Raad voor Concurrentievermogen; Brief minister ter aanbieding van het rapport 'Impact Europese kaderprogramma's in Nederland'
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST138038
 2009-2010
 
 21 501-30
 Raad voor Concurrentievermogen
 
 
 
 
 Nr. 
 216
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 27 november 2009
 
 Hierbij bied ik u mede namens de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
en de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit het rapport van de
studie «Impact Europese kaderprogramma’s in Nederland» aan. In de periode van maart tot augustus 2009 heeft Technopolis
in opdracht van EZ, OCW en LNV deze studie uitgevoerd. Doel van het onderzoek
was inzichten te verwerven in de langetermijneffecten van het kaderprogramma
(KP) in Nederland. Hierbij zou de studie aanknopingspunten kunnen bieden hoe
de sterke Nederlandse positie in het KP gecontinueerd kan worden en op welke
punten het KP aanpassing behoeft.
 
 Het rapport geeft een goede weergave van de effecten van deelname aan
het KP. Ook wijst het op een aantal uitdagingen met betrekking tot de Nederlandse
deelname aan het KP en geeft het een aantal aanbevelingen. In deze brief ga
ik kort in op de hoofdpunten van het rapport, de aanbevelingen en Europese
besluitvormingsmomenten waarop Nederland de opzet en uitvoering van het KP
kan beïnvloeden. Met deze brief ga ik ook in op het verzoek van uw Kamer
tijdens de AO’s Lissabonstrategie 11 november jl. en Innovatie
17 november jl. om voor het AO over de Raad voor Concurrentievermogen
(1 december a.s.) geïnformeerd te worden over het 8e Kaderprogramma.
 Hoofdpunten rapport
 Uit het rapport komt naar voren dat Nederland het goed doet in de opeenvolgende
Europese kaderprogramma’s voor onderzoek en ontwikkeling. Dit blijkt
onder andere uit een goede financiële retour. De Nederlandse bijdrage
aan het zesde kaderprogramma (KP 6) was bijvoorbeeld 4,37% van het
geheel, terwijl in totaal 6,6% van het KP 6 budget terecht komt bij
Nederlandse organisaties. Dit wijst er op dat onderzoek en onderzoeksvoorstellen
van Nederlandse kennisinstellingen en bedrijven van hoog niveau zijn. Daarnaast
is er sprake van een relatief grote deelname van Nederlandse kennisinstellingen
en bedrijven aan het KP. Deze treden binnen projecten ook vaak als coördinator
van een consortium op. Wel is opvallend dat de deelname aan het
KP wordt gedomineerd door publieke kennisinstellingen en dat deelname van
het bedrijfsleven (waaronder ook het MKB) in de loop der jaren is gedaald.
Technopolis geeft aan dat voor KP 5 (1998–2002) nog 26% van de
totale subsidie die Nederland ontving uit het KP richting private organisaties
ging. Voor KP 6 (2002–2006) ging 21% van het totaalbedrag aan
Nederlands subsidies naar private organisaties. Het aantal bedrijven dat deelnam
is ook behoorlijk terug gelopen. Aan KP 5 namen nog 1571 Nederlandse bedrijven
deel. Voor KP 6 is dit terug gelopen tot 722 Nederlandse bedrijven. Waarbij
wel aangetekend moet worden dat schaalvergroting van het KP een grote rol
speelt bij deze afname. De dalende participatie van het bedrijfsleven is verder
een Europese trend en niet alleen van toepassing op Nederland.
 
 Technopolis heeft zich voor de studie specifiek gericht op vier thematische
gebieden in opeenvolgende kaderprogramma’s: Life sciences & health,
ICT, Duurzame energie en Food & food quality. Binnen deze thematische
domeinen kwamen de volgende effecten van het KP naar voren: 1) het KP zorgt
voor duurzame netwerkvorming en internationale samenwerking van de beste onderzoekers;
2) het KP zorgt voor nieuwe kennis en 3) het KP zorgt voor internationale
profilering van onderzoekers. Verder is het Europees onderzoek van goede kwaliteit
en trekt het de beste onderzoekers aan. In Nederland worden dankzij het KP
in de publieke sector omgerekend 1200 extra onderzoekers per jaar gefinancierd.
 
 In het rapport komt naar voren dat veel instellingen en bedrijven de regels
en procedures van het KP bureaucratisch vinden. De transactiekosten zijn door
de lage slagingskansen van projectvoorstellen hoog. Wel is het zo dat ondersteuning
de slaagkans voor Nederlandse deelnemers duidelijk kan verhogen en dat ook
kennis van Brusselse processen bij organisaties de slagingskans aanzienlijk
vergroot. Goede ondersteuning bij het opstellen
en indienen van projectvoorstellen is dus van belang. Op dit gebied zijn de
deelnemers in het algemeen tevreden over de ondersteuning door SenterNovem/EG-Liaison
(EGL). Wel verwachten zij dat door vroegtijdig
informeren en strategischer ondersteunen nog meer invloed op het Europese
onderzoeksbeleid uitgeoefend kan worden. Verder constateert Technopolis dat
de synergie tussen het Nederlandse en EU-instrumentarium verder versterkt
zou kunnen worden door op gebieden waar het Nederlandse onderzoek sterke posities
inneemt in een vroeg stadium van beleidsontwikkeling de Europese dimensie
te integreren.
 
 Technopolis concludeert dat zowel voor deelnemers, als voor het Nederlandse
innovatiesysteem als geheel, de balans van de Europese kaderprogramma’s
positief is. Dankzij de kaderprogramma’s is er een Europees onderzoeks-
en innovatielandschap ontstaan waarin onderzoekers elkaar beter weten te vinden
en op de hoogte zijn van elkaars onderzoek. Ook blijkt het gezien de internationalisering
van onderzoek en vanwege het feit dat maatschappelijke uitdagingen grensoverschrijdend
zijn, aanbevelenswaardig om de sterke Nederlandse positie die met KP6 is opgebouwd
te continueren of zelfs verder te verbeteren. Op basis van de uitkomsten van
de studie doet Technopolis een aantal aanbevelingen waarin wordt ingegaan
op: 1) de Nederlandse positionering in Brussel; 2) de ondersteuningsstructuur
voor deelnemers aan het kaderprogramma; 3) afstemming van de Nederlandse en
Europese onderzoeksagenda; 4) synergie tussen het Nederlandse talentenbeleid
en het KP; 5) valorisatie en disseminatie en 6) verlaging van administratieve
lasten. In de volgende paragrafen volgt een reactie op de verschillende aanbevelingen.
 Reactie op de aanbevelingen
 Met betrekking tot de eerste aanbeveling (strategische
positionering op verschillende niveaus) beaam ik dat het van belang is dat
Nederland zich in de Europese discussie over het onderzoeks- en innovatiebeleid
actief op blijft stellen bij de keuze van de thematische gebieden, het inrichten
van joint programming en de Joint Technology Initiatives. Traditioneel is Nederland als actieve
gebruiker van het KP ook goed in de beleidsdiscussie rond het KP vertegenwoordigd.
Het is nu zaak om te kijken hoe ingespeeld kan worden op de vormgeving van
KP 8 om de traditioneel sterke positie van Nederland te handhaven. Een constante
inzet om het veld te betrekken bij de vormgeving van het KP is hiervoor noodzakelijk.
In lijn met de eerste aanbeveling van Technopolis worden veldpartijen ook
nu al geconsulteerd over de vormgeving van KP 8 en de Nederlandse inzet voor
de Mid Term Review van KP7.
 
 De tweede aanbeveling is dat de positie van
Senter Novem als ondersteuner van deelnemers aan het KP gehandhaafd zou moeten
worden. Wel geeft het rapport aan dat, mede gezien de ontwikkeling van het
kaderprogramma naar grootschaligere projecten en programma’s, actieve
interactie en dialoog tussen de ondersteuningstructuur, vertegenwoordigers
van ministeries en deelnemers aan het KP van groot belang is. Het stemt ons
positief dat Technopolis het belang van de activiteiten van SenterNovem onderstreept.
Om Nederlandse kennisinstellingen en bedrijven optimaal te laten profiteren
van het KP zal wel bekeken worden hoe de interactie tussen de leden van de
diverse Programma Comités voor het KP, SenterNovem en vertegenwoordigers
van het veld verder versterkt en strategischer gemaakt kan worden.
 
 In de derde aanbeveling wordt gepleit voor
meer synergie tussen het Nederlandse en Europese beleid. Het aanbrengen van
prioriteiten en zwaartepunten in de Nederlandse onderzoeksagenda zou volgens
Technopolis kunnen helpen om Nederlandse deelname aan Europese onderzoeksactiviteiten
verder te vergroten. Ik erken dat een heldere Nederlandse onderzoeksagenda
bij kan dragen aan het effectief opereren in Europees verband. Bij de invulling
van deze onderzoeksagenda moet er echter wel sprake zijn van flexibiliteit.
De thematische onderzoeksagenda van de EU is vastgelegd in de deelprogramma’s
van het Zevende Kaderprogramma (KP7), de thema’s van het Europees Instituut
voor Innovatie en Technologie (EIT) en het nieuwe proces van joint programming. In de praktijk verschilt deze niet veel van de
Nederlandse onderzoeksagenda’s als de NWO-strategie, de EZ-innovatieprogramma’s
op de sleutelgebieden, de maatschappelijke innovatieagenda’s en de thema’s
van de vraagsturing TNO/GTI. Dit is niet vreemd, omdat de meeste maatschappelijke
uitdagingen een rol spelen op nationaal, Europees en zelfs mondiaal niveau.
Binnen de kaders van thematische programmering ben ik van mening dat universiteiten,
NWO en individuele wetenschappers vanuit hun eigen kennis en ervaring prioriteiten
kunnen stellen.
 
 De vierde aanbeveling gaat in op de noodzaak
van synergie tussen het talentenbeleid van universiteiten en de beleidsinstrumenten
van het KP voor fundamenteel en excellent onderzoek. Een goed talentbeleid
bij universiteiten vind ik in eerste instantie een zaak van de universiteiten
zelf. Deze zetten zich al in om talent uit Europa en de rest van de wereld
aan te trekken. De overheid ondersteunt dit door een deel van het geld dat
via NWO aan onderzoeksfinanciering uitgegeven wordt persoonsgericht, door
middel van de veni-vidi- en vici-beurzen, bij onderzoekers terecht te laten
komen.
 Uiteraard ben ik een voorstander van een optimale aansluiting van het
universitaire talentbeleid met het talentenbeleid van het KP. Ik nodig dan ook graag de universiteiten uit ervoor te zorgen dat zij hun inspanningen
om talentvolle onderzoekers aan te trekken, te behouden en perspectief te
bieden optimaal afstemmen met de inspanningen op Europees niveau. Hierbij
hoort ook het bieden van een goed onderzoeksklimaat. Het up-to-date houden
van faciliteiten en het bieden van doorstroommogelijkheden kunnen er voor
zorgen dat nog meer onderzoekers met Europese beurzen de Nederlandse universiteiten
weten te vinden.
 
 De vijfde aanbeveling is om voor het KP sterker
in te zetten op valorisatie en disseminatie van onderzoeksresultaten. Ik onderschrijf
deze aanbeveling. Zeker ook omdat het KP een belangrijke rol speelt bij het
vergroten van de Europese concurrentiekracht onder de Lissabonagenda. De Nederlandse
inzet is dan ook om valorisatie en disseminatie van onderzoeksresultaten van
het KP te vergroten en de relatie tussen het KP en andere Europese instrumenten
zoals het Concurrentiekracht en Innovatieplan (CIP) te versterken. Ook zal
Nederland in Brussel uitdragen dat de participatie van het bedrijfsleven en
MKB in het KP zal moeten toenemen. Ook omdat MKB en bedrijfsleven een belangrijke
rol kunnen spelen bij de verdere ontwikkeling, toepassing en vercommercialisering
van onderzoeksresultaten. Nederland heeft zich in dit verband eerder ook ingezet
voor het opzetten van Joint Technology Initiatives en artikel 169 initiatieven
als Eurostars onder KP 7. Nederland zal deelname van het bedrijfsleven aan
de orde stellen tijdens de Mid Term Review van
KP 7. Ook zal in de aanloop van KP 8 het bedrijfsleven gericht geconsulteerd
worden over knelpunten in deelname aan het KP. Verwacht mag worden dat een
stevige reductie van de administratieve lasten zal helpen om deelname van
het bedrijfsleven aan het KP weer toe te laten nemen.
 Het stimuleren van valorisatie en disseminatie van uit het KP voortvloeiende
onderzoeksresultaten is complex. Een mogelijkheid is om bij de opzet en beoordeling
van projectvoorstellen meer rekening te houden met valorisatie en disseminatie,
bijvoorbeeld door financiële ruimte hiervoor vrij te maken in de projectvoorstellen.
Of door het vergroten van de mogelijkheden voor demonstratieprojecten. Aanpassing
van het KP op dit gebied vergt maatwerk. Ik verwacht dat de Mid Term Review van KP 7 in 2010 hiervoor aanknopingspunten zal bieden
en kom hier in verdere communicatie over de mid term review van KP 7 en de
opzet van KP 8 op terug.
 
 De zesde aanbeveling, om aan te sturen op
het verminderen van de administratieve lasten onder het KP, wordt door mij
volledig ondersteund. Nederland zal zich hiervoor op verschillende momenten
inzetten. Ten eerste zal de Commissie in het voorjaar van 2010, na de Europese
Raad, een mededeling presenteren over het verlagen van de administratieve
lasten (simplification) die samenhangen met deelname
aan het KP. Daarbij moet gedacht worden aan verbeteringen die onder de huidige
rechtsbasis voor het KP mogelijk zijn, bijvoorbeeld het verbeteren van communicatie
en IT-systemen. Maar ook aan verbeteringen waarvoor aanpassingen van het huidige
juridische kader noodzakelijk zijn, zoals het aanpassen van de regels voor
deelname en de opzet van betalingsovereenkomsten. Na presentatie van de simplificatiemededeling
zullen lidstaten deze in raadskader bespreken waarbij Nederland mede op basis
van de impact studie zal aandringen op een stevige vereenvoudiging van het
administratieve beheer. Administratieve lasten vloeien voor een deel voort
uit het financieel reglement dat van toepassing is op alle uitgaven onder
de EU-begroting. De Commissie zal medio 2010 voorstellen doen om dit financieel
reglement te herzien. Op dat moment zal Nederland ook de problemen rond de
administratieve lasten van het KP aan de orde te stellen.
 Europese besluitvorming rond het kaderprogramma
 Uit de studie blijkt dat het KP een duidelijke meerwaarde heeft en dat
Nederland binnen het KP goed presteert. Dit sluit goed aan bij de Nederlandse
reactie op het issues paper van de Europese Commissie over de EU-begrotingsevaluatie
van april 2008, waarin het kabinet inzet op een grotere Europese rol op het
gebied van onderzoek en innovatie. De bij de aanbevelingen genoemde Nederlandse
inzet voor het KP (vergroten deelname bedrijfsleven/MKB, verminderen van administratieve
lasten, meer valorisatie en disseminatie van onderzoeksresultaten) zal op
verschillende momenten naar voren worden gebracht. Daarnaast zal Nederland
in de discussie rond het KP er ook op blijven inzetten dat het kaderprogramma
flexibel moet kunnen inspelen op maatschappelijke vraagstukken. Het KP moet
een belangrijke rol spelen bij duurzame ontwikkeling van de samenleving, door
het meer in balans brengen van kwaliteit van leven, economie, de sociale verhoudingen
en het ecologisch fundament van de samenleving. Verder is het Nederlandse
standpunt dat het KP publiek private samenwerking moet stimuleren en dat er
sprake moet zijn van een grotere rol van de EU bij de realisering van grootschalige
en geavanceerde onderzoeksfaciliteiten en bij het stimuleren van wetenschappelijke
excellentie.
 
 De grootste aanpassingen zijn mogelijk bij de opzet van het nieuwe KP
(KP 8) dat in 2014 van start zal gaan. Voor het bepalen van het Nederlandse
standpunt voor KP 8 zal het Nederlandse veld geconsulteerd worden. Waarbij
met name bij het verschijnen van de Commissiemededeling (2011 of 2012)
een meer specifieke standpuntbepaling noodzakelijk zal zijn. Zoals bij de
aanbevelingen al genoemd zullen resultaten van de Technopolis studie en aanbevelingen
ook meegenomen worden in de verschillende Europese besluitvormingsmomenten
voor het KP. Dit zijn op de korte termijn de discussie over de simplificatiemededeling
(voorjaar 2010), de discussie over de resultaten van de Mid Term Review (oktober 2010) en de hervorming van het financieel
reglement (medio 2010).
 
 De minister van Economische Zaken,
 M. J. A. van der Hoeven
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informa-tiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Bij de eerste call in «Food, Agriculture & Fisheries and Biotechnology»
binnen KP 7 was bijvoorbeeld voor (23) projecten die om hulp van SenterNovem/EG-Liaison
vroegen de slaagkans ruim twee maal hoger dan de (98) projecten die dat niet
deden.
 
 
 Vanaf 1 januari gaan de drie EZ-agentschappen SenterNovem, EVD en Octrooicentrum
samen verder onder de nieuwe naam Agentschap NL.