Wijziging Mededingingswet i.v.m. het omvormen van de NMa tot zelfstandig bestuursorgaan; Verslag schriftelijk overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27639, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

14-11-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

27639 nr. 6

08-11-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamI. ALGEMEEN1. Inleiding2. Relatie tot andere wettenII. ARTIKELENArtikel 3Artikel 5aArtikel 5cOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27639Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 82 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 639Wijziging van de Mededingingswet in verband met het omvormen van de
Nederlandse mededingingsautoriteit tot zelfstandig bestuursorgaannr. 6VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEGVastgesteld 8 november 2001De vaste commissie voor Economische Zaken1,
belast met het voorbereidend onderzoek naar bovengenoemd wetsvoorstel wil
de regering een aantal vragen voorleggen en opmerkingen maken. Onder het voorbehoud
dat de regering de gestelde vragen en gemaakte opmerkingen genoegzaam heeft
beantwoord acht de commissie de openbare behandeling voldoende voorbereid.De voorzitter van de commissie,BiesheuvelDe griffier van de commissie,Tielens-TripelsI. ALGEMEEN1. InleidingDe leden van de fracties van de PvdA, het CDA en GroenLinks waren nog
niet overtuigd van de wenselijkheid over te gaan tot verzelfstandiging van
de NMa voordat de evaluatie van de Mededingingswet is uitgevoerd. Naar aanleiding
daarvan benadruk ik dat er geen onlosmakelijk verband is tussen de onafhankelijkheid
van de toezichthouder en de (werking van de) inhoudelijke, normerende, regels
op mededingingsterrein. Naar mijn mening hangt een goed en effectief werkend
mededingingsbeleid af van twee elementen. Het eerste element is een sterke,
doelmatige en heldere set van regels ten aanzien van de mededinging als zodanig.
Ik meen dat die voor handen is in de vorm van de Mededingingswet en in specifieke
wetgeving die mededingingsregels bevat, zoals de Elektriciteitswet 1998 en
de Gaswet. Het andere onontbeerlijke element is een sterke en onafhankelijke
toezichthouder. Op 1 januari 1998 is de Mededingingswet in werking getreden.
Tijdens de parlementaire behandeling van de Mededingingswet is na discussie
in de Tweede Kamer (en op aandrang van de Tweede Kamer) besloten de ervaringen
met de ambtelijke organisatie NMa na drie jaar te evalueren. Ik heb in de
memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel aangegeven dat een dergelijke
aparte evaluatie, die alleen gericht is op het functioneren van de directeur-generaal
van de NMa, naar mijn mening niet nodig is. Ik heb de Tweede Kamer daarbij
tegelijk toegezegd dat een evaluatie van de Mededingingswet zou plaatsvinden.
Deze evaluatie zal zijn toegesneden op de effectiviteit en volledigheid van
de Mededingingswet.In de nota naar aanleiding van het verslag heb ik mijn visie gegeven op
de positionering van de NMa als organisatie. Ik heb daarbij aangegeven dat
het wetsvoorstel een logische stap is in het proces naar een sterke, onafhankelijke
NMa die in staat is een goed functionerende Mededingingswet uit te voeren.
Ik ben van mening dat de toets of tot verzelfstandiging van de NMa als sterke
toezichthouder en uitvoerder kan worden overgegaan en de evaluatie van de
Mededingingswet als sterke, doelmatige en heldere set van regels niet tegelijkertijd
hoeft plaats te vinden. De ene toets gaat over de status van de toezichthouder,
de andere over de regels van de wet. Het functioneren van de toezichthouder
is sneller en directer waarneembaar dan de werking van de Mededingingswet
en de specifieke wetgeving. Gebleken is dat de toezichthouder goed functioneert.
De afgelopen jaren is gebleken dat het niet nodig was de directeur-generaal
een aanwijzing te geven inzake een beslissing in een individueel geval of
om hem op andere wijze te sturen of te corrigeren. Ten aanzien van de Dte
is enkele malen een algemene aanwijzing gegeven. Ik meen dan ook dat de wens
die destijds bij de Tweede Kamer al leefde, namelijk een ook in formeel opzicht
onafhankelijk mededingingstoezicht, nu zich in de aanloopfase waarin de NMa
als ambtelijke dienst fungeerde, geen zaken hebben voorgedaan die noopten
tot het gebruik van deze «vangnet»-constructie, thans gerealiseerd
behoort te worden. Als extra toets heb ik de audit uit laten voeren. Hierbij
is bezien in hoeverre de NMa als organisatie rijp is voor verzelfstandiging.
De conclusie van de audit was dat de NMa voldoet aan de voorwaarden om een
zelfstandig bestuursorgaan te worden. Een bijkomend argument om niet te wachten
met de verzelfstandiging totdat de evaluatie is afgerond, is dat ten opzichte
van 1997 de noodzaak van een onafhankelijk mededingingstoezicht alleen nog
maar is toegenomen. Aan de NMa zijn toezichthoudende taken toebedacht op organisaties
die in sterke mate gelieerd kunnen zijn aan overheden. Ik doel daarmee op
het toezicht in de energiesector en in de vervoerssector en het voorgestelde
toezicht krachtens het voorstel voor een Wet markt en overheid (Kamerstukken
II 2001/2002, 28 050). Om zelfs maar de schijn van beïnvloeding
te voorkomen dient de mogelijkheid tot het geven van aanwijzingen
ten aanzien van individuele beslissingen te worden weg genomen.De evaluatie van de Mededingingswet betreft een ingewikkelder materie
waarbij aan de orde moet komen of er knelpunten zijn in de reikwijdte van
de wet en of de juridische procedures kunnen worden verbeterd. Het gaat daarbij
om andere aspecten dan de zbo-status van de NMa. De vraag of het bestuursorgaan
van de NMa die status dient te krijgen, maakt dan ook geen deel uit van de
evaluatie. Immers, buiten kijf staat toch dat het toezicht op de te evalueren
mededingingsregels onafhankelijk moet zijn en dat er geen individuele aanwijzingen
nodig zijn geweest. De argumenten daarvoor zijn naar mijn mening genoegzaam
bekend en ik heb die uiteengezet in de memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel.
Tevens is deze visie recentelijk bevestigd in het kabinetsstandpunt ten aanzien
van het advies «Vertrouwen in onafhankelijkheid» van de Ambtelijke
Commissie Toezicht (ACT) (Kamerstukken II 2000/2001, 27 831, nr. 1).
Ik meen te mogen concluderen dat die visie ook wordt gedeeld door de SER en
de OESO. Tijdens de hoorzitting die de vaste commissie voor Economische Zaken
van de Tweede Kamer op 19 april jongstleden heeft gehouden, bleek daarenboven
ook dat met name vertegenwoordigers van de wetenschap en de consumenten het
voorstel tot verzelfstandiging steunen. Ik zie dan ook geen aanleiding met
het verlenen van de zbo-status aan de NMa te wachten tot de resultaten van
de evaluatie bekend zijn. Ik verwacht dat die in mei 2002 bekend zullen zijn,
maar dan moet eerst nog worden bezien in hoeverre er aanleiding is de wet
te wijzigen en op welke wijze. Het duurt veel te lang daarop te wachten met
de verzelfstandiging van de NMa. Bovendien heeft dat, zoals hiervoor aangegeven,
weinig zin.Tenslotte wil ik niet onvermeld laten dat ik mij gesteund voel in het
voornemen tot verzelfstandiging door de wetenschap dat ook de Tweede Kamer
tevreden is met het functioneren van de NMa, met inbegrip van de Dte. Dit
bleek eens te meer uit de lof die door alle fracties werd geuit tijdens het
algemeen overleg met de vaste commissie voor Economische Zaken van de Tweede
Kamer ten aanzien van de bevindingen op het jaarverslag van de NMa en de Dte
(Kamerstukken II 2000/2001, 27 400 XIII, nrs. 59 en 64).Ik constateer uit de vragen die gesteld zijn in het verslag en in het
verslag van een schriftelijk overleg dat bij verschillende fracties zorgen
bestaan ten aanzien van de uitvoering van de vele taken door een bestuursorgaan
dat wordt gevormd door één functionaris. Verder bestaan er voornemens
meer taken aan de NMa op te dragen. Een en ander heeft mij er toe gebracht
thans een voorstel te doen voor een andere bestuursstructuur. Ik ben van mening
dat de huidige constructie de afgelopen jaren zeer goed heeft gefunctioneerd.
Dat was ook de reden dat ik uit was gegaan van de handhaving van het eenhoofdig
bestuur voor de komende jaren. In de nota van wijziging is voorzien in een
driehoofdig bestuur. Ik denk dat daarmee een groot deel van de zorgen die
de verschillende fracties hadden, kunnen worden weggenomen. Met een beperkt
aantal leden van het bestuur wordt de slagvaardigheid in de besluitvorming
zoveel mogelijk gehandhaafd. Ik ben van mening dat de eenheid en consistentie
van de besluitvorming ook zoveel mogelijk moeten worden gewaarborgd. Een meerhoofdig
bestuur biedt echter wel de mogelijkheid een werkverdeling te maken, hetgeen
bij de groeiende hoeveelheid taken geen overbodige luxe is. Een meerhoofdig
bestuur vermindert ook de kwetsbaarheid in de besluitvorming bij plotselinge
ontstentenis van de bestuurder. Een aparte regeling van de plaatsvervanging
van het bestuursorgaan is dan ook niet meer nodig.De leden van de PvdA-fractie vroegen waarom het juist nu tijd is voor
de depolitisering van de Mededingingswet. Ik heb in de nota naar aanleiding
van het verslag aangegeven dat ik van mening ben dat de uitvoering van de
Mededingingswet gedepolitiseerd moet zijn. Die uitvoering moet in beginsel
te allen tijde gedepolitiseerd zijn omdat alle individuele zaken aan de wettelijke
criteria getoetst moeten kunnen worden en geen speelbal mogen zijn van de
politieke waan van de dag. Zie ook het eerdergenoemde kabinetsstandpunt bij
het rapport «Vertrouwen in onafhankelijkheid». Dit uitgangspunt
gold al bij de totstandkoming van de Mededingingswet. Toen was het echter
nog een te grote stap om tegelijk met de geheel nieuwe mededingingswetgeving
een geheel nieuwe toezichthouder meteen de status van zelfstandig bestuursorgaan
te geven. De prudentie die toen is betracht, is dan ook niet meer dan logisch
en mag verwacht worden van een verantwoordelijke overheid. Dat laat onverlet
dat zodra duidelijk is dat het functioneren van de toezichthouder aan alle
maatstaven van een effectieve, stabiele toezichthouder voldoet, zo snel mogelijk
ook in formeel opzicht recht gedaan moet worden aan het beginsel van een onafhankelijk
toezicht.De leden van de PvdA-fractie gaven aan grote waarde te hechten aan blijvende
parlementaire controle op het mededingingsbeleid. Zij vroegen of de regering
het met hen eens is dat het mededingingsbeleid ook kan bestaan uit het nemen
van besluiten in individuele gevallen en uit het nemen van meerdere besluiten
over een bepaald onderwerp en hoe de regering het gebrek aan politieke verantwoordelijkheid
voor en parlementaire controle daarop beoordeelt. Allereerst beklemtoon ik
dat ik met deze leden grote waarde hecht aan parlementaire controle op het
mededingingsbeleid. Naar mijn mening is deze in dit wetsvoorstel ook voldoende
gewaarborgd. Ook als de NMa de status van zelfstandig bestuursorgaan heeft,
blijft de Minister van Economische Zaken immers politiek verantwoordelijk
voor het algemene mededingingsbeleid en de wijze van functioneren van de NMa.
Dat de minister die verantwoordelijkheid ook waar kan maken, is gewaarborgd
door zijn bevoegdheid beleidsregels vast te stellen met betrekking tot de
uitoefening van de aan de NMa toegekende bevoegdheden. Voorts kan de minister
nadere regels vaststellen met betrekking tot de uitwisseling van gegevens
tussen hem en de directeur-generaal en moet de minister het jaarverslag van
de NMa, voorzien van zijn bevindingen, ter kennis brengen van de beide kamers
der Staten-Generaal. Deze kamers hebben derhalve alle mogelijkheden om de
door de minister te bepalen algemene lijn van het mededingingsbeleid te controleren
en te beïnvloeden. Natuurlijk kan men, als men daarvoor kiest, ook het
nemen van beslissingen op basis van de Mededingingswet in individuele gevallen
als «mededingingsbeleid» beschouwen. De NMa heeft als uitvoerende
instantie immers ook een «uitvoeringsbeleid». Ook deel ik de opvatting
van deze leden dat die beslissingen in individuele gevallen ingrijpend kunnen
zijn. Dat neemt echter niet weg dat de NMa, ook als zelfstandig bestuursorgaan,
bij het nemen van die beslissingen is gebonden aan de grenzen die de Mededingingswet
en de door de minister bepaalde algemene beleidslijnen stellen. De grenzen
van die wet, geïnterpreteerd overeenkomstig de Europeesrechtelijke beschikkingenpraktijk
en jurisprudentie, zijn al in veel opzichten uitgekristalliseerd. Met inachtneming
daarvan kan het parlement als medewetgever invloed uitoefenen op de inhoud
van die wet en vanuit haar controletaak op het mededingingsbeleid van de minister.
Van een vacuüm wat de politieke controle op het mededingingsbeleid betreft,
waarop deze leden doelden, is naar mijn mening dan ook geen sprake.De leden van de PvdA-fractie vroegen of de regering kan ingaan op de manier
waarop zij de kaders voor marktwerking invult. Zij merkten daarbij op dat
een politieke afweging naar hun mening niet door een zelfstandig bestuursorgaan
behoort te worden gemaakt maar door een aanspreekbare minister. Ik stel voorop
dat ik het geheel met deze leden eens ben dat een politieke afweging niet
behoort te worden gemaakt door een zelfstandig bestuursorgaan. Dat gebeurt
dan ook niet. De kaders voor marktwerking worden in de eerste plaats bepaald
door de Mededingingswet en sectorspecifieke wetten. Zoals gezegd, heeft het
parlement als medewetgever alle mogelijkheden om op de inhoud
van die wetten invloed uit te oefenen. Verder worden politieke afwegingen
gemaakt door de Minister van Economische Zaken met betrekking tot het mededingingsbeleid
en door hem of door andere ministers met betrekking tot andere beleidsterreinen.
De Minister van Economische Zaken heeft de bevoegdheid tot het vaststellen
van beleidsregels met betrekking tot de uitoefening van de aan de NMa toegekende
bevoegdheden (artikel 5d, eerste lid, van dit wetsvoorstel). Die beleidsregels
kunnen meer in het bijzonder betrekking hebben op de wijze waarop de NMa bij
ontheffingsbeschikkingen op basis van artikel 17 andere belangen dan economische
belangen in zijn afweging moet betrekken (artikel 5d, tweede lid, van dit
wetsvoorstel). Het parlement heeft de mogelijkheid om de minister bij de uitoefening
van die bevoegdheid te controleren. Wat het Europese kader betreft waarop
deze leden doelden, merk ik op dat zowel de nationale wetgever als een minister,
bijvoorbeeld als hij beleidsregels vaststelt, terdege rekening dient te houden
met de grenzen die het Europees recht stelt. Het Europese recht biedt ruimte
om mede rekening te houden met aspecten als milieu, cultuur, gezondheid en
sociale aspecten. Dat geldt ook voor het verbod van artikel 6 en de ontheffingscriteria
van artikel 17 van de Mededingingswet, als zij overeenkomstig de Europeesrechtelijke
beschikkingenpraktijk en jurisprudentie worden geïnterpreteerd. Bedacht
moet echter worden dat die ruimte wel beperkt is. Zo kunnen die andere aspecten
bij de beslissing op een ontheffingsaanvraag alleen worden meegewogen, als
overigens aan alle economische criteria voor ontheffing wordt voldaan. Met
andere woorden die andere aspecten kunnen die criteria dus niet opzij zetten.Het is thans niet zo, zoals de leden van de PvdA-fractie leken te veronderstellen,
dat de minister na een beslissing door de NMa ter verantwoording kan worden
geroepen en kan ingrijpen in de betrokken beslissing. Als de NMa nu –
zonder zbo te zijn – een beslissing heeft genomen over een overeenkomst,
heeft de minister of de Tweede Kamer geen mogelijkheid deze beslissing ongedaan
te maken. De minister noch de Tweede Kamer kan dan nog «ingrijpen»
in het betrokken besluit. Wel staat bezwaar en beroep open, waarna een nieuw
besluit kan volgen. De Minister of de Tweede Kamer kan het initiatief nemen
tot wijziging van de norm die tot het omstreden besluit heeft geleid. Alle
in de politieke sfeer daarbij betrokken partijen krijgen alsdan de gelegenheid
zich daarover uit te spreken. Indien de politiek zich uitspreekt voor een
wijziging van de norm heeft dat uiteraard effect op volgende besluiten. Verder
is het natuurlijk zo dat het Nederlandse mededingingsrecht een afgeleide is
van het Europese mededingingsrecht. Ook wijzigingen in het Europese kader
zijn relevant voor de besluitvorming van de NMa. De status van zelfstandig
bestuursorgaan voor de NMa brengt hierin geen verandering.In de huidige situatie kan de minister van Economische Zaken alleen vóórdat
de NMa een beslissing neemt, een aanwijzing geven. Daartoe bestaat overigens
slechts beperkte ruimte, nu de minister, net als de NMa, het mededingingsrecht
heeft te respecteren; een aanwijzing kan er dus niet toe strekken buiten de
mededingingsrechtelijke kaders te treden. De wetgever dient dus deze kaders
te veranderen, indien hij van mening is dat die kaders niet deugen.De leden van de PvdA-fractie vroegen of de regering nog steeds kan garanderen
dat de afbakening tussen de Mededingingswet en andere wetten gereed is en
met de Kamer besproken voordat artikel 16 van de Mededingingswet vervalt en,
zo niet, of de werkingstermijn van dat artikel dan niet zou moeten worden
verlengd. Naar mijn mening is het verlengen van de werkingsduur van artikel
16 niet wenselijk en ook niet nodig. Niet wenselijk, omdat uitgangspunt van
de Mededingingswet is dat deze, evenals de EG-mededingingsregels, op alle
bedrijfssectoren onverkort van toepassing is. Ik zie dan ook niet in waarom
de afspraken waarop die andere wetten betrekking hebben, nog langer dan gedurende
de overgangstermijn van vijf jaar van artikel 6, eerste lid, van
de Mededingingswet vrijgesteld zouden moeten blijven. Verlenging van de werkingstermijn
van artikel 16 van de Mededingingswet is ook niet nodig. Bij de wetten die
bij de inwerkingtreding van de Mededingingswet reeds bestonden en die voorzien
in toezicht op overeenkomsten, besluiten en gedragingen als bedoeld in artikel
6, eerste lid, van die wet, is van een uitdrukkelijke afweging van de relatie
van het desbetreffende instrument tot het mededingingsaspect doorgaans geen
sprake geweest. Het werd wenselijk geacht dat deze afweging alsnog plaats
zou vinden. Inmiddels is er vanuit de beslispraktijk van de NMa en gelet op
de Europese jurisprudentie een duidelijker beeld ontstaan over de verhouding
van die bestaande wetgeving tot de Mededingingswet. Mij is hieruit gebleken
dat voor een dergelijke expliciete afbakening in feite geen noodzaak bestaat.
In de gevallen waarin een wet verplicht tot het aangaan van bepaalde afspraken,
zal het verbod van artikel 6, eerste lid van de Mededingingswet, geïnterpreteerd
analoog aan artikel 81, eerste lid, van het EG-Verdrag, op zodanige afspraken
niet van toepassing zijn, ook als artikel 16 van de Mededingingswet niet meer
geldt. In de gevallen waarin overheidstoezicht via het instrument van het
onverbindend verklaren, verbieden of vernietigen van afspraken plaats vindt,
kunnen twee vormen van toezicht (vanuit het mededingingsrecht en vanuit deze
andere wetgeving) naast elkaar bestaan. Uit het oogpunt van behoorlijk bestuur
kan wellicht alleen een probleem ontstaan als het ene bestuursorgaan eerst
een afspraak goedkeurt, terwijl de NMa voor deze afspraak geen ontheffing
verleent en die afspraak verboden en nietig blijkt te zijn ingevolge artikel
6 van de Mededingingswet. In de gevallen waarin toezicht op afspraken wordt
uitgeoefend op basis van andere wetten dan de Mededingingswet via het goedkeuringsinstrument,
blijken echter in de praktijk de krachtens die andere wetten bevoegde bestuursorganen
zich reeds nu al vaak bewust van de wenselijkheid dat die afspraken ook worden
getoetst op hun verenigbaarheid met de Mededingingswet. Hiervoor kunnen procedurele
afspraken worden gemaakt: de NMa kan door het desbetreffende bestuursorgaan
worden betrokken in het goedkeuringsproces waardoor ondernemingen de noodzakelijke
zekerheid krijgen over de aan het bestuursorgaan voorgelegde afspraak –
vanuit de desbetreffende wetgeving én vanuit het mededingingsrecht.
Als voorbeeld van een dergelijke procedurele afspraak noem ik het tussen het
Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu en de NMa
gesloten protocol over de procedure bij het algemeen verbindend verklaren
van overeenkomsten over verwijderingsbijdragen. Voor het van toepassing worden
van artikel 6 van de Mededingingswet op afspraken, overeenkomsten en besluiten
ten aanzien waarvan enige vorm van toezicht bestaat op basis van andere wetten,
zijn dus indien nodig, praktische werkafspraken mogelijk. Het is wel van belang
dat met de voorbereiding van zodanige afspraken tijdig wordt begonnen zodat
zij met ingang van 1 januari 2003, wanneer artikel 16 vervalt, in werking
kunnen treden. Ik zal daarom op korte termijn mijn ambtgenoten deze aspecten
van het vervallen van artikel 16 van de Mededingingswet onder de aandacht
brengen en hun adviseren de bestuursorganen waarvoor zij verantwoordelijkheid
zijn, te attenderen op de mogelijkheid om – indien nodig – procedurele
afspraken met de NMa te maken.De leden van de PvdA-fractie vroegen of ik alsnog bereid ben de beperkte
bevoegdheid van de NMa aangaande CAO's nu al wettelijk vast te leggen en ook
de bevoegdheden van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van
de Minister van Economische Zaken wat CAO's betreft, wettelijk te verankeren.
Naar mijn mening is er voor het vastleggen van de bevoegdheid van de NMa aangaande
CAO's geen aanleiding, omdat die wordt bepaald door de reikwijdte van het
verbod van mededingingsbeperkende afspraken in artikel 6, eerste lid, van
de Mededingingswet. Die reikwijdte is verduidelijkt, omdat voor de uitleg
daarvan de EG-jurisprudentie richtinggevend is en het Hof van
Justitie van de EG in recente uitspraken een duidelijk richtsnoer heeft gegeven
om te bepalen of een CAO-afspraak onder het Europeesrechtelijke kartelverbod
valt. Het is niet nodig verder te voorzien in een wettelijke verankering van
de bevoegdheden die de bedoelde ministers hebben op het terrein van de explicitering
van de afbakening van de reikwijdte van de mededingingsregels ten opzichte
van CAO-afspraken inzake arbeidsvoorwaarden en werkgelegenheid. Beide ministers
zullen elk vanuit de verantwoordelijkheid die zij hebben – de Minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid op grond van de Wet op het algemeen verbindend
en onverbindend verklaren van CAO's en de Minister van Economische Zaken op
grond van de Mededingingswet – komen tot een gemeenschappelijk vastgestelde
afbakening. Daarbij is uiteraard de Europese afbakening bepalend.Ik stel het zeer op prijs dat de leden van de PvdA-fractie hun waardering
uitspraken over het functioneren van de NMa op het terrein van de concentratiecontrole
en de afhandeling van ontheffingsaanvragen. Deze leden constateerden dat de
mate van transparantie waarnaar deze leden hadden gevraagd in het afgelopen
jaar is toegenomen.De leden van de Pvda-fractie vroegen of bij de audit alleen medewerkers
van het Ministerie van Economische Zaken zijn gehoord en of niet ten onrechte
de suggestie is gewekt dat ook externen en andere ministeries zijn gehoord.
Ik kan melden dat dat niet het geval is. Tijdens en ter voorbereiding van
de audit is niet alleen met medewerkers van het Ministerie van Economische
Zaken (inclusief de Economische voorlichtingsdienst, de Dte en de NMa) gesproken,
maar ook met medewerkers van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat, het
Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties, het Commissariaat voor de media en de Onafhankelijke
Post- en Telecommunicatie-autoriteit (OPTA).De leden van de PvdA-fractie vroegen waarom in de audit niet een uitgebreid
onderzoek is gedaan naar de klachten over de lengte van procedures. Ik merk
daarover op dat de lengte van de procedures niet is onderzocht aangezien dit
een aangelegenheid is die door de Algemene wet bestuursrecht en de Mededingingswet
wordt beheerst en die geheel los staat van de voorgestelde verzelfstandiging
van het bestuursorgaan. Eventuele conclusies op dit punt zouden ook van geen
enkele invloed kunnen zijn op het antwoord op de vraag of het mededingingstoezicht
onafhankelijk moet zijn.Deze leden stelden een aantal vragen met betrekking tot de behandeling
van ontheffingsverzoeken. In antwoord daarop geef ik de volgende informatie.
Bij de ontheffingsverzoeken moet een onderscheid worden gemaakt naar de verzoeken
in het kader van de overgang in 1998 van de Wet economische mededinging naar
de Mededingingswet en de reguliere ontheffingsverzoeken. Bij de overgangsontheffingsverzoeken
is het in een behoorlijk aantal gevallen voorgekomen dat ze langer dan een
jaar in behandeling waren. Bij de totstandkoming van de wet was daar echter
al rekening mee gehouden. De artikelen 100 en volgende bevatten dan ook overgangsbepalingen
waarin ruimere termijnen zijn opgenomen dan die normaal gelden. In 1998 waren
er 1040 overgangsontheffingsverzoeken ingediend, daarvan zijn er nu nog 55
in behandeling. In begin was de NMa als organisatie nog niet voldoende toegerust
voor de stormvloed van verzoeken die groter was dan verwacht. Deze verzoeken,
die met name liggen in de sectoren handel en vrije beroepen, zorg en cultuur
zullen naar verwachting alle dit jaar nog worden afgehandeld. Bij deze zaken
is soms sprake van samenhang met zaken die in Europees verband spelen. De
reguliere ontheffingsverzoeken worden veel sneller behandeld. Meestal wordt
daarop binnen enkele maanden een beslissing genomen. Slechts bij uitzondering
wordt zo'n verzoek niet binnen het jaar afgehandeld. Bij de overgangsgevallen
geldt dat, als tijdig een ontheffingsverzoek is ingediend, het verbod van
artikel 6, eerste lid, van de Mededingingswet niet van toepassing
is zolang op de aanvraag nog niet is beslist. De indieners van een reguliere
ontheffingsaanvraag kunnen echter de door hen gewenste mededingingsafspraak
eerst tot stand brengen, nadat op hun aanvraag gunstig is beslist. De meeste
reguliere verzoeken komen eveneens uit de sectoren handel en vrije beroepen,
zorg en cultuur.De leden van de PvdA-fractie vroegen of het mogelijk is dat de NMa nog
nooit wegens trage besluitvorming teruggefloten is omdat de rechtsgang vanwege
betrekkelijk geringe sanctiemogelijkheden niet aantrekkelijk is. Ik merk daar
het volgende over op. Bij de besluitvorming heeft de NMa zich te houden aan
de regels die de Mededingingswet en de Awb daarvoor stelt. Deze regels hebben
onder meer betrekking op de zorgvuldigheid van besluitvorming en op de termijnen
die bij de besluitvorming in acht moeten worden genomen. Artikel 6:2 van de
Awb bewerkstelligt dat ook tegen het niet tijdig nemen van een besluit beroep
kan worden ingesteld. De rechter oordeelt vervolgens of het beroep gegrond
is. Als dat het geval is kan hij de NMa opdragen een besluit te nemen en daarvoor
een termijn stellen (artikel 8:72, vierde en vijfde lid, Awb). De rechter
kan daarbij zelfs aangeven dat zolang de NMa niet voldoet aan de uitspraak
de door hem aangewezen rechtspersoon een in de uitspraak vast te stellen dwangsom
verbeurt (artikel 8:72, zevende lid, Awb). Voorts heeft de rechter onder meer
de mogelijkheid een veroordeling tot schadevergoeding te geven (artikel 8:73Awb).
Er kunnen dus wel degelijk zeer stevige sancties worden opgelegd wegens het
niet tijdig nemen van een besluit. Uit het feit dat de NMa nog nooit wegens
(te) trage besluitvorming teruggefloten is, trek ik liever een positieve conclusie,
namelijk dat van een te trage besluitvorming geen sprake is. Ook is het niet
ondenkbaar dat de vertraging te wijten is aan de belanghebbende.De leden van de PvdA-fractie vroegen verder hoe vaak inlichtingen worden
gevraagd bij concentratieverzoeken. In 2001 is dat tot nu toe bij ongeveer
de helft van de meldingen van concentraties het geval geweest.In antwoord op de vraag van deze leden waarom niet onderzocht is of het
vragen van inlichtingen niet gebruikt wordt om een besluit uit te stellen,
merk ik het volgende op. De audit was niet het geschikte middel om dit soort
onderzoeken uit te voeren. De audit had uitsluitend betrekking op de toets
of de organisatie NMa rijp is voor de status van zelfstandig bestuursorgaan.
Ik denk overigens ook niet dat een onderzoek op basis van de veronderstelling
dat van een middel dat de rechtszekerheid en zorgvuldigheid dient, door een
bestuursorgaan misbruik wordt gemaakt om de eigen besluitvorming uit te stellen,
aangewezen is. De NMa vraagt geen inlichtingen om de beslissingstermijn te
verlengen. Het vragen van inlichtingen is nodig wanneer ondernemingen niet
de vereiste gegevens hebben geleverd of wanneer nadere gegevens nodig zijn
voor de beoordeling van de aangemelde concentratie. Overigens kan de rechter
altijd toetsen of de NMa terecht om nadere informatie heeft gevraagd. Dat
het vragen van inlichtingen bovendien niet hoeft te betekenen dat veel vertraging
optreedt, blijkt wel uit de gemiddelde doorlooptijd van meldingszaken. Deze
bedraagt 34,5 dagen en dat is slechts een geringe overschrijding van de termijn
van vier weken die in artikel 37 is opgenomen.De leden van de PvdA-fractie vroegen of de regering voornemens is een
sanctiemogelijkheid in te voeren. Het antwoord daarop is dat die «sanctie»
er al is. Indien de NMa niet binnen de termijn reageert op de melding, is
voor de concentratie geen vergunning vereist. Met andere woorden, het gevolg
van overschrijding van de termijn bij een melding door de NMa is dat de concentratie
tot stand kan worden gebracht zonder dat nader ingrijpen van de NMa mogelijk
is.De leden van de PvdA-fractie vroegen waarom bij ontheffingsverzoeken geen
verplichte termijn wordt ingevoerd waarbinnen het besluit moet worden genomen,
zoals bij concentratieverzoeken. Bij het tot stand brengen van concentraties
gaat het om een toetsing van een voorgenomen handeling van ondernemingen die
voor die ondernemingen van strategisch belang is voor de toekomst
van die ondernemingen (soms zelfs voor het voortbestaan). Het uitgangspunt
van het concentratietoezicht is voorts dat concentraties in beginsel zijn
toegestaan, tenzij er in een specifiek geval bezwaren tegen bestaan. Bij ontheffingsaanvragen
gaat het om afspraken die in beginsel verboden zijn. Daarnaast is het in het
algemeen zo dat mededingingsbeperkende afspraken niet van essentieel belang
zijn voor het voortbestaan van de betrokken ondernemingen. Beide elementen
tezamen maken dat voor concentraties gekozen is voor fatale termijnen, terwijl
bij ontheffingsaanvragen het in Nederland gebruikelijke systeem geldt van
niet fatale termijnen.In reactie op de desbetreffende vraag van deze leden merk ik op dat de
mogelijkheid om fatale termijnen in te voeren bij ontheffingsverzoeken niet
is onderzocht in de audit omdat dit nu een typisch voorbeeld is van een onderwerp
dat in de evaluatie van de Mededingingswet aan de orde kan komen. Het gaat
hier niet zozeer om de NMa maar om het wettelijk regime.Uit het voorstel tot wijziging van de Algemene wet bestuursrecht en enige
andere wetten waarin onder andere is opgenomen de afschaffing van de verplichte
bezwaarschriftprocedure (Kamerstukken II 2000/2001, 27 563) blijkt dat
de regering welwillend staat tegenover het optioneel maken van de bezwaarschriftprocedure;
dit in reactie op een desbetreffende vraag van de leden van de PvdA-fractie.
Indien dit voorstel tot wet wordt verheven, heeft dat ook gevolgen voor de
besluiten op ontheffingsverzoeken.De leden van de PvdA-fractie vroegen of alle betrokkenen instemmen met
het samengaan van onderzoek, beslissingen en sanctieoplegging in één
organisatie. Zij vroegen voorts of er alternatieven zijn voorgelegd. In antwoord
op deze vragen merk ik het volgende op. De taken die de NMa heeft, worden
haar bij wet opgelegd. Bij elke taakwijziging of aanvulling is dus de wetgever
(en dus ook de politiek) betrokken. Deze komt tot een meningsvorming al dan
niet na consultatie van belanghebbenden in het veld. Zo is bijvoorbeeld in
het kader van de behandeling van de Mededingingswet een hoorzitting gehouden
door de Tweede Kamer (Kamerstukken II 1996/97, 24 707, nr. 9) waarin
vanuit diverse hoeken (advocatuur, wetenschap, bedrijfsleven) commentaar op
het voorstel voor een Mededingingswet kon worden geleverd. Ook in dat verband
is het punt alles in één hand vermeld. De belangrijkste reden
voor het samengaan van de verschillende functie in één orgaan
was de keuze voor bestuursrechtelijke handhaving. In de nota naar aanleiding
van het verslag en de nota naar aanleiding van het nader verslag bij de Mededingingswet
zijn deze punten uitgebreid aan de orde geweest (Kamerstukken II 1996/97,
24 707, nr. 6, blz. 71–75 en nr. 12, blz. 12). Uiteindelijk
heeft de wetgever besloten tot datgene dat nu in de Mededingingswet is geregeld.
De Mededingingswet kent het bestuursorgaan van de NMa taken toe die bestaan
uit onderzoek, beslissingen en sanctieoplegging. Ik wijs er op dat wat betreft
de behandeling van zaken de wet voorziet in een scheiding. In artikel 3 is
voorzien in een scheiding tussen toezicht en onderzoek en vaststellen van
overtreding en sanctionering. Het is dus duidelijk dat over de toedeling van
de functies destijds goed is nagedacht. Er is naar mijn mening geen reden
dit punt nu weer te behandelen bij het voorstel voor de overgang van de NMa
van ambtelijke dienst naar een zelfstandig bestuursorgaan. Dat is van een
andere orde. Alternatieven voor het gekozen systeem zijn dan ook niet overwogen.
Overigens is het Nederlandse model niet ongebruikelijk. Bij het mededingingstoezicht
in Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Italië en bij de Europese Commissie
is eveneens sprake van een concentratie van functies.Zoals opgemerkt, is bij de totstandkoming van de Mededingingswet door
de wetgever bewust gekozen voor bestuursrechtelijke handhaving. Deze keuze
houdt vanzelfsprekend in dat een bestuursorgaan, in casu de NMa, en
niet de rechter beoordeelt of afspraken of gedragingen van ondernemingen in
strijd zijn met de Mededingingswet en eventueel een sanctie oplegt. Wel staat
tegen besluiten van de NMa beroep open bij de bestuurskamer van de Arrondissementsrechtbank
te Rotterdam en hoger beroep bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven.De leden van de PvdA-fractie vroegen naar de effecten voor de consument
en samenleving van het opruimen van 350 kartels. Ten aanzien daarvan meld
ik dat de NMa in haar jaarverslag heeft aangegeven aandacht te zullen besteden
aan effectmeting. Daarbij wordt onderzocht welke invloed de besluiten en de
handhavingsactiviteiten hebben op het gedrag van de betrokken ondernemingen
en meer in het algemeen op de desbetreffende markten. Vooral het belang van
de consument zal daarin tot uitdrukking moeten komen. Op basis van de uitkomsten
van een in 2000 gestart vooronderzoek, zullen in 2001 de voor de effectmeting
geschikte indicatoren worden ontwikkeld. In de evaluatie van de wet ten slotte
zal in het algemeen gekeken worden naar de effectiviteit van de Mededingingswet.
Overigens is nu reeds duidelijk dat consumenten voordeel hebben bij de toepassing
van de Mededingingswet. Ik wijs in dit verband op het wegnemen door de NMa
van toetredingsbarrières voor bepaalde markten, de sterke daling in
prijskartels en het niet meer automatisch hoeven doorberekenen van de verwijderingsbijdrage.Bij de audit is bezien of de huidige constellatie zodanig is dat over
gegaan kan worden tot verzelfstandiging. Alternatieven voor het bestuursorgaan,
zoals het door de leden van de PvdA-fractie gesuggereerde meerhoofdige college,
zijn in de audit dus niet aan orde geweest.Uit de opmerking in de nota naar aanleiding van het verslag dat gekozen
is voor een eenhoofdig college omwille van de doeltreffendheid en slagvaardigheid
mag niet worden geconcludeerd dat ik van mening ben dat een meervoudig college
niet aan deze eigenschappen zou voldoen; dit in antwoord op de desbetreffende
vraag van de leden van deze fractie. Ik heb in de nota naar aanleiding van
het verslag aangegeven dat het belangrijkste oogmerk van het wetsvoorstel
is het schrappen van de mogelijkheid voor de Minister van Economische Zaken
om aanwijzingen in individuele gevallen te geven. Uitgangspunt daarbij was
niet meer te regelen dan noodzakelijk is. Ik heb bij die gelegenheid al aangegeven
dat ik niet tegen onwelwillend sta tegenover een meerhoofdig bestuur. Ik was
echter de mening toegedaan dat dat iets was wat op een wat langere termijn
zou moeten worden bezien. Zoals ik in het begin van mijn antwoord al heb aangegeven,
zet ik echter, mede naar aanleiding van de vraag van deze leden nu de stap
naar een meerhoofdig bestuur.Vooralsnog denk ik niet aan het instellen van een raad van advies, zoals
de leden van de PvdA-fractie voorstelden. Bij de omschakeling van de Wet economische
mededinging naar de nieuwe Mededingingswet is de Commissie economische mededinging
opgeheven omdat niet langer behoefte bestond aan een adviesorgaan op mededingingsterrein.
Ik verwijs naar de nota naar aanleiding van het verslag bij de Mededingingswet,
waarin is aangegeven dat de algemene adviestaak van die commissie niet paste
bij het kabinetsbeleid ten aanzien van adviesorganen en voorts dat ook geen
plaats was in de nieuwe regelgeving voor advisering in individuele gevallen
(Kamerstukken II 1996/97, 24 707, nr. 6, blz. 87–88). Het
beleid van terughoudendheid ten aanzien van adviesorganen geldt nog onverkort.
Ik zou pas voelen voor de instelling van een adviesorgaan als duidelijk is
dat er een zeer sterke behoefte is aan een adviserend orgaan op het terrein
van de mededinging. Dat zou bijvoorbeeld kunnen blijken uit de evaluatie.
Voor de NMa staan ook genoeg wegen open om adviezen en suggesties te ontvangen,
zoals via consultaties van andere toezichthouders en betrokken organisaties
of bedrijven. Een vast adviesorgaan is daar niet voor nodig.Zoals de leden van de PvdA-fractie constateerden, is in de audit het vraagstuk
inzake een actievere opstelling van de NMa op het gebied van misbruik
van economische machtspositie niet opgenomen, omdat dat niet gerelateerd is
aan de status van het toezichthoudend orgaan. Ik verwacht dat op dit punt
ook informatie naar voren zal komen in de effectmeting die, zoals ik hiervoor
aangaf, door de NMa zal worden uitgevoerd.De leden van de PvdA-fractie stelden de vraag of de uitbreiding van de
NMa/Dte deze organisatie structureel in staat stelt haar wettelijke taken
naar behoren uit te voeren. Om ervoor zorg te dragen dat de organisatie zodanig
sterk blijft dat zij haar taken naar behoren kan blijven uitvoeren, heb ik,
zoals door deze leden reeds werd opgemerkt, eerder dit jaar besloten tot een
formatie-uitbreiding voor de gehele NMa naar circa 190 volledige arbeidsplaatsen
(fte's). Ik ben derhalve van mening dat de organisatie door deze uitbreiding
goed toegerust is voor haar huidige wettelijke taken. De uitkomsten van de
discussies die ik met de Tweede Kamer over privatisering van regionale energiebedrijven
heb gevoerd, leiden tot extra taken voor de Dte. Ik heb van de NMa/Dte inmiddels
een nadere concretisering ontvangen van de invulling van die additionele taken
en de consequenties daarvan voor de formatie. Ik heb daarover in de nota naar
aanleiding van het verslag reeds gemeld dat de formatie van de Dte conform
de voorstellen verder mag groeien. In dat debat heb ik tevens aangegeven dat
het volstrekt helder is dat bij een uitbreiding of intensivering van de taken
van NMa/Dte opnieuw zal worden bezien welke consequenties dat heeft voor de
formatie. Ik ben het met de leden van de PvdA-fractie eens dat de NMa/Dte
de haar toebedeelde taken naar behoren dient uit te oefenen en daarvoor ook
voldoende toegerust dient te worden.De leden van de PvdA-fractie vroegen naar de (voorlopige) resultaten van
een relatie-tevredenheidsonderzoek dat in opdracht van de NMa/Dte is uitgevoerd.
Er is inderdaad in opdracht van de NMa/Dte een zogenaamd relatie-tevredenheidsonderzoek
Dte uitgevoerd. Door een onderzoeksbureau zijn bij 30 door het onderzoeksbureau
geselecteerde bedrijven en organisaties, die te maken hebben met de Dte interviews
gehouden. Hieronder bevonden zich netbeheerders, vergunninghouders (zowel
ten aanzien van de levering van gas als ten aanzien van de levering van elektriciteit),
brancheorganisaties, advocatenbureaus en nieuwe marktpartijen. Er is ook een
interview geweest met één van mijn medewerkers. Van de directeur
van de Dte heb ik begrepen dat het gehele eindrapport en de reactie van de
directeur van de Dte naar verwachting in de tweede helft van november 2001
aan alle geïnterviewden zal worden toegestuurd. Tevens zal dan het eindrapport
en de reactie van de directeur Dte op de website van de Dte worden geplaatst.
De Dte beoogt daarmee maximale transparantie te geven. Het spreekt voor zich
dat ik bereid ben het eindrapport aan de Tweede Kamer aan te bieden zodra
ik het van de NMa/Dte heb ontvangen. Over het functioneren van de Dte verwijs
ik naar datgene wat ik daarover heb gezegd in mijn bevindingen op het jaarverslag
NMa/Dte 2000 en tijdens de behandeling van dat jaarverslag door de Tweede
Kamer op 21 juni 2001. Tijdens dat debat was met mij het merendeel van
de fracties, waaronder die van de PvdA, uiterst lovend over het functioneren
en de daadkracht van de Dte. Ik deel dan ook de hier geuite twijfels van de
leden van de PvdA-fractie over de kracht van de Dte niet.De leden van de PvdA-fractie meenden dat de Dte ook medevormgever is van
beleid, waarbij werd verwezen naar de Richtlijnen Gastransport en Opslag die
de Dte vaststelt. De leden van de PvdA-fractie wilden weten of de regering
deze mening deelt. Ik ben van mening dat de Dte geen beleid maakt en deel
de mening van de leden van de PvdA-fractie dan ook niet. De Dte is uitvoerder
en toezichthouder op de elektriciteits- en gasmarkt. In het kader van zijn
uitvoerende taak worden, overigens op aandringen van de Tweede Kamer (zie
onder meer het amendement van het lid van den Akker c.s. en ook de nota naar
aanleiding van het verslag betreffende het voorstel voor een Gaswet, Kamerstukken
II 1999/2000, 26 463, nr. 64 en nr. 8) door de directeur van
de Dte in mandaat voor de directeur-generaal van de NMa richtlijnen voor toegang
tot de gastransportnetten opgesteld. Deze richtlijnen zien onder
meer op de elementen die energiebedrijven in acht dienen te nemen bij het
opstellen van hun indicatieve tarieven en voorwaarden voor het transport of
de opslag van gas en hebben tevens tot doel duidelijkheid te scheppen over
hoe de Dte geschillen over de toegang tot het net zal beslechten. Bij deze
richtlijnen gaat het om een nadere uitwerking door de Dte van de regelgeving
en het beleid dat door het kabinet en de Tweede Kamer wordt vastgesteld. Een
politieke correctiemogelijkheid op de praktische en technische uitwerking
door de Dte acht ik niet in de rede liggen.De leden van de PvdA-fractie vroegen voorts waarom het toezicht op de
energiemarkt door de verzelfstandiging wordt versterkt. Ik ben van mening
dat de kracht en het gezag van de toezichthouder toeneemt wanneer hij besluiten
kan nemen zonder dat er in individuele gevallen door de minister kan worden
ingegrepen. Marktpartijen weten dan immers dat zij de toezichthouder moeten
overtuigen met argumenten. Bezwaren tegen de besluiten kunnen dan enkel nog
geuit worden via de geëigende weg, te weten het indienen van bezwaarschriften
en de gang naar de rechter.De leden van de PvdA-fractie vroegen waarom een evaluatie op het punt
van de zelfstandigheid in relatie tussen de Minister van Economische Zaken
en de directeur-generaal van de NMa geen toegevoegde waarde heeft. Zij vroegen
of zo'n evaluatie niet juist cruciaal is. Ik wijs er op dat bij de totstandkoming
van de Mededingingswet mijn voorganger al te kennen heeft gegeven dat hij
uiterst terughoudend zou zijn met het geven van aanwijzingen omdat dat in
zijn visie niet paste bij de gewenste onafhankelijkheid van de toezichthouder.
Naar zijn mening moest de NMa een reputatie en een uitstraling van onberispelijkheid,
betrouwbaarheid en onafhankelijkheid opbouwen. Deze lijn heb ik voortgezet.
Ook naar mijn mening is een gepaste afstand tot de beslispraktijk van de NMa
geboden. In de praktijk is gebleken dat er ook nooit aanleiding is geweest
om een aanwijzing te geven in een individuele zaak. Een evaluatie van de relatie
minister-directeur-generaal zou dan ook niets anders kunnen uitwijzen dan
dat de NMa als een zelfstandige toezichthouder functioneert.De leden van de PvdA-fractie vroegen of de invoering van een bijdrage
voor de werkzaamheden van de NMa niet van marktwerking zou getuigen. Zij wezen
er op dat het in veel andere landen gebruikelijk is dat een dergelijk fee wordt gevraagd. Ik wijs er op dat dit verschijnsel
ook in Nederland niet onbekend is. Het kabinet heeft in zijn standpunt inzake
het rapport «Maat houden» van de MDW-werkgroep doorberekening
van handhavingskosten (Kamerstukken II 1996/97, 24 036, nr. 43) aangegeven
dat kosten wat betreft de categorie toelating (het geven van toestemming in
de vorm van vergunningen, ontheffingen, machtigingen, concessies, etc) en
de categorie post-toelating (verlenging van een toestemmingsinstrument zoals
een vergunning, controle op de naleving van de vergunningvoorwaarden) zouden
kunnen worden doorberekend. Met name in die gevallen is sprake van toerekenbaarheid
van kosten en individualiseerbaarheid van profijt. Van de uitgangspunten van
het rapport kan worden afgeweken, mits dat maar gemotiveerd wordt. Bij gelegenheid
van de evaluatie van de Mededingingswet zal dit onderwerp zeker aan de orde
moeten komen. Wat betreft de uitvoering van de Elektriciteitswet 1998 en de
Gaswet is al uitvoering gegeven aan de uitgangspunten van het rapport «Maat
houden» en het kabinetsstandpunt door middel van het Besluit kostenverhaal
energie (Stb. 2001, 338).In antwoord op de vraag van de leden van de PvdA-fractie naar de wijze
van verslaglegging van het zelfstandig bestuursorgaan NMa omtrent onder meer
zijn functioneren, prioriteitsstelling en personeelsformatie merk ik het volgende
op.Evenals thans al het geval is zal de NMa jaarlijks verslag doen van zijn
functioneren in het afgelopen jaar. In dat verslag komen onder meer aan de
orde de behandelde onderwerpen (waaruit ook de prioriteiten blijken), cijfermatige gegevens inzake de behandelde zaken, verrichte uitvoeringstoetsen,
de door de Dte genomen besluiten en de samenwerking met andere nationale en
internationale toezichthouders. Het jaarverslag wordt algemeen verkrijgbaar
gesteld. De Minister van Economische Zaken zendt het verslag vergezeld van
zijn eigen bevindingen naar beide kamers der Staten-Generaal. Tot nu toe zijn
deze bevindingen besproken met de Tweede Kamer en ik verwacht dat dat in de
toekomst ook het geval zal zijn. Dat is een goede gelegenheid om het functioneren
van de NMa te bezien. Ik verwacht dat eventuele knelpunten in de regelgeving
en het (door de politiek bepaalde) beleid daarbij ook aan de orde kunnen komen.
In die zin krijgt de Tweede Kamer ook de gelegenheid een en ander te evalueren.
Gegevens over de personeelsformatie zullen evenals tot nu toe het geval is,
blijken uit de begroting en de verantwoording van het Ministerie van Economische
Zaken.Deze leden vroegen voorts hoe de vijfjaarlijkse evaluatie zich verhoudt
met de VBTB-operatie en het streven naar een jaarlijks inzicht in efficiëntie
en doelmatigheid. Zij vroegen welke initiatieven op dit vlak worden ondernomen.
In antwoord op deze vraag merk ik op dat in de VBTB-begroting jaarlijks gegevens
worden opgenomen die inzicht moeten verstrekken over de doelmatigheid van
de NMa. Dit is echter een beperkt aantal gegevens, die betrekking hebben op
prijs en hoeveelheid, de zogenaamde p*q gegevens. Een evaluatie gaat veel
dieper in op de (ontwikkeling van) de doelmatigheid en doeltreffendheid. Er
is geen sprake van extra initiatieven ten aanzien van de p*q gegevens, er
worden wel initiatieven genomen tot het definiëren van prestatie-indicatoren
die een zo volledig mogelijk beeld geven van het functioneren van de NMa.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de PvdA-fractie naar de
nadere regels met betrekking tot de inlichtingenplicht, bedoeld in artikel
5e, deel ik mede dat ik denk aan het volgende. Om duidelijkheid over en weer
te hebben omtrent de informatie-uitwisseling zullen afspraken over termijnen
waarbinnen informatie wordt verstrekt en over vertrouwelijkheid van gegevens
in die nadere regels worden neergelegd. Bij het soort gegevens dat verstrekt
wordt, moet onder meer gedacht worden aan informatie in het kader van een
uitvoeringstoets door de NMa in het kader van de Mededingingswet of van specifieke
regelgeving, informatie in verband met een afwijzend besluit bij een concentratie
ingeval van een aanvraag als bedoeld in artikel 47 van de Mededingingswet
en wijzigingen in beleidsregels van de NMa. Verder zullen in die nadere regels
ook afspraken worden opgenomen over de informatie die de Minister van Economische
Zaken aan de NMa verstrekt. Daarbij valt te denken aan informatie over voorgenomen
besluiten en adviezen, over wet- en regelgeving, over voorgenomen beleidsregels
en over ontwikkelingen in internationaal verband.In antwoord op de desbetreffende vraag van de leden van de PvdA-fractie
naar de inwerkingtreding van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen, merk
ik op dat de inschatting daarvan lastig is. Tot nu toe lopen dit wetsvoorstel
en het voorstel voor een kaderwet zelfstandige bestuursorganen aardig gelijk
op. Ik acht het desalniettemin verstandig thans wel door middel van een nota
van wijziging de relevante bepalingen van het voorstel voor een kaderwet zelfstandige
bestuursorganen in dit wetsvoorstel op te nemen. Hierdoor wordt voorkomen
dat bij het eerder in werking treden van deze wet verwezen wordt naar bepalingen
in de kaderwet die mogelijk nog niet gelden, waardoor de wet moeilijk uitvoerbaar
wordt en er tijdelijk leemtes zouden zijn ten aanzien van het toezicht, informatievoorziening
etc. Bij gelegenheid van de aanpassingswetgeving in verband met invoering
van de kaderwet kan de Mededingingswet ook aangepast worden in die zin dat
de bepalingen die ook in kaderwet zijn opgenomen, kunnen worden geschrapt.In de nota van wijziging is ook voorzien in het opnemen van de bepaling
uit de kaderwet (artikel 18 van het voorstel voor een kaderwet) dat jaarlijks voor 1 april door het zelfstandig bestuursorgaan een ontwerpbegroting
wordt ingediend. Het is noodzakelijk dat de Minister van Economische Zaken
met deze begroting instemt want deze zal deel uit moeten maken van zijn begroting.
Een aparte bepaling dat de Minister van Economische Zaken de begroting moet
goedkeuren is dus niet nodig. De bepaling inzake de goedkeuring van de begroting
in het voorstel voor een kaderwet zelfstandige bestuursorganen (artikel 22)
heeft betrekking op de begroting van zelfstandige bestuursorganen die geen
onderdeel uitmaken van de Staat.Het ligt niet voor de hand om, zoals de leden van de CDA-fractie vroegen,
de titel van het wetsvoorstel aan te passen. Het zal voor een ieder duidelijk
zijn dat het wetsvoorstel betrekking heeft op een bestuursorgaan dat bepaalde
bestuursbevoegdheden heeft. Dat bestuursorgaan, het bestuur van de NMa, oefent
die bevoegdheden uit met ondersteuning van zijn personeel. Gezamenlijk vormen
zij de Nederlandse Mededingingsautoriteit. Ik meen dan ook dat de titel van
het wetsvoorstel een adequate weergave is van de inhoud van het wetsvoorstel.
Er is geen enkele aanleiding voor misverstanden als gevolg van het feit dat
de bestuurlijke bevoegdheden aan het bestuur van de NMa worden opgedragen
en in de titel van het wetsvoorstel wordt gesproken over het omvormen van
de Nederlandse Mededingingsautoriteit tot zelfstandig bestuursorgaan.De leden van de CDA-fractie vroegen of ik niet te gemakkelijk voorbij
ga aan de kritiek die van verschillende zijden op de NMa is geuit en vroegen
mij een eigen inventarisatie te geven waarbij alle kritiekpunten aan de orde
komen. Het is juist dat, naast de lof die ook vanuit de Tweede Kamer is gegeven,
de NMa in de afgelopen jaren kritiek heeft gekregen. Dat is ook logisch met
een nieuwe organisatie die haar weg en plaats moet vinden en met een omgeving
die aan deze nieuwe organisatie moet wennen en er soms bij gebaat zal zijn
veel kritiek te geven. Zowel de NMa als ik hebben de kritiek, voor zover deze
gegrond was, altijd ter harte genomen en hiervan geleerd. De NMa/Dte is immers
niet een organisatie die vanuit een ivoren toren werkt. Het beeld als zouden
de NMa en ik niets met de kritiek gedaan hebben, verwerp ik dan ook. Een afzonderlijke
inventarisatie of analyse van deze kritiek is niet nodig omdat in het algemeen
overleg met de vaste commissie voor Economische Zaken van de Tweede Kamer
op 13 september 2000 (Kamerstukken II 2000/2001, 22 093, nr. 12)
over het jaarverslag 1999 en mijn bevindingen daarop (Kamerstukken II 1999/2000,
26 800-XIII, nr. 58) alle kritische punten naar mening zijn besproken.
Ik heb toen ook toegezegd dat aan die kritiekpunten tegemoet zou worden gekomen.
Ten dele was dat de verantwoordelijkheid van de NMa zelf, ten dele ook mijn
verantwoordelijkheid en ik zal dan ook deze punten meenemen bij de evaluatie
van de Mededingingswet. Inmiddels is uit het jaarverslag van de NMa/Dte over
2000 gebleken dat de NMa/Dte een grote stap voorwaarts hebben gemaakt (Kamerstukken
II 2000/2001, 27 400-XIII, nr. 59). Vele verbeteringen op het vlak
van communicatie, transparantie en prioriteitsstelling zijn gerealiseerd.
In het eerdergenoemd algemeen overleg op 21 juni 2001 hebben de vaste
commissie voor Economische Zaken van de Tweede Kamer en ik gezamenlijk geconcludeerd
dat er altijd nog verbeteringen mogelijk zijn, bijvoorbeeld ten aanzien van
service en doorlooptijden. Dit neemt echter niet weg dat de NMa is uitgegroeid
tot de door de Tweede Kamer en mij gewenste toonaangevende en gezaghebbende
toezichthouder.De leden van de CDA-fractie vroegen waarom de NMa niet alle van de zijde
van de Tweede Kamer tijdens het algemeen overleg op 13 september 2000
ingebrachte wensen heeft overgenomen. Het is mij niet duidelijk op welke niet
uitgevoerde wensen deze leden doelden. Ik constateer dat de NMa een aantal
activiteiten heeft ondernomen om de wenselijk geachte transparantie te vergroten,
bijvoorbeeld via de richtsnoeren over de samenwerking tussen bedrijven. De
NMa besteedt veel aandacht aan mogelijke overtredingen van de
Mededingingswet door grote ondernemingen, bijvoorbeeld in het benzine-onderzoek.
De Dte kiest een stevige aanpak van grote bedrijven in de energiesector. De
wens om de NMa voldoende te equiperen, is door mij vertaald in een uitbreiding
van de beschikbare mensen en middelen. De NMa heeft zich via een grote wervingsinspanning
inmiddels aanzienlijk versterkt. In de NMa-praktijk blijkt reeds nu de ontwikkeling
naar een meer en meer pro-actieve aanpak, die ook ik wenselijk acht. Met de
afhandeling van het laatste segment overgangsontheffingsverzoeken uit 1998
komt meer ruimte vrij voor dit pro-actieve optreden.Het doet mij deugd dat naar de mening van de leden van de CDA-fractie
sinds het uitbrengen van de richtsnoeren voor samenwerking de duidelijkheid
voor het midden- en kleinbedrijf (mkb) is toegenomen. Deze leden gaven aan
dat het vertrouwen bij de ondernemers in het mkb desalniettemin nog kan worden
vergroot. Zij vroegen om een reactie op de door MKB-Nederland opgestelde nota
«Marktwerking en het mkb» waarin de instelling van een mkb-loket
en een mkb-raad wordt bepleit. De NMa heeft inmiddels een aantal acties ondernomen
die verder tegemoetkomen aan de zorgen die bij de leden van de CDA-fractie
leven. De NMa presenteert binnenkort een zogenaamd mkb-loket, dat wordt ondergebracht
in de «Informatielijn NMa/DTe». Via een gratis telefoonnummer
en via de website verzorgt NMa/Dte publieks- en bedrijfsvoorlichting. Deze
voorzieningen dragen eraan bij dat individuele ondernemers de weg naar de
NMa op een gemakkelijke wijze kunnen vinden. Voorts wordt binnen de NMa een
mkb-coördinator aangewezen, die het aanspreekpunt is voor organisaties
als MKB-Nederland. Ten slotte wil de NMa politiek en maatschappij intensiever
betrekken bij de werkzaamheden. In dat kader wil de NMa de inbreng van verschillende
belangengroepen organiseren. Ik ben er erg voor dat de mkb-belangen behartigd
kunnen worden, maar ik voel niets voor de instelling van een zogenaamde mkb-raad.
Ik wijs er nog op dat er in het kader van de Mededingingswet ook andere belangen
zijn, niet in de laatste plaats die van consumenten. Ik meen dat er voldoende
kanalen zijn voor de behartiging van de diverse deelbelangen.De leden van de CDA-fractie vroegen om concrete toezeggingen inzake de
duur en de helderheid van beroepsprocedures. Zij vroegen daarbij in te gaan
op de suggesties die door VNO/NCW zijn gedaan. Het afschaffen van de verplichte
bezwaarprocedure was een van de suggesties van VNO/NCW. Ik wijs in dat verband
op het wetsvoorstel tot wijziging van de Algemene wet bestuursrecht en enige
andere wetten waarin onder andere is opgenomen de afschaffing van de verplichte
bezwaarschriftprocedure. Indien dit wetsvoorstel tot wet wordt verheven heeft
dat ook gevolgen voor de procedure naar aanleiding van een besluit op grond
van de Mededingingswet. De belanghebbende kan dan de NMa verzoeken in te stemmen
met rechtstreeks beroep op de rechter. Wanneer de zaak daarvoor geschikt is,
kan de NMa daarmee instemmen (artikel 7:1a van wetsvoorstel 27 563).
Ik denk dat dit een interessante optie is, maar ik wil niet vooruitlopen op
het oordeel van de Tweede Kamer over de voorgestelde wijziging van de Awb.
Een andere suggestie van VNO/NCW op het gebied van beroepsprocedures was om
de rechter vol te laten toetsen. Dat wil zeggen dat de rechter het dossier
geheel volledig opnieuw beoordeelt. Ik heb in de nota naar aanleiding van
het verslag in antwoord op een vraag van deze leden aangegeven dat –
volgens de systematiek van het Nederlandse bestuursrecht – aan de rechter
moet worden overgelaten hoe hij toetst. Hij moet beoordelen of de NMa in redelijkheid
tot de beslissing heeft kunnen komen en of met alle door de wetgever relevant
geachte aspecten of belangen rekening is gehouden. De weging van elk afzonderlijk
belang hoeft de rechter niet over te doen.De leden van de CDA-fractie vroegen waarom het wetsvoorstel zo lang op
zich heeft laten wachten. Ik heb naar aanleiding van dezelfde vraag van deze
leden in het verslag, in de nota naar aanleiding van het verslag aangegeven
dat de regeling van de verantwoordelijkheden en bevoegdheden een zorgvuldige
afweging en een nauwkeurige formulering van de desbetreffende bepalingen heeft
gevergd. Dat heeft de nodige tijd gekost, mede gezien de samenhang met het
voorstel voor een kaderwet zelfstandige bestuursorganen. De verantwoordelijkheden
en bevoegdheden worden uitputtend in dit wetsvoorstel geregeld, omdat een
minister ten aanzien van een zelfstandig bestuursorgaan alleen over de bevoegdheden
beschikt die hem uitdrukkelijk bij wet zijn toegekend. Er is daarbij gekozen
voor aansluiting bij het voorstel voor een kaderwet zelfstandige bestuursorganen.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de CDA-fractie in welke
gevallen de NMa taken voor andere ministers uitvoert, merk ik op dat het gaat
om de volgende taken. In de eerste plaats gaat het om taken en bevoegdheden
die voortvloeien uit de Wet Personenvervoer 2000. Deze wet valt onder de verantwoordelijkheid
van de Minister van Verkeer en Waterstaat. In dat kader wordt de NMa per 1 januari
2002 verantwoordelijk voor het toezicht op de naleving van artikel 69, eerste
en vijfde lid, van de wet met betrekking tot gemeentelijke vervoerbedrijven.
In de tweede plaats gaat het om taken en bevoegdheden van de NMa in twee nog
tot stand te komen wetten. Het betreft het voorstel voor een Spoorwegwet (Kamerstukken
II 2000/2001, 27 482) en het in voorbereiding zijnde wetsvoorstel tot
wijziging van de Wet Luchtvaart inzake de exploitatie van Schiphol. Ook deze
wetten vallen onder de verantwoordelijkheid van de Minister van Verkeer en
Waterstaat.Het is niet zo, zoals de leden van de CDA-fractie veronderstelden, dat
ik afzie van een evaluatie van de Mededingingswet. Deze evaluatie is inmiddels
in voorbereiding en ik verwacht dat in mei volgend jaar de resultaten daarvan
beschikbaar zullen zijn. In de inleiding heb ik mede naar aanleiding van deze
vraag van deze leden al aangegeven dat naar mijn mening de verzelfstandiging
van de NMa vooruitlopend op de evaluatie kan worden gerealiseerd.Bij de evaluatie van de Mededingingswet zal worden onderzocht in hoeverre
de reikwijdte van die wet en de daarin voorziene procedures knelpunten opleveren
en voor verbetering vatbaar zijn. Concrete punten kan ik vanzelfsprekend nog
niet noemen, omdat die juist uit de evaluatie moeten blijken. Naar aanleiding
van de resultaten van de evaluatie zal moeten worden bezien op welke wijze
de wet gewijzigd zou moeten worden om de doeltreffendheid en de doelmatigheid
te verbeteren. Ik merk overigens in dit verband nog wel op dat de fundamenten
van het regime, de aansluiting bij het Europees recht, voor mij onverkort
blijven staan.De leden van de CDA-fractie vroegen de door de Minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid en de Minister van Economische Zaken op te stellen beleidsregels
ter explicitering van de afbakening van de reikwijdte van de Mededingingswet
ten opzichte van CAO-afspraken inzake arbeidsvoorwaarden en werkgelegenheid
onderdeel te laten uitmaken van de behandeling van dit wetsvoorstel. Zoals
ik in de nota naar aanleiding van het verslag op de desbetreffende vragen
van deze leden heb geantwoord, hebben de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
en de Minister van Economische Zaken er ieder vanuit hun eigen verantwoordelijkheid
belang bij dat die beleidsregels tijdig worden vastgesteld. Overigens zou,
indien de bedoelde beleidsregels niet of niet op tijd worden vastgesteld,
de afbakening van de Mededingingswet ten opzichte van CAO-afspraken inzake
arbeidsvoorwaarden en werkgelegenheid al duidelijk zijn aan de hand van recente
jurisprudentie van het Hof van Justitie van de EG. Deze leden behoeven zich
naar mijn mening in dit opzicht dan ook geen zorgen te maken. Voor het onderdeel
laten uitmaken van die beleidsregels van de behandeling van dit wetsvoorstel
zie ik geen aanleiding. Die beleidsregels zullen alleen een explicitering
inhouden van het door het Hof van Justitie van de EG gegeven richtsnoer om
te bepalen of een CAO-afspraak buiten de werkingssfeer van het
Europeesrechtelijke kartelverbod valt. Dat richtsnoer is richtinggevend voor
de uitleg van de reikwijdte van artikel 6, eerste lid, van de Mededingingswet
in dat opzicht. De beleidsregels zullen hier geen inbreuk op kunnen maken
door een eigen invulling te geven aan dat artikel. Afgezien van het voorgaande
vind ik dat de reikwijdte van artikel 6, eerste lid, van de Mededingingswet
ten aanzien van CAO-afspraken een geheel ander onderwerp is dan het verlenen
van de status van zelfstandig bestuursorgaan aan het bestuur van de NMa waarop
dit wetsvoorstel betrekking heeft.Verder vroegen deze leden om een nadere toelichting op mijn stelling dat
het denkbaar is dat een afspraak tussen werkgevers en werknemers over collectieve
winkelsluitingstijden aangemerkt kan worden als een afspraak die aan de Mededingingswet
moet worden getoetst. Ik heb met die uitspraak niet meer willen zeggen dan
dat het enkele feit dat bij een afspraak werkgevers- en werknemersorganisaties
zijn betrokken geen vrijbrief is om allerlei mededingingsbeperkende afspraken
aan de werking van de Mededingingswet te onttrekken. Voor het antwoord op
de vraag of een afspraak onder het verbod van artikel 6, eerste lid, van die
wet valt, zijn de aard en de strekking van die afspraak essentieel, met andere
woorden of de intentie en de nadruk liggen op de verbetering van de arbeidsvoorwaarden
en de werkgelegenheid of op de beperking van de concurrentie.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de CDA-fractie naar de concrete
aanbeveling van de OESO om over te gaan naar een zbo-status voor de NMa, merk
ik op dat dat naar mijn mening voldoende uit de in de nota naar aanleiding
van het verslag weergegeven tekst blijkt. De OESO-uitspraken – waarvan
ik hier enkele zal herhalen – zijn opgenomen in het document «Regulatory
Reform in the Netherlands» en de daarin opgenomen studie«Background
report on the role of competition policy in regulatory reform». De OESO
concludeert «To maintain distance and encourage actual independance,
the relation between Minister and NMa is to be transparant. Seperation and
publicity may prove an effective check; at least it will expose Ministerial
intervention to political and public oversight». Tenslotte geeft de
OESO aan dat een van de kritische factoren voor het slagen van de NMa zal
zijn «its success at establishing its authority and independence, through
court affirmations of its decisions, Ministerial abstinence from exercising
its theoretical powers of instruction, and emancipation, as planned, from
the ministry itself» (blz. 180).De OESO geeft niet aan wie exact de bestuursbevoegdheden moet krijgen.
De OESO-uitspraken hebben betrekking op de onafhankelijkheid van degene die
de beslissingen neemt. In de Nederlandse situatie is dat het bestuur van de
NMa.Onder verwijzing naar het SER-beleidsadvies «Sociaal-economisch
beleid 2000–2004» waarin is verwoord dat de NMa na evaluatie zo
snel mogelijk omgevormd moet worden tot een zelfstandig bestuursorgaan, vroegen
de leden van de CDA-fractie waarom aan de evaluatie is voorbij gegaan. Ik
ben in de inleiding van mijn antwoord hier reeds op ingegaan.Deze leden vroegen voorts waarom met dit wetsvoorstel op de Kaderwet zelfstandige
bestuursorganen moet worden vooruitgelopen. Er is geen reden te wachten met
verzelfstandigingen zolang de kaderwet nog niet tot stand is gekomen. De kaderwet
geeft regels die kunnen gelden voor zelfstandige bestuursorganen en ziet dus
niet op de vraag óf een bestuursorgaan moet worden verzelfstandigd.
Ik vind het wel van belang met dit wetsvoorstel zoveel mogelijk aan te sluiten
bij de regels van de kaderwet. Ik verwijs hierbij ook naar de bijgevoegde
nota van wijziging.Met de leden van de fractie van het CDA ben ik het eens dat regels nodig
zijn die ervoor zorgen dat de NMa de haar toegedeelde taken naar behoren uitvoert.
Hiervoor acht ik verschillende toezichtsinstrumenten van belang, die ook in
het voorstel voor een kaderwet zelfstandige bestuursorganen zijn opgenomen.
Eén van die instrumenten is de taakverwaarlozingsregeling,
die is opgenomen in artikel 16 van het wetsvoorstel kaderwet zelfstandige
bestuursorganen en in het in de nota van wijziging opgenomen artikel 5f van
de Mededingingswet. Deze bepaling biedt de mogelijkheid bij algemene ernstige
taakverwaarlozing voorzieningen te treffen. Zoals weergegeven in het kabinetsstandpunt
op het advies «Vertrouwen in onafhankelijkheid» van de ACT, heeft
in geval van verzelfstandiging van het toezicht de minister altijd een verantwoordelijkheid
op systeemniveau voor het functioneren van het toezichtarrangement. Deze verantwoordelijkheid
is onderdeel van zijn totale verantwoordelijkheid voor beleid, uitvoering
en toezicht waarop de kamer de minister te allen tijde ter verantwoording
kan roepen. Systeemverantwoordelijkheid is dus het toezicht op de toezichthouder.
Conform het advies van de ACT vindt het kabinet dat de minister in het geval
van een verzelfstandigde toezichthouder vanuit deze systeemverantwoordelijkheid
dient te beschikken over een algemene aanwijzingsbevoegdheid en een bevoegdheid
bij taakverwaarlozing. Aanwijzing 124m van de Aanwijzingen voor de regelgeving
geeft aan dat in beginsel een taakverwaarlozingsregeling in de instellingswet
van een zelfstandig bestuursorgaan moet worden opgenomen. Op grond daarvan
kan de minister de noodzakelijke voorzieningen treffen, indien naar het oordeel
van de minister het zelfstandig bestuursorgaan zijn taak ernstig verwaarloost.
De taakverwaarlozingsregeling moet als het sluitstuk van het totale sturings-
en bijsturingsinstrumentarium worden gezien. Het treffen van voorzieningen
bij taakverwaarlozing zal dus alleen in ernstige situaties aan de orde zijn.
Dit vergt een afweging in het specifieke geval waardoor een definitie niet
vooraf te geven is. Naar mijn mening biedt dit instrument tezamen met de andere
toezichtsmiddelen voldoende mogelijkheden om een efficiënte, verantwoorde
en effectieve wetsuitvoering door de NMa te verzekeren, zonder dat de Minister
van Economische Zaken een middel heeft om in individuele gevallen in te grijpen
in beslissingen van de NMa.De leden van de CDA-fractie vroegen waarom het logisch is artikel 15 van
het voorstel voor een Kaderwet zelfstandige bestuursorganen (Kamerstukken
II 2000/2001, 27 426) buiten toepassing te verklaren. Naar aanleiding
van deze vraag merk ik het volgende op. Het belangrijkste oogmerk van het
wetsvoorstel is de onafhankelijke besluitvorming van de NMa. Daartoe dient
de mogelijkheid van ingrijpen door de Minister van Economische Zaken in individuele
gevallen te vervallen. De minister zal dus geen aanwijzing aan de NMa kunnen
geven met betrekking tot diens beslissing in een individueel geval. Ik ben
van mening dat dan ook niet achteraf door de minister in een individueel geval
moet kunnen worden ingegrepen. Weliswaar zou de minister naar eigen inzicht
van zijn bevoegdheid tot vernietiging geen gebruik kunnen maken, maar in de
praktijk zal de NMa, wetende dat zijn besluit door de minister vernietigd
kan worden, toch geneigd zijn bij het nemen van zijn besluiten rekening te
houden met de opvattingen van de minister met betrekking tot dat individuele
geval.Naar aanleiding van de desbetreffende vraag van deze leden merk ik op
dat ik van mening ben dat het buiten toepassing verklaren van artikel 15 van
de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen niet de functie van de kaderwet uitholt.
Uit het voorstel voor de kaderwet blijkt dat er van uitgegaan wordt dat de
wet niet (geheel) ten aanzien van alle zelfstandige bestuursorganen van toepassing
zal zijn. Ingevolge artikel 2 van het voorstel voor een kaderwet moet die
wet uitdrukkelijk in de wet, algemene maatregel van bestuur of ministeriële
regeling van toepassing verklaard zijn. Verder is in de memorie van toelichting
bij het voorstel voor een kaderwet aangegeven dat de bepalingen van die wet
soms slechts gedeeltelijk van toepassing zullen zijn. De bijzondere wetgever
kan in een bepaald geval sommige bepalingen van de kaderwet niet van toepassing
laten zijn op een zelfstandig bestuursorgaan (Kamerstukken II 2000/2001, 27 426,
nr. 3, blz. 4). Dit laat onverlet de bijdrage die de kaderwet zal leveren aan de harmonisering en verheldering van de regels die gelden
voor zelfstandige bestuursorganen.2. Relatie tot andere wettenIn reactie op de desbetreffende opmerking van de leden van de CDA-fractie
merk ik op dat de Dte in materiële zin niet wordt opgeheven maar een
organisatorische eenheid met een eigen gezicht blijft binnen de NMa. Binnen
een NMa waar de Dte deel van uitmaakt zal evenveel aandacht moeten blijven
voor de uitvoering van de energiewetten als voorheen het geval was. De taken
op het gebied van de algemene mededinging en van gas en elektriciteit zijn
wettelijke taken waaraan ten volle uitvoering moet worden gegeven door de
NMa. Deze taken zijn nevengeschikt. Ook materieel bezien, dienen er genoeg
voorzieningen te zijn voor de uitvoering van de energietaken. Zoals ik reeds
eerder heb aangegeven is het voor de Dte van groot belang dat hij beschikt
over voldoende middelen om zijn taken effectief en doelmatig te kunnen uitvoeren.
Om deze reden zeg ik hierbij toe om deze personele en financiële middelen
voor deze taakuitvoering te earmarken op de begroting
van het Ministerie van Economische Zaken. Daardoor is zichtbaar dat er middelen
beschikbaar worden gesteld en kan de Minister van Economische zaken daar ook
op worden aangesproken.De leden van de CDA-fractie waren van mening dat het integreren van de
Dte in de NMa leidt tot een beperking van de ministeriële verantwoordelijkheid
omdat de uitvoering en het toezicht op de energiesector formeel wordt opgedragen
aan het bestuur van de NMa, dat de status van zelfstandig bestuursorgaan krijgt.
De leden van de CDA-fractie stelden voorts dat het overdragen van de taken
aan de NMa ertoe leidt dat de taken niet langer aan een rechtstreekse controle
door het parlement zijn onderworpen. Ik merk op dat het integreren van de
Dte in de NMa als zodanig niet leidt tot een beperking van de ministeriële
verantwoordelijkheid. De Dte maakt nu ook al als kamer deel uit van de NMa.
De Minister van Economische Zaken is en blijft verantwoordelijk voor het algemene
gas- en elektriciteitsbeleid en is daarop uiteraard ook aanspreekbaar. Wanneer
de NMa/Dte een zelfstandig bestuursorgaan wordt, verandert dat niet. Ook als
de Dte is geïntegreerd in het zelfstandig bestuursorgaan NMa kan de minister
nog steeds algemene aanwijzingen geven aan de NMa, dus ook ten aanzien van
de uitvoering van de Gaswet en Electriciteitswet 1998. Alleen de bevoegdheid
tot het geven van aanwijzingen bij individuele besluiten verdwijnt. In dat
kader wil ik graag mijn antwoord op de vraag van de fractie van de PvdA over
de politieke correctiemogelijkheid nogmaals aanhalen, namelijk dat het van
belang is dat politieke beïnvloeding van individuele beslissingen van
een onafhankelijke toezichthouder moet worden voorkomen. Verder eisen ook
de Europese richtlijnen inzake elektriciteit en gas dat er een onafhankelijke
toezichthouder is ten aanzien van die sectoren.Ik wijs er overigens op dat op dit moment de taken op grond van de Gaswet
reeds zijn opgedragen aan het bestuursorgaan van de NMa. Via een mandaatregeling
worden de taken op dit moment uitgevoerd door de Dte. In het wetsvoorstel
worden alle taken opgedragen aan het bestuursorgaan van de NMa, maar zullen
de taken op het gebied van energie worden uitgevoerd door het onderdeel Dte,
zoals immers ook nu al gebeurt met de taken op grond van de Gaswet. Dit heeft
tot nu toe altijd uitstekend gewerkt, dus ik zie niet in waarom dit nadat
de verzelfstandiging geformaliseerd is, wel tot problemen zou leiden.De leden van de CDA-fractie gaven aan dat de Minister van Economische
Zaken tijdens de behandeling van de Mededingingswet heeft aangegeven dat de
toekenning, respectievelijk onthouding van de zbo-status gebaseerd moet zijn
op een drietal criteria: 1) of er sprake is van een overgangssituatie, 2)
of het bestuursorgaan politiek gevoelige besluiten neemt en 3) of
er sprake is van een discretionaire bevoegdheid. Op grond van deze criteria
komen de leden van de CDA-fractie tot de conclusie dat het momenteel nog veel
te vroeg is de bevoegdheden in de energiesector onder te brengen bij een zelfstandig
bestuursorgaan. Ik deel de mening van de leden van de CDA-fractie niet. De
overwegingen die in 1996 een rol hebben gespeeld, hadden betrekking op een
nieuwe wet en op een geheel nieuwe organisatie. Inmiddels bestaat de NMa reeds
een aantal jaren en is de Dte op dit moment al geruime tijd actief als toezichthouder
en heeft daarbij gezag opgebouwd. Dat heeft hij gedaan in een marktsituatie
die in transitie verkeert. Dat in een dergelijke situatie partijen van mening
verschillen, is niet alleen onvermijdelijk, maar juist reden om over te gaan
tot het op afstand plaatsen van de toezichthouder om diens onafhankelijke
positie te waarborgen. Ik ben tevreden over de manier waarop de Dte zijn taken
uitvoert. Ik heb derhalve ook nooit een individuele aanwijzing hoeven geven.
Deze tevredenheid wordt, zo is onder andere gebleken in het algemeen overleg
over het jaarverslag van de NMa/Dte van 21 juni jl., gedeeld door de Tweede
Kamer. Zoals ik ook in de memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel heb
aangegeven, is gebleken dat de directeur-generaal van de NMa met het Europese
normenkader goed uit de voeten kan, dat hij in feite al onafhankelijk mededingingstoezicht
uitoefent alsof hij een zelfstandig bestuursorgaan is en dat er zich bovendien
geen «aanloopproblemen» hebben voorgedaan. Ik zie in dat kader
geen enkele reden om onderscheid te maken tussen de NMa en de Dte. Ik ben
daarom van mening dat er geen enkel beletsel bestaat om de Dte als onderdeel
van de NMa mee te laten verzelfstandigen. Ten overvloede wijs ik erop dat
politieke aansturing voor de uitvoering en het toezicht op de energiemarkt
in mijn ogen in individuele gevallen niet wenselijk is. Individuele aanwijzingen
en de mogelijkheid tot het achteraf terugdraaien van besluiten van de toezichthouder
tasten het gezag en de onafhankelijke positie van de toezichthouder aan en
leiden bovendien tot rechtsonzekerheid. Ik verwijs voorts naar de OPTA die
ook al meer dan vier jaar naar tevredenheid als zelfstandig bestuursorgaan
functioneert. Met betrekking tot de zorgen van de Tweede Kamer over de invulling
van de ministeriële verantwoordelijkheid wijs ik er nogmaals op dat de
Minister van Economische Zaken nog wel algemene aanwijzingen kan geven. Ik
heb al eerder benadrukt het met de Tweede Kamer eens te zijn dat politiek
gevoelige thema's in het juiste gremium – de politiek – behandeld
dienen te worden. Daar kan ook gesproken worden over het al dan niet geven
van beleidsregels, of over de inhoud van die beleidsregels.Een ander argument voor verzelfstandiging van de NMa, inclusief de Dte,
is dat de overheid zelf betrokken is bij de liberalisering van de energiesector.
Zo is de overheid aandeelhouder van Gasunie, sinds oktober 2001 eigenaar van
het hoogspanningsnet en op provinciaal en lokaal niveau aandeelhouder van
energiebedrijven. Met het oog hierop vind ik het belangrijk dat het toezicht
zelfstandig en onafhankelijk van partijen in de sector wordt uitgevoerd.De leden van de CDA-fractie gaven aan nog steeds bezorgd te zijn over
de gewenste intensieve aandacht (prioriteitsstelling) voor het toezicht op
de energiesector. Op dit moment is, volgens de leden van de CDA-fractie, de
prioriteitsstelling wettelijk verankerd. In het wetsvoorstel wordt dit vervangen
door een mandaatregeling. Ik wijs erop dat de taken op grond van de Gaswet
en de Elektriciteitswet 1998 wettelijke taken zijn. Deze wettelijke taken
veranderen niet door verzelfstandiging van de NMa, inclusief de Dte. Ook de
mandaatregeling doet daar niets aan af. Wijzigingen in deze wettelijke taken
kunnen slechts bij wet worden geregeld en wetswijzigingen behoeven de instemming
van het parlement. Het belang van de taken wordt niet bepaald door de vraag
wie degene is die deze taak uitvoert. De verantwoordelijkheid voor de taken
die voortvloeien uit de Gaswet en Elektriciteitswet 1998, weegt voor de NMa/Dte
even zwaar als de verantwoordelijkheid voor de taken die voortvloeien uit
de Mededingingswet. Zoals ik al eerder aangaf, voert de directeur
van de Dte de taken van de directeur-generaal op grond van de Gaswet nu al
uit op basis van een mandaat op grond van artikel 60 van de Gaswet. Tot op
heden is nooit gebleken dat de taken uit de Gaswet onvoldoende prioriteit
hebben gekregen van de NMa en de Dte.Naar aanleiding van de vraag van de leden van de CDA-fractie waarom voorbij
is gegaan aan de door de Raad van State in zijn advies inzake de Elektriciteitswet
1998 voorgestelde functiescheiding, merk ik het volgende op. Bij de totstandkoming
van de Elektriciteitswet en de wijzigingen van die wet is een bepaalde keuze
gemaakt voor functietoedeling. De door de Raad van State gemaakte opmerkingen
zijn ook in dat verband behandeld. De wetgever heeft toen een bepaalde keuze
gemaakt. Die keuze staat mijns inziens nu niet ter discussie. Dat neemt niet
weg dat bijvoorbeeld in het kader van de evaluatie van de verschillende wetten
nog eens aandacht kan worden geschonken aan dit punt.De leden van de CDA-fractie stelden dat ter voorkoming van belangenverstrengeling
bij de directeur-generaal delegatie van bevoegdheden voor de hand zou liggen.
Zij waren van mening dat mandaat aan ondergeschikt personeel een minder geschikt
middel is omdat uiteindelijk het bestuursorgaan zelf bevoegd blijft de beslissing
te nemen. Naar aanleiding hiervan merk ik het volgende op. Bij het mededingingstoezicht
is uitgangspunt dat dit toezicht zoveel mogelijk onafhankelijk dient te geschieden
en zoveel mogelijk door één toezichthouder. Hierop is gewezen
in het in de brief van de Ministers van Economische Zaken, van Justitie en
van Binnenlandse Zaken van 12 januari 1998 aan de Tweede Kamer opgenomen
kabinetsstandpunt en in het MDW-rapport «Zicht op toezicht» (Kamerstukken
II 1997/98, 24 036, nr. 73). Ik ben van mening dat daaraan moet
worden vastgehouden. Bij gelegenheid van de wijziging van de Elektriciteitswet
1998 (Kamerstukken II 1998/99, 26 303) is de Dte daarom ook als kamer
bij de NMa ondergebracht. Nu de NMa verzelfstandigd wordt, gaat de Dte daarin
mee. Dit betekent wel dat de bestuursbevoegdheden aan het bestuur van de NMa
worden opgedragen, ook al worden zij voorbereid door de eenheid uitvoering
en toezicht energie en neemt het hoofd van die eenheid het besluit in mandaat
voor de raad van bestuur. Ik acht delegatie van bevoegdheden minder geschikt.
Het voorstel van deze leden zou betekenen dat het bestuur van de NMa de hem
bij wet toegekende bevoegdheden zou kunnen delegeren aan organen binnen de
NMa. Volgens artikel 10:14 van de Algemene wet bestuursrecht geschiedt delegatie
echter niet aan ondergeschikten. Verder zou het bestuur ter zake van de door
hem gedelegeerde bevoegdheid uitsluitend beleidsregels kunnen stellen. De
sturings- en verantwoordingsrelatie met de Minister van Economische Zaken
zou daarnaast nogal complex worden. Zonder nadere wettelijk regeling zou de
Minister van Economische Zaken geen beleidsregels kunnen stellen ten aanzien
van het bestuursorgaan dat de gedelegeerde bevoegdheid uitoefent. Hij kan
slechts via het bestuur van de NMa zijn toezichtsinstrumentarium toepassen.
Ook vanuit de optiek van de parlementaire controle lijkt mij deze opzet weinig
aantrekkelijk. Immers het bestuur van de NMa krijgt de bevoegdheid tot delegatie.
Het kan, maar hoeft daar geen gebruik van te maken. Het parlement kan de minister
(slechts) aanspreken op het functioneren van de NMa. Voor de relatie tussen
de minister en het bestuursorgaan binnen de NMa waaraan een bevoegdheid is
gedelegeerd, bestaan geen regels. Een en ander zou betekenen dat er nog de
nodige regels rond die delegatie gesteld zouden moeten worden. Ik denk overigens
dat met de voorgestelde wijziging in de bestuursstructuur voor de leden van
de CDA-fractie veel kou uit de lucht is genomen. Immers, een meerhoofdig bestuur
kan een werkverdeling hanteren.De leden van de CDA-fractie vroegen een verduidelijking inzake het buiten
toepassing verklaren van de vernietigingsbevoegdheid van artikel 15 van het
voorstel voor een Kaderwet zelfstandige bestuursorganen, ook voor de
gevallen waarin een besluit niet een individueel geschil betreft. Zij wezen
daarbij op de Codes op grond van de Elektriciteitswet 1998 en de Richtlijnen
op grond van de Gaswet. De wetgever is destijds van mening geweest dat deze
codes en richtlijnen vastgesteld zouden moeten worden door de uitvoeringsinstantie
en niet door de Minister van Economische Zaken. Daarbij is niet voorzien in
een vernietigingsbevoegdheid voor de minister. Ik acht het ook in het kader
van de verzelfstandiging niet aangewezen om een vernietigingsbevoegdheid te
creëren. Dat zou als het ware een stap terug zijn in de relatie tussen
de Minister van Economische Zaken en de toezichthoudende en uitvoerende instantie.
Indien de Minister een bepaalde sturing wil geven aan het invullen van de
desbetreffende bevoegdheden zijn beleidsregels mijns inziens daartoe een beter
middel.In antwoord op de vragen van de leden van de CDA-fractie inzake het relatie-tevredenheidsonderzoek
dat de NMa/Dte laat uitvoeren, verwijs ik om te beginnen naar mijn antwoord
in de inleiding naar aanleiding van vergelijkbare vragen van de leden van
de PvdA-fractie. Het is nimmer de bedoeling van de opdrachtgever geweest de
uitkomsten van dit onderzoek geheim te houden, zoals werd gesuggereerd in
het door deze leden aangehaalde artikel in Energie Nederland van 25 september
2001. Ik kan mij ook niet vinden in de kritiek zoals die in dat artikel is
geventileerd. Ik heb de indruk dat de kritiek op het functioneren van de Dte
sterk gekleurd wordt door de inhoudelijke verschillen van mening tussen de
Dte enerzijds en de energiebedrijven anderzijds.In het door deze leden aangehaalde artikel wordt ook verwezen naar een
Engels onderzoek verricht door de «Better Regulation Task Force»
over toezichthouders, waarin een vijftal criteria wordt vermeld waaraan een
toezichthouder moet voldoen. In reactie op de vraag van deze leden of de Dte
aan deze criteria voldoet, merk ik het volgende op. In het Verenigd Koninkrijk
worden toezichthouders beoordeeld op de criteria transparantie, toerekenbaarheid,
proportionaliteit, consistentie en doelmatigheid. In zijn algemeenheid kan
ik zeggen dat ik mij geheel in deze criteria kan vinden. Deze criteria zijn
niet nieuw en daarmee is al vanaf het begin rekening gehouden in mijn beleid
ten aanzien van de positionering en de rol van de Dte. Ik ben dan ook blij
dat ook de CDA-fractie wijst op het belang van deze toetsingscriteria. In
mijn bevindingen bij het jaarverslag over 2000 ben ik ingegaan op een aantal
punten betreffende de werkwijze van de NMa en de Dte, waaronder transparantie
en effectiviteit. Over deze punten ben ik positief gestemd. Er is voorts sprake
van een stevige inbedding van de Dte in de NMa hetgeen bijdraagt aan een consistente
besluitvorming ten aanzien van alle mededingingsrechtelijke aspecten van de
Dte-werkzaamheden en bijdraagt aan de doelmatigheid. Wat het aspect proportionaliteit
betreft, merk ik op dat dat nog wat moeilijk te meten is in een markt die
zich nog in een liberaliseringsfase bevindt. Dat is dus ook een punt waar
de NMa/Dte alert op dient te zijn.De leden van de CDA-fractie verwezen naar een brief van de directeur van
de Dte aan Gasunie van 9 januari 2001. Zij vroegen waarom in de nota naar
aanleiding van het verslag wat betreft de afspraken tussen de Dte en Gasunie,
niet is aangegeven dat Gasunie zich in ruil voor niet verdere handhaving door
de directeur van de Dte van de Richtlijnen voor het jaar 2001 zou onthouden
van verdere procedures. Deze leden trokken in verband hiermee de conclusie
dat de Dte klaarblijkelijk niet is opgewassen tegen een machtige partij als
Gasunie. De informatie die ik verstrekte in de nota naar aanleiding van het
verslag betrof een globale samenvatting van de inhoud van de brief. Het gaat
hier om afspraken die gemaakt zijn in het kader van de in de Gaswet direct
aan de directeur van de Dte opgedragen taak. In de brief van 9 januari 2001
waarnaar de leden van de CDA verwezen, is een vijftal punten opgenomen waarmee
invulling wordt gegeven aan de wijze waarop Gasunie in 2001 de voortgang van
de liberalisering van de gasmarkt zal ondersteunen. Meer gedetailleerd behelsden de afspraken het volgende. Gasunie zal geen gerechtelijke stappen
tegen de Dte ondernemen in het jaar 2001 met betrekking tot de indicatieve
tarieven en voorwaarden voor het verrichten van transport van gas en daarmee
noodzakelijkerwijs verbonden diensten voor het jaar 2001. Gasunie legde zich
dus neer bij de tariefsverlaging van 6,5%. Gasunie heeft voorts haar medewerking
toegezegd tot het verstrekken van informatie. Gasunie ziet in 2001 daarbij
af van het aanhangig maken van juridische procedures rond informatieverzoeken
door de Dte, alsmede het ter discussie stellen van de bevoegdheid van de Dte
om bedoelde informatie te vragen, alsmede het ter discussie stellen van de
noodzaak van dergelijke verzoeken. Op grond van een volledige uitvoering van
de afspraken zal de directeur van de Dte aan Gasunie geen bindende aanwijzing
geven inzake de indicatieve tarieven en voorwaarden die van toepassing zijn
voor het transport van gas en de daarmee noodzakelijkerwijs verbonden diensten
in het jaar 2001. De afspraken tussen de Dte en Gasunie dienen te worden gezien
als een tijdelijke oplossing voor de situatie zoals die eind vorig jaar was
ontstaan ten tijde van de Tijdelijke Richtlijnen en in afwachting van de totstandkoming
van de Richtlijnen Gaswet voor het jaar 2002. De intentie van deze afspraken
was dat zij een belangrijke bijdrage dienen te leveren aan het voorkomen van
vertraging en obstructie van de marktliberalisering. Ik ben het dan ook niet
eens met de conclusie van de leden van de CDA-fractie als zou de Dte niet
zijn opgewassen tegen Gasunie. Naar mijn mening komt de onafhankelijkheid
van de Dte met de gemaakte afspraken niet in het geding. De Dte heeft eigen
verantwoordelijkheden en bevoegdheden bij het opstellen en uitvoeren van de
Richtlijnen en dient de belangen van alle partijen af te wegen. Ik kan voorts
melden dat de richtlijnen voor het jaar 2002 inmiddels zijn vastgesteld. Gasunie
heeft onlangs tegen deze richtlijnen een bodemprocedure aangespannen. Dat
de Dte niet tegen Gasunie zou durven optreden wordt derhalve door de praktijk
weerlegd.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen aan welke tijdsperiode
gedacht moet worden voordat nieuwe regelgeving in werking kan treden en of
deze periode acceptabel is als het gaat om zwaarwegende belangen in sectoren
als het onderwijs en de zorg. Zij stelden deze vraag naar aanleiding van de
door mij in de nota naar aanleiding van het verslag geuite mening dat de afweging
tussen mededingingsrechtelijke belangen en andere publieke belangen in de
wetgeving moet worden verankerd. De duur van de wetgevingsprocedure kan verschillen.
Dat hangt in het algemeen van de complexiteit van het te regelen onderwerp
en de maatschappelijk urgentie af. Ik denk dat het complete traject, dus vanaf
de eerste voorbereiding tot de plaatsing in het Staatsblad, minstens een jaar
gerekend kan worden. Dat lijkt wellicht lang, maar in die periode worden wel
alle van belang zijnde actoren bij het onderwerp betrokken. De Raad van State
adviseert en de politiek krijgt alle gelegenheid om zich over het onderwerp
uit te spreken. Een zorgvuldige voorbereiding bij regels inzake de afweging
van zwaarwegende belangen als onderwijs, gezondheidszorg en mededinging is
op haar plaats. Dit hoeft er overigens niet aan in de weg te staan dat, wanneer
de urgentie hoog is, toch binnen een redelijke termijn de regelgeving tot
stand komt.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen of experimenten met gereguleerde
vormen van concurrentie mogelijk zijn met een algemeen wettelijk kader. Zij
vroegen of een aanpak «op maat» die meer flexibiliteit en snelheid
biedt niet wenselijker is. Ik ben van mening dat de huidige wetgeving al op
maat is gesneden. De Mededingingswet biedt een algemeen kader voor marktwerking
en het voorkomen van allerlei concurrentiebeperkende overeenkomsten en gedragingen.
Deze wet geldt in beginsel voor alle sectoren. Op sommige terreinen is iets
meer nodig of wenselijk. Ik wijs dan in het bijzonder op de energiesector.
Hier is sprake van een overgang van nutsbedrijven naar in de vrije markt opererende commerciële bedrijven. Daarbij gaat het tegelijkertijd om functies
die zekere publieke waarborgen vereisen. In die gevallen is de regelgeving
dan ook op maat gemaakt en is er zoveel mogelijk in aanvulling op de Mededingingswet
sectorspecifieke mededingingswetgeving gerealiseerd. Hetzelfde geldt ten aanzien
van de vervoerssector. Wanneer de liberalisering is voltooid zal niet langer
aan al deze regels nog behoefte bestaan. Ik kan mij nog niet al te veel voorstellen
van gereguleerde vormen van concurrentie met een algemeen wettelijke kader.
Ik ben van mening dat het huidige regelgevende complex voldoende is en dat
wanneer er voor een bepaalde sector meer nodig is, die regels ook op de daarvoor
aangewezen manier tot stand moeten komen. Immers, daarmee wordt ook het meest
recht gedaan aan de betrokkenheid van de politiek. De overheid geeft aldus
de kaders aan waarbinnen marktwerking plaatsvindt. Als het gaat om het maatwerk
in individuele gevallen binnen die kaders, ligt daar een rol voor de onafhankelijke
toezichthouder. Dit speelt nog sterker wanneer het gaat om sectoren waar de
overheid een eigen belang heeft.In reactie op de desbetreffende vraag van de leden van de fractie van
GroenLinks merk ik op dat ik van mening ben dat waar in het beleid een balans
moet worden gezocht tussen marktwerking en overheidssturing, de politieke
weging aangewezen is.Onder verwijzing naar het nieuwe zorgstelsel stelden de leden van de fractie
van GroenLinks de vraag of het wettelijk kader volstaat nu enerzijds een rol
is weg gelegd voor concurrerende verzekeraars en anderzijds samenwerking in
de inkoop van de zorg gewenst is. Ik ben met deze leden eens dat er een zorgvuldige
afweging van publieke belangen in de zorg dient plaats te vinden. Het sectorspecifieke
wettelijke kader dat na een politieke toets tot stand komt, dient daar dan
ook in te voorzien. Tegelijkertijd geldt ook hier de Mededingingswet. Dat
betekent dat samenwerking in de inkoop niet mag ontaarden in kartelvorming.
Daar zal de NMa op toezien. Voor zover de voordelen groter zijn dan de nadelen
kan de NMa volgens de criteria van artikel 17 een ontheffing verlenen van
het kartelverbod.De leden van de fractie van GroenLinks merkten op dat de NMa zich in toenemende
mate met sectoren met grote publiek belangen gaat bezighouden en dat het daarom
prematuur is om uitspraken te doen over de relatie tussen de directeur-generaal
en de Minister van Economische Zaken in een veranderde omgeving. Allereerst
wijs ik er op dat het de wetgever is die bepaalt welke taken de NMa verricht.
Ook bij sectoren met grote publieke belangen is het de wetgever die uitmaakt
of de NMa daar taken moet krijgen. De taken die de NMa nu zijn toebedeeld,
heeft zij naar mijn mening effectief uitgevoerd. Wanneer de wetgever aan de
NMa in de toekomst nieuwe taken wenst toe te bedelen – of deze nu betrekking
hebben op sectoren waarin grote publieke belangen op het spel staan of niet –
zal telkens de afweging gemaakt moeten worden of de NMa de aangewezen uitvoerder
is. Verder zullen uiteraard randvoorwaarden vastgesteld moeten worden waarbinnen
zij haar bevoegdheden uitoefent.In de inleiding van dit antwoord ben ik ingegaan op de vraag van deze
leden waarom ik de verzelfstandiging nu wil formaliseren.De leden van de fractie van GroenLinks vroegen of er een verschil in nationale
beleidsruimte bestaat onder de Europese regels afhankelijk van de wijze waarop
deze wordt ingevuld, door een aanwijzing of door wetgeving. Naar mijn mening
is van een zodanig verschil geen sprake. Ingevolge artikel 10 van het EG-Verdrag
mag de wetgeving van een EU-lidstaat de verwezenlijking van de doelstellingen
van dat verdrag niet in gevaar brengen. Daarmee is de beleidsruimte voor nationale
wetgeving in beginsel bepaald. Door aanwijzingen kan weliswaar worden aangegeven
op welke wijze van de in een wet vastgelegde bevoegdheden gebruik dient te
worden gemaakt, maar kan de reikwijdte van die wet niet worden uitgebreid
of beperkt. De nationale beleidsruimte is dus niet groter of kleiner al naar
gelang die door wetgeving of aanwijzingen wordt ingevuld. De leden van de fractie van GroenLinks stelden verschillende vragen over
de ministeriële verantwoordelijkheid voor overheidsoptreden en de democratische
controle daarop. Naar aanleiding daarvan merk ik het volgende op. Daar waar
sprake is van optreden op rijksoverheidsniveau, is in beginsel ook sprake
van een daarvoor verantwoordelijke minister. Hoe die verantwoordelijkheid
er precies uitziet en op welke wijze deze wordt ingevuld, wordt bepaald door
de wetgever en is dus daarmee onderhevig aan democratische controle. De wetgever
kan besluiten om het nemen van bepaalde beslissingen op te dragen aan een
zelfstandig bestuursorgaan. In dat geval kan de minister die ten algemene
verantwoordelijk is voor het betrokken beleidsterrein niet verantwoordelijk
worden gehouden voor elk individueel door dat zelfstandig bestuursorgaan genomen
besluit. De wetgever kan de ruimte bepalen die een zelfstandig bestuursorgaan
heeft bij het nemen van besluiten. Ik ben het met deze leden eens dat die
ruimte niet te groot moet zijn. Bij de besluiten op basis van de Mededingingswet
is dat naar mijn mening ook niet het geval. Dat de NMa economische belangen
moet wegen, betekent niet dat zij grote beleidsvrijheid heeft. Elk bestuursorgaan
dat besluiten moet nemen, moet daarbij belangen wegen. Op welke wijze gewogen
wordt en onder welke voorwaarden wordt door de regelgever bepaald. De rechtsstaat
is naar mijn mening niet in het geding.II. ARTIKELENArtikel 3De leden van de CDA-fractie vroegen of er geen hardere garanties gewenst
zijn voor de onafhankelijkheid van de directeur-generaal van de NMa, omdat
deze voor zijn herbenoeming afhankelijk is van de minister. Ik zal deze vraag
beantwoorden uitgaande van de situatie van een meerhoofdig bestuur. Ik acht
hardere garanties niet nodig. Het is niet waarschijnlijk dat zich een geval
zal voordoen waarin de kwestie van de herbenoeming van een lid van het bestuur
door de minister van invloed is op het door het bestuur in een individueel
geval te nemen besluit. Wel zal het bestuur rekening moeten houden met de
algemene opvattingen van de minister. Dat is naar mijn mening echter niet
in strijd met de onafhankelijkheid die een zelfstandig bestuursorgaan dient
te hebben bij het nemen van een beslissing in een individueel geval. Ook als
zelfstandig bestuursorgaan zal het bestuur van de NMa zich immers bij het
nemen van zodanige beslissingen dienen te houden aan de door de minister vastgestelde
algemene beleidslijnen. Een uit de meerhoofdigheid van het bestuur voortvloeiende
garantie is voorts nog dat niet het gehele bestuur tegelijk hoeft te worden
vervangen, maar dat daarin een natuurlijk verloop kan plaatsvinden.Artikel 5aDe leden van de CDA-fractie stelden de vraag waarom de NMa nu nog geen
rechtspersoonlijkheid krijgt. Deze vraag biedt mij de mogelijkheid om de gewenste
focus aan te brengen ten aanzien van de verzelfstandigingsdiscussie. Voor
alle betrokkenen staat voorop dat de NMa haar taken optimaal moet kunnen uitvoeren.
Daartoe wordt met dit wetsvoorstel de mogelijkheid weggenomen dat de minister
individuele aanwijzingen geeft aan de NMa. Het verlenen van rechtspersoonlijkheid
brengt allerlei technische en organisatorische werkzaamheden met zich mee,
waardoor het realiseren van de rechtspersoonlijkheid al snel twee jaar duurt.
Zo lang wil ik niet wachten met de verzelfstandiging. Evenwel ben ik van mening
dat de NMa op termijn zeker dient te beschikken over rechtspersoonlijkheid.
Dit heb ik de leden van de Tweede Kamer ook al eerder gemeld. Wanneer de OPTA als kamer van de NMa, conform het kabinetsstandpunt aangaande
de OPTA, zal gaan fungeren, ligt het voor de hand dat ook de NMa rechtspersoonlijkheid
krijgt. De OPTA is nu reeds een rechtspersoon.Terecht merkten de leden van de CDA-fractie op dat de peiling onder het
personeel van de NMa waaruit blijkt dat het personeel vooralsnog hecht aan
een dienstverband bij het ministerie, geen reden is om alleen de directeur-generaal
van de NMa en niet het de NMa als geheel te verzelfstandigen. Er is geen verband
tussen beide zaken. Het is immers het bestuursorgaan dat verzelfstandigd wordt.
In de nota naar aanleiding van het verslag heb ik reeds aangegeven dat slechts
een bestuursorgaan de beslisser kan zijn en niet een organisatie. De voorliggende
wetswijziging ziet derhalve alleen op het verzelfstandigen van het bestuur
van de NMa.Voor zover de leden van de CDA-fractie doelden op het niet toekennen van
rechtspersoonlijkheid aan de NMa, ben ik het met deze leden eens dat de peiling
onder het personeel geen absoluut beletsel kan zijn voor het al dan niet toekennen
daarvan. Ik vind echter dat aan de mening van het personeel niet zonder meer
voorbij gegaan kan worden. De mening van het personeel heb ik dan ook meegewogen
in de voorbereiding van het wetsvoorstel.Artikel 5cDe leden van de CDA-fractie vroegen waarom ik zo afwijzend sta tegenover
hun wens de in artikel 5c van het wetsvoorstel bedoelde rapportages op voorhand
openbaar te maken. Ik wijs deze leden erop dat volgens artikel 5c de NMa de
rapportages dient uit te brengen aan de Minister van Economische Zaken of
aan een andere minister door tussenkomst van de Minister van Economische Zaken.
Dit is aldus geregeld, omdat het de bedoeling is de Minister van Economische
Zaken of een andere minister in de gelegenheid te stellen de expertise te
benutten die de NMa heeft in het feitelijk vaststellen van de effecten van
de uitvoering van de regels of de besluiten. Met die bijzondere kennis zullen
ministers beter in staat zijn bij de voorbereiding of evaluatie van wet- of
regelgeving de uit een oogpunt van mededinging juiste afwegingen te maken.
Het zou een zodanige voorbereiding of evaluatie niet ten goede komen als nog
voordat een minister die heeft afgerond een rapportage al openbaar zou zijn
en derden zich ook al in de discussie zouden kunnen mengen. Daarom ben ik
van mening dat die rapportages niet op voorhand openbaar gemaakt dienen te
worden. Ik zie niet in dat dit op gespannen voet zou staan met de doorzichtigheid
van de besluitvorming waaraan ik, zoals deze leden terecht opmerkten, zo hecht.
Als een minister de voorbereiding van een wetsvoorstel of de evaluatie van
een wet heeft afgerond, zal hij mèt het wetsvoorstel of de evaluatie
ook de desbetreffende rapportage aan de kamer doen toekomen. De kamer zal
dan niet alleen inzicht krijgen in de wijze waarop de minister de rapportage
bij de voorbereiding van het wetsvoorstel of de evaluatie heeft betrokken,
maar zij zal ook zelf bij haar oordeelsvorming van de rapportage gebruik kunnen
maken.De Minister van Economische Zaken,A. Jorritsma-LebbinkXNoot1Samenstelling: Leden: Blaauw (VVD), Biesheuvel (CDA), voorzitter, Witteveen-Hevinga
(PvdA), Leers (CDA), Voûte-Droste (VVD), ondervoorzitter, Rabbae (GroenLinks),
Hessing (VVD), Giskes (D66), Marijnissen (SP), Crone (PvdA), Van Dijke (ChristenUnie),
M. B. Vos (GroenLinks), Van Walsem (D66), Hofstra (VVD), Wagemakers (CDA),
Stroeken (CDA), Van den Akker (CDA), Geluk (VVD), Ravestein (D66), Verburg
(CDA), Blok (VVD), Hindriks (PvdA), Dijsselbloem (PvdA), Bolhuis (PvdA), Vacature
(PvdA).Plv. leden: Snijder-Hazelhoff (VVD), Atsma (CDA), Molenaar (PvdA), Wijn
(CDA), Klein Molekamp (VVD), Vendrik (GroenLinks), De Swart (VVD), Van den
Berg (SGP), Poppe (SP), Kuijper (PvdA), Van Middelkoop (ChristenUnie), Van
der Steenhoven (GroenLinks), Schimmel (D66), Van Baalen (VVD), Herrebrugh
(PvdA), Van der Hoeven (CDA), De Haan (CDA), Van Beek (VVD), Bakker (D66),
Schreijer-Pierik (CDA), Udo (VVD), Hamer (PvdA), Koenders (PvdA), Schoenmakers
(PvdA), Smits (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27639-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl