Wet raadgevend referendum; Nota naar aanleiding van het nader verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30372, nr. 15

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

23-05-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

30372 nr. 15

21-05-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Algemeen2. Hoofdlijnen3 Onderdelen3.1. Procedure3.2 De referendumcommissie en de subsidieverlening3.3 Internationale vergelijking3.4. Beoordeling van het instrument referendum3.5. Grondwettigheid3.6. Spanning met de representatieve democratie3.7 Hoogte van de drempel3.8 Kosten3.9 Uitzonderingen
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30372Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 36 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 372Voorstel van wet van de leden Kalma, Duyvendak en Van der Ham, houdende
regels inzake het raadgevend referendum (Wet raadgevend referendum)nr. 15NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET NADER VERSLAGOntvangen 21 mei 2008Met grote belangstelling hebben wij kennis genomen van het nader verslag,
vastgesteld op 25 juli 2007. Het verheugt ons dat meerdere fracties opnieuw
hebben kennisgenomen van het voorstel houdende regels inzake het raadgevend
referendum. Graag zullen wij hieronder ingaan op de in het nader verslag gemaakte
opmerkingen, dan wel de daarin gestelde vragen beantwoorden. Hierbij zullen
wij de volgorde van onderwerpen zoals opgesteld in het nader verslag volgen.1. AlgemeenDe leden van de CDA-fractie tonen zich niet tevreden met de nota naar
aanleiding van het verslag, zij hebben althans «met gemengde gevoelens»
daarvan kennis genomen. Deze leden wensen op meerdere punten een nadere reactie
op de bij hen levende vragen te ontvangen. De indieners zullen dat in het
navolgende trachten te doen, al zijn zij zich terdege bewust dat, gezien de
opstelling van de leden van de CDA-fractie in het verleden ten aanzien van
instrumenten met betrekking tot wat wel «bestuurlijke vernieuwing»
wordt genoemd in het algemeen en het instrument referendum in het bijzonder,
het wellicht niet eenvoudig zal zijn om deze leden te overtuigen van het nut
van wat de indieners met dit onderhavige wetsvoorstel beogen te bereiken.
Desalniettemin gaan de indieners deze uitdaging graag aan en danken zijn de
leden van de CDA-fractie dat zij wederom de gelegenheid bieden om de voordelen
van het instrument referendum voor het voetlicht te brengen. De indieners
ontlenen daarbij vooral hoop aan het feit dat deze leden opnieuw vele indringende
vragen over het onderhavige wetsvoorstel stellen. Immers als de leden van
de CDA-fractie bij voorbaat al het referendum als instrument zouden willen
afwijzen, dan ware een tweede schriftelijke vragenronde over dit initiatiefwetsvoorstel
voor deze leden wellicht overbodig geweest, zo menen de indieners. Uiteraard
zijn de indieners zich er van bewust dat in het verleden van onze parlementaire
geschiedenis de wenselijkheid van het instrument referendum aan de orde is
geweest. Daar zij menen dat een groot deel van de daar reeds gewisselde argumenten
nog steeds waardevol kunnen zijn en de bezwaren die de leden van de CDA-fractie
uitten hun wortels ook in het verleden lijken te vinden, zullen zij teruggrijpen
op dit deel van het parlementaire debat dat reeds meer dan een eeuw
wordt gevoerd. In dat laatste verband wijzen de indieners op het feit dat
al in 1903 het lid Troelstra (SDAP) door middel van een motie voorstelde het
referendum als instrument in te voeren. Het zal, zo menen de indieners, de
leden van de CDA-fractie wellicht deugd doen dat het onderhavige wetsvoorstel
niet zo ver gaat als toentertijd de motie-Troelstra voorstelde, namelijk het
vervangen van de Eerste Kamer door het referendum.Ook op de aanvullende vragen van de leden van de fracties van de SP en
de PVV zullen wij in het hiernavolgende graag ingaan.2. HoofdlijnenDe leden van de CDA-fractie vragen de indieners in te gaan op enkele fundamentele
bezwaren die zij tegen het voorliggende wetsontwerp hebben. De indieners zullen
dit graag doen.Het eerste bezwaar wat de leden van de CDA-fractie te berde brengen betreft
het punt dat een referendum principieel niet in ons bestel van representatieve
democratie zou passen. In dit verband menen de indieners ook de vragen van
de leden van de CDA-fractie te kunnen plaatsen omtrent de vrees voor ondermijning
van het gezag van het parlement. Het zal de leden van de CDA-fractie niet
vreemd voorkomen dat de indieners de mening en de vrees van de leden van het
CDA niet delen. De indieners achten een raadgevend referendum allerminst in
strijd met het vertegenwoordigende stelsel zoals wij dat in Nederland kennen.
Op de eerste plaats blijft het primaat bij het parlement liggen. Alvorens
een referendum kan worden gehouden dienen eerst relatief hoge drempels te
worden overstegen, zoals het verzamelen van het benodigde aantal handtekeningen.
Als er eenmaal sprake is van een referendum zal de uitslag niet meer dan een –
zij het doorgaans zwaarwegend advies – kunnen opleveren aan het parlement.
Het is en blijft uiteindelijk het parlement die een eindoverweging moet maken.
De indieners zien niet in hoe dit tot een ondermijning van het gezag van het
parlement zou kunnen leiden. Integendeel de indieners zien – op de tweede
plaats – een referendum zoals zij dat voorstellen zelfs als een versterking
van de parlementaire democratie. Want zelfs als een parlement een advies dat
voorvloeit uit de uitslag van een referendum naast zich neer zou leggen, dan
nog zal dat niet eerder gebeuren dan na een uitvoerige voorafgaande discussie
in de samenleving in het algemeen en het parlement in het bijzonder. Een dergelijke
discussie zal bijdragen aan het weloverwogen nemen van een beslissing door
het parlement. Ook de staatscommissie van advies inzake de relatie kiezer-beleidsvorming
(commissie Biesheuvel) zag al in 1984 niet in dat de daar voorgestelde vorm
van het referendum onverenigbaar zou zijn met het vertegenwoordigend stelsel.
Evenmin als die commissie achten de indieners het nodig om «op de relatieve
mérites van directe tegenover representatieve democratie breedvoerig
in te gaan, waar het primaat van het representatieve stelsel ten onzent algemeen
wordt erkend. De commissie wenst aan dit klimaat niet te tornen.»1 De commissie vervolgt met de woorden dat erkenning van
het primaat van het representatieve stelsel niet wil zeggen dat men de ogen
kan sluiten voor de beperkingen daarvan. De commissie duidt hierbij onder
andere op het afnemend besef bij de burgers van medeverantwoordelijkheid voor
het politieke proces en het gegeven dat bestuurders niet altijd genoeg draagvlak
ondervinden voor hun bestuursdaden. De commissie stelt daarom in de ogen van
de indieners terecht dat, hoewel het vertegenwoordigend stelsel een «onvervangbare
rol in ons staatsrechtelijk bestel» moet houden, dat niet wil zeggen
dat men de waarde van dat stelsel moet verabsoluteren. «Het is niet
juist om voorzieningen die in enig opzicht een correctie of aanvulling op
het vertegenwoordigend stelsel inhouden a priori af te wijzen. Het vertegenwoordigend
stelsel heeft wel het primaat maar niet het monopolie»2, aldus de commissie Biesheuvel. Woorden waar de indieners zich geheel en al in kunnen vinden, zo zouden zij de leden van de CDA-fractie
willen antwoorden. Uiteraard delen de indieners ook de conclusie van genoemde
commissie dat vormen van directe democratie geen afbreuk mogen doen aan het
representatieve stelsel. De vormgeving van een instrument dat directe democratie
bevordert, luistert daarom nauw. De indieners menen dat, daar waar de commissie
Biesheuvel zelfs uitging van een correctief referendum, zeker een raadgevend
referendum waarmee uiteindelijk het laatste woord bij het parlement blijft
liggen, recht doet aan het primaat van het representatieve stelsel.De indieners antwoorden met het bovenstaande op gelijkaardige vragen van
de leden van de CDA-fractie zoals die zijn opgenomen in het nader verslag
onder «3.6. Spanning met de representatieve democratie». De indieners
danken de daar aan het woord zijnde leden van de PVV-fractie voor hun opmerkingen
over de verhouding tussen het referendum en de representatieve democratie.
De indiener zien die opmerkingen als ondersteuning van hun opvatting dat het
referendum als instrument de representatieve democratie versterkt.Vervolgens vragen de leden van de CDA-fractie naar betere methoden dan
een referendum om een publiek debat te starten. De indieners zouden daarop
willen antwoorden dat zij met hun voorstellen geenszins beogen om een instrument
te creëren dat louter tot het starten van een publiek debat dient. Als
dat wel het geval zou zijn geweest dan hadden degenen die menen dat een referendum
niet meer is dan een middel om kiezers slechts het idee te geven dat men invloed
kan uitoefenen op besluitvorming, gelijk. Het publieke debat vormt weliswaar
een waardevol onderdeel binnen het traject van het referendum, maar is geen
doel op zich. In dit verband zouden de indieners op de memorie van toelichting
willen wijzen waarin staat dat de kern van dit wetsvoorstel is om kiezers
in staat te stellen meer invloed te verkrijgen op de politieke besluitvorming.
De vraag of er betere methoden zijn dan een referendum
om een publiek te starten, is moeilijk te beantwoorden. Er zijn in ieder geval
ook andere methoden om een publiek debat te starten:
de een meent dat te moeten door met behulp van een film, de ander organiseert
publieke debatten of schrijft prikkelende opiniestukken. De impact op het
publieke debat van dergelijke middelen is op voorhand moeilijk in te schatten.
De ervaring heeft wel geleerd dat het instrument referendum, wat men daar
verder ook van mag vinden, een grote bijdrage kan leveren aan het publieke
debat rondom een specifiek onderwerp. De indieners verwijzen de leden van
de CDA-fractie wellicht ten overvloede naar het debat dat naar aanleiding
van een referendum is ontstaan over het onderwerp Europese Grondwet. De indieners
durven de stelling aan dat gezien de hooguit beperkte interesse voor het onderwerp «Europa»
van voor die tijd, het debat dat over Europa na die tijd is ontstaan voor
het grootste deel op het conto van het referendum kan worden geschreven. Een
discussie die zich enkel binnen de muren van het parlement zou hebben afgespeeld,
had naar de mening van de indieners een dergelijke publieke betrokkenheid
nooit kunnen ontketenen.De leden van de CDA-fractie opperen als een bezwaar dat «een gepassioneerde
minderheid de wil kan opleggen aan een meerderheid». De indieners gaan
er vanuit dat de leden van de CDA-fractie met deze vraag er op willen duiden
dat bij een referendum slechts een relatief klein deel van de kiezers opkomt
en dat van dat deel een krappe meerderheid voor een bepaald standpunt kiest.
Dat die kans bestaat sluiten de indieners niet uit, maar hierin zien zij geen
ondergraving van de parlementaire democratie. De opkomstpercentages bij sommige
verkiezingen voor representatieve organen zijn ook laag, en de meerderheden
die daaruit voortvloeien vaak krap. Dat wil allerminst zeggen dat de betreffende
organen niet democratisch gelegitimeerd zouden zijn. Ook in die gevallen kan
een gepassioneerde groep kiezers die gemotiveerd is om te gaan stemmen, een
coalitie een relatieve meerderheid verschaffen. In aanvulling
op het antwoord op de voorgaande vraag van de leden van de CDA-fractie, zouden
de indieners er op willen wijzen dat een publiek debat in de aanloop naar
een referendum er voor kan zorgen dat van een hoge opkomst sprake zal zijn –
gepassioneerde minderheden of niet.De leden van de CDA-fractie ontvangen graag een antwoord op de vraag of
voorliggend wetsvoorstel niet een grondwetswijziging veronderstelt. Zij achten
het antwoord van de indieners in de nota naar aanleiding van het verslag ook
op dit punt tekortschieten. De indieners zullen hier wederom graag op ingaan.
Naar de stellige mening van de indieners is een grondwetswijziging in het
kader van het onderhavige wetsvoorstel niet nodig. De grondwettelijke bepalingen
over de wetgevingsprocedure verzekeren dat de wetgevende organen vrij en ongebonden
blijven in hun eigen, finale besluitvorming inzake het aannemen en bekrachtigen
van wetsvoorstellen. Het raadgevend referendum zoals geregeld in dit wetsvoorstel
laat deze bevoegdheden onverlet, omdat het geen bindend maar een adviserend
karakter draagt. Dit is ook materieel gezien niet anders: afwijkingen van
de uitslag van een referendum zijn mogelijk. Dat dit wellicht niet in veel
gevallen zal gebeuren doet daar naar de mening van de indieners niets aan
af. Het zou de indieners pas vreemd voorkomen als het naast zich neerleggen
van uitslagen van referenda eerder regel dan uitzondering zou zijn. In aanvulling
hierop zouden de indieners willen wijzen op de Tijdelijke referendumwet die
eveneens een raadgevend referendum betrof en die evenmin een grondwetswijziging
vergde. Aan de memorie van toelichting van die wet ontlenen de indieners de
volgende passage:«De Grondwet laat de wetgever eveneens de ruimte
voor een regeling van een raadgevend referendum op initiatief van kiesgerechtigde
burgers waarbij de overheid termijnen in acht neemt bij de definitieve besluitvorming
omtrent de aan de uitspraak van de kiezers te verbinden gevolgen. De Raad
van State besliste al eerder dat het raadgevend referendum op gemeentelijk
niveau binnen het kader van de Grondwet past (ABRvS 5 maart 1998, JB
1998, 9)»1Met het bovenstaande hopen de indieners teven de vragen van de leden van
de CDA-fractie onder punt 3.5 van het nader verslag te hebben beantwoord.De leden van de CDA-fractie hebben enkele vragen over de mate waarin een
referendum bijdraagt aan verkleining van de zg. kloof tussen kiezers en gekozenen.
De leden van de CDA-fractie achten het tegendeel evenzeer mogelijk, bijvoorbeeld
als het parlement de uitslag van een referendum naast zich neer zou leggen.
Zoals hierboven al is gesteld, zal de uitslag van een referendum niet zomaar
kunnen worden genegeerd. Een parlement dat de uitslag zomaar naast zich neer
legt, zal inderdaad eerder bijdragen aan het vergroten van de genoemde kloof
dan aan het verkleinen. Toch hebben de indieners er vertrouwen in dat een
uitslag van een referendum zeer serieus zal worden genomen door het parlement.
Aangezien in de volksvertegenwoordiging over vele maatschappelijke ontwikkelingen
en zelfs incidenten wordt gesproken, hebben de indieners er vertrouwen in
dat ook over de uitslag van een referendum een grondig debat zal plaatsvinden.
De uitslag van een dergelijk debat kan en mag uiteindelijk zijn dat het parlement
het advies dat uit het referendum voortvloeit naast zich neer legt. Geen van
de daarbij betrokken partijen zal het zich kunnen veroorloven, al was het
alleen maar vanwege electorale redenen, om zonder zeer degelijke onderbouwing
van het standpunt, af te wijken van een door een groot deel van de bevolking
gedragen advies. Deze onderbouwing en het daarbij behorende debat zal begrip
moeten kweken voor de afwijkende mening van het parlement. Alles bijeengenomen zien de indieners geen aanleiding om te veronderstellen dat
het parlement lichtvaardig met de uitslag van een referendum zal omgaan.De leden van de CDA-fractie wijzen er op dat burgers veel vaker dan eenmaal
in de vier jaar worden gehoord. Dat gebeurt al bij tal van gelegenheden en
met tal van middelen, zoals de leden van de CDA-fractie menen. De indieners
begrijpen niet goed wat de leden van de CDA-fractie hierbij precies voor ogen
staat. Mogelijk duiden deze leden hierbij op opiniepeilingen, demonstraties
of petities. Hoewel dat ieder op zich nuttige instrumenten kunnen zijn om
de gevoelens onder kiezers te kunnen peilen, zijn het naar het oordeel van
de indieners toch zeker geen instrumenten die serieuzer genomen moeten worden
dan een referendum. De leden van de CDA-fractie zullen, zo denken de indieners
te kunnen veronderstellen, toch niet bedoelen dat bijvoorbeeld opiniepeilingen
een betere bijdrage aan het besluitvormingsproces in het parlement zullen
leveren dan referenda.De vraag van de leden van de CDA-fractie of burgers door referenda niet
juist worden «gereduceerd tot kiezers» kunnen de indieners niet
plaatsen. Mogelijk bestaat er een misverstand bij de leden van de CDA-fractie
over het gebruik van het instrument referendum. Van «reduceren tot kiezers»
zal geen sprake kunnen zijn aangezien het hier voorgestelde referendum pas
zal worden gehouden nadat een groot aantal kiezers daar zelf om heeft gevraagd.
Het betreft voor de goede orde geen referendum dat door de regering of parlement
wordt geïnitieerd. Hiermee hopen de indieners ook een voor de leden van
de CDA-fractie «gewichtig punt» betreffende het initiatief tot
een referendum te kunnen beantwoorden. Bedoelde leden menen dat «het
de zaak helemaal op de kop [zou] zetten, indien het parlement ook
nog eens zou kunnen aanzetten tot een referendum. Aan zo’n «weg-met-ons
voorstel» zou naar het oordeel van deze leden een zichzelf respecterend
parlement nooit en te nimmer moeten meewerken.» Nogmaals: het onderhavige
wetsvoorstel gaat uitdrukkelijk niet over een door het parlement geïnitieerd
referendum.3 Onderdelen3.1. ProcedureDe leden van de fractie van de SP vragen om een uiteenzetting van de voorwaarden
waaraan een inleidend verzoek moet voldoen en het moment waarop begonnen mag
worden met het verzamelen van verzoeken. De indieners willen hierop reageren
onder verwijzing naar de artikelen 29 t/m 40 van het wetsvoorstel, waarin
de procedure voor het inleidend verzoek is vastgelegd. Daarin wordt bepaald
dat de verzoeken gedaan moeten zijn op een lijst die voldoet aan een door
de minister vast te stellen ontwerp. Deze lijsten worden, voorzien van de
naam van het wetsvoorstel, verstrekt door de Kiesraad. De initiatiefnemers
zijn van mening dat het niet productief zou zijn als de Kiesraad formulieren
verstrekt van alle wetsvoorstellen die aanhangig zijn bij de Tweede Kamer.
Deze zouden pas verstrekt moeten worden vanaf het moment dat de minister in
de Staatscourant melding maakt van de bekrachtiging van een wet, waarover
een referendum gehouden kan worden.Deze publicatie is de noodzakelijke voorwaarde voor een referendum en
daarmee een goede start voor een beschrijving van de stappen om tot een referendum
te komen. De leden van de fractie van de SP hebben aangegeven dat ze behoefte
hebben aan een dergelijk overzicht, met de randvoorwaarden die een ordelijk
verloop van dit proces waarborgen.De eerste stap is het verzamelen van 10 000 verzoeken voor een referendum
die binnen vier weken na de publicatie in de Staatscourant van de bekrachtiging
van de wet ingeleverd moeten worden bij de Kiesraad. Deze verzoeken dienen
ingevuld te worden op standaardformulieren. Als na het houden van een steekproef
op ondersteuningverklaringen aannemelijk is dat er 10 000
verzoeken zijn, wordt door de voorzitter van de Kiesraad besloten dat het
inleidend verzoek is toegelaten.Na publicatie van dit besluit in de Staatscourant zijn er zes weken om
300 000 ondersteuningsverklaringen in te dienen bij de Kiesraad. Deze
verklaringen dienen ook op standaardformulieren geplaatst te worden. Na het
houden van een steekproef op de verklaringen zal de voorzitter van de Kiesraad
besluiten of het verzoek tot het houden van een referendum toegelaten wordt.Dit besluit wordt gepubliceerd in de Staatscourant, waarna binnen een
week een datum voor het referendum wordt gepland door de referendumcommissie
en de regering. Deze datum zal op een woensdag liggen en ten minste 58 dagen
en ten hoogste zes maanden liggen na de publicatie over toelating van het
referendum in de Staatscourant.Ten aanzien van de vraag van de leden van de SP-fractie over het uitnodigen
van waarnemers zijn de indieners van mening dat de aanwezigheid van waarnemers
bij de stemming over het referendum een geringe meerwaarde heeft. Deze stemming
wijkt in organisatorisch opzicht niet veel af van andere verkiezingen. Waar
nog beperkte ervaring mee bestaat is met het formuleren van de vraagstelling
bij het referendum en het zorgen voor evenwichtige informatievoorziening.
Hier kunnen de ervaringen van andere landen waar het referendum al langer
gebruikt wordt, heel nuttig zijn. Het ligt voor de hand dat de referendumcommissie
bij de uitoefening van haar taak gebruik zal maken van relevante ervaringen
die elders beschikbaar zijn.3.2 De referendumcommissie en de subsidieverleningDe leden van de fractie van de SP hebben enkele vragen gesteld over de
benoeming van de referendumcommissie en haar taken op het gebied van subsidieverlening
en informatievoorziening. De indieners willen de instelling en werkwijze van
de referendumcommissie graag toelichten.De referendumcommissie wordt bij Koninklijk Besluit benoemd door de regering.
Haar onafhankelijkheid is gelegen in haar taakomschrijving zoals die neergelegd
is in deze initiatiefwet. Verder blijkt uit artikel 89, lid 4 dat de regering
mededeling moet doen van haar voornemen om iemand in de referendumcommissie
te benoemen alvorens dat ook daadwerkelijk te doen. Hiermee hebben indieners
beoogd de verantwoordelijkheid voor de benoeming van de leden van de referendumcommissie
te spreiden.De leden van de fractie van de SP zijn van mening dat de voorlichting
over wetten een politieke taak is en hebben vragen bij de grote vrijheid die
de referendumcommissie heeft bij het bepalen van de vorm en inhoud van de
informatievoorziening. De indieners delen de opvatting dat er voor politieke
partijen, bestuursorganen en andere maatschappelijke organisaties een belangrijke
taak weggelegd is om hun mening over het ter referendum voorliggende wetsvoorstel
te presenteren. Naar de mening van de indieners hebben kiezers echter ook
behoefte aan een samenhangende en evenwichtige informatievoorziening. Omdat
van te voren niet in te schatten is aan welke aspecten van een wetsvoorstel
in de campagnes meer of minder aandacht krijgt is de resterende taak voor
de referendumcommissie niet vast te leggen. Als deze commissie voldoende ruimte
krijgt, kan zij juist inspelen op de informatiebehoefte onder de stemgerechtigde
bevolking.Ten aanzien van de subsidieverlening stellen de leden van de SP-fractie
voor om de voorstanders en tegenstanders van de bij het referendum voorliggend
wet evenveel subsidie toe te kennen. De indieners willen er op wijzen dat
de subsidiëring juist bedoeld is om het maatschappelijk debat aan te
jagen door middel van te organiseren activiteiten. Op deze bijdrage aan het
debat zullen subsidieaanvragen dan ook in de eerste plaats getoetst worden –
of de aanvragers voor- of tegenstander van het wetsvoorstel zijn doet minder
ter zake. Overigens heeft de referendumcommissie de taak om een
subsidieverordening op te stellen, waarin de criteria voor subsidieverlening
duidelijk vastgelegd zijn.Tenslotte geven de leden van de SP-fractie aan dat ze van mening zijn
dat de regering, als voorstander van het wetsvoorstel, een grote financiële
en organisatorische voorsprong heeft als het om informatievoorziening gaat.
De indieners zijn van mening dat dit op het eerste gezicht inderdaad het geval
kan lijken, maar dat dat in de praktijk lang niet altijd een voordeel hoeft
te zijn.3.3 Internationale vergelijkingDe leden van de CDA-fractie vragen de indieners om een internationale
vergelijking m.b.t. het functioneren van referenda in de praktijk. De vragen
die in het Verslag ook door leden van de PvdA-fractie waren gesteld, zijn,
aldus bedoelde leden, onvoldoende beantwoord. «Op welke punten zijn
positieve dan wel negatieve ervaringen met het instrument raadgevend referendum?
Is het instrument ooit ergens afgeschaft? Zo ja, wat waren daarvan de redenen?»De indieners wijzen erop dat internationaal vergelijkend onderzoek naar
de werking en het effect van referenda maar beperkt voorhanden is, en dat
de resultaten van dat onderzoek zich niet eenduidig laten interpreteren. Europa
is, aldus de door de indieners in de Nota naar aanleiding van het verslag
al aangehaalde studie van B.Kaufmann e.a. (eds.), Direct democracy in Europe
(2007), het continent met de meeste ervaring m.b.t. nationale referenda. De
constitutionele veranderingen in de voormalige Oostblok-landen enerzijds,
het proces van Europese integratie anderzijds hebben de afgelopen twintig
jaar het aantal volksraadplegingen doen toenemen. Over de effecten wordt door
wetenschappers verschillend geoordeeld. «While some argue that direct
democracy acts as a brake on development due to its lengthy processes and
limited potential for innovation, others highlight the improved quality of
democracy (...).» Vergelijkingen zijn lastig, zo wordt daarbij onderstreept,
vanwege de vaak sterk verschillende institutionele en politiek-culturele context.Onderzoeksvragen die in studies als aangehaald worden behandeld, betreffen
o.m. de invloed van het referendum-instrument op de wijze waarop conflict-beslechting
en beleidsvorming in de betreffende landen plaatsvinden en de invloed op de
verhouding tussen politieke elite en electoraat. De uitkomst van referenda,
aldus de auteurs van de genoemde publicatie, is in aanzienlijke mate afhankelijk
van de intensiteit waarmee politici en politieke partijen zich in de referendum-campagnes
mengen. Niet alleen de institutionele vormgeving van referenda is belangrijk,
maar ook het effect op het democratisch zelfbeeld van burgers. Zonder het
referendum als panacee voor de gebreken van de vertegenwoordigende democratie
en voor de vervreemding van burgers te willen presenteren, schrijven de auteurs
het een groot potentieel toe «to rejuvenate and consolidate democratic
life by feeding into it essential elements which are appropriate to the context
and the system.» Ook in een andere recente studie, «The dynamics
of referendum campaigns. An international perspective.» (Claes H. de
Vrees (ed.), 2007) wordt benadrukt hoe zeer het functioneren van referenda
afhankelijk is van nationale variabelen (eerdere ervaringen, de inrichting
van het kiesstelsel, de wijze van financiering). De effecten van referendum-campagnes,
zo blijkt in veel gevallen, moeten niet worden overschat. In dergelijke campagnes
blijkt het bijvoorbeeld niet gemakkelijk om kiezers die op afstand van het
traditionele politieke systeem staan, te bereiken. Daarnaast wordt o.a. gewezen
op de problemen die rijzen als issues die tot dan toe nauwelijks onderwerp
van publieke debat waren, inzet van een referendum-campagne worden. «(W)here
predispositions on an issue are strong and widespread, or where political
parties take clear competing positions, the voting decision is easier and
tends to be made earlier in the campaign. The most volatile referendum
campaigns are likely to be those in which there is little partisan, issue
or ideological basis on which voters might tend to form an opinion easily.»Over de afschaffing van referenda waarnaar de leden van de CDA-fractie
vragen, zijn de indieners geen gegevens bekend.3.4. Beoordeling van het instrument referendumDe leden van de fractie van het CDA vragen indieners te reageren op hun
stelling dat het referendum niet het enige instrument is om een gewenste verandering
van de politieke cultuur te bewerkstelligen. Ook vragen zij of deze verandering
ook zonder het referendum mogelijk zou zijn. Indieners zijn in de Memorie
van Toelichting en in de Nota naar aanleiding van het Verslag uitgebreid ingegaan
op alternatieven om de invloed van burgers op de politiek te vergroten. Hierbij
hebben zij aangegeven dat deze alternatieven er weldegelijk zijn. Elk alternatief
heeft echter voor- en nadelen. Indieners menen dat de voordelen, afgewogen
tegen de nadelen, van het hier verdedigde referendum zo groot zijn, dat het
hoog tijd is dat de politiek de stap zet om een dergelijk referendum mogelijk
te maken.3.5. GrondwettigheidDe indieners verwijzen graag naar de beantwoording van de betreffende
door de leden van de CDA-fractie gestelde vragen in paragraaf 2 (Hoofdlijnen)
van deze Nota.3.6. Spanning met de representatieve democratieDe indieners verwijzen graag naar de beantwoording van de betreffende
door de leden van de CDA-fractie gestelde vragen in paragraaf 2 (Hoofdlijnen)
van deze Nota.3.7 Hoogte van de drempelDe leden van de CDA-fractie willen graag bevestigd zien dat de hoogte
van de drempel exact bepaald is en willen graag weten wat de indieners bedoelen
met de constatering dat het exact bepalen van de drempel moeilijk is.De indieners wijzen deze leden er op dat de drempels voor het aanvragen
van een referendum duidelijk in de wet zijn vastgelegd. Voor het inleidend
verzoek dienen 10 000 verzoeken van kiesgerechtigden ingediend te worden.
Voor de tweede fase, het verzoeken om het daadwerkelijk houden van het referendum
dienen 300 000 ondersteuningsverklaringen van kiesgerechtigden te worden
verzameld. De indieners hebben met hun constatering dat de hoogte van de drempel
moeilijk exact te bepalen is enkel bedoeld dat het vaststellen van een drempel
geen exacte wetenschap is. Naar de mening van de indieners wordt met de nu
voorgestelde drempels een goed evenwicht gevonden tussen de steun die onder
de kiesgerechtigde bevolking aanwezig moet zijn alvorens een referendum te
houden, en een drempel die redelijkerwijs haalbaar is.De leden van de PVV-fractie stellen een vraag over het vastleggen van
drempels voor referenda op decentraal niveau in de Grondwet. De indieners
willen er allereerst op wijzen dat het onderhavige wetsvoorstel geen wijziging
van de Grondwet behelst. Verder wijzen zij erop dat het wetsvoorstel alleen
betrekking heeft op landelijk te houden referenda. Naar de mening van de indieners
zijn gemeenten en provincies uitstekend in staat om zelf referendaverordeningen
op te stellen voor een raadplegend referendum, waarin ook de geldende drempels
opgenomen worden. 3.8 KostenDe leden van de CDA-fractie vragen om een onderbouwde inschatting van
de kosten van het houden van een referendum.De indieners zijn van mening dat het enige landelijk gehouden referendum
hiervoor het beste vergelijkingsmateriaal biedt, Vergelijking met het buitenland
doet geen recht aan de specifieke wijze waarop in Nederland verkiezingen georganiseerd
worden. Uit de evaluatie van de Wet raadplegend referendum Europese Grondwet
blijkt dat de uitvoeringskosten voor gemeenten bij dat referendum € 22,7
miljoen bedroegen. Daarnaast zijn er nog de kosten voor de voorlichting die
maximaal € 2 miljoen bedragen. De kosten die de regering zou maken
voor de ondersteuning van het wetsvoorstel, zijn uiteraard ter beoordeling
van de regering zelf.Tenslotte willen de indieners er op wijzen dat de kosten uiteraard bepaald
worden door het aantal referenda dat gehouden zal worden. Naar de mening van
de indieners kan door een heldere en transparante wijze van wetgeving de behoefte
aan referenda beperkt worden. Op dat punt mag de Kamer zich voor een uitdaging
gesteld zien.3.9 UitzonderingenDe leden van de CDA-fractie vragen waarom noodwetgeving referendabel is
en wat de ratio is achter het intrekken van noodwetten terwijl die naar hun
aard spoedeisend zijn.De indieners zijn van mening dat de leden van de CDA-fractie hier twee
termen onvoldoende onderscheiden, te weten noodwetten en spoedeisende wetten.
Noodwetgeving is wetgeving die ten tijde van een noodtoestand gebruikt kan
worden, waarmee de overheid benodigde extra bevoegdheden kan krijgen. Artikel
12 ziet echter op de mogelijkheid van versnelde inwerkingtreding van spoedeisende
wetgeving, dat wil zeggen van wetten waarvan de inwerkingtreding niet uitgesteld
kan worden totdat de procedure van deze referendumwet is doorlopen. De indieners
realiseren zich dat een reeds in werking getreden wet rechtsgevolgen met zich
meebrengt. Zonder meer een dergelijke wet intrekken zal in veel gevallen dan
ook niet gaan, in die gevallen kan er een nieuw wetsvoorstel ingediend worden
dat de rechtsgevolgen van intrekking regelt en mogelijk een alternatief biedt
voor de oorspronkelijke wet. Dat een wet een spoedeisend karakter heeft, betekent
niet dat de voorgestelde regeling de enige mogelijkheid is om invulling te
geven aan de gestelde taak. Aldus hebben wetgever en parlement, naar de mening
van de indieners, genoeg mogelijkheden om te reageren op een afwijzende uitspraak
in een referendum over spoedeisende wetgeving.Verder vragen de leden van de CDA-fractie naar de overwegingen van de
commissie Biesheuvel die aangehaald worden bij de toelichting op de artikelen
4 en 5. De aangehaalde overwegingen hebben betrekking op de uitsluiting van
referendabiliteit van Grondwetswijzigingen in eerste en tweede lezing. De
indieners delen de visie van de commissie Biesheuvel dat het staken van verdere
behandeling of het niet inwerking treden van een vastgestelde Grondwetswijziging
in strijd zou zijn met de Grondwet. Dit volgt uit de artikelen 137 en 139
van de Grondwet. Doordat aan een afwijzend oordeel in het referendum geen
rechtsgevolg verbonden kan worden is het houden van een referendum ongewenst.Bij de leden van de CDA-fractie bestaat tenslotte het idee dat belastingwetten
bij voorbaat uitgesloten zijn van referenda. Dit is echter niet het geval,
aangezien het belastingplan en andere belastingwetten geen onderdeel uitmaken
van de rijksbegroting. Uiteraard zien de indieners ook de grote uitdaging
die er ligt om maatregelen op het gebied van belastingen, maar bijvoorbeeld
ook sociale zekerheid, in het grotere verband te plaatsen waarin ze genomen
zijn. Toch zijn de indieners van mening dat politici die handschoen
kunnen opnemen, daarbij vertrouwend op het gezond verstand van de kiesgerechtigde
bevolking om de voor- en nadelen van een wetsvoorstel goed te kunnen wegen.
Overigens is het bij een negatieve uitslag van het referendum aan de wetgever
om het voorstel in heroverweging te nemen. Indien het nodig is om de rechtsgevolgen
te regelen van het niet in werking treden of intrekken van de wet kan daartoe
een nieuw wetvoorstel worden ingediend.KalmaDuyvendakVan der HamXNoot1Relatie kiezers-beleidsvorming. Rapport van de staatscommissie van advies
inzake de relatie kiezer-beleidsvorming, Den Haag, 1984, p. 124. [voortaan
rapport commissie Bies-heuvel].XNoot2Rapport commissie Biesheuvel, p. 126.XNoot1Kamerstuk 27 034, nr. 3, Memorie van toelichting, Tijdelijke regels
inzake het raadgevend correctief referendum (Tijdelijke referendumwet). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30372-15.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl