Wijz. Ziektewet e.e.a. wetten ivm uitsluiten uitkering bij vrijheidsontneming (Wet socialezekerheidsrechten gedetin.); Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26063, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

21-01-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

26063 nr. 5

13-01-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgave1. Inleiding1.1. Algemeen2. Uitsluiting van het recht op socialeverzekeringsuitkering
bij detentie 2.1. Rechtsgrondslag2.2. Reikwijdte van de regeling2.3. Vormgeving van de regeling; alternatieven2.4. Uitsluitingscriterium «rechtens zijn vrijheid
ontnomen» 2.4.1. Wet Bijzondere Opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen
(Bopz)2.4.2. Terbeschikkingstelling (TBS)2.4.3. Voorlopige hechtenis2.4.4. Detentie in het buitenland2.5. Toekenning en heropening van de uitkering na het
einde van de detentie2.6. Ingangsdatum en overgangsrecht 2.6.1. Onmiddellijke werking2.6.2. Beëindiging na een maand2.7. Handhaving 2.7.1. Mededelingsverplichting2.7.2. Handhaving ten aanzien van in het buitenland gedetineerden2.7.3. Gegevensuitwisseling2.8. Uitstralingseffecten 2.8.1. Bijstandsverlening2.8.2. Schuldsanering2.8.3. Detentie in het buitenland2.8.4. Halfwezenuitkering2.8.5. IAO-Verdragen2.9. Ziekenfondsverzekering2.10. Internationale aspecten2.11. Financiële aspecten3. Het openstellen van socialezekerheidsregelingen voor
personen die rechtens hun vrijheid is ontnomen in die gevallen waarin tenuivoerlegging
van een vrijheidsstraf of vrijheidsbenemende maatregel buiten een penitentiaire
inrichting plaatsvindt 3.1. Het buiten toepassing laten van de uitsluitingsgrond3.2. Financiële effecten4. Artikelsgewijze opmerkingen Artikel I, onderdeel A (artikel 1 Ziektewet)Artikel VI (artikel 2, vijfde lid Toeslagenwet)Artikel VII, onderdeel B (artikelen 32c en 32d Algemene
nabestaandenwet)Artikel XVI (Intrekking)Artikel XVII (Inwerkingtreding)Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26063Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 91 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 063Wijziging van de Ziektewet en enkele andere wetten in verband met het
uitsluiten van het recht op een socialeverzekeringsuitkering bij vrijheidsontneming
en het openstellen van socialezekerheidsregelingen in die gevallen waarin
de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf of vrijheidsbenemende maatregel
buiten een justitiële inrichting plaatsvindt (Wet socialezekerheidsrechten
gedetineerden)nr. 5NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 13 januari 1999 Inhoudsopgave1.Inleiding21.1.Algemeen3    2.Uitsluiting van
het recht op socialeverzekeringsuitkering bij detentie42.1.Rechtsgrondslag42.2.Reikwijdte van de regeling6 2.3.Vormgeving
van de regeling; alternatieven8 2.4.Uitsluitingscriterium
«rechtens zijn vrijheid ontnomen»10 2.4.1.Bopz102.4.2.TBS11 2.4.3.Voorlopige hechtenis122.4.4.Detentie in het buitenland14 2.5.Toekenning
en heropening van de uitkering na einde detentie15 2.6.Ingangsdatum
en overgangsrecht15 2.6.1.Onmiddellijke werking152.6.2.Beëindiging na een maand17 2.7.Handhaving182.7.1.Mededelingsverplichting18 2.7.2.Handhaving
ten aanzien van in het buitenland gedetineerden18 2.7.3.Gegevensuitwisseling192.8.Uitstralingseffecten20 2.8.1.Bijstandsverlening202.8.2.Schuldsanering22 2.8.3.Detentie in het
buitenland23 2.8.4.Halfwezenuitkering23 2.8.5.IAO-Verdragen242.9.Ziekenfondsverzekering25 2.10.Internationale
aspecten25 2.11.Financiële aspecten26    3.Het
openstellen van socialezekerheidsregelingen voor personen die rechtens hun
vrijheid is ontnomen in die gevallen waarin de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf
of vrijheidsbenemende maatregel buiten een penitentiaire inrichting plaatsvindt273.1.Het buiten toepassing laten van de uitsluitingsgrond273.2.Financiële aspecten29    4.Artikelsgewijze
opmerkingen291. InleidingMet waardering heeft het kabinet kennisgenomen van de bijdragen van de
verschillende fracties aan het verslag bij het onderhavige wetsvoorstel. Het
eerste oordeel van uw Kamer zou het kabinet willen kenschetsen als positief.
Positief, omdat de meeste fracties met de voornaamste overweging van het kabinet
voor dit wetsvoorstel kunnen instemmen.Zo geven de leden van de fractie van de VVD hun steun aan het wetsvoorstel.
De belangrijkste reden hiervoor is dat het naar hun mening absoluut onaanvaardbaar
is dat uitkeringsgerechtigden bij detentie hun inkomen behouden terwijl daarentegen
loontrekkenden hun inkomen bij detentie verliezen.De leden van de fracties van de PvdA en de SGP stemmen op hoofdlijnen
in met het wetsvoorstel. Ook de leden van de fractie van het CDA ondersteunen
het doel van het wetsvoorstel nadrukkelijk. De leden van de fractie van D66
hebben eveneens met instemming kennisgenomen van het wetsvoorstel. Naar de
mening van de leden van de fracties van de RPF en het GPV ligt aan het voornemen
om personen die rechtens van hun vrijheid zijn beroofd hun socialeverzekeringsrecht
te ontnemen, een redelijke onderbouwing ten grondslag.De leden van de fractie van de VVD delen de overweging van de regering
dat het zeer ongewenst is dat gedetineerden tijdens hun detentie socialeverzekeringsuitkeringen
blijven ontvangen terwijl de Staat voorziet in hun levensonderhoud. Naast
de nuanceringen die de regering aanbrengt ten aanzien van de verzekeringsgedachte
bij de sociale verzekeringen, vinden deze leden het verstrekken van uitkeringen
aan gedetineerden sociaal onwenselijk en delen zij de conclusie van de Interdepartementale
werkgroep uitkering en detentie dat de maatschappelijke onaanvaardbaarheid
kan prevaleren boven de verzekeringsgedachte.Ook de leden van de fractie van het CDA beschouwen het onwenselijk dat
gedetineerden uitkeringen krachtens de sociale verzekeringen blijven ontvangen,
terwijl de Staat in hun levensonderhoud voorziet. De leden van de fractie
van D66 ondersteunen de opvatting van de regering dat tijdens vrijheidsbeneming
in het levensonderhoud wordt voorzien door de Staat. Door het blijven ontvangen
van een uitkering, aldus deze leden, komen gedetineerden in een gunstiger
financiële positie te verkeren dan anderen, zowel loontrekkenden als
niet gedetineerde uitkeringsgerechtigden. Zij onderschrijven dat dit door
veel burgers als onrechtvaardig wordt beschouwd. Daarnaast ondersteunen deze
leden de stroomlijning van verschillen die in de diverse wetten bestaan over
het al dan niet ontvangen van een uitkering tijdens vrijheidsbeneming.De leden van de fractie van de SGP steunen het oordeel van de regering
dat alleen al vanwege het feit dat in de kosten van het levensonderhoud van
gedetineerden wordt voorzien door de Staat, een voldoende op zichzelf staande
reden is om in die gevallen een lopende uitkering te beëindigen dan wel
een tijdens de detentie ontstane uitkering niet tot uitkering te brengen.De leden van de fractie van GroenLinks hebben met terughoudendheid kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Zij delen niet de mening dat het principieel onjuist
is dat personen een uitkering krachtens de sociale verzekeringen ontvangen
en tegelijkertijd kost en inwoning ontvangen ten laste van de Staat. Ook de
leden van de fractie van de SP hebben hun twijfels geuit bij het wetsvoorstel.In het navolgende zal, mede namens de Minister van Justitie, op de door
de leden van de diverse fracties gestelde vragen worden ingegaan. Daar, waar
de vragen van verscheidene fracties duidelijk in elkaars verlengde
liggen is de vrijheid genomen om af te wijken van de volgorde zoals deze in
het verslag in acht is genomen. 1.1. AlgemeenDe leden van de fractie van de VVD vragen of het bekend is in hoeveel
gevallen gedetineerden een aanzienlijk vermogen hebben opgebouwd met een collectief
gefinancierde uitkering. Ook de leden van de fractie van de SP zouden hieromtrent
graag meer informatie ontvangen en vragen zich af waarop de regering de stelling
baseert dat het ontvangen van uitkering maatschappelijk ongewenst is. Ook
de leden van de fracties van RPF en GPV verzoeken aan te geven op grond van
welke overwegingen afstand wordt genomen van de verzekeringsgedachte.Uit onderzoek naar socialezekerheidsrechten bij een aantal penitentiaire
inrichtingen blijkt dat ongeveer 11% van de gedetineerden een uitkering geniet
die bij detentie blijft doorlopen. De gemiddelde uitkering bedraagt f 30 000,–
bruto per jaar (netto f 20 000,– per jaar). De groep die onder
de werkingssfeer van het onderhavige wetsvoorstel valt, beslaat ongeveer 1700
gedetineerden op jaarbasis. Wat een gedetineerde aan vermogen kan opbouwen
hangt af de detentieduur. Bij een detentie van 1 jaar bedraagt dit dus f 20 000,–.
Hierbij komt nog een aantal van 150 ter beschikking gestelden die in het eerste
jaar van opname in een TBS-inrichting geen eigen bijdrage AWBZ hoeft te betalen.
Het is niet bekend in hoeveel gevallen door gedetineerden ook daadwerkelijk
een vermogen is opgebouwd. In het verleden is namelijk op geen enkele wijze
systematisch geregistreerd wat de uitkeringspositie van gedetineerden was.
Noch voor het recht op uitkering, noch voor de detentie was dit gegeven immers
van belang. Dat betekent echter niet, zoals de leden van de fractie van de
SP suggereren dat er geen maatschappelijk probleem zou zijn. Iedere verstrekking
van publiek gefinancierde uitkeringen dient, wil het draagvlak van de sociale
zekerheid in stand blijven, te geschieden in overeenstemming met algemeen
aanvaarde normen. Dat wil zeggen: de uitkeringen dienen ten goede te komen
aan personen die dat nodig hebben, die tegen hun wil en buiten hun schuld
in een situatie zijn geraakt dat zij afhankelijk zijn van een uitkering voor
hun inkomensvoorziening. Bij gedetineerden is van een afhankelijkheid voor
hun inkomensvoorziening geen sprake, aangezien zij door de Staat worden onderhouden.
Vanuit die optiek bezien is het derhalve ongewenst om tijdens detentie uitkering
te verstrekken. Dat is geen goede besteding van de premies.De leden van de fractie van de VVD vragen hoe het al dan niet verstrekken
van socialezekerheidsuitkeringen bij detentie in andere landen van de EU is
geregeld. Indien sprake is van beëindiging van uitkering tijdens detentie,
in hoeverre omvat een dergelijke regeling de afzonderlijke socialezekerheidsregelingen
in die landen, zo vragen deze leden.Het beeld binnen de Europese Unie is uitermate gevarieerd. In sommige
landen vervalt het recht op uitkering geheel, zoals in het Verenigd Koninkrijk
en – bij lange straffen – Luxemburg. Finland en Oostenrijk schorsen
de uitkering.Denemarken blijft de uitkering betalen, maar int een eigen bijdrage van
de gedetineerde. Italië betaalt de uitkering door. Op dit punt is internationaal
gezien geen eenduidige lijn te trekken. Zowel de systemen van sociale zekerheid
als die van detentie verschillen daarvoor ook teveel van elkaar.Het is de leden van de fractie van het CDA opgevallen dat de kritiek van
de Raad van State met betrekking tot dit wetsvoorstel niet op alle punten
is weerlegd, en vragen terzake om een nadere onderbouwing. Wij willen er op wijzen dat de kritiek van de Raad van State op het wetsvoorstel
en het preadvies van de Raad met betrekking tot deze materie in het algemeen
op hoofdlijnen is gevolgd. Ook overigens hebben de adviezen van de Raad van
State grote invloed gehad op de totstandkoming van het wetsvoorstel, zoals
dit thans voorligt. Op alle wezenlijke onderdelen van de advisering van de
Raad van State is in de memorie van toelichting uitgebreid ingegaan, met daarbij
tevens een onderbouwing van de redenen voor bepaalde afwijkingen daarvan.De leden van de fractie van D66 wijzen op het commentaar van de Reclassering
Nederland, dat voorwaardenscheppende onderdelen van reclasseringsplannen voor
nog niet veroordeelden, kort- en langgestraften door het vervallen van de
uitkering in de toekomst moeilijker vormgegeven kunnen worden.De Reclassering Nederland is van oordeel dat zorg voor materiële
omstandigheden bij aanvang en einde van (voorlopige) detentie deels de kans
van slagen van andere onderdelen van plannen van aanpak bepaalt. Het is juist
met het oog daarop dat in de verschillende wetten is aangegeven dat bij deelname
aan vormen van detentie waarbij de persoon buiten een justitiële inrichting
verblijft, de uitkering weer kan herleven. Bovendien kan het feit dat de uitkering
eerst na één maand vervalt ook een oplossing bieden, bij de
voorwaarden die in het kader van de schorsing van de voorlopige hechtenis
worden gesteld. Voor de overige gevallen en de praktische aspecten die aan
het onderhavige wetsvoorstel verbonden zijn, zal nog nader overleg plaatsvinden
tussen de Reclassering Nederland en de uitvoeringsinstanties van de sociale
verzekeringen en de bijstand. De aspecten die de Reclassering Nederland in
haar brief aan de orde stelt zullen daarbij worden betrokken.De leden van de fractie van GroenLinks vergelijken de sociale verzekeringen
met particuliere risicoverzekeringen en stellen dat als het niet onjuist is
dat gedetineerden tijdens hun detentie een uitkering kunnen ontvangen krachtens
een particuliere risicoverzekering, dit ook zou moeten gelden voor sociale
risicoverzekeringen.Die redenering kunnen wij in dit verband niet onderschrijven. Het karakter
van de sociale verzekeringen valt niet zonder meer gelijk te stellen met het
karakter van de particuliere verzekeringen. Het collectieve karakter van de
sociale verzekeringen maakt dat ook andere belangen dan puur verzekeringstechnische
overwegingen kunnen prevaleren. In de memorie van toelichting zijn wij hier
reeds uitgebreid op ingegaan. In dit verband willen wij nog opmerken dat wie
een particuliere verzekering afsluit daarbij kan kiezen uit een ruim aanbod
van verzekeringen, alle met hun eigen vorm van premiebetaling en uitkeringsvoorwaarden.Bij de verplichte sociale verzekering heeft de burger die keuze niet,
en dienen er dus hogere eisen te worden gesteld aan de maatschappelijke aanvaardbaarheid
van de uitkeringsvoorwaarden. De burger heeft er recht op dat met de door
hem betaalde premies zo zorgvuldig mogelijk wordt omgegaan. Het is mede tegen
die achtergrond dat wij er voor gekozen hebben geen uitkering meer te verstrekken
voorzolang in de kosten van het levensonderhoud door de Staat wordt voorzien. 2. Uitsluiting van het recht op socialeverzekeringsuitkering
bij detentie 2.1. RechtsgrondslagIn relatie tot de opvatting van de Raad van State dat het verzekeringskarakter
van de diverse uitkeringen uitsluiting wegens detentie bemoeilijkt en
dat het aanmerken van detentie als primaire oorzaak derhalve moet worden afgeraden,
vragen de leden van de fracties van het CDA en D66 om een nadere onderbouwing
voor de keuze van de regering voor het kiezen van het uitsluitingscriterium
«rechtens zijn vrijheid is ontnomen». De leden van de fracties
van RPF en GPV vragen of met de keuze voor een uitsluitingsgrond als rechtsgrond
voor het niet-uitbetalen van uitkering recht wordt gedaan aan het advies van
de Raad van State. De Raad lijkt met de keuze voor het uitsluiten van het
verzekerd risico de keuze tussen weigerings- en uitsluitingsgrond te hebben
willen omzeilen. Zij wijzen in dit verband op mogelijke procesrisico's, waarop
de SVB in zijn commentaar op dit wetsvoorstel doelt. De leden van de fractie
van D66 wijzen er op dat in het kader van de Koppelingswet wel is gekozen
om bepaalde groepen niet tot de kring van verzekerden toe te laten.In zijn preadvies heeft de Raad van State aangegeven dat er geen keuze
tussen een uitsluitingsgrond of weigeringsgrond gemaakt hoeft te worden, indien
de gedetineerden van het verzekerd risico worden uitgesloten. In zijn alternatieve
benadering heeft de Raad er voor gekozen om de periode van detentie uit te
sluiten als verzekerd risico via het niet-verzekerd laten zijn van de gedetineerde
(de verzekeringsplicht). Blijkens zijn advies beoogt de Raad hiermee dat personen
voor perioden van vrijheidsontneming niet verzekerd zijn tegen inkomensderving
ten gevolge van bepaalde risico's. Via een uitsluitingsgrond wordt dit doel
bereikt. Door een uitsluitingsgrond wordt bereikt dat de periode van vrijheidsontneming
niet tot het verzekerd risico behoort. De keuze voor een uitsluitingsgrond
is dan ook in overeenstemming met het door de Raad van State beoogde doel.Het voorstel van de Raad van State om de gedetineerde uit te sluiten van
de verzekeringsplicht, is niet gevolgd aangezien dit er niet toe leidt dat
een recht op uitkering tijdens detentie wordt beëindigd. Thans is het
bijvoorbeeld ook al zo dat gedetineerden die vóór hun detentie
als werknemer werkzaam waren, tijdens detentie niet verzekerd zijn; hetzij
(als zij zijn ontslagen) omdat zij geen werknemer meer zijn, hetzij (als het
dienstverband wel doorloopt) omdat zij op grond van artikel 6, tweede lid,
van de WAO niet verzekerd zijn (er is feitelijk geen loon of arbeid). Personen
die bijvoorbeeld een arbeidsongeschiktheidsuitkering ontvangen zijn in het
algemeen niet verzekerd, vanuit de gedachte dat men niet verzekerd kan zijn
tegen een risico dat al is ingetreden. Indien men zou trachten gedetineerden
uit te sluiten via de verzekeringsplicht heeft dat dus niet in alle gevallen
het gewenste effect.Tevens zij er op gewezen dat de Raad van State in zijn preadvies heeft
opgemerkt dat, indien de keuze van de Raad niet zou worden gevolgd, de keuze
voor een uitsluitingsgrond voor de hand ligt, hetgeen bovendien goed zou aansluiten
bij de uitsluitingsgrond in de WW en de sociale voorzieningen. Bovendien heeft
in de praktijk de uitsluitingsgrond in de WW altijd voldaan; procesrisico's
zien wij dan ook niet.Wat betreft de vergelijking die de leden van de fractie van D66 maken
met de Koppelingswet, waarbij bepaalde groepen niet tot de verzekering worden
toegelaten, willen wij opmerken dat het hier een wezenlijk andere situatie
betreft. Bij gedetineerden gaat het om personen die voor hun detentie normaal
verzekerd waren, waarvan op voorhand ook niet bekend is dat zij gedetineerd
zullen raken en die na detentie ook weer tot de verzekering kunnen worden
toegelaten. In het kader van de Koppelingswet betreft het personen waarvan
wij het ten principale ongewenst achten dat zij tot de verzekering worden
toegelaten.Het ligt naar mening van de fractie van de SP voor de hand dat detentie
tot stopzetting van een uitkering leidt, respectievelijk tot het niet toekennen
van een recht op uitkering op grond van de WW en de Abw. Dit omdat
betrokkene niet beschikbaar is voor de arbeidsmarkt. De SP vraagt zich af
of dit ook automatisch geldt voor een IOAW- of IOAZ-uitkering, aangezien daar
sprake kan zijn van arbeidsongeschiktheid, en dan eenzelfde situatie aan de
orde is als in de WAO.Zowel de IOAW als de IOAZ kennen eigenstandig geen recht toe op een uitkering
aan de werkloze werknemer respectievelijk de gewezen zelfstandige, die rechtens
zijn vrijheid is ontnomen. Het doet er in deze gevallen dus niet toe of iemand
arbeidsongeschikt is.De leden van de fractie van de SP vragen of de keuze voor uitsluiting
juridisch wel houdbaar is. Liggen opschorting en herleving van de uitkering
niet meer voor de hand, zo vragen deze leden. De leden van de fracties van
RPF en GPV vragen in dit verband of eventuele aantasting van de uniformiteit
van het systeem de belangrijkste reden is geweest om niet te kiezen voor een
weigeringsgrond.Voor wat betreft de juridische houdbaarheid van de keuze voor uitsluiting
van het recht op uitkering hebben wij, zoals hiervoor reeds aangegeven, geen
twijfels. Op zich zou het ook mogelijk zijn geweest te kiezen voor een weigeringsgrond
(opschorting dus), doch wij willen er op wijzen dat ook de Raad van State
stelt (zie ook pagina 10 van de memorie van toelichting) dat de keuze voor
een uitsluitingsgrond voor de hand ligt. Met een uitsluitingsgrond wordt ook
aangesloten bij de wetten (WW, Abw, IOAW en IOAZ) waarin reeds een uitsluitingsgrond
geldt ten aanzien van vrijheidsontneming. De juridische houdbaarheid van uitsluitingsgronden
is in genoemde wetten nooit omstreden geweest. Overigens, zowel bij uitsluiting
als bij opschorting herleeft het recht op uitkering van betrokkene na afloop
van de detentie, mits hij nog aan de voorwaarden voor het recht voldoet. Op
dat punt bestaat er dus geen verschil tussen beide opties. 2.2. Reikwijdte van de regelingDe leden van vrijwel alle fracties stellen vragen over het feit dat dit
wetsvoorstel wel betrekking heeft op de ANW, en niet op de AOW, en vragen
of de regering nader op dit verschil wil ingaan.De reden voor dit verschil is gelegen in het verschil in uitkeringskarakter
tussen beide wetten. Dit verschil in karakter, en de diverse gevolgen die
daaruit voortvloeien, leiden tot de conclusie dat een regeling voor de AOW
in dit wetsvoorstel niet op haar plaats is. Desalniettemin is het juist, zoals
sommige leden stellen, dat een gedetineerde AOW'er in zijn onderhoud wordt
voorzien door de Staat. Voor zijn levensonderhoud is het ouderdomspensioen
inderdaad niet nodig, zodat het ouderdomspensioen tijdens detentie, gegeven
het feit dat het wetsvoorstel geen betrekking heeft op de AOW, tot vermogensvorming
kan leiden. Dat toch een uitzondering wordt gemaakt voor de AOW heeft de volgende
redenen.AOW en ANW zijn beide volksverzekeringen. Daaruit vloeit voort dat zij
op een aantal aspecten dezelfde kenmerken hebben. Zo is de kring van verzekerden
voor beide wetten gelijk, en worden beide wetten gefinancierd door premies.
Aan de andere kant zijn er grote verschillen tussen beide uitkeringswetten.
Het ouderdomspensioen is onafhankelijk van het inkomen van de AOW-gerechtigde.
De nabestaandenuitkering is echter wel afhankelijk van het inkomen van de
nabestaande. Daardoor wordt de nabestaandenuitkering gekort als de nabestaande
inkomen uit of in verband met arbeid heeft. Indien tijdens de detentie de
nabestaandenuitkering zou doorlopen, zou dat het ongewenste gevolg hebben
dat – indien de nabestaande een wegens inkomen gekorte nabestaandenuitkering had – de nabestaandenuitkering hoger zou worden door
het wegvallen van het andere inkomen. Het ouderdomspensioen kan daarentegen
gecombineerd worden met alle soorten inkomens en vermogen, en bij het verstrekken
van het ouderdomspensioen wordt geen onderscheid gemaakt tussen werkenden
en niet-werkenden.Daarnaast is de AOW een opbouwverzekering. Indien iemand onverzekerde
jaren heeft, ontvangt hij na zijn 65e een gekorte uitkering. In vergelijking
met andere socialeverzekeringswetten, gaat de AOW bovendien meer in de richting
van een pensioen. Ook aanvullende pensioenen zullen in de regel doorlopen
bij detentie. Tot slot is van belang dat de AOW veel algemener van aard is:
alle verzekerden zullen bij het bereiken van de 65-jarige leeftijd een ouderdomspensioen
ontvangen. Bij de ANW moet men aan meer uitkeringsvoorwaarden voldoen; men
moet namelijk behoren tot een groep personen waarvan niet verwacht wordt dat
zij zelf door arbeid in hun onderhoud voorzien. Het meer generieke karakter
van de AOW leidt ook tot de conclusie dat een uitzondering in dit wetsvoorstel
geboden is.De leden van de fracties van de RPF en het GPV vragen, in verband met
de verschillende gevolgen van dit wetsvoorstel voor AOW en ANW, of het maken
van een uitzondering voor de AOW geen ongerechtvaardigd onderscheid oplevert
in de zin van artikel 26 van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten
en politieke rechten (IVBPR).Gelet op het bijzondere karakter van de AOW alsmede de hiervoor beschreven
verschillen, meent het kabinet dat de AOW-gerechtigde en de ANW-gerechtigde
niet als gelijke gevallen kunnen worden aangemerkt. De reden waarom recht
op uitkering bestaat is wezenlijk anders. Zou toch moeten worden uitgegaan
van gelijke gevallen, dan is het kabinet van oordeel dat het verschil in behandeling
is gebaseerd op redelijke en objectieve criteria zoals die hiervoor uiteen
zijn gezet. Naar het oordeel van het kabinet is van een verboden discriminatie
in de zin van artikel 26 IVBPR dan ook geen sprake.De leden van de fractie van de SGP stellen met betrekking tot de voorgestelde
regeling in de AOW nog ten principale de vraag of de regering niet teveel
nadruk legt op het loondervingsprincipe, of dat niet veeleer in ogenschouw
moet worden genomen dat tijdens detentie in beginsel geen enkele uitkering
direct noodzakelijk is.De leden van de fractie van de SGP wijzen er terecht op dat afhankelijk
van de keuze voor de motivering voor de uitsluiting van het recht op uitkering,
het resultaat daarvan leidt tot het al dan niet ontzeggen van het recht op
ouderdomspensioen tijdens detentie. Het kabinet heeft daarbij als uitgangspunt
gekozen voor het loondervingsprincipe: uitkeringsgerechtigden jonger dan 65
behoren in principe tot de beroepsbevolking. Ongeacht welke uitkering zij
ontvangen hebben, zijn er ook kansen op reïntegratie naar betaalde arbeid,
en wordt van hen ook verlangd dat zij er naar streven weer zelfstandig in
hun onderhoud te voorzien. Kortom, zij staan per definitie dicht bij het arbeidsproces.
Daarmee is niet gezegd dat personen ouder dan 65 jaar buiten het arbeidsproces
zouden moeten staan, doch er is met de AOW nu eenmaal uitdrukkelijk voor gekozen
hen niet te verplichten daarin te participeren. De AOW kent dan ook geen elementen
die aansturen op een band met de arbeidsmarkt, er wordt in principe aan alle
boven 65-jarigen verstrekt onafhankelijk van vermogen, inkomsten en bijverdiensten.
Vanuit die optiek bezien is ook verblijf in een penitentiaire inrichting irrelevant.
Het is vanuit die optiek dat wij besloten hebben de AOW niet onder de werkingssfeer
van dit wetsvoorstel te brengen. De leden van de fractie van het CDA vragen om een beschrijving van de
praktijk omtrent de oude Wet sociale verzekeringen gedetineerden.Op basis van de socialeverzekeringswetten heeft een gedetineerde die tijdens
de arbeid in detentie blijvend (partieel) letsel oploopt geen recht op een
uitkering. Onder de Wet Sociale verzekering gedetineerden zijn gedetineerden
voor de door hen tijdens detentie verrichte werkzaamheden verzekerd voor arbeidsongeschiktheid.
In een aantal, individueel beoordeelde, gevallen heeft het Rijk ter zake een
eenmalige vergoeding toegekend. 2.3. Vormgeving van de regeling; alternatievenDe leden van de fractie van de PvdA, de SP en vragen of de regering ook
de optie van het heffen van een eigen bijdrage van gedetineerden met inkomen
heeft overwogen. De leden van de fractie van GroenLinks vragen of het niet
meer voor de hand had gelegen om aansluiting te zoeken bij de eigenbijdrageregeling
AWBZ.In 1993 en 1994 is onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om een eind
te maken aan de ongewenst geachte situatie dat uitkeringen aan gedetineerden
worden verstrekt met het doel hen in staat te stellen in de kosten van levensonderhoud
te voorzien (kost en inwoning) terwijl de Staat reeds in dit onderhoud voorziet.
Medio 1995 heeft de toenmalige Minister van Justitie (naar aanleiding van
vragen van het lid Soutendijk-van Apeldoorn, Kamervragen II, 1995/96, nr.
1605) de Tweede Kamer schriftelijk toegelicht waarom het idee van het heffen
van een eigen bijdrage niet moet worden doorgezet en geopteerd moet worden
voor de in het onderhavige wetsvoorstel neergelegde hoofdgedachte (brief van
21 april 1995 met kenmerk 487 193/95/DJI, Handelingen TK 1994/95,
nr. 706). Het kabinet kan zich in de gegeven motivering vinden en maakt die
tot de hare. De relevante passage luidde als volgt:«De oplossing van mijn ambtsvoorganger bestond, kort gezegd, uit
het invoeren van een inkomensafhankelijke eigen bijdrage. De situatie gedurende
de detentie was maatgevend voor de draagkracht. Voor het bepalen van die situatie
diende een inkomensonderzoek te worden uitgevoerd bestaande uit uitwisseling
van gegevens met de uitkeringsorganen van de sociale zekerheid en de inspectie
van de belastingdienst. Naast een gedegen regeling voor de vaststelling van
de draagkracht zal ook voorzien moeten zijn in een deugdelijk stelsel van
invordering van de bijdrage door het leggen van beslag. Het is immers niet
te verwachten dat het incasseren van de eigen bijdrage zonder problemen zal
verlopen. Ik heb niet de verwachting dat veel gedetineerden aan een eerste
verzoek tot betaling van een bijdrage voor de kosten van de detentie zullen
voldoen.Tenslotte gaat het bij de aanslag voor en de invordering van een eigen
bijdrage om de vaststelling van burgerlijke rechten en plichten van de (gewezen)
gedetineerde, en vereist artikel 6 EVRM dat voor de bijdrageplichtige een
beroep op de rechter wordt opengesteld. Het wil mij voorkomen dat het gewenst
eindresultaat op een minder gecompliceerde en tijdrovende manier kan worden
bereikt door uitkeringen aan gedetineerden zoveel mogelijk te laten stoppen
in geval van vrijheidsbeneming.»De leden van de fracties van RPF en GPV vragen of het bekend is of andere
landen een eigen bijdrageregeling kennen.Voorzover is na te gaan wordt slechts in Denemarken een vorm van een eigen
bijdrage in de kosten in verband met detentie toegepast. Kennelijk is het
een algemeen aanvaard principe dat de Staat de kosten van de detentie voor
haar rekening neemt. De leden van de fractie van GroenLinks achten de motivering van het wetsvoorstel
niet consequent. Het argument dat personen die door de Staat worden onderhouden
geen aanspraak behoeven op een uitkering gaat niet op voor personen die in
het buitenland gedetineerd zijn, maar zou er anderzijds ook toe moeten leiden
dat personen die in een AWBZ-inrichting zijn opgenomen geen aanspraak zouden
moeten hebben op een uitkering. De leden van de fractie van GroenLinks stellen
dat het lijkt of de mate van verwijtbaarheid van de detentie het essentiële
argument is (en daarmee een meer op «vergelding gerichte achtergrond»
heeft), doch daarmee is weer in tegenspraak dat dit wetsvoorstel wel geldt
voor TBS'ers en vreemdelingenbewaring. Deze leden vragen of hierop nog eens
uitvoeriger kan worden ingegaan.De voorbeelden die de fractie van GroenLinks hier geven, duiden nog eens
treffend aan voor welke complexe situaties met dit wetsvoorstel een regeling
moet worden getroffen. Weliswaar is de leidende gedachte van het wetsvoorstel
gelegen in de onwenselijkheid dat gedurende de vrijheidsontneming een uit
collectieve middelen gefinancierde uitkering kan worden ontvangen terwijl
de Staat daarnaast in het onderhoud voorziet, maar uit de door GroenLinks
gegeven voorbeelden blijkt dat deze gedachte niet te allen tijde, en in alle
situaties onverkort kan worden toegepast. Dat maakt dat termen als essentiële
argumenten en principiële uitgangspunten met enige terughoudendheid dienen
te worden gehanteerd, omdat dat suggereert dat zij voor alle situaties een
oplossing zouden kunnen bieden. De complexe werkelijkheid van de al dan niet
gedwongen vrijheidsberoving en de financiële af- en toe-rekening daarvan
dwingt ons tot een pragmatische aanpak. Het vasthouden aan principes zou in
een aantal gevallen slechts tot onzekere, onacceptabele en soms absurde resultaten
leiden, en dat hebben wij willen voorkomen. Daarbij is zeker geen sprake van
willekeur, integendeel: de diverse keuzes die wij gemaakt hebben worden in
het wetsvoorstel uitvoerig gemotiveerd. Het is voor alle beschreven situaties
duidelijk waar betrokkenen aan toe zijn.Voor wat betreft de vraag naar de verhouding tussen het «ne bis
in idem»-beginsel en een meer op «vergelding gerichte achtergrond»
van het uitsluiten van het recht op uitkering willen wij verwijzen naar hetgeen
hieromtrent is opgemerkt in de memorie van toelichting (pagina's 20–21).
Hierin wordt uitgebreid gemotiveerd waarom dit wetsvoorstel niet leidt tot
schending van het ne bis in idem-beginsel.De leden van de fractie van GroenLinks vragen in hoeverre de regering
de indruk van deze leden deelt dat de strafrechter bij werkenden eerder naar
een alternatief voor vrijheidsstraf zal zoeken dan bij personen met een uitkering.Deze indruk wordt door het kabinet gedeeld vanuit de volgende gezichtshoeken.
Allereerst houdt de strafrechter bij de straftoemeting onder andere rekening
met de persoonlijke omstandigheden van de verdachte. Daarbij hoort ook het
feit of en wat voor werk de verdachte heeft. Daarnaast blijkt uit onderzoek
van het WODC van het Ministerie van Justitie naar de toepassing van werkstraffen
en korte vrijheidsstraffen dat gemiddeld meer mensen met een uitkering dan
mensen met werk een korte onvoorwaardelijke gevangenisstraf opgelegd krijgen.
Vrijheidsstraffen leiden nogal eens tot verlies van baan, zijn duur in uitvoering
en leggen een groot beslag op de schaarse celcapaciteit. De dienstverlening
wordt daarom geacht de nadelen van de korte onvoorwaardelijke vrijheidsstraf
voor een belangrijk deel te ondervangen. Overigens heeft dit argument bij
de verdere totstandkoming van het wetsvoorstel geen rol gespeeld. De leden van de fractie van GroenLinks vragen of werknemers altijd worden
ontslagen bij detentie, en of zij dus ook geen recht meer zouden hebben op
doorbetaling van het loon.Voor wat betreft deze vraag merken wij op dat het feit dat een werknemer
gevangenisstraf opgelegd krijgt niet per definitie tot ontslag hoeft te leiden.
Indien een ontslag- of ontbindingsverzoek bij RBA of kantonrechter wordt ingediend
wordt altijd bezien of de gevangenisstraf ook in het individuele geval ontslag
rechtvaardigt. Indien het dienstverband niet verbroken wordt door de detentie
bestaat er overigens geen recht op loondoorbetaling. Waar het in deze situatie
duidelijk is dat de reden dat de werknemer niet kan werken binnen zijn eigen
risicosfeer ligt, hoeft de werkgever het loon niet door te betalen. De hoofdregel
van het arbeidsrecht «geen arbeid, geen loon» is dan van toepassing.De leden van de fracties van RPF en GPV vragen of overwogen is voor gedetineerden
met een eigen inkomen, anders dan een uitkering, een eigenbijdrageregeling
in te voeren.Zij gaan er overigens van uit dat deze moeilijk te rijmen zal zijn met
het ne bis in idem-beginsel.Nu voor het invoeren van een eigenbijdrageregeling niet gekozen is, is
een dergelijke regeling ook niet aan de orde voor personen met een eigen vermogen.
Een verhandeling over het al dan niet in overeenstemming zijn van een hypothetische
eigenbijdrageregeling met het ne bis in idem-beginsel lijkt ons dan ook hier
niet op zijn plaats. 2.4. Uitsluitingscriterium «rechtens zijn vrijheid
ontnomen» 2.4.1. Wet Bijzondere Opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen
(Bopz)De leden van de fracties van de VVD en de SGP hebben geconstateerd dat
de ontzegging van het recht op uitkering niet geldt voor personen die op grond
van de wet Bopz gedwongen zijn opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis,
respectievelijk voor personen die rechtens hun vrijheid zijn ontnomen op grond
van artikel 37 van het Wetboek van Strafrecht.De leden van de VVD-fractie en van de SGP-fractie vragen of de uitsluitingsgrond
niet alsnog kan gelden voor gedwongen opnames van korter dan één
jaar, nu de eigenbijdrageregeling krachtens de AWBZ gedurende het eerste jaar
nog niet geldt en de Staat in deze periode in de kosten van het levensonderhoud
voorziet.In beginsel omvat de uitsluitingsgrond van het onderhavige wetsvoorstel
alle situaties waarin een persoon «rechtens zijn vrijheid is ontnomen».
Anders dan de leden van de fractie van de SGP stellen, valt een gedwongen
opname op grond van de wet Bopz onder deze definitie, maar is deze vorm van
vrijheidsbeneming tezamen met de vrijheidsbeneming op grond van artikel 37
eerste lid van het Wetboek van Strafrecht uitgezonderd van de hoofdregel (zie
tevens pagina 12 e.v. van de memorie van toelichting).In het onderhavige wetsvoorstel is geen onderscheid gemaakt tussen gedwongen
opnames krachtens de wet Bopz voor een periode van korter dan wel langer dan
één jaar.Hoewel de leden van genoemde fracties terecht opmerken dat gedurende het
eerste jaar van de gedwongen opname in de kosten van het levensonderhoud wordt
voorzien, hebben wij hierin geen aanleiding gezien om gedurende het eerste
jaar van de gedwongen opname wel een uitsluitingsgrond te laten gelden. Gevolg
van het uitsluiten gedurende het eerste jaar zou zijn dat degenen die langer
dan een jaar zijn opgenomen hun uitkering behouden, terwijl degenen
die korter dan een jaar zijn opgenomen hun uitkering zouden verliezen.Het lijkt ons niet logisch, noch redelijk, dat het eerste jaar van de
opname de uitkering wordt stopgezet, om na het eerste jaar weer te herleven,
en vervolgens de uitkering via de eigen bijdrage AWBZ weer gedeeltelijk af
te nemen. Voorts hebben de volgende overwegingen ons ertoe gebracht om het
eerste jaar de uitsluitingsgrond evenmin te hanteren.Gedwongen opname op grond van de wet Bopz wordt aangemerkt als een bijzondere
vorm van vrijheidsbeneming, die in de eerste plaats gericht is op afwending
van een gevaarssituatie die als gevolg van een geestesstoornis is ontstaan.
Bij gedwongen opname en (gedwongen) behandeling in een psychiatrische instelling
wordt te allen tijde gestreefd de betrokkene zo spoedig mogelijk terug te
laten keren in zijn eigen omgeving. Van groot belang daarbij is dat de maatschappelijke
en sociale contacten in stand blijven, opdat de terugkeer in de maatschappij
niet wordt belemmerd. De wet Bopz heeft hiermee tevens een resocialiserend
karakter. Het creëren van een uitsluitingsgrond voor personen die korter
dan één jaar gedwongen zijn opgenomen, zou ertoe kunnen leiden
dat de maatschappelijke en sociale contacten onder druk komen te staan, waardoor
terugkeer naar de eigen omgeving c.q. de resocialisatie wordt belemmerd. Zo
zou het hanteren van een uitsluitingsgrond gedurende het eerste jaar van de
opname onder meer kunnen betekenen dat deze personen niet langer in staat
zijn om hun woonlasten te voldoen.De door de fracties geopperde regeling stuit bovendien op administratieve
en organisatorische knelpunten. Hierbij kan worden gewezen op de omstandigheid
dat de duur van de gedwongen opname van personen niet steeds op eenvoudige
wijze kan worden vastgesteld, bijvoorbeeld omdat de gedwongen opname wordt
onderbroken door (voorwaardelijk) verlof of (voorwaardelijk) ontslag. In dit
kader dient ten slotte nog bedacht te worden dat het regelmatig voorkomt dat
een gedwongen opname en verblijf in de loop van de tijd worden omgezet in
een vrijwillig verblijf of dat juist een aanvankelijk vrijwillig verblijf
wordt omgezet in een gedwongen verblijf, omdat een gevaarssituatie ontstaat
en aan de overige criteria van de wet Bopz is voldaan. 2.4.2. Terbeschikkingstelling (TBS)De leden van de fractie van de PvdA vragen of de regering TBS-gestelden
in dit verband meer ziet als gedetineerden dan als psychiatrische patiënten
en of de periode die in een TBS-kliniek wordt doorgebracht als een onderdeel
van de detentie wordt beschouwd.Het kabinet heeft zich bij het opstellen van het wetsvoorstel niet laten
leiden door de vraag of een TBS-gestelde zich het meest met een gedetineerde
of met een psychiatrische patiënt laat vergelijken. Het criterium dat
het kabinet hanteert is dat de persoon in een justitiële inrichting verblijft
en deswege in zijn levensonderhoud wordt voorzien. Voorts is in de memorie
van toelichting (pagina 14) aangegeven dat ook de volgende praktische aspecten
hierbij een rol hebben gespeeld.TBS-gestelden zijn doorgaans voorafgaande aan de TBS voorlopig gehecht
en vaak wordt, ter zake van het gepleegde misdrijf, naast TBS een vrijheidsstraf
opgelegd. Het zou in dat licht onlogisch zijn tijdens de TBS de uitkering
weer te laten herleven, om het vervolgens via de eigen bijdrage AWBZ weer
gedeeltelijk af te nemen.Deze praktische redenen worden door de leden van de fractie van de VVD
ondersteund. Toch vragen deze leden een meer principiële onderbouwing
van de gemaakte keuze. Ook de leden van de fractie van het CDA vragen om nadere
onderbouwing. Zoals hiervoor al is aangegeven hanteert het kabinet het criterium van
verblijf in een justitiële inrichting. In dat geval wordt een ingeslotene
verzorgd door de Staat en acht het kabinet het onaanvaardbaar dat deze persoon
tegelijkertijd een uitkering zou kunnen genieten. Het kabinet acht het onrechtvaardig
dat op deze wijze in dubbele betaling zou worden voorzien. Dat de TBS zich
qua wijze van behandelen laat vergelijken met gedwongen opname in een psychiatrisch
ziekenhuis, doet hieraan niet af. 2.4.3. Voorlopige hechtenisDe leden van de fractie van de PvdA vragen om een reactie van de regering
op hun voorstel om de uitkering eerst te laten vervallen bij onherroepelijke
veroordeling en niet reeds gedurende de voorlopige hechtenis. De aan het woord
zijnde leden vragen dit met name ter voorkoming van de stijging van schadevergoedingen
die door ten onrechte voorlopig gehechte gedetineerden kunnen worden ingesteld.
Ook de leden van de D66-fractie vragen naar de schadevergoedingen ex artikel
89 van het Wetboek van Strafvordering.Zoals hiervoor bij het onderdeel inzake de TBS al werd aangegeven is het
criterium van het kabinet om uitkeringen stop te zetten gelegen in het feit
dat een persoon is opgenomen in een justitiële inrichting en deswege
in zijn levensonderhoud wordt voorzien. Indien gekozen zou worden voor de
variant die door de leden van de fractie van de PvdA wordt voorgesteld, zou
dit de facto neerkomen op een vorm van dubbele bestraffing. Het kabinet acht
een dergelijke variant ongewenst. In de memorie van toelichting (pagina 14)
is er tevens op gewezen dat, indien na de periode van voorlopige hechtenis
(onherroepelijke) veroordeling volgt, de periode van voorlopige hechtenis
in mindering wordt gebracht op de gevangenisstraf. Het ligt niet voor de hand
alsnog achteraf de uitkering over de periode van voorlopige hechtenis te herzien
en terug te vorderen.Dat als gevolg van deze keuze door personen, die achteraf bezien ten onrechte
in voorlopige hechtenis hebben verbleven, een hogere schadevergoeding zal
worden gevorderd vanwege de gevolgen van het stopzetten van de uitkering,
is door het kabinet onderkend. Aangezien het stopzetten van de uitkering op
rechtmatige gronden geschiedt, verwacht het kabinet niet dat de kostenpost
voor schadevergoedingen in deze zaken aanzienlijk zal stijgen.De leden van de D66-fractie vragen de regering in te gaan op de kritiek
van de Centrale Raad voor Strafrechtstoepassing dat het wetsvoorstel onvoldoende
doordacht lijkt te zijn op het punt van de sociale gevolgen voor voorlopig
gehechten terwijl hun straf nog niet vaststaat.Aan de door de Centrale Raad voor Strafrechtstoepassing genoemde aspecten
is in de voorbereiding van het wetsvoorstel nadrukkelijk aandacht besteed.
Deze belangen zijn evenwel afgewogen tegen het belang van het voorkómen
van dubbele betaling.De leden van de fractie van D66 vragen of de sociale verzekeringen in
de mogelijkheid voorzien om uitkering op zeer korte termijn te hervatten,
als een gedetineerde zonder voorafgaande mededeling in vrijheid wordt gesteld,
en of dit ook praktisch mogelijk is.Voor de uitvoeringsinstellingen van de sociale verzekeringen (Uvi's) hoeft
het geen probleem te zijn een uitkering van een ex-gedetineerde op zeer korte
termijn te hervatten.Immers, het recht op en de hoogte van de uitkering zijn veelal immers
voorafgaand aan de detentie reeds vastgesteld, en de enige actie van de uitvoeringsinstelling
die hier noodzakelijk is – indien de ex-gedetineerde nog
steeds aan de voorwaarden voldoet – , de betaling van de uitkering weer
te hervatten.De leden van de fractie van D66 vragen de regering in te gaan op het advies
van de Reclassering Nederland dat de kans op schorsing van de voorlopige hechtenis
door het wetsvoorstel vermindert. Dit omdat het hebben van huisvesting en
inkomen vaak een vereiste is voor het kunnen vervullen van een bij de schorsing
van de voorlopige hechtenis gestelde voorwaarde.Het kabinet deelt deze verwachting niet. In de eerste plaats wordt de
uitkering eerst na één maand stopgezet. In gevallen waarbij
schorsing van de voorlopige hechtenis een optie is zal dit doorgaans op korte
termijn worden besloten. In de tweede plaats zal in voorkomende gevallen waarbij
deze beslissing later wordt genomen in overleg tussen de reclassering en de
uitkerende instantie in een voorschot kunnen worden voorzien.De leden van de fracties van D66, GroenLinks, SP, SGP, RPF en GPV vragen
naar de rechtvaardiging van de keuze van de regering om ook tijdens voorlopige
hechtenis gedetineerden uit te sluiten van het recht op uitkering. Leidt dat
in die gevallen waarin betrokkenen uiteindelijk worden vrijgesproken of van
rechtsvervolging ontslagen niet tot sociaal onacceptabele gevolgen, nodeloze
kosten en een stijging van het aantal schadevergoedingsprocedures tegen de
Staat, zo vragen deze leden.Hoewel wij begrip hebben voor de opvattingen van deze leden op dit punt –
onterechte voorlopige hechtenis heeft ongetwijfeld vele ernstige gevolgen
voor betrokkene – willen wij toch niet de suggestie van deze leden overnemen
die uit hun vraagstelling volgt, namelijk om voorlopige hechtenis buiten deze
regeling te houden. De rechtsgrond voor het uitsluiten van het recht op uitkering
is gelegen in het feit dat door de Staat in het levensonderhoud van betrokkenen
wordt voorzien. Het maakt daarbij niet uit of hierbij sprake is van voorlopige
hechtenis of «gewone» gevangenisstraf. Beide vormen van detentie
hebben nu eenmaal negatieve neveneffecten, die extra hard aankomen indien
de vrijheidsberoving uiteindelijk niet terecht blijkt te zijn geweest. Het
is echter zeer de vraag of die neveneffecten via de sociale zekerheid gecorrigeerd
of beperkt dienen te worden. Het zijn immers de bevoegde justitiële instanties
die beslissen of iemand in voorlopige hechtenis zal worden genomen, en daar
ligt dan ook de verantwoordelijkheid voor de gevolgen – en mogelijke
kosten – van die beslissing. Gesteld echter dat men er op grond van
praktische overwegingen voor zou kiezen om tijdens voorlopige hechtenis uitkeringen
wel door te betalen, dan zou dit tot consequentie hebben dat een ten onrechte
gehechte uitkeringsgerechtigde «beter» af is dan ten onrechte
gehechte werknemer. Diens loon behoeft namelijk niet te worden doorbetaald.
Aan de hand van die vergelijking wordt wellicht ook duidelijker dat het niet
juist is ten aanzien van de genoemde groepen een verschillend beleid te voeren.
Net zo min als de werkgever van een gedetineerde werknemer behoeft op te draaien
voor loonkosten van zijn werknemer hoeft een uitkeringsinstantie te betalen
voor de kosten van de uitkering van een gedetineerde uitkeringsgerechtigde.Overigens willen wij de problematiek wel relativeren, in die zin dat het
in de praktijk om een klein aantal gevallen zal gaan. Het betreft immers slechts
die gevallen van voorlopige hechtenis die langer dan een maand duren. Voorlopige
hechtenis van langer dan een maand wordt slechts bevolen indien er sprake
is van gegronde verdenking van ernstige delicten. Het kabinet verwacht dan ook dat het aantal zaken waarin een schadevergoeding
wegens onterechte voorlopige hechtenis niet tot nauwelijks zal stijgen, zoals
de leden van de fractie van de SGP veronderstellen. Aangezien het stopzetten
van de uitkering in deze gevallen rechtmatig heeft plaatsgevonden verwacht
het kabinet geen forse toename van deze kostenpost. 2.4.4. Detentie in het buitenlandMet betrekking tot in het buitenland gedetineerde personen vragen de leden
van de fractie van D66 zich af of het argument van dubbele betaling ook voor
het buitenland opgaat. Het voorzien in het levensonderhoud van gedetineerden
schiet in een aantal gevallen behoorlijk tekort, zo merken deze leden op.Het wetsvoorstel gaat ervan uit dat door de Staat in het levensonderhoud
van de gedetineerde wordt voorzien en maakt geen onderscheid tussen detentie
in Nederland of het buitenland. Hoewel diverse buitenlandse staten in de kosten
van het levensonderhoud van de in het buitenland gedetineerde Nederlander
voorzien, wordt de gedetineerde niet door de Nederlandse Staat onderhouden.
Desondanks heeft het kabinet geen onderscheid gemaakt tussen gedetineerden
in Nederland en Nederlandse gedetineerden in het buitenland, ervan uitgaande
dat de Nederlandse uitkeringsgerechtigde die in het buitenland in de gevangenis
verblijft, consulaire bijstand kan krijgen. Deze bijstand is in beginsel niet
van financiële aard, maar indien alle voorliggende voorzieningen, zoals
financiële middelen van familie/vrienden of inkomsten uit arbeid, zijn
uitgeput, neemt het Ministerie van Buitenlandse Zaken in overweging of met
de gedetineerde Nederlander een overeenkomst van geldlening (Rijksvoorschot)
kan worden aangegaan. Dit is bestaand beleid. Het aantal geldleningen zal
door het wegvallen van de uitkering naar verwachting enigszins toenemen.De leden van fracties van de RPF en het GPV vragen zich af of het in alle
gevallen van detentie in het buitenland gerechtvaardigd is de uitkering stop
te zetten, met name bij detentie om politieke of godsdienstige redenen. Zij
zien een tegenstelling in de uitlating van de Minister van Buitenlandse Zaken,
die stelt het als kerntaak van de overheid te zien gedetineerden in het buitenland
te ondersteunen, en de strekking van dit wetsvoorstel. Door dit wetsvoorstel
zouden de financiële problemen immers alleen maar toenemen. Deze leden
vragen of hieromtrent overleg is geweest tussen de Ministeries van Buitenlandse
Zaken en Sociale Zaken en Werkgelegenheid, en wat dit heeft opgeleverd.De reden van de detentie in het buitenland is niet van invloed op de vraag
of het rechtvaardig is dat de uitkering van de in het buitenland gedetineerde
Nederlander wordt stopgezet. Mochten er in bepaalde gevallen echter Nederlandse
onderdanen ten onrechte zijn gedetineerd om politieke of godsdienstige redenen,
dan is het verstrekken van een socialezekerheidsuitkering niet het geëigende
middel om aan deze toestand een eind te maken. Het is dan de taak van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken om het lot van de betrokken persoon te verlichten.
Deze kan bestaan uit ondersteuning bij procedures, bemiddeling met plaatselijke
autoriteiten of financiële ondersteuning. Het Ministerie van Buitenlandse
Zaken zal per individueel geval bekijken of er reden is een lening aan te
gaan. Met betrekking tot de beleidslijn ten opzichte van in het buitenland
gedetineerde Nederlandse onderdanen bestaan er tussen de Ministeries van Buitenlandse
Zaken en Sociale Zaken en Werkgelegenheid geen verschillen van opvatting. De leden van de SGP-fractie vragen zich af hoe de systemen van de ons
omringende landen op dit punt zijn vormgegeven.In de meeste landen binnen de Europese Unie heeft de in het buitenland
gedetineerde onderdaan geen recht op een uitkering. De Belgische gedetineerden
in het buitenland kunnen geen aanspraak maken op een uitkering. Ook de Britse
gedetineerden in het buitenland ontvangen geen sociale uitkeringen. De Italiaanse
staatsuitkeringen komen eveneens te vervallen in geval van detentie in het
buitenland. Deense gedetineerden maken nog aanspraak op een uitkering in de
maand na de aanvang van de detentie en de daarop volgende maand. Daarna komt
deze uitkering te vervallen en kan een beroep worden gedaan op bijzondere
betalingen door de sociale dienst. Duitsland kent het volgende systeem. Indien
de Duitse onderdaan die in een buitenlandse gevangenis verblijft recht heeft
op een sociale uitkering, dan wordt deze uitkering aan de ambassade overgemaakt,
nadat de hoogte is aangepast aan de kosten van het levensonderhoud in het
betrokken land. 2.5. Toekenning en heropening van de uitkering na het
einde van de detentieMet betrekking tot de stopzetting en voortzetting van de uitkering vragen
de leden van de fractie van het CDA welke data wordt gehanteerd voor stopzetting
en hervatting. Evenals de leden van de fractie van D66 vragen zij voorts naar
de relatie met extramuralisatie en fasegewijze invrijheidstelling.De uitkering wordt stopgezet een maand na de datum van inverzekeringstelling.
De inverzekeringstelling is geregeld in het Wetboek van Strafvordering (artikelen
57 e.v.).Heropening van de uitkering vindt plaats vanaf de dag van invrijheidstelling.
Dit moment is in het Wetboek van Strafrecht (artikelen 15 e.v.) bepaald.Indien een gedetineerde of een TBS-gestelde deelneemt aan een penitentiair
programma, respectievelijk proefverlof is verleend, kan op grond van bij algemene
maatregel van bestuur te stellen regels de uitkering eveneens herleven c.q.
heropend worden. De betrokkene verblijft dan – onder voorwaarden van
Justitie – reeds voorafgaand aan het formele moment van invrijheidsstelling
in de maatschappij.De leden van de fracties van RPF en GPV vragen in welke gevallen tijdens
detentie recht op een WAO-uitkering kan ontstaan.Voor het verkrijgen van recht op een WAO-uitkering is een eerste vereiste
dat men verzekerd is voor de WAO. Ook thans is het zo dat dit bij verreweg
de meeste gedetineerden niet het geval zal zijn. Immers, de meeste langgestrafte
gedetineerden zullen geen werknemer meer zijn in de zin van de sociale verzekeringen,
en de kans dat zij een vrijwillige arbeidsongeschiktheidsverzekering hebben
gesloten lijkt ons ook zeer gering. Tijdens detentie zullen dus waarschijnlijk
geen nieuwe WAO-rechten ontstaan. 2.6. Ingangsdatum en overgangsrecht 2.6.1. Onmiddellijke werkingDe leden van de fractie van het CDA vragen of het mogelijk is dat de loondoorbetaling
niet onder alle omstandigheden met de onmiddellijke ingang van de detentie
wordt stopgezet, bijvoorbeeld omdat betrokkene nog een Ziektewetuitkering
heeft. Dit is niet het geval. Indien het een werknemer betreft die onder de loondoorbetalingsplicht
bij ziekte valt, geldt dat de loondoorbetalingsplicht bij ziekte komt te vervallen
op het moment dat de loonbetalingsplicht vervalt. Met andere woorden, detentie
prevaleert. Indien het personen betreft die onder het vangnet van de ZW vallen,
zal bij detentie na een maand de uitkering worden stopgezet. De werkgever
is in die gevallen immers niet meer in beeld omdat betrokkene geen werkgever
meer heeft.De leden van de fractie van de SP hebben gezien dat de regering kiest
voor onmiddellijke werking van de wet. Zij missen de motivering hiervoor en
speciaal de afweging van de motieven om niet voor eerbiedigende werking te
kiezen (de bekende motie Van de Zandschulp uit de Eerste Kamer). Zij vragen
de regering om een reactie op dit punt.Op 28 februari 1995 heeft de Eerste Kamer een motie Van der Zandschulp
c.s. (Kamerstukken I, 22 013, nr. 46J-3) aangenomen waarin het oordeel
is vastgelegd, dat bij wijziging van socialeverzekeringswetten ten aanzien
van degenen bij wie het verzekerd risico ingetreden is eerbiedigende werking
terzake van toetredingsvoorwaarden, hoogte en duur van de uitkering uitgangspunt
dient te zijn. Eventuele afwijkingen van dit uitgangspunt vergen van de wetgever
een verzwaarde motivering. De leden van de fractie van de SP verzoeken de
regering naar aanleiding van deze motie om een reactie op dit punt.Uitgangspunt bij nieuwe regelgeving is de onmiddellijke werking (zie de
Aanwijzingen voor de regelgeving nr. 166). Toegespitst op de sociale verzekeringen
betekent dit dat bestaande uitkeringsgerechtigden op het moment van inwerkingtreding
van een wet, onder het regiem van die wet komen te vallen. Niettemin dient
bij iedere wetswijziging te worden bezien welk type overgangsrecht het meest
aangewezen is, gelet op de gevolgen die een nieuwe wet kan hebben voor bestaande
uitkeringsgerechtigden. Indien deze gevolgen onwenselijk worden geacht, kan
de keuze voor eerbiedigende of uitgestelde werking op zijn plaats zijn.De keuze voor het overgangsrecht bij dit wetsvoorstel wordt bepaald in
de afweging tussen het rechtszekerheidsbeginsel en het gelijkheidsbeginsel.
Voor wat betreft dit laatste beginsel is het kabinet van mening dat zo veel
mogelijk voorkomen dient te worden dat gedurende langere tijd twee afzonderlijke
regelingen voor hetzelfde risico naast elkaar blijven bestaan. Het valt moeilijk
uit te leggen waarom de ene gedetineerde met een socialeverzekeringsuitkering,
die het «geluk» had reeds voor de inwerkingtreding van de wet
in het gevang te zitten, wel recht behoudt op zijn uitkering en de andere
gedetineerde dit recht verliest, omdat hij «toevallig» na de inwerkingtreding
van de wet zijn vrijheid heeft verloren.Dat gelijke gevallen vragen om gelijke behandeling leidt er in de ogen
van het kabinet toe dat de datum waarop betrokkene gedetineerd is geraakt
niet van invloed dient te zijn op het recht op een uitkering. Een en ander
leidt tot de keuze voor onmiddellijke werking.Aan de andere kant staat het rechtszekerheidsbeginsel, dat aantasting
van verworven rechten beperkt. Het kabinet acht het ongewenst dat personen
wier vrijheid rechtens is ontnomen hun socialeverzekeringsuitkering blijven
ontvangen tijdens hun vrijheidsontneming, terwijl de Staat reeds langs andere
weg voorziet in het onderhoud van de gedetineerde. Dit rechtvaardigt de keuze
om het recht op een lopende socialeverzekeringsuitkering te beëindigen.
Dit geldt des te meer nu in vrijwel alle gevallen er voor de gedetineerde,
als gevolg van deze wet, geen sprake is van een nieuwe feitelijke situatie
waarop betrokkene zich dient in te stellen; zolang hij gedetineerd is, blijft
de Staat voorzien in zijn onderhoud. Op het moment dat er sprake
is van vrijlating zal betrokkene, indien hij op dat moment nog voldoet aan
de voorwaarden voor het recht op een uitkering, aanspraak kunnen maken op
die uitkering. De wet voorziet in de mogelijkheid dat het recht herleeft.
Het recht op een uitkering wordt betrokkene met deze wet derhalve niet blijvend
ontzegd.Met de hier gekozen onmiddellijke werking van de wet wordt in de ogen
van het kabinet bereikt dat oude en nieuwe uitkeringsgerechtigden (gedetineerden)
zoveel mogelijk gelijk behandeld worden, en dat in dit verband de gemaakte
afweging tussen het gelijkheidsbeginsel en het rechtszekerheidsbeginsel evenwichtig
is. Gedetineerden met een uitkering dienen niet anders behandeld te worden
dan toekomstige gedetineerden met een uitkering, indien beiden in dezelfde
omstandigheden verkeren. Dit zou alleen kunnen als daar een objectieve en
redelijke rechtvaardiging voor bestaat. Het kabinet is van mening dat daar
in dit geval geen sprake van is. 2.6.2. Beëindiging na een maandDe leden van de fractie van D66 stellen dat er geen principiële gronden
zijn om verschillen te laten bestaan tussen WW en Abw enerzijds en de overige
sociale verzekeringen anderzijds.Naar onze mening bestaan er ook geen principiële verschillen op dit
punt. Het enige verschil tussen deze regelingen is de datum van stopzetting
van de uitkering. Deze hangt samen met de overige uitkeringsvoorwaarden van
Abw en WW. Hierop zal hierna dieper worden ingegaan.De leden van de fracties van CDA, GPV, RPF en SGP vragen om een nadere
motivering van het voornemen om de meeste uitkeringen na een maand stop te
zetten, doch de Abw en de WW met onmiddellijke ingang van de detentie. Afgezien
van het beschikbaarheidsvereiste gelden de uitvoeringstechnische bezwaren
tegen onmiddellijke stopzetting toch ook voor Abw en WW, zo vragen deze leden.
Zou het niet eenvoudiger en goedkoper zijn, om alle uitkeringen pas na een
maand stop te zetten, zo suggereren deze leden.Er is een aantal redenen voor de afwijkende regeling bij Abw en WW. In
de huidige wetgeving kennen WW en Abw reeds een uitsluitingsgrond ten aanzien
van detentie.Ook indien er geen uitdrukkelijke uitsluitingsgrond in deze wetten zou
zijn opgenomen zou de uitkering bij detentie moeten worden stopgezet. Ten
aanzien van de WW geldt immers dat de betrokkene niet voldoet aan het beschikbaarheidsvereiste.
In de Abw geldt nog los van de kwestie van het beschikbaarheidsvereiste dat
bijstand alleen kan worden verstrekt aan iemand die niet (langer) kan voorzien
in de noodzakelijke kosten van bestaan. Tijdens de detentie wordt in alle
noodzakelijke kosten van de betrokken gedetineerde voorzien door de Staat.Men dient zich te realiseren dat beschikbaarheid niet zo maar een formaliteit
is, die men lichtvaardig opzij kan zetten. In alle gevallen waarin een persoon
niet meer beschikbaar is, wordt de WW-uitkering onmiddellijk stopgezet (verblijf
in het buitenland, omstandigheden in de privé-sfeer). Hoewel ook in
deze situaties geldt dat de uitkering soms voor zeer korte periodes moet worden
stopgezet, hetgeen relatief hoge uitvoeringskosten met zich brengt, heeft
het kabinet daarin nooit aanleiding gezien om termijnen te laten gelden. De
basisprincipes wegen in dit geval te zwaar. Wij zouden het onterecht vinden
indien alleen voor gedetineerden een uitzondering op deze strenge uitgangspunten
van WW en Abw zou worden gemaakt, of indien – omwille van de gelijke
behandeling – voor alle WW'ers en Abw'ers een termijn van een maand
zou moeten gelden. Wat betreft de uitvoeringskosten willen wij
nog opmerken dat deze inderdaad relatief hoog zijn, doch dat het in de uitvoering
van WW en Abw ook in andere situaties voorkomt dat de betaling van de uitkering
op korte termijn stopgezet dient te worden; indien WW'ers en Abw'ers werk
vinden, vindt beëindiging van de uitkering vaak ook op korte termijn
plaats. 2.7. Handhaving 2.7.1. MededelingsverplichtingDe leden van de fractie van de VVD vragen de regering aan te geven op
welke wijze zal worden voorkomen dat zij die gedetineerde zijn bij inwerkingtreding
van deze wet en die niet aan hun meldingsplicht voldoen hun uitkering behouden.
De leden van de fracties van RPF en GPV vragen of te allen tijde gegarandeerd
is dat de uitvoeringsorganen tijdig op de hoogte zullen zijn van personen
die in hechtenis zijn genomen.De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) van het Ministerie van Justitie
garandeert dat iedere start van de detentie wordt, dan wel kan worden gemeld
aan de uitvoeringsorganen. De melding van detentie door de DJI is een achtervangconstructie.
De persoon in kwestie is en blijft verantwoordelijk voor het melden van zijn
veranderende situatie. De DJI kan deze taak niet overnemen anders dan via
eerder genoemde melding van insluiting aan de uitvoeringsorganen.De leden van de fracties van RPF en GPV vragen of Justitie nooit zal kunnen
verbieden dat een verdachte bij het uitvoeringsorgaan melding maakt van veranderende
omstandigheden.Deze vraag lijkt ervan uit te gaan dat Justitie er in een aantal situaties
belang bij kan hebben dat de verdachte informatie niet aan het relevante uitvoeringsorgaan
kan doorgeven. Dat is evenwel niet goed denkbaar. Gedetineerden hebben de
mogelijkheid om contact te hebben met de buitenwereld. Zij kunnen daartoe
onder andere telefoneren en brieven schrijven.De rechter-commissaris kan in het belang van het onderzoek beperkingen
opleggen in het contact met de buitenwereld. Deze beperkingen dienen echter
in het belang van het onderzoek naar de strafzaak te zijn. In de situatie
dat de betrokkene niet zelf in staat zou zijn om relevante gegevens aan het
uitvoeringsorgaan door te geven zal Justitie, via de melding van de aanvang
van detentie van de DJI aan de uitvoeringsorganen, laatstgenoemden van de
insluiting op de hoogte stellen. 2.7.2. Handhaving ten aanzien van in het buitenland gedetineerdenDe leden van de fractie van de SGP vragen in hoeverre nader is uitgezocht
of het Ministerie van Buitenlandse Zaken een controlerol zou kunnen spelen
in het buitenland. De leden van de fractie van de VVD vragen zich af of niet
de sociale attachés daarbij betrokken zouden kunnen worden. Ook de
leden van de fractie van het CDA zien op het punt van controle in het buitenland
nog graag een nadere toelichting. De leden van RPF en GPV informeren eveneens
naar een controlesysteem in het buitenland.Als enige taak in dezen zien wij dat ambassades en consulaten de gedetineerde
Nederlander erop kunnen wijzen dat hij het uitvoeringsorgaan (Landelijk instituut
sociale verzekeringen respectievelijk de Sociale Verzekeringsbank) in kennis
dient te stellen van zijn detentie in het buitenland in verband met het stopzetten
van zijn uitkering. Het kabinet heeft geconcludeerd dat een systeem
van controle in het buitenland via ambassades en consulaten een te zwaar middel
is.De inzet van sociaal attachés (of andere attachés) bij het
uitvoeren van een controlesysteem wordt niet onderschreven. In de eerste plaats
zijn er maar in een beperkt aantal landen sociaal attachés. Voorzover
hier een taak is weggelegd voor het Ministerie van Buitenlandse Zaken, is
het in eerste instantie de consulaire ambtenaar die hiermee belast dient te
worden. Het is niet bekend hoeveel van de 1600 Nederlanders in buitenlandse
gevangenissen thans een uitkering genieten. Het is niet mogelijk dit op korte
termijn te onderzoeken; het zou daarnaast betekenen dat dit bij iedere gedetineerde
of zijn familie moet worden nagevraagd, hetgeen zou leiden tot grote onrust
onder de betrokkenen. 2.7.3. GegevensuitwisselingDe leden van de D66 fractie merken op dat gemeentelijke sociale diensten
voor de uitvoering van deze wet gegevens over hun cliënten nodig hebben.
Tot het cliëntvolgcommunicatiesysteem (CVCS) gereed is, vindt de gegevensuitwisseling
tussen Justitie en gemeenten handmatig plaats. Deze leden en de leden van
de RPF en GPV vragen de regering een termijn waarop het CVCS gereed zal zijn.Het CVCS voorziet in communicatie tussen de drie kolommen Arbeidsvoorziening,
Uvi's en gemeenten. De als onderdeel hiervan ontwikkelde Inlichtingenbureau-functie
voorziet in gegevensuitwisseling tussen gemeenten en (andere) derden. CVCS
wordt momenteel in een aantal pilots getest. Onder verantwoordelijkheid van
het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid vindt een evaluatieonderzoek
plaats. Dit zal in het tweede kwartaal van 1999 zijn afgerond. Vervolgens
kan besluitvorming plaatsvinden over de opschaling van het systeem.Daarbij zal tevens bezien worden met welke derde instanties gemeenten
gegevens zullen gaan uitwisselen. Naar verwachting zal het enkele jaren duren
voor alle GSD'en op het CVCS zijn aangesloten.De leden van de D66-fractie vragen de regering of zij van plan is een
koppeling aan te brengen tussen de GBA en het gedetineerdenbestand van Justitie.
Ook de leden van de fracties van RPF en GPV vragen naar een koppeling van
deze bestanden.In het onderhavige systeem is er geen sprake van een koppeling van bestanden
anders dan het signaleringsbericht uit het Tulp-systeem van de DJI dat meldt
dat de detentie van een bepaalde persoon op een bepaalde dag is gestart, en
dat door het raadplegen van het GBA kan worden verrijkt met een sofi-nummer.
Een permanente koppeling van bestanden is derhalve niet nodig. Zo'n koppeling
wordt ook vanwege het gevoelige karakter van het sofinummer ongewenst geacht.De leden van de fracties van RPF en GPV wijzen er op dat gemeenten de
DJI kunnen benaderen met gerichte verzoeken om informatie over individuele
bijstandscliënten. Verwacht de regering dat gemeenten op dit punt veel
activiteiten kunnen en zullen ontplooien mede in het licht van de overbelasting
van sociale diensten, zo vragen deze leden.De behandeling van bijstandsaanvragen zal op de gebruikelijke wijze gebeuren,
waarbij de gemeente primair bij de belanghebbende en vervolgens bij relevante
instanties gegevens inwint en verifieert die van belang zijn voor de beoordeling.
Voor de onderhavige doelgroep is dit proces niet wezenlijk afwijkend of ingewikkelder
dan bij andere belanghebbenden, wat dan ook geen aanleiding geeft tot zorg
voor de uitvoering hiervan door gemeenten. Er vindt momenteel overleg plaats
tussen de Ministeries van Justitie en Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
hoe ter ondersteuning van de aanvraagbehandeling gegevens over de status van
de gedetineerde in een penitentiair programma aan de gemeente verstrekt kunnen
worden.Gezien het ontwikkelingsstadium van CVCS/IB moet hier niet aan elektronische
overdracht gedacht worden, maar aan conventionele overdracht door middel van
formulieren.De leden van de fracties van RPF en GPV vragen of niet valt te verwachten
dat met name de detentie van dak- en thuisloze bijstandsgerechtigden niet
door de bijstandverlenende gemeenten wordt opgemerkt.In aansluiting op het vorige antwoord geldt dat ten aanzien van de gerichte
verzoeken om informatie over dak- en thuisloze bijstandsgerechtigden geen
zorg hoeft te bestaan voor de uitvoering hiervan door gemeenten. Sinds 1 juli
1998 wordt de bijstandsverlening aan dak- en thuislozen uitgevoerd door een
aantal centrumgemeenten. Juist doordat de verlening van bijstand aan dak-
of thuislozen is toegewezen aan een beperkt aantal centrumgemeenten, kan voorkomen
worden dat de detentie van dak- en thuislozen minder snel door de gemeente
wordt opgemerkt.De leden van de fracties van GPV en RPF vragen of het denkbaar is dat
een werknemer die zich heeft ziek gemeld vlak voor zijn detentie nog een aantal
maanden loon blijft ontvangen zonder dat de uitvoeringsinstelling of de werkgever
op de hoogte zijn van de detentie.Juist bij zieke werknemers lijkt die kans ons zeer gering. Zieke werknemers
moeten immers voldoen aan vrij stringente controlevoorschriften, met name
ook op het punt van de bereikbaarheid. Wij verwachten dat het in de praktijk
reeds binnen enkele dagen duidelijk zal zijn indien een zieke werknemer niet
langer thuis verblijft. Wellicht zal het – in de praktijk meestal –
de arbodienst dan nog niet duidelijk zijn dat betrokkene gedetineerd is, maar
de loonbetaling zal dan veelal wel opgeschort worden.De leden van de fractie van GPV en RPF vragen of het uitgesloten is dat
werkgevers detentiegegevens van sollicitanten onder ogen krijgen onder koppeling
met het sofi-nummer.Dit is juist. Alleen het Lisv en de Uvi krijgt de melding van de detentie
onder ogen ten behoeve van de uitvoering van dit wetsvoorstel. In lijn met
de privacywetgeving wordt dit gegeven niet verder gebruikt of geregistreerd
dan het doel waar het voor dient te worden gebruikt, in casu het stopzetten
van de uitkering. Andere instellingen hebben geen toegang tot de socialezekerheidsbestanden
waar dit gegeven is opgeslagen. 2.8. Uitstralingseffecten 2.8.1. BijstandsverleningDe leden van de fractie van de VVD onderkennen dat het er ten gevolge
van de geïndividualiseerde sociale zekerheid niet toe doet of betrokkenen
kostwinner zijn dan wel een gezin te hunner laste hebben. Een splitsing van
een deel van de uitkering voor de gezinsleden ligt dan ook niet in de rede.
Bovendien kunnen gezinsleden van gedetineerden een beroep doen op de Abw en
zo een zelfstandig recht op bijstand verkrijgen, indien aan de daarvoor geldende
voorwaarden is voldaan. Naar de mening van deze leden kan een zelfstandig
recht op bijstand voor gezinsleden in sommige gevallen zelfs voordelen hebben
ten opzichte van de huidige situatie, waarin de uitkering aan
de gedetineerde wordt verstrekt en gezinsleden daarvan mede afhankelijk zijn.
Zij vragen de regering of zij deze mening deelt.Ja. De gedetineerde zelf heeft geen recht op bijstand, krachtens de uitsluitingsgrond
in de Abw. Ingevolge het wetsvoorstel kan de gedetineerde voortaan wel in
de laatste fase van zijn detentie én indien betrokkene een penitentiair
resocialisatieprogramma doorloopt waarbij hij in de gemeente verblijft, voor
bijstand in aanmerking komen. Alsdan zal de algemene bijstand op grond van
artikel 72 Abw, worden uitbetaald aan ieder van de rechthebbende echtgenoten
voor de helft dan wel op hun gezamenlijk verzoek aan één van
hen voor het geheel.De leden van de fractie van VVD, CDA, D66, GroenLinks, RPF en het GPV
gaan in hun vragen in op de gevolgen van het wetsvoorstel voor personen in
kortdurende detentie. Er wordt met name een reactie gevraagd op het voorstel
van de Reclassering om de financiële gevolgen voor die gedetineerden
die niet beschikken over voldoende middelen van bestaan kunnen worden op te
vangen door een (partiële) doorbetaling van de uitkering (vooral bij
de Abw) ter lengte van de kortdurende detentie met een maximum van 6 maanden.Deze doorbetaling wordt vooral van belang geacht teneinde de resocialisatie
te vergemakkelijken.Tevens wordt verzocht om de financiële implicaties aan te geven om
de woning aan te houden met bijzondere bijstandsgelden, en wat de gevolgen
hiervan zijn voor het wetsvoorstel.Naar aanleiding van een advies van de Reclassering veronderstellen de
leden van verschillende fracties dat bijzondere bijstandsverlening na de herziening
van de Abw in 1996 niet meer tot de mogelijkheden behoort. Echter, met de
wetswijziging van 1996 is deze mogelijkheid voor de gemeente niet komen te
vervallen. In artikel 11 van de Abw is opgenomen dat de gemeente, indien daartoe
zeer dringende redenen noodzaken, (bijzondere) bijstand kan verlenen aan iemand
die geen recht op bijstand heeft. Dit betekent dat het mogelijk is voor de
gemeente, indien de gemeente daartoe dringende redenen aanwezig acht, aan
een gedetineerde bijzondere bijstand te verlenen. In een circulaire van 22 december
1995 is de mogelijkheid van artikel 11 Abw uitdrukkelijk onder de aandacht
gebracht van de gemeenten.Gelet op het feit dat het hier gaat om het vaststellen van zeer dringende
redenen die sterk door de bijzondere en individuele omstandigheden van de
betrokkene zijn bepaald, achten wij het niet mogelijk en ook ongewenst regels
hieromtrent te stellen of zelfs aanwijzingen en voorbeelden daaromtrent aan
de gemeenten te verstrekken. Indien hiertoe zou worden overgegaan zouden wij
onvoldoende recht doen aan bedoelde specifieke omstandigheden en in de verantwoordelijkheid
treden van de gemeente.De leden van de D66-fractie vragen in te gaan op het advies van de Reclassering
om bij langdurige detentie te regelen dat de periode kort voor vrijlating
gebruikt wordt om adequaat de minimale voorwaarden te herstellen dan wel aan
te brengen, zoals door het ingaan van het uitkeringsrecht een maand voor expiratie
van de detentie of door het onder voorwaarden verstrekken van een lening of
voorschot.Het verstrekken van een uitkering op het moment dat de gedetineerde nog
in de justitiële inrichting verblijft, gaat in tegen de geest van onderhavig
wetsvoorstel. Gelet op de mogelijkheden die er bij de bijstandsverlening bestaan,
is het ook niet nodig dat hier een voorziening voor wordt getroffen. Zodra
voor betrokkene de detentie wordt beëindigd en hij niet beschikt over
voldoende middelen van bestaan, is bijstandsverlening mogelijk.
Het is tevens mogelijk indien daartoe redenen aanwezig zijn reeds een voorschot
op de uitkering te verkrijgen. Dit acht het kabinet voldoende waarborg om
de terugkeer in de maatschappij soepel te laten verlopen.Overigens zij nog opgemerkt dat, hoewel er pas bij beëindiging van
de detentie bijstand kan worden verleend, de betrokkene aan het einde van
de detentieperiode reeds een aanvraag kan indienen, met het verzoek om bijstand
te verlenen met ingang van de datum van invrijheidsstelling.De leden van de fractie van de SGP merken op, dat de regering in de memorie
van toelichting geen aandacht schenkt aan de vergaande gevolgen die een beroep
op de Abw met zich kan brengen. De gevolgen van de vermogenstoets uit de Abw
zullen zich kunnen laten gelden. Daaraan wordt in de toelichting geen aandacht
geschonken. Deze leden vragen hoe de regering een en ander ziet.Verder vragen zij of de regering het gerechtvaardigd acht dat de financiële
gevolgen van de vrijheidsbeneming dergelijke ingrijpende consequenties kunnen
hebben voor de gezinsleden.Bij het aanvragen van bijstand speelt in alle gevallen de middelentoets.
Deze toets en de inzet van de eigen middelen van de bijstandsaanvrager vloeien
voort uit het complementaire karakter van de Abw. Hierbij maakt het geen verschil
wat de reden van het beroep op bijstand is. Ook de gezinsleden van degene
die door eigen schuld werkloos is geworden in verband met detentie en die
direct een beroep op bijstand moeten doen (er bestaat dan immers geen recht
op een WW-uitkering) worden geconfronteerd met de uit het gedrag van de ontslagen
werknemer voortvloeiende gevolgen. Het kabinet acht het strijdig met het karakter
van de Abw en met het gelijkheidsbeginsel om voor gezinsleden van gedetineerden
die een beroep op bijstand doen, geen middelentoets toe te passen of een andere
middelentoets te hanteren dan voor de overige bijstandsgerechtigden. 2.8.2. SchuldsaneringDe leden van de fractie van de SP wijzen er op dat stopzetten van de uitkering
leidt tot grote financiële problemen. Deze leden refereren hierbij aan
het feit dat Reclassering Nederland erop heeft gewezen dat veel gedetineerden
schulden hebben die moeten worden afgelost.Voor het geval de gedetineerde
een gezin heeft is verwijzing van diens partner naar de Abw geen oplossing
omdat die hoogstens bijstand krijgt naar de norm van een alleenstaande ouder.
De SP is van mening dat dit bedrag veelal te gering is om aan de «oude»
vaste lasten te voldoen. De leden van SP-, RPF- en GPV-fracties vragen wat
de regering ervan vindt om de suggestie van Reclassering Nederland om een
«time-out» bepaling in de wet op te nemen, waardoor een afbetalende
cliënt bij het ontbreken van enig inkomen vanwege detentie geen sancties
hoeft te vrezen. Overigens realiseren deze leden zich dat dergelijke vragen
ook gelden voor gedetineerden met een inkomen anders dan een uitkering. Deze
leden vragen zich af hoe dit voor deze categorie is geregeld.Voor een schuldenaar die in detentie raakt, gelden in beginsel dezelfde
mogelijkheden om schuldhulp in te roepen als voor iedere andere schuldenaar.
Daarbij geldt het volgende als de gedetineerde een gezin achterlaat of samenwoonde
met een partner.Verstrekking van een bijstandsuitkering is mogelijk voor de achterblijver(s)
die geen eigen inkomen hebben. Er wordt een voor de nieuwe gezinssituatie
geldende bijstandsnorm vastgesteld. In die gewijzigde situatie moet opnieuw
de aflossingscapaciteit berekend worden en zal ook op basis van de voor de
achterblijver(s) geldende bijstandsnorm (alleenstaandennorm of
alleenstaande oudernorm) het recht op inkomensondersteunende voorzieningen
bezien moeten worden. Zo kan er bijvoorbeeld recht op huursubsidie of een
woonkostentoeslag bestaan, waarmee de vaste lasten per maand gereduceerd worden.
Als er voor de achterblijvende partner c.q. het gezin een geringe of geen
aflossingscapaciteit bestaat, is er de mogelijkheid via schuldhulpverlening
tot een schuldsanering te komen. Dit kan op vrijwillige basis (buitengerechtelijk).
Als een minnelijk akkoord met de schuldeisers echter niet lukt, kan vanaf 1 december
1998 – inwerkingtreding Wet schuldsanering natuurlijke personen (WSNP) –
een verzoek bij de rechter om toepassing van de wettelijke schuldsaneringsregeling
uitkomst bieden.Reclassering Nederland heeft gesuggereerd een time-out bepaling in de
wet op te nemen. Aannemende dat deze suggestie is bedoeld als time out voor
de gedetineerde voor het aflossen van zijn schulden, zij gewezen op de mogelijkheden
die de WSNP per 1 december biedt voor particuliere schuldenaren.Deze wettelijke saneringsregeling, waarvan de toepassing aan de rechter
verzocht wordt als een vrijwillige (buitengerechtelijke) schuldsanering niet
tot stand komt, biedt bij uitstek de mogelijkheid om de individuele situatie
van de betrokken schuldenaar in ogenschouw te nemen. De rechter heeft binnen
het wettelijk kader grote vrijheid bij het vaststellen van de looptijd en
de inhoud van het saneringsplan. Er zal een moratorium gelden voor de schuldeisers
en een bewindvoerder, door de rechtbank benoemd, zal de zaken voor de schuldenaar
behartigen. 2.8.3. Detentie in het buitenlandDe leden van de fractie van de SP wijzen er op dat gevangenen in het buitenland
in de problemen kunnen komen als hun uitkering wordt stopgezet. Zij moeten
immers soms zelf in hun onderhoud voorzien. Hebben zij zelf geen inkomen dan
zullen zij dus beroep moeten doen op de (Nederlandse) overheid om financieel
bij te springen. Ligt het dan niet meer voor de hand de uitkering door te
betalen, zo vragen deze leden.Wij willen de vraag ontkennend beantwoorden. Diverse buitenlandse staten
voorzien wel in de kosten van het levensonderhoud, en hier bestaat aan doorbetaling
van de uitkering dus geen behoefte. Het ligt niet voor de hand een generale
uitzondering te maken voor detentie in het buitenland voor die staten die
niet goed in het onderhoud van hun gedetineerden voorzien. Een individuele
voorziening ligt dan meer voor de hand. 2.8.4. HalfwezenuitkeringDe leden van de fracties van RPF, GPV en SGP vragen naar de gang van zaken
bij de halfwezenuitkering, als degene die de halfwezenuitkering ontvangt,
gedetineerd is.In antwoord daarop kan worden meegedeeld dat voor deze persoon het recht
op halfwezenuitkering eindigt. Wordt het kind vervolgens in een ander huishouden
verzorgd, dan ontvangt de verzorger in dat andere huishouden de halfwezenuitkering.
Het recht op halfwezenuitkering voor die ander gaat in op de eerste dag van
de maand waarin het kind tot dat huishouden behoort.De leden van de fractie van GroenLinks wijzen nog op het feit dat het
recht op halfwezenuitkering eindigt als de nabestaande gedetineerd is, terwijl
het betreffende kind niet verantwoordelijk is voor die detentie.Dit laatste is juist. Door de bepalingen met betrekking tot het recht
op halfwezenuitkering, wordt echter bereikt dat het kind wat betreft het recht op nabestaandenuitkering geen nadeel ondervindt van de detentie. Immers,
de nieuwe verzorger krijgt recht op halfwezenuitkering.De leden van de fractie van GroenLinks vragen of de regering kan ingaan
op de procesrisico's als het gaat om de halfwees die zelf part noch deel heeft
aan de detentie van zijn ouder/verzorger?De SVB heeft opgemerkt dat het bij (kortere) vrijheidsstraffen niet mogelijk
zou zijn om het recht op halfwezenuitkering over te laten gaan op een derde,
omdat niet gezegd kan worden dat deze geheel in de plaats treedt van de ouder.
Deze conclusie deelt het kabinet niet. Volgens de wet wordt onder nabestaande
verstaan: de persoon die, als ware hij ouder, zorg draagt voor een halfwees
die tot zijn huishouden behoort (artikel 22, tweede lid, ANW). Als een dergelijke
persoon kan worden aangewezen, is het mogelijk dat deze persoon recht heeft
op halfwezenuitkering, en het recht als het ware op deze derde overgaat. Overigens
wijst het kabinet erop dat het recht op halfwezenuitkering pas eindigt als
de vrijheidsontneming één maand heeft geduurd. Vrijheidsstraffen
van korter dan een maand hebben dan ook geen effect voor het recht op halfwezenuitkering.
Het kabinet ziet derhalve geen procesrisico terzake. 2.8.5. IAO-VerdragenDe leden van de fracties van RPF en GPV wijzen er op dat achterblijvende
gezinsleden van een ANW-gerechtigde door de vermogenstoets in de Abw van bijstand
verstoken kunnen blijven. Dit zou de rechterlijke toets aan artikel 69 IAO-Verdrag
nr. 102 niet kunnen doorstaan. Zij vragen voorts of meer concreet kan worden
aangegeven hoe de interpretatie van dit artikel zou zijn, zonder de inhoud
en de bedoeling daarvan geweld aan te doen.Artikel 69 van IAO-Verdrag nr. 102 biedt de mogelijkheid van schorsing
van uitkering in een eventueel voor te schrijven mate, indien de feiten en
omstandigheden zich voordoen die staan opgesomd onder a tot en met j.Artikel 69, aanhef en onder b, van IAO-Verdrag nr. 102 voorziet in schorsing
van de uitkering, indien de uitkeringsgerechtigde wordt onderhouden op kosten
van de Staat. Evenwel dient te worden voorkomen dat personen die ten laste
van de uitkeringsgerechtigde komen, als gevolg van de schorsing van de uitkering
in behoeftige omstandigheden terecht komen. In de Abw wordt getoetst op behoefte.
Als de uitkomst van deze toets luidt dat van behoefte geen sprake is in verband
met aanwezig vermogen, valt naar het oordeel van het kabinet niet in te zien
dat daarmee strijd ontstaat met de genoemde bepaling uit IAO-Verdrag nr. 102.
Vaststaat immers dat de achterblijvende gezinsleden niet in behoeftige omstandigheden
verkeren.In artikel 69 onder b, van het IAO-Verdrag nr. 102 is overigens geregeld
dat « (...) wanneer de uitkering de kosten van dat onderhoud te boven
gaat, het verschil worden verstrekt aan de personen, die ten laste van de
gerechtigde zijn.» Het zal evenwel in de Nederlandse situatie niet voorkomen
dat de relevante uitkeringen de kosten van het onderhoud van de betrokkene
tijdens het verblijf in de inrichting overtreffen. De kosten in TBS-kliniek,
huis van bewaring en gevangenis bedragen namelijk respectievelijk f 700,–,
f 180,– en f 180,– tot f 190,– per persoon
per dag. De kosten die de Staat per jaar maakt bedragen derhalve minimaal
(365 verzorgingsdagen x f 180,– =) f 65 700,–.
De hoogste uitkering bedraagt maximaal f 214,17 per dag, zijnde 70% van
het maximumdagloon ad f 305,96, dat geldt voor de berekening van de WW-,
WAO- en ZW-uitkeringen (norm per 1 juli 1998). Het bruto-inkomen van
de uitkeringsgerechtigde per jaar bedraagt derhalve maximaal (261 uitkeringsdagen
x f 214,17 =) f 55 899,–. Aangezien het bruto-inkomen van de uitkeringsgerechtigde minder bedraagt
dan de onderhoudskosten van de Staat, heeft een beroep op artikel 69, aanhef
en onder b, IAO-Verdrag nr. 102 in de visie van het kabinet geen zin. 2.9. ZiekenfondsverzekeringDe leden van de fractie van de VVD constateren terecht dat de gezinsleden
van gedetineerden die een uitkering krachtens de Abw is toegekend, een zelfstandig
recht kunnen krijgen op een ziektekostenverzekering, indien aan de daarvoor
gestelde vereisten is voldaan. 2.10. Internationale aspectenDe leden van de fractie van de VVD vragen of er consulterend contact met
de IAO is opgenomen over de vraag of het wetsvoorstel strookt met IAO-Verdrag
nr. 102.Het wetsvoorstel staat naar de mening van het kabinet niet op gespannen
voet met IAO-Verdrag nr. 102 (zie pagina 19 memorie van toelichting). Om die
reden heeft het kabinet geen aanleiding gezien tot een consulterend contact
met de IAO.De leden van de fractie van het CDA wijzen er op dat blijkens de memorie
van toelichting de regering niet uitsluit dat op het punt van de grondslag
verdragsrechtelijke problemen ontstaan, en zagen graag een nader onderzoek
op dit punt. Zij vragen ook of dergelijke problemen zich niet kunnen gaan
voordoen wanneer het grondslagvoorstel van de Raad van State wordt gehanteerd.Wij voorzien geen verdragsrechtelijke problemen. Zoals in de memorie van
toelichting is uiteengezet kan het onderhavige wetsvoorstel naar het oordeel
van het kabinet de internationaal-rechtelijke toets doorstaan. Gezien de bezwaren
zoals wij die hiervoor hebben geuit tegen het grondslagvoorstel van de Raad
van State, is een vaststelling van de internationale consequenties van het
voorstel van de Raad van State niet aan de orde.De leden van de fractie van GroenLinks vragen of het recht op uitkering
bij zwangerschap en bevalling in het licht van IAO-Verdrag nr. 103 mag worden
doorkruist bij wet.Artikel 4 van IAO-Verdrag nr. 103 voorziet in een recht op zwangerschaps-
en bevallingsuitkering aan de vrouwelijke werknemer die haar arbeid verzuimt
in verband met zwangerschaps- en bevallingsverlof. Ter zake van de ongeschiktheid tot werken die voortvloeit uit zwangerschap
en bevalling is een aparte regeling getroffen in de ZW. Op grond van het onderhavige
wetsvoorstel kan deze ZW-uitkering beëindigd worden tijdens detentie,
nu in de kosten van het levensonderhoud wordt voorzien door de Staat. De uitkering
wordt dan niet beëindigd wegens het door de zwangerschap en bevalling
veroorzaakte arbeidsverzuim, maar houdt verband met de detentie zelve, waarbij
de Staat in de kosten van het levensonderhoud voorziet.Het kabinet is dan ook van oordeel dat het wetsvoorstel de toets aan IAO-Verdrag
nr. 103 kan doorstaan.De leden van de fractie van de SP stellen dat de keuze voor de uitsluitingsgrond
een beroep op IAO-Verdrag nr. 102 afsnijdt, en stellen dat dit wetsvoorstel
derhalve in wezen in strijd is met dit verdrag. Wij kunnen deze opvatting niet onderschrijven. Het kabinet is van oordeel
dat het wetsvoorstel in overeenstemming is met de minimumnormen van IAO-Verdrag
nr. 102. Dit verdrag geeft algemene voorschriften en minimumnormen voor het
gehele stelsel van sociale verzekeringen. Het kabinet ziet niet in hoe de
keuze voor een uitsluitingsgrond bij detentie een beroep op dit verdrag zou
kunnen afsnijden.De leden van de fractie van SP vragen of het niet te denken geeft dat
de regering bij zijn ingrepen in de sociale zekerheid (ANW, Wulbz) steeds
oploopt tegen het internationale recht dat van een veel ruimere bescherming
van de werknemer uitgaat?De leden van de fractie van de SP doelen kennelijk op de ANW in relatie
tot Deel VI van de Europese Code inzake sociale zekerheid en op de Wulbz in
relatie tot het Europees Sociaal Handvest. In de memorie van toelichting op
het wetsvoorstel tot goedkeuring van de opzegging van Deel VI van de Code
is genoegzaam duidelijk gemaakt dat de problemen met Deel VI van de Code hun
oorzaak vinden in het feit dat het Nederlandse stelsel van sociale verzekeringen
niet afzonderlijk voorziet in een dekking van het zogenaamde risque professionnel
(Kamerstukken II, 1996/97, 25 524, nr. 3, blz. 2). Het Comité
van Ministers van de Raad van Europa heeft dit ook onderkend. Met betrekking
tot het ESH is het kabinet van oordeel dat de Wulbz hiermee niet in strijd
is. Het kabinet ziet zich gesteund in dit oordeel door het Regeringscomité
van het ESH en kan de stelling van de leden van de fractie van de SP dan ook
niet onderschrijven.De leden van de fracties van RPF en GPV vragen welke garanties de regering
kan bieden dat niet met succes een beroep op een of meer verdragen zal worden
gedaan.Met hun vraag raken de leden van de fracties van de RPF en de GPV aan
de al dan niet rechtstreekse werking van verdragen. Dit houdt in dat burgers
onder omstandigheden rechtstreeks rechten kunnen ontlenen aan verdragen, zonder
dat de tussenkomst van de wetgever noodzakelijk is. Het oordeel over de vraag
of een verdrag al dan niet rechtstreekse werking heeft is aan de rechter.
Garanties dat geen beroep zal worden gedaan op deze verdragen kan het kabinet
dan ook niet bieden, ook al is, het zij hier nog eens herhaald, het kabinet
van mening dat dit wetsvoorstel de toets aan internationale verdragen goed
zal kunnen doorstaan. 2.11. Financiële aspectenDe leden van de fractie van de SP vragen of de opbrengsten van dit wetsvoorstel
opwegen tegen de veel hogere maatschappelijke kosten van de ongewenste gevolgen
van dit wetsvoorstel.De wijze waarop de leden van de fractie van de SP de maatschappelijke
kosten schetsen van dit wetsvoorstel achten wij nogal sterk aangezet. Zo vragen
wij ons ten sterkste af of er nu inderdaad sprake zal zijn van ontwrichte
gezinnen, echtscheiding, huisuitzetting en dergelijke, louter en alleen vanwege
dit wetsvoorstel. Met name waar de gedetineerde een gezin heeft valt niet
alle steun weg, daar is hiervoor al uitgebreid op ingegaan. Het gaat te ver
om op voorhand uit te gaan van grote maatschappelijke kosten, waar dit wetsvoorstel
per definitie slechts betrekking kan hebben op een zeer beperkt deel van de
Nederlandse bevolking.Ook de leden van de fracties van RPF en GPV vragen zich af of er voldoende
rekening gehouden is met een groter beslag op de algemene voorzieningen, zoals
noodonderdak. Bij de bepaling van de opbrengst van dit wetsvoorstel is rekening gehouden
met een groot aantal redelijkerwijs te verwachten kosten. Het kabinet verwacht
geen sterke toename van het bedrag op voorzieningen als noodonderdak. Een
en ander zal binnen het reguliere kader opgevangen kunnen worden.De leden van de fracties RPF en GPV vragen in hoeverre de inwerkingtreding
van het wetsvoorstel tot wijziging van de Ziektewet, de Wet op de arbeidsongeschiktheids-verzekering
en enkele andere wetten in verband met de beperking van het exporteren van
uitkeringen (Kamerstukken 25 757, Wet beperking export uitkeringen, afgekort
als Wet BEU) is verdisconteerd in de ramingen en of vertraging van de inwerkingtreding
van dat voorstel financiële effecten heeft. Zij vragen hierbij ook aandacht
te besteden aan de kanttekeningen van de SVB in zijn commentaar op het wetsvoorstel
op dit punt.De geraamde financiële effecten van het onderhavige wetsvoorstel
zijn gebaseerd op stopzetting van de betreffende socialezekerheidsrechten
van gedetineerden die in Nederland in hechtenis verkeren.Bij de raming is uitgegaan van het aantal gedetineerden dat onder de werkingssfeer
van het wetsvoorstel valt. Voor zover dit bekend was, is met de samenstelling
van deze groep rekening gehouden bij de bepaling van het percentage uitkeringsgerechtigden
binnen deze groep. Voor een groot deel is echter uitgegaan van de gemiddelde
percentages omdat onvoldoende bekend is in hoeverre uitkeringsrechten (kunnen)
optreden. Hier ligt ook de oorzaak van het verschil met de raming van de SVB.
De SVB is uitgegaan van de huwelijkse staat als indicator voor een (potentieel)
recht op ANW. Andere samenlevingsvormen geven echter ook recht op ANW.Theoretisch kan de besparingsopbrengst van dit wetsvoorstel groter zijn
dan deze is geraamd, omdat geen rekening is gehouden met stopzetting van Nederlandse
socialeverzekeringsuitkeringen aan in het buitenland gedetineerde personen
die doorlopen na inwerkingtreding van de Wet BEU. Het betreft hierbij dus
personen in detentie in landen van de Europese Unie, Europese Economische
Ruimte alsmede in verdragslanden. Bij detentie in overige landen is stopzetting
immers geregeld via de Wet BEU.Van de omvang van de groep die niet onder de Wet BEU valt, zijn geen statistische
gegevens bekend. Gelet op de zeer specifieke omstandigheden zoals die hierboven
zijn geschetst, gaat het kabinet ervan uit dat deze groep zeer beperkt van
omvang zal zijn.Van een financiële relatie tussen de genoemde wetsvoorstellen is
dus praktisch geen sprake; een latere inwerkingtreding van de Wet BEU dan
aanvankelijk beoogd, zal naar verwachting dan ook geen effect hebben op de
geraamde besparingsopbrengst. 3. Het openstellen van socialezekerheidsregelingen voor
personen die rechtens hun vrijheid is ontnomen in die gevallen waarin tenuivoerlegging
van een vrijheidsstraf of vrijheidsbenemende maatregel buiten een penitentiaire
inrichting plaatsvindt 3.1. Het buiten toepassing laten van de uitsluitingsgrondDe leden van de fractie van de VVD verzoeken de regering aan te geven
of er reeds afstemming en overleg heeft plaatsgevonden tussen de verschillende
instanties die zijn betrokken bij de opstelling van trajecten gericht op resocialisatie. Zoals deze leden terecht opmerken zullen gedetineerden in de periode van
resocialisatie veelal ook behoren tot de doelgroep van de WIW. Dit betekent
evenwel niet dat gemeente en Arbeidsvoorziening, met uitzondering van jongeren
tot 23 jaar, een traject moeten opzetten. De uitvoering van de WIW is opgedragen
aan de gemeenten en het is de bevoegdheid van de gemeenten om vast te stellen
voor welke personen uit de doelgroep trajecten worden opgezet.Hierbij is uiteraard van belang dat bij de opstelling van trajecten wordt
samengewerkt tussen de reclassering en de justitiële inrichting van herkomst
enerzijds en de woongemeente en de regionale Arbeidsvoorzieningsorganisatie
anderzijds. Het is in eerste instantie de verantwoordelijkheid van deze organisaties
om de samenwerking vorm te geven.Om de betrokken organisaties op deze verantwoordelijkheid te wijzen is
eind 1997 een overleg gestart tussen de Ministeries van Justitie en Sociale
Zaken en Werkgelegenheid. Dit heeft geresulteerd in een gezamenlijke brief
van 31 maart 1998 van beide departementen aan gemeentebesturen en justitiële
inrichtingen. In deze brief zijn de betrokken organisaties geïnformeerd
over de overlap van de WIW en het beleid in justitiële inrichtingen.
In deze brief is voorts gewezen op het belang van afstemming en samenwerking
in het kader van toeleiding naar werk en inkomen. Thans wordt aan het overleg
tussen de beide departementen ook deelgenomen door de VNG, Arbeidsvoorziening
en Reclassering Nederland en de SWI-projectorganisatie. Gewerkt wordt aan
voorwaarden om ten behoeve van de resocialisatietrajecten de systemen van
de betrokken partnerorganisaties beter op elkaar te laten aansluiten, zowel
qua tijdstip in het traject, criteria, methode en betrokkenheid bij relevante
ontwikkelingen.De leden van de fracties van de VVD en CDA zouden nu reeds uitgebreid
geïnformeerd willen worden over de inhoud van de aangekondigde amvb's.In artikel VIII van het wetsvoorstel wordt aangekondigd dat via een algemene
maatregel van bestuur categorieën gedetineerden worden aangewezen waarvoor
de uitsluiting van het recht op uitkering niet van toepassing is. In de amvb
zullen – zoals ook in de toelichting reeds is gesteld – de categorieën
aangewezen worden, waarvoor openstelling van de socialezekerheidsuitkering
mogelijk is.In de amvb zullen de volgende categorieën aangewezen worden:– Gedetineerden die deelnemen aan een penitentiair programma, en
die in de vrije maatschappij verblijven;– TBS-gestelden op proefverlof in de vrije maatschappij.Na inwerkingtreding van de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen,
kunnen hieraan worden toegevoegd: jeugdigen die deelnemen aan een scholingsen
trainingsprogramma, dan wel proefverlof genieten, in het kader van de Beginselenwet
justitiële jeugdinrichtingen.Aanhakend bij de stelling dat WW-rechten niet kunnen herleven als de detentie
langer duurt dan de herlevingstermijn, vragen de leden van de fractie van
D66 in hoeverre dit wetsvoorstel invloed heeft op de opbouw van WW-rechten
van Nederlandse gedetineerden in Duitse gevangenissen.Gedurende detentie bestaat er geen recht op een WW-uitkering. In welk
land de gevangenisstraf wordt ondergaan, doet hierbij niet terzake. In welk
land de betrokkene verblijft is wel van belang op het moment dat hij uit de
gevangenis ontslagen wordt, en aanspraak maakt op (herleving van) een WW-uitkering.
Om aanspraak te kunnen maken op een WW-uitkering geldt immers dat de betrokkene
beschikbaar dient te zijn voor de Nederlandse arbeidsmarkt. Het
vorenstaande geldt reeds op basis van reeds bestaande regelgeving en wordt
niet beïnvloed door het onderhavige wetsvoorstel.De leden van de fracties van RPF en GPV vragen de regering in te gaan
op de vraag in hoeverre het wetsvoorstel belemmerend kan werken voor de resocialisatie
van gedetineerden.Bij de beantwoording van deze vraag moeten twee aspecten onderscheiden
worden. Enerzijds het stopzetten van de lopende socialezekerheidsuitkering
en anderzijds het openstellen van de socialezekerheidsregelingen voor bepaalde
groepen gedetineerden c.q. TBS-gestelden tijdens de laatste fase van hun detentie.Op zich heeft stopzetting van de socialezekerheidsuitkering geen direct
negatief of positief effect op de resocialisatie. Dit zou anders (en negatief)
zijn, wanneer er geen heropening van de uitkering zou plaatsvinden na afloop
van de periode van vrijheidsontneming en er onzekerheid zou bestaan over zowel
de uitkering zelf als de hoogte ervan. Dit zou tot gevolg kunnen hebben dat
de doorplaatsing van gedetineerden naar penitentiaire programma's of van TBS-gestelden
naar reguliere geestelijke gezondheidszorginstellingen en het met proefverlof
terugkeren in de maatschappij van TBS-gestelden bemoeilijkt of vertraagd wordt.
Deze ongewenst geachte gevolgen worden voorkomen, nu in het wetsvoorstel geregeld
wordt dat de uitsluitingsgrond in die – bij amvb aan te wijzen –
gevallen niet van toepassing is. In deze situaties wordt de socialezekerheidsuitkering
heropend (c.q. herleeft de uitkering), en komt de uitkering weer tot uitbetaling,
met dien verstande dat voldaan moet zijn aan de normale uitkeringsvoorwaarden.Het openstellen van de socialezekerheidsregelingen voor personen in een
penitentiair programma of met proefverlof, kan de resocialisatie alleen positief
bevorderen. Uit de bestaande versnipperde praktijk blijkt maar al te zeer
dat het hebben van een uitkering en de duidelijkheid daarover een sterke positieve
impuls vormt voor de resocialiserende inspanningen.Voorts vragen de aan het woord zijnde leden welke mogelijkheden gedetineerden,
die onder de werking van deze wet vallen, in de toekomst zullen hebben om
tijdens de detentie een opleiding te volgen.Het onderwijsaanbod tijdens de detentie in het kader van de regimesactiviteiten
wordt door het onderhavige wetsvoorstel niet beïnvloed. Ter voorbereiding
op de invoering zal met de uitvoerders van de Abw worden overlegd over de
vraag in hoeverre het mogelijk en zinvol is de activeringsmiddelen gericht
op arbeidsparticipatie reeds tijdens het verblijf in een justitiële inrichting
in te zetten. 3.2. Financiële effectenDe leden van de fractie van het CDA vragen naar de financiële effecten
voor met name de uitkeringen aan bijzondere bijstand.Aangezien er als gevolg van het wetsvoorstel geen verandering in de feitelijke
mogelijkheden van de gemeenten optreedt om bij zeer dringende redenen bijzondere
bijstand te verlenen is niet aan te geven in welke mate een eventuele toename
van de toepassing van artikel 11 Abw en daarmee van de bijzondere bijstandsverlening
zal plaatsvinden. 4. Artikelsgewijze opmerkingen Artikel I, onderdeel A (artikel 1 Ziektewet)De leden van de fractie van de SGP nemen aan dat de in artikel I, onderdeel A, aan artikel 1, eerste lid, ZW toegevoegde onderdelen
vanwege de inwerkingtreding van de Koppelingswet per 1 juli 1998 nog
moeten worden omgenummerd. Deze opmerking heeft tevens betrekking op de gelijkluidende
bepalingen in de overige artikelen.Deze opmerking van de fractie van de SGP is juist. Het wetsvoorstel is
op dit punt gewijzigd (zie de nota van wijziging). Artikel VI (artikel 2, vijfde lid Toeslagenwet)De leden van de fractie van de SGP stellen voor om in artikel 1, eerste
lid van de Toeslagenwet een definitie van het begrip «rechtens zijn
vrijheid is ontnomen» op te nemen. Nu het begrip in het voorgestelde
artikel 2, vijfde lid, Toeslagenwet zijn intrede doet, lijkt het deze leden –
in lijn met de bepalingen in de overige wetten – consistent om in de
definitiebepalingen van de Toeslagenwet een gelijkluidende definitie op te
nemen.Aangezien in de Toeslagenwet slechts op één plaats het begrip
«rechtens zijn vrijheid is ontnomen» wordt vermeld is er geen
noodzaak in artikel 1 van de Toeslagenwet een definitie op te nemen. Artikel VII, onderdeel B (artikelen 32c en 32d Algemene
nabestaandenwet)De leden van de fractie van de PvdA vragen zich af of het stopzetten van
de ANW uitkering ook gevolgen heeft voor de 20% uitkering ten behoeve van
het kind.Deze leden zijn van mening dat het stopzetten van de uitkering alleen
zou moeten gelden voor de gedetineerden en niet voor de uitkering die bedoeld
is voor kinderen die via de gedetineerden een toeslag ontvangen.Het recht op halfwezenuitkering eindigt voor de nabestaande die gedetineerd
raakt. Indien iemand de verzorging van de halfwees op zich neemt kan hij in
aanmerking komen voor een recht op halfwezenuitkering (zie onder 2.8.4, uitstralingseffecten). Artikel XVI (Intrekking)De leden van de fractie van de SGP vragen naar de verzekeringsrechtelijke
positie van gedetineerden nu de Wet sociale verzekering gedetineerden is vervallen.Wij willen er op wijzen dat de Wet sociale verzekering gedetineerden reeds
lang haar betekenis had verloren. Als ingezetene waren gedetineerden van 1976
tot 1998 verzekerd voor de AAW. Nu deze wet met de inwerkingtreding van de
Wet PEMBA ook is komen te vervallen zijn gedetineerden niet langer verzekerd
tegen de inkomensgevolgen van arbeidsongeschiktheid opgekomen tijdens de detentie.
Voor de WAO zijn zij immers ook niet verzekerd. Wel zijn gedetineerden nog
verzekerd voor de volksverzekeringen (AOW, ANW en AKW). Artikel XVII (Inwerkingtreding)De leden van de fracties van RPF en GPV informeren naar de beoogde datum
van inwerkingtreding van dit wetsvoorstel. De beoogde datum van inwerkingtreding was 1 januari 1999. Gezien
de huidige stand van de parlementaire behandeling zal deze datum niet haalbaar
zijn. Wij gaan er nu van uit dat dit wetsvoorstel medio 1999 in werking zal
kunnen treden.De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,J. F. Hoogervorst 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26063-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl