Strafrechtelijke aansprakelijkheid van overheidsorganen; Verslag algemeen overleg op 13 februari 2001 over o.a. de brief van 22 september 2000 over strafrechtelijke aansprakelijkheid van de staat
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25294, nr. 13

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

07-03-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

25294 nr. 13

27-02-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesHet antwoord van de ministerNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25294Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 34 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 294Strafrechtelijke aansprakelijkheid van overheidsorganennr. 13VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 27 februari 2001De vaste commissies voor Justitie1 en voor
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties2 hebben
op 13 februari 2001 overleg gevoerd met minister Korthals van Justitie over:– de brief van 22 september 2000 van de minister
van Justitie inzake strafrechtelijke aansprakelijkheid van de staat (25 294,
nr. 12);– de brief van 29 januari 2001 van de minister
van Justitie inzake strafrechtelijke aansprakelijkheid van overheden (J-01-63).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissiesDe heer Rehwinkel (PvdA) herinnert eraan dat
volgens het eerste Pikmeerarrest publiekrechtelijke rechtspersonen strafrechtelijke
immuniteit genieten als zij handelen als openbaar lichaam in de zin van de
Grondwet en ter behartiging van een opgedragen bestuurstaak. In reactie hierop
heeft de Tweede Kamer in een motie uitgesproken dat overheden in principe
strafrechtelijk vervolgbaar moeten zijn en werd de regering verzocht wetswijziging
in gang te zetten die de mogelijkheden hiertoe verruimt. Vervolgens heeft
de Hoge Raad in het tweede Pikmeerarrest uitgesproken dat lagere overheden
vervolgbaar zijn als zij de strafwet overtreden bij de uitvoering van taken
die door een privaatrechtelijke rechtspersoon kunnen worden verricht. Volgens
de heer Rehwinkel is dit arrest een goede basis voor verdere rechtsontwikkeling.In het algemeen overleg van 25 mei 2000 sprak een brede meerderheid van
de Tweede Kamer zich ertegen uit dat na het tweede Pikmeerarrest de immuniteit
van de staat zou worden gehandhaafd. In de brief van 22 september, die
de minister naar aanleiding hiervan heeft geschreven, geeft hij argumenten
voor het regeringsstandpunt om de immuniteit van de staat niet op te heffen.
In de wetenschappelijke literatuur worden deze echter vrij algemeen afgewezen.
Professor Van Veen schrijft in het juridische tijdschrift Themis dat de minister
eraan voorbijgaat dat de staat in het geheel niet het algemeen belang heeft
behartigd in de Volkelzaak. Van Veen vraagt zich af waarom het in het burgerlijk
recht gewoon is dat de rechter een oordeel over de staat geeft, maar dit in
het strafrecht bezwaarlijk zou zijn. Professor De Roos schrijft
in Ars Aequi dat de minister weliswaar een beslissing van het openbaar ministerie
tot vervolging van de staat kan overrulen, maar dat hieraan voorafgaand een
publiek debat zal zijn gevoerd over de opportuniteit van vervolging. Nijboer
en De Koning achten het in het Nederlands Juristenblad (NJB) willekeurig om
de centrale overheid categorisch anders te behandelen dan gemeenten. Verder
wordt in het NJB betoogd dat de strafrechtelijke immuniteit van de staat niet
kan worden afgewezen op grond van de mogelijkheid tot vervolging van ministers
wegens ambtsmisdrijven. Hendriks en De Lange schrijven in Milieu en recht
dat vrijwel alle in het tweede Pikmeerarrest genoemde argumenten voor vervolging
van lagere overheden van toepassing zijn op de staat. In wetenschappelijke
kringen is het standpunt vrijwel unaniem dat het onjuist is om de staat principieel
anders te behandelen dan de lagere overheden.Is het juist dat het college van procureurs-generaal in een aanwijzing
aan alle officieren van justitie heeft laten weten dat er geen zaken tegen
de staat mogen worden aangespannen? Hierdoor is er geen verdere jurisprudentie
van de Hoge Raad te verwachten en kan hij dus ook niet van standpunt veranderen.
In dat geval is het woord aan de wetgever. Het tweede Pikmeerarrest, waarin
de exclusieve overheidstaak als criterium voor de strafrechtelijke aansprakelijkheid
van lagere overheden is vastgelegd, biedt een goede basis voor verdere rechtsontwikkeling.
Onderzoek door een staatscommissie is hiervoor niet meer nodig; alle argumenten
zijn inmiddels wel bekend. De conclusie van de fractie van de Partij van de
Arbeid is dat er geen reden is voor een principieel onderscheid tussen lagere
overheden en de staat, en dat ook de staat strafrechtelijk moeten kunnen worden
vervolgd.De heer Van Wijmen (CDA) voert aan dat de
Hoge Raad in het tweede Pikmeerarrest uitsprak dat lagere overheden strafrechtelijk
niet immuun zijn als een taak rechtens ook door anderen dan bestuursfunctionarissen
vervuld kan worden. In de brief van 22 september 2000 geeft de minister drie
clusters van argumenten waarom dit niet voor de staat zou gelden.Het eerste cluster betreft de gelijkheid voor de strafwet. Volgens de
regering dient ook de staat zich aan de wet te houden, maar is hij voor de
strafwet niet gelijk aan andere rechtspersonen omdat alleen de staat zich
ten behoeve van alle burgers alle aangelegenheden kan aantrekken. Een decentrale
overheid kan zich echter evengoed de haar toevertrouwde aangelegenheden aantrekken
voor alle burgers in het gebied waar zij bevoegd is. De Hoge Raad acht de
mogelijkheid van vervolging van decentrale overheden niet strijdig met het
stelsel van politieke verantwoordelijkheid. Waarom zou dit niet gelden voor
de centrale overheid?Het tweede cluster betreft de zin van strafrechtelijke toepassing jegens
de staat. Het kabinet maakt zich hier te gemakkelijk van af met de stelling
dat normbevestiging zonder strafoplegging zinloos is. Het strafrecht kent
schuldigverklaring zonder toepassing van straf, juist met normbevestiging
als doel. Vervolging op zichzelf werkt al normstellend en bovendien preventief.
Het preventiebeginsel is belangrijk in het strafrecht en lijkt hard nodig
voor overheden. Als men al verschil zou willen maken, zouden overheden zich
zelfs beter aan gestelde normen moeten houden dan burgers. Vervolging van
een overheid moet tot doel hebben om met een veroordeling bepaald gedrag aan
de kaak te stellen. Als de algemene beginselen van behoorlijk bestuur worden
geschonden, is er sprake van een civielrechtelijke onrechtmatige overheidsdaad,
ook in het geval van een taak of bevoegdheid die exclusief aan de overheid
toevalt. Als de overheid een strafbaar feit pleegt bij vergunningverlening
of controle op de naleving, is er sprake van een strafrechtelijk relevante
normschending. Het achteraf legitimeren van een strijdigheid met de wet kan
als voorbeeld hiervan worden beschouwd. Dit lijkt aan de orde van de dag te
zijn. Het derde cluster betreft de wijze waarop de strafbaarstelling geregeld
zou moeten worden. De problemen rondom de ministeriële verantwoordelijkheid
en de eenheid van het regeringsbeleid zijn inderdaad reëel. De vervolging
moet dan ook worden geobjectiveerd, net als bij ambtsmisdrijven. In het zeldzame
geval dat de staat moet worden vervolgd, kan de procureur-generaal bij de
Hoge Raad hiermee worden belast; deze is immers voor het leven benoemd en
staat buiten de hiërarchie van het openbaar ministerie en dus buiten
de ministeriële verantwoordelijkheid daarvoor. Het probleem van de democratische
legitimatie kan worden opgelost door de procureur-generaal een standpunt over
al dan niet vervolging van de staat te laten voorleggen aan de Tweede Kamer,
overeenkomstig de voorhangprocedure voor algemene maatregelen van bestuur
en goedkeuring van verdragen. De Kamer heeft dan een maand de tijd om de zaak
zelf politiek af te doen dan wel voor vervolging over te laten aan de procureur-generaal.
Voor het overige zou de Kamer zich echter niet met een mogelijke vervolging
moeten bemoeien. Een complicatie blijft dan nog wel bestaan in het kader van
artikel 12 e.v. Wetboek van Strafvordering.Omdat het op grond van het gelijkheidsbeginsel wenselijk is dat ook de
staat niet strafrechtelijk immuun is bij niet-exclusief overheidshandelen,
zou een commissie de complicaties hiervan eens goed moeten bekijken.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66) benadrukt dat
ook een overheid zich moet houden aan het recht en dat sanctie past als zij
dit niet doet. Het is echter in de eerste plaats een volksvertegenwoordiging
die moet beoordelen wat er is misgegaan en of hieraan politieke gevolgen moeten
worden verbonden. Dan is er ook de bestuursrechtelijke aansprakelijkheid,
die in het leven is geroepen juist voor de verhouding tussen de overheid enerzijds
en burgers en bedrijven anderzijds. Het bestuursrecht geeft de normen waaraan
de overheid is gebonden en waaraan de rechter toetst, en geeft de wegen waarlangs
de overheid kan worden gedwongen tot schadevergoeding of herstel. Ook kunnen
overheidsdienaren, zowel ambtenaren als politici, strafrechtelijk worden veroordeeld
als zij persoonlijk strafrechtelijke normen hebben geschonden, net als iedere
andere burger. Een aparte strafrechtelijke aansprakelijkheid van de overheid
als zodanig is hierbij niet nodig en niet gewenst. Wel zou het goed zijn om
overheden, centraal en decentraal, gelijk te behandelen.Het strafrecht is gericht op de verhouding tussen burgers onderling. Een
burger die een strafrechtelijke norm schendt, kan door de overheid strafrechtelijk
worden vervolgd. Bij veroordeling zijn er verschillende sancties mogelijk:
gevangenneming, boete, stillegging van een bedrijf, verbeurdverklaring etc.
Deze sancties kunnen niet van toepassing op de overheid zijn. Hooguit kan
strafrechtelijk worden vastgesteld dat de overheid een norm heeft overschreden
en kan hiervoor een boete worden geëist. Schadevergoeding kan echter
al langs civiele weg worden afgedwongen. Verder zou de vreemde situatie ontstaan
dat de overheid enerzijds een strafrechtelijke norm schendt en anderzijds
zichzelf hiervoor straft. Hierbij komt dan ook nog eens dat een eventuele
boete binnen de staatsfinanciën blijft.De strafrechtelijke aansprakelijkheid van de overheid lijkt vooral te
worden bepleit wegens het smadelijke karakter van het strafrecht. Het stempel
dat een overheid krijgt als er strafrechtelijk wordt vastgesteld dat zij fout
zit, is kennelijk het belangrijkste. Of zij dan ook adequaat kan worden gestraft,
lijkt van minder belang.Als een burger of bedrijf verplichtingen niet nakomt en zich hierdoor
een ramp voltrekt, wordt de overheid daardoor steeds meer als medeschuldig
beschouwd omdat zij heeft gedoogd of niet voldoende heeft gecontroleerd. De
echte schuldige is echter degene die de regels niet naleeft. De overheid kan
niet aansprakelijk zijn voor alles wat er misgaat. Als een automobilist te
hard rijdt en een ongeluk veroorzaakt waarbij een dode valt, wordt
er nooit gezegd dat de overheid niet voldoende heeft gecontroleerd op naleving
van de maximumsnelheid en dus medeschuldig is aan de dood van het slachtoffer.
Als de overheid strafrechtelijk aansprakelijk wordt, is het risico groot dat
er geen brandweerman of inspecteur meer te vinden zal zijn. Ook in andere
landen bestaat er overigens geen strafrechtelijke aansprakelijkheid van de
overheid.Decentraal bestaan er situaties waarin de overheid typisch als particulier
deelneemt aan de samenleving en daarom hetzelfde moet worden behandeld als
een particulier; alleen dan heeft strafbaarstelling zin. De staat neemt veel
minder vaak typisch als particulier aan het rechtsverkeer deel dan de lagere
overheden. Het is in ieder geval geen criterium voor een overheidstaak of
deze al dan niet kan worden uitbesteed. Als overheden dergelijke taken daadwerkelijk
allemaal zouden uitbesteden, zou de burger het nakijken kunnen hebben: geen
democratische controle meer en geen financiële zekerheid meer. Het houden
van toezicht bijvoorbeeld is en blijft een echte overheidstaak, ook al kan
deze worden uitbesteed.De heer Van Baalen (VVD) gaat uit van het
gelijkheidsbeginsel: artikel 51 Wetboek van Strafrecht maakt geen onderscheid
tussen overheden en de Raad van State bevestigt dit. Voor de Raad van State
is dit reden om de strafrechtelijke vervolging van alle overheden af te wijzen
en te pleiten voor een wettelijke regeling van immuniteit. In het tweede Pikmeerarrest
sluit de Hoge Raad strafrechtelijke aansprakelijkheid van de centrale overheid
niet uit. De conclusie van de VVD-fractie is dat decentrale en de decentrale
overheden in beginsel gelijk moeten worden behandeld. Als de overheid de strafwet
overtreedt, is het juist dat dit door de rechter wordt vastgesteld. In dat
geval kan een burger gemakkelijker een civiele procedure beginnen. Ook is
bij een veroordeling herstel in de vorige toestand mogelijk. De VVD-fractie
wenst echter de ogen niet te sluiten voor practische bezwaren.In de brief van 22 september geeft de minister tegenargumenten. Het argument
dat de eenheid van het regeringsbeleid kan worden doorbroken, is niet sterk,
want het kan nooit regeringsbeleid zijn om een strafbaar feit te begaan. In
het Nederlandse systeem van collegiaal bestuur kan echter wel de eenheid van
de regering ter discussie komen te staan. De minister van Justitie kan in
een onmogelijke situatie terechtkomen: hij is immers medeverantwoordelijk
voor eventueel kabinetsbeleid dat tot een strafbaar feit heeft geleid en dus
ook voor de verdediging die een collega-minister moet voeren, maar hij is
ook verantwoordelijk voor het openbaar ministerie, dat vervolgt. Welke mogelijkheden
ziet de minister om de afstand te vergroten die hij tot het openbaar ministerie
heeft? Het is mogelijk de aanwijzingsbevoegdheid nader vast te leggen, waar
de strafrechtelijke vervolging van de centrale overheid aan de orde is. Welke
mogelijkheden ziet hij om de procureur-generaal bij de Hoge Raad te betrekken
en beter te equiperen Vindt hij het een begaanbare weg dat het openbaar ministerie
buiten de verantwoordelijkheid van de minister om werkzaamheden verricht?
Hoe moet de Hoge Raad, die geen feitenrechter is, oordelen over een veel breder
scala van onderwerpen betreffende strafrecht dan ambtsmisdrijven? Het lijkt
geen goede weg dat de procureur-generaal bij de Hoge Raad zijn besluit voorlegt
aan de Tweede Kamer, want hiermee krijgt de Kamer een rol in de vervolging
van concrete zaken.In de huidige situatie komen zaken op grond van artikel 12 e.v. Wetboek
van Strafvordering voor het gerechtshof. Zou dit in de constructie met de
procureur-generaal van de Hoge Raad moeten worden doorgetrokken naar de Hoge
Raad?Het tweede Pikmeerarrest zou vanuit een positieve houding moeten worden
doorgetrokken naar de centrale overheid, waarbij de praktische gevolgen wel
goed moeten worden bekeken. Wil de regering een commissie van onafhankelijke
deskundigen instellen die de gevolgen voor de bestaande situatie
onderzoekt en mogelijkheden concreet uitwerkt? Het is wenselijk de strafrechtelijke
immuniteit van de overheid (centraal en decentraal) wettelijk vast te leggen.
Op grond van de bevindingen van die commissie wil de fractie van de VVD een
definitief standpunt bepalen.De heer Van der Staaij (SGP) benadrukt de
civielrechtelijke, de politieke en de bestuursrechtelijke aansprakelijkheid
van de overheid; ook zij moet zich aan de wet houden. Op aandringen van de
Tweede Kamer in het algemeen overleg van 25 mei 2000 heeft de regering nader
onderzoek gedaan naar de strafrechtelijke aansprakelijkheid van de staat.
Haar conclusie is dat deze onwenselijk is en moeilijk uitvoerbaar is. Hiermee
is de discussie niets opgeschoten sinds mei 2000.Het gelijkheidsbeginsel speelt een belangrijke rol in de discussie, ook
door de nadruk die de Hoge Raad hierop heeft gelegd in het Pikmeerarrest.
Het is dan ook noodzakelijk dat alle overheden binnen dan wel buiten het strafrecht
vallen. De voorkeur van de fractie van de SGP gaat ernaar uit dat de lijn
van het tweede Pikmeerarrest wordt doorgetrokken naar de staat. Wezenlijk
is hierbij de normbevestigende functie van het strafrecht. Het is in de huidige
situatie inderdaad mogelijk dat de regering hierbij in een moeilijk parket
terechtkomt. Dat door de uitvoeringsproblemen het vertrouwen van de bevolking
in de overheid kan worden geschaad, is een merkwaardige conclusie: dit vertrouwen
wordt bepaald niet versterkt als overheden te allen tijde strafrechtelijk
vrijuit gaan.In verband met de mogelijkheid dat de procureur-generaal van de Hoge Raad
wordt belast met vervolging van de staat, brengt de regering het ontbreken
van democratische legitimatie naar voren. De vraag is hierbij eerder of het
gaat om het primaat van de politiek of om het primaat van het recht. Vindt
de minister het niet voldoende dat in het democratisch gelegitimeerde recht
zaken zijn vastgelegd en met waarborgen zijn omgeven? Als het wordt geregeld
via de procureur-generaal van de Hoge Raad die voor het leven wordt benoemd,
zullen er inderdaad rechtsstatelijke waarborgen in acht moeten worden genomen.De regering lijkt zich in verband met de strafrechtelijke aansprakelijkheid
van de staat te veel te hebben gericht op bezwaren en te weinig op creatieve
oplossingen. Vanuit een positieve benadering zou zij moeten bezien hoe deze
aansprakelijkheid overtuigend vorm kan krijgen, met inachtneming van de ervaringen
op dit punt in het buitenland.Volgens de regering bieden de criteria in het tweede Pikmeerarrest voldoende
houvast voor het vervolgingsbeleid voor decentrale overheden. De fractie van
de SGP heeft geen behoefte aan uitbreiding of inperking van deze criteria
en zal de rechtsontwikkeling naar aanleiding van dat arrest nauwgezet volgen.
Is er na het arrest verandering in dat vervolgingsbeleid zichtbaar geworden?
Waartoe heeft de richtlijn uit mei 1998, actief opsporen en genuanceerd vervolgen,
in de praktijk geleid? Wil de minister herhaling toezeggen van het onderzoek
dat het WODC in 1995 heeft gedaan naar het vervolgingsbeleid in de periode
1990–1992?Het antwoord van de ministerDe minister meent dat het overgrote deel van
de wetenschappers zijn standpunt in de brief van 22 september deelt: Torringa,
Van Strien, Strijards, Wortel en Fokkens. In een motie-Koekoek, die overigens
niet in stemming is gekomen, werd de regering verzocht een wetsvoorstel inzake
de strafrechtelijke aansprakelijkheid van de staat voor te bereiden. Wegens
de voorziene complicaties is hierover advies gevraagd aan de Raad van State.
Deze vindt het bij de aard van de functie zowel van de staat als van lagere
overheden behoren dat zij niet strafrechtelijk aansprakelijk kunnen worden
gesteld. In het algemeen overleg van 25 mei 2000 bleek een meerderheid van
de commissie ertoe te neigen strafrechtelijke vervolging van de staat mogelijk
te maken. De minister heeft dit gevoelen besproken in het kabinet
en vervolgens in de brief van 22 september de argumentatie op enkele punten
uitgediept.Het rechtsgelijkheidsargument is opnieuw gewogen en te licht bevonden
omdat de staat principieel verschilt van alle andere Nederlandse publiekrechtelijke
en privaatrechtelijke rechtspersonen. Alleen de staat kan zich alle aangelegenheden
aantrekken door middel van wet- en regelgeving, zo heeft de Hoge Raad uitgesproken
in het Volkelarrest. Het tweede Pikmeerarrest heeft hierin geen verandering
gebracht.Het argument van de zin van strafrechtstoepassing jegens de staat wordt
weleens versmald tot de ongeloofwaardigheid van boetes die door het ene departement
aan het andere worden betaald. De kern van het argument is evenwel dat de
onmogelijkheid van effectieve bestraffing afbreuk doet aan de normbevestigende
werking van het strafrecht en zelfs een averechts effect kan hebben.In plaats van de strafrechtelijke weg zou eerder de weg van de politieke
verantwoordelijkheid moeten worden bewandeld. In het Volkelarrest schrijft
de Hoge Raad dat het uitgangspunt is dat handelingen van de staat geacht moeten
worden te strekken tot behartiging van het algemeen belang, en dat in het
algemeen de verantwoording hiervoor via de ministers naar de Staten-Generaal
loopt.In de brief wordt uiteengezet dat de mogelijkheid tot strafvervolging
van de staat staatsrechtelijk tot grote problemen leidt. Een autonome vervolgingsbevoegdheid
voor de procureur-generaal bij de Hoge Raad, analoog aan de Wet op de ministeriële
verantwoordelijkheid, moet in strijd worden geacht met de grondbeginselen
van de Nederlandse staatsinrichting. Voor machtsuitoefening moet verantwoording
worden afgelegd aan democratisch gekozen organen. Daarom zou een beslissing
tot vervolging van de staat slechts aan de Tweede Kamer of de regering kunnen
worden toevertrouwd. De vraag is wat de strafrechter kan toevoegen aan een
oordeel dat zij zich over mogelijk strafbare feiten vormen, als hij de staat
toch niet effectief kan straffen. Onder de huidige omstandigheden kunnen de
Tweede Kamer en de regering zich al een oordeel vormen over mogelijke strafbare
feiten die door de staat zijn begaan en kunnen zij er consequenties aan verbinden.
Het is hierbij wel van belang dat de Tweede Kamer kennisneemt van dergelijke
feiten. Het openbaar ministerie brengt strafbare feiten ter kennis van de
minister van Justitie, die dit doorgeeft aan de betrokken minister. Deze neemt
de nodige maatregelen en schrijft hierover een brief aan de Tweede Kamer,
die vervolgens haar politieke verantwoordelijkheid kan nemen. De minister
geeft hierbij de twee volgende voorbeelden.Rijkswaterstaat heeft ergens meer bomen gekapt dan volgens de vergunning
was toegestaan. Overeenkomstig de geldende procedure heeft de minister het
ambtsbericht dat hij hierover heeft gekregen van het college van procureurs-generaal,
aan de minister van Verkeer en Waterstaat gestuurd. Als strafrechtelijke vervolging
van de staat mogelijk was geweest, had hij kunnen worden gedagvaard, had de
landsadvocaat de verdediging kunnen voeren, was misschien een medewerker van
Rijkswaterstaat als getuige gehoord en had de strafrechter een geldboete kunnen
opleggen, die wellicht ten laste van de begroting van Rijkswaterstaat was
gebracht. Belangrijker lijkt het dat de schade wordt hersteld, wat in de praktijk
is gebeurd: er zijn bomen teruggeplaatst van dezelfde omvang als de gekapte
bomen, ter compensatie zijn nog andere bomen geplaatst en de minister van
Verkeer en Waterstaat is gevraagd herhaling te voorkomen.Ook met voertuigen van de staat worden soms ernstige ongelukken veroorzaakt.
Moet de staat dan vervolgd kunnen worden wegens het veroorzaken van zwaar
lichamelijk letsel door schuld in het verkeer? Ook hierbij rijst de vraag
wat de winst daarvan is. De civielrechtelijke aansprakelijkheid van de staat
in dit soort gevallen is onomstreden, evenals de strafrechtelijke aansprakelijkheid
van een individuele ambtenaar die door ernstige verkeersfouten of roekeloosheid
heeft bijgedragen aan het intreden van zwaar lichamelijk letsel. Verder kan
langs de weg van de politieke verantwoordelijkheid het risico
van herhaling worden verminderd. Ook kunnen er disciplinaire sancties worden
getroffen tegen de betrokken ambtenaar. Het vervolgen van de staat zou de
aandacht afleiden van de vraag die in dergelijke gevallen centraal staat in
het strafrecht, namelijk die naar de persoonlijke verantwoordelijkheid en
schuld.Niet alleen abstracte argumenten, maar ook praktijkvoorbeelden wijzen
dus niet in de richting van strafrechtelijke aansprakelijkheid van de staat.
Deze kan zelden of nooit bijdragen aan een betere verwerking van gebeurtenissen
en voegt niets toe aan de bestaande mogelijkheden.Voor lagere overheden geldt dat een boete die zij moeten betalen terechtkomt
bij de centrale overheid. Een ander verschil met de staat is dat deze zowel
verantwoordelijk is voor de vervolging als voor de verdediging.Bij strafrechtelijke aansprakelijkheid van de staat kunnen op grond van
artikel 12 e.v. Wetboek van Strafvordering klachten tegen de overheid worden
ingediend. Ook buitenlanders zullen een dergelijke klacht kunnen indienen.
De verwachting is dat hiervan ruim gebruik zal worden gemaakt door burgers
die ontevreden zijn over het optreden van de overheid en die zich anders zouden
wenden tot de Nationale ombudsman. Het zal dus ook een sterke juridisering
meebrengen.Als de Tweede Kamer ondanks zijn bezwaren vasthoudt aan de strafrechtelijke
aansprakelijkheid van de staat, wil de minister dit standpunt opnieuw bespreken
in het kabinet. Ook als er te veel praktische bezwaren blijken te zijn, zou
alsnog ervan afgezien moeten worden.Nadere gedachtewisselingDe heer Rehwinkel (PvdA) wil de minister het
vertrouwen geven dat hij, uitgaande van het belang dat de commissie hecht
aan het gelijkheidsbeginsel, werkelijk zal zoeken naar een oplossing voor
de praktische problemen. Daaraan voorafgaand moet wel de Tweede Kamer worden
geïnformeerd over het kabinetsstandpunt. Hij ziet geen enkele grond voor
een principieel verschillende behandeling van de staat en andere overheden.Staat de minister nog achter zijn standpunt dat het tweede Pikmeerarrest
een goede basis is voor verdere rechtsontwikkeling? Dit houdt in dat er in
principe strafrechtelijke vervolging van lagere overheden mogelijk is.De heer Van Wijmen (CDA) vraagt een reactie
van de minister op de beginselen van de generale en de speciale preventie
van het strafrecht.Als een gemeente onjuiste voorwaarden verbindt aan een bouwvergunning,
kan dit worden getoetst door de bestuursrechter. Als een gemeente een bouwvergunning
afgeeft op grond van onjuiste feiten en informatie, is er echter sprake van
valsheid in geschrifte, waarvoor een totaal ander normenstelsel geldt. Als
Rijkswaterstaat onvoldoende toezicht uitoefent op de aanleg van een rijksweg
door een aannemer en deze weg zo slecht wordt aangelegd dat er een levensgevaarlijke
situatie ontstaat, is er sprake van dood door schuld. Zo'n geval heeft niets
te maken met de uitoefening van een exclusieve overheidsbevoegdheid.Het Volkelarrest is voor de lagere overheden ingehaald door het tweede
Pikmeerarrest. Inmiddels zijn er vele voorbeelden van onvoldoende handhaving
met ernstige incidenten. Voor de samenleving is het onverdraaglijk dat de
staat om technische redenen strafrechtelijk anders wordt benaderd dan lagere
overheden. Er moet dan ook worden gekozen voor strafrechtelijke aansprakelijkheid
van alle overheden dan wel voor geen van de overheden. De minister zal uitgaande
van het gelijkheidsbeginsel moeten nagaan of het mogelijk is praktische oplossingen
te vinden voor de strafrechtelijke aansprakelijkheid van alle overheden.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66) vreest dat
de vergaande strafrechtelijke aansprakelijkheid van de overheid die de overige
commissieleden voorstaan ertoe kan leiden dat de overheid het vangnet vormt
voor alle moeilijkheden die zich in Nederland voordoen. De overheid kan niet worden gehouden aan een volledig perfecte controle op naleving van
de regels; dan zou er sprake zijn van een politiestaat. Het is ook gewenst
dat meer wordt uitgegaan van het gelijkheidsbeginsel, maar dit zou eerder
moeten leiden tot het afwijzen van strafrechtelijke aansprakelijkheid voor
alle overheden dan tot het tegendeel, het introduceren van meer strafrechtelijke
aansprakelijkheid. Het strafrecht is immers nooit bedoeld geweest voor overheden.
Is de minister ertoe bereid ook dit standpunt in zijn overwegingen te betrekken?De heer Van Baalen (VVD) wil in de toegezegde
notitie terugvinden welke concrete constructies er voor de strafrechtelijke
vervolging van de centrale overheid mogelijk zijn op grond van het gelijkheidsbeginsel.
Hoe wordt de inschakeling van de procureur-generaal bij de Hoge Raad uitgewerkt?
Is het mogelijk onder de huidige wetgeving? Welke wetgeving is nodig om de
immuniteit te regelen? Als hierover duidelijkheid bestaat, wil de heer Van
Baalen bezien of hij de invoering van de strafrechtelijke aansprakelijkheid
van de centrale overheid definitief zal steunen.De heer Van der Staaij (SGP) stelt vast dat
de bezwaren verbonden aan strafrechtelijke aansprakelijkheid van de overheid
die te maken hebben met de aard van het overheidsgezag en de functie van het
strafrecht, niet specifiek de centrale overheid betreffen. Volgens de Raad
van State zijn gemeentes, provincies en het rijk gelijkelijk subject van overheidsmacht
en -bevoegdheid en zijn zij in hun taken steeds meer afhankelijk van elkaar.
Hij verwacht dat onderscheid in de behandeling van openbare lichamen geen
stand zal houden. Gedifferentieerde immuniteit is dus niet overtuigend. Op
grond hiervan zal bezien moeten worden hoe de strafrechtelijke aansprakelijkheid
van de staat overtuigend gepositioneerd kan worden. Hiervoor is het van belang
dat de minister niet met nieuwe bedenkingen komt, maar met oplossingen. Wat
is overigens de winst van de toezegging van de minister ten opzichte van die
in het algemeen overleg van 25 mei 2000?Door de grote bezwaren van de minister tegen de vervolgbaarheid rijst
de vraag of hij nog vasthoudt aan de vervolgbaarheid van decentrale overheden.
Is de minister van mening dat Nederland hierin al te ver is gegaan?De minister herhaalt zijn standpunt dat de
Tweede Kamer ongelijke grootheden gelijk wil behandelen. Hij zal aan de ministerraad
voorleggen dat de Tweede Kamer uitgaande van het gelijkheidsbeginsel wil komen
tot verwerkelijking van de strafrechtelijke aansprakelijkheid van de staat.
Het is aan het kabinet om te bepalen of het aan deze wens gevolg wil geven.
De minister zal het kabinetsstandpunt aan de Tweede Kamer laten weten. Uiteraard
zal de minister ook aan het kabinet melden dat er een minderheidsstandpunt
is, dat daar overigens al bekend is.Het aan de kaak stellen van overheidshandelen kan heel goed door politieke
organen gebeuren. Hiervoor is strafrechtelijke vervolging niet nodig. Dit
komt meteen tegemoet aan het bezwaar dat de politiek te veel overlaat aan
de rechter.Het standpunt over verdere rechtsontwikkeling op grond van het tweede
Pikmeerarrest handhaaft de minister.Ten slotte benadrukt hij dat een ambtenaar of bestuurder die valsheid
in geschrifte pleegt al strafrechtelijk kan worden vervolgd.De voorzitter van de vaste commissie voor Justitie,Swildens-RozendaalDe voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,De CloeDe griffier van de vaste commissie voor Justitie,PeXNoot1Samenstelling: Leden: Swildens-Rozendaal (PvdA), voorzitter, Van de Camp
(CDA), Biesheuvel (CDA), Scheltema-de Nie (D66), Zijlstra (PvdA), Apostolou
(PvdA), Middel (PvdA), Van Heemst (PvdA), Dittrich (D66), ondervoorzitter,
Rabbae (GroenLinks), Van Oven (PvdA), Kamp (VVD), Rouvoet (RPF/GPV), O.P.G.
Vos (VVD), Passtoors (VVD), Van Wijmen (CDA), De Wit (SP), Ross-van Dorp (CDA),
Niederer (VVD), Nicolaï (VVD), Halsema (GroenLinks) Weekers (VVD), Van
der Staaij (SGP), Wijn (CDA).Plv. leden: Wagenaar (PvdA), Balkenende (CDA), Verhagen (CDA), Van Vliet
(D66), Duijkers (PvdA), Kuijper (PvdA), Albayrak (PvdA), Barth (PvdA), Hoekema
(D66), Karimi (GroenLinks), Santi (PvdA), Luchtenveld (VVD), Schutte (RPF/GPV),
Van den Doel (VVD), Rijpstra (VVD), Rietkerk (CDA), Marijnissen (SP), Buijs
(CDA), Van Baalen (VVD), Van Blerck-Woerdman (VVD), Oedayraj Singh Varma (GroenLinks),
De Vries (VVD), Van Walsem (D66), Eurlings (CDA), Arib (PvdA).XNoot2Samenstelling: Leden: Schutte (RPF/GPV), Te Veldhuis (VVD), ondervoorzitter,
De Cloe (PvdA), voorzitter, Van den Berg (SGP), Van de Camp (CDA), Scheltema-de
Nie (D66), Van der Hoeven (CDA), Van Heemst (PvdA), Noorman-den Uyl (PvdA),
Oedayraj Singh Varma (GroenLinks), Dankers (CDA), Hoekema (D66), Rijpstra
(VVD), O.P.G. Vos (VVD), Rehwinkel (PvdA), Wagenaar (PvdA), Luchtenveld (VVD),
De Boer (PvdA), Duijkers (PvdA), Verburg (CDA), Rietkerk (CDA), Halsema (GroenLinks),
Kant (SP), Balemans (VVD), De Swart (VVD).Plv. leden: Rouvoet (RPF/GPV), Van Beek (VVD), Zijlstra (PvdA), Ravestein
(D66), Van Wijmen (CDA), Bakker (D66), Balkenende (CDA), Barth (PvdA), Gortzak
(PvdA), Rabbae (GroenLinks), Wijn (CDA), Dittrich (D66), Cherribi (VVD), Van
den Doel (VVD), Van Oven (PvdA), Apostolou (PvdA), Cornielje (VVD), Kuijper
(PvdA), Belinfante (PvdA), Mosterd (CDA), Eurlings (CDA), Van Gent (GroenLinks),
Poppe (SP), Essers (VVD), Nicolaï (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25294-13.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl