebied van democratie en mensenrechten
is een kwestie van lange adem en voortdurend engagement. De minister van Buitenlandse
Zaken heeft tijdens zijn bezoek aan China van 24–26 augustus jl. ruim
aandacht besteed aan het belang van mensenrechten en heeft daarvoor bij zijn
Chinese counterparts ook gehoor gekregen. Hij heeft ook een gesprek gevoerd
met vertegenwoordigers van de Chinese civil society waarbij onder andere aan
de orde kwamen de noodzaak van politieke en sociale hervormingen en de ontwikkeling
van het Chinese rechtssysteem. Er was sprake van een open en vrije discussie,
iets wat een paar jaar geleden nog ondenkbaar was.De vooruitgang ligt met name in een grotere bereidheid aan Chinese kant
om deze onderwerpen te bespreken en stappen te ondernemen om de rechtsstaat
te versterken. Ook bestaat er een grotere bereidheid van Chinese zijde om
samen te werken met internationale mensenrechtenmechanismen (de Speciale Rapporteur
voor Onderwijs van de VN heeft het land onlangs bezocht). Het ESOCUL en BUPO-verdrag
zijn door China ondertekend; dat laatste is nog niet geratificeerd. Op het
gebied van professionalisering van de rechterlijke macht, democratisering
van lokaal bestuur en toegang tot rechtshulp voor burgers bij privé-geschillen
is enige vooruitgang te zien, maar de dagelijks praktijk laat verder nog maar
weinig daadwerkelijke verbetering in de mensenrechtensituatie zien.193Deelt de regering de mening – formeel staatsrechtelijke
overwegingen daargelaten – dat de behandeling van Taiwan door de internationale
gemeenschap en de WHO gedurende de SARS-crisis allesbehalve de schoonheidsprijs
verdient? Hoe denkt de regering dit in de toekomst te voorkomen? Is de regering
bereid de deelname van Taiwan aan de organisaties als de WHO – om ervaringen
als gedurende de SARS-crisis te voorkomen – te bevorderen, zulks zonder
overigens het geldende één-China beleid te wijzigen?Een team van WHO-specialisten heeft de autoriteiten van Taiwan bijgestaan
in de bestrijding van de ziekte. Er is sprake geweest van praktische samenwerking
tussen de WHO en de Taiwanese autoriteiten. De met SARS-bestrijding belaste
WHO-topfunctionaris, David Heyman, verklaarde in mei 2003 publiekelijk
dat Taiwan alle benodigde hulp en informatie heeft gekregen om de epidemie
te bestrijden. De regering is voorstander van pragmatische en efficiente oplossingen
voor samenwerking met Taiwan in geval van crisissituaties en brengt dat ook
in contacten met de Chinese overheid naar voren. In het onderhavige geval
lijkt hiervan sprake te zijn geweest.194Is Nederland of de EU van plan om na het mislukken
van de WTO top in Cancun de gesprekken binnen EU-ACS kader een andere richting
te geven? Wordt er bijvoorbeeld ingezet op het sluiten van bilaterale handelsakkoorden
nu de vooruitzichten op een multilateraal handelssysteem langer op zich zullen
laten wachten?Ondanks de mislukking van de WTO top in Cancun blijft Nederland onverkort
vasthouden aan een multilateraal handelssysteem. Onlangs zijn in het kader
van de EU-ACS de onderhandelingen gestart over de Economic Partnership Agreements.
Deze onderhandelingen vloeien voort uit het Verdrag van Cotonou, dat in juni
2000 door de EU en de ACS landen ondertekend werd. Door het mislukken
van de WTO top in Cancun hebben de Economic Partnership Agreements (EPA) aan
belang gewonnen, maar nog steeds zijn deze overeenkomsten er op gericht de
ACS-landen te helpen integreren in het WTO-handelsstelsel. De onderhandelingen
worden door de Europese Commissie gevoerd, die hiervoor van de lidstaten een
mandaat heeft gekregen. De onderhandelingen vinden momenteel met name via
de Afrikaanse regionale organisaties plaats. Begin oktober zijn de regionale
onderhandelingen met de Central African Economic and Monetary Union (CEMAC)
en de Economic Community of West African States (ECOWAS) geopend. Inmiddels
hebben een groot aantal landen van de Common Market for Eastern and Southern
Africa (COMESA) voorgesteld om op 10 januari a.s. de onderhandelingen
in Mauritanië te openen. Ook de Caribbean Common Market and Community
(CARICOM) heeft aangegeven begin 2004 met de onderhandelingen met de Commissie
te willen beginnen. De Europese Commissie zal in de ACS-EG Raad van ministers
(6–7 mei 2004 in Gaborone)een nadere toelichting geven op de voortgang
van de onderhandelingen.De EPA's zullen uiteindelijk leiden tot vrijhandelsverdragen tussen de
EU en ACS regio's of landen. Doelstelling van de EPA's is door middel van
regiovorming de geleidelijke integratie van ACS-landen in de wereldeconomie
en armoedebestrijding a.g.v. economische groei te bevorderen.195Nederland wil bijdragen aan het ondersteunen van nieuwe
EU-partners op het vlak van Ontwikkelingssamenwerking. Als een van de activiteiten/instrumenten
wordt genoemd een informele bijeenkomst van OS-bewindslieden tijdens het Nederlandse
EU-voorzitterschap. Kan de regering een meer concrete, formele invulling geven
van dit voornemen?Tijdens het Nederlandse Voorzitterschap van de Europese Unie zal een informele
bijeenkomst georganiseerd worden voor bewindspersonen die verantwoordelijk
zijn voor Ontwikkelingssamenwerking. De agenda van deze bijeenkomst is nog
in ontwikkeling. Naast actuele ontwikkelingen komen onderwerpen als HIV/aids,
reproductieve gezondheid, de conferentie «Energie en Duurzame Ontwikkeling»,
alsmede de relatie tussen de toetredende landen en het EU-OS beleid voor bespreking
in aanmerking.Veel toetredende landen hebben op het vlak van ontwikkelingssamenwerking
te kampen met een gebrekkige organisatiestructuur, geringe capaciteit, weinig
publieke en politieke belangstelling alsmede beperkte middelen. Nederland
heeft in reguliere contacten met toetredende landen aangegeven hen te willen
steunen op het gebied van Ontwikkelingssamenwerking. Met Polen, Slovenië,
Tsjechië en Slowakije zijn daartoe eerste stappen gezet, zoals vermeldt
in de notitie Aan Elkaar Verplicht. En marge van de informele bijeenkomst
van OS-bewindslieden in Triëst op 23 en 24 oktober 2003 voerde Nederland
nadere gesprekken met Polen, Hongarije en Tsjechië over samenwerking
op OS-gebied. Nederland heeft in de gesprekken met deze drie landen aangegeven
hen graag te willen ondersteunen bij het opbouwen van organisatie en capaciteit
om in de toekomst aan het acquis op OS-terrein te kunnen voldoen. Met Hongarije
is inmiddels een Memorandum of Understanding ondertekend,
op basis waarvan in de toekomst concrete voorstellen uitgewerkt zullen worden.
Met Polen is afgesproken binnenkort hetzelfde te doen.196Wat zijn de na te streven resultaten van de doelstelling
om de publieke kennis van en betrokkenheid bij de EU te versterken? Welke
activiteiten/instrumenten zullen daarbij benut worden en welke middelen staan
de regering ter beschikkling om die resultaten te bereiken?Op 16 oktober 2003 heb ik de Kamer per brief (uw kenmerk EU03 000 199)
geïnformeerd over de voorlichtingsactiviteiten in 2004. Hierin wordt
op alle elementen van bovenstaande vraag een uitgebreid en actueel antwoord
gegeven.198Hoe groot is het bedrag dat voor het jaar 2004 binnen
het Matra-programma toegekend wordt aan de activiteiten van politieke partijen?
Zal dit bedrag in de jaren daarop gelijk blijven?De allocatie 2004 voor het Matra Politieke Partijen Programma bedraagt € 1,4
miljoen. In de jaren 2000–2002 is dit bedrag verhoogd van 0,9 miljoen
naar het huidige niveau, dat reeds in 2003 werd bereikt. Gegeven de aan het
Matra-programma opgelegde taakstelling ligt het niet in de rede dat het allocatiebedrag
in de na 2004 volgende jaren zal worden verhoogd.199«Voor een effectief op armoedevermindering gericht
beleid is een heldere analyse nodig van de processen die armoede veroorzaken
en in stand houden.» Is deze analyse ook gemaakt bij de keuze van landen
en regio's? Zo ja, kan de regering de Kamer de gemaakte analyses doen toekomen?De bedoelde analyse is in veel ontwikkelingslanden gebaseerd op de zogenaamde
nationale armoedestrategie (Poverty Reduction Strategy), die wordt opgesteld
door het desbetreffende ontwikkelingsland. Voor effectieve armoedebestrijding
is het noodzakelijk dat de armoedestrategie de armsten in het land meer dan
proportioneel ten goede komt. Donoren stemmen hun bijdrage bij voorkeur af
op de nationale armoedestrategie van het desbetreffende ontwikkelingsland.Bij het samenstellen van de lijst met partnerlanden heeft geen «zero-base»
analyse plaatsgevonden ten aanzien van alle ontwikkelingslanden. Het welslagen
van een ontwikkelingsrelatie is namelijk mede gebaseerd op betrouwbaarheid
en continuïteit. Vandaar dat de landen waarmee Nederland een bilaterale
OS-relatie onderhield als uitgangspunt zijn genomen bij het samenstellen van
de nieuwe lijst met partnerlanden. Dat zijn de landen op de voormalige lijsten
19+3, milieu en GMV, alsmede Afghanistan waarmee Nederland een omvangrijke
ontwikkelingsrelatie heeft opgebouwd.Een belangrijk criterium voor de lijst met partnerlanden was de mate van
armoede per hoofd van de bevolking, volgens de normen van de IDA (International
Development Association). Daardoor kwalificeerde een aantal relatief rijke
landen niet als partnerland: Brazilië, China, Equador, El Salvador, Filippijnen,
Namibië en Peru. De nieuwe lijst met partnerlanden kent daardoor een
grotere armoedefocus dan de lijsten 19+3, milieu en GMV. De aandacht voor
het armste werelddeel Afrika is naar verhouding groter: 15 partnerlanden liggen
in Afrika, waarvan 14 in Sub Sahara Afrika. Ook liggen twee van de drie OS-regio's
in Afrika: het Grote Meren gebied en de Hoorn van Afrika.De armoedebestrijdingsstrategieën (PRSP's) van de arme landen die
geld lenen van de IDA zijn toegankelijk via de website van de Wereldbank (www.worldbank.org).200Hoe wordt de genoemde integraliteit van het buitenlands
beleid gerealiseerd in relatie tot de Millennium Development Goals (MDG's)
onderwijs, milieu, Aids/HIV en reproductieve gezondheid? Houdt deze integraliteit ook in dat samenwerking en afstemming in Nederland op alle relevante
vakdepartementen plaatsvindt?Ontwikkelingssamenwerking is niet alleen een kwestie van geld. Het behalen
van de Millennium Development Goals in 2015 is evenzeer een kwestie van bewustwording,
betrokkenheid, onderhandelen en het sluiten van partnerschappen. Dat geldt
zowel op het gebied van HIV/aids, reproductieve gezondheid, onderwijs, als
van milieu en water.Waar en wanneer nodig vindt afstemming plaats met de vakdepartementen
en tussen verantwoordelijke bewindspersonen. Ook is er sprake van gezamenlijke
delegaties naar bijvoorbeeld overleggen in EU-verband in Brussel of internationale
conferenties als WSSD in Johannesburg, WWF3 in Kyoto en de ministeriële
conferentie van de WTO in Cancun. Bovendien zijn op diverse ambassades en
permanente vertegenwoordigingen deskundigen van andere ministeries geplaatst.201Op welke wijze krijgen de reeds op de bevolkingsconferentie
in Caïro in 1994 vastgestelde doelstellingen voor reproductieve gezondheidszorg
vorm en inhoud in het beleid van Ontwikkelingssamenwerking? Welke resultaten
zijn in dit verband bereikt door de inzet van Nederland OS-middelen in de
periode 1995–2003?Sinds de bevolkingsconferentie in 1994 in Caïro heeft Nederland zich
ingezet om reproductieve gezondheid breder in te vullen dan alleen family planning. Hierbij wordt onder meer bijzondere aandacht
gegeven aan veilig moederschap; preventie van seksueel overdraagbare infecties
(SOA's), waaronder HIV/aids; veilige abortus; seksuele en reproductieve rechten
van jongeren en vrouwen; reproductieve gezondheidszorg voor vluchtelingen.Nederland hecht groot belang aan opbouw van capaciteit in ontwikkelingslanden
om de Caïro agenda uit te voeren. Zo worden verloskundigen als beroepsgroep
versterkt en wordt hun opleiding verbeterd. Ook wordt in ontwikkelingslanden
capaciteitsopbouw gesteund om de planning, aanschaf, beheer en distributie
van middelen (bijvoorbeeld condooms, anticonceptiva, medicijnen om SOA's te
bestrijden) te verbeteren. Voorts zet Nederland zich systematisch in verbetering
van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten van jongeren.Er worden resultaten geboekt. Zo kan geconstateerd worden dat er, mede
door de Nederlandse inzet, inmiddels wereldwijd meer aandacht is voor de rechten
van jongeren in dit verband.Tegelijkertijd moet echter vastgesteld worden dat er, ondanks de substantiële
Nederlandse bijdragen voor de beschikbaarheid van bovengenoemde middelen,
een snel groeiende ongedekte behoefte op dit gebied blijft bestaan.Bovendien wordt reproductieve gezondheid nog teveel gekoppeld aan de gezondheidssector
en te weinig aan rechten van vrouwen en jongeren en aan goed bestuur.Voorts is er nog sprake van onvoldoende kennis, gebrekkige capaciteit
en een te smal institutioneel draagvlak voor reproductieve gezondheid en voor
rechten van vrouwen en jongeren.Er zal met inzet worden gewerkt aan een inventarisatie van wat er reeds
gedaan wordt, wat er gedaan kan worden en wat er nog meer moet gebeuren, uitmondend
in een strategisch plan dat zal leiden tot verbreding en intensivering van
de aandacht en activiteiten ten aanzien van reproductieve gezondheid.In 2004 zal – 10 jaar na Caïro – over de stand van zaken
t.a.v de implementatie van de Caïro agenda gerapporteerd worden, zowel
door de VN als door NGO's.Tijdens het EU voorzitterschap zal Nederland reproductieve gezondheid,
Caïro en rechten van vrouwen en jongeren agenderen om een versterkt en
verbreed commitment van de EU te bereiken.Ook zal er een publiekscampagne worden georganiseerd rond wereldvrouwendag,
10 jaar Caïro en 10 jaar Beijing in 2004/05 om het draagvlak voor reproductieve
gezondheid in Nederland te vergroten.202Hoeveel geld dat bestemd is voor reproductieve gezondheid
wordt bijgedragen aan programma's waarmee ook abortus gefinancierd wordt?
Om welke programma's gaat het dan?Van de Nederlandse inzet voor reproductieve gezondheid worden activiteiten
gerelateerd aan abortus niet apart geregistreerd. Nederland steunt brede reproductieve
gezondheidsprogramma's, waarvan abortus deel uitmaakt. Het gaat er in de eerste
plaats om ongewenste zwangerschappen te voorkómen en daarmee de noodzaak
voor het afbreken van de zwangerschap. Dat gebeurt door goede voorlichting
en het bevorderen van de beschikbaarheid van, en toegang tot middelen. Daarnaast
steunt en bevordert Nederland, daar waar abortus activiteiten uitgevoerd worden,
dat deze veilig zijn en dat er goede nazorg verleend wordt conform het kader
dat afgesproken is op de Caïro conferentie. Nederland steunt zowel bilateraal,
multilateraal en via NGO's deze brede inzet voor reproductieve gezondheid
en rechten.203De MDG's worden als centrale leidraad genoemd voor
de duurzame armoedevermindering. De bijdragen aan deze MDG's worden in verschillende
beleidsartikelen vormgegeven. Ten behoeve van de transparantie en de samenhang
zou een overzicht van de bijdragen en de dwarsverbanden hierbinnen behulpzaam
zijn en bijdragen aan de coherentie. Waarom is een dergelijk overzicht (een
«Overzichtconstructie» in VBTB-jargon) voor zo een belangrijk
thema niet voorhanden, waarin de bilaterale, multilaterale inspanningen met
elkaar in verband worden gebracht? Dit geldt ook voor andere thema's: bijvoorbeeld
samenwerking met bedrijfsleven (beleidsartikelen 5, 8, 9, 12), internationaal
handelssysteem (beleidsartikelen 1, 5, 12) en institution building/goed bestuur
(beleidsartikelen 4, 6).Het ex ante koppelen van de middelen aan de MDG's gebeurt in de huidige
Begroting en Nota van Wijziging daarop alleen voor de intensiveringsmiddelen
(dus niet de totale middelen) voor de drie prioritaire MDG's.Om ex ante een dergelijk overzicht voor de totale middelen per MDG te
maken is niet goed mogelijk omdat teveel zou moeten worden gewerkt met toerekeningen
en aannames vooraf, op een moment dat uitwerking in programma's en activiteiten
nog niet heeft plaatsgehad. Programma's dragen immers vaak aan meerdere MDG's
bij.Ex post zal wel gerapporteerd worden over de bijdrage van Nederland per
MDG, en ook over de geboekte resultaten. In eerste instantie op de drie prioritaire
MDG's en dan niet alleen wat betreft de Nederlandse financiele inzet, maar
ook wat betreft de niet-financiele inzet (lobby etc.). Voor deze ex post rapportage
kan gebruik gemaakt worden van het nieuwe informatiesysteem, waarin per activiteit
wordt vastgelegd aan welke MDG's deze bijdraagt.204Wanneer vindt aansluiting bij de nationale strategie
van de betrokken landen die hulp ontvangen niet plaats?Bilaterale ontwikkelingssamenwerking wordt zoveel mogelijk verstrekt in
het kader van een door het ontvangende land geformuleerd beleid, met heldere
doelstellingen, duidelijke prioriteiten en indicatoren aan de hand waarvan
de voortgang gemeten kan worden. Dit beleidskader wordt bijvoorkeur mede ondersteund
en nagestreefd door een grotere groep van donoren, civiele organisaties, waar
mogelijk marktpartijen en de ontvangende overheid. Onderdeel van deze consensus
wordt gevormd door een aan de begroting gekoppeld gezamenlijk financieringsarrangement
dat het beleid uitvoerbaar dient te maken. Het geheel van het beleidskader,
de multi-actor samenwerking en de gezamenlijke financiering vormt het organiserende
principe van de hulp, de sectorale benadering.De genoemde beleidskaders zijn bijvoorbeeld een poverty reduction strategy
met poverty reduction funds of sectorale programma's met «basket fund»
financieringen. De financieringsvorm kan – met name wanneer de mate
van (goed) bestuur en de uitvoerende capaciteit van het ontvangende land dit
toelaten – ook begrotingssteun zijn.Indien niet aan de voorwaarden wordt voldaan zoals hierboven beschreven,
wordt minder verregaand bij de nationale interventiestrategie worden aangesloten
en ligt interventie op individueel project-niveau meer voor de hand.205Wat bedoelt de regering met een «redelijke beleidsomgeving»
en welke criteria worden gebruikt om vast te stellen of een beleidsomgeving
«goed», «slecht», of «redelijk» is? Wordt
in dit verband ook aandacht besteed aan en rekening gehouden met decentralisatie
en daarmee de kwaliteit van het lokaal bestuur?Bij de selectie van de toenmalige 19+3 landen gold goed bestuur als minimum
voorwaarde. Landen konden op basis van ontoereikend goed bestuur uitgesloten
worden van de landenlijst. In de recente landenscreening zijn om een «redelijke
beleidsomgeving» (relatief goed beleid en bestuur) te bepalen, landen
niet in categorieen ingedeeld, maar gerangschikt op basis van de volgende
criteria:1. De Freedom House indexering van de mensenrechten, de enige beschikbare
mensenrechtenindicator (Freedom House, 2002).2. Een aggregatie van een zestal dimensies van governance die voortvloeien
uit Wereldbankonderzoek van Kaufmann en Kraay (2003).3. De Transparancy International corruptie index (Transparency International,
2002).4. De Militaire uitgaven per capita in USD en de militaire uitgaven als
% van GDP (International Institute for Strategic Studies, 2002–2003).Daarnaast zijn landen ook gerangschikt volgens de zogenaamde IDA performance
score. Dit is de waardering van de kwaliteit van beleid en instituties die
de Wereldbank gebruikt om te komen tot een verdeling van IDA fondsen. Grondslag
hiervan is het zogenaamde CPIA (Country Performance and Institutional Assessment),
opgedeeld in een portfolio performance rating en een governance factor. De
CPIA scores bevatten een aantal «goed bestuur» criteria, namelijk
rule-based governance, quality of public administration en transparency, accountability
and corruption in the public sector.De governance ranking bevat onder andere een criterium «government
effectiveness» dat ook kwaliteit van lokaal bestuur omvat en een criterium
voor «voice and accountability» (i.e. participatie en democratische
decentralisatie).206Welke actie(s) onderneemt de regering wanneer uit de
kritische en systematische beoordeling van de effectiviteit van activiteiten
van organisaties blijkt dat die gering is?In eerste instantie zal Nederland de betreffende organisatie aanspreken
op haar functioneren, waar en wanneer mogelijk en liefst tezamen met andere
donoren. Een volgende stap kan zijn het verminderen van vrijwillige Nederlandse
bijdragen, om het Nederlandse standpunt kracht bij te zetten. Indien deze
interventies geen resultaat hebben, kan worden besloten de Nederlandse vrijwillige
bijdragen geheel stop te zetten. In laatste instantie zou Nederland zijn lidmaatschap
van de betreffende organisatie kunnen opzeggen.Zoals aangegeven in hoofdstuk 7.7 van de notitie Aan Elkaar Verplicht
ontvangt de Tweede Kamer in het voorjaar van 2004 een multilaterale nota waarin
o.a. een rapportage wordt opgenomen over de relevantie, effectiviteit en efficiëntie
van de OS-instellingen van de Verenigde Naties en de Internationale Financiële
Instellingen. Daar wil ik thans niet op vooruitlopen.207Waarom is bij de regionale benadering de grotere inzet
van mensen en middelen in termen van capaciteit niet overal haalbaar?Zoals toegelicht in de notitie Aan Elkaar Verplicht zijn de kwaliteit
en effectiviteit van ontwikkelingssamenwerking gebaat bij onder meer concentratie.
Concentratie is de bundeling van menskracht en middelen ten einde een groter
effect te bereiken. Die concentratie geldt zowel sectoren, landen als regio's.
Daaruit volgt dat de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking niet in alle regio's
aanwezig kan zijn. De keuze is dan ook beperkt tot de Hoorn van Afrika, het
Grote Meren gebied en de Westelijke Balkan. In deze drie regio's is duidelijk
sprake van een regionale problematiek, van oudsher sterke Nederlandse aanwezigheid
alsmede relatief arme landen.208Is het waar het dat het risico bestaat dat door inkrimping
van het OS-budget lopende projecten in Bangladesh worden stilgezet? Is het
waar dat het Char Development and Settlement Project en het nieuw geformuleerde survey-project (Estuary Development Project) op losse schroeven staan? Wat is de inzet van de regering ten aanzien
van deze projecten in Bangladesh?De verschuivingen binnen het OS-budget hebben niet tot gevolg gehad dat
lopende projecten moeten worden stilgezet. In principe zal aan de lopende
verplichtingen worden voldaan. Voor de financiering van nieuwe activiteiten,
waaronder de tweede fase van het Char Development Settlement Project en het
Estuary Development Project, zijn thans binnen de beschikbare allocatie voor
2004 en gegeven de eerder gemaakte keuzes onvoldoende middelen beschikbaar.
Overigens sluit ik niet uit dat, door onderuitputting of op andere wijze vrijgekomen
middelen, in de loop van het jaar het toch mogelijk zal blijken deze nieuwe
activiteiten van start te laten gaan. De genoemde programma's vallen binnen
de prioriteiten van het nieuwe beleid.209Welke acties onderneemt de regering wanneer blijkt
dat ontvangende landen de gewenste verantwoordelijkheid niet kunnen en zullen
nemen? Kan de regering voorbeelden hiervan geven? Welke acties onderneemt
de regering wanneer de armste landen de verantwoordelijkheid voor formulering
en uitvoering van de armoedestrategieën niet kunnen dragen?Veel ontvangende landen zijn nog niet in staat de door Nederland gewenste
uiteindelijke verantwoordelijkheid te nemen. Die uiteindelijke verantwoordelijkheid
houdt in dat de overheid een transparant beleidskader heeft ontwikkeld, met
heldere doelstellingen, een duidelijke prioriteitstelling en indicatoren aan
de hand waarvan de voortgang gemeten kan worden. Tevens houdt de uiteindelijke
verantwoordelijkheid in dat de overheid ruimte en verantwoordelijkheid geeft
aan niet publieke actoren om in samenwerking de doelstellingen tot stand te
brengen en een financieel kader schept waarbinnen gezamenlijke financiering
mogelijk is.Voorbeelden van het niet kunnen nemen van de gewenste verantwoordelijkheid
zijn het ontbreken van beleid voor een bepaald onderwerp, eenzijdig geformuleerde
beleidsprogramma's, gebrek aan capaciteit om voortgangsindicatoren te kunnen
meten, ontoereikend begrotingsbeheer.In dergelijke gevallen kan de Nederlandse regering acties ondernemen die
erop gericht zijn om tot een gemeenschappelijke beleidskader, samenwerkingskader
of financieringskader te komen. Voorbeelden van dergelijke acties zijn het
beïnvloeden van beleidsmakers op een bepaald beleidsonderwerp zoals HIV/AIDS,
het steunen van een participatieproces voor het formuleren van het beleidskader
door bijvoorbeeld workshops te financieren of journalisten te trainen, het
ondersteunen van een bureau voor statistiek met technische assistentie. Ook
kan worden gedacht aan het uitvoeren van zogenaamde Public Finance Management
ondersteuning ter versterking van het begrotingsbeheer in ontvangende landen.210Welke rol spelen en welke bijdrage leveren inheemse
en tribale volkeren bij het realiseren van de doelen voor duurzame ontwikkeling
en ecologische duurzaamheid?Het realiseren van de doelen voor duurzame ontwikkeling en ecologische
duurzaamheid is van groot belang voor het voortbestaan van de inheemse en
tribale volken. Zij zijn voor hun levensonderhoud direct afhankelijk van de
natuurlijke hulpbronnen in hun omgeving. Bij het uitvoeren van het milieubeleid
van de regering, met name bij die activiteiten gericht op het duurzaam beheer
van de biodiversiteit en het tropisch regenwoud, spelen inheemse en tribale
volkeren een belangrijke rol. Zij beschikken immers over de kennis van en
hebben ervaring met het duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen. Als
direct belanghebbenden moeten zij een belangrijke partner zijn in de beleidsvorming
en -uitvoering op nationaal en lokaal niveau. Het beleid van de regering is
er op gericht om de inheemse en tribale volkeren nauw te betrekken bij de
besluitvorming omtrent programma's die invloed hebben op de lokale gemeenschappen.
De regering ondersteunt deze betrokkenheid middels de bilaterale programma's
van de ambassades, via ondersteuning van het platform voor inheemse volken
en via het programma voor kleine bosprojecten dat speciaal gericht is op de
versterking van het beheer door de lokale en inheemse bevolking.Verder ondersteunt de regering de rol van de inheemse en tribale volkeren
in de internationale arena, zoals het verdrag inzake biodiversiteit (CBD)
en Commissie voor Duurzame Ontwikkeling (CSD). Binnen de CBD heeft de regering
speciale aandacht voor de onderhandelingen over artikel 8J dat gaat over de
betrokkenheid van inheemse en lokale volken bij het behoud en duurzaam beheer
van biodiversiteit en de waardering van de inheemse kennis hierover. Ook pleit
Nederland in de Commissie voor Duurzame Ontwikkeling voor de rechten en belangen
van de inheemse en tribale volkeren.211Op welke wijze en met welke criteria vindt toetsing
plaats om de conclusie te kunnen trekken dat integratie van ecologische duurzaamheid
in Poverty Reduction Strategy Papers (PRSP's)
is toegenomen?Een aantal donoren, waaronder Nederland, vindt de integratie van milieu
in PRSP's prioritair. Zij werken samen om de voortgang van die integratie
te monitoren en te bevorderen.Uiteindelijk is de basis voor integratie de aanwezigheid van institutionele
capaciteit gericht op duurzaamheid in ontwikkelingslanden zelf, in combinatie
met de politieke wil om daar bij besluitvorming gebruik van te maken. De thans
gehanteerde criteria bij de toetsing van integratie van ecologische duurzaamheid
zijn:– wordt expliciet ingegaan op belangrijke milieuproblemen in het
land,– met speciale aandacht voor milieuproblemen waar armen de meeste
last van hebben en– gaat het PRSP daar beleidsmatig adequaat op in.De Milieudirectie van de Wereldbank levert bijdragen aan de monitoring
van de voortgang van die integratie. Land voor land wordt bezien of in PRSP's
aandacht wordt gegeven aan belangrijke milieuaspecten in relatie tot armoedebestrijding.
Tevens hoe daar beleidsmatig mee wordt omgegaan. De resultaten worden eenmaal
per jaar gebundeld en geanalyseerd. Daaruit blijkt een trend naar verbetering.Donoren bespreken en gebruiken dat materiaal, bijvoorbeeld in het kader
van het Poverty Environment Partnership (PEP), een informeel samenwerkingsverband
van donoren.Hoewel de integratie van ecologische duurzaamheid in PRSP's zeker voor
verbetering vatbaar blijft is de opvatting van donoren in PEP-verband dat
in de afgelopen periode de integratie is toegenomen.212Op welke wijze wordt het beslag dat Nederland legt
op de milieugebruiksruimte in het buitenlands en economisch beleid gekoppeld
aan stimulering en bevordering van milieuvriendelijke ontwikkelingen in ontwikkelingslanden?Het Nederlands beslag op de mondiale milieugebruiksruimte heeft betrekking
op biodiversiteit, klimaat en export van afval. Nederland houdt hier rekening
mee bij de uitvoering van internationale verdragen inzake biodiversiteit,
woestijnbestrijding, klimaat, bescherming van de ozonlaag en grensoverschrijdend
transport van gevaarlijke afvalstoffen. Elk van deze verdragen of conventies
bevat aanbevelingen en verplichtingen voor OESO landen om ontwikkelingslanden
te steunen bij het voorkomen of oplossen van negatieve gevolgen voor ontwikkelingslanden.
Ondersteuning via ontwikkelingssamenwerking wordt gericht op aspecten van
deze verdragen en conventies die gerelateerd zijn aan armoedebestrijding.213De sectorale programma's besteden expliciet aandacht
aan het opheffen van uitsluitingsmechanismen ten opzichte van meisjes en vrouwen.
Worden mannen en jongens hierbij betrokken? Zo ja, op welke wijze? Zo nee,
waarom niet?Uitsluitingsmechanismen zijn cultureel verankerd en vaak zeer hardnekkig.
Veranderingen kosten tijd en inspanning van overheden, van het maatschappelijk
middenveld, van vrouwen en mannen. Donoren hebben hierin een ondersteunende
rol.In de beleidsdialoog en tijdens het monitoren van de implementatie van
het beleid in de verschillende sectoren en programma's in de partnerlanden
wordt door Nederland geanalyseerd hoe meisjes en vrouwen uitgesloten worden
en op welke wijze het beleid daar verandering kan brengen. In de meeste partnerlanden
bestaat het besef dat het veranderen van genderverhoudingen niet alleen een
zaak van vrouwen en meisjes is, maar juist ook van mannen en jongens.214In de begroting 2004 wordt 97,7 miljoen euro minder
gereserveerd voor macro-georiënteerde hulp. Op welke wijze wordt «gender»
gebruikt als afweging in de besluitvorming over macrosteun en wat is de prioriteitsstatus
van deze categorisering als afweging? Wordt «gender» uitsluitend
gebruikt in de nationale ontwikkelingsprocessen in de 19+3 landen, of wordt
dit aspect ook in een breder kader geplaatst en meegenomen in de beleidsdialoog
met de nationale overheden van andere ontwikkelingslanden die niet tot deze
groep behoren?Gender is een succes bepalende factor voor macrohulp en staat dan ook
expliciet genoemd in het trackrecord, de analyse die ten grondslag ligt aan
het wel of niet toekennen van macro-hulp aan partnerlanden. Voorts wordt gender
gelijkheid geïntegreerd, zowel in vredesopbouw- als milieu-programma's.215Kan de regering toelichten waaruit de «analyse
van de complexe sociale situatie waarbinnen de armoedebestrijding plaatsvindt»
zal bestaan en op welke landen/regio's deze toegespitst zal zijn?De analyse over gendergelijkheid in de Memorie van Toelichting betreft
een toetsing van de kwaliteit, volledigheid, en uitvoerbaarheid van de Poverty
Reduction Strategy Papers (PRSP's) zoals opgesteld door de overheden van de
ontvangende landen in consultatie met maatschappelijke groeperingen. Deze
toetsing richt zich op vragen als: is een analyse uitgevoerd van de situatie
van arme en kwetsbare doelgroepen; is die vertaald in specifieke strategieën
om hen te bereiken; is een gender analyse uitgevoerd; is aandacht besteed
aan evenredige verdeling van economische groei; zijn er indicatoren voor het
meten van resultaten.Dergelijke analyses worden uitgevoerd in landen waarvoor een nieuwe PRSP
wordt opgesteld en tijdens het monitoren van lopende PRSP's. In deze analyses
is de gender analyse dus onderdeel van een bredere analyse. In landen waar
geen PRSP's zijn opgesteld worden in veel gevallen specifieke gender analyses
uitgevoerd die een rol spelen bij het formuleren, uitvoeren en monitoren van
programma's. De regering zal er op toezien dat dit in de toekomst systematischer
geschiedt.216Op welke wijze en met welke concrete activiteiten wordt
de culturele identiteit in ontwikkelingslanden versterkt? Welke rol spelen
de ontwikkelingslanden hierin? Hoe zorgt de regering ervoor dat
op versterking van de culturele identiteit gerichte activiteiten niet blijven
steken in folkloristische uitingen, waardoor het beoogde doel – onderlinge
begrip tussen culturen – niet bevorderd wordt? Is er bij het versterken
van de culturele identiteit in ontwikkelingslanden een rol weggelegd voor
en of wordt er een koppeling gemaakt met religie? Zo ja, welke? Zo nee, waarom
niet?Bij de implementatie van het programma cultuur en ontwikkeling zijn twee
visies van belang: in de eerste plaats de visie dat de integratie van de culturele
dimensie in projecten van grote betekenis is met het oog op de effectiviteit
van ontwikkelingssamenwerking (cultuur als instrument) en in de tweede plaats
dat culturele identiteiten (en daarmee ontwikkeling) worden versterkt via
specifieke cultuurprojecten (cultuur als doel). Deze twee visies sluiten elkaar
vanzelfsprekend niet uit. Cultuur kan zowel leiden tot een effectievere uitvoering
van het OS-beleid als een bijdrage leveren aan een versterkte culturele identiteit.
Overigens geldt hierbij dat de constatering in de nota «Een wereld van
verschil» (TK ) dat cultuur als een veranderlijk fenomeen dient te worden
beschouwd, nog immer van kracht is.Het uitgangspunt van het programma cultuur en ontwikkeling is gericht
op de ondersteuning van de culturele identiteit van en in ontwikkelingslanden.
De geldende doelstellingen daarbij luiden:1. het versterken van de culturele identiteit en de bevordering van het
cultureel zelfbewustzijn van gemeenschappen in ontwikkelingslanden.2. het bevorderen van begrip tussen verschillende culturen.Om het programma te operationaliseren, wordt de interactie tussen –
en participatie van – betrokken actoren in het maatschappelijk middenveld
bevorderd. Twee voorbeelden ter illustratie van de operationele implementatie
van het specifieke programma zijn het behoud van cultureel erfgoed (gericht
op de versterking van identiteit en zelfbewustzijn) en de bevordering van
het gebruik van het medium film (als universeel communicatiemiddel).Om het programma te operationaliseren wordt de interactie tussen –
en participatie van betrokken actoren bevordert door financiële ondersteuning
van individuele projecten. Criteria bij de beoordeling van projecten zijn
duurzaamheid, ontwikkelingsrelevantie, versterking en verbreding van culturele
processen en (artistieke) kwaliteit, haalbaarheid en doelmatigheid van het
project.Bij de implementatie van het programma cultuur en ontwikkeling hebben
de ambassades een belangrijke rol. De ambassades in de 19+3 alsmede in de
themalanden zullen binnen de sectoren aandacht dienen te besteden aan het
onderwerp cultuur zoals hierboven omschreven. Daarnaast krijgt een aantal
ambassades een budget voor de uitvoering van het specifieke programma cultuur
en ontwikkeling: Zuid Afrika, Egypte, India, Sri Lanka, Indonesië, Suriname
en Kenia. Voor deze prioriteitslanden wordt het programma cultuur en ontwikkeling
thans landenspecifiek ingevuld om zo goed mogelijk in te kunnen spelen op
de lokale situatie. Op basis van de ervaringen met deze landen zal over 2
jaar het aantal landen al dan niet worden uitgebreid.Bij het bevorderen van het begrip tussen verschillende culturen is het
van belang dat ervaringen en vaardigheden worden uitgewisseld, met name op
het gebied van hedendaagse culturele uitingsvormen. Ondersteuning vanuit het
programma is mogelijk als er sprake is van uitwisseling en samenwerking.Naast het programma cultuur en ontwikkeling wordt in de andere thema's
aandacht besteed aan cultuur. Zo is er via het ondersteunen van de onderwijssector
in een aantal landen, zoals Bolivia, Burkina Faso, Mozambique en Guatemala
aandacht voor het versterken van de culturele identiteit door middel van meertalig
en intercultureel onderwijs. In de curricula wordt aandacht besteed aan verschillende
culturele uitingen, die verder gaan dan alleen folkloristische, van de etnische
of culturele groepen in deze landen met het doel om te komen tot een uitwisseling
en tot respect ten aanzien van andere groepen en culturen.217Wordt er bij de aspecten markttoegang, fysieke infrastructuur,
kennisontwikkeling en capacapaciteitsopbouw nadrukkelijk werk gemaakt van
de tijdens de conferentie te Bejing gedane aanbevelingen ten aanzien van vrouwen?
Zo ja, op welke wijze vindt integratie van «gender»-gelijkheid
in relatie tot de tijdens de conferentie te Beijing gedane aanbevelingen plaats,
in het bijzonder voor de landbouwsector en de toegang tot microkredieten voor
minibedrijfjes?Tijdens de conferentie in Peking is sterk de nadruk gelegd op toegang
tot en controle over productiefactoren zoals land, water en krediet.Momenteel ondersteunt de regering de Women's World Banking en is bezig
met een evaluatie van de resultaten. Tevens wordt samengewerkt met andere
donoren aan soortgelijke initiatieven via de «Consultative Group to
Assist the Poor» en «The International Network for Alternative
Financial Insititutions».Daarnaast wordt binnen de ondersteuning van de landbouwsector in een aantal
partnerlanden specifiek aandacht gegeven aan toegang voor vrouwen tot kennis,
verbeterde landbouwinput en landbouwkrediet.In de samenwerking met landen in wederopbouw wordt gewerkt aan toegang
tot landrechten voor zowel vrouwen als uitgesloten mannen.Evaluaties laten zien dat empowerment van vrouwen noodzakelijk is voor
effectieve implementatie van integratie van gendergelijkheid.218Speelt de dienstverlenende sector ook een rol wanneer
het gaat om economische ontwikkeling en het bevorderen van lokaal ondernemerschap
in ontwikkelingslanden? Zo ja, welke?Ja, ook de dienstverlenende sector speelt een rol bij de bevordering van
lokaal ondernemerschap. Heel concreet speelt de dienstverlenende sector een
rol bij de bevordering van handel. Om effectief handel te kunnen drijven over
de grens is ook een goed functionerende binnenlandse markt onontbeerlijk.
Handelaren en transporteurs moeten daarvoor efficiënt kunnen opereren.
Daarnaast zijn een effectieve financiële sector en commerciële dienstverlening
onderdeel van een gezond ondernemingsklimaat. Tenslotte draagt een bloeiende
dienstverlenende sector bij aan de keuzemogelijkheden voor consumenten en
aan werkgelegenheid.Net als andere sectoren zal de dienstverlenende sector profiteren van
een beter ondernemingsklimaat dat de regering wil bevorderen. Voor zover dat
in partnerlanden opportuun is zal specifiek aandacht worden besteed aan de
dienstverlenende sectoren. Bovendien wordt meer aandacht gevraagd voor bevordering
van relaties tussen buitenlandse investeerders en organisaties enerzijds en
lokale toeleveranciers anderzijds. Door lokaal in te kopen kunnen bijvoorbeeld
buitenlandse mijnmaatschappijen de lokale markt stimuleren.219Welke ijkpunten hanteert de regering om de conclusie
te kunnen trekken dat er «expliciete aandacht (is) voor de bronnen van
groei en de ontwikkeling van de particuliere sector in nieuwe PRSP's en in
aanverwante beleidsdocumenten»? Op welke «aanverwante beleidsdocumenten»
doelt de regering? Heeft hierover ook afstemming plaatsgevonden met andere
overheden? Zo ja, met welke overheden?In het systeem van resultaatmeting dat in 2004 verder zal worden uitgerold
is een van de waarderingsinstrumenten het «appreciatiekader PRSP»
(zie ook vraag 215). Dit instrument wordt door Ambassades gebruikt voor de
waardering van de totstandkoming en de uitvoering van het armoedebeleid van
ontvangende landen. Onderdeel van die waardering is de beoordeling van de
«expliciete aandacht voor de bronnen van groei en de ontwikkeling van
de particuliere sector». Er bestaat hiervoor geen blauwdruk. De Posten
moeten een oordeel geven over de mate waarin de ontwikkeling van economische
activiteit en ondernemerschap in de PRSP voldoende aandacht krijgt naast sectoren
als onderwijs en gezondheidszorg. Een hulpmiddel daarbij is een jaarlijkse
dialoog met ondernemers en andere spelers om een inventarisatie te maken van
knelpunten in het ondernemingsklimaat.Met «aanverwante beleidsdocumenten» wordt gedoeld op beleidsdocumenten
die in ontvangende landen worden geformuleerd in het kader van de uitwerking
van het PRSP, of die in aansluiting op het PRSP zijn geformuleerd, waartoe
bijvoorbeeld nationale plannen voor economische ontwikkeling en sectorale
beleidsdocumenten behoren. Een concreet voorbeeld is het handelsbeleid dat
in het kader van het, mede door Nederland ondersteunde multilaterale Integrated
Framework for Trade Related Technical Assistance (IF), in een aantal minstontwikkelde
partnerlanden tot stand komt en gericht is op integratie van handel in de
PRSP.Internationaal is overeenstemming bereikt over het nastreven van de Millennium
Development Goals. De doelstellingen van het PRSP dienen aan het bereiken
hiervan bij te dragen. Als zodanig is er sprake van overeenstemming met andere
overheden. In de uitwerking van het één en ander op lokaal niveau
spelen lokale overheden uiteraard een belangrijke rol.220Om de MDG Education for All te realiseren zijn volgens de regering extra inspanningen nodig. Behoren
tot deze «extra inspanningen» bijvoorbeeld ook voorschools gerichte
activiteiten in gemeenschappen die geen onderwijstraditie hebben, het steunen
van parttime en/of andere vormen van informeel basisonderwijs voor werkende
kinderen als brug naar formeel voltijds onderwijs en of onderwijs voor gehandicapten
en personen met een functiebeperking? Zo ja, op welke wijze wordt invulling
gegeven aan deze MDG wanneer het gaat om deze groepen? Zo nee, kan de regering
aangeven aan welke «extra inspanningen» zij denkt?Om de Education for All doelstelling te kunnen
bereiken is het niet voldoende om alleen aandacht te besteden aan formeel
primair onderwijs. Daarom richt het beleid van de Nederlandse regering op
het gebied van basic education zich ook op Early Childhood Development, non-formeel
onderwijs voor volwassenen en kinderen, jongeren die niet naar school gaan
(waaronder werkende kinderen), beroepsonderwijs en -trainingen en alternatieve
vormen van onderwijs voor de meest gemarginaliseerde groepen, waaronder gehandicapten,
etnische groepen, meisjes en drop-outs. Een deel van de intensiveringsmiddelen
zal daarom worden ingezet om de partnerlanden te ondersteunen in de extra
kosten die meer aandacht voor die sub-sectoren van de onderwijssector, die
op de bovengenoemde groepen gericht zijn, met zich meebrengt. Door de integratie
in het onderwijssectorplan van de betreffende landen kan ook
de mogelijkheid om vanuit non-formele onderwijsactiviteiten over te stappen
naar het formele onderwijs verbeterd worden.221Kan de regering aangeven hoeveel geld er wordt uitgetrokken
voor de bestrijding van malaria en tuberculose?Aan tuberculose en malaria is in de periode 2002 – 2003 ongeveer
EUR 70 miljoen besteed. Dit is inclusief bijdragen aan speciale programma's
van de VN gericht op malaria of tuberculose, bijdragen aan programma's op
landenniveau en de bijdrage aan het Global Fund to fight Aids, Tuberculosis
and Malaria. Daarnaast wordt in landen waar Nederland actief is in de gezondheidssector,
een bijdrage aan het gehele sectorbeleid gegeven, waarin dus ook middelen
voor malaria en tuberculose zijn opgenomen. De totale bijdrage aan bestrijding
van tuberculose en malaria zal dan ook hoger zijn dan specifiek valt aan te
geven.222Hoe groot moet het aantal mensen in meetbare termen
zijn om te kunnen vaststellen dat de toegankelijkheid tot voorzieningen voor
preventie, zorg en behandeling is toegenomen? Van welke beginsituatie (nulmeting)
wordt uitgegaan.Eind 2002 waren wereldwijd 45 miljoen mensen geïnfecteerd met HIV,
95% van hen woont in ontwikkelingslanden. Vele miljoenen meer lopen risico
op HIV infectie, niet alleen in Sub Sahara Afrika maar ook in het Caribisch
gebied, Oost-Europa en Azië. Volgens een studie die in 2002 tijdens de
aids conferentie in Barcelona werd gepresenteerd, zullen zonder intensivering
van campagnes voor preventie, 45 miljoen nieuwe infecties plaatsvinden tussen
2002 en 2010. Tweederde van deze nieuwe infecties kan worden voorkomen door
het vergroten van de effectiviteit van preventieprogramma's.Op dit moment heeft minder dan 20% van alle mensen die risico lopen op
HIV infectie toegang tot zulke programma's. Nog minder mensen hebben toegang
tot zorg en behandeling. Minder dan 4% van alle HIV-geïnfecteerden die
behandeling met aids-remmers nodig heeft, heeft toegang tot deze behandeling.
Beide percentages liggen lager in Sub Sahara Afrika èn zijn lager voor
vrouwen dan voor mannen. Wereldwijde statistieken en trends worden bijgehouden
door UNAIDS.223De regering is zich bewust van het feit dat voor grensoverschrijdende
problemen en kwesties die de internationale ordening mogelijk bedreigen een
multilaterale aanpak gewenst is. Ook beseft de regering dat HIV/Aids een grensoverschrijdend
en zeer urgent probleem is, dat krachtdadig ingrijpen van de internationale
gemeenschap behoeft. Kan de regering toelichten waarom juist bij de bestrijding
van HIV/Aids niet in de eerste plaats gebruik wordt gemaakt van het multilateraal
instrument, maar de focus op bilateralisme ligt?Multilaterale organisaties spelen een belangrijke rol in de bestrijding
van aids. Niet alleen UNAIDS en haar co-sponsoren, maar ook de prominente
rol van SGVN Kofi Annan en discussies over aids in de Veiligheidsraad kunnen
daarbij genoemd worden. Een belangrijke deel van de Nederlandse inspanning
voor aids-bestrijding concentreert zich dan ook juist op het multilaterale
kanaal. Ook ondersteunt Nederland een regionale benadering, waaronder in zuidelijk
Afrika en Azië. Er is dus wel degelijk sprake van sterke aandacht voor
een internationale en grensoverschrijdende aanpak van aidsbestrijding.Met name in Afrika, waar Nederland een sterke bilaterale aanwezigheid
heeft, wordt aids-bestrijding via de bilaterale landenprogramma's aangepakt.224Is het de regering bekend dat één op
de drie HIV-geïnfecteerden ook besmet is met tuberculose, dat 40 procent
van de aids-patiënten aan tuberculose overlijdt en dat de dubbelepidemie
van aids en tuberculose door de ernst, de omvang en de samenhang, in het bijzonder
in de Afrikaanse sub-Sahara landen en Oost-Europa, in toenemende mate om een
gecoördineerde aanpak vragen? Zijn de middelen gereserveerd voor de aids-bestrijding
ook inzetbaar voor de intensivering van de tuberculosebestrijding?De feiten van de dubbelepidemie van HIV/Aids en tuberculose zijn de regering
bekend. De intensivering van uitgaven die voortvloeit uit de motie Koenders/Terpstra
(TK 28 600V, nr. 25) betreft uitgaven voor aids, tuberculose en
malaria.225Kan de regering toelichten wat haar insteek zal zijn
bij de dialoog met diverse overheden over HIV/Aids? Hoe wil de regering invulling
geven aan het partnerschap met de regering van de VS op dit terrein, aangezien
de VS een ander uitgangspunt hanteren bij de aids-bestrijding, bijvoorbeeld
wat betreft gebruik van anticonceptiva?Duidelijke politieke betrokkenheid en openheid over HIV/Aids, seksualiteit
en de factoren die medebepalend zijn voor het risico van HIV infectie (waaronder
machtsverhoudingen en gender relaties) zijn noodzakelijke voorwaarden voor
effectieve aids-bestrijding. Het vergroten van politieke commitment is de
belangrijkste insteek bij de dialoog met overheden over HIV/Aids, waarbij
overheden nadrukkelijk op hun verantwoordelijkheid gewezen zullen worden.Uitgangspunt bij de formulering van het samenwerkingsplan met de VS is
dat bestaand beleid en inzichten van beide partijen het kader bepalen waarbinnen
samenwerking mogelijk is. Het samenwerkingsplan richt zich dan ook op de deelterreinen
van de aids-bestrijding waar Nederland en de Verenigde Staten gedeelde zorgen
en overeenkomstige inzichten hebben, te weten bevordering van politieke commitment,
samenwerking met bedrijfsleven, ontwikkeling van nieuwe preventieve technologieën,
versterking van nationale aids commissies en zorg voor wezen en kwetsbare
kinderen.Nadrukkelijk wordt onderkend dat op onderdelen van het HIV/Aids beleid,
zoals ten aanzien van reproductieve gezondheid en de Amerikaanse focus op
seksuele onthouding, de inzichten uiteenlopen.226Wat gaat de Nederlandse regering voor actie ondernemen
tegen verkeerde voorlichting over aids en uitspraken van gezagsdragers, zoals
kerkleiders, die condoomgebruik in een verkeerd daglicht stellen?De Declaration of Commitment die tijdens de Speciale Sessie van de VN
over HIV/Aids werd aangenomen vormt voor vrijwel alle landen ter wereld de
leidraad voor het HIV/Aids beleid. Wereldwijd bestaat dus sterke consensus
over de pijlers van en de voorwaarden voor een effectief aids-beleid. Dat
weerhoudt sommige gezagsdragers, waaronder kerkleiders, er niet van uitspraken
te doen – zoals recent over condoomgebruik – die strijdig zijn
met de internationaal aanvaarde uitgangspunten voor beleid en die uiteindelijk
zelfs kunnen bijdragen aan verdere verspreiding van aids en het
vergroten van stigma. Nederland gaat de discussie hierover zeker niet uit
de weg.227Waarom is besloten het Ethiopian Netherlandse
AIDS Research Afrika Project stop te zetten? Acht de regering
onderzoek in verband met Aids niet van belang? Indien dit het geval is, waarom
niet? In de Afrika-notitie van 6 oktober 2003 staat dat «Nederland
blijft investeren in preventieve technologieën zoals een vaccin en microbiociden.»
Hoe is dit te rijmen met het stopzetten van het project? Zijn de voor- en
nadelen van het stoppen van dit grote, lopende project zorgvuldig afgewogen?Onderzoek in verband met Aids is van belang en het ondersteunen van internationaal
onderzoek naar een aids vaccin en microbiciden behoort tot de Nederlandse
beleidsprioriteiten.De beslissing het Ethiopian Netherlandse AIDS Research
Afrika Project (ENARP) stop te zetten is
tot stand gekomen na een zorgvuldig proces van evaluatie, uitgevoerd in samenwerking
met de Ethiopische autoriteiten. Uit de evaluatie bleek dat ENARP een aantal
belangrijke wetenschappelijke publicaties heeft opgeleverd op basis van haar
onderzoek en een aantal jonge Ethiopische wetenschappers heeft opgeleid. Daarnaast
heeft de evaluatie geconstateerd dat een aantal knelpunten is blijven bestaan
in de samenwerking met het Ethiopian Health and Nutrition Research Institute.
Tenslotte bleek uit de evaluatie dat ENARP in toenemende mate in een isolement
terechtgekomen is en vooral intern gericht is op haar eigen onderzoeksagenda.
Het feit dat ENARP onvoldoende heeft ingespeeld op de HIV/AIDS epidemie in
Ethiopië was daarbij een cruciaal punt.228Op welke manier wordt er in het Nederlands beleid rekening
mee gehouden dat HIV/aids nog steeds een grote bedreiging vormt voor de gezondheid
en sociaal-economische en politieke situatie in Latijns Amerika en het Caribische
gebied, met name Haïti en de Dominicaanse Republiek?In Latijns Amerika en het Caribische gebied vindt ondersteuning van activiteiten
voor aids-bestrijding vooral plaats via multilaterale kanalen en internationale
organisaties. UNAIDS speelt een zeer actieve rol in deze regio. Ook via het
Global Fund to fight Aids, Tuberculosis and Malaria worden verschillende grote
programma's voor aids-bestrijding in deze regio ondersteund, waaronder in
de twee door u genoemde landen.229Wat is de inhoudelijke onderbouwing die voor de gezondheidszorg
tot de prioriteitstelling family planning, HIV/Aids, malaria en tuberculose
(buiten dat het millenniumdoelstellingen zijn) heeft geleid? Betekent dit
dat andere vormen van gezondheidszorg geen aandacht meer krijgen? Bent u van
mening dat een geïntegreerde aanpak van gezondheidsproblemen effectiever
is dan een aanpak gericht op bepaalde ziekten?Nederland geeft inhoudelijke prioriteit aan de thema's reproductieve gezondheid
en HIV/Aids. Met name in Sub-Sahara Afrika geldt dat HIV/Aids een ontwikkelingsprobleem
is dat de ontwikkelingsinspanningen van jaren teniet dreigt te doen. Een soortgelijk
doemscenario dreigt voor andere regio's, waaronder Azië. Geen aandacht
voor HIV/Aids binnen ontwikkelingssamenwerking is dan ook geen reële
optie. Naast het voortzetten van onze lange termijn inspanningen zullen we
een extra inspanning moeten leveren om de snelle verspreiding van de aids-epidemie
te stoppen. Een goede seksuele en reproductieve gezondheid speelt hierbij
een belangrijke rol. Tevens zijn een goede reproductieve gezondheid en het vervullen van reproductieve rechten fundamentele voorwaarden voor
armoedebestrijding en sociaal-economische ontwikkeling. Nederland is altijd
een voortrekker op dit terrein geweest, met een succesvol nationaal beleid
en een algemeen erkende rol in internationale discussies en in uitvoering
van de internationale agenda. Zeker nu conservatieve religieuze bewegingen
de aanval hebben ingezet tegen een samenhangend beleid op gebied van reproductieve
gezondheid en rechten geeft Nederland met de keuze voor continuering van haar
voortrekkersrol een duidelijk signaal af.De intensivering van uitgaven voor tuberculose en malaria vloeit voort
uit de uitvoering van de motie Koenders/Terpstra (28 600 V, nr. 25)
waarin gevraagd is om een verdubbeling van uitgaven voor aids, tuberculose
en malaria.In die landen waar Nederland al actief is in de gezondheidssector zal
de intensivering van de aandacht voor HIV/Aids en reproductieve gezondheid
zoveel mogelijk binnen het bredere kader van deze sector worden uitgevoerd.
Een goed functionerende basisgezondheidszorg is van wezenlijk belang.In het algemeen is een geïntegreerde aanpak van gezondheidsproblemen
duurzamer, en dus uiteindelijk effectiever, dan een verticale aanpak gericht
op een bepaalde ziekten. In het geval van HIV/Aids en reproductieve gezondheid
is het echter goed te beseffen dat het multisectorale thema's zijn, die niet
alleen binnen de gezondheidssector kunnen worden aangepakt.230Hoe verhoudt de keuze voor deze gezondheidsproblemen
zich totownership van ontwikkelingslanden? Niet
in alle landen vormen deze ziekten immers het belangrijkste probleem?De inhoudelijke invulling van de beleidsmatige intensivering op HIV/aids
en reproductieve gezondheid zal gestalte krijgen op landenniveau, in samenspraak
met alle partners, waaronder de overheid. Vanzelfsprekend is de realiteit
ter plekke maatgevend voor deze invulling, dat wil echter niet zeggen dat
de dialoog vrijblijvend is. Politieke betrokkenheid is een noodzakelijke voorwaarde
voor effectieve aids-bestrijding en voor een goed beleid op gebied van reproductieve
gezondheid en rechten en de implementatie ervan. De Nederlandse regering zal
niet aarzelen overheden waar nodig op hun verantwoordelijkheden aan te spreken.231Wie zijn de zeven (hulp Zambia) en wie de tien (gezamenlijke
PRSP-opleiding) gelijkgezinde donoren? Hoe ziet de kostenverdeling per donor
eruit?De zeven donoren achter het actieplan om de hulp in Zambia te harmoniseren
zijn Denemarken, Finland, Ierland, Nederland, Noorwegen, Verenigd Koninkrijk
en Zweden. Het Zambia actieplan is niet kostenintensief. De investeringen
die gedaan moeten worden betreffen vooral capaciteitsopbouw aan Zambiaanse
zijde. De zeven donoren streven naar een gelijke verdeling van deze kosten
via «pooling» van middelen. Ook de tijdsbesteding wordt gelijkelijk
over de donoren verdeeld; om het jaar roteert het tweekoppige leiderschap
(Nederland met Zweden tot medio 2003; Noorwegen en het Verenigd Koninkrijk
van medio 2003 tot medio 2004).De tien donoren die een gezamenlijk PRSP trainingsprogramma uitvoeren
zijn België, Canada, Denemarken, Duitsland, Finland, Nederland, Noorwegen,
het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Zwitserland. Ierland heeft aangegeven zich
volgend jaar bij dit initiatief aan te sluiten. De kosten zijn gelijkelijk
over de deelnemende donoren verdeeld, via een vaste bijdrage als basis voor
de contractering van de uitvoerende instanties en een wisselende bijdrage
per deelnemer. De financiën lopen via een gemeenschappelijk fonds, dat
door Nederland namens de donoren wordt beheerd. Zweden neemt voor 2004 de
leiding van het trainingsprogramma over van Nederland, dat overigens wel verantwoordelijk
blijft voor het beheer van het fonds. Door deelname van tien donoren aan het
programma levert deze activiteit een belangrijke bijdrage aan de ontwikkeling
van een gemeenschappelijke visie en de uitwisseling van ervaringen, en zijn
de kosten aanzienlijk minder dan het geval zou zijn bij afzonderlijke trainingsprogramma's.
Het trainingsprogramma staat dan ook internationaal bekend als een «best
pratice» op het gebied van donorsamenwerking en harmonisatie.232 en 234Wat bedoelt de regering bij «versterking van
de eigen capaciteit vooron budget financiering»
in de na te streven resultaten met «adequaat»? Welke criteria
hanteert de regering om vast te stellen of hiervan sprake is?Welke rol spelen ontvangende landen bij het beoordelingskader
macrohulp?Met adequaat wordt bedoeld conform de daarvoor opgestelde richtlijnen
en criteria in respectievelijk het beoordelingskader macrohulp en het appreciatiekader
PRSP (alsmede het daarvan afgeleide beoordelingskader PRSP gerelateerd aan
de jaarplannen van de posten). Beide worden op dezelfde pagina onder «activiteiten/instrumenten»
genoemd.In het geval van macrosteun en sectorale begrotingssteun geldt dat deze
vormen van hulp alleen goedgekeurd en in uitvoering kunnen worden genomen
indien het ontvangende land een positief «track record» heeft.
Het «track record» is het door de ambassade ingevulde en door
het departement getoetste beoordelingskader voor macrohulp. In het «track
record» worden respectievelijk de samenwerking met de internationale
financiële instellingen (Wereldbank, IMF), economisch beleid, goed bestuur
en sociaal beleid/ armoedebestrijding beoordeeld. Alleen wanneer het totaaloordeel
voldoende is komt het land voor macrosteun en sectorale begrotingssteun in
aanmerking.De voortgang van de PRSP-processen wordt beoordeeld aan de hand van het
appreciatiekader PRSP, eveneens door de posten ingevuld en door het departement
getoetst. De beoordeling heeft zowel betrekking op het formuleringsproces
(en de uitgangssituatie) van het PRSP als het implementatieproces. Inzake
het formuleringsproces worden beoordeeld: het macro-economisch kader en pro-poor
growth keuzes; het politieke draagvlak en ownership; de armoedesituatie in
het land op basis van een armoedeanalyse; de aanwezigheid van indicatoren
en een monitoring en evaluatiesysteem; het armoedebestrijdingsbeleid. Ten
aanzien van het implementatieproces worden de volgende aspecten beoordeeld:
institutionalisering, politiek draagvlak en rechtmatigheid van bestuur; goed
bestuur en institutionele capaciteit; het fiscale raamwerk (public expenditure
management); poverty and social impact analysis (PSIA); aansluiting donoren
bij en samenwerking in het kader van PRSP; harmonisatie van beleid en beheer
en donorcoördinatie.Het beoordelingskader macrohulp is een intern Nederlands toetsingsinstrument.
Het wordt in eerste instantie vervaardigd door de ambassades in de ontvangende
landen. Het ontvangende land vervult zelf geen directe rol bij de totstandkoming
van het beoordelingskader. Uiteraard worden wel data van het land in het beoordelingskader
macrohulp verwerkt en kan het beoordelingskader onderwerp van overleg zijn
met het ontvangende land.233Een van de na te streven resultaten in 2004 bij donorhervorming
en harmonisatie is «een bewuste en kritische houding ten aanzien van
de eigen rol als donor en de wijze van samenwerking». Aan welke criteria
vindt toetsing van dit na te streven resultaat plaats?Toetsing van de bewuste en kritische houding ten aanzien van de eigen
rol als donor en de wijze van samenwerking vindt plaats aan de hand van de
DAC Guidelines «Harmonising Donor Practices for Effective Aid Delivery»,
onderdeel «Framework for Donor Co-operation: Individual Donor Systems».Aan een aantal van deze guidelines voldoet Nederland inmiddels: (1) de
sterke commitment aan de top van departement; (2) delegatie van bevoegdheden
met betrekking tot de landenprogramma's aan de ambassades; (3) regelmatige
onderwerping van financiële en juridische regelgeving en procedures aan
een harmonisatietoets; en (4) het uitdragen van de boodschap dat regelgeving
en procedures voldoende flexibel zijn om harmonisatie in praktijk te brengen.De DAC aanbeveling met betrekking tot het stellen van een duidelijke «performance
standards» (5) zal haar uitwerking krijgen in de jaarplancyclus. De
overige DAC aanbevelingen hebben overwegend betrekking op verandering van
attitudes: (6) het creëren van een omgeving waarin samenwerking en flexibiliteit
mogelijk is; (7) incentives voor het aangaan partnerschappen en gemeenschappelijke
benadering; (8) coherentie tussen de diverse entiteiten in de organisatie;
en (9) openstaan voor kritische beoordeling door andere partijen (binnen de
BZ organisatie en ook door andere donoren en OS-landen). Hiervoor zijn inmiddels
trainingsprogramma's in uitvoering, in sommige gevallen in samenwerking met
andere donoren (zie de in de MvT genoemde joint PRSP training). Ook het verbeteren
van de samenwerking en communicatie tussen het departement en de ambassades
en tussen het departement en hoofdkwartieren van andere donoren levert hieraan
een belangrijke bijdrage. Het in de MvT genoemde «Harmonisation in Practice»
initiatief in Zambia is hiervan een sprekend voorbeeld. Met het Zambia-initiatief
vergelijkbare activiteiten zullen binnen de DAC worden ontplooid via de op
te richten «DAC Harmonisation Facilitation Networks». Nederland
zal actief gaan participeren in deze netwerken.m performance agenda235In het jaarverslag 2002 van DGIS werd reeds melding
gemaakt van een managementinformatiesysteem dat essentiële informatie
vastlegt. Is het hier genoemde managementinformatiesysteem een andere dan
dat in het jaarverslag 2002 wordt genoemd? Zo ja, waarom wordt de informatie
op input en doelstellingen niet geïntegreerd in het jaarverslag 2002
genoemde managementinformatiesysteem? Waarom wordt dit managementinformatiesysteem
opgevoerd als te bereiken resultaat in 2004?Het op pagina 103 genoemde managementinformatiesysteem is hetzelfde systeem
(Piramide) als in het jaarverslag van DGIS reeds werd genoemd.In 2002 vonden de praktijktesten plaats met het opgeleverde systeem. In
2003 vindt de uitrol voor het departement en de posten plaats. De informatie
inzake financiën en doelstellingen wordt momenteel in het managementinformatiesysteem
ingevoerd. Ook in 2004 zal er nog sprake zijn van een informatie-invoerslag.
Dit geldt met name voor de posten die aan het einde van 2003 overgaan op het
nieuwe systeem. In de loop van 2004 zal alle basisinformatie in het managementinformatiesysteem
zijn ingevoerd en zal het resultaat, een managementinformatiesysteem
dat op input- en doelstellingenniveau essentiële informatie vastlegt,
zijn gerealiseerd.236Kan de regering aangeven waarom landbouw uitsluitend
in het kader van het themaprogramma Milieu een rol speelt in het Nederlandse
Ontwikkelingsbeleid?Landbouw speelt niet alleen een rol in het kader van het themaprogramma
Milieu. Bij programma's voor duurzame ontwikkeling van de productieve sectoren
wordt onderkend dat de landbouw in veel ontwikkelingslanden een cruciale rol
speelt. Het beleid geeft daarom expliciet aandacht voor de rol van het bedrijfsleven
en het ontwikkelen van een gunstig ondernemersklimaat in de landbouwsector.
In het kader van onderzoek wordt ook aandacht besteed aan de landbouw. Bij
de ondersteuning van basis- en beroepsonderwijs is er ruimte voor kennisopbouw
op landbouwgebied. Ook de aandacht voor water heeft vaak directe en indirecte
positieve gevolgen voor de landbouwproductie. Tenslotte kunnen ook onze inspanningen
op het gebied van verbeterde handelsmogelijkheden voor de OS-landen een belangrijke
stimulans zijn voor de ontwikkeling van de landbouwsector in de OS-landen.237Houdt de regering bij de integratie van ecologische
duurzaamheid in de economische en sociale sectoren rekening met de rechten
en belangen van inheemse en tribale volken? Zo ja, op welke wijze? Is er bij
conflictoplossing en wederopbouw vanuit de milieu-invalshoek een rol weggelegd
voor inheemse en tribale volken? Zo ja, op welke wijze wordt hieraan invulling
gegeven?De regering erkent dat de rechten en belangen van inheemse en tribale
volken onderdeel vormen van het streven naar duurzame ontwikkeling, zoals
ook vastgelegd in Hoofdstuk II paragraaf e) van het WSSD Plan of Implementation.
De integratie van ecologische duurzaamheid in de economische en sociale sectoren
is de primaire verantwoordelijkheid van nationale overheden. Nederland zal
bevorderen dat ecologische duurzaamheid ingebracht wordt als een element van
goed bestuur in het kader van de PRSP en dat de aandacht voor inheemse en
tribale volken hier onderdeel van uitmaakt. Op deze manier vormt de discussie
over ecologische duurzaamheid en de rol van inheemse volken daarin ook een
ondersteuning van de bredere discussie over de rechten en belangen van inheemse
volken in het kader van goed bestuur en democratisering. Uiteraard wordt in
de diverse plattelands- en milieuprogramma's die door Nederland worden gefinancierd
specifiek rekening gehouden met de rechten en belangen van de inheemse volkeren,
omdat ze veelal tot de armste bevolkingsgroepen behoren. Voorbeelden van deze
Nederlandse aandacht voor inheemse volken zijn onder meer te vinden in Bolivia,
Colombia, Guatemala en Vietnam.Bij conflictoplossing en wederopbouw zijn inheemse en tribale volken het
meest gebaat bij een sterke juridische positie, voldoende kennis, toegang
tot informatie en krachtige organisatie.Nederland bevordert de rechten en belangen van inheemse volken door in
internationale verdragen en met name de Conventie voor Biodiversiteit (CBD)
voortdurend aandacht te vragen voor de belangen van inheemse en tribale volken.
Daarnaast speelt Nederland een actieve rol in de discussies over de rechten
van inheemse volken in de WIPO (World Intellectual Property Organisation),
TRIPS (WTO) en in de ILO conventie 169 over de rechten van inheemse en tribale
volken. Nederland ondersteunt verschillende organisaties die
de rechten en belangen van inheemse en tribale volken verdedigen. Voorbeelden
daarvan zijn het Nederlands Centrum voor Inheemse Volken en de Global Forest
Coalition.239Kan de regering aangeven waarom Eritrea in 2004, ondanks
de beperking van partnerlanden, nu al is opgenomen in de lijst met wie Nederland
een bilaterale ontwikkelingsrelatie onderhoudt, terwijl nadrukkelijk wordt
vermeld: «Nederland koppelt herstel van de bilaterale relatie met Eritrea
aan voortgang in het vredesproces en interne politieke hervormingen»?
Kan de regering aangeven welke tijdstermijn hieraan wordt gekoppeld en welke
consequenties het niet behalen van de gestelde doelen voor de samenwerkingsrelatie
met Eritrea betekent?Sinds de onafhankelijkheid in 1993 zijn in Eritrea aanzienlijke (politieke,
sociale en economische) resultaten geboekt, na een zware onafhankelijkheidsoorlog
van 30 jaar. De gevolgen van het grensconflict met Ethiopië trekken evenwel
een zware wissel op de consolidatie van deze resultaten.Na de beëindiging van het grensconflict is in 2001 besloten de OS-relatie
met beide landen te hervatten. Voor wat betreft Eritrea wordt de precieze
omvang afhankelijk van de binnenlandspolitieke situatie en de voortgang in
de dialoog met de EU over democratisering en mensenrechten. De armoedesituatie
(Eritrea behoort tot de armste landen ter wereld) is een belangrijke overweging
voor deze hervatting; de Eritrese overheid heeft zich gecommitteerd aan armoedebestrijding
als uitgangspunt van haar ontwikkelingsbeleid.Binnen het Nederlandse Afrikabeleid wordt grote prioriteit gegeven aan
bevordering van vrede en stabiliteit in de regio. Het opnieuw oplaaien van
het conflict, zou de reeds door beide landen bereikte resultaten aangaande
armoedebestrijding in gevaar brengen en een negatieve weerslag hebben op binnenlandspolitieke
en economische ontwikkelingen. Het is dan ook van groot belang te bewerkstelligen
dat beide landen de in de vredesovereenkomst vastgelegde afspraken volledig
nakomen. Vanuit de relatie met de partnerlanden Ethiopië en Eritrea zoekt
Nederland bilateraal maar ook in multilateraal verband naar wegen om het vredesproces
tussen beide landen te bevorderen. Eritrea heeft zich eraan gecommitteerd
de uitvoering van de vredesovereenkomst, waaronder implementatie van de uitspraak
van de Grenscommissie, scrupuleus te volgen.240Wat wordt bedoeld met «randvoorwaarden die het
wegnemen van de kernoorzaken van de conflicten mogelijk maken»? Waar
bestaan deze randvoorwaarden uit en op welke wijze denkt de Nederlandse regering
te werken aan het scheppen van deze voorwaarden?Onder de kernoorzaken van de conflicten in Afrika vallen zaken als gebreken
dan wel tegenstellingen in de maatschappelijke verhoudingen, onvolledige staatsopbouw,
tekortschietend bestuur, spanning tussen bevolkingsdruk en milieu, en de wijze
van exploitatie van natuurlijke hulpbronnen. Dat komt tot uitdrukking in sociale
uitsluiting en onvoldoende integratie van bevolkingsgroepen maar ook in de
toe-eigening van staatsmiddelen voor privédoeleinden. Randvoorwaarden
voor het wegnemen van deze tekortkomingen zijn onder andere het verbreden
van politieke zeggenschap («inclusiviteit»), creëren van
«checks and balances», vergroten van de capaciteit van het overheidsapparaat
en het bevorderen van een actief maatschappelijk middenveld. Daarnaast zullen
de grensoverschrijdende oorzaken van conflicten moeten worden bestreden door
het stimuleren van een intensieve dialoog en samenwerking tussen de betrokken
landen en de versterking van regionale organisaties. Nederland is op al deze
terreinen actief in de regio van de Grote Meren zoals naar voren komt in de
resultaten en activiteiten die worden genoemd in de betreffende passage van
de Memorie van Toelichting.241Zal Nederland zich tijdens haar EU-Voorzitterschap
inzetten voor een common position van de EU voor de Grote Meren zodat de toegenomen
eensgezinde opstelling in de EU in de regio – waar Nederland zich sterk
voor wil maken – bindend beleid wordt in het GBVB van de EU? Zo nee,
waarom niet?Reeds enige tijd draagt Nederland binnen de EU het standpunt uit dat het
conflict in het Grote Meren Gebied in onderling verband moet worden aangepakt.
Een voorbeeld van de betrokkenheid van de EU bij het gebied vormt de succesvolle
EU Operatie Artemis. Om het EU-beleid ten aanzien van de Grote Meren verder
vorm te geven, zal Nederland zich tijdens het EU-voorzitterschap sterk maken
voor de opstelling van een EU Common Position voor de Grote Meren Regio. Deze
zal onder andere de volgende elementen moeten omvatten: het belang van demobilisatie,
de noodzaak tot het stopzetten van illegale exploitatie van grondstoffen,
met name in de DR Congo, het stoppen van de wapenstromen naar de regio en
tenslotte de mogelijkheden om druk uit te oefenen op landen in de regio, die
betrokken zijn bij het conflict om deze betrokkenheid te beëindigen.242Wat wordt concreet bedoeld met en waaraan wordt concreet
gedacht bij «quick impact-initiatieven gericht
op maatschappijopbouw»?Abusievelijk is de zin «steun aan quick impact-initiatieven gericht op maatschappijopbouw» onder het kopje
«Grote Meren» afgedrukt. Bij beantwoording is uitgegaan van de
situatie in Sudan.Om de vrede te ondersteunen is het noodzakelijk dat donoren, onmiddellijk
na ondertekening van een vredesakkoord, snel kunnen inspringen op de legitieme
verwachting van de Soedanese bevolking dat vrede in haar dagelijks leven tot
echte verandering leidt. Met een quick impact programma
kunnen snelle en voor de bevolking tastbare resultaten worden geboekt waardoor
een zogenaamd «vredesdividend» zichtbaar wordt.De principes die ten grondslag liggen aan de uitvoering van het quick impact programma zijn gelijkwaardigheid, onpartijdigheid
en transparantie. Een ander uitgangspunt is dat vrede en ontwikkeling door
Soedanezen gedragen dienen te worden: autoriteiten, maatschappelijk middenveld
en de lokale bevolking. Het quick impact programma
is dan ook door de VN opgesteld in consultatie met de beide partijen (regering
en SPLM), organisaties van het maatschappelijk middenveld en de donorgemeenschap.
Hetquick impact programma zal met name gericht
zijn op de gebieden die het meest geleden hebben onder de oorlog van de afgelopen
twintig jaar.Het quick impact programma is beperkt in tijdsduur
(6 tot 12 maanden na ondertekening van een vredesakkoord) en zal voortbouwen
op het huidige humanitaire programma dat met name in zuidelijk Soedan wordt
uitgevoerd, alsmede op programma's uitgevoerd door de Soedanese regering.
Het zal overgaan in een ontwikkelingsprogramma voor de middellange termijn
gericht op structurele armoedevermindering, hervorming van de staat, macro-economische
stabiliteit en democratisering.Het quick impact programma richt zich op vijf
aan elkaar gerelateerde terreinen: veiligheidsaspecten, uitbreiding humanitaire
hulp, wederopbouw van basisvoorzieningen, transitiebudget voor essentiële
overheidsdiensten en capaciteitsversterking van (lokale) overheden en maatschappelijke
organisaties.Concrete voorbeelden van quick impact projecten
gericht op maatschappijopbouw zijn: ondersteuning van een mensenrechtencentrum
van Soedanese NGO's; ondersteuning van lokale gemeenschappen bij het weer
opbouwen en beheren van basisvoorzieningen; het weer opgang brengen van onderwijs,
met name ook voor meisjes.243Waarom worden «sluimerende etnisch getinte conflicten,
economische achterstand en georganiseerde misdaad/corruptie» uitsluitend
genoemd in relatie tot de Westelijke Balkan? Gelden deze bedreigingen niet
voor vele landen in Afrika, Azië, Zuid-, Latijns- en Midden-Amerika?Deze bedreigingen worden genoemd in een passage die uitsluitend betrekking
heeft op de Westelijke Balkan. Uiteraard is deze problematiek niet uniek voor
de landen in deze regio.244Waarop baseert de regering de conclusie dat ontwikkelingslanden
de VN in vergelijking met bilaterale donoren en de Bretton Woods-instellingen
als iets neutraler zien?Dat de ontwikkelingslanden de VN in vergelijking met bilaterale donoren
en de Bretton Woods-instellingen als iets neutraler zien, wordt afgeleid uit
de reacties en uitspraken van de ontwikkelingslanden in de Uitvoerende en
Beheersraden van de VN-organisaties en in de onderhandelingen in het kader
van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties (AVVN). Het kan ook worden
afgeleid uit de herhaalde oproep van de ontwikkelingslanden om een democratischer
internationale financiële architectuur. Daarbij wordt vooral bedoeld
dat de verdeling van het stemrecht in de internationale financiële instellingen
zou moeten overeenkomen met de wijze waarop het stemrecht in de AVVN is geregeld.
In de AVVN geldt het principe van één stem per lidstaat en hebben
de ontwikkelingslanden getalsmatig de overhand.Bij internationale financiële instellingen wordt het principe van
aandeelhouderschap gevolgd, en bepaalt de hoeveelheid aandelen het stemgewicht.
Alhoewel in de praktijk zelden tot nooit door middel van stemming tot besluitvorming
wordt gekomen, wordt ook binnen de Bretton Woods-instellingen zelf beseft
dat de huidige structuur minder (gelijke) kansen biedt voor participatie door
ontwikkelingslanden. Dit was dan ook de achtergrond waartegen een verbetering
van de vertegenwoordiging van ontwikkelingslanden (met name de Afrikaanse
kiesgroepen) op de agenda van de laatste gecombineerde jaarvergadering van
IMF en Wereldbank stond. Nederland heeft in het kader van deze discussie te
kennen gegeven geld beschikbaar te hebben voor een bijdrage aan een fonds
voor capaciteitsvergroting van in eerste instantie de Afrikaanse kiesgroepen
bij de Bretton Woods-instellingen.245Kan de regering toelichten waarom, ondanks het belang
dat gehecht wordt aan het besteden van gelden middels het VN-kanaal, in 2004
ten opzichte van 2003 meer dan 70 miljoen euro minder beschikbaar gesteld
wordt (2003 ruim 374 miljoen euro; 2004 ruim 304 miljoen euro)?In het jaar 2004 is sprake van een budgettaire krapte die noodzaakt tot
enerzijds het verschuiven van uitgaven naar 2005 (UNFPA, UNDP, UNICEF), anderzijds
tot het terugbrengen van de omvang van diverse partnership-programma's (UNICEF,
WHO, UNDP). Daarnaast is het multilateraal budget voor 2003 groter ten gevolge
van de eenmalige verdubbeling van de Nederlandse bijdrage voor UNAIDS ingevolge
het amendement Fierens/Terpstra (TK 28 947 V, nr. 7) Tezamen zijn
deze ontwik-kelingen verantwoordelijk voor de lagere financiering via het
VN-kanaal. Eén en ander laat onverlet dat zo veel mogelijk gestreefd
is naar handhaving van de omvang van reguliere vrijwillige bijdragen om tot
uitdrukking te brengen dat het VN-kanaal in dezelfde mate ondersteuning geniet
als in eerder stadium.246, 247 en 248Hoe heeft de regering invulling gegeven aan de motie
Koenders/Terpstra (28 600 V, nr. 25) inzake structurele verdubbeling
van het budget voor UNAIDS?Kan de regering duidelijk maken waarom de bijdragen
aan UNAIDS voor 2004 ten opzichte van 2003 met 50% wordt verminderd, ondanks
dat in de memorie van toelichting onder het kopje «Beleidsagenda»
wordt opgemerkt dat onder andere «aids» in het kader van de Millennium
Development Goals (MDGs) bijzondere aandacht krijgt? Op welke manier wordt
invulling gegeven aan de realisering van deze doelstelling?Aids-bestrijding is een van de prioriteiten van het
nieuwe OS-beleid. Waarom is de bijdrage aan UNAIDS in 2003 twee keer zo hoog
als in het jaar daarvoor en de jaren daarna? Voor 2004–2007 is de jaarlijkse
bijdrage aan UNAIDS gelijk. De nota «Aan Elkaar Verplicht» meldt
intensiveringen voor bestrijding van aids en andere ziekten voor de periode
2004–2007. Aan welke programma's wordt het geld extra besteed? Hoe zijn
de intensiveringen verdeeld over die programma's?De intensiveringen voor uitgaven voor de bestrijding van aids, tuberculose
en malaria vloeien voort uit de uitvoering van de motie Koenders/Terpstra
(28 600 V, nr. 25). De uitgaven stijgen van EUR 135 miljoen in 2002
tot EUR 270 miljoen in 2007. Een belangrijk deel van deze middelen zal gekanaliseerd
worden via multilaterale organisaties – waaronder UNAIDS en haar co-sponsoren
voor aids, en WHO voor tuberculose en malaria – en internationale organisaties
zoals het Global Fund to fight Aids, Tuberculosis and Malaria. Ook zullen
de bijdragen aan de investering in nieuwe preventieve technologieën,
zoals een aids-vaccin en microbiciden stijgen. Daarnaast zal een deel van
de stijging ten goede komen aan landenprogramma's en programma's van NGOs.Het gaat om de uitvoering van het amendement van de leden Fierens en Terpstra
inzake HIV/Aids naar aanleiding van de Voorjaarsnota (28 947, nr. 7)
waarin gevraagd werd om een verdubbeling van de bijdrage aan UNAIDS in 2003
ten opzichte van 2002. Dit amendement betreft dus een eenmalige verhoging
van de bijdrage voor 2003 met EUR 17,9 miljoen, en geen verlaging van de bijdrage
voor 2004. Om een meer gelijkmatige financiële bijdrage aan UNAIDS te
leveren zal de regering bij de Tweede Suppletore begrotingswet voorstellen
de verhoging gelijkelijk over 2003 en 2004 uit te spreiden. De Nederlandse
bijdrage aan UNAIDS zal daarmee over deze jaren EUR 26,9 miljoen per jaar
bedragen, waarmee Nederland de grootste donor van deze organisatie zal zijn.De wijze waarop de regering bijzondere aandacht zal geven aan aids-bestrijding
is uiteengezet in de notitie «Aan Elkaar Verplicht». Naast een
concentratie op zeven thema's die in deze notitie nader uiteengezet worden,
zal Nederland ook de uitgaven ten behoeve van aids-bestrijding op
substantiële wijze verhogen door middel van de uitvoering van de motie
Koenders/Terpstra (TK 28 600 V, nr. 25).249Wat zijn de gevolgen van het uitstellen van een deel
van de bijdrage aan UNFPA voor het budget van deze organisatie, mede in het
licht van de toelichting bij het amendement Terpstra (28 600 V, nr. 20)?Aangezien UNFPA reeds in een relatief vroeg stadium op de hoogte wordt
gebracht van het feit dat een gedeelte van de Nederlandse bijdrage voor 2004
naar 2005 wordt verschoven, kan het daarmee rekening houden bij de budgettering
en tijdsplanning van activiteiten. Hoewel een kasschuif op de korte termijn
lastige aanpassingen van de organisatie kan vergen, zijn er vanuit een meerjarig
perspectief geen gevolgen voor het budget van de organisatie. UNFPA heeft
het wegvallen van de Amerikaanse bijdrage al grotendeels opgevangen door middel
van verhoogde bijdragen van andere donoren. De omstandigheden waarover in
de toelichting op het amendement Terpstra (28 600 V, nr. 20) wordt
gesproken, zijn dus niet meer actueel.250De Adviescommissie MFP-breed stelt, gezien de problemen
met de totstandkoming van het MFP-beleidskader voor de periode 2004–2007,
dat er tijdig politieke overeenstemming moet bestaan over de financiele ruimte
en het beleidskader voor de periode 2007–2010. Hoe denkt de minister
dit vorm te gaan geven? Is het ministerie van Buitenlandse Zaken, in het bijzonder
DGIS, conform het advies van de Adviescommissie MFP-breed, reeds begonnen
met de opzet van het beleidskader?Gedurende de eerste helft van 2004 zal een consultatie met de Nederlandse
ontwikkelingsorganisaties plaatsvinden over de inhoud van het beleidskader
2007–2010. Het gaat daarbij vooral om het ontwikkelen van een gezamenlijke
lange-termijnvisie op de rol van civil society
bij armoedebestrijding. Dit zal daarna zijn vertaling vinden in een nieuw
beleidskader.251De regering neemt aan dat de positie van civil
societyautonoom is. In hoeverre gaat deze aanname op, in
het bijzonder in ontwikkelingslanden? Welke acties onderneemt de regering
wanneer blijkt, dat deze aanname niet juist is?Een sterk maatschappelijk middenveld is essentieel
voor een evenwichtige ontwikkeling van een maatschappij en een belangrijke
factor voor structurele armoedebestrijding. Civil society organisaties (CSO's) moeten daarom ook niet primair als uitvoerders
van overheidsbeleid worden gezien, maar als actoren die een autonome, eigenstandige
rol vervullen. CSO's krijgen niet altijd en overal die ruimte. Soms worden
NGO's opgezet door de overheid, soms worden NGO's verboden. De visie van de
regering op de rol van civil society wordt gedeeld door de MFO's en andere
Nederlandse ontwikkelings-NGO's. Maatschappijopbouw en het versterken van
de autonomie van hun partnerorganisaties staan centraal in de beleidskaders
van zowel MFP als TMF. De MFO's hebben allen een beleid dat bewust zoekt naar
geschikte partners die een autonome rol vervullen op de prioritaire thema's
van de betreffende MFO. Soms gaat de samenwerking niet goed en moet de Nederlandse
NGO over gaan tot het verbreken van de relatie.De Nederlandse regering neemt in het algemeen geen directe stappen, maar
overlegt met Nederlandse MFO's en NGO's. Alleen als er sprake is van schending
van mensenrechten, zal de regering direct ingrijpen.252Ownership en vraaggerichtheid zijn twee belangrijke
uitgangspunten voor financiering van organisaties. Is er volgens de regering
een bepaalde spanning van de twee bovengenoemde uitgangspunten met partnerships,
waarbij er sprake is van een meerzijdige verantwoordelijkheid? Op welke wijze
denkt de regering transparantie te kunnen realiseren bij het aangaan en besturen
van deze partnerships?Bij het aangaan van een «partnership» zal een afweging nodig
zijn tussen enerzijds de principes «ownership» en vraaggerichtheid
en anderzijds de meerzijdige verantwoordelijkheid om tot een gemeenschappelijk
doel te kunnen komen. Er moet een gemeenschappelijk «ownership»
tot stand worden gebracht; de vragen van de partners zijn uitgangspunten voor
onderhandeling. Partnerschap zie de regering als een verrijking van «ownership».
Transparantie wordt bereikt door heldere afspraken en door te investeren in
goede wederzijdse informatievoorziening.253Kan de regering aangeven op welke wijze ontschotting
zal worden gerealiseerd tussen TMF en MFP-breed voor 2007 binnen het beleidskader
voor het MFP-breed? Is al voldoende duidelijk welke gevolgen ontschotting
zal hebben voor het particuliere kanaal?De ontschotting zal plaatsvinden door een nieuw beleidskader op te stellen
dat zowel voor de MFO's als de TMF-organisaties zal gelden, waarbij uiteraard
de schaalverschillen in acht worden genomen. Er is dus geen sprake van een
ontschotten binnen het huidige beleidskader voor het MFP-breed. Het nieuwe
«ontschotte» beleidskader zal eind 2004 aan de kamer worden aangeboden.
Het zal in werking treden per 1 januari 2007.Door het MFP-breed en het TMF te «ontschotten» wordt een open
systeem gecreëerd, waardoor de organisaties die daarvan gebruik willen
maken, door de toenemende concurrentie aan kwaliteit kunnen winnen.De ontschotting heeft als gevolg dat alle maatschappelijke organisaties
op gelijkwaardige wijze tot een zelfde systeem toegang hebben. Door de concurrentie
zal de kwaliteit van de maatschappelijke organisaties zowel organisatorisch
als inhoudelijk toenemen. Een verdeling van middelen zal plaatsvinden op basis
van kwaliteit en niet op basis van het recht op een vast basis percentage,
zoals nu voor het MFP-breed geldt.254Laagdrempelige particuliere initiatieven worden door
de medefinancieringsorganisaties (MFO's) en de Nationale Commissie voor internationale
samenwerking en Duurzame Ontwikkeling (NCDO) vormgegeven. Kan de regering
aangeven wat de stand van zaken is rondom het zogenoemde Front Office?Vijf MFO's en de NCDO hebben in 2003 ieder hun eigen loket voor laagdrempelige
particuliere initiatieven (Front Office) geopend, waar de aanvragen van particulieren
en particuliere organisaties worden afgehandeld. Deze voorstellen, die deel
uitmaakten van de bedrijfsplannen van de betreffende organisaties, zijn door
de regering goedgekeurd en in de subsidiebeschikking 2003–2006 opgenomen.Voor 2003 hebben de organisaties de volgende bedragen voor hun Front Office
begroot: ICCO: € 1 mln; Hivos: € 605 920,–;
Cordaid: € 1.2 mln; Novib: € 225 000,–; Plan
Nederland: € 375 000,–; NCDO: € 1 mln. (totaal: € 4 405 920,–).255Kunnen projectvoorstellen die de bestrijding van tuberculose
(in het kader van HIV/Aids bestrijding) beogen, ondersteund worden in het
kader van thematische medefinanciering?Jazeker, voor zover de aanvragen voldoen aan de algemene criteria die
voor thematische medefinanciering gelden.256De regering onderstreept het belang van het lerend
vermogen van MFO's. Worden daarbij ook in het verleden geleverde prestaties
van betreffende MFO's betrokken?Ja. Het gaat erom dat de MFO's op basis van de door henzelf en door IOB
uitgevoerde evaluaties lessen trekken en die vertalen naar nieuw beleid of
een andere uitvoeringspraktijk.257Nederland heeft een voortrekkersrol op het gebied van
het gebruik van het «civilaterale» kanaal. Vindt de regering dat
dit extra begeleidend onderzoek naar de aard en resultaten van de «civilaterale»
samenwerking rechtvaardigt? Zo ja: op welke wijze zal deze samenwerking worden
ingevuld?Het «civilaterale kanaal» is inderdaad belangrijk voor Nederland.
Om die reden vindt reeds veel onderzoek plaats en daarvan wordt actief gebruik
gemaakt.De activiteiten van de Nederlandse MFO's en NGO's worden regelmatig, op
verschillende niveau's, geëvalueerd, met het doel meer inzicht te verwerven
en te leren. Zo heeft de stuurgroep evaluatie MFP een aantal syntheserapporten
uitgebracht. Voorts wordt samengewerkt met INTRAC (International NGO Training
and Research Centre), wordt kennis uitgewisseld met andere donoren en wordt
kennis genomen van het vele onderzoek dat tal van kennisinstituten in binnen-
en buitenland verrichten.258Wat wordt verstaan onder de werkafspraken over «complementaire
rollen tussen MFO's, SNV en PSO en de ambassades in de 19+3 landen en de helft
van de themalanden»? Waarom geldt dit alleen voor de helft van de themalanden?Uit de evaluaties van de stuurgroep evaluaties MFP blijkt dat de complementariteit
van MFO's en ambassades nog beperkt is. Dat zelfde geldt voor ander Nederlandse
organisaties werkzaam in ontwikkelingslanden. Om die complementariteit te
bevorderen en als het ware een meerwaarde te geven aan de gezamenlijk Nederlandse
inspanningen in een land worden door de ambassade en de Nederlandse organisaties
werkzaam in dat land afspraken gemaakt. Men kiest gezamenlijk een thema, zoals
bijvoorbeeld HIV/aids of goed bestuur.Op basis van een analyse spreekt men af wie welke inspanningen gaat leveren.
Het gaat hier om een «nieuwe» werkwijze. In 2003 zijn 8 pilots
van start gegaan. Het is de bedoeling dat die pilots uitgebreid worden, dit
kan niet meteen in alle landen tegelijk. Vandaar dat als streefcijfer voor
2004 gekozen is voor de helft van de vroegere themalanden. Op den duur zullen
voor alle huidige partnerlanden werkafspraken gemaakt worden.259Zal de omslag die de SNV maakt naar een organisatie
met een adviesstructuur ook gevolgen kunnen hebben voor de hoogte van de jaarlijkse
bijdrage van het ministerie aan deze organisatie?Binnen de huidige subsidie periode die tot 2007 loopt zal de jaarlijkse
bijdrage aan SNV niet door de omslag naar een adviespraktijk gewijzigd worden.
In deze periode dient SNV door haar adviespraktijk haar inkomstenbronnen te
diversificeren. Het ministerie en SNV zijn in gesprek over een streefpercentage
voor financiering door derden. SNV zal na 2007 nog steeds financieel ondersteund
worden door het ministerie, maar de hoogte daarvan zal bepaald worden op basis
van het afgesproken percentage derden-bijdragen.260Welke concrete doelen stelt de regering aangaande het
vergroten van de participatie van Civil Society Organisaties (CSO's) in ontwikkelingslanden
bij het opstellen van Poverty Reduction Strategy Papers (PRSP)?De regering zal bij de beoordeling van de kwaliteit, volledigheid en uitvoerbaarheid
van de PRSP's (beschreven in het antwoord van vraag 215) ook de vraag naar
de wijze en mate van participatie van het maatschappelijk middenveld aan de
orde stellen. CSO partners zullen bij deze beoordeling betrokken worden. Een
instrument dat hierbij gehanteerd zal worden is de Poverty and Social Impact
Analysis (PSIA). Voorts wordt gebruik gemaakt van informatie over participatie
van CSO's bij het opstellen van PRSP die door het European Network on Debt
and Development (EURODAD) wordt aangereikt. De uitkomsten van de analyses
zullen met andere donoren worden afgestemd en met de ontvangende landen besproken
worden.261Waarom is er bij het ontwikkelingsgerichte onderzoek
uitsluitend gekozen voor de sector landbouw en niet voor andere MDG-sectoren,
zoals Onderwijs en Gezondheidszorg? Op welke wijze worden lokale actoren in
ontwikkelingslanden in staat gesteld de agenda van ontwikkelingsgericht onderzoek
(mede) te bepalen? Worden zij ook betrokken bij de uitvoering? Zo ja, op welke
wijze? Welke strategie wil de regering hanteren om ook andere donoren te interesseren
voor vraaggerichte onderzoeksprogramma's?De regering ondersteunt ontwikkelingsgericht onderzoek in een groot aantal
sectoren. Naast landbouw neemt met name onderzoek inzake gezondheidszorg daarbij
een grote plaats in. Met betrekking tot onderwijs is er minder vraag naar
onderzoek maar ligt de nadruk vooral op uitvoering. Met het oog op relevantie
en gebruik bevordert het ministerie vraagsturing en lokaal ownership in het
onderzoek dat ondersteund wordt.In 2004 is het ministerie voornemens een extra inspanning te leveren om
die uitgangspunten te bevorderen in het internationaal landbouwkundig onderzoek
in de instituten van de Consultative Group on International Agricultural Research
(CGIAR). Nederland is een belangrijke donor van dit samenwerkingsverband van
16 gerenommeerde internationale onderzoeksinstituten, waaronder bijvoorbeeld
het International Rice Research Institute (IRRI).Lokale actoren in ontwikkelingslanden worden door middel van interactieve
assessments, Participatory Rural Appraisals, workshops, seminars etc. in staat
gesteld te participeren in het proces van agenda-setting en prioritering in
de desbetreffende onderzoeksprogramma's. De netwerken en het ownership die
hieruit ontstaan worden door deze onderzoeksprogramma's eveneens benut om
de actoren te betrekken bij de uitvoering van onderzoek. Door tussentijdse
rapportages en presentaties worden de actoren op de hoogte gebracht van de
voortgang en in staat gesteld tot bijstelling. Tevens wordt in voorkomende
gevallen gebruik gemaakt van de inzichten van actoren en worden trainingen
en cursussen verzorgd om het gebruik van de onderzoeksresultaten te bevorderen.Andere donoren, inclusief potentiële lokale donoren, worden op de
hoogte gebracht en gehouden van de resultaten van de vraaggerichte onderzoekprogramma's.
Daarnaast wordt gestimuleerd dat de vraaggerichte programma's een actief beleid
voeren om andere donoren te interesseren.262Op welke wijze zijn de resultaten van het door het
NCDO uitgevoerde draagvlakonderzoek in 2002 verwerkt in het beleid ten aanzien
van het vergroten van het maatschappelijk draagvlak voor ontwikkelingssamenwerking?
Kan de regering aangeven welke educatieve activiteiten het NCDO zal gaan ontplooien
om het maatschappelijke draagvlak voor ontwikkelingssamenwerking (verder)
te vergroten en daarmee nadrukkelijk een bijdrage te leveren aan het door
Nederland gevoerde beleid?Uit het NCDO-onderzoek bleek dat het draagvlak voor ontwikkelingssamenwerking
hoog is. Om het draagvlak op dit hoge peil te houden is voortdurende aandacht
nodig. De NCDO is een belangrijke partij voor het creëren en behouden
van draagvlak; zij vervult een rol als initiator, facilitator, stimulator,
samenbrenger, aanstuurder, coördinator en medefinancierder voor de organisaties
vanuit het maatschappelijk middenveld, het bedrijfsleven, het onderwijs etc.
Daarnaast hebben MFO's en TMF organisaties de mogelijkheid om draagvlakactiviteiten
te ondersteunen.Uit het NCDO-onderzoek bleek ook dat het aantal mensen dat denkt dat het
ontwikkelingsgeld goed besteed wordt, afneemt. Dit is voor de regering, NCDO,
MFO's en TMF een duidelijke opdracht om de resultaten van ontwikkelingssamenwerking
beter inzichtelijk te maken. De Millennium Doelstellingen (MDG) zijn hier
een goede kapstok voor.Het draagvlakonderzoek heeft de communicatie over ontwikkelingssamenwerking
met jongeren versterkt. «Move your world», het jongerenbureau
van de NCDO, is op verschillende manieren actief. Bijvoorbeeld door een «denktank»
samengesteld uit jongeren die zijn geïnteresseerd in de ontwikkelingen
in Afrika en daarvoor ook iets willen ondernemen.Ook heeft de NCDO de «club van 2000» opgericht, van en door
jongeren (VWO) in de leeftijd van 16 tot 27 jaar, die in het vak maatschappijleer
examen doen (of hebben gedaan) over het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid.
Tijdens hun schoolperiode wordt deze groep benaderd met een CD-rom «Click
the Gobe».Naast de bovengenoemde activiteiten ontplooit de NCDO nog veel meer educatieve
activiteiten. Bijvoorbeeld de campagne Recht op Onderwijs, die zich richt
op organisaties die onderwijs als doelgroep hebben en activiteiten ontwikkelen
inzake het «recht op onderwijs». Een ander voorbeeld betreft het
Masterclass Onderwijs. Hierin worden betrokkenen uit het onderwijs bij elkaar
gebracht: docenten, opleiders, uitgevers, vakverenigingen, met als doel strategieën
te ontwikkelen die de structurele aandacht in het onderwijs voor de Millenniumdoelen
versterken.263Kan de regering concreet aangeven op welke wijze de
beleidsdoelstellingen van Nederlandse of internationale organisaties samenvallen
met de doelstelling aangaande het versterken van het maatschappelijke middenveld
in ontwikkelingslanden?Organisaties die ondersteund worden binnen artikel 10 dragen door hun
samenwerkingsverbanden met partnerorganisaties in ontwikkelingslanden bij
aan het versterken van het maatschappelijke middenveld in ontwikkelingslanden.
De kwaliteit van deze samenwerkingsverbanden en de bijdrage die
de organisaties leveren aan de capaciteitsversterking van hun partners zijn
expliciet aandachtspunt in de beoordeling van de betreffende organisaties.264Kan de regering wel een geaggregeerde verantwoording
op resultaatsniveau geven van de activiteiten van de in dit hoofdstuk expliciet
benoemde en in beleidsartikel 10 opgenomen organisaties?Een geaggregeerde verantwoording op resultaatsniveau kan in algemene zin
gegeven worden. In het nieuwe monitoringssysteem worden op basis van de jaarverslagen
oordelen gegeven over de resultaten van organisaties. De oordelen lopen van
onvoldoende tot goed (score a t/m d). Door de scores op te tellen, kan aangegeven
worden hoeveel organisaties «op het juiste spoor» zitten en hoeveel
nog niet.265Hoe zorgt de regering ervoor dat de kwaliteit wordt
verbeterd van de door CSO's aangeleverde informatie over de deelname aan en
de voortgang van PRSP's? Welke gevolgen voorziet de regering voor de participatie
van CSO's, indien de informatie wisselend van kwaliteit blijft?Aan de MFO's, PSO etc. wordt gevraagd in hun jaarverslagen een aparte
paragraaf te wijden aan de deelname van hun partners aan PRSP's en de voortgang
die de uitvoering van de PRSP's maakt. Door deze organisaties wordt regelmatig
met hun partners overlegd over de PRSP's, de uitvoering ervan en de monitoring
van de resultaten. Op basis daarvan wordt gerapporteerd. Doordat deze organisaties
de informatie van meerdere partners krijgen en door hun eigen analyses, zijn
de rapportages van goede kwaliteit. Doordat ook de ambassades, de Wereldbank,
en organisaties als Eurodad rapporteren, wordt de voortgang op het terrein
van de PRSP's voldoende in kaart gebracht. Gevolgen voor de participatie van
Civil Society organisaties (CSO's) worden dan ook niet voorzien.Daarmee is nog niet gezegd dat de kwaliteit van de monitoring geen verbetering
behoeft. Een aantal MFO's heeft een inventarisatie gemaakt bij hun partners
over hun betrokkenheid bij de PRSP-processen in hun land, alsmede een vragenlijst
opgesteld om hierover voortgangsinformatie in te winnen. Bovendien is een
handreiking opgesteld ten behoeve van CSO's over de wijze waarop zij een rol
kunnen spelen in het PRSP-proces.Voorts rapporteren de ambassades met gebruikmaking van een speciaal daarvoor
ontwikkeld appreciatiekader over de voortgang van de PRSP, met daarbij speciaal
aandacht voor de rol en betrokkenheidvan CSO's, het maatschappelijk middenveld
en de private sector.266Welke bijdrage levert de Nederlandse regering aan het
voorkomen van «ruis» die ontstaat door rapportages van de ambassades,
andere donoren, de Wereldbank, MFO's en EURODAD, zodat daadwerkelijk een helder
beeld kan ontstaan van de betrokkenheid en inbreng van het maatschappelijk
middenveld in de voorbereiding en uitvoering van de PRSP's?De rapportages van ambassades, andere donoren, de Wereldbank, MFO's en
EURODAD worden in samenhang geanalyseerd worden. Bij opmerkelijke verschillen
in de analyses en conclusies zal opdracht gegeven worden tot nader onderzoek,
met name naar de feitelijke informatie die ten grondslag ligt aan de verschillende
rapportages. De bevindingen van dit onderzoek zullen meer inzicht geven in
de werkelijke situatie met betrekking tot de inbreng van Civil Society organisaties
in PRSP processen. Dit alles laat onverlet dat het de andere donoren, de Wereldbank, de MFO's, en EURODAD vrij staat de feiten op eigen wijze te
interpreteren. Daarmee zal bij het beoordelen van de rapportages ook rekening
gehouden worden.267Voor «medefinanciering particuliere organisaties»
(artikel 10.1) staat voor 2004 een bedrag gereserveerd van 450 839 000
euro. Wat is daarvan de bijdrage aan het programma Personele Samenwerking
met Ontwikkelingslanden (PSO)?De bijdrage aan het programma Personele Samenwerking met Ontwikkelingslanden
bedraagt EUR 26,2 miljoen.268Kan de regering toelichten hoe de nieuwe methode van
vraaggerichtheid bij het Netherlands Fellowships Programmes (NFP) eruit ziet?
Welke criteria hanteert de regering om te bepalen of deze methode verder zal
worden geïmplementeerd?In alle 56 landen van de NFP landenlijst kunnen kandidaat-bursalen zich
vrijelijk aanmelden voor een studie, opleiding of training van hun keuze uit
het Nederlandse aanbod. Het proces van beursverlening start aldus bij de aanmelding
van de betrokkene zelf. Hoewel de beursverlening individueel is, dient de
vraag te zijn gekoppeld aan de institutionele ontwikkeling van de organisatie
of instelling of het bedrijf waar de kandidaat-bursaal werkt. Daartoe moet
de beursaanvraag van de kandidaat door de werkgever worden ondersteund.Vraaggerichtheid komt verder tot uiting doordat, in het huidige NFP, in
tegenstelling tot het verleden, de omvang van de gekwalificeerde vraag bepalend
is voor het aantal beurzen dat aan een bepaalde opleiding wordt toegekend.Daarnaast wordt in de volgende 10 proeflanden (Ecuador, Ethiopië,
Guatemala, Jemen, Oeganda, Peru, Rwanda, Tanzania, Vietnam en Zuid-Afrika)
een nieuwe vorm van vraagsturing uitgeprobeerd. Daarbij worden lokale organisaties,
instellingen of bedrijven geïdentificeerd die een belangrijke rol spelen
bij de ontwikkeling van hun land en waar een vraag bestaat naar opleidingen
en trainingen. Met die organisaties, instellingen en bedrijven kunnen waar
zinvol en mogelijk meerjarenafspraken worden gemaakt voor beursverlening.
In deze variant wordt de beursverlening nadrukkelijk gekoppeld aan institutionele
ontwikkeling.Om te bepalen of deze methodiek zal worden uitgebreid, worden de volgende
criteria gehanteerd:– De mate waarin de vraagidentificatie door lokale organisaties,
instellingen of bedrijven, inclusief het sluiten van meerjarenafspraken succesvol
is verlopen vanuit het perspectief van de aanvragende organisaties;– De wijze waarop de vraagidentificatie op een effectieve wijze
georganiseerd kan worden onder coördinatie van Nuffic;– De mate waarin deze methodiek van vraagidentificatie daadwerkelijk
bijgedragen heeft tot institutionele versterking van de geïdentificeerde
organisaties.269Welke concrete doelen stelt de regering zich aangaande
het ontbinden van internationaal onderwijsprogramma's? Is de regering op de
hoogte van het feit dat de Europese Commissie heeft bepaald dat gebonden hulp
in strijd is met interne marktregels? Op welke wijze draagt de regering er
zorg voor dat Nederland op dit punt voldoet aan de Europese richtlijnen?Nederland is en blijft voorstander van (verdere) ontbinding van de bilaterale
ontwikkelingshulp door middel van multilaterale onderhandelingen (zoals bijvoorbeeld
de OESO-aanbeveling om de hulp aan de MOL's te ontbinden).Inzake de internationaal onderwijsprogramma's streeft de regering ernaar
in 2004 met andere bilaterale donoren overleg te voeren over de mogelijkheden
om tot gezamenlijke ontbinding van soortgelijke programma's over te gaan.
Het heeft de voorkeur dit gelijktijdig te doen. Mocht dat niet haalbaar zijn
dan overweegt de regering unilaterale ontbinding, waarbij partiële ontbinding
voor de Minst Ontwikkelde Landen (MOL's), zoals ook bij het PSOM-programma
ingevoerd is, een eerste stap kan zijn.Het is niet zo dat «de Europese Commissie heeft bepaald dat gebonden
hulp in strijd is met interne marktregels». De Europese Commissie stelt
(onder meer in haar mededeling over ontkoppeling van steun uit november 2002)
enerzijds dat voor de bilaterale hulp van lidstaten afzonderlijke regels en
procedures gelden, en anderzijds dat het EG-Verdrag en de desbetreffende Gemeenschapswetgeving
geëerbiedigd dienen te worden. Hierbij kan het inderdaad zo zijn dat
de binding van hulp indruist tegen EG-mededingingswetgeving en de regels voor
de interne markt (onder meer richtlijnen inzake overheidsopdrachten). De Commissie
heeft de bevoegdheid om in dit kader onderzoeken te starten en heeft dat in
het verleden ook gedaan. Nederland erkent en ondersteunt de rol van de Commissie
in deze.270Hoe ziet het sturingsmodel voor de Nuffic eruit en
met welke effectiviteitsindicatoren zal het worden uitgebreid?Het beheer van de drie nieuwe internationaal onderwijsprogramma's is door
BZ via een mandaatregeling uitbesteed aan de Nuffic. De Nuffic dient jaarlijks
een jaarplan in waarin activiteiten, doelstellingen, resultaten en daarvoor
benodigde middelen en personele inzet voor het komende kalenderjaar worden
vastgelegd. Daarbij wordt de Nuffic afgerekend op geleverde prestaties zoals:– Spelen van een faciliterende rol bij prioriteitsstelling in ontwikkelingslanden;– Ontwikkelen en toepassen van een model van kwaliteitsbewaking;– Inventariseren van het opleidingenaanbod in Nederland;– Verstrekken van informatie over dit opleidingenaanbod;– Ontwikkelen van een tenderprocedure voor het koppelen van vraag
uit ontwikkelingslanden aan aanbod in Nederland.In 2004 zullen specifieke effectiviteitindicatoren worden ontwikkeld die
betrekking hebben op de hierboven genoemde door de Nuffic te leveren prestaties.271Welk percentage omvat de facilitering van de studie
in de regio ten opzichte van de activiteitenportefeuille in 2003? Naar welk
percentage streeft de regering in 2004?In 2003 is ongeveer 15% van de activiteitenportefeuille van SII bestemd
voor facilitering van studie in de regio. Er wordt naar gestreefd dit percentage
in 2004 tot 20 te verhogen.272Welke criteria zullen worden gebruikt om de effectiviteit
te bepalen van het programma Samenwerking Internationale Instituten (SII)
en de mate waarin genoemd programma heeft bijgedragen aan de realisering van
de programmadoelstellingen?In 2004 vindt er een evaluatie van het SII-programma plaats. Bij deze
evaluatie staat de vraag centraal in hoeverre wordt voldaan aan de doelstellingen
van het programma. De doelstellingen zijn: 1) versterking van de (hoger) onderwijssector
in ontwikkelingslanden, door financiering van activiteiten die meerdere landen
ten goede komen en die bijdragen aan de bevordering van kwaliteit, relevantie
en toegang tot (hoger) onderwijs; 2) bevordering van studie in de regio. Daarnaast
worden criteria als efficiency, ownership, vraaggerichtheid en duurzaamheid
meegenomen.273De regering schrijft dat de NFP openstaan voor 56 landen
en dat het Netherlands Programme for institutional strengthening of post-secondary
education and Training Capacity (NPT) in 15 landen operationeel zal worden.
Hoe valt dit te rijmen met de kernpunten van het beleidskader waarin staat
dat de beurzenprogramma's zich richten op het professionele middenkader in
de 17+4 (nu 19+3) en alle themalanden, Iran en Suriname? Kan de regering aangeven
om welke 56 landen het precies gaat?In het in 2002 vastgestelde beleidskader internationaal onderwijs is de
NFP-landenlijst teruggebracht van 126 naar 56 landen. Dit zijn de landen van
de toenmalige OS-landenlijst (de 17+4 en alle themalanden met inbegrip van
de bedrijfslevenlijst) en Iran en Suriname.De NFP-landenlijst zal niet verder worden teruggebracht. De regering is
wel voornemens om Afghanistan toe te voegen.In het in 2002 vastgestelde beleidskader internationaal onderwijs werd
bepaald dat het NPT zich in aansluiting op het bilaterale beleid beperkt tot
een groep van in totaal 48 landen met meerjarige samenwerking, inclusief Indonesië
en Zuid-Afrika. Het NPT richt zich op ondersteuning van post-secundaire opleidingscapaciteit
die van belang is voor samenwerkingssectoren en op sectordoorsnijdende dan
wel -overstijgende terreinen. Aangezien het NPT direct gerelateerd is aan
het bilaterale OS-beleid komen voor de nog te selecteren NPT-landen alleen
landen in aanmerking die op de nieuwe partnerlandenlijst staan, die voortkomt
uit de notitie «Aan elkaar verplicht». Dat betekent dat voortaan
36 landen in aanmerking komen voor deelname aan het NPT. Het NPT richt zich
op projecten en is vooralsnog om praktische redenen beperkt tot een kleiner
aantal landen (15).274Op welke wijze worden de kwalitatieve en kwantitiatieve
resultaten inzake de in 2006 beschikbaar komende nieuwe Internationaal Onderwijsprogramma's
beoordeeld? Wanneeer stelt de regering de Kamer hiervan op de hoogte?Een evaluatie van het NFP en NPT programma is voorzien in 2006. Hierbij
zullen de kwalitatieve en kwantatieve resultaten van deze programma's nader
worden beoordeeld aan de hand van externe reviews of evaluaties op programmaniveau.
Dergelijke evaluaties zullen gericht zijn op effectiviteit, efficiency en
relevantie en gaan over behaalde resultaten van de programma's, maar ook over
het programmabeheer. Daarnaast zal de Nuffic evaluaties van projecten uitvoeren.De regering stelt de Kamer na vaststelling van de evaluaties op de hoogte
van de kwalitatieve en kwantitatieve resultaten van de nieuwe internationale
onderwijsprogramma's.275Op welke wijze vindt controle plaats op de middelen
die via het programma SII worden ingezet? Op welke wijze draagt genoemd programma
bij aan de in het beleidskader geformuleerde kernpunten?Vooraf wordt eerst de kwaliteit van de betreffende NGO op het gebied van
bedrijfs- en programmavoering gecheckt door middel van de COCA-lijst (checklist
for organizational capacity assessment), op basis van beschikbaar en opgevraagd
materiaal. In de subsidiebeschikking zijn (controle)regels opgenomen, zoals
verplichte (half)jaarlijkse rapportages (inhoudelijk, financieel), eindrapportage
over de gehele periode en (soms) interne evaluaties. Bij elk project moet
ook een onafhankelijke accountantsverklaring worden overlegd.Naast deze officiële (controle-)verplichtingen uit de beschikking,
is er contact met de projectleiders en worden (gemiddeld) één
keer per jaar één of meerdere projecten bezocht.De eerste indrukken (mede door evaluaties van specifieke activiteiten)
zijn positief. Via de algehele evaluatie in 2004 zal meer inzicht worden verkregen
over de wijze waarop het SII-programma bijdraagt aan de in het beleidskader
geformuleerde kernpunten.276De regering schrijft: «het streven voor 2004
is een groter deel van de programmamiddelen te benutten voor ondersteuning
van beleidsontwikkeling en management van de (tertiaire) onderwijssector en
voor facilitering van studie aan opleidingsinstellingen met een regionaal
bereik.» Kan worden toegelicht waarom dit wenselijk wordt geacht en
om welk aandeel van de programmamiddelen het dan precies gaat?Op dit moment gaat het grootste deel van de SII-middelen (ongeveer 60%)
naar versterking van (hoger) onderwijs op een specifiek terrein (bijvoorbeeld
bosbouw). Vooral beleidsontwikkeling en management van de onderwijs(sub)sector
zou een (relatief) groter deel van de middelen toebedeeld moeten krijgen (is
voor 2004 ongeveer 10%). Dit met als doel de- vooral Afrikaanse – beleidsontwikkeling
op sectorniveau meer te ondersteunen. Met deze prioriteitsstelling wordt een
evenwichtiger spreiding van de SII-middelen beoogd (zie verder ook het antwoord
op vraag 271).277Wordt er bij de verbetering van het inhoudelijk niveau
ook inzet gepleegd om het grote verschil tussen openbare en privé instituten
op te heffen? Wordt bij de toegankelijkheid van het tertiair onderwijs en
de bevordering van studie aan opleidingsinstellingen in ontwikkelingslanden
in verband met het tekort aan bijvoorbeeld gekwalificeerd verplegend personeel
en vroedvrouwen, in het bijzonder in de rurale gebieden, ook inzet gepleegd
op verhoging van de trainingscapaciteit in ontwikkelingslanden?Nee, een aantal projecten binnen het SII verzorgen «training for
trainers» opleidingen.Het SII-programma is vraaggericht en sluit aan bij de lokale behoefte.Voor verplegend personeel en vroedvrouwen zijn nog geen projectvoorstellen
ingediend.278Wanneer zijn gegevens van de door het ministerie van
Buitenlandse Zaken te verrichten benchmark beschikbaar
voor de Kamer? Kan worden toegelicht op welke wijze de resultaten van de evaluatie
over het subsidiemodel, benchmark en nulmeting
worden meegewogen in de subsidiebeschikking?Aan het benchmarkonderzoek is door de betrokken instellingen op basis
van vertrouwelijkheid meegewerkt. Het is dan ook niet mogelijk om de gevraagde
gegevens te verschaffen.Naast het productplan 2004 (inclusief de beleidsplannen tot 2007) dat
door het Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT) is ingediend zullen de
evaluatie, de nulmeting en de benchmark worden meegewogen in de subsidiebeschikking.Op basis van de evaluatie door Berenschot heeft het ministerie besloten
de outputfinanciering met het KIT voort te zetten. De nulmeting maakt de kostenstructuur
van het KIT transparant. De benchmark geeft inzicht in de relatieve prijs/kwaliteitsverhouding
van de producten van het KIT (t.o.v. de producten van soortgelijke instituten).279Kan de regering concreet aangeven of en op welke wijze
er bij de opzet van de nieuwe programma's voor internationaal onderwijs rekening
is gehouden met de belangrijkste beleidsuitgangspunten?De belangrijkste beleidsuitgangspunten waren:1. VraaggerichtheidNPT: Vraaggerichtheid en ownership staan centraal. Vanuit de ontwikkelingslanden
zelf wordt aangegeven waar de prioritaire behoeften voor ondersteuning van
post-secundaire onderwijs- en trainingscapaciteit liggen. Lokale «stakeholder»
overlegstructuren spelen een cruciale rol bij de vraagidentificatie en nationale
prioriteitsstelling.NFP : zie het antwoord op vraag 268.2. Effectiviteit van het instrument voor de te bereiken doelstellingenDe effectiviteit van het instrument zal worden gemeten aan de hand van
de evaluatie van de NFP en NPT programma's in 2006. Zie ook het antwoord op
vraag 274.3. Betere afstemming op beleidsprioriteitenBinnen de bilaterale samenwerking vormt duurzame capaciteitsopbouw een
belangrijk aandachtspunt. Daarom wordt met name in het NPT meer aansluiting
gezocht bij bilateraal ondersteunde sectorplannen. Deze aansluiting wordt
versterkt doordat ambassades meer dan in het verleden worden betrokken bij
de identificatie van prioriteiten voor ondersteuning via het internationaal
onderwijs.4. Creëren van meer flexibiliteit en onderlinge samenhang tussen
de verschillende IO-programma'sOnderlinge samenhang tussen de programma's NPT en NFP wordt gerealiseerd
door in de landen waar beide programma's actief zijn de identificatie van
te ondersteunen projecten en trainingen zoveel mogelijk gelijktijdig te doen
plaatsvinden. Het feit dat zowel NPT als NFP uitbesteed zijn aan één
intermediaire organisatie, de Nuffic, draagt bij aan de onderlinge afstemming
en samenhang tussen de programma's.280Op welke termijn denkt de regering precies gebruik
te gaan maken van de zogenaamde tracerstudies voor het meten van de effectiviteit
van de nieuwe NFP-programma's?De regering denkt wat betreft de korte cursussen op zijn vroegst in 2007
en voor de Masters cursussen op zijn vroegst in 2008 gebruik te maken van
tracer studies voor het meten van de effectiviteit van de nieuwe NFP-programma's.
De algemene evaluatie van NPT en NFP vindt in 2006 plaats.281Kan de Kamer worden geïnformeerd over de resultaten
van evaluatie van het PSOM? Op welke wijze zijn de resultaten van deze evaluatie
gebruikt om het in het kader van het PSOM gevoerde beleid te verbeteren?De Kamer is op 7 november 2002 (28 600 V nr. 8) geïnformeerd
over de uitkomsten van de in 2002 door Ecorys-NEI uitgevoerde tussentijdse
evaluatie van het PSOM. In deze brief is eveneens aangegeven op welke punten
het PSOM programma is verbeterd.282Worden er in het kader van de monitoring van de bijdrage
aan armoedebestrijding van het Programma Samenwerking Opkomende Markten (PSOM)
naast werkgelegenheidseffecten en de opleiding van lokaal personeel ook andere
criteria gebruikt? Zo ja, welke?Tijdens de monitoring worden voor elk investeringsproject kwantitatieve
gegevens verzameld over gecreëerde werkgelegenheid en aantallen opgeleid
personeel. Daarnaast wordt tijdens veldbezoeken door de uitvoerende instantie,
Senter Internationaal, expliciet gemonitord op inkomenseffecten (bijvoorbeeld
inkomenseffecten bij toeleverende boeren) en op de banden met het lokale midden-
en kleinbedrijf (de zgn. backward and forward linkages), die voor armoedebestrijding
eveneens van belang zijn. Uiteraard wordt ook op milieu- en gendereffecten
gemonitord. Tenslotte wordt met ingang van 2003 op macroniveau per land gemonitord
welke beleidslessen worden geleerd uit de ontwikkelingen binnen de PSOM-projectenportefeuille,
bijvoorbeeld op het gebied van knelpunten in het lokale ondernemersklimaat.
Dergelijke inputs worden gebruikt voor een verdieping van de dialoog met de
lokale overheid. Dit kan tot gevolg hebben dat deze overheid acties onderneemt
die een veel groter armoedebestrijdend effect hebben dan de directe resultaten
van de individuele projecten.283De regering is begonnen met de partiële ontbinding
van delen van het PSOM-programma in Mozambique en Oeganda. Waarom is er gekozen
voor Mozambique en Oeganda? Welke concrete doelen stelt de regering zich aangaande
het ontbinden van hulp? Is de regering op de hoogte van het feit dat de Europese
Commissie heeft bepaald dat gebonden hulp in strijd is met interne marktregels?
Op welke wijze draagt de regering er zorg voor dat Nederland voldoet aan de
Europese richtlijnen op dit punt?Nederland is en blijft voorstander van (verdere) ontbinding van de bilaterale
ontwikkelingshulp door middel van multilaterale onderhandelingen, zoals bijvoorbeeld
de OESO-aanbeveling om de hulp aan de minst ontwikkelde landen (MOL's) te
ontbinden.Ten aanzien van het PSOM geldt voor alle projecten dat de aanbesteding
van goederen en diensten per 2003 is ontbonden. De enige resterende binding
onder het PSOM bestaat uit het feit dat een van de hoofdinvesteerders een
Nederlands bedrijf moet zijn. Onder de PSOM landen bevinden zich thans vier
MOL's: Ethiopië, Tanzania, Oeganda en Mozambique. Het PSOM voldoet aan
de OESO-aanbeveling inzake de ontbinding van hulp in de MOL's aangezien de
omvang van de investeringsprojecten onder de overeengekomen drempel van SDR
700 000 blijft. Alleen projecten met een grotere omvang hoeven aan de
Aanbeveling te voldoen. Zoals gesteld is echter voor Mozambique en Oeganda
de vereiste van de Nederlandse hoofdcontractant vervallen; deze kan ook uit
een DAC-I land komen, zolang het maar een buitenlandse investeerder in het
PSOM land is. Nederland gaat hiermee verder dan de Aanbeveling voorschrijft.
Voorrang is hierbij gegeven aan Mozambique en Oeganda, vanuit
de gedachte dat respectievelijk Zuid-Afrikaanse en Keniaanse bedrijven geïnteresseerd
zouden kunnen zijn van het PSOM gebruik te maken. Tijdens de eerste tender
in 2003 hebben inderdaad bedrijven uit deze landen voorstellen ingediend.Het is niet zo dat «de Europese Commissie heeft bepaald dat gebonden
hulp in strijd is met interne marktregels». De Europese Commissie stelt
(onder meer in haar mededeling over ontkoppeling van steun uit november 2002)
enerzijds dat voor de bilaterale hulp van lidstaten afzonderlijke regels en
procedures gelden, en anderzijds dat het EG-Verdrag en de desbetreffende Gemeenschapswetgeving
geëerbiedigd dienen te worden. Hierbij kan het inderdaad zo zijn dat
in de praktijk in specifieke gevallen de binding van hulp door lidstaten indruist
tegen EG-mededingingswetgeving en de regels voor de interne markt (onder meer
richtlijnen inzake overheidsopdrachten). De Commissie heeft de bevoegdheid
om in dit kader onderzoeken te starten en heeft dat in het verleden ook gedaan.
Nederland erkent en ondersteunt de rol van de Commissie in deze.Overigens geldt bij het PSOM dat, teneinde te voldoen aan Europese richtlijnen
op het gebied van overheidsdopdrachten, met elk PSOM-land een Memorandum of
Understanding wordt afgesloten, dat vervolgens wordt aangemeld bij de betreffende
instanties in Brussel. Op basis van deze MoU's geldt een vrijstelling voor
de verplichtingen voortvloeiende uit de richtlijnen voor overheidsopdrachten.284Welke afspraken zijn er gemaakt met de stichting Programma
Uitzending Managers (PUM) over het verder professionaliseren van de organisatie
en de concentratie van het programma op de samenwerkings- en bedrijfslevenlanden?
Ziet de regering ook een rol weggelegd voor het PUM wanneer het gaat om het
realiseren van coherentie? Zo ja, hoe denkt de regering hieraan invulling
te geven? Welke bijdrage levert de Nederlandse regering aan de stichting PUM?
Is er actuele informatie voorhanden over de concrete bijdrage die het PUM
levert aan duurzame armoedebestrijding in de 19+3 en themalanden? Kan de regering
dit aan de Kamer doen toekomen? Worden de effecten van het PUM-programma op
ontwikkelingslanden meegewogen bij het maken van het beleid? Zo ja, op welke
wijze? Zo nee, waarom niet?Concrete informatie over de bijdrage die PUM levert aan armoedebestrijding
is verstrekt in het PUM-evaluatierapport, aan de Kamer toegezonden bij brief
van 18 december 2002 (28 600 V en 28 600 XIII, nr. 48).
De actiepunten uit de beleidsevaluatie zijn inmiddels uitgevoerd. Zo worden
de aanvragen inmiddels door een landen- èn een sectordeskundige beoordeeld.
Een andere beleidsaanbeveling was dat het PUM zich op een beperkter aantal
landen moest concentreren. Met de stichting PUM is afgesproken dat in de komende
periode tenminste 75% van de PUM-missies in de partnerlanden zal worden uitgevoerd.
Daarnaast is de toezegging gedaan een inspanning te leveren om zoveel mogelijk
missies in Afrika uit te voeren.De stichting PUM zal in 2004 een subsidie van € 7,65 mln ontvangen.
Hiermee kunnen circa 1000 missies worden gerealiseerd.Om de coherentie en de synergie tussen de ervaringen van de PUM-deskundigen
en het OS-beleid te bewerkstelligen, is met de stichting PUM de afspraak gemaakt
om tenminste eenmaal per jaar een beleidsoverleg te houden. Voorts zullen
de PUM-directie, medewerkers en deskundigen met de Nederlandse ambassades
overleg voeren over de wederzijdse ervaringen op het terrein van de private
sector ontwikkeling. Lessen die binnen PUM-activiteiten worden getrokken kunnen
zo worden ingezet bij het bredere kader van de activiteiten
ter verbetering van het lokale ondernemingsklimaat.285Nederland is één van de grote donoren
van het International Trade Centre (ITC). Op welke
wijze controleert de regering of de Nederlandse bijdrage ook daadwerkelijk
effectief wordt aangewend en daadwerkelijk bijdraagt aan duurzame armoedebestrijding?Het Centrum tot de Bevordering van Import uit ontwikkelingslanden (CBI)
en de Permanente Vertegenwoordiging in Genève voeren een intensieve
beleidsdialoog met het ITC. In dit kader wordt minimaal tweemaal per jaar
tezamen met andere donoren overleg gevoerd in Genève.Voorts is recentelijk een evaluatie van het ITC gestart. In het kader
van deze evaluatie wordt een benchmark bepaald tussen het ITC en andere aanbieders
van Trade Related Technical Assistance. Tevens wordt de efficiency en effectiviteit
van het ITC beoordeeld. Nederland is mede opsteller van de terms of reference
van deze evaluatie.Naast de gebruikelijke rapportage over – door Nederland gefinancierde –
activiteiten worden met enige regelmaat evaluaties gehouden van al dan niet
met Nederlandse financiering uitgevoerde activiteiten.286Welke bijdrage leveren de programma's van het Centrum
voor de Bevordering van Import uit ontwikkelingslanden (CBI) aan het realiseren
van de MDG's?De programma's van het CBI vallen onder MDG 8 «Ontwikkeling van een wereldwijd samenwerkingsverband voor ontwikkeling». In het kader van deze doelstelling is o.a. indicator nummer 40 opgenomen
die het percentage van ODA bestemd voor hulp bij het opbouwen van handelscapaciteit
betreft.De missie van CBI is bij te dragen aan de armoedevermindering door het
duurzaam versterken van de concurrentiekracht van bedrijven uit ontwikkelingslanden
op de EU-markten. Het CBI doet dit door zich te concentreren op de verbetering
van bedrijfsinterne voorwaarden. Het CBI draagt bij aan de opbouw van lokale
handelscapaciteit op bedrijfsniveau en aan de handelsbevorderende capaciteiten
bij overheden en bedrijfsondersteunende organisaties.287Welke concrete afspraken heeft de regering gemaakt
inzake het aanleveren van duidelijke informatie omtrent prestaties en resultaten
en het armoede-effect van de activiteiten van de Financieringsmaatschappij
voor Ontwikkelingslanden (FMO) ?FMO verzamelt voor al haar activiteiten structureel informatie met betrekking
tot de doelmatigheid (of FMO efficiënt opereert, doelmatig met personeel
en middelen omgaat), de doeltreffendheid (worden de beoogde resultaten behaald,
in termen van o.m. meer bedrijvigheid en meer rendement bij de afnemers van
de produkten van FMO) en de impact (dragen de behaalde resultaten bij aan
de bredere sociaal-economische ontwikkeling). Basisgegevens op deze terreinen
worden per beoogde financiering verzameld en gerubriceerd in een zgn. scorecard.
Na goedkeuring van een activiteit wordt elk jaar de voortgang gemeten door
middel van een actualisering van de scorecard. Op basis hiervan wordt bezien
of additionele actie gewenst is.Met FMO zijn concrete afspraken gemaakt over de wijze waarop ontwikkelingen
op dit terrein aan de overheid worden gerapporteerd. Dit heeft met name betrekking
op financieringen onder de verschillende OS-fondsen die door FMO worden beheerd
(Fonds Kleinbedrijffinanciering, Netherlands Investment Matching Fund, Seed
Capital Fonds, Balkanfonds, Infrastructuurfonds voor MOL's): voor deze activiteiten
wordt halfjaarlijks een geaggregeerde rapportage opgesteld en besproken. Waar
het de ontwikkelingen binnen de portfolio van FMO NV (het «bankbedrijf»)
betreft vindt een jaarlijkse rapportage plaats, terwijl er halfjaarlijks een
beleidsoverleg plaatsvindt waar ook onderwerpen als deze op de agenda staan.Tot slot vinden ook geregeld brede evaluaties van de fondsen en instrumenten
zelf (bijvoorbeeld onlangs van het Kleinbedrijffonds). Op basis van deze evaluaties
vindt zonodig een aanpassing van het algemene beleid plaats.288Is de strategische heroriëntatie die er toe moet
leiden dat FMO vanaf 2005 op eigen benen zal staan volledig voltooid?
Zo ja, is er een evaluatie voorhanden die dit aantoont? Zo nee, wat zijn de
essentiële knelpunten?Zowel de herstructurering van 1990 als de nieuwe overeenkomst van 1998
hebben naar het zich laat aanzien beide aan hun doel en de gestelde verwachtingen
voldaan. Anno 2003 is FMO een heel andere instelling dan werd voorzien:• qua omzet zo'n vijf maal groter, dankzij aanhoudende hoge groei
in de negentiger jaren, mogelijk gemaakt door Ontwikkelingsfonds en het beroep
dat FMO daarnaast nog deed op de kapitaalmarkt;• als organisatie na de interne herijking van 1999 aanzienlijk groter,
professioneler en sterker – en onder toezicht van DNB –; en kwaliteitsgerichter
als o.a. vorm gegeven met de opzet van de afdelingen Investment & Mission
Review en Risicomanagement;• meer gefocust en met meer diepgang;• gediversifieerder, vooral dankzij het bedrijfslevenprogramma, dat
een aanzienlijke uitbreiding in de dienstverlening met zich meebracht, evenals
het onderscheid tussen FMO Finance en FMO Investment Promotion.Het Ontwikkelingsfonds heeft een cruciale rol gespeeld bij deze ontwikkelingen.
Hier wordt winst gegenereerd die bijdraagt aan het aansprakelijk vermogen,
en daarmee FMO's zelfstandigheid en onafhankelijkheid.Het bedrijfslevenprogramma, zoals dat vorm gekregen heeft in een aantal
speciale fondsen en programma's, onderscheidt FMO van andere bilaterale ontwikkelingsbanken.
Voor FMO betekent het niet alleen een welkome en stabiele bron van inkomsten,
naast de sterk wisselende en risicovolle rente- en participatieinkomsten die
het margebedrijf kenmerken. Het stelt FMO ook in staat:• haar hefboom te vergroten met risicovolle financieringsvormen in
risicovolle landen,• een voortrekkersrol te spelen op deelterreinen waar uitvoeringskosten
in combinatie met risicoprofiel prohibitief zijn voor marktpartijen,• een bijdrage te leveren aan investeringsvoorstudies en aan institutionele
versterking,• innovatie vorm te geven.Het ministerie van Buitenlandse Zaken en het ministerie van Financiën
finaliseren op dit moment de Terms of Reference voor de 5-jaarlijkse evaluatie
van de Overeenkomst 1998, in samenspraak met FMO. Deze evaluatie- waarbij
ook het ministerie van Economische Zaken actief wordt betrokkenzal zich richten
op het verkrijgen van duidelijkheid over FMO's duurzaamheid
als ontwikkelingsbank. Dit zal worden geanalyseerd vanuit drie gezichtspunten:
(1) FMO als duurzame bancaire instelling (2) FMO als producent van ontwikkelingswaarde
(3) Communicatie- en controlesystemen tussen FMO en Staat ter vrijwaring van
het bovenstaande.Gestreefd wordt naar een einddatum van mei 2004 voor deze evaluatie. In
het vervolg op deze evaluatie zullen conclusies worden getrokken over de invulling
van de toekomstige relatie Staat-FMO.289Welke uitgangspunten is de regering van plan te gebruiken
om de herziening van de relatie met FMO vorm te geven?Er is niet zozeer sprake van een herziening van de relatie met FMO, maar
veeleer van een voortzetting van die relatie op basis van de Overeenkomst
Staat-FMO uit 1998. Deze is van onbeperkte duur met een opzegperiode van twaalf
jaar. Deze opzegtermijn is met name van belang voor de overeengekomen uitgebreide
zekerhedenstelling door de Staat, op grond waarvan FMO in de markt een triple
A rating kon verkrijgen.Uitgangspunt was en is de institutionele duurzaamheid van FMO als ontwikkelingsbank.
Dit betekent dat gestreefd wordt naar financiële duurzaamheid in termen
van solvabiliteit en rentabiliteit, naar institutionele stabiliteit, operationele
effectiviteit en professioneel beheer, en naar een hoge ontwikkelingswaarde
van FMO's financieringen.Genoemde doelstelling van FMO's duurzaamheid als ontwikkelingsbank zal
onderwerp zijn van de eind 2003 geplande evaluatie van de Overeenkomst 1998
tussen de Staat en FMO. Het ligt in de verwachting dat deze evaluatie kansen
en knelpunten zal identificeren die ons in staat zullen stellen de Overeenkomst
1998 op punten bij te stellen teneinde de duurzame ontwikkelingsfunctie van
FMO verder te bestendigen.290Wordt er bij het verlenen van microkredieten aan ondernemers
in ontwikkelingslanden aandacht besteed aan het informeren en begeleiden van
deze ondernemers in maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO), bijvoorbeeld
op het gebied van milieu, kinderarbeid en dergelijke? Zo ja, op welke wijze?
Zo nee, is de regering bereid hierop aan te dringen?Ondersteuning van microkredieten aan ondernemers in ontwikkelingslanden
geschiedt op indirecte wijze. De regering ondersteunt een aantal instellingen
in Nederland, die actief zijn op het gebied van microkredieten aan ondernemers,
zoals de MFO's, FMO, Oikocredit. De kredietverlening zelf loopt vaak via financiële
intermediairs in ontwikkelingslanden. Naast microfinancieringsinstellingen,
kan hierbij ook gedacht worden aan coöperaties, landbouwprojecten die
gecertificeerd zijn als biologisch en lokale producenten op het terrein van
Fair Trade. Bij alle betrokken instellingen wordt getoetst op aspecten van
maatschappelijk verantwoord ondernemen, waarbij ook aandacht bestaat voor
het introduceren van verbetertrajecten op dit terrein. Binnen de MVO-toetsing
richt de aandacht zich, naast het milieu, met name op redelijke arbeidsvoorwaarden
en arbeidsomstandigheden.291In hoeverre weegt de regering aspecten van MVO expliciet
mee in het beoordelingsproces bij specifieke subsidieaanvragen? Vraagt de
regering in het kader van de intensievere dialoog met het bedrijfsleven en
bewustwording op het terrein van MVO een maatschappelijke rapportage van bedrijven?
Zo nee, waarom niet? Welke concrete doelstellingen formuleert de regering
in verband met de intensieve dialoog met het bedrijfsleven in het kader van
de in 2003 gestarte capaciteitsopbouw bij maatschappelijke organisaties? Op
welke wijze zal de regering de bewustwording op het terrein
van MVO en het bewust consumeren stimuleren? Speelt de vakbeweging hierin
ook een rol?Aanvragen van bedrijven die gebruik willen maken van bedrijfslevenprogramma's,
zoals bijvoorbeeld PSOM en ORET, worden getoetst op MVO criteria, zoals beschreven
in de brief van 14 december 2001 van de Staatssecretaris voor Economische
Zaken (TK 26 485, nr. 19). Deze bedrijven dienen eveneens een verklaring
te ondertekenen dat ze kennis hebben genomen van de OESO richtlijnen voor
multinationale ondernemingen en dat ze deze naar vermogen zullen toepassen
binnen hun bedrijf. De regering vraagt niet om een aparte maatschappelijke
rapportage, maar voor PSOM bijvoorbeeld wordt wel specifiek op sociale en
milieu aspecten gemonitord. De PSOM bedrijven geven ook zelf informatie over
gecreëerde werkgelegenheid en de opleiding van personeel.De in 2003 gestarte capaciteitsopbouw bij maatschappelijke organisaties
in een aantal ontwikkelingslanden moet deze organisaties in staat stellen
zelf een directe dialoog aan te gaan met de aldaar gevestigde bedrijven. Tot
nu toe worden zij vaak niet als serieuze gesprekspartner gezien. Voor de bewustwording
op het terrein van MVO en het bewust consumeren faciliteert het ministerie
met de ambtgenoten van EZ en VROM de opzet van een vergelijkend warenonderzoek
en een database van de Consumentenbond. Dit moet ertoe leiden dat in 2004
tenminste 50% van alle vergelijkende warenonderzoeken de MVO-aspecten worden
meegewogen. Daarnaast is er financiering voor het programma van de NCDO die
in 2004 specifieke aandacht aan MVO zal geven. Tenslotte wordt via het programma
Thematische Medefinanciering een aantal NGO's gesubsidieerd die op dit terrein
een bijdrage aan de bewustwording geven en via het vakbondsmedefinancieringsprogramma
subsidieer ik de betreffende activiteiten van FNV en CNV.292Wordt de vakbeweging ook betrokken in de landen waar
er specifiek aandacht wordt gegeven aan de lokale arbeidswetgeving en het
toezicht op de arbeidswetgeving?Ja.294Wat is het beoogde duurzame resultaat voor de economische
afdeling van posten van «tijdelijke, extra impulsen» die gegeven
worden door het plaatsen van tijdelijke Technisch Wetenschappelijke Attachés
(TWA)? In welke zin dragen deze tijdelijke, extra impulsen bij aan de coherentie
en consistentie van het regeringsbeleid en sluiten zij aan bij de wens een
geïntegreerd beleid te voeren?Tijdelijke versterkingen door het plaatsen van Technisch Wetenschappelijke
Attaché's (TWA's) voor een beperkte duur op posten maakt het mogelijk
om snel en flexibel in te spelen op technisch-wetenschappelijke ontwikkelingen
en kansen. De recente tijdelijke versterkingen hebben plaatsgevonden naar
aanleiding van de evaluatie van het TWA-netwerk in 2002 en op verzoek van
het Nederlands bedrijfsleven en kennisinstellingen, die op deze markten goede
kansen zien voor samenwerking op het gebied van Onderzoek en Ontwikkeling.
Versterking door het plaatsen van TWA's draagt in algemene zin bij aan het
verbeteren van het innovatievermogen in Nederland door het activeren en koppelen
van de vraag naar en het aanbod van kennis over technisch-wetenschappelijke
ontwikkelingen in Nederland en het buitenland. De TWA's zorgen voor ondersteuning
van de Nederlandse doelgroepen bij het tot stand brengen van technisch-wetenschappelijke
samenwerking. Deze samenwerkingsverbanden hebben een positieve
invloed op de economische groei (bijv. een toename internationale handel en
buitenlandse investeringen). Op het moment dat samenwerkingsverbanden tot
stand zijn gebracht, is ondersteuning door een TWA minder noodzakelijk en
kan deze op een andere plek worden ingezet. Dit leidt duurzaam tot een flexibele
organisatie en een efficiënte inzet van personeel en draagt bij aan het
behalen van de algemene beleidsdoelstelling op het gebied van economische
betrekkingen en handelsbevordering.295Denkt de regering de afhandeling van een mvv-aanvraag
voor het eind van dit jaar te hebben teruggebracht tot drie maanden? Zo nee,
wanneer denkt de regering de verplichting uit het Hoofdlijnenakkoord te realiseren
om zo spoedig mogelijk tot een snelle afhandeling van mvv-aanvragen te komen?Voor alle mvv-aanvragen geldt het streven deze binnen een termijn van
drie maanden af te doen. Echter, de omstandigheden in landen van herkomst,
waar identiteitsonderzoek moet plaatsvinden, kunnen leiden tot vertraging
in de behandeltermijn. Op het overgrote deel van de mvv-aanvragen, die nu
in behandeling worden genomen, wordt evenwel binnen drie maanden beslist.296Wanneer wordt de Visumwet naar verwachting bij de Kamer
ingediend? Worden de kritiek en aanbevelingen van het rapport van de Algemene
Rekenkamer Visumverlening in Schengenverband meegenomen bij de inrichting van het Nieuwe Visum Informatie Systeem?Het streven is erop gericht om begin 2004 een voorstel van wet aan de
Raad van State voor te leggen voor advies. Als het advies van de Raad niet
tot een ingrijpende heroverweging leidt, kan de Kamer kort na het eerstvolgende
zomerreces een voorstel van wet tegemoet zien. De kritiek en aanbevelingen
van het rapport van de Algemene Rekenkamer zullen bij de inrichting van het
Nieuwe Visum Informatie Systeem worden meegenomen.297Hoe zal ervoor gezorgd worden dat individuele ambtsberichten
binnen de daarvoor geldende termijn aangeleverd zullen worden? Op welke termijn
verwacht de regering dat dit zal gebeuren?De voortgang in de productie van individuele ambtsberichten wordt bewaakt
en gecontroleerd aan de hand van het gecomputeriseerde PAM-systeem (Procesbewaking
asiel- en migratiezaken). Indien termijnen worden overschreden, geeft het
systeem dit aan. In het algemeen worden individuele ambtsberichten aangeleverd
binnen de termijn die daarvoor staat. Vertragingen kunnen echter optreden
wanneer de veiligheidssituatie in een land onderzoek voor kortere of langere
termijn niet mogelijk maakt. Zo is onderzoek in Irak en Liberia momenteel
in het geheel niet mogelijk en in bijvoorbeeld Afghanistan en Ivoorkust slechts
op zeer beperkte schaal uitvoerbaar. Ook komt het voor dat de te onderzoeken
vragen zo complex zijn, bijvoorbeeld bij «1F» (vermeende oorlogsmisdaden),
dat er meer tijd nodig is dan de gestelde termijn.298Wat is de financiële bijdrage van Nederland aan
de Hoge Commissaris voor de vluchtelingen UNHCR in 2003 en wat zal deze per
jaren 2004 tot en met 2007 zijn?De niet geoormerkte vrijwillige bijdrage aan UNHCR voor 2003 bedraagt,
40,9 mln EURO. Voor 2004 is reeds eenzelfde bedrag toegezegd. Het is de verwachting
dat deze bijdrage de komende jaren op hetzelfde niveau gehandhaafd zal worden.
Voor de geoormerkte humanitaire bijdrage is met UNHCR overeengekomen dat deze
bijdrage in US dollars plaatsvindt. In 2003 heeft UNHCR een geoormerkte humanitaire
bijdrage van USD 12.8 miljoen ontvangen. De geoormerkte humanitaire bijdrage
voor de komende jaren is afhankelijk van de noden en de kwaliteit van het
programma dat in de desbetreffende gebieden wordt uitgevoerd.299Wat is de stand van zaken ten aanzien van de invulling
van de normen met betrekking tot gedetineerdenbegeleiding? Wanneer zal er
een evaluatie plaats vinden om te bezien of aanscherping van de normen nodig
is?In de brief van 18 oktober 2001 (TK 25 203, nr. 15) is de Tweede
Kamer geïnformeerd over de wijze waarop invulling is gegeven aan de nieuwe
normen met betrekking tot gedetineerdenbegeleiding die naar aanleiding van
de Ronde Tafel Conferentie gedetineerdenbegeleiding (4 oktober 2001)
zijn ingevoerd per 1 januari 2002. Voor de hierbij ingevoerde nieuwe
maatregelen verwijs ik graag naar wat ik in deze brief hierover heb gezegd.
Een evaluatie is op dit moment nog niet voorzien.300Hoe wordt ervoor gezorgd dat bezwaar- en beroepszaken
binnen de gestelde termijnen worden afgehandeld? Per wanneer wordt deze doelstelling
bereikt?In de praktijk is gebleken dat bezwaarzaken op consulair terrein in het
algemeen niet binnen de gestelde termijnen van de Algemene wet bestuursrecht(Awb)
kunnen worden afgehandeld. Dit komt onder meer omdat nadere onderzoeken meestal
in het buitenland dienen plaats te vinden, hetgeen veel tijd vergt. Voorts
wordt hard gewerkt aan het reduceren van achterstanden uit het verleden. Eind
2003 zal de hoeveelheid in behandeling zijnde bezwaarschriften ongeveer 1750
zaken bedragen. De inspanningen zijn erop gericht deze werkvoorraad versneld
te verkleinen, zodat de Awb-termijnen zo veel als mogelijk aangehouden kunnen
worden. Een prognose wanneer deze wettelijke termijnen volledig kunnen worden
nageleefd, is niet te geven, omdat de instroom van nieuwe bezwaarschriften
een onzekere factor vormt alsook het dikwijls benodigde onderzoek in het buitenland
nu eenmaal tijdrovend is.De afhandeling van beroepszaken behoort tot de competentie van de verschillende
rechtbanken. Overigens slaagt Buitenlandse Zaken er doorgaans in verweerschriften
op tijd in te dienen zodat de procedures voor de rechtbanken geen vertraging
oplopen.301«Een goed verloop van het Nederlandse EU-voorzitterschap
op het gebied van migratie». Hoe definieert de regering het begrip «goed
verloop», en hoe zal dit achteraf te toetsen zijn?Vanuit de Europese agenda en nationale beleidsoverwegingen, zoals onder
meer neergelegd in het Hoofdlijnenakkoord, zal Nederland tijdens het Nederlandse
EU-voorzitterschap accent leggen op onder andere verdere uitbouw van de ruimte
van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid (zie ook hoofdstuk 2 van de Staat
van de Europese Unie 2004). Migratie is één van de onderwerpen
die onder de ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid valt. In
samenwerking met de ministeries van Justitie en Binnenlandse
Zaken enerzijds en de Europese Commissie en het Ierse EU-voorzitterschap anderzijds
zijn inmiddels de nodige voorbereidingen in gang gezet, onder meer met het
oog op invulling van het JBZ-deel van het Iers-Nederlands programma. Voor
een nauwkeurig beeld van hetgeen het Nederlandse EU-voorzitterschap te wachten
staat op het gebied van migratie, geldt dat de resultaten van het huidige
Italiaanse en het komende Ierse voorzitterschap moeten worden afgewacht. In
oktober 2004 zal het vijf jaar geleden zijn dat de Europese Raad het Tampere-actieprogramma
voor het JBZ-beleid opstelde. Het ligt in de rede in 2004 tijdens het Ierse
en zeker ook het Nederlandse voorzitterschap de balans op te maken van het
Tampere-actieprogramma en, ook op het gebied van migratie, te bezien tot welke
nadere stappen dit zal leiden. Zo dient op het gebied van migratie een omslag
teweeg worden gebracht van minimum harmonisatie naar een daadwerkelijk gemeenschappelijk
beleid. In de loop van 2004 zal dan ook een duidelijker beeld ontstaan over
de invulling van het Nederlandse EU-voorzitterschap op het gebied van migratie,
alsmede over de evaluatie hiervan.302Welke landen zijn gekozen als prioriteitslanden in
het kader van het Internationaal Cultuurbeleid?Het Internationaal cultuurbeleid geeft thans prioriteit aan de volgende
landen.– de lidstaten van de EU en de landen die de komende jaren zullen
toetreden tot de EU, met bijzondere aandacht voor: de Bondsrepubliek Duitsland,
Frankrijk, Hongarije, Tsjechië, het Verenigd Koninkrijk en Vlaanderen.– Canada, Egypte, Indonesië, Japan, Marokko, de Russische Federatie,
Suriname, Turkije, de Verenigde Staten en Zuid-Afrika.303Zullen in de Poolse stad Gdansk in juni 2004 «Holland
Dagen» worden gehouden? Zo ja, wat is het karakter van die dagen? Is
de organisatie daarvan niet bij uitstek een aangelegenheid die door het Dom
Holenderski in Gdansk zou kunnen worden uitgevoerd? Zo nee, waarom niet?In Gdansk zijn inderdaad voor 2004 Nederlandse Dagen gepland. De Nederlandse
Ambassade organiseert elk jaar in verschillende Poolse steden (naast Gdansk
bijvoorbeeld ook Kraków en Poznan) Nederlandse Dagen, die voor het
overgrote deel door het Nederlandse bedrijfsleven worden gesponsord. Hoewel
het programma van dergelijke evenementen breed van opzet is (inclusief culturele
activiteiten), zijn de doelstellingen primair commercieel.De logistieke voorbereiding en uitvoering van de Nederlandse Dagen in
Gdansk wordt uitbesteed, waarvoor vanzelfsprekend een tender wordt uitgeschreven.
Dom Holenderski heeft een uitnodiging ontvangen om op deze tender in te schrijven,
evenals bijvoorbeeld de Nederlands-Poolse Kamer van Koophandel.304Heeft Koningin Beatrix in 1999 een bezoek gebracht
aan het toen in aanbouw zijnde Dom Holenderski in Gdansk? Op welke wijze heeft
de toen getoonde belangstelling tussen 1999 en 2003 geresulteerd in betrokkenheid
van de Nederlandse regering bij het bevorderen van de culturele contacten
tussen de regio Gdansk en Nederland via het Dom Holenderski?Hare Majesteit bracht in juli 1997 een bezoek aan het Dom Holenderski
(in oprichting) in Gdansk. Het heeft vervolgens nog jaren geduurd voor het
Dom Holenderski werkelijk operationeel werd. Van het door de Ambassade
inschakelen van het Dom Holenderski bij het bevorderen van de culturele contacten
tussen de regio Gdansk en Nederland kon derhalve nauwelijks sprake zijn.Voor het bevorderen van de culturele contacten tussen de regio Gdansk
en Nederland staat de regering een aantal middelen ter beschikking, waarvan
het inschakelen van particuliere instellingen zoals het Dom Holenderski er
slechts één is. De betrokkenheid van de regering bij het wel
en wee van het Dom Holenderski heeft zich vooral geuit in de pogingen van
de Ambassade in Warschau het Dom Holenderski waar mogelijk en opportuun bij
te staan in het oplossen van de aanloopproblemen.305Kan de volgende uitspraak van de voormalige ambassadeur
in Polen Georges-Albert Wehry in NRC-Handelsblad van 27 december 2003
worden onderschreven: «Behalve het Institut Néerlandais in Parijs
heeft Nederland nergens ter wereld zo'n decoratieve representatie op een fantastische
plek in een mooie stad als Gdansk»? Zo ja, welke consequenties verbindt
de regering hieraan?Het Dom Holenderski kan niet worden vergeleken met het Institut Néerlandais
in Parijs of met andere Nederlandse vertegenwoordigingen in het buitenland.
Waar het Dom Holenderski een particulier initiatief betreft, geldt dat vanzelfsprekend
niet voor Nederlandse culturele instituten zoals het Institut Néerlandais.Een en ander neemt niet weg, dat het Dom Holenderski inderdaad op een
bijzonder aantrekkelijke plek gevestigd is. Zoals reeds aangegeven in de beantwoording
van de eerdere vragen ter zake van de leden Wilders en Rijpstra (vergaderjaar
2003–2004, nr. 94) zal de regering dan ook waar opportuun samenwerken
met het Dom Holenderski bij het vormgeven van culturele evenementen.306Hoe ondersteunen de ontwikkelingen in de bedrijfsvoering
resultaatgericht werken (VBTB)?De ontwikkelingen in de bedrijfsvoering ondersteunen belangrijke kenmerken
van VBTB, zoals de keuze voor het beleid als primaire invalshoek, het toenemende
belang van een transparante bedrijfsvoering en resultaatgericht management.
De ontwikkeling richting een mededeling bedrijfsvoering en de ontwikkelingen
om de audit functie binnen het ministerie conform het «kwaliteitsplan
audit-functie Rijksoverheid» vorm te geven illustreren dit in het bijzonder.Een resultaatgerichte werkwijze maakt het noodzakelijk regelmatig stil
te staan bij de vraag of doelstellingen haalbaar en dus uitvoerbaar en meetbaar
zijn. Daarbij dient nagegaan te worden of de bedrijfsvoering de realisatie
van doelstellingen (het beleid) voldoende ondersteunt. Belangrijke bottlenecks
worden aan de orde gesteld in de bedrijfsvoeringsparagraaf in begroting en
verantwoording. Een risicoanalyse vormt hiervoor de basis. Het streven is
de bedrijfsvoeringsparagraaf in de verantwoording meer en meer de vorm te
geven van een «in control» statement.307Is de regering zich bewust van het risico dat de inzet
van personeel voor monitoring en evaluatie (en dus niet voor beleidsontwikkeling
enuitvoering) afbreuk kan doen aan de kwaliteit en zorgvuldigheid van het
eigenlijke beleid, zeker in tijden van verdere bezuinigingen en budgettaire
krapte? Gegeven dit risico, welke inzet van personeel voor monitoring en evaluatie
acht de regering optimaal?Monitoring en evaluatie heeft een functie bij het bepalen in welke mate
doelen worden/zijn gehaald en vervult een belangrijke functie bij het aanpassen
van beleid of het formuleren van nieuw beleid. Monitoring en evaluatie maakt
integraal onderdeel uit van de beleidscyclus en is daarom een lijnverantwoordelijkheid.
Het in de vraag genoemde risico wordt voorkomen zolang de baten van onderzoek
(baten in termen van: extra inzicht in doelmatigheid en doeltreffendheid)
opwegen tegen de kosten. Zoals ook in de Regeling Prestatiegegevens en Evaluatieonderzoek
wordt onderschreven, is evalueren immers niet een doel op zich. Een meer resultaatgerichte
wijze van werken vergt wel extra investeringen in de opbouw van planning-,
monitoring- en evaluatiecapaciteit binnen posten en directies.308Welke expertise en mankracht vraagt het voor een «resultaatgericht
werkende organisatie» om goede verantwoording af te leggen?Managers die getraind zijn in resultaat gericht sturen zijn nodig om een
resultaatgerichte organisatie te krijgen die in staat is goede verantwoordingen
af te leggen. Ook dient er aandacht te zijn voor de integratie van beleid
en beheer. Naast expertise, kennis en een resultaatgerichte cultuur, dient
de integraal manager de instrumenten te bezitten om invulling te kunnen geven
aan zijn verantwoordelijkheden. Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft
enkele jaren geleden het instrument van de jaarplancyclus geïntroduceerd.
De laatste jaren is veel energie gestoken in het VBTB-proof maken van de jaarplancyclus.
Op basis van het jaarplan kunnen afspraken worden gemaakt tussen lijnchef
en medewerker om de gestelde doelen en resultaten te behalen. Door dit in
het functieprofiel op te nemen kan tijdens functionerings- en beoordelingsgesprekken
regelmatig terugkoppeling plaatsvinden. Eventuele ontwikkelpunten zijn aanknopingspunten
voor training en opleiding.309Kan de regering aangeven wat het beslag is dat het
verzamelen van prestatiegegevens en het ontwikkelen van prestatie-indicatoren
legt op het apparaat van het ministerie van Buitenlandse Zaken?Er wordt hard gewerkt om de organisatie van Buitenlandse Zaken steeds
resultaatgerichter te maken. Prestatiemeting, dat hier een element van is,
is nog in ontwikkeling. Eén en ander maakt integraal onderdeel uit
van de begrotings- en jaarplancyclus waardoor het beslag op de organisatie
moeilijk kwantificeerbaar is. Een aantal organisatieonderdelen biedt ondersteuning
bij dit proces: de directie FEZ biedt ondersteuning bij en houdt toezicht
op het herformuleren van doelen en de resultaatgerichtere sturing hierop.
Daarnaast bestaat een tijdelijke projectgroep Planning, Monitoring en Evaluatie
in het leven geroepen die mede ondersteuning geeft bij het proces om te komen
tot prestatiemeting binnen het domein van ontwikkelingssamenwerking. In dit
verband zijn het nieuwe waarderingssysteem en het nieuwe beleidsinformatiesysteem
belangrijke instrumenten die behulpzaam zijn bij de informatievoorziening
rondom prestatiemeting. Het ontwikkelen van prestatie-indicatoren en verzamelen
van prestatiegegevens het vergt een extra inspanning van het apparaat.310Hoe wordt de verantwoording die wordt afgelegd door
donororganisaties gecontroleerd? Wordt hierbij uitgegaan van het jaarverslag
van de betreffende organisatie? Welke controle wordt er uitgeoefend op het
jaarverslag?Met donororganisaties worden in de begroting de organisaties bedoeld die
zich in de donorlanden op overheidsniveau bezig houden met ontwikkelingssamenwerking
(BZ in Nederland en bijvoorbeeld DfID in het VK). Iedere donororganisatie,
in deze betekenis, legt verantwoording af aan het eigen parlement. Het jaarverslag
is één van de middelen om verantwoording af te leggen. De controle
is dus in handen van de nationale parlementen in de landen van de donororganisaties
zelf. Nederland heeft hier geen directe rol in.Met betrekking tot de prestaties op het gebied van harmonisatie zullen
donoren elkaar in de toekomst via twee DAC-instrumenten voor peer review wél
de maat nemen.1. In de reguliere DAC peer review, waarin het OS-beleid en -uitvoering
van één donor centraal staat, zal ook harmonisatie onderwerp
van review worden.2. De zogenaamde Joint Country Learning & Assessments (JCLA), waarin
de prestaties van de donoren in één specifiek OS-land centraal
staan, zal in 2004 in het teken staan van harmonisatie.Nederland zal deelnemen aan de reguliere peer review van Frankrijk en
zal actief deelnemen aan één van de JCLA's, als reviewer en
gereviewde.311Op welke wijze is respectievelijk wordt de motie Van
der Laan c.s. over scheiding van kerk en staat betrokken bij de Conventie
respectievelijk de Intergouvernementele Conferentie?Het debat over de vraag of een verwijzing naar een specifieke religieuze
grondslag, in het bijzonder de Joods-Christelijke waarden, dient te worden
opgenomen in de pre-ambule van het grondwettelijke verdrag is thans nog volop
gaande in de IGC. Op dit punt zijn de lidstaten verdeeld, waarbij sommige
lidstaten (bijvoorbeeld Frankrijk en Belgie) zich verzetten tegen opname van
een verwijzing naar de joods-christelijke waarden, terwijl andere lidstaten
(met name Polen en Spanje, maar ook Italie, Portugal en een aantal toetreders)
zich juist een warm voorstander betonen van een dergelijke verwijzing.De Minister-President heeft tijdens de opening van de IGC op 4 oktober
en tijdens de onderhandelingszitting op niveau van leden van de Europese Raad
in oktober jl. aangegeven dat een verwijzing naar de joods-christelijk waarden
in de pre-ambule gerechtvaardigd is omdat deze daardoor evenwichtiger wordt,
gezien de opgenomen verwijzing naar humanistische waarden.Met betrekking tot het artikel over kerken, religieuze verenigingen alsmede
levensbeschouwelijke en niet-confessionele organisaties (artikel I-51) heeft
de regering in de Conventie gepleit voor het schrappen van het derde lid,
waarin gesproken wordt over de dialoog met kerken en organisaties. De regering
meent dat deze dialoog al bevredigend wordt beschreven in artikel I-46 betreffende
een dialoog van de Unie-instellingen met het maatschappelijk middenveld. Dit
amendement heeft echter weinig weerklank gekregen en wijziging van artikel
I-51 is thans niet aan de orde in de IGC.312«Hoe wordt invulling gegeven aan de motie-Van
der Laan c.s. over de vergaderlocaties van het Europees Parlement?»Het protocol bij het Verdrag van Amsterdam bepaalt dat het Europees Parlement
(EP) zijn zetel heeft in Straatsburg voor de twaalf maandelijkse voltallige
zittingen. Dit kan alleen bij verdragswijziging (en dus met unanimiteit) gewijzigd
worden. In de Conventie is door verschillende vertegenwoordigers van het EP
voorgesteld om het EP de bevoegdheid te geven zijn eigen zetel te kiezen.
Ook de Nederlandse regeringsvertegenwoordiger heeft hiervoor op informele
wijze aandacht gevraagd.In de Conventie bleek echter, ondanks een substantiële presentie
van EP-leden, onvoldoende draagvlak voor een dergelijke verdragswijziging.
Van de kant van de regeringsvertegenwoordigers kwam tijdens de Conventie weinig
steun voor het voorstel. Door de EP-vertegenwoordigers is dit punt niet meer
ingebracht bij de onderhandelingen in de IGC.Hoewel de regering positief staat tegenover de strekking van de motie
van der Laan c.s., acht de regering een dergelijke wijziging gezien het krachtenveld
in de IGC niet kansrijk en richt zij zich op andere prioriteiten. In de toekomst
zal de regering op gepaste wijze aandacht blijven vragen voor het in de motie
Van der Laan verwoorde standpunt, indien de kwestie van de zetel van het EP
aan de orde is.313In de motie-De Graaf c.s. (28 600 V, nr. 37)
wordt de regering gevraagd om een duurzaam inkoopbeleid te gaan voeren dat
gebaseerd is op internationaal erkende milieunormen en de normen van de Internationale
Arbeidsorganisatie. Op welke wijze wordt dit beleid vormgegeven? Welke nieuwe
maatregelen zijn getroffen sinds deze motie door de Tweede Kamer is aangenomen?
Is het juist dat door het ministerie van Defensie zelfs nog geen begin is
gemaakt met het in deze motie gevraagde proefproject voor het duurzaam inkopen
van dienstkleding en uniformen? Zo nee, welke maatregelen zijn dan getroffen
in het kader van dit proefproject? Worden bij de inkoop van dienstkleding
door het ministerie van Defensie inmiddels de normen zoals verwoord in relevante
ILO-conventies standaard opgenomen zijn in het programma van eisen? Zo neen,
waarom niet? Is de regering bereid een stappenplan voor de uitvoering van
de motie-De Graaf c.s., en in het bijzonder over de vormgeving van het proefproject
bij Defensie, naar de Kamer te sturen? Is de regering bereid om voor de uitvoering
van deze motie in overleg te treden met organisaties als de Schone Kleren
Campagne en de Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen? Zo nee, waarom
niet? Waarom heeft het ministerie van Economische Zaken nog geen plan van
aanpak voor een verantwoord inkoopbeleid ontwikkeld? Hoe verhoudt dit gegeven
zich tot de motie-De Graaf c.s.?Bij de begrotingsbehandeling van het ministerie van Buitenlandse Zaken
voor het jaar 2003 is de Kamer bij het indienen van de motie-Th.C. de Graaf
c.s. over een duurzaam inkoopbeleid (28 600-V, nr. 37) erop gewezen
dat de heer De Graaf met deze motie bij Buitenlandse Zaken deels aan het verkeerde
adres is. De Kamer is gewezen op de schriftelijke beantwoording van de vragen
over de Memorie van Toelichting van het ministerie van Economische Zaken.
In dit antwoord is toegezegd, een werkgroep in te stellen die de inkoop van
dienstkleding, op basis van maatschappelijk verantwoord ondernemen, gaat onderzoeken.
Hierbij wordt de kanttekening geplaatst dat de uitvoering van deze motie gekoppeld
is aan de ruimte die de Europese Commissie biedt aan het stellen van sociale
criteria bij inkoopopdrachten van de Nederlandse overheid. De aanbestedingsregels
van de Europese Commissie geven geen mogelijkheden om kandidaten van overheidsopdrachten
te selecteren op de wijze waarop de producten geproduceerd zijn. Op dit moment
kunnen alleen criteria gehanteerd worden die betrekking hebben op de materiële
samenstelling van de producten (bijv. de hoeveelheid cadmium, energiebehoefte
en economische levensduur). Door de Staatssecretaris van Economische Zaken zult u binnenkort geïnformeerd worden over een plan van
aanpak over duurzaam inkoopbeleid bij de rijksoverheid. Wat uw vragen aangaande
het inkoopbeleid van het ministerie van Defensie betreft, wordt verwezen naar
het betreffende ministerie.314Wanneer kan de Kamer het wetsvoorstel ter goedkeuring
van het Unidroit-verdrag tegemoet zien? Op welke wijze draagt Nederland bij
aan de bescherming van culturele goederen in landen buiten de EU?Verwezen wordt naar de brief van de Staatssecretaris van Cultuur van 3 november
2003 «Meer dan de som, beleidsbrief cultuur 2004–2007 (TK 28 989,
nr. 3). Hierin wordt aangegeven dat de staatssecretaris van Cultuur de
Kamer voor de zomer van 2004 zal informeren over de uitkomsten van het aangekondigde
onderzoek naar de juridische consequenties van het Unidroit-verdrag uit 1995.
Of Nederland partij zal worden bij het verdrag is mede afhankelijk van de
uitkomsten van dit onderzoek.Ten aanzien van de bescherming van culturele goederen in landen buiten
de EU wordt eveneens verwezen naar de staatssecretaris van Cultuur, die hiervoor
de verantwoordelijke bewindspersoon is. In de hierboven aangehaalde brief
van 3 november wordt opgemerkt dat zij een wetsvoorstel voorbereidt om
de internationale illegale handel in cultuurgoederen beter te kunnen bestrijden.
Dit voorstel is bedoeld om het eerste protocol bij het verdrag van Den Haag
inzake de export van cultuurgoederen uit bezet gebied te effectueren. Tevens
wordt opgemerkt dat de wenselijkheid tot ratificatie van het Unesco-verdrag
uit 1970 afhankelijk zal zijn van de lijn die gekozen wordt ten aanzien van
het Unidroit-verdrag. Het Unesco-verdrag uit 1970 is bedoeld om de onrechtmatige
invoer, uitvoer of eigendomsoverdracht van culturele goederen te verbieden.
Een belang van ratificatie van het 1970 verdrag zou vooral gelegen zijn in
het afgeven van het signaal door Nederland dat het de bestrijding van illegale
handel in cultuurgoederen serieus neemt.Vragen en antwoorden naar aanleiding van de Nota van wijziging,
29 200-V, nr. 81Wat wordt exact bedoeld met «economic governance»?
Op welke wijze worden de resultaten hiervan gemeten? Kan de regering aangeven
of en wanneer koppeling plaatsvindt met versterking van «economic governance»
bij de keuze van activiteiten rondom de verbetering van de kwaliteit van bestuur?«Economic governance» beschrijft alle activiteiten op het
snijvlak van goed bestuur en verbetering van het ondernemingsklimaat. Het
gaat hierbij om die onderdelen van goed bestuur die van belang zijn voor het
functioneren van markten, de regels voor economisch handelen en de implementatie
van regels. De notitie Aan Elkaar Verplicht noemt op dit punt voorbeelden
zoals de versterking van belastingdienst en douane, maar ook ondersteuning
van Kamers van Koophandel die het beleid ten gunste van ondernemerschap kunnen
beïnvloeden.Uiteindelijk moet betere economic governance leiden tot hogere economische
groei en meer werkgelegenheid, maar dat zijn lange termijn effecten die we
bovendien moeilijk toe kunnen rekenen aan Nederlandse activiteiten. Meting
van resultaten van activiteiten voor de verbetering van economic governance
gebeurt daarom in eerste instantie aan de hand van succes of falen van specifieke
projecten (is de belastingdienst efficiënter, is het ledental van de
Kamer van Koophandel gestegen?). In tweede instantie, maar zover is OS voorlopig
nog niet, kan men verbetering van economic governance afmeten aan indicatoren
van de kosten van gebrekkige economic governance voor ondernemers. Een recente
publicatie van de Wereldbank, Doing Business in 2004,
analyseert bijvoorbeeld de kosten in tijd en geld van het registreren van
een onderneming, of het innen van een vordering.Volgens AEV gaan zoveel mogelijk Ambassades in partnerlanden aandacht
besteden aan de thema's goed bestuur èn ondernemingsklimaat (dus inclusief
economic governance). Koppeling van activiteiten voor beter bestuur en economic
governance vindt plaats op het niveau van de Ambassades. Zij zijn het beste
in staat om te beoordelen of er synergie is tussen activiteiten op de beide
gebieden (bijvoorbeeld bestrijding van corruptie), of sprake van tegenstrijdige
belangen (bijvoorbeeld de hypothetische situatie waarin de instelling van
commerciële rechtspraak ten koste kan gaan van de capaciteit voor overige
rechtspraak).2Welke activiteiten van respectievelijk UNIFEM en UNDGO
worden overgenomen door UNDP?De gedeeltelijke compensatie van EUR 2,3 miljoen voor UNDP is bestemd
als bijdrage aan de activiteiten van het UN Development Group Office. Deze
eenheid die organisatorisch en administratief binnen UNDP is geplaatst en
ook deels door UNDP wordt gefinancierd, is de motor van de coördinatie-
en harmonisatieinspanningen van de VN. De activiteiten van UNDGO zijn onder
andere gericht op het versterken van de rol van de Resident Coordinator en
het VN-Landenteam in de OS-landen en het harmoniseren van regelgeving en procedures
van VN-organisaties. De bijdrage aan UNDGO werd voorheen als aparte bijdrage
geadministreerd maar zal omwille van stroomlijning vanaf 2004 onderdeel
uitmaken van de bijdrage aan UNDP.Het eventueel overnemen van activiteiten van UNIFEM door UNDP zal niet
door Nederland door middel van verhoging van de bijdrage aan UNDP worden gefinancierd.
De vermelding van UNIFEM op p. 8 van de Nota van Wijziging berust op
een vergissing. Voor wat betreft de inzet ten aanzien van UNIFEM wordt verwezen
naar het antwoord op vraag 32 naar aanleiding van de HGIS Nota.XNoot1Samenstelling:Leden: Terpstra (VVD), Rijpstra (VVD), Dijksma (PvdA), De Haan (CDA),
voorzitter, Koenders (PvdA), Karimi (GL), Timmermans (PvdA), ondervoorzitter,
Van Bommel (SP), Albayrak (PvdA), Eurlings (CDA), Wilders (VVD), Van Baalen
(VVD), Van As (LPF), Herben (LPF), Ormel (CDA), Ferrier (CDA), Duyvendak (GL),
Huizinga-Heringa (CU), Van Velzen (SP), De Nerée tot Babberich (CDA),
Van Dijk (CDA), Fierens (PvdA), Tjon-A-Ten (PvdA), Eijsink (PvdA), Brinkel
(CDA), Szabó (VVD), Vacature (D66).Plv. leden: Oplaat (VVD), Snijder-Hazelhoff (VVD), Dubbelboer (PvdA),
Hessels (CDA), Stuurman (PvdA), Vos (GL), Arib (PvdA), De Wit (SP), Leerdam,
MFA (PvdA), Sterk (CDA), Hirsi Ali (VVD), Van Miltenburg (VVD), Varela (LPF),
Van den Brink (LPF), Haverkamp (CDA), Rambocus (CDA), Halsema (GL), Van der
Staaij (SGP), Kant (SP), Eski (CDA), Çörüz (CDA), Wolfsen
(PvdA), Van Nieuwenhoven (PvdA), Waalkens (PvdA), Van Winsen (CDA), Geluk
(VVD), Dittrich (D66).XNoot1ppmv staat voor parts per million volume. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29200-V-16.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl