Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2006; Kabinetsstandpunt t.a.v. het advies 'Niet langer met de ruggen naar elkaar' van de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30300-VI, nr. 168

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

20-06-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

30300-VI nr. 168

06-06-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamKABINETSREACTIE OP HET RMO ADVIES Niet langer met de ruggen
naar elkaar. Een advies over verbindenMEER SOCIALE INTEGRATIE DOOR BINDING1 Inleiding2. Het advies op hoofdlijnenMinder contact tussen allochtonen en autochtonenHet antwoord van de RMO: verbindenMogelijkheden tot verbinden op drie niveaus3. Reactie van het kabinetConcentratie zelf niet op zijn beloop latenOok binding bevorderenBinden óf verbinden is niet de vraagKabinetsbeleid gaat uit van breed integratiebegripWat mensen willen doet ertoe4. Wat doet het kabinet4.1 Binding via inburgering4.2 Meer binding door minder onderwijsachterstandEen effectiever onderwijsachterstandenbeleidInzet op voor- en vroegschools4.3 De lokale educatieve agenda als instrument voor
bindingsbeleid4.5 Onderwijs draagt bij aan binding door te werken
aan actief burgerschap en sociale cohesie4.6 Binding door werk4.7 Een infrastructuur voor ontmoeting en contact,
mogelijkheden tot binding op het tweede niveauDe brede schoolBibliotheekSportaccommodaties in de buurtEen ontmoetingsvriendelijke openbare ruimteWet maatschappelijke ondersteuningSamenhang in wijkaanpak4.8 Het derde niveau: duurzame ontmoetingsactiviteitenOntmoeting via kunst en cultuurContacten door sportSegregatiedoorbrekende activiteiten in buurten, een nieuw
initiatief van de minister voor V&I5. Besluit
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30300-VIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 72 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 300 VIVaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Justitie
(VI) voor het jaar 2006nr. 168BRIEF VAN DE MINISTER VOOR VREEMDELINGENZAKEN EN INTEGRATIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 6 juni 2006Hierbij bied ik u aan de kabinetsreactie op het advies van de Raad voor
Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) getiteld Niet langer
met de ruggen naar elkaar. Tevens is in deze kabinetsreactie opgenomen
een antwoord op de motie Azough, Dijsselbloem, Hirsi Ali, Kant, Varela (30 300
VI, nr. 87) inzake een plan van aanpak voor bestrijding van segregatie.De Minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie,M. C. F. Verdonk KABINETSREACTIE OP HET RMO ADVIES Niet langer met de ruggen
naar elkaar. Een advies over verbindenMEER SOCIALE INTEGRATIE DOOR BINDING1 InleidingNiet-westerse allochtonen wonen in ons land geconcentreerd in grootstedelijke
wijken en buurten. Gescheiden wonen leidt gemakkelijk tot gescheiden leven
en vormt daarmee een belemmering voor sociale integratie. Daarom heeft het
kabinet de RMO gevraagd om te adviseren over concentratieverschijnselen. In
maart 2005 kwam de raad met zijn advies: Eenheid, verscheidenheid
en binding. De raad constateert dat concentratie van allochtonen
een «stevige maatschappelijke trend» is. Om de negatieve gevolgen
daarvan tegen te gaan moet de overheid eenheid en binding bevorderen.Het kabinet heeft positief gereageerd op het RMO-advies (TK, 22 juni
2005, 5347123/05/DCIM). In de kabinetsreactie is te lezen dat het kabinet
al veel doet aan het bevorderen van eenheid in de samenleving, onder meer
door het nieuwe inburgeringsstelsel, de naturalisatieceremonie, het tegen
gaan van dubbele nationaliteit. Ook het belang van binding is een rode draad
in het kabinetsbeleid, maar het is niet zo makkelijk hier concreet vorm aan
te geven. Om meer zicht te krijgen op mogelijkheden en instrumenten ter versterking
van binding en contacten tussen burgers over etnische scheidslijnen heen heeft
de minister voor Vreemdelingenbeleid en Integratie de RMO op 27 juni
2005 om een vervolgadvies gevraagd. Op 1 februari 2006 is het vervolgadvies
aangeboden aan de Minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie. Het vervolgadvies
draagt de titel Niet langer met de ruggen naar elkaar.De voorliggende kabinetsreactie op het vervolgadvies van de RMO begint
met een beknopte samenvatting (paragraaf 2). Daarna geeft het kabinet
een reactie op hoofdlijnen (paragraaf 3). De hoofdmoot van de kabinetsreactie
bestaat uit een specificatie van wat het kabinet doet en gaat doen met de
aanbevelingen van de RMO (paragraaf 4). Ter afsluiting is er een korte
concluderende paragraaf.In december 2005 is door de Tweede Kamer de motie Kant (30 300 VI,
87) aangenomen. In de motie wordt de regering gevraagd om een plan van aanpak
voor de bestrijding van segregatie. Met deze reactie op het advies van de
RMO geeft het kabinet tevens uitvoering aan de motie Kant.2. Het advies op hoofdlijnenMinder contact tussen allochtonen en autochtonenIntegratie is meedoen aan de economie, deelhebben aan de cultuur, politieke
participatie, maar het is ook, en niet in het minst, sociale integratie. Wanneer
mensen zich in hun sociale contacten, relaties en samenwerkingsverbanden opgesloten
beperken tot de eigen etnisch groep dan is dat geen integratie maar afzondering.
De RMO stelt vast dat allochtonen en autochtonen de laatste jaren minder met
elkaar omgaan. De raad brengt dit in verband met de hardnekkige economische
achterstand waar allochtonen in verkeren. Autochtonen storen zich aan de hoge
aantallen allochtonen.In samenhang met het een en het ander verslechtert de beeldvorming van
allochtonen en autochtonen over elkaar. Ruimtelijke concentratie van allochtonen
speelt hierin naar het oordeel van de RMO een rol. Een snelle verkleuring
van wijken gaat samen met een minder gunstige beeldvorming. De negatieve beeldvorming
is wederzijds. Sommige allochtonen zo stelt de raad keren zich
in stilte of met geweld af van de Nederlandse samenleving.Het antwoord van de RMO: verbindenOm deze ongunstige sociale trends te doorbreken is het nodig dat mensen
zich, over etnische scheidslijnen heen, met elkaar verbinden, – de RMO
spreekt liever over verbinden dan over binden. Verbinden definieert de RMO
als: «het duurzaam of herhaald bij elkaar brengen van mensen met andere
mensen, groepen of instituties, zodat er sociale netwerken ontstaan –
vooral waar mensen nu nog met de ruggen tegen elkaar staan». Verbindingen
komen tot stand via een medium, een verbindingskanaal: het werk, de school,
de sportclub, het speelveldje in de buurt.Of mensen zich daadwerkelijk met elkaar verbinden is hun eigen keuze.
Een overheid kan dat niet forceren of afdwingen. Maar de overheid heeft wel
invloed op de verbindingskanalen. Een gemeente kan er voor zorgen dat er lokaal
voldoende gelegenheden en mogelijkheden zijn waar mensen elkaar tegenkomen
en gezamenlijke activiteiten kunnen ondernemen. De overheid kan met andere
woorden een infrastructuur scheppen voor het tot stand komen van verbindingen.
Een gemeente kan ook bevorderen dat scholen uitwisselingsactiviteiten organiseren
en stimuleren dat er in wijken en buurten duurzame activiteiten worden opgezet
die bewoners van verschillende herkomst met elkaar in contact brengen.De RMO legt een nadrukkelijk verband tussen economische achterstand en
het ontbreken van verbindingen. Werk en onderwijs zijn naar het oordeel van
de raad krachtige media voor het tot stand komen van verbindingen. Het hebben
van werk en het succesvol deelnemen aan een opleiding hebben een sterk positieve
invloed op interetnische verbindingen.Ook de wijk en de buurt doen ertoe. Gemengd wonen leidt wel niet vanzelf
tot gemengde sociale netwerken, maar stabiele, veilige en gemengde wijken
dragen er wel toe bij dat mensen met elkaar vertrouwd raken. Ook de openbare
ruimte speelt een rol. Wanneer de openbare ruimte uitnodigend is, vergroot
dat de kans op contacten omdat mensen elkaar daar geregeld tegenkomen. Juist
het herhaalde karakter van de ontmoeting is volgens de RMO voorwaarde voor
het ontstaan van vertrouwdheid. Dan kan men elkaar leren kennen en is er kans
dat vooroordelen worden overwonnen. Bij incidentele contacten is dit niet
zonder meer het geval. Ze kunnen evengoed aanleiding vormen tot het bevestigen
of versterken van vooroordelen.Mogelijkheden tot verbinden op drie niveausWelke mogelijkheden zijn er voor de overheid om verbinden te bevorderen?
De RMO onderscheidt drie niveaus. Het eerste niveau is het meest algemene.
De overheid kan verbinden bevorderen door het tegengaan van achterstand en
door ervoor te zorgen dat iedereen Nederlands spreekt. Teveel allochtone leerlingen
raken in het onderwijs achterop, teveel allochtonen nemen niet deel aan de
arbeidsmarkt of zijn werkloos en teveel allochtonen spreken geen Nederlands.Wanneer allochtonen meer en op een hoger niveau deelnemen aan de arbeidsmarkt,
meer succes hebben op school en wanneer meer allochtonen Nederlands spreken
dan leidt dit indirect tot meer verbindingen met autochtonen. Want, zo zegt
de raad, het is een empirisch gegeven dat werkenden en hoger opgeleiden meer
interetnische contacten hebben dan niet-werkenden en lager opgeleiden of personen
met een afgebroken schoolloopbaan. Dit is algemeen integratiebeleid en de
RMO meent dat vooruitgang hierin «vanzelf» leidt tot meer verbinden. Het tweede niveau van verbinden sluit aan bij wat hiervoor is aangeduid
als de infrastructuur voor verbinden. Openbare voorzieningen, zoals een bibliotheek,
een school, een buurthuis, een sportaccommodatie, een ouder-kindcentrum, maar
ook de zitplek in de straat of het speelpleintje of trapveldje in de buurt
zijn in principe plekken waar mensen met een zeer verschillende achtergrond
elkaar kunnen ontmoeten. Maar instellingen zijn verkokerd en de concentratie
van bevolkingsgroepen naar herkomst is lokaal soms erg sterk. Door het gescheiden
wonen bedienen voorzieningen vaak een etnisch gescheiden publiek. Diezelfde
ruimtelijke segregatie heeft ook tot gevolg dat de openbare ruimte ook niet
functioneert als een vanzelfsprekende ontmoetingsgelegenheid voor verschillende
etnische groepen.Multifunctionele accommodaties die zich richten op uiteenlopende publieksgroepen
kunnen soelaas bieden tegen verkokering en eenzijdig samengestelde publieksgroepen.
Ook kan door bewust te kijken naar de lokalisering van voorzieningen vaak
een meer gemengd publiek worden bereikt. De inrichting van de openbare ruimte
kan ontmoetingsvriendelijker worden gemaakt voor een etnische gemengd publiek.Het grote voordeel van multifunctionele accommodaties en een publieksvriendelijke
openbare ruimte is dat ze niet expliciet zijn opgezet met ontmoeting als doel.
Volgens de RMO werkt dit namelijk niet. Ontmoeting om de ontmoeting is niet
iets waarvoor veel mensen de deur uitkomen. Wanneer de ontmoeting een afgeleide
is van een meer direct aansprekend belang is er veel meer kans dat de vertrouwdheid
ontstaat die nodig is voor duurzamere contacten en relaties.Het derde niveau van verbinden is het meest directe: het organiseren van
activiteiten, manifestaties, festiviteiten en dergelijke. De RMO ziet niet
zoveel in de bekende multiculturele barbecue of muziekmiddag met hapjes en
drankjes. Die zijn te incidenteel en te zeer gericht op een specifiek publiek.
De raad verwacht meer van duurzame projecten en activiteiten die zijn georganiseerd
rond zaken die mensen belangrijk, nuttig of gewoon leuk vinden, zoals samen
voetballen, samen iets leren, bezig zijn met gezondheid of met het in de hand
houden van opgeschoten pubers.3. Reactie van het kabinetRuimtelijke concentratie van allochtonen in grootstedelijke wijken en
buurten heeft negatieve effecten op de integratie. Zoveel is ook uit dit vervolgadvies
van de RMO wel duidelijk. Welnu, als dit inderdaad zo is dan lijkt het tegengaan
van ruimtelijke concentratie het meest fundamentele en meest duurzame antwoord.
In zijn eerste advies heeft de RMO al aangegeven geen hoge verwachtingen te
hebben van deconcentratiebeleid. Het dure geld dat nodig is voor ruimtelijk
deconcentratiebeleid zou beter kunnen worden gestoken in effectieve maatregelen
gericht op het versterken van binding en eenheid in de samenleving.Concentratie zelf niet op zijn beloop latenIn zijn reactie op het eerste RMO-advies wijst het kabinet een categorische
keuze tussen óf deconcentratie óf het versterken van binding
af. Beide zijn belangrijk en er moet zowel worden geïnvesteerd in deconcentratie
als in binding. In de kabinetsreactie op het eerste advies is uiteengezet
wat het kabinet zoal doet om een meer gevarieerde bevolkingssamenstelling
in wijken en buurten tot stand te brengen. Landelijk en lokaal wordt hieraan
hard gewerkt door de minister van VROM, de woningcorporaties en de gemeenten.
Door herstructurering van achterstandswijken wordt een gevarieerdere woningvoorraad
gerealiseerd en een gunstiger leefklimaat. De verwachting is dat daarmee in
deze wijken een meer gemêleerde bevolking kan worden aangetrokken. De
herstructurering van achterstandswijken is weliswaar niet opgezet
met als expliciet doel het bevorderen van interetnische samenhang maar kan
hier wel toe bijdragen.Herstructurering van wijken en buurten houdt onder meer in dat oudere
woningen worden vervangen of gerenoveerd en dat de openbare ruimte opnieuw
wordt ingericht of opgeknapt. Dit kost tijd, veel tijd. Daarom is dit is beleid
dat pas op langere termijn de gewenste effecten oplevert.Via het huisvestingsbeleid is de samenstelling van de bevolking van wijken
op een meer directe manier te beïnvloeden. Gemeenten hebben de mogelijkheid
gekregen de verhuur van woningen te reguleren met als doel eenzijdigheden
in de bevolking van wijken en buurten tegen te gaan. Regionaal zijn afspraken
gemaakt over een evenwichtiger spreiding van dure en goedkope wonen tussen
stedelijke kernen en randgemeenten. Woningcorporaties nemen hun verantwoordelijkheid
voor de leefbaarheid en het voorzieningenniveau van de wijken en buurten waar
hun woningbezit is geconcentreerd.Steeds vaker gaan woningcorporaties in de buurt vitale coalities aan met
andere instanties en partijen om uitsluiting van groepen te voorkomen of tegen
te gaan. Zo zijn er corporaties die in samenwerking met onderwijsinstellingen
en instellingen voor arbeidstoeleiding het initiatief hebben genomen om jongeren
en langdurig werkelozen een nieuw perspectief te bieden. Dit gebeurt onder
andere door zelf jongeren in dienst te nemen en ook door snuffelstages aan
te bieden. Ook zijn de corporaties van oudsher actief in het bouwen en beheren
van huisvesting voor maatschappelijke instellingen als buurtwerk, jongerenwerk,
maatschappelijk werk. Deze accommodaties kunnen in het bijzonder bijdragen
aan ontmoeting en samenhang in de buurt.Ook binding bevorderenHet kabinet gaat door met het stimuleren van bevolkingsmenging in wijken,
zowel langs fysieke weg, door herstructurering van de woningvoorraad, als
langs de weg van de huisvesting. Maar tegelijk wil het kabinet ook inzetten
op meer binding tussen bevolkingsgroepen. Het aanvullende advies van de RMO
komt hierbij goed van pas. Het advies biedt een heldere analyse van de mogelijkheden
die er zijn om binding te bevorderen, maar laat ook de beperkingen ervan niet
onvermeld. Terecht zegt de raad dat het uiteindelijk de eigen keuze van mensen
is die bepaalt met wie men wel en niet wil omgaan.De structuren en concepten die de raad aanreikt, bieden het kabinet goede
aangrijpingspunten voor de concrete vormgeving van een beleid gericht op het
bevorderen van binding. De drie niveaus voor bindingsbeleid die de raad onderscheidt
maken het mogelijk bindingsbeleid duidelijk in te kaderen. De instemming met
de hoofdlijnen van het advies betekent overigens niet dat het kabinet het
in alles eens is met het betoog van de RMO.Binden óf verbinden is niet de vraagDe RMO maakt nogal een punt van sommige terminologische kwesties. Het
sterkst is dit geval bij het begrip binding. De raad heeft het niet zo op
binding. Bij binding zou het accent liggen op aanpassing aan een bestaande
sociale werkelijkheid. Het lijkt volgens de raad op integratie, opgevat als
de in- of aanpassing van buitenstaanders aan een voor hen nieuwe samenleving.
De RMO maakt niet duidelijk wat daar op tegen is. De raad zegt er nog meer
over, – bijvoorbeeld dat binding iets statisch is –, maar dat
maakt het er niet echt helderder op.Binding zou ook verwijzen naar een ideaal van gemeenschap. Ook daar lijkt
iets mis mee te zijn. Bij verbinden heb je dat allemaal niet, want verbinden
is actief, is wederzijds en biedt de overheid aanknopingspunten om
in de voorwaardelijke sfeer iets te doen, namelijk de voorwaarden te scheppen
waardoor mensen zich gemakkelijker met elkaar kunnen verbinden.Het kabinet heeft begin 2005 het Breed Initiatief Maatschappelijke Binding
geïnitieerd. Dit initiatief had tot doel de betrokkenheid van burgers
bij elkaar en bij de samenleving als geheel te versterken. Meer in het bijzonder
was het bindingsinitiatief erop gericht etnische scheidslijnen, barrières
en belemmeringen tussen burgers en hun organisaties te slechten. Naar het
oordeel van het kabinet gaat het hierbij om precies dezelfde zaken als de
RMO op het oog heeft bij het begrip verbinden. Het kabinet ziet dan ook geen
aanleiding om mee te gaan in de terminologiekritiek van de raad en houdt vast
aan het begrip binding als richtinggevend concept.Kabinetsbeleid gaat uit van breed integratiebegripOok op andere punten kritiseert de RMO het integratiebeleid van het kabinet.
Het kabinet zou te veel het accent leggen op de culturele aspecten van integratie
en deze losmaken van sociaal-economische achterstanden. De geringe sociale
integratie waar we nu mee te maken hebben zou in het kabinetsbeleid ten onrechte
worden toegeschreven aan de onwil van migranten om in culturele zin te integreren.Dit is niet de zienswijze van het kabinet. Kijkend naar het verleden kan
worden vastgesteld dat de onderscheiden dimensies van integratie, –
cultureel, sociaal en economisch –, in opeenvolgende perioden nu eens
meer dan weer minder accent hebben gekregen. Ruwweg tot 1980: integratie afremmen;
1980–1990 behoud van eigen culturele identiteit; 1990–2002 economische
integratie via onderwijs en arbeidsmarkt centraal. De uiteenlopende accentuering
van een of enkele specifieke aspecten van integratie heeft geleid tot onevenwichtigheden
in het beleid met navenant beperkte resultaten.De focus op een bepaald aspect van integratie onder verwaarlozing van
andere heeft geresulteerd in blinde vlekken voor de feitelijke stand van zaken
op andere aspecten. Zo is de accentuering van de eigen etnische gemeenschap
in het beleid van de jaren tachtig gepaard gegaan met een grote mate van passiviteit
tegenover de uitholling van de economische positie van minderheden. In de
jaren negentig heeft de dominantie van de economische invalshoek een vrijwel
ontkenning opgeleverd van sociale en culturele integratieproblemen.In zijn eigen integratiebeleid heeft het kabinet een streep gezet onder
deze eenzijdigheden. Naar het oordeel van het kabinet is elk van de drie hoofddimensies
van de integratie even belangrijk. Een succesvolle integratie vergt én
economische, én sociale én culturele inpassing van migranten
en hun kinderen in de Nederlandse samenleving. Dat is de centrale boodschap
van de kabinetsreactie op het rapport van de Commissie Blok.De kabinetsreactie op het rapport Blok benadrukt overigens ook dat integratie
niet kan worden gereduceerd tot een eenzijdige aanpassing van allochtonen
aan de autochtone samenleving. Integratie is wederzijds. Positieve inpassing
vindt alleen plaats wanneer daarvoor de ruimte wordt gegeven.Op elk van de onderscheiden integratiedimensies zijn er integratiebelemmerende
factoren en processen werkzaam. Het integratiebeleid heeft tot doel deze belemmeringen
uit de weg te ruimen en de op participatie gerichte factoren te stimuleren.
Integratie moet naar het oordeel van het kabinet uitmonden in gedeeld burgerschap.
Dat houdt in dat allochtonen en autochtonen op voet van gelijkwaardigheid
deelnemen aan een samenleving die de hunne is. Ook hierin komt de wederzijdsheid
van het integratieconcept van het kabinet duidelijk tot uitdrukking. Wat mensen willen doet ertoeIntegratie en binding zijn niet gediend met het opleggen van verplichtingen,
stelt de RMO. Dat er onvoldoende binding is tussen etnische groepen komt niet
doordat de mensen geen binding willen aangaan. Ook op dit punt heeft het kabinet
een andere zienswijze. Anders dan de RMO is het kabinet van oordeel dat ook
de bereidheid en de inzet om te integreren een factor van betekenis is. Integratie
vraagt van migranten in verschillende opzichten aanzienlijke inspanningen:
om de taal te leren, om actief naar werk te zoeken, om de cultuur te leren
kennen, om zich de heersende omgangsvormen eigen te maken. Een gesegregeerde
samenleving met een hoog niveau van sociale voorzieningen biedt mogelijkheden
om ook zonder dergelijke inspanningen een bevredigend bestaan te leiden. Daarom
meent het kabinet dat incentives, – positieve én negatieve –,
in sommige gevallen onmisbaar zijn om resultaat te kunnen boeken.4. Wat doet het kabinetZoals gezegd onderscheidt de RMO mogelijkheden tot binding, contact en
sociale uitwisseling op drie niveau’s. Ten eerste door het tegen gaan
van maatschappelijke achterstand via inburgering, onderwijs en de arbeidsmarkt;
ten tweede via een infrastructuur van ontmoetingsruimten en ontmoetingsgelegenheden;
ten derde door deelname van personen uit onderscheiden herkomstgroeperingen
aan gemeenschappelijke activiteiten.De drie niveau’s zijn van elkaar onderscheiden in de mate waarin
ze minder of meer direct binding beïnvloeden. Het meest indirect gebeurt
dit door het tegengaan van achterstand. Achterstand creëert scheidslijnen
tussen bevolkingsgroepen en vormt daardoor een belemmering voor het aangaan
van bindingen. Maar het wegnemen van achterstanden garandeert niet dat er
binding tot stand komt. In die zin is het tegengaan van achterstand een indirecte
manier om binding te bevorderen. Iets soortgelijks geldt voor het tweede niveau,
dat van de infrastructuur voor contact en ontmoeting. Ontmoetingsruimten en
ontmoetingsplaatsen bieden de mogelijkheden tot het aangaan van bindingen
maar ze brengen die niet tot stand. Op het derde niveau, gemeenschappelijke
activiteiten, zijn in ieder geval contact en ontmoeting gegarandeerd. In die
zin biedt het derde niveau de meest directe mogelijkheid om binding tot stand
te brengen.Het beleid van het kabinet bevat een groot aantal onderdelen die passen
bij de drie niveau’s van mogelijkheden om binding te bevorderen die
de RMO onderscheidt. Voor het eerste, meest indirecte, niveau geldt dat het
beleid dat hierop aansluit vaak niet expliciet is opgezet met als doel binding
te bevorderen, – denk bijvoorbeeld aan het onderwijsachterstandenbeleid
of het beleid ter bestrijding van achterstand op de arbeidsmarkt. Omdat deze
beleidsonderdelen, ook naar het oordeel van het kabinet, van wezenlijk belang
zijn voor binding worden ze hier toch besproken als beleidsmogelijkheden om
meer binding te realiseren. Daarnaast is er lopend en nieuw ingezet beleid
dat veel uitdrukkelijker het bevorderen van interetnische contacten en samenwerking
beoogt. In feite vormt de volledige driedeling van de RMO in het verdere vervolg
van deze reactie het kader om te preciseren wat het kabinet, indirect en meer
direct, doet en gaat doen om meer binding tussen etnische groepen tot stand
te brengen.4.1 Binding via inburgeringTerecht stelt de RMO dat het Nederlands als onze gemeenschappelijke taal
een kernfactor is voor de mogelijkheden om binding tot stand te brengen. Het kabinet heeft dit van meet af aan scherp onderkend. De vernieuwing
van het inburgeringsstelsel is dan ook de eerste prioriteit van het integratiebeleid
van de minister voor V&I. Inburgering is voor de migranten die tot de
eerste generatie behoren het instrument bij uitstek om de gemeenschappelijke
minimumbasis te vestiging die nodig is om contact en sociale uitwisseling überhaupt
mogelijk te maken. Taal en kennis van de samenleving vormen de kern van de
inburgering.Het nieuwe inburgeringsstelsel bestaat uit drie hoofdelementen: inburgering
in het buitenland als, inburgering voor nieuwkomers in Nederland en inburgering
voor oudkomers. Het verplichte inburgeringsexamen vormt de motor van het nieuwe
inburgeringsstelsel. De exameneisen bepalen welk niveau van vaardigheden nodig
wordt geacht als basis voor deelname aan de samenleving. Het examen is ingebed
in een incentivestructuur die ervoor zorgt dat nieuw- en oudkomers zich alleen
met aanzienlijk nadeel aan hun inburgeringsverplichtingen kunnen onttrekken
en substantieel voordeel behalen als zij slagen voor het inburgeringsexamen.De vernieuwing van het inburgeringsstelsel is een omvangrijke organisatorische
en juridische operatie waar verschillende groeperingen met uiteenlopende belangen
bij betrokken zijn. Om een objectieve en eerlijke toetsing van kennis en vaardigheden
te garanderen moesten vele lastige technische obstakels worden overwonnen.
Voor wat betreft de inburgering in het buitenland is dit inmiddels afgerond.
De Wet Inburgering Buitenland is op 15 maart 2006 in werking getreden.
Niet lang daarna hebben de eerste kandidaten het examen afgelegd op de Nederlandse
diplomatieke post in hun land.Het wetgevingstraject voor de inburgering van nieuw- en oudkomers in Nederland
is nog niet volledig afgerond. Het wetsontwerp is in behandeling bij de Tweede
Kamer. Het is te verwachten dat de nieuwe inburgeringswet begin 2007 van kracht
wordt.De inburgering van nieuwkomers en oudkomers onder het nieuwe inburgeringsstelsel
zal ertoe bijdragen dat belemmeringen voor contact en sociale uitwisseling
bij migranten van de eerste generatie in belangrijke mate verdwijnen. Ingeburgerde
migranten spreken voldoende Nederlands en zijn voldoende op hoogte van de
Nederlandse manier van leven om contacten met autochtonen aan te gaan.4.2 Meer binding door minder onderwijsachterstandWat inburgering doet voor de eerste generatie moet onderwijs doen voor
de tweede en de tussengeneratie. Onderwijs is voor jongeren die hier zijn
geboren of die zich in de leerplichtige leeftijd hier hebben gevestigd de
sleutel tot integratie. Toch is het niet zo dat de leerplicht een voldoende
garantie is dat integratie via het onderwijs zonder meer tot stand komt. Allochtone
leerlingen met laagopgeleide ouders beginnen met een aanzienlijke achterstand
in taal en cognitieve ontwikkeling aan het onderwijs. Onder invloed van verschillende
maatschappelijke ontwikkelingen is de overdracht van burgerschap in het onderwijs
niet meer vanzelfsprekend. Bovendien zijn de gevolgen van de ruimtelijke segregatie
van allochtonen en autochtonen in het onderwijs het scherpst zichtbaar. In
veel grootstedelijke scholen vormen allochtone leerlingen de meerderheid.
De school is daardoor niet de vanzelfsprekende ontmoetingsplaats voor leerlingen
met een verschillende achtergrond.Een effectiever onderwijsachterstandenbeleidDit zijn allemaal geen verschijnselen en ontwikkelingen van recente aard.
Al veel langer is er het bewustzijn dat er iets extra’s moet worden
gedaan om de achterstanden van allochtone leerlingen te verminderen. Sinds
het begin van de jaren tachtig is er onderwijsachterstandenbeleid
voor allochtone en autochtone leerlingen met laagopgeleide ouders. Scholen
met veel allochtone leerlingen krijgen al sinds jaar en dag extra middelen
om deze leerlingen op een intensievere manier onderwijs te geven.Dit werkt: de schoolprestaties van allochtone leerlingen zijn in de afgelopen
vijftien jaar substantieel verbeterd. Om verdere verbetering te realiseren
heeft de minister van OCW gezocht naar mogelijkheden om de effectiviteit van
het onderwijsachterstandenbeleid te vergroten. Dit heeft geresulteerd in een
nieuwe regeling voor de toekenning van extra middelen aan scholen met veel
achterstandsleerlingen. De regeling is meer dan het bestaande systeem toegespitst
op de factoren die er echt toe doen. Die liggen niet zozeer in de allochtone
herkomst van de leerlingen, maar in het lage opleidingsniveau van hun ouders.
Daarom wordt in de nieuwe regeling de toekenning van extra middelen voor achterstandsbestrijding
gekoppeld aan het opleidingsniveau van de ouders van de leerlingen. De nieuwe
regeling wordt in het schooljaar 2006–2007 van kracht.Het is al een keer gezegd, het onderwijsachterstandenbeleid is niet opgezet
om interetnische binding te bevorderen. Maar in de zienswijze van het kabinet
levert vergroting van de effectiviteit van het onderwijsachterstandenbeleid
wel een bijdrage aan het slechten van de scheidslijnen tussen bevolkingsgroepen
die het gevolg zijn van achterstanden in kennis en ontwikkeling. Op die manier
draagt het indirect bij aan het versterken van binding.Inzet op voor- en vroegschoolsDe laatste jaren dringt het besef door er ook veel winst valt te behalen
in het verminderen van de achterstand die allochtone leerlingen hebben voordat
zij beginnen met het basisonderwijs. Om de aanwezige aanvangsachterstand in
taal en cognitieve ontwikkeling te verminderen is de voor- en vroegschoolse
educatie (vve) opgezet. Leerlingen met achterstand worden met hierop toegesneden
programma bijgespijkerd in peuterspeelzalen/voorschool en in de onderbouw
van het basisonderwijs.Het kabinet zet zich in voor vergroting van het bereik en de kwaliteit
van de vve. Met extra middelen zal het bereik van de vve onder leerlingen
met achterstand worden vergroot en de deskundigheid van vve-personeel zal
door middel van scholing op een hoger peil worden gebracht. Hiervoor is in
2006/2007 in totaal € 18 miljoen beschikbaar.De RMO wijst op het risico dat de vve een gesegregeerde voorziening wordt
die scheidslijnen tussen allochtone kinderen eerder versterkt dan wegneemt.
Dit gevaar is reëel. Dat komt vooral doordat kinderopvang en peuterspeelzalen
binnen gescheiden kaders opereren. Allochtone ouders maken vooral gebruik
van de peuterspeelzaal/voorschool, autochtone ouders met een hogere opleiding
opteren veel meer voor de kinderopvang. Het kabinet onderkent dit gevaar,
maar wil met oog op de bestrijding van achterstand voor de korte termijn voorrang
geven aan de verdere verbreiding van de vve. Voor de langere termijn wordt
gezocht naar een gezamenlijk kader voor kinderopvang en vve, bijvoorbeeld
in de vorm van kindercentra zoals voorgesteld door de onderwijsraad.4.3 De lokale educatieve agenda als instrument voor
bindingsbeleidHet realiseren van een vve-aanbod is een taak van de gemeenten. Met ingang
van 2006 maken gemeenten hierover afspraken met besturen van scholen en andere
betrokken instellingen in het kader van de lokale educatieve agenda. De agenda
kan een belangrijke functie krijgen in het versterken van binding via het
onderwijs.De lokale agenda legt afspraken vast die gemeenten en schoolbesturen met elkaar maken over een vast aantal beleidsthema’s. Het gaat
daarbij niet alleen om het wegwerken van achterstand via de vve. Gemeenten
en schoolbesturen maken ook afspraken over schakelklassen voor leerlingen
met taalachterstand, spreiding van achterstandsleerlingen over scholen, de
invoering van brede scholen en uitwisseling tussen scholen om leerlingen met
een verschillende achtergrond met elkaar in contact te brengen. Het initiatief
dat de gemeente Rotterdam heeft genomen voor het opzetten van een uitwisselingsprogramma
tussen scholen (Vriendschapsscholen) is van dit laatste een mooi voorbeeld.De brede school en de uitwisseling van leerlingen sluiten direct aan op
de twee niveau’s van mogelijkheden tot binding die de RMO onderscheidt
naast achterstandsbestrijding: de infrastructuur voor ontmoeting en duurzame
gemeenschappelijke activiteiten. Meer hierover in de paragrafen 4.7 en 4.8.4.5 Onderwijs draagt bij aan binding door te werken
aan actief burgerschap en sociale cohesieDe RMO noemt het niet expliciet, maar binding en sociale integratie of
sociale cohesie maken deel uit van burgerschap. Burgerschap houdt in dat mensen
zich betrokken voelen bij en verantwoordelijkheid nemen voor hun sociale omgeving.
Dat doet niet iedereen uit zichzelf. Door de ontzuiling zijn de sterke sociale
verbanden die in het verleden garant stonden voor de overdracht van waarden
en praktijken die zijn verbonden met burgerschap en sociale cohesie voor een
groot deel verdwenen. De modernisering van de samenleving en de verandering
van de samenstelling van de bevolking door immigratie hebben ertoe geleid
dat burgerschapcompetenties en burgerschapsdeugden niet meer als vanzelfsprekend
worden overgedragen op de jonge generaties.Tegen deze achtergrond heeft het kabinet besloten om de bevordering van
actief burgerschap en sociale cohesie wettelijk vast te leggen als taakopdracht
voor het onderwijs. De daarvoor benodigde wetswijziging is aanvaard. Inmiddels
is de Stichting Leerplanontwikkeling flink gevorderd in de uitwerking van
burgerschap en sociale cohesie in een leerplandocument. Daarbij wordt met
de nodige nadruk gesteld dat het bij burgerschap vooral gaat om «het
verbindingen aangaan met anderen». Dit wekt vertrouwen in een invulling
van actief burgerschap en sociale cohesie die daadwerkelijk bijdraagt aan
binding.4.6 Binding door werkWerk speelt naar het oordeel van de RMO naast onderwijs een sleutelrol
in de binding van personen aan de samenleving en aan elkaar. Wil het iets
worden met de binding tussen allochtonen en autochtonen dan is het volgens
de raad absoluut nodig dat meer allochtonen aan werk komen. De raad meent
dat het kabinet daarbij te sterk vertrouwt op de werking van het algemene
arbeidsmarktbeleid. Specifiek op de arbeidsdeelname van allochtonen gerichte
maatregelen zijn door het kabinet naar het oordeel van de raad ten onrechte
afgeschaft.Dit is een herhaling van de stellingname van de RMO in zijn eerste advies
over binding. Het kabinet heeft zich in zijn reactie op dit eerste advies
hiervan gedistantieerd. Ook nu is het kabinet van mening dat voldoende specifiek
beleid voor allochtonen wordt ingezet. Echter, het kabinet meent dat voor
verbetering van de arbeidsmarktpositie van de allochtone beroepsbevolking
een brede aanpak wenselijk is. De reden hiervan zijn de arbeidsparticipatiebelemmerende
factoren, namelijk een gemiddeld laag opleidingsniveau, onvoldoende beheersing
van de Nederlandse taal, hoge schooluitval onder allochtone jongeren, weinig
doorstroom van allochtone jongeren vanuit het voortgezet onderwijs
naar HBO of WO en selectiviteit van werkgevers. Deze knelpunten kunnen het
beste met generiek beleid worden aangepakt. Voor een aantal van deze knelpunten
heeft het kabinet recentelijk besloten tot extra intensivering. Vermindering
van voortijdig schoolverlaten en het oplossen van de stageproblematiek hebben
hoge prioriteit op de agenda van dit kabinet. Kabinet en sociale partners
hebben daarom in de werktop hierover afspraken met elkaar gemaakt. Voor vermindering
van voortijdige schooluitval is € 400 miljoen uitgetrokken. Voor
intensivering van begeleiding van risico-leerlingen in het MBO is € 60
miljoen extra uitgetrokken en een extra € 20 miljoen is uitgetrokken
voor extra stages voor moeilijk plaatsbare MBO-leerlingen. Het kabinet stelt
tevens € 15 mln. beschikbaar voor het mbo om meer simulatie stage/werkplekken
te creëren voor leerlingen die er ondanks alle inspanningen niet in slagen
een «reguliere» stageplaats te verwerven. Voor fiscale maatregelen
op het terrein van stages en scholing van werkenden (waaronder EVC) is € 40
mln. beschikbaar gesteld. Van deze maatregelen profiteren allochtonen meer
dan evenredig.Naast dit generiek beleid heeft het kabinet onlangs 0,5 miljoen euro extra
uitgetrokken voor verbetering van de arbeidsmarktpositie van allochtone werkloze
jongeren.De RMO ziet in het arbeidsmarkt-/reïntegratiebeleid een paradox,
want zo zegt de raad als het goed gaat met de arbeidsdeelname van allochtonen
zijn er specifieke maatregelen, maar die worden afgeschaft bij een slechter
wordende conjunctuur. Het kabinet deelt deze mening niet. Sinds december 2005,
vanaf de Werktop, is besloten tot vooral generieke beleidsmaatregelen van
bijna 700 miljoen euro gericht op de toeleiding tot de arbeidsmarkt, zoals
in bovenstaande alinea uiteengezet. Voorts hebben gemeenten de mogelijkheid
om op lokaal niveau arbeidsmarktinstrumenten in te zetten die het beste passen
bij de arbeidsbelemmerende factoren van de cliënt. De algemene lijn is
hier maximaal inzetten op uitstroom uit de sociale zekerheid door belemmeringen
die zwakke groepen op de arbeidsmarkt ondervinden, weg te nemen. De gemeenten
hebben hierbij het voortouw. De Wet Werk en Bijstand heeft de gemeenten veel
meer armslag gegeven om de reïntegratie van uitkeringsafhankelijken af
te stemmen op de lokale situatie. Reïntegratie komt vaak neer op het
wegnemen van belemmeringen tot arbeidsdeelname.Het wegnemen van belemmeringen staat ook centraal in de beleidsinspanningen
die zijn gericht op vergroting van de arbeidsdeelname van allochtonen. Het
kabinet en de gemeenten betrekken hierbij nadrukkelijk alle relevante partners
op de arbeidsmarkt: werkgevers en hun organisaties, arbeidsbemiddelaars, de
vakbonden, het beroepsonderwijs, organisaties van allochtonen. Het gaat daarbij
overigens niet alleen om de arbeidsparticipatie op zichzelf maar ook om zaken
als het tegengaan van discriminatie op de werkvloer en verbetering van de
interetnische verhoudingen in bedrijven.De ongunstige conjunctuur heeft vooral de arbeidskansen van jongeren sterk
aangetast. Voor allochtone jongeren is het in een periode met een ruime arbeidsmarkt
extra moeilijk om aan de slag te komen. De jeugdwerkloosheid nam sinds 2001
sterk toe. Langdurige werkloosheid onder jongeren brengt risico’s met
zich. Het gevaar is dat een verloren generatie van jongeren ontstaat die ook
bij het weer aantrekken van de werkgelegenheid op de arbeidsmarkt minder kansen
heeft.Dit gevaar is onderkend en daarom is met het plan van aanpak Jeugdwerkloosheid
een hele reeks maatregelen genomen om de werkloosheid onder jongeren te verminderen
en de overgang van onderwijs naar werk beter te laten verlopen. De Taskforce
Jeugdwerkloosheid zet zich in voor 40 000 extra banen (reguliere banen,
leerbanen en stages) voor jongeren en richt zich op het verbeteren
van de aansluiting tussen onderwijs en werk. Tot en met 2005 heeft de Taskforce
samen met CWI en het MKB 10 000 Leerbanenplan ruim 25 500 extra
jeugdbanen gerealiseerd. De doelstelling voor 2005 lag op 22 500 extra
jeugdbanen en is daarmee gehaald. De Taskforce ligt goed op schema om haar
doelstelling: 40 000 jeugdbanen in de huidige kabinetsperiode te realiseren.
De Taskforce heeft zich in haar aanpak van de jeugdwerkloosheid gericht op
alle jongeren en niet specifiek op allochtone jongeren. De Taskforce verzorgt
maatwerk; een aanpak die past bij de bestaande situatie. Dit leidt ertoe dat
in een regio waar veel allochtone jongeren werkzoekend zijn, de extra opgehaalde
banen ook ter beschikking komen van deze doelgroep.Op een ruime arbeidsmarkt is een extra hindernis dat veel te veel voortijdig
schoolverlaters zich op de arbeidsmarkt melden zonder een startkwalificatie
(mbo-2, havo, vwo). De Taskforce heeft voor deze groep het Tweede Kans Beroepsonderwijs
ontwikkeld, waarin sectoren en gemeenten hun middelen bundelen om jongeren
te laten instromen in de leerbanen. Jongeren zonder startkwalificatie, die
uit de boot zijn gevallen, krijgen door middel van een combinatie van leren
en werken alsnog de mogelijkheid een startkwalificatie te halen.Een voorwaarde voor een goede aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt is
een voldoende aanbod van stages. In de praktijk blijkt dat een deel van de
jongeren (waaronder veelal allochtone jongeren) moeilijk een stageplaats kunnen
vinden. Zoals hiervoor al is aangegeven zijn er in het kader van de werktop
middelen ter beschikking gesteld en afspraken gemaakt om de stageproblematiek
op te lossen.De verbetering van de positie van allochtonen op de arbeidsmarkt en in
de bedrijven heeft een extra impuls gekregen door het Breed Initiatief Maatschappelijke
Binding (BIMB) dat het kabinet begin 2005 heeft gelanceerd. Instellingen en
organisaties die op en rond de arbeidsmarkt actief zijn, zijn door SZW bij
elkaar gebracht om de verhoudingen op de werkvloer te verbeteren, de instroom
van allochtonen in bedrijven en instellingen soepeler te laten verlopen, de
arbeidsbemiddeling beter af te stemmen op het allochtone arbeidsaanbod en
discriminatie door werkgevers tegen te gaan. Verder zijn er specifieke projecten
voor allochtone vrouwen, voor allochtone jongeren en voor vluchtelingen (onder
andere een banenoffensief).Een uitvoerige uiteenzetting van de verschillende beleidsinitiatieven
mede als gevolg van BIMB zijn geïnitieerd is te vinden in de brief van
de Staatssecretaris van SZW van 7 februari 2006.4.7 Een infrastructuur voor ontmoeting en contact,
mogelijkheden tot binding op het tweede niveauDe tot dusver genoemde onderdelen van het overheidsbeleid dragen bij aan
binding, niet zozeer doordat ze mensen van verschillende herkomst direct bij
elkaar brengen, maar doordat ze bijdragen aan de voorwaarden voor binding.
De taalvaardigheid en kennis van de samenleving die allochtonen door inburgering
verwerven, vergroten de mogelijkheden tot communicatie met autochtonen. Het
tegengaan van onderwijsachterstand bij allochtone leerlingen verkleint de
bestaande kloof in kennis en vaardigheden ten opzichte van autochtone leerlingen
waardoor leerlingen gescheiden trajecten door het onderwijs doorlopen. Actief
burgerschap en sociale cohesie in het onderwijs versterken de gemeenschappelijke
basis en bieden op die manier aanknopingspunten voor binding. Een grotere
participatie van allochtonen aan arbeid draagt ook bij aan binding. Werk vervult
veel functies maar biedt mensen ook gelegenheid om elkaar te ontmoeten en
elkaar te leren kennen. Dit alles behoort tot het eerste niveau van mogelijkheden om binding te
bevorderen dat de RMO in zijn advies onderscheidt. Maar de raad ziet daarnaast
mogelijkheden om ontmoeting en contact tussen allochtonen en autochtonen op
een meer directe manier te stimuleren. Hiervoor is dit kort aangeduid als
bindingen tot stand brengen door het creëren en in standhouden van een
infrastructuur voor ontmoetingen. Dit is het tweede meer directe niveau van
mogelijkheden tot het bevorderen van binding in het RMO-advies.Wil binding tot stand komen dan moeten mensen elkaar tegenkomen, elkaar
ontmoeten. Niet incidenteel en vluchtig, maar herhaaldelijk en toch ook op
een vanzelfsprekende wijze. Voor dit soort contacten moet er een omgeving
zijn die dit bevordert. De RMO heeft het over «vanzelfsprekende ontmoetingsruimten», «multifunctionele
ruimten» en «levensloopbestendige ontmoetingsruimten». In
paragraaf 3 van deze reactie is al aangegeven dat veel openbare voorzieningen
het in principe in zich hebben om te functioneren als zo’n ontmoetingsruimte,
maar dat dit er onder de huidige verhoudingen niet van komt door verkokering
en segregatie.De brede schoolHet idee om te komen tot een infrastructuur voor interetnische contacten
in de vorm van multifunctionele accommodaties en een openbare ruimte die ontmoeting
aanmoedigt, spreekt aan. Het past ook goed bij recente ontwikkelingen in het
bij elkaar brengen van sociale en culturele voorzieningen in de directe leefomgeving.
Het concept van de brede school sluit hier naadloos op aan. De brede school
brengt een breed aanbod van voorzieningen voor kinderen en hun ouders bij
elkaar in één gemeenschappelijk kader. Brede scholen bieden
een breed aanbod van onderwijs, opvang, zorg, kunst en cultuur, en voorschoolse
educatie voor de kinderen. Voor de ouders is de brede school een ontmoetingsplek
waar onder andere opvoedingsondersteuningen en maatschappelijk werk worden
aangeboden. Op sommige brede scholen kunnen allochtone ouders ook deelnemen
aan educatie en de Nederlandse taal leren.Basisscholen, peuterspeelzalen en kinderopvang zijn meestal de dragende
partners van een brede school. Daarnaast zijn vaak ook andere instellingen
en voorzieningen van de partij: bibliotheek, welzijnswerk, consultatiebureaus,
schoolarts, maatschappelijk werk, sportverenigingen, muziekscholen en andere
culturele instellingen.Inmiddels zijn er in ons land ruim 600 brede scholen actief. Het aantal
brede scholen is de afgelopen jaren gestaag toegenomen. Elk jaar komen er
zo’n 50 nieuwe brede scholen bij. Naar verwachting zullen er in 2010
zo’n 1200 brede scholen zijn.Om de brede school daadwerkelijk te laten functioneren als ontmoetingruimte
is het belangrijk dat activiteiten kunnen plaatsvinden in een gemeenschappelijke
locatie dan wel in elkaars directe nabijheid. Dit is in feite de multifunctionele
accommodatie waar de RMO in zijn advies op doelt. Ongeveer de helft van de
brede scholen die inmiddels zijn gevormd is gehuisvest in een dergelijke multifunctionele
accommodatie.Multifunctionele accommodaties zijn doorgaans alleen te realiseren in
nieuwe of sterk aangepaste (school)gebouwen. Dit vereist aanzienlijke investeringen
en mede als gevolg daarvan gaat de ontwikkeling van brede scholen in een betrekkelijk
traag tempo.Het kabinet onderkent belangrijke betekenis van brede scholen voor integratie
in de lokale context. Daarom wil het de realisering van multifunctionele accommodaties
voor brede scholen een extra impuls geven. De minister van OCW heeft hiervoor
uit de FES-middelen voor 2006 en 2007 € 36 miljoen
gekregen. Het extra geldt wordt ingezet om gemeenten in staat te stellen multifunctionele
accommodaties tot stand te brengen. Gemeenten kunnen aanvragen indienen tot
een maximum van € 500 000.BibliotheekDe RMO stelt dat instellingen verkokerd zijn en dat lokaal de concentratie
van groepen van herkomst soms erg sterk is. Naast de school en het buurthuis,
is de bibliotheek de plek bij uitstek waar mogelijkheden zijn voor vanzelfsprekend
verbinden. Het is immers een laagdrempelige culturele voorziening waar mensen
van verschillende herkomst herhaaldelijk komen en gebruik maken van een uitbreidend
arsenaal aan voorzieningen (boeken lenen, internetten, informatie inwinnen,
culturele activiteiten bijwonen). Medio 2004 heeft de staatssecretaris van
OCW een convenant afgesloten met IPO en VNG over de extra financiële
impuls die het kabinet aan de bibliotheekvernieuwing geeft (oplopend tot 20
miljoen structureel in 2007). In het traject van bibliotheekvernieuwing is
bijzonder aandacht voor de rol die openbare bibliotheken als laagdrempelige
gemeenschapsvoorziening speelt bij de aanpak van grootstedelijke problemen,
waaronder de integratieproblematiek.Sportaccommodaties in de buurtHet bereik en de werking van brede scholen kan aanzienlijk worden versterkt
als er ook een ruimtelijk verbinding wordt gelegd met lokale voorzieningen
voor sport. Hiervoor is de regeling Buurt Onderwijs Sport (BOS) van belang.
Deze door de Staatssecretaris van VWS ingestelde regeling is gericht op het
bestrijden van achterstand bij jeugdigen op verschillende gebieden: bewegen,
voeding, gezondheid, sport. Het gaat er daarbij om dat er in de directe leefomgeving
van jongeren mogelijkheden zijn om hier iets aan te doen.In aanvulling op de BOS-regeling en aanhakend bij de extra impuls voor
multifunctionele accommodaties voor brede scholen heeft de Staatssecretaris
van VWS € 10 miljoen extra uitgetrokken voor een incidentele kwaliteitsimpuls
voor sportaccommodaties rond scholen en buurten.Een ontmoetingsvriendelijke openbare ruimteDe openbare ruimte heeft de potentie om te fungeren als een plek waar
mensen elkaar op een vanzelfsprekende wijze tegenkomen. Daarvoor is het wel
nodig dat die ruimte voldoet aan een aantal eisen. Veiligheid is een eerste
voorwaarde. In veel achterstandswijken is de straat het domein van jongeren
die de buurt onveilig maken en zorgen voor overlast. De openbare ruimte is
daardoor geen plaats die mensen opzoeken. Het is meer een doorgangsruimte
die men dagelijks nu eenmaal een paar keer moet passeren. Een veilige straat,
een veilig buurt, het zijn noodzakelijke voorwaarden waaraan de openbare ruimte
moet voldoen wil deze kunnen functioneren als ontmoetingsruimte.Veiligheid is noodzakelijk, maar niet voldoende. De lokalisering en de
inrichting van de openbare ruimte doet er ook toe. De RMO geeft het voorbeeld
van een park. Zorg ervoor dat zo’n parkje in een buurt niet een geïsoleerde
uithoek is waar niemand komt, maar laat het fungeren als verbindingslijn waar
iedereen doorheen moet. Dat schept mogelijkheden voor ontmoeting.Meer algemeen kan gelden dat openbare ruimte ontmoetingsvriendelijker
gemaakt kunnen worden als we bij de inrichting van parken, pleinen en pleintjes,
speelgelegenheden, straten goed nadenken over het gebruik ervan als ontmoetingsmogelijkheid.In herstructureringsprojecten, maar ook bij het ontwerp van nieuwe wijken
is de inrichting van de openbare ruimte vaak een sluitpost op de begroting.
Dat kan anders en beter. Gemeenten, de woningcorporaties en buurtbewoners
spelen hierin de hoofdrol. De minister van VROM is stimulerend. Dit laatste
komt onder meer tot uiting in het herstructureringsprogramma voor 56 wijken
met de grootste achterstand (de 56-wijkenaanpak). De herinrichting van de
openbare ruimte maakt ook deel uit van het herstructureringsprogramma. Verder
zijn met de G31 in het kader van het Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing
(ISV) afspraken gemaakt over het verbeteren van de kwaliteit van de openbare
ruimte.Wet maatschappelijke ondersteuningDe invoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) zal het gemeentelijk
beleid ter bevordering van sociale samenhang en leefbaarheid versterken. Gemeenten
krijgen de regie over wonen, welzijn en zorg. Gemeenten gaan elke vier jaar
een plan vaststellen waarin zij hun prestaties op deze velden specificeren.
Dit plan dient vooraf aan bewoners te worden voorgelegd. Daarnaast zullen
de gemeenten jaarlijks prestatiegegevens openbaar te maken. Deze zullen in
elk geval betrekking hebben op de activiteiten die gemeenten ondernomen hebben
om de sociale samenhang te vergroten.Als onderdeel van de invoering van Wmo loopt een aantal pilots op het
terrein van het eerste Wmo-prestatieveld: sociale samenhang in buurten en
wijken. Met de uitkomsten hiervan wordt de gereedschapskist Wmo verder gevuld.«Iedereen moet meedoen», dat is het motto van dit kabinet.
Meedoen met werk, maar ook met vrijwilligersactiviteiten, in het verenigingsleven,
op school en in de buurt. Meedoen versterkt de sociale verbanden tussen mensen
ofwel de «civil society». Dit sociale cement is nodig om te voorkomen
dat onze samenleving schraal en veel minder leefbaar is. De Wmo geeft straks
een stevige wettelijke basis om de vrijwillige inzet beter te verankeren in
de Nederlandse samenleving. Samenhang in wijkaanpakVanuit verschillende departementen is er beleid dat zich richt op versterking
van samenhang en leefbaarheid in wijken en buurten. Veel daarvan is ook relevant
voor de door het kabinet, in navolging van het RMO-advies, gewenste infrastructuur
voor binding. Om versnippering tegen te gaan en synergie te vergroten zullen
de betrokken departementen (BVK/BZK, VROM, VWS, AZ, Justitie, V&I, OCW
en SZW) nauw samenwerken. U wordt hier op korte termijn nader over geïnformeerd.In de gezamenlijke aanpak staat de koppeling van fysieke infrastructuur
aan sociale aspecten centraal. Er moet ruimte komen voor nieuwe vitale coalities
vooral op het vlak van wonen, werken, welzijn, onderwijs en leren. Daarbij
moet de problematiek centraal staan, de organisaties zijn een afgeleide.4.8 Het derde niveau: duurzame ontmoetingsactiviteitenAccommodaties scheppen de ruimtelijke condities waarin interetnische ontmoeting
en contact tot stand kunnen komen, maar ze garanderen
nog niet dat dit ook daadwerkelijk gebeurt. Voorzieningen en instellingen
hebben veelal specifieke gebruikers- of cliëntengroepen. Contacten tussen
die groepen komen daardoor niet vanzelf tot stand. Daar komt nog iets bij.
Multifunctionele accommodaties kunnen wel de kansen op ontmoeting en contact
vergroten maar als ze zijn gelegen in een gesegregeerde omgeving is het risico
groot dat er van het nagestreefde interetnisch karakter van de ontmoeting
weinig terecht komt. Daarom is het belangrijk dat er in de mooie multifunctionele
accommodaties die nu gaan ontstaan in de vorm van brede scholen, buurtaccommodaties
voor sport, en ontmoetingsvriendelijke plekken in de openbare
ruimte activiteiten worden opgezet die daadwerkelijk leiden tot interetnische
ontmoeting.In termen van het RMO-advies is dit het derde niveau van mogelijkheden
om binding tot stand te brengen. De raad benadrukt dat voor het resultaat
veel uitmaakt dat dit soort activiteiten een duurzaam karakter heeft. Incidentele
evenementen leiden meestal alleen tot vluchtige ontmoeting waardoor de vertrouwdheid
die nodig is voor blijvende contacten en uitwisseling en voor het ontstaan
van sociale netwerken onvoldoende kans krijgt zich te ontwikkelen.Eerder in deze reactie is al aangegeven dat het ook niet goed werkt om
activiteiten te centreren rond de etniciteit zelf. Het gaat erom dat mensen
bij elkaar komen voor een gedeeld etniciteit overstijgend belang of interesse.
Dit soort belangen en interesses kunnen op een veelheid van terreinen liggen:
sport, muziek, cultuur, de natuur, maar ook de opvoeding van de kinderen,
de puberteitsproblemen van de 12–16-jarigen, godsdienst, reizen, verre
landen.Ontmoeting via kunst en cultuurDe RMO adviseert om projecten te organiseren rond zaken die mensen belangrijk,
nuttig of gewoon leuk vinden. Dit is zeker van toepassing op kunst en cultuur.
In het theater, het museum of in het cultuurcentrum gaat het immers niet over
etnische achtergrond, maar over dingen die mensen leuk vinden of boeien. Op
verschillende manieren wordt geprobeerd die vanzelfsprekende vormen van interactie
en uitwisseling te realiseren. De publieke cultuurfondsen hebben bijvoorbeeld
hun activiteiten op het gebied van interculturele programmering geïntensiveerd.
Het gaat hierbij in het bijzonder om projecten waarbij verschillende groepen,
culturen en tradities met elkaar samenwerken en verbinding zoeken. Deze projecten
moeten een diverser publiek aanspreken.In de jongerencultuur vindt steeds vaker een vanzelfsprekende mix tussen
culturen plaats, met name in de dans en muziek. Maar ook in de erfgoedsector
worden steeds meer samenwerkingsverbanden opgezet van meer gevestigde instellingen
met mensen die hun oorsprong of inspiratie vinden in een andere culturele
traditie. Daarbij wordt aangesloten bij de lijn van de RMO: geen aparte culturele
voorzieningen voor etnische groepen, maar zoveel mogelijk inclusief te werk
gaan.Op dit moment worden de mogelijkheden verkend voor een Huis voor de Culturele
Dialoog. Een commissie onder leiding van Henk Pröpper heeft op verzoek
van staatssecretarissen van der Laan en Nicolaï een voorstel uitgewerkt
voor een Huis dat mensen en groepen met uiteenlopende culturele achtergronden
samenbrengt in ontmoeting, debat en dialoog. Daarbij wordt de nadruk wordt
gelegd op de culturele en maatschappelijke verrijking die migratie ook met
zich brengt.Ook vanuit het mediabeleid zijn er diverse inspanningen die zich richten
op het bevorderen van de binding in de samenleving. De publieke omroep stelt
zich tot taak in zijn programma’s de multiculturele samenleving te weerspiegelen.
In de Mediawet zijn verschillende elementen, zoals de taakopdracht, rapportageverplichtingen
en programmavoorschriften, die de publieke omroep aanzet tot meer culturele
diversiteit. Ook verplicht de mediawet tot rapportage over de bestedingen
en inspanningen die de publieke omroep ten behoeve van minderheden doet.De NPS heeft al geruime tijd de taak programma’s te verzorgen voor,
door en/of over minderheden: 25 % voor radio en 20% voor televisie.
In recente meerjarenbegrotingen signaleert de publieke omroep dat het bereik
onder jongeren en minderheden achterblijft. De tendens in het mediabeleid
ontwikkelt zich nu richting «inclusiviteit», waarbij minderheden
niet apart worden bediend, maar ingesloten als publiek, maar ook als maker. Cultuureducatie is het middel bij uitstek om kinderen en jongeren bewust
te maken van de diversiteit aan kunst en cultuur in de samenleving. Bij het
ontwerpen van een nieuwe regeling om het aanbod van cultuureducatieve activiteiten
te stimuleren en ondersteunen, wordt dit thema op een inclusieve wijze vormgegeven.
Het gaat om een brede regeling waarbij het stimuleren van talentontwikkeling
en culturele diversiteit aandachtspunten zijn. Naar verwachting zal de regeling
nog in 2006 in werking treden en belegd worden bij één of meer
bestaande fondsen.Contacten door sportVoor jongeren is sport een belangrijk middel om met elkaar in contact
te komen, vrienden te maken en een sociaal netwerk op te bouwen. De sportdeelname
van allochtone jongeren blijft ver achter bij het gemiddelde (70% om
85%). Dit geldt in het bijzonder voor de sportbeoefening in verenigingsverband
(53% om 70%). Daarom hebben de minister van Vreemdelingenzaken
en Integratie en de staatssecretaris van VWS binnen de kabinetsnota Tijd voor Sport onlangs het programma «Meedoen allochtone
jeugd door sport» gelanceerd.Het kabinet heeft zich enerzijds ten doel gesteld de achterblijvende deelname
van de allochtone jeugd aan sportbeoefening aan te pakken (integratie in de sport) en anderzijds volwaardig burgerschap en participatie
van allochtone jeugd in de samenleving te bevorderen en sociaal isolement
tegen te gaan (integratie door de sport) In het
voorgaande is al melding gemaakt van de extra kwaliteitsimpuls voor sportaccommodaties.
Maar ook voor de sport geldt dat accommodatie een noodzakelijke, maar geen
voldoende voorwaarde is voor samendoen van allochtone en autochtone jongeren.
Leidraad in het programma is dat de allochtone en autochtone jeugd, in al
zijn diversiteit, elkaar in de sport zoveel mogelijk ontmoeten. Om te komen
tot een succesvolle uitvoering van het beleid is ervoor gekozen in te zetten
op de doorstroom naar verenigingssport. Hierbij is het ook van belang dat
de kwaliteit en de toegankelijkheid van de sportverenigingen wordt verhoogd.
De wijze van sportaanbod wordt waar nodig aangepast aan de behoefte van de
allochtone jongeren. Tot en met 2010 is € 65 miljoen euro beschikbaar
voor dit programma.In het voorgaande is ook al melding gemaakt van de BOS-impuls (Buurt Onderwijs
Sport). De BOS-impuls sluit aan bij de initiatieven van gemeenten om de overlast
jongerengroepen in buurten aan te pakken met sportactiviteiten. Het succes
hiervan heeft de staatssecretaris van VWS ertoe gebracht dit in alle gemeenten
te gaan stimuleren met de BOS regeling. Het bredere doel van de BOS is het
stimuleren van een integrale aanpak van achterstanden bij, ook vaak allochtone,
jeugdigen. De aanpak vindt plaats onder gemeentelijke regie door samenwerking
van buurt-, sporten onderwijsorganisaties. Beoogd wordt om achterstanden bij
jongeren op terreinen als gezondheid, welzijn, onderwijs, opvoeding en sport
en bewegen te bestrijden. Ook de vermindering van overlast door jongeren wordt
aangepakt, zodat de leefbaarheid op wijk- en buurtniveau toeneemt. Tot en
met 2011 is hier in totaal 80 miljoen voor beschikbaar.Segregatiedoorbrekende activiteiten in buurten, een nieuw
initiatief van de minister voor V&IKunst- en cultuuractiviteiten, sport, welzijnsvoorzieningen en activiteiten
in het verband van de brede school hebben allemaal de potentie om mensen bij
elkaar te brengen. Maar, hier is de vraag of ze ook een segregatiedoorbrekende
werking hebben. Dat is niet vanzelf het geval. Om ervoor te zorgen dat de
ontmoeting ook een interetnisch karakter krijgt is doorgaans iets extra’s
nodig. Dat neemt niet weg dat er tal van goede voorbeelden zijn van segregatiedoorbrekende
activiteiten die lokaal op initiatief van instellingen en burgers van de grond
zijn gekomen. De RMO heeft ten behoeve van zijn advies in vier gemeenten een kleine
verkenning laten uitvoeren van wat er op dit niveau zoal gebeurt. Dat levert
een lange lijst op van activiteiten en initiatieven. Ze variëren van
sportbuurtwerk tot een project als Thuis op Straat. Sportbuurtwerk biedt een
alternatief voor en een opstap naar sporten in verenigingsverband. Thuis op
Straat geeft jongere kinderen de mogelijkheid om onder toezicht veilig op
straat te kunnen spelen. In Zaandam koken wijkbewoners met verschillende etnische
achtergrond twee keer per maand voor elkaar.Problemen in de buurt vormen ook een goed middel om mensen met elkaar
in contact te brengen. Zo zijn via het programma Onze Buurt Aan Zet (2001
t/m 2004) in het kader van het Grotestedenbeleid dertig grote steden in staat
gesteld de betrokkenheid van bewoners bij verbeteringen in hun eigen buurt
te vergroten. Voorwaarde was dat wijkbewoners nauw betrokken werden bij de
opzet en de uitvoering van de plannen op het gebied van veiligheid, leefbaarheid,
integratie en sociale cohesie. Waar steden de kans zagen de aanpak voort te
zetten, hebben ze dat gedaan.Het advies van de WRR «Vertrouwen in de buurt» biedt ook een
inspiratiebron door de vele voorbeelden die erin zijn beschreven en schetst
tevens succesvolle methoden. Het kabinet vindt dat wijkbudgetten een vaste
plaats in de wijkaanpak moeten krijgen, zodanig dat bewoners een beslissende
invloed op de besteding van dit budget krijgen1.Is dit genoeg? Nee. Uit de verkenning van de RMO komt duidelijk het hiervoor
al gesignaleerde probleem naar voren dat het vaak niet gemakkelijk is activiteiten
een echt interetnisch karakter te geven. Dat komt vooral door de ver voortgeschreden
segregatie. Om door middel van duurzame activiteiten de sociale segregatie
te doorbreken is meer nodig dan in het voorgaande al is genoemd. De goede
voorbeelden zijn er. Deze goede voorbeelden zijn vaak gebonden aan de inzet
en het idealisme van individuele burgers. Ze zijn veelal toegesneden op min
of meer toevallige lokale situaties en omstandigheden. Toch zijn de ervaringen
die zijn opgedaan bruikbaar voor toepassing in andere situaties.Om ervoor te zorgen dat de goede voorbeelden van duurzame segregatiedoorbrekende
activiteiten niet incidenteel blijven heeft de minister voor V&I, in reactie
op het RMO-advies, het initiatief genomen tot een meerjarige stimuleringsimpuls.
Het gaat hierbij om een zeer gerichte investering in ontwikkelen van een aantal
modelaanpakken of modelprojecten van duurzame activiteiten en programma’s
die expliciet zijn gericht op het tot stand brengen van interetnische ontmoeting.
Lokaal werkende instellingen op het gebied van welzijn, cultuur, sport en
educatie moeten met de ontwikkelde modellen aan de slag kunnen.De investeringsimpuls heeft tot doel duurzame sociale projecten en activiteitenprogramma’s)
die allochtonen én autochtonen aanspreken. De inhoud van de activiteiten
ligt niet vast. Alles wat de gemeenschappelijke belangstelling van allochtonen
en autochtonen kan prikkelen komt in principe in aanmerking. Het kan gaan
over opvoedingsproblemen, buurtbeheer, de vraag hoe lastige pubers op het
rechte pad te houden, het gebruik van de openbare ruimte in de buurt, een
gedeelde belangstelling voor geschiedenis, muziek, sport. Steeds moet centraal
staan op welke manier ervoor kan worden gezorgd dat via deze activiteiten
en programma’s allochtonen en autochtonen met elkaar in contact komen.Om ervoor te zorgen dat er doelgericht en vanuit een gemeenschappelijk
concept wordt gewerkt, worden een of twee landelijke instellingen met ervaring
op het terrein van vernieuwende sociale projecten in een locale setting ingeschakeld.
De landelijke instellingen hebben in dit initiatief de functie
van projectbureau. Het projectbureau krijgt de opdracht om op basis bestaande «best
practices» een beperkt aantal modelprojecten te ontwikkelen. Deze bestaan
uit scenario’s voor het opzetten en implementeren van de hier bedoelde
fysieke en programmatische segregatiedoorbrekende initiatieven.De modelprojecten worden vervolgens in een pilotfase op een beperkt aantal
locaties verder uitontwikkeld. Op basis van de ervaringen die in de pilotfase
zijn opgedaan wordt een meer definitief aanbod van producten ontwikkeld. Deze
producten worden vervolgens door het projectbureau actief «uitgevent»
onder relevante instellingen. Voor de komende vier jaar is hiervoor een bedrag
van € 4 miljoen per jaar beschikbaar.Instellingen die lokaal actief zijn op het terrein van welzijn, sport,
educatie, cultuur, opvoedingsondersteuning, maatschappelijk werk, jeugdwerk
vormen de meest aangewezen partners voor de uitvoering van deze initiatieven.5. BesluitIntegratie is een veelvormig verschijnsel dat vraagt om een veelvormige
aanpak. Sommige aspecten van integratie zijn gemakkelijker met doelgericht
beleid te beïnvloeden dan andere. Sociale integratie in de betekenis
dat mensen over etnische scheidslijnen heen met elkaar omgaan is zo’n
moeilijk maakbaar onderwerp. Met wie je omgaat wordt in laatste instantie
natuurlijk altijd bepaald door persoonlijke voorkeuren en affiniteiten. Dat
neemt niet weg dat sociale integratie essentieel is voor integratie in het
algemeen. Zonder sociale integratie wordt economische integratie erg moeilijk.
Goede contacten zijn essentieel om aan werk te komen en aan het werk te blijven.
Ook is het moeilijk voorstelbaar hoe je cultuur kunt integreren zonder contacten
en uitwisseling met je sociale omgeving.De RMO heeft laten zien dat er voor de overheid wel degelijk aanknopingspunten
zijn om sociale integratie te bevorderen. Het kabinet maakt daarvan graag
gebruik om de mogelijkheden die er zijn ook daadwerkelijk te gebruiken. Deze
reactie laat zien wat het kabinet doet en gaat doen om ook op dit aspect van
integratie een sprong voorwaarts te maken. XNoot1Kabinetsstandpunt «De Krachtige Buurt» d.d. 15 februari
2006 (Kamerstukken II, 2005–2006, 30 128, nr. 6). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30300-VI-168.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl