Gemeentelijke herindeling van Twente; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26353, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

29-12-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

26353 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgave 1. Inleiding1.1 Beleid van het vorige kabinet1.2 Herindelingsbeleid2. Totstandkoming van de ontwerp-regeling2.1. Procedurele aspecten2.2. Het provinciaal herindelingsbeleid3. De inhoud van het wetsvoorstel 3.1. Inleiding3.2. Het stedelijke gebied3.2.1. De nieuwe gemeente Twentestad3.2.2. Almelo en Wierden3.3. De landelijke gemeentena. de nieuwe gemeente Rijssenb. de gemeente Hellendoornc. de nieuwe gemeente Vriezenveend. de gemeenten Losser en Tubbergene. de nieuwe gemeente Denekampf. de gemeente Oldenzaalg. de nieuwe gemeente Hof van Twenteh. de gemeente Haaksbergen3.4. Naamgeving van gemeenten3.5 Wijziging arrondissementsgrens4. Financiële aspecten 4.1 Algemeen4.2 De hoogte van de algemene uitkeringTabel 1 Overzicht structurele financiële gevolgen
voor de nieuw te vormen gemeenten en de overige betrokken gemeenten (bedragen
in kolommen 1,2 en 3 in mln. guldens afgerond) 4.3 GewenningsbijdrageTabel 2 Indicatie van de gewenningsbijdrage herindeling
(bedragen afgerond op f 0,1 mln) 4.4 Peildatum WOZ-beschikking4.5 Conclusie met betrekking tot de financiële gevolgenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26353Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 59 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 353Gemeentelijke herindeling van Twentenr. 3MEMORIE VAN TOELICHTING Inhoudsopgave 1.Inleiding21.1Beleid van het vorige kabinet2 1.2Herindelingsbeleid4   2.Totstandkoming van de ontwerp-regeling42.1.Procedurele
aspecten42.2.Het provinciaal herindelingsbeleid6   3.De inhoud van het wetsvoorstel63.1.Inleiding63.2.Het stedelijke gebied7 3.2.1.De nieuwe gemeente
Twentestad7 3.2.2.Almelo en Wierden8 3.3.De
landelijke gemeenten10 3.4.Naamgeving van gemeenten133.5.Wijziging arrondissementsgrens13    4.Financiële
aspecten134.1.Algemeen13 4.2.De
hoogte van de algemene uitkering14 4.3.Gewenningsbijdrage154.4.Peildatum WOZ- beschikking15 4.5.Conclusie
m.b.t. de financiële gevolgen16    Bijlagen1Bijlage 1. Kaart genoemd in artikel 2 van het wetsvoorstel tot gemeentelijke
herindeling in Twente Bijlage 2. Overzicht van de voorgestelde indeling
en de referenties aan de desbetreffende passages in herindelingsplan en ontwerp-regelingBijlage 3. Provinciale uitgangspunten en randvoorwaarden voor gemeentelijke
herindeling Bijlage 4. Herindelingsplan Twente – januari 1997Bijlage 5. Ontwerp-regeling – juni 1997Bijlage 6.
Verslagen van de overleggen van 27 en 30 oktober 1997 tussen de Staatssecretaris
van Binnenlandse zaken, A.G.M. van de Vondervoort, met gedeputeerde staten
van Overijssel en met burgemeester en wethouders van Almelo, Borne, Enschede,
Hengelo en Wierden.1 Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie.1. InleidingGelet op artikel 25a, vijfde lid jo vierde lid, onder b van de Wet op
de Raad van State is het college van oordeel, dat openbaarmaking van dit advies
achterwege dient te blijven.Bij de diverse dossiers inzake gemeentelijke herindeling
die ik bij mijn aantreden heb aangetroffen, bevindt zich ook het onderhavige.
De voorstellen zijn voorbereid door de provincie en door het vorige kabinet
voor advies voorgelegd aan de Raad van State. Het regeerakkoord bepaalt ten
aanzien van gemeentelijke herindeling onder meer dat herindelingsvoorstellen
waarmee een aanvang is gemaakt in principe conform de provinciale voorstellen
worden uitgevoerd. Inmiddels heb ik de passages uit het regeerakkoord nader
uitgewerkt in de Beleidsnotitie gemeentelijke herindeling van 27 november
1998 (kamerstukken II 1998/99, 26 331, nr. 1). Deze beleidsnotitie kan
getypeerd worden als een voortzetting en een nadere uitwerking van het beleid
van het vorige kabinet in het licht van het regeerakkoord. 1.1 Beleid van het vorige kabinetIn september 1995 (kamerstukken II 1994–1995, 21 427, nr. 111)
heeft het vorige kabinet in zijn standpunt «De vernieuwing van de bestuurlijke
organisatie» en het daarbij behorende beleidskader gemeentelijke herindeling,
aangegeven op welke wijze het de bestuurlijke inrichting in ons land verder
wil ontwikkelen. Centraal daarbij staat de terugkeer naar de bestuurlijke
hoofdstructuur van gemeente, provincie en rijk. Het huidige kabinet onderschrijft
deze hoofdrichting van beleid. De bestuurslagen moeten zo worden ingericht
dat autonomie en integraal bestuur maximaal materieel inhoud kunnen krijgen.
Dit is leidraad bij de discussie over de herverdeling van (regionale) taken,
de gemeentelijke herindeling en de uitvoering van de Kaderwet bestuur in verandering.
Met vijf kaderwetgebieden, te weten de regio's Haaglanden, Utrecht, Zuidoost-Brabant,
Arnhem-Nijmegen en Twente, zijn in november 1995 afspraken gemaakt over een
vervroegde evaluatie van de Kaderwet bestuur in verandering. De besturen van
de betrokken gemeenten, regio's en provincies zijn de gemaakte afspraken nagekomen.
De evaluatierapporten bevestigen dat in elk van de kaderwetregio's aanpassing
van de bestuurlijke organisatie noodzakelijk is.Wat betreft het kaderwetgebied Twente heeft het bestuur van de Regio Twente
in zijn evaluatie te kennen gegeven niet te voelen voor de instelling van
een stadsprovincie «naar het model van Rotterdam». Het heeft in
meerderheid gepleit voor de instelling van een regioprovincie Twente. In het
takenpakket dienen in grote lijnen de taken van de huidige provincie te worden
gecombineerd met die van het regionaal openbaar lichaam Twente. Provinciale
staten van Overijssel hebben de vorming van een stads- c.q. regioprovincie
in Twente afgewezen. Provinciale staten zien in de vorming van een regioprovincie
een schaalverkleining van het provinciaal bestuur die haaks staat op tal van
maatschappelijke ontwikkelingen. In internationale verhoudingen zou een kleinschalige
provincie Twente geen factor van betekenis kunnen zijn. Provinciale staten
zijn verder beducht voor de extra bestuurskosten die met de instelling van
een stadsprovincie samenhangen en vrezen voor verzwakking van het provinciaal
bestuur in West-Overijssel.Laatste stap in de evaluatie was een beslissing van het kabinet over het
uiteindelijke bestuursmodel in de betrokken regio's. Daarbij ging het om de
keuze voor de ontwikkeling van een stadsprovincie, of voor een aanzienlijke
versterking van gemeenten, in het bijzonder de centrumgemeente(n), door gemeentelijke
herindeling, in combinatie met een herverdeling van taken, zoals die in overleg
met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en het Interprovinciaal Overleg
tot stand is en wordt gebracht. Het vorige kabinet heeft in de notitie «Bestuurlijk
eindperspectief kaderwetgebieden» van 27 maart 1997 (kamerstukken II 1996–1997, 25 287, nr. 1) voor elk van de gebieden een afweging
tussen de beide alternatieven gemaakt. Ten aanzien van het kaderwetgebied
Twente heeft het vorige kabinet in die notitie het volgende overwogen.De regio Twente is van oudsher een duidelijk samenhangend gebied met een
relatief grote industriële traditie. De schaal van de regio lijkt goed
toegesneden op het functioneren als bestuurlijke entiteit. Met name voor de
ruimtelijk-economische ontwikkelingen is een sterk bevoegd gezag nodig om
een samenhangende aanpak van het te voeren beleid te waarborgen. De kansen
van Twente liggen onder andere in het verbeteren van haar positie als grensregio.
De vorming van een stadsprovincie met het beoogde substantiële takenpakket
was gezien de aard en zwaarte van de problematiek in de ogen van het kabinet
echter een te zwaar middel. Naar de mening van het kabinet kwam dit ook tot
uitdrukking in het voorstel van de regio Twente voor het instellen van een
regioprovincie. Hierin is gekozen voor een zogenaamd gemengd model, waarbij
sprake is van meer gedeelde verantwoordelijkheden en complementariteit tussen
gemeenten en provincie dan is voorzien bij een stadsprovincie. Daarnaast was
het kabinet van mening dat het bestuurlijk loskoppelen van de regio Twente
van de rest van de provincie Overijssel zal leiden tot een zodanige restproblematiek
dat het overblijvende deel van de provincie Overijssel wordt belemmerd in
haar functioneren vanwege het in alle opzichten te geringe draagvlak.Gezien de aard en zwaarte van de problematiek kunnen de regionale en grootstedelijke
opgaven in Twente het beste worden aangepakt door versterking van de drie
centrumsteden via gemeentelijke herindeling en de herverdeling van taken met
de provincie zoals die in het kader van de takendiscussie wordt uitgewerkt.
Met de uitwerking van het alternatief gemeentelijke herindeling kan in ieder
geval één van de belangrijkste problemen van de regio worden
opgelost, te weten de ruimtenood.Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe de gemeentelijke indeling in
Twente te wijzigen. Het is gebaseerd op de ontwerp-regeling die in juni 1997
door provinciale staten is vastgesteld. Bij de totstandkoming van dat voorstel
heeft de provincie een aantal uitgangspunten en randvoorwaarden gehanteerd.
De afwegingen die op grond van die uitgangspunten zijn gemaakt hebben ertoe
geleid dat wordt voorgesteld om de gemeenten Hengelo en Enschede samen te
voegen. Tevens wordt het grootste deel van de gemeente Borne aan deze dubbelstad
toegevoegd. Voor de gemeente Almelo worden alleen grenswijzigingen voorgesteld
met de gemeenten Vriezenveen, Borne, Ambt Delden en Wierden. In de rest van
de regio worden krachtige plattelandsgemeenten voorgesteld.Het voorstel dat de provincie heeft gedaan is getoetst aan de hoofdlijnen
van het gemeentelijke herindelingsbeleid, zoals die in het kabinetsstandpunt
Vernieuwing van de bestuurlijke organisatie van 15 september 1995 (kamerstukken
II 1994–1995, 21 427, nr. 111, bijlage 3, verder aangehaald als:
beleidskader gemeentelijke herindeling) zijn opgenomen. Op basis van die toetsing
heeft het vorige kabinet besloten om de door de provincie voorgestelde indeling
geheel over te nemen.Naast een toetsing van de beleidsinhoudelijke afwegingen is de door de
provincie gevolgde procedure getoetst aan de wettelijke voorschriften en de
zorgvuldigheid. Het provinciaal herindelingsplan en de ontwerp-regeling zijn
als bijlagen 4 en 5 bij deze memorie gevoegd.Ik wil mijn waardering uitspreken voor de grondige en voortvarende wijze
waarop de provincie deze herindeling heeft voorbereid.In aanvulling op de in de Wet arhi voorgeschreven procedures hebben gedeputeerde
staten enerzijds de gemeenten ruime mogelijkheden voor het inbrengen van hun
opvattingen gegeven. Anderzijds hebben zij een uitvoerig communicatietraject
uitgewerkt. Het geheel heeft geleid tot een zorgvuldig voorbereid voorstel. 1.2 HerindelingsbeleidOp basis van het voorgaande en gelet op de Beleidsnotitie gemeentelijke
herindeling en het regeerakkoord neemt het kabinet de voorstellen van de provincie
integraal over. Daarbij is rekening gehouden met de specifieke Twentse situatie,
waarin sprake is van een samenhangend gebied met een relatief grote industriële
traditie. Samengevat hebben de navolgende onderdelen van het herindelingsbeleid
in het bijzonder een rol gespeeld.Bij het bepalen van de meest wenselijke schaal van een gemeente moet worden
uitgegaan van de variatie in maatschappelijke problemen in het gebied. De
interne samenhang, de functie van gemeenten, een evenwichtige gebiedsindeling,
de (politieke en ambtelijke) bestuurskracht, het inwonertal, draagvlak en
de oppervlakte spelen bij de beoordeling van het voorstel een rol. Nieuw te
vormen gemeenten moeten integrale afwegingen kunnen maken bij de ontwikkeling
van hun gebied. De noodzaak om gebruik te maken van intergemeentelijke samenwerkingsvormen
dient te worden gereduceerd.Voor gemeenten die een regionale centrumfunctie vervullen spelen andere
problemen dan voor de gemeenten in landelijk gebied. Regionale centrumgemeenten
dienen uit ruimtelijk oogpunt en in aanvulling daarop uit oogpunt van maatschappelijk
en economisch draagvlak versterkt te worden. Van belang is dan dat gemeenten
in staat worden gesteld een evenwichtige economische en ruimtelijke ontwikkeling
in het totaal van hun gebied te realiseren, waarbij directe afhankelijkheid
van omliggende gemeenten zoveel mogelijk dient te worden voorkomen. Tevens
is van belang dat dergelijke gemeenten voldoende kwalitatieve keuzeruimte
hebben om hun ontwikkeling te realiseren. Verder moet het voor de nieuw te
vormen centrumgemeenten mogelijk worden gemaakt integrale afwegingen te maken
ten behoeve van de uitoefening van hun centrumfunctie. Het gebied waarover
zo'n integraal bestuur moet worden gevoerd, moet samenhangend zijn en over
voldoende economische en sociaal-maatschappelijke draagkracht beschikken. 2. Totstandkoming van de ontwerp-regelingIn dit hoofdstuk wordt ingegaan op de totstandkoming van het provinciaal
voorstel. In paragraaf 2.1. komt de procedure die de provincie heeft
gevolgd aan de orde. In paragraaf 2.2. wordt aandacht besteed aan het
provinciaal herindelingsbeleid. 2.1. Procedurele aspectenEen discussiepunt in de procedure van de Wet algemene regels herindeling
(Wet arhi) was het samenlopen van de besluitvorming over de evaluatie van
de kaderwetgebieden en de door de provincie Overijssel gestarte arhi-procedure
voor Twente. Over deze zaak zijn twee moties aangenomen in de Tweede Kamer:
de motie De Cloe (kamerstukken II 1995–1996, 21 427, nr. 118) en
de motie Scheltema-De Nie/Van der Hoeven (kamerstukken II 1995–1996,
21 427, nr. 151). In de eerstgenoemde motie werd ervoor gepleit over
gemeentelijke herindeling eerst besluiten te nemen nadat de besluitvorming
over de kaderwetgebieden bekend zou zijn. In de motie Scheltema-De Nie c.s.
werd het kabinet verzocht er bij de provincies op aan te dringen rekening
te houden met de volgtijdelijkheid in de besluitvorming over de kaderwetgebieden.
Volgens het provinciebestuur van Overijssel was er geen strijdigheid met de
motie De Cloe. Aan de start van de arhi-procedure per 1 juli 1996 koppelde
het provinciebestuur de voorwaarde dat de besluitvorming in de gemeenteraden
over de voorstellen tot vorming van een stadsprovincie Twente vóór
die datum zou zijn afgerond. Eerst na de besluitvorming door de Regioraad
op 26 juni 1996 hebben gedeputeerde staten de gemeenten in Twente uitgenodigd voor het open overleg inzake de gemeentelijke herindeling van
dat gebied. Wat betreft de motie Scheltema-De Nie/Van der Hoeven wees het
provinciebestuur erop dat in het vervolg van de herindelingsprocedure voldoende
ruimte bestond om rekening te houden met de besluitvorming van het kabinet
en de Tweede Kamer. Dit gold voor burgers, gemeenteraden, provinciebestuur
en voor de wetgever.Reeds in het debat met de Tweede Kamer d.d. 11 juni 1996, naar aanleiding
van een algemeen overleg over de vernieuwing van de bestuurlijke organisatie
van 30 mei 1996, heeft staatssecretaris Van de Vondervoort aangegeven moeite
te hebben met de motie Scheltema-De Nie/Van der Hoeven. De Wet arhi geeft
de provincie de bevoegdheid om, als zij daar voldoende grond voor aanwezig
acht, de arhi-procedure te starten. In verband met de afspraken omtrent het
vervroegd evalueren van de Kaderwet bestuur in verandering, heeft staatssecretaris
Van de Vondervoort uitvoerig overleg gehad met het provinciaal bestuur van
Overijssel om na te gaan wat de complicaties kunnen zijn van het gelijktijdig
starten van een arhi-procedure en het ontwikkelen van varianten voor gemeentelijke
herindeling als alternatief voor stadsprovincievorming. Desondanks heeft het
provinciaal bestuur na dit overleg afgewogen dat het in de omstandigheden
van Overijssel verstandig was om ook de arhi-procedure te starten. Met staatssecretaris
Van de Vondervoort ben ik van mening dat het al dan niet starten van een dergelijke
procedure , onder vigerend recht en onder de gegeven omstandigheden, tot de
bevoegdheid en verantwoordelijkheid van de provincie behoort. Met inachtneming
van de geldende bestuurlijke verhoudingen is de tekst van de motie, zoals
deze door de Tweede Kamer is aangenomen, ter kennis gebracht van de provincies.In april 1996 hebben gedeputeerde staten van Overijssel de nota «Varianten
voor gemeentelijke herindeling Twente » uitgebracht (zie bijlage 3).
In die nota wordt ingegaan op het (provinciale) beleidskader voor de bestuurlijke
vernieuwing. Daarin is met name het provinciaal beleidsprogramma aan de orde
gesteld. De in die nota geformuleerde uitgangspunten en randvoorwaarden zijn
door de provincie als leidraad gehanteerd bij de totstandkoming van haar voorstel.
In de volgende paragraaf zal ik ingaan op het provinciale herindelingsbeleid.
De genoemde notitie heeft tevens gediend als basis voor het houden van het
overleg als bedoeld in artikel 2 van de Wet arhi met de Twentse gemeenten.
Na dat overleg is door gedeputeerde staten een herindelingsplan opgesteld.
Dit plan is onderworpen aan de wettelijke inspraakprocedures. Op grond van
de gepleegde inspraak is door gedeputeerde staten een concept-ontwerp-regeling
opgesteld.Naar aanleiding van deze concept-ontwerp-regeling is door een viertal
gemeenten een verzoek gedaan om een oordeel van de Minister van Binnenlandse
Zaken op grond van artikel 285, tweede lid, van de Gemeentewet. Het betrof
de gemeenten Ambt Delden, Diepenheim, Hengelo en Stad Delden. De Commissie
van onafhankelijke deskundigen ex artikel 285, tweede lid, van de Gemeentewet
heeft een advies uitgebracht over de wijze waarop de procedure ten aanzien
van deze gemeenten was gevoerd. Deze adviezen heeft staatssecretaris Van de
Vondervoort in haar oordeel, inhoudende dat in de overwegingen die aan het
voorstel van gedeputeerde staten ten grondslag liggen, maar ook bij de voorafgaande
procedure aan het belang van de betrokken gemeenten voldoende recht is gedaan,
overgenomen. De concept-ontwerp-regeling is na amendering door provinciale
staten op 25 juni 1997 definitief vastgesteld en op 27 juni aan mij toegezonden.Op 27 en 30 oktober 1997 heeft staatssecretaris Van de Vondervoort op
eigen initiatief ter voorbereiding van het wetsvoorstel tot gemeentelijke
herindeling in Twente overleggen gevoerd met gedeputeerde staten van Overijssel
en met burgemeester en wethouders van Almelo, Borne, Enschede,
Hengelo en Wierden. De verslagen van de overleggen zijn als bijlage 6 gevoegd
bij deze memorie.Bij het aantreden van het nieuwe kabinet lag het onderhavige voorstel
van wet en een advies van de Raad van State gereed. Er waren voor mij enkele
vraagpunten waarvan ik het wenselijk en noodzakelijk achtte om over meer informatie
te beschikken, teneinde mij een afgewogen oordeel over de voorstellen te kunnen
vormen. Derhalve heb ik met de colleges van burgemeester en wethouders van
Borne, Hengelo en Enschede op 9 november 1998 van gedachten gewisseld. Ook
heeft met de colleges van burgemeester en de wethouders van Bathmen, Deventer,
Holten en Rijssen overleg plaatsgevonden over de bestuurlijke toekomst van
de gemeente Bathmen waarvoor een oplossing in Overijssels verband moet worden
gezocht. Beide overleggen hebben mij geen aanleiding gegeven wijzigingen in
het voorstel aan te brengen. 2.2. Het provinciaal herindelingsbeleidZoals opgemerkt is in de nota «Varianten voor gemeentelijke herindeling
Twente» van april 1996 een aantal uitgangspunten en randvoorwaarden
geformuleerd dat door de provincie als leidraad is gehanteerd voor de herindelingsvoorstellen.
De door de provincie gekozen uitgangspunten passen in grote lijnen binnen
het rijksbeleid en zijn op enkele punten specifiek toegesneden op de Twentse
situatie. De provinciale uitgangspunten en randvoorwaarden zijn als bijlage
3 bij deze memorie gevoegd.Samengevat wordt door de provincie gekozen voor een intensieve benutting
van de potenties van Twente, met name op economisch gebied, en versterking
van het bestuur van de steden, zowel met het oog op de ruimtelijke ontwikkeling
als in verband met een krachtige aanpak van de problematiek van die steden.
Daarnaast is er noodzaak tot versterking van de gemeentebesturen in de plattelandsgemeenten
waar een veelheid aan vraagstukken om een actief beleid vraagt. Gemeentelijke
herindeling moet ruimte scheppen voor en gepaard gaan met decentralisatie
van taken. Daarnaast ziet het provinciebestuur tussen de Twentse gemeenten
onderling en tussen provincie en Twentse gemeenten nadrukkelijk ruimte voor
het opnieuw vormgeven van onderlinge samenwerking bij de uitvoering van taken
en bij de aanpak van strategische zaken. Met het voorstel van de provincie
wordt geen beoordeling gegeven van het huidige functioneren van gemeentebesturen.
Dit heeft geen rol gespeeld bij haar overwegingen. 3. De inhoud van het wetsvoorstel 3.1. InleidingIn dit hoofdstuk wordt een beschrijving gegeven van de wijze waarop de
ontwerp-regeling is getoetst aan de uitgangspunten van het regeringsbeleid
voor gemeentelijke herindeling.Hoewel hier en daar enige kanttekeningen kunnen worden gemaakt, hetgeen
in het onderstaande zal gebeuren, ben ik tot de conclusie gekomen dat de ontwerp-regeling
past binnen het kader dat is geschetst in de Beleidsnotitie gemeentelijke
herindeling. Besloten is dan ook om de door de provincie voorgestelde indeling
geheel over te nemen.Naar de mening van het kabinet kunnen grenscorrectievoorstellen primair
als een verantwoordelijkheid van de provincie worden beschouwd. Met inachtneming
van die notie zijn de voorgestelde grenscorrecties beoordeeld. Het kabinet
heeft ingestemd met de voorgestelde grenscorrecties, die over het algemeen
leiden tot een logisch grensbeloop en in veel gevallen aansluiten bij natuurlijke
grenzen of bestaande fysieke barrières.In het onderstaande worden de afzonderlijke onderdelen van het voorstel
toegelicht. Op die plekken waar wordt aangesloten bij de provinciale voorstellen zijn de toelichtingen op de voorgestelde samenvoegingen
zo bondig mogelijk gehouden. Voor nadere uiteenzettingen en onderliggende
feitelijke argumentatie wordt verwezen naar de ontwerp-regeling en het herindelingsplan.
Ten behoeve daarvan is in bijlage 2 bij deze memorie een overzicht opgenomen
met verwijzingen naar de provinciale stukken. In paragraaf 3.2. wordt
aandacht besteed aan het stedelijke gebied van Twente, waartoe de gemeenten
Enschede, Hengelo, Borne, Almelo en Wierden behoren, terwijl in paragraaf 3.3.
een toelichting wordt gegeven op voorgestelde samenvoegingen van gemeenten
in het landelijke gebied. Bijlage 1 bij deze memorie bevat een overzichtskaart
van de voorgestelde herindelingen. 3.2. Het stedelijke gebiedIn de bovengenoemde nota «Varianten voor gemeentelijke herindeling
Twente» van april 1996 is een aantal uitgangspunten en randvoorwaarden
geformuleerd inzake het provinciale herindelingsbeleid ten aanzien van de
grote steden gelegen in het centraal stedelijke gebied in Twente: Enschede,
Hengelo en Almelo. Krachtens dat beleid is een van de uitgangspunten voor
de provincie dat deze gemeenten moeten kunnen beschikken over voldoende ruimte
voor woningbouw, bedrijvigheid en stedelijke voorzieningen op eigen grondgebied.
Een ander argument is dat het bestuur van die steden zodanig moet worden versterkt
dat een krachtige aanpak van de problematiek zoals die zich in die steden
concentreert, mogelijk is. Bovendien moet er voldoende draagvlak worden gecreëerd
voor regionale functies op het terrein van bijvoorbeeld onderwijs, cultuur,
werkgelegenheid, winkelbestand en gezondheidszorg.De provincie heeft voor ieder van de bovengenoemde steden deze uitgangspunten
gewogen. De afweging die ten grondslag ligt aan het uiteindelijke voorstel
past goed binnen het beleidskader gemeentelijke herindeling. In het onderstaande
wordt het voorstel voor de Twentse grote steden toegelicht, waarbij een beoordeling
van de gemaakte afwegingen wordt gegeven. 3.2.1. De nieuwe gemeente TwentestadDe provincie stelt voor de gemeenten Enschede, Hengelo en een deel van
Borne (de kernen Borne, Hertme en Zenderen) samen te voegen tot de nieuwe
gemeente Twentestad. In het begin van de jaren '90 was er al sprake van een
mogelijke samenvoeging van (alleen) de gemeenten Enschede en Hengelo tot de
dubbelstad. De fusie ketste echter af. Doorslaggevend daarbij was het ontbreken
van bestuurlijk draagvlak waarbij het uitblijven van de door de gemeentebesturen
verlangde extra structurele rijksbijdrage van f 45 miljoen een rol speelde.
Nu wordt voorgesteld een dubbelstad-plus te vormen, omdat in verband met de
ruimtelijke ontwikkelingen van Hengelo op grondgebied van Borne zelfstandig
voortbestaan van de gemeente Borne onmogelijk wordt. Na de realisatie van
de locaties Vossebelt en Westermaat voor respectievelijk woningbouw en bedrijven
heeft Hengelo op eigen grondgebied geen ruimte meer voor uitbreiding. Uitbreidingsmogelijkheden
liggen dan alleen nog op grondgebied van de gemeente Borne: voor wat betreft
woningbouw in Borne-Zuid en Borne-Noord en voor wat betreft bedrijfsvestiging
in Borne-Noord.De ligging van de in aanmerking komende locaties zou leiden tot isolatie
van de kern Borne die op termijn geen eigen ontwikkelingsruimte meer zou hebben.
Die situatie wordt zowel maatschappelijk als bestuurlijk onwenselijk geacht.
Een samenvoeging van Hengelo met het zuidelijk deel van de gemeente Borne
bestaande uit de kernen Borne, Hertme en Zenderen, ligt dan volgens de provinciale
voorstellen voor de hand.Tengevolge van de ruimtelijke ontwikkeling van het gebied wordt dus Borne betrokken bij het stedelijk knooppunt Enschede/Hengelo en daarmee
bij een samenvoeging van beide steden. De belangrijkste overwegingen van de
provincie voor de vorming van Twentestad zijn de volgende:– Twentestad voorkomt ongezonde vormen van concurrentie tussen de
steden;– Twentestad betekent de vorming van één sterk gemeentelijk
bestuur voor het grootste gedeelte van het stedelijk centrum van Twente waardoor
de knooppuntfunctie goed tot zijn recht kan komen;– Twentestad betekent een sterkere positie van Twente en Enschede/Hengelo/Borne
op «de landkaart van Nederland en Europa».De provincie heeft er bewust voor gekozen om Twentestad niet verder te
vergroten door hier ook Almelo nog aan toe te voegen De vorming van één
gemeente voor het stadsgewest Twente (de zogenoemde bandstad) heeft weliswaar
tot instemmende reacties geleid, maar het wordt gezien als een stap te ver.
Dit sluit aan bij het kabinetsstandpunt inzake de Vernieuwing van de bestuurlijke
organisatie. Daarin is aangegeven dat het beleidskader gemeentelijke herindeling
er niet toe moet leiden dat centrumgemeenten uitgroeien tot zeer grootschalige
agglomeratiegemeenten waarbij alle gemeenten die een (vrijwel) aaneengesloten
gebied vormen, zouden worden samengevoegd.Het kabinet onderschrijft de bovengemelde argumenten van de provincie
voor de vorming van de nieuwe gemeente Twentestad en neemt het voorstel dan
ook over. Met name acht het kabinet het van belang dat, nu er geen stadsprovincie
Twente wordt ingesteld, de vorming van Twentestad een adequaat alternatief
is om de knooppuntfunctie van het stedelijk gebied van Twente tot zijn recht
te laten komen en om de lokale regiefunctie in één hand te brengen.
Nu de stadsprovincie niet wordt gevormd, kunnen gezien de aard en zwaarte
van de problematiek de regionale en grootstedelijke opgaven in de regio Twente
via een niet te kleinschalige gemeentelijke herindeling aangepakt worden.
Voorts wordt aan de steden Enschede en Hengelo voldoende ruimte geboden voor
woningbouw en bedrijfsterreinen in de komende 25 jaar. Bovendien is er bestuurlijk
draagvlak voor het voorstel in het gebied: Borne, Enschede en de provincie
Overijssel zijn voor Twentestad, alleen Hengelo is daartegen. 3.2.2. Almelo en WierdenIn het herindelingsplan en de concept-ontwerp-regeling is door gedeputeerde
staten voorgesteld de gemeente Almelo samen te voegen met het oostelijke deel
van de gemeente Wierden, met name de kern Wierden, het zuidelijke deel van
de gemeente Vriezenveen inclusief de kern Aadorp en het bedrijvenpark Twente
en met het noordelijke gedeelte van de gemeente Borne, Bornerbroek. Dit voorstel
werd ingegeven door het volgende.Almelo heeft in beginsel mogelijkheden voor stedelijke uitbreiding in
verschillende richtingen. In de periode tot 2005 zullen woongebieden Almelo-Zuid,
inclusief de deelgebieden Nijrees en Leemslagen, en aan de oostzijde Markgraven-Oost
en Kollenveld worden ontwikkeld. Bedrijventerreinontwikkeling vindt op diverse
locaties plaats, waaronder aan de noordzijde (afronding Bedrijvenpark Twente,
Aadijk) en de zuidzijde (Twentepoort). Mede op basis van de uitkomsten van
de milieu-effectrapportage voor het stadsgewest Twente zijn voor de langere
termijn aan de noordzijde belangrijke stedelijke uitbreidingen voorzien. Maar
ook het gebied ten zuiden van de kern Wierden, aan weerszijden van het tracé
voor de nieuwe rijksweg 36, en ten westen van het Twentekanaal biedt goede
mogelijkheden voor stedelijke ontwikkeling. Provinciale staten hebben deze
mogelijkheden bij de streekplanherziening stadsgewest Twente benadrukt. Als
moet worden voorzien in een grotere woningbehoefte binnen het
stadsgewest Almelo is de woonlocatie Wierden-Zuid een geschikte locatie. De
keuzen voor de meest wenselijke uitbreidingslocaties, de fasering en de toekomstige
inrichting van de stedelijke gebieden dienen te worden gemaakt door het gemeentebestuur
van de centrumstad. Een evenwichtige ontwikkeling van het stadsgewest rond
Almelo is het meest gebaat bij het samengaan in één gemeente
van de hierboven genoemde ontwikkelingsmogelijkheden. Aanvullende overweging
voor de samenvoeging van de kern Wierden en Almelo van gedeputeerde staten
was de ruimtelijke en maatschappelijke verwevenheid tussen Almelo en Wierden.Gelet op het feit dat de landelijke gebieden van Wierden voor de versterking
van de positie van Almelo van relatief beperkte betekenis zijn en qua maatschappelijke
samenhang beter passen bij de aangrenzende gemeenten hadden gedeputeerde staten
voorgesteld het noordelijke deel van de gemeente Wierden met Hooge Hexel en
de buurtschap Notter in te delen bij de gemeente Hellendoorn. Het zuidwestelijk
deel van Wierden met Enter en omgeving en de buurtschap Zuna zouden worden
ingedeeld bij de nieuwe gemeente Rijssen . Een andere reden voor indeling
van Enter (ongeveer 5 000 inwoners) bij de combinatie Holten/Rijssen
was dat die kern kon bijdragen aan een nieuw maatschappelijk evenwicht in
de nieuwe gemeente Rijssen.Door provinciale staten werd dit voorstel van gedeputeerde staten te vergaand
bevonden. In de ontwerp-regeling worden voor Almelo alleen grenswijzigingen
voorgesteld met Ambt Delden, Borne, Vriezenveen en Wierden. De toevoeging
van delen van de gemeenten Vriezenveen, met name de kern Aadorp, en Borne,
met name Bornerbroek, aan Almelo wordt vooral ingegeven door de aanwezigheid
van (potentiële) uitbreidingslocaties in deze gebieden voor woningbouw
en bedrijfsvestiging. Ook de overwegende maatschappelijke oriëntaties
van de inwoners in deze gebieden op Almelo, ruimtelijke verwevenheid en de
samenvoeging van Borne met Hengelo/Enschede, spelen hierbij een rol. Provinciale
staten zijn van opvatting dat de gemeente Wierden zelfstandig dient te blijven.
De ruimtelijke ontwikkeling van Almelo vindt plaats in voornamelijk noordelijke
richting. De capaciteit van dat gebied is tot op lange termijn toereikend.
De toevoeging van het gebied Leemslagen ten zuiden van de kern Wierden en
ten noorden van het tracé van de A35 is voldoende om in westelijke
richting te ontwikkelen. Tussen Almelo en Wierden is geen sprake van een dusdanige
ruimtelijke en maatschappelijke verwevenheid dat om die reden samenvoeging
geboden zou zijn, aldus provinciale staten. De amendering van het voorstel
van gedeputeerde staten om Almelo samen te voegen met de kern Wierden door
provinciale staten leidde ertoe dat ook de voorstellen van gedeputeerde staten
voor het uitgestrekte landelijke gebied van Wierden in de concept-ontwerp-regeling
werden geamendeerd. Enter en Hooge Hexel en de buurtschappen Notter en Zuna
blijven derhalve bij de gemeente Wierden.Ten aanzien van de positie van de gemeente Almelo binnen dit voorstel
heb ik de volgende afweging gemaakt. Almelo heeft een belangrijke en regionale
functie in het kaderwetgebied Twente. Qua ruimtelijke mogelijkheden zit deze
gemeente aan haar grenzen. Gelet op het beleidskader gemeentelijke herindeling
is versterking van Almelo dan ook wenselijk. Gezien de vorming van Twentestad
was een samenvoeging van Almelo met de kern Wierden, zoals gedeputeerde staten
voorstelden, mijns inziens zeer goed voorstelbaar geweest.De voorgestelde uitbreiding van de gemeente Almelo zoals uiteindelijk
door provinciale staten is voorgesteld is echter evenzeer in overeenstemming
met het uitgangspunt dat regionale centrumgemeenten moeten worden versterkt.
Derhalve neemt het kabinet het provinciale voorstel en de argumentatie daarvoor
over waarbij de notie dat het door provinciale staten gedane voorstel zwaar
weegt een doorslaggevende rol heeft gespeeld. Met name acht het kabinet het
van belang dat de voorgestelde grenscorrecties voor Almelo voldoende
ruimtelijke ontwikkelingsmogelijkheden bieden en dat daarom Almelo de kern
Wierden niet nodig heeft voor de oplossing van haar ruimtenood. Bovendien
is de positie van Wierden (23 000 inwoners en 10 000 ha) op zichzelf
geen reden om tot opheffing over te gaan. 3.3. De landelijke gemeentenIn de ontwerp-regeling worden negen landelijke gemeenten voorgesteld.
Het kabinet heeft de provinciale voorstellen voor de landelijke gemeenten
in zijn geheel overgenomen, omdat die leiden tot de vorming van krachtige
plattelandsgemeenten. In het navolgende wordt kort op dit onderdeel van het
voorstel ingegaan. Voor uitgebreide informatie en argumenten verwijs ik naar
het provinciale herindelingsplan en de ontwerp-regeling (de bijlagen 4 en
5). a. de nieuwe gemeente RijssenZoals opgemerkt leidde de amendering van het voorstel van gedeputeerde
staten om Almelo samen te voegen met de kern Wierden door provinciale staten
ertoe dat ook de voorstellen van gedeputeerde staten voor het uitgestrekte
landelijke gebied van Wierden in de concept-ontwerp-regeling werden geamendeerd.
Die voorstellen hielden in dat het noordelijke deel van de gemeente Wierden
met Hooge Hexel en de buurtschap Notter werden ingedeeld bij de gemeente Hellendoorn.
Enter en omgeving en het buurtschap Zuna werden ingedeeld bij de nieuwe gemeente
Rijssen die gevormd zou worden door een samenvoeging van Holten en Rijssen.
Een belangrijke reden voor een indeling van Enter bij de combinatie Holten/Rijssen
was dat die kern kon bijdragen aan het ontstaan van een nieuw maatschappelijk
evenwicht in deze gemeente. Om deze reden steunde de gemeenteraad van Holten
een fusie met Rijssen mits Enter werd toegevoegd. In het huidige voorstel
van de provincie blijven de genoemde landelijke gebieden bij Wierden. In de
ontwerp-regeling wordt voorgesteld de gemeenten Holten en Rijssen samen te
voegen tot de nieuwe gemeente Rijssen. De voorgestelde samenvoeging is gebaseerd
op de sterke oriëntatie van Holten op Rijssen. Deze combinatie betekent
een versterking van de functie van Rijssen als centrumgemeente hetgeen zal
kunnen bijdragen aan de verdere economische ontwikkeling in dit deel van Twente.Gelet op het feit dat er geen samenvoeging van de kern Wierden met Almelo
wordt voorgesteld is het niet nodig de landelijke gebieden van Wierden in
te delen bij andere gemeenten. Bovendien zou een afsplitsing van de kern Enter
met ongeveer 5 000 inwoners de positie van de gemeente Wierden kunnen
verzwakken. Met betrekking tot de vorming van de nieuwe gemeente Rijssen steunt
het kabinet dan ook het provinciale standpunt.Hierbij wil ik nog het volgende opmerken. Door aanvaarding van het amendement
Kamp c.s. in de Tweede Kamer bij de behandeling van het wetsvoorstel gemeentelijke
herindeling Deventer e.o.(kamerstukken II, 1997/98, 25 653) is Bathmen
buiten de samenvoeging met Deventer gebleven. Daarbij heeft de Kamer bij motie
Hoekema c.s. (kamerstukken II, 1997/98, 25 653, nr. 12) tevens uitgesproken
dat Bathmen bij een volgend herindelingsvoorstel in Overijssels verband moet
worden betrokken. Het provinciaal bestuur heeft de colleges van burgemeester
en wethouders van Deventer, Bathmen, Diepenveen, Holten en Rijssen over mogelijke
oplossingsrichtingen geconsulteerd. Op 9 november 1998 heb ik de opvattingen
van bovenstaande gemeentebesturen (m.u.v. Diepenveen) en van gedeputeerde
staten van Overijssel over deze kwestie gehoord. Aandachtspunten bij mijn
afweging over een bestuurlijke oplossing voor deze kwestie zijn
met name geweest: zorgvuldigheid in de arhi-procedure en het bestuurlijk draagvlak
bij provincie en gemeenten. Mede gezien de noodzaak van een spoedige voortgang
van onderhavig wetsvoorstel ben ik tot de conclusie gekomen dat ik op dit
moment nog geen definitieve oplossing voor de bestuurlijke toekomst van Bathmen
kan aandragen. b. de gemeente HellendoornDe gemeente Hellendoorn is met ongeveer 36 000 inwoners een sterke
plattelandsgemeente. Derhalve stelt de provincie voor om deze gemeente zelfstandig
te laten. Het kabinet neemt dit voorstel over. Tevens wordt het voorstel om
de kern Daarlerveen in te delen bij de nieuwe gemeente Vriezenveen overgenomen.
Daarlerveen en de kern Vroomshoop van de gemeente Den Ham vormen twee in elkaar
overlopende dorpen die een grote verwevenheid en maatschappelijke oriëntatie
over en weer kennen. Vanweg de ruimteliijk structuur en uit oogpunt van doelmatig
grensbeloop is indeling van Daarlerveen bij de nieuwe gemeente Vriezenveen
gewenst. c. de nieuwe gemeente VriezenveenOok het voorstel van de provincie om over te gaan tot samenvoeging van
de gemeenten Den Ham en Vriezenveen wordt door het kabinet overgenomen. De
argumentatie van de provincie voor deze samenvoeging is de volgende. De gemeenten
vertonen qua karakter en problematiek een grote mate van overeenkomst. Het
voorstel leidt tot de vorming van een krachtige plattelandsgemeente die kan
functioneren in een evenwichtige verhouding met de andere gemeenten in Noordwest-Twente.
Het kabinet ziet hierin alle reden om het voorstel zoals door de provincie
gedaan te steunen. Hierboven onder b heb ik uiteengezet waarom Daarlerveen
wordt ingedeeld bij deze nieuwe gemeente. Wat betreft de redenen voor de indeling
van de kern Aadorp (gemeente Vriezenveen) bij de nieuwe gemeente Almelo verwijs
ik naar paragraaf 3.2.2. d. de gemeenten Losser en TubbergenIn de ontwerp-regeling wordt voorgesteld de gemeenten Losser en Tubbergen
met respectievelijk ca. 23 000 en 19 000 inwoners zelfstandig te
laten. Met de provincie is het kabinet van mening dat deze gemeenten gelet
op hun taakstellingen nu en in de naaste toekomst over voldoende bestuurskracht
beschikken. Deze voorstellen worden dan ook overgenomen. e. de nieuwe gemeente DenekampDe provincie stelt voor de gemeenten Denekamp, Ootmarsum en Weerselo samen
te voegen tot de nieuwe gemeente Denekamp. Aanleiding daarvoor wordt met name
gevonden in de vorming van een voldoende bestuurskrachtige gemeente die de
toekomstige gemeentelijke taken aankan. Zelfstandig voortbestaan van de gemeenten
ligt gezien hun omvang (respectievelijk ca. 12 000, 4 000 en 9 000
inwoners) niet in de rede. Samenvoeging past ook binnen het uitgangspunt van
rijksbeleid om te komen tot de vorming van krachtige plattelandsgemeenten.
Het kabinet heeft het voorstel dan ook overgenomen. f. de gemeente OldenzaalMet ruim 30 000 inwoners is Oldenzaal een regionale centrumgemeente
in Noordoost Twente. Voor deze gemeente heeft de provincie alleen maar grenscorrecties
voorgesteld. Die zijn nodig ter realisatie van logisch grensbeloop
en het bieden van ruimte voor de ontwikkeling van een transportterminal. De
gemeenteraad van Oldenzaal spreekt de zorg uit over het ruimtegebrek voor
de toekomstige stedelijke ontwikkeling van deze gemeente zowel tengevolge
van waardevolle natuurgebieden als door het beloop van gemeentegrenzen. Volgens
de provincie heeft de gemeente voor woningbouw in de komende 25 jaar voldoende
ruimte. Voor bedrijfsterreinontwikkeling kan dat anders liggen daar deze afhan-
kelijk is van de wijze waarop de regionale transport- en distributiesector
zich bij Oldenzaal zou moeten ontwikkelen. Daarover bestaat volgens de provincie
op dit moment nog onzekerheid. Er zullen op bovenlokaal niveau nader afwegingen
over gemaakt moeten worden. Hiervoor is onderzoek nodig dat de provincie voornemens
is te doen bij de komende streekplanherziening. Indien daaruit de noodzaak
tot grenscorrecties voortkomt, zal de provincie daarvoor zo nodig initiatieven
nemen.Gelet op de regionale functie van deze gemeente had een versterking van
de gemeente die verder gaat dan de voorgestelde beperkte grenscorrecties,
mijns inziens in de rede gelegen.Ik ga er van uit dat, indien uit het nog uit te voeren onderzoek van de
provincie blijkt dat verdergaande versterking van Oldenzaal nodig is, de provincie
haar toezegging zal nakomen en daarvoor initiatieven zal nemen. Met inachtneming
van het voorgaande neemt het kabinet ook op dit punt de ontwerp-regeling over. g. de nieuwe gemeente Hof van TwenteIn de ontwerp-regeling wordt voorgesteld de gemeenten Ambt Delden, Diepenheim,
Goor, Markelo en Stad Delden samen te voegen tot de nieuwe gemeente Hof van
Twente. De gemeenten hebben alle vijf een belangrijke agrarische en recreatieve
functie. De reeds bestaande samenwerking tussen deze gemeenten en de aanwezige
samenhang zijn redenen voor dit voorstel. Bovendien ontstaat door de samenvoeging
een sterke plattelandsgemeente met 35 000 inwoners. Overigens hebben
de gemeenten zelf eerder het initiatief genomen tot fusie. Met betrekking
tot de vorming van de nieuwe gemeente Hof van Twente steunt het kabinet het
provinciale standpunt. h. de gemeente HaaksbergenHoewel de gemeenten Haaksbergen en Neede ( provincie Gelderland) niet
betrokken zijn in de herindelingsprocedure voor Twente, worden die wel gerekend
tot de regio Twente. De reden dat deze gemeenten niet betrokken waren bij
die procedure is dat die gemeenten te kennen hadden gegeven vrijwillig te
fuseren. Voor deze samenvoeging zou een afzonderlijk traject van besluitvorming
worden doorlopen. Omdat het hier gaat om een interprovinciale samenvoeging
was hiervoor een commissie ingesteld waarin vertegenwoordigers van de provincies
Gelderland en Overijssel zitting hadden. Bij een gelijkluidend raadsbesluit
tot samenvoeging zou de commissie die fusie ondersteunen. Met de beide gemeentebesturen
had de provincie Overijssel de afspraak gemaakt dat zij de raadsbesluiten
inzake deze fusie zou afwachten. De gemeenten zelf zouden voor het nemen van
die besluiten de bevolking gelegenheid geven tot inspraak. Uiteindelijk is
het niet gelukt om tot een gezamenlijk raadsbesluit te komen. De gemeenteraad
van Neede heeft een besluit tot nader order uitgesteld. De raad van Haaksbergen
heeft vervolgens besloten van de samenvoeging af te zien. Onder deze omstandigheden
heeft de provincie geen nadere voorstellen gedaan voor Haaksbergen. Zij heeft
daarover nadere afspraken gemaakt met de provincie Gelderland. Gevolg was
dat de provincie de gemeente Haaksbergen buiten het herindelingsvoorstel voor
Twente heeft gelaten.De positie van Haaksbergen (ongeveer 24 000 inwoners) is op zichzelf geen reden om tot opheffing over te gaan. Het kabinet is van mening
dat de gemeente gelet op haar taakstelling nu en in de naaste toekomst over
voldoende bestuurskracht beschikt. Mede gelet op de bovengemelde voorgeschiedenis
doet het kabinet dan ook in navolging van de provincie geen voorstel tot gemeentelijke
herindeling van de gemeente Haaksbergen. Dit impliceert dat die gemeente zelfstandig
blijft voortbestaan. De eerdergenoemde voorgeschiedenis leert dat met dit
soort initiatieven de nodige voorzichtigheid moet worden betracht. Overigens
is het niet uitgesloten dat op termijn een fusie tussen de beide gemeenten
toch mogelijk is. 3.4. Naamgeving van gemeentenMet betrekking tot de naamgeving van de nieuw gevormde gemeenten kan nog
het volgende worden opgemerkt. Voor het wetsvoorstel zijn de namen zoals die
zijn voorgesteld door de provincie overgenomen. Van de betrokken gemeenten
heb ik geen verzoeken ontvangen om in afwijking daarvan nieuwe namen vast
te stellen. In sommige gevallen is door de provincie geen keuze voor een werknaam
gemaakt, maar een opsomming van de namen van de samenstellende gemeenten gehanteerd.
In dergelijke gevallen is in het wetsvoorstel de naam van de grootste samenstellende
gemeente als werknaam gekozen. Overigens hebben gemeenten op grond van artikel
158 van de Gemeentewet zelf de bevoegdheid hun naam te wijzigen. 3.5 Wijziging arrondissementsgrensDoordat Holten en Rijssen worden samengevoegd tot één gemeente
Rijssen, leidt dit tot wijziging van de arrondissementsgrenzen van het arrondissement
Zwolle en het arrondissement Almelo. Het grondgebied van de huidige gemeente
Holten gaat over naar het arrondissement Almelo. Als gevolg daarvan dienen
advocaten en procureurs gevestigd in Holten vanaf de datum van herindeling
te zijn ingeschreven bij de arrondissementsrechtbank te Almelo. Aangezien
werkzaamheden als procureur uitsluitend mogen worden uitgeoefend binnen het
arrondissement waar men staat ingeschreven, heeft een en ander tot gevolg
dat zij vanaf vorengenoemde datum niet meer bevoegd zouden zijn als zodanig
op te treden binnen het arrondissement Zwolle. Redelijk wordt geacht in dit
geval een overgangsregeling te treffen op grond waarvan de betrokken procureurs
gedurende een periode van vijf jaar bevoegd zijn in zowel het oude als het
nieuwe arrondissement. Dit geeft hun, voorzover nodig, de gelegenheid zich
in het nieuwe arrondissement te oriënteren, zonder dat zij inmiddels
een aanmerkelijk omzetverlies lijden. 4. Financiële aspecten 4.1 AlgemeenDe financiële positie van de betrokken gemeenten na herindeling is
door de provincie Overijssel onderzocht. Hierbij is gebruik gemaakt van het
«financiële model gemeentelijke herindeling». In dit model
staat de toets op financiële levensvatbaarheid van de betrokken gemeenten
centraal.De berekeningen van de provincie bieden een degelijke basis voor het beoordelen
van de financiële positie van gemeenten na herindeling. De bedragen die
hierna worden genoemd zijn echter indicatief. Deze hangen af van factoren
zoals de bedragen per eenheid voor de verschillende uitkeringsonderdelen,
de uitkeringsfactor en de bestuurskosten. Deze factoren kunnen tot de datum
van de herindeling wijzigingen ondergaan. De algemene uitkering wordt uiteindelijk
op grond van de definitieve gegevens vastgesteld volgens de dan
gangbare normen van het gemeentefonds. 4.2 De hoogte van de algemene uitkeringIn het systeem van de Financiële-verhoudingswet (Fvw) is de hoogte
van de algemene uitkering vrij ongevoelig voor gemeentelijke herindeling.
In de Fvw zijn slechts enkele maatstaven gevoelig voor herindeling. Het gaat
hierbij met name om de maatstaf «vast bedrag» en de maatstaf «schaalfactor
uitvoeringskosten bijstandgerechtigden». Daarnaast kan de maatstaf «klantenpotentieel»
veranderingen teweeg brengen. Deze maatstaf geeft een indicatie van de centrumfunctie
die een gemeente heeft. Bij gemeentelijke herindeling bestaat de kans dat
een kern een sterkere centrumfunctie dan voorheen krijgt. Dit kan een positieve
financiële invloed hebben op de hoogte van de algemene uitkering van
de samengevoegde gemeente. Dit effect doet zich met name voor wanneer twee
aan elkaar grenzende kernen samensmelten doordat een gemeentegrens verdwijnt.
Door de herindeling in Twente smelten de kernen Almelo en Aadorp (nu nog een
kern van de gemeente Vriezenveen) en de kernen Vroomshoop (thans een kern
van de gemeente Den Ham) en Daarlerveen (nu nog een kern van de gemeente Hellendoorn)
samen. De effecten van de onderhavige herindeling op de maatstaf klantenpotentieel
zijn echter niet substantieel.De herindeling in Twente brengt mee, dat de nieuwe gemeenten in alle gevallen
een algemene uitkering zullen ontvangen die geringer is dan de som der samenstellende
delen. Dit «negatieve» herindelingseffect wordt met name veroorzaakt
door het vervallen van de vaste bedragen bij samenvoeging van gemeenten. Gezien
de kostengeoriënteerdheid van het verdeelstelsel en de tijdelijk gewenningsbijdrage
die gemeenten bij herindeling kunnen ontvangen, vormt deze daling geen bedreiging
voor de financiële levensvatbaarheid van de te vormen gemeenten.Tegenover de daling van de algemene uitkering staat een besparing op de
bestuurskosten in enge zin (salariskosten burgemeester, wethouders, gemeentesecretaris
en de vergoeding voor de raadsleden).Van de overige besparingen die het gevolg zijn van de schaalvergroting
(bijvoorbeeld een betere benutting van het productieapparaat) is geen schatting
te geven. Dergelijke «inverdieneffecten» zullen zich met name
op de langere termijn manifesteren.Voor de gemeenten die betrokken zijn bij gemeentelijke herindeling, biedt
de gewenningsbijdrage de ruimte de financiële huishouding aan te passen
aan de hoogte van de algemene uitkering na herindeling. De extra kosten die
de herindeling met zich brengt (dubbele huisvesting, wachtgeld), worden volgens
de berekeningen van de provincie Overijssel gecompenseerd met de gewenningsbijdrage.
De gewenningsbijdrage is in de nFvw geïntroduceerd ter vervanging van
de «verfijning wijziging gemeentelijke indeling» die behoorde
bij de Financiële-Verhoudingswet 1984.Onderstaande tabel geeft een overzicht van de geraamde financiële
gevolgen voor de nieuw te vormen gemeenten. Deze is gebaseerd op gegevens
en berekeningen van de provincie, waarbij ten opzichte van de berekeningen
die de provincie voor haar eigen besluitvorming heeft gebruikt, de hoogte
van maatstaven per eenheid en de uitkeringsfactor zijn geactualiseerd. Tabel 1 Overzicht structurele financiële gevolgen
voor de nieuw te vormen gemeenten en de overige betrokken gemeenten (bedragen
in kolommen 1,2 en 3 in mln. guldens afgerond) Betrokken
gemeenten(1)(2)(3) = (1) + (2)(4)(5)
= (3) : (4)  Mutatie algemene
uitkeringBesparing bestuurskostenSaldo mutatiesAantal inwoners
afgerond op 50-tallenSaldo mutaties per inwoner, afgerond op f 5Almelo– 0,10,1068 3000Twentestad– 1,22,41,2246 1005Wierden00023 0000 Hof van Twente– 1,50,8– 0,734 850– 20Vriezenveen– 0,40,1– 0,234 100– 5Hellendoorn00034 5500 Rijssen– 0,40,3– 0,134 5000Tubbergen00019 6500 Denekamp– 0,60,4– 0,325 750– 10Losser00022 8000 Oldenzaal00030 85004.3 GewenningsbijdrageDe volgende nieuw te vormen gemeenten ontvangen naar huidig inzicht gedurende
vijf jaren een gewenningsbijdrage. In onderstaande tabel is als indicatie
de bijdrage geraamd die naar verwachting zou behoren bij een datum van herindeling
van 1 januari 1997. Tabel 2 Indicatie van de gewenningsbijdrage herindeling
(bedragen afgerond op f 0,1 mln) Nieuw
te vormen gemeenteGewenningsbijdrage Twentestad0,5Hof van Twente1,5 Denekamp0,7 Rijssen0,3Vriezenveen0,3Bij de behandeling van de wetsvoorstellen tot gemeentelijke herindeling
in de Bommelerwaard en de samenvoeging van de gemeenten Buren, Lienden en
Maurik is de motie Noorman-den Uyl c.s. ingediend (kamerstukken II, 1997–1998,
25 655 en 25 656, nr. 9). De motie is op 19 februari 1998 aanvaard
en zal door het kabinet worden uitgevoerd. De motie leidt ertoe dat de fasering
van de uitbetaling van de gewenningsbijdrage wordt aangepast. Er wordt niet
vijf jaar lang hetzelfde bedrag uitgekeerd, maar het eerste jaar twee keer
het genoemde bedrag, het tweede, derde en vierde jaar het genoemde bedrag.
Het vijfde jaar vindt er geen uitbetaling meer plaats. 4.4 Peildatum WOZ-beschikkingIn de betrokken gemeenten worden verschillende peildata voor de WOZ-beschikking
gehanteerd. Daarover merk ik het volgende op. Het voorstel tot wijziging van
de Wet arhi, de Provinciewet en de Gemeentewet (wijziging procedurele bepalingen)
is op 23 september 1997 door de Tweede Kamer aangenomen en is thans in behandeling
bij de Eerste Kamer (kamerstukken I, 1997–1998, 25 234, nr. 21).
In dit voorstel zijn bepalingen opgenomen die bewerkstelligen dat de waardepeildatum
die is gehanteerd voor de Wet waardering onroerende zaken (WOZ) in het eerste
WOZ-tijdvak (1997 t/m 2000) wordt gehandhaafd. Zie artikel I, onderdeel B
juncto artikel VIII, tweede lid, van het voorstel van wet. De bepalingen leiden
ertoe dat het mogelijk is in een nieuw gevormde gemeente of een bestaande
gemeente waaraan gebied is toegevoegd, verschillende peildata te hanteren.
Op deze wijze wordt voorkomen dat een herindeling of grenswijziging
zou moeten leiden tot (omvangrijke) herwaarderingsoperaties en daardoor tot
een reeks van administratieve aanpassingen van de belastingen die worden geheven
op basis van de vastgestelde WOZ-beschikkingen. Bij eerdere herindelingsvoorstellen
werden bepalingen van gelijke strekking opgenomen in het herindelingsvoorstel
zelf. Nu het voorstel tot wijziging, indien het tot wet wordt verheven, een
generieke oplossing biedt voor het probleem van de verschillende peildata,
is geen bepaling van gelijke strekking in dit herindelingsvoorstel opgenomen. 4.5 Conclusie met betrekking tot de financiële gevolgenDe provincie komt tot de conclusie dat de financiële levensvatbaarheid
van de nieuwe gemeenten voldoende is gewaarborgd. Op basis van het vorenstaande
deel ik deze conclusie.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,A. Peper 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26353-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl