Direct gekozen burgemeester; Brief ministers met reactie op commentaren van adviesorganen en (belangen-)organisaties
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29223, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

11-12-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29223 nr. 2

05-12-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Algemene opmerkingen over het kabinetsmodel3. Reactie op onderdelena. Benoeming en ontslag van wethoudersb. Conflictregeling raad – burgemeester; ontslag
burgemeesterc. Raadsvoorzitterschapd. Ambtelijke organisatie; positie gemeentesecretarise. Kiesrechtelijke aspectenf. Integriteitg. Campagnefinancieringh. Overgangsregeling voor zittende burgemeestersi. Invoeringsdatum4. SlotopmerkingenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29223Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 47 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 223Direct gekozen burgemeesternr. 2BRIEF VAN DE MINISTERS VOOR BESTUURLIJKE VERNIEUWING EN KONINKRIJKSRELATIES
EN VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIESAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 5 december 20031. InleidingBij brief van 26 september jl. hebben wij u de Hoofdlijnennotitie direct
gekozen burgemeester aangeboden (kamerstukken II 2003/04, 29 223, nr.
1; verder: hoofdlijnennotitie). Tegelijkertijd is deze notitie voor commentaar
op hoofdlijnen voorgelegd aan diverse adviesorganen en (belangen-)organisaties
met het verzoek om uiterlijk op 15 november 2003 een reactie te mogen vernemen.Wij zijn verheugd dat alle benaderde organisaties bereid en in staat zijn
geweest op deze korte termijn te reageren. Wij zijn hen daarvoor erkentelijk.
Bijgevoegd bieden wij u de commentaren van het Nederlands Genootschap voor
Burgemeesters (verder: NGB), de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (verder:
VNG), de Vereniging van Gemeentesecretarissen (verder: VGS), de Vereniging
van Griffiers (verder: VvG), alsmede de adviezen van de Kiesraad en de Raad
voor het openbaar bestuur (verder: Rob) aan.1
Ook de brief over de hoofdlijnennotitie die wij van de commissarissen der
Koningin mochten ontvangen en de brief van één van hen met een
minderheidsstandpunt, zijn bijgevoegd, alsmede een korte reactie van het Interprovinciaal
Overleg waaruit blijkt dat het geen behoefte heeft om inhoudelijk op de hoofdlijnennotitie
te reageren. Wij ontvingen ook nog diverse spontane commentaren: van de commissaris
der Koningin in Noord-Holland namens de burgemeesters van die provincie en
van diverse gemeenten. Ook van de Vereniging tot behartiging der belangen
van burgemeesters en de Vereniging van Bestuurders bij Decentrale Overheden
ontvingen wij reacties. De betrokken bond zal samen met de andere in het georganiseerd
overleg burgemeesters vertegenwoordigde organisaties bij de in dat verband
te voeren besprekingen over de rechtspositionele aspecten worden geraadpleegd.Al bij de verzending van de hoofdlijnennotitie aan de Tweede Kamer hebben
wij aangegeven dat wij naar aanleiding van de ontvangen commentaren
en adviezen nog voor het debat met de Tweede Kamer op die adviezen en commentaren
zouden reageren. Deze brief strekt daartoe.Alle reacties overziend menen wij te kunnen constateren dat het debat
over de gekozen burgemeester een wezenlijke wending heeft genomen. Het gros
van de deelnemers aan het debat spreekt niet langer over de vraag of invoering
van de direct gekozen burgemeester wenselijk is, maar concentreert zich op
de vraag welk model de voorkeur verdient al dan niet in combinatie met de
vraag op welke termijn de gekozen burgemeester er moet komen. Wij zijn verheugd
dat de energie nu positief gericht kan worden op deze vormgevingsvragen. De
ontvangen adviezen en commentaren helpen bij het maken van de juiste keuzen
op dit vlak.De vraag welk model van de gekozen burgemeester het meest wenselijk is,
heeft de pennen in beweging gebracht. De Rob en het NGB komen met eigen modellen.
Anderen doen voorstellen om het door het kabinet gepresenteerde model op onderdelen
aan te passen. Voordat op deze voorstellen wordt ingegaan, is het goed om
vast te stellen dat geen enkele organisatie de invoering van een presidentiële
burgemeester – in de zin van een burgemeester die zijn eigen wethouders
benoemt, waaraan als eenhoofdig ambt alle bestuurlijke bevoegdheden zijn toegekend
en die betrekkelijk los van de raad kan functioneren omdat er geen sprake
is van een parlementaire verhouding tussen burgemeester en raad – bepleit.
Zowel Rob als NGB beschrijven deze mogelijkheid, maar houden er geen pleidooi
voor.Dit betekent dat het aantal opties dat diepgravende bespreking verdient,
naar onze opvatting is verkleind. De facto is de vraag nu welk model voor
een gekozen burgemeester de voorkeur heeft, uitgaande van handhaving van de
hoofdlijnen van het parlementair stelsel op lokaal niveau inclusief het voor
Nederland zo typerende collegiaal bestuur.Opvallend is verder de geuite kritiek op de invoeringsdatum mede in relatie
tot de vraag of eerst de Grondwet moet worden aangepast. Met name de kwestie
van het raadsvoorzitterschap wordt in dit verband in een aantal reacties aan
de orde gesteld. Verder in deze brief zullen wij hierop nader ingaan.Daarop vooruitlopend merken wij hier vast op dat de adviezen ons geen
aanleiding geven de hoofdlijnen van het door het kabinet gepresenteerde model
en het daaraan verbonden tijdpad te herzien. Voorafgaande grondwetsherziening
achten wij – na de aanvaarding van het grondwetsvoorstel tot deconstitutionalisering
van de aanstellingswijze – niet nodig. Wel hebben de reacties op onderdelen
tot nadere uitwerking of bijstelling van het model geleid.Een veel terugkerend element in de reacties is de zorg voor de kwaliteit
van het burgemeesterscorps, mede tot uitdrukking komend in de wens een voorziening
te treffen ter bewaking van de integriteit van de burgemeester. Ook de behoefte
aan een vorm van een conflictregeling, wordt van verschillende kanten met
nadruk naar voren gebracht.Wij onderschrijven gelet op de reacties de wenselijkheid van een voorziening
voor conflicten die tot onwerkbare verhoudingen leiden. In het onderstaande
wordt om die reden een aanvulling op het kabinetsmodel voorgesteld. In paragraaf 3,
onderdeel b, wordt hierop ingegaan.Van de noodzaak in te kunnen grijpen als integriteitsschendingen aan de
orde zijn, waren wij reeds overtuigd. Dit aspect komt onder in paragraaf 3,
onderdeel f, aan de orde. Afgezien is van het weergeven van de afzonderlijke adviezen op hoofdlijnen.
Daarmee zou geen recht worden gedaan aan de adviezen. Deze brief zal ook niet
op alle aspecten die in de adviezen en commentaren zijn aangesneden, kunnen
ingaan. Reden hiervoor is dat de discussie nu naar onze stellige overtuiging
op hoofdlijnen moet worden gevoerd en dat deze brief derhalve ook alleen op
die hoofdlijnen betrekking dient te hebben. Dat betekent niet dat meer gedetailleerde
opmerkingen van de kant van de adviesorganen en (belangen)organisaties zullen
worden genegeerd. Alle aspecten die zijn gesignaleerd in de adviezen zullen
bij de voorbereiding van het wetsvoorstel worden betrokken.Een deel van de commentaren heeft betrekking op de werking van het nieuwe
stelsel in de bestuurspraktijk. Benadrukt zij nogmaals dat voorspellingen
over de precieze effecten van de gekozen burgemeester eigenlijk niet te geven
zijn. Uitspraken hierover moeten dan ook worden aangemerkt als inschattingen
over de te verwachten effecten. Verder betreffen veel van die effecten zaken
die niet door het maken van regels te sturen zijn. Van belang is niet alleen
de ontwikkeling van een goed doordacht bestuurlijk stelsel, dat zijn neerslag
in wetgeving zal vinden. Daarnaast is ook de ontwikkeling van een solide bestuurlijke
praktijk binnen de kaders van dat stelsel een noodzakelijke voorwaarde. Daarbij
is een goede begeleiding van de invoering van groot belang. Vanuit het ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties wordt hier, samen met degenen
die in de bestuurspraktijk betrokken zijn bij de invoering, serieus aandacht
aan gegeven.De opbouw van deze brief is als volgt. Allereerst zullen vier algemene
aspecten die structurerend zijn voor de discussie over het kabinetsmodel,
aan de orde komen. Vervolgens zullen de belangrijkste deelonderwerpen die
in de adviezen aan de orde worden gesteld, de revue passeren (onder 3), waarna
enkele slotopmerkingen volgen.2. Algemene opmerkingen over het kabinetsmodelIn de eerste plaats willen wij hier nogmaals benadrukken dat het kabinet
kiest voor de invoering van de gekozen burgemeester onder handhaving van belangrijke
uitgangspunten die verbonden zijn met onze bestuurlijke traditie en in onze
Grondwet zijn verankerd. Dat betreft de collegialiteit van bestuur en de doorslaggevende
positie van de gemeenteraad. Het kabinet beschouwt deze uitgangspunten niet
als hinderlijke beperkingen bij de vormgeving van het lokale bestuursmodel,
maar als verworvenheden die het waard zijn te behouden . Het is belangrijk
deze opmerking te maken, omdat uit enkele reacties blijkt dat hier en daar
de indruk bestaat dat het kabinet eigenlijk inzet op een verdergaand dan wel
een te vergaand model. Die indruk is onjuist. Wellicht kan een verklaring
voor het ontstaan van die indruk gelegen zijn in het hierna volgende.De komst van een rechtstreeks gekozen burgemeester betekent – in
de tweede plaats – dat er een einde komt aan de eigenstandigheid van de burgemeestersfunctie, zoals treffend door
de Staatscommissie Dualisme en lokale democratie beschreven. In enkele van
de reacties wordt daarnaar direct of indirect verwezen. Een zekere politisering
van de burgemeestersfunctie is een onontkoombaar, en een overigens door het
kabinet beoogd, gevolg van een rechtstreekse verkiezing. De kiezer zal terecht
iets te kiezen willen hebben, de rechtstreeks gekozen burgemeester zal terecht
iets te vertellen willen hebben. De inzet van de gang naar de stembus kan
dus niet beperkt blijven tot de persoonlijkheid van de kandidaten, maar dient
implicaties voor het gemeentelijk beleid te hebben. Pogingen om vast te houden
aan de (huidige) eigenstandigheid van de burgemeesterfunctie door geen (betekenende)
wijzigingen in zijn formele positie aan te brengen, betekenen
niet alleen dat de ogen worden gesloten voor dit mechanisme dat bij een verkiezing
onontkoombaar zal optreden, maar – wat belangrijker is – dergelijke
pogingen zijn om die reden ook tot mislukken gedoemd. Het is juist van groot
belang dit (politiserings)mechanisme te kanaliseren en de burgemeestersfunctie
in relatie tot de andere gemeentelijke organen opnieuw te definiëren.
Tegen deze achtergrond achten wij de benadering van het NGB, hoewel vanuit
zijn identificatie met het huidige burgemeestersambt begrijpelijk, te beperkt.
Een eigenstandige burgemeester in de door het NGB bepleite vorm – de
burgemeester met gezag op basis van een positie
die zoveel mogelijk de huidige continueert – is naar onze mening geen
realistische optie. Dat betekent dat het door het NGB genoemde alternatief
van een presidentieel stelsel (door het NGB aangeduid als de burgemeester
met macht) overblijft. Het NGB laat in het midden
of dat alternatief een aantrekkelijk alternatief is.Dat brengt ons op een derde algemene opmerking. Het gebruik van bepaalde
termen en typeringen leidt gemakkelijk tot verwarring, omdat de gebruikte
termen geen eenduidige inhoud hebben. Dit geldt bij voorbeeld het begrip «eigenstandigheid».
Zo lijkt het door de Rob uitgewerkte model voor een eigenstandige burgemeester
in hoge mate op het in de hoofdlijnennotitie uitgewerkte model, waarvan de
basis wordt gevormd door de gelijktijdige verkiezing van raad en burgemeester
en hun gelijke zittingstermijnen. Anderzijds constateren wij dat het Rob-model
van een eigenstandige burgemeester juist op dat fundamentele punt afwijkt
van het NGB-model van een eigenstandige burgemeester. Het pleidooi voor niet-gelijktijdige
verkiezing van raad en burgemeester en voor een afwijkende ambtstermijn van
de burgemeester, is een essentieel element in de reactie van het NGB-voorstel
ten gunste van de handhaving van de huidige eigenstandige burgemeestersfunctie.
Het begrip eigenstandigheid wordt dus op zeer verschillende manieren ingevuld
en wekt verwarring. In de hoofdlijnennotitie is het begrip eigenstandigheid
met opzet niet gehanteerd als typering voor de (toekomstige) burgemeesterspositie.
De term lokale regeringsleider is gebruikt om duidelijk te maken dat het lokaal
bestuur met de gekozen burgemeester niet alleen een democratisch aanspreekbare
bestuurder krijgt, maar ook een bestuurder die zijn stempel op het beleid
kan drukken. Dat betekent overigens niet dat de gekozen burgemeester een sterk
partijpolitiek profiel zal hebben. Om in het lokale meerpartijenlandschap
goed te kunnen functioneren zal de (gekozen) burgemeester onverminderd moeten
beschikken over bindende kwaliteiten, zowel binnen het college als in relatie
tot de raad, waarin hij immers de politieke basis voor de instandhouding van
het college moet vinden en onderhouden. Men zou het zo kunnen uitdrukken dat
ook voor de gekozen burgemeester zal gelden wat voor de huidige burgemeester
geldt, namelijk dat hij afstand zal houden van de partijpolitiek. Voor beiden
geldt – zij het vanuit een verschillende uitgangspositie – dat
een partijpolitieke profilering het eigen functioneren bemoeilijkt in plaats
van bevordert. Het gegeven dat coalitievorming noodzakelijk is om tot politieke
samenwerking met (een meerderheid van) de raad te komen, zal ertoe leiden
dat de burgemeester hierop reeds in zijn campagne zal (kunnen) anticiperen.
Kandidaten die zich zullen kunnen presenteren als toekomstige burgemeester
van alle ingezetenen zullen waarschijnlijk de meeste kiezers aan zich weten
te binden. De (kandidaat)gekozen burgemeester zal dus tussen de partijen moeten
opereren, zonder zich te veel met een van hen te identificeren. Het is om
deze redenen dat de verbindende rol van de burgemeester ook in het stelsel
van de gekozen burgemeester onverminderd van belang blijft, zij het dat die
op een andere wijze en vanuit een andere positie zal worden vervuld. Het vierde en laatste algemene punt betreft de grondwettelijke aspecten.
Over het antwoord op de vraag waar de grondwettelijke grenzen voor de invoering
van de gekozen burgemeester precies liggen, kan verschillend worden gedacht.
Dat is in het staatsrecht, net als in elke andere juridische discipline, geen
vreemd verschijnsel. Dat is te meer begrijpelijk omdat bij het verkennen van
die ruimte reeds lang geldende grondwettelijke grootheden opnieuw moeten worden
geijkt. De context waarin zij tot gelding moeten worden gebracht, wordt immers
een geheel andere. Wij constateren dat in verschillende reacties expliciet
wordt gesteld dat het door het kabinet voorgestelde model binnen het grondwettelijk
kader – dat zal gelden na voltooiing van de thans aanhangige grondwetsherziening-
kan worden gerealiseerd. Alleen de Rob ziet echter, zij het uitsluitend met
betrekking tot het voordrachtsrecht van de burgemeester ten aanzien van de
benoeming en het ontslag van wethouders, een spanning met de Grondwet. Daarop
zal in paragraaf 3, onderdeel a, worden ingegaan. Een ander punt dat
in de inleiding reeds aan de orde kwam, is het voorzitterschap van de raad.
De vraag daarbij is of de gekozen burgemeester raadsvoorzitter kan blijven,
niet of een voortgezet raadsvoorzitterschap van de burgemeester in strijd
is met de Grondwet. Ook dat onderwerp komt in paragraaf 3, onderdeel
c, afzonderlijk aan de orde. Ten slotte is het van belang met betrekking tot
het thans aanhangige grondwetsherziening tot deconstitutionalisering van de
aanstellingswijze van de burgemeester het volgende in de beschouwingen te
betrekken.In navolging van het advies van de Staatscommissie Dualisme en lokale
democratie heeft het tweede paarse kabinet ervoor gekozen in artikel 131 een
expliciete regelingsopdracht voor de wetgever op te nemen, en niet te volstaan
met het simpelweg schrappen van artikel 131, zoals aanvankelijk de bedoeling
was. De grondwetgever geeft daarmee aan dat de wetgever ook daadwerkelijk
een keuze heeft bij het gebruikmaken van die vrijheid. De wetgever kan kiezen
voor handhaving van de kroonbenoeming, kan besluiten de burgemeester door
de raad te laten aanwijzen of kan een rechtstreekse verkiezing door de bevolking
introduceren. In de toelichtende stukken (Kamerstukken II, 2000–2001,
27 551, nr. 3, blz 4) is dat ook verwoord. Dat betekent dat de invoering
van de direct gekozen burgemeester na voltooiing van de deconstitutionalisering
mogelijk is.Met het voorgaande is overigens niet gezegd dat het door het kabinet voorgestelde
model het definitieve eindpunt van de ingezette ontwikkeling zal zijn of blijven,
wel dat het als zodanig kan functioneren.3. Reactie op onderdelena. Benoeming en ontslag van wethoudersIn de hoofdlijnennotitie is voorgesteld de burgemeester een recht van
voordracht te geven bij de benoeming en het ontslag van de wethouders. Bij
de benoeming is een voordracht van de burgemeester vereist, ontslag wegens
vertrouwensverlies kan door de raad echter ook zonder voorafgaande voordracht
van de burgemeester worden verleend.Wij constateren dat nagenoeg alle reacties expliciet of impliciet de wenselijkheid
van een aanmerkelijke betrokkenheid van de burgemeester bij de benoeming (en
het ontslag) van wethouders onderschrijven. Deze betrokkenheid ligt in het
verlengde van de rol de burgemeester tijdens het formatieproces, welke op
zijn beurt weer voortvloeit uit de gelijktijdige verkiezingen voor raad en
burgemeester. Slechts in een enkele reactie wordt ingegaan op de in de hoofdlijnennotitie
gemaakte afweging om de betrokkenheid van de burgemeester vorm te geven door
hetzij een aanbeveling hetzij een voordracht van de burgemeester. In het geval
van een aanbeveling kan de gemeenteraad ook buiten de aanbeveling om een wethouder
benoemen, in het geval van een voordracht kan dit niet. Wel kan de raad een
hem onwelgevallige voordracht terugsturen. Omdat de noodzaak van
politieke samenwerking tussen de burgemeester en de raad daaruit het meest
ondubbelzinnig naar voren komt, is in de hoofdlijnennotitie gekozen voor een
voordrachtsrecht. Daarbij tekenden wij aan dat de burgemeester in de praktijk
vooraf met de bij de collegevorming betrokken fracties zal overleggen. Hij
zal immers politieke schade voor zichzelf willen voorkomen die het gevolg
zou zijn van het terugsturen van de voordracht door de raad.De Rob stelt zich – in meerderheid – op het standpunt dat
een recht van voordracht op gespannen voet staat, zo niet in strijd is met
artikel 125, eerste lid, van de Grondwet. De Rob kiest in zijn eigen model
van de eigenstandige burgemeester voor een aanbevelingsrecht, dat wordt versterkt
met procedurele waarborgen om te voorkomen dat de raad de aanbeveling eenvoudig
naast zich neer kan leggen. Indien de raad wil afwijken van de aanbeveling
moet hij de burgemeester in staat stellen een andere aanbeveling te doen.De opvatting van de Rob dat een voordrachtsrecht grondwettelijk discutabel
is, delen wij niet. Wij wijzen er allereerst op dat de Grondwet de benoeming
van de wethouders niet regelt. Dat de raad het benoemings- en ontslagrecht
toekomt wordt afgeleid uit het hoofdschap van de raad en het stelsel zoals
dat sedert lange tijd in de gemeentewet wordt gepraktiseerd. De wetgever kan
echter met instandhouding van dat benoemingsrecht de voorbereidingsprocedure
naar eigen inzicht vormgeven. Wij wijzen erop dat de raad bij het voordrachtsrecht
het laatste woord houdt. Hij kan een voordracht terugsturen naar de burgemeester.
Dat kan hij doen totdat de burgemeester bereid is een de raad welgevallige
kandidaat voor te dragen. Wij wijzen er voorts op dat het door de Rob gepresenteerde
alternatief van een versterkt aanbevelingsrecht materieel op een voordrachtsrecht
neerkomt. Wij begrijpen daarom niet dat het een wél grondwettelijk
aanvaardbaar is en het ander niet. Kennelijk is de kritiek van de Rob vooral
ingegeven door de begrippen aanbeveling en voordracht.Die begrippen zijn tot nu toe uitsluitend aan de orde geweest in het kader
van de huidige (Kroon)benoemingsprocedure van de burgemeester. In het kader
van die procedure is een voordrachtsrecht van de raad ongrondwettig te achten
omdat de Kroon in dat geval geen afwegingsvrijheid meer toekomt en gedwongen
is de voordracht van de raad te volgen. Dat zou in strijd zijn met de grondwettelijke
bepaling (het thans nog geldende artikel 131) dat de burgemeester bij koninklijk
besluit wordt benoemd. Daarom is de huidige raadsinvloed op de benoeming vormgegeven
als een aanbevelingsrecht.In de verhoudingen waarover wij thans spreken, is – zoals reeds
opgemerkt – allereerst geen sprake van een grondwettelijke verankering
van het benoemingsrecht van de raad. In de tweede plaats heeft een voordrachtsrecht
van de burgemeester niet het gevolg dat de raad de voordracht moet volgen
en dus geen keuzevrijheid heeft. De raad kan weliswaar niet buiten de voordracht
om benoemen maar kan deze wel terugsturen, totdat een hem welgevallige voordracht
wordt gedaan. De vergelijking tussen beide procedures gaat ook niet op, omdat
de raad en de Kroon staatsrechtelijk onvergelijkbare grootheden zijn.Conclusie is dat wij een voordrachtsrecht zonder meer in overeenstemming
achten met de Grondwet. Wij handhaven ons voornemen een zodanig recht in de
komende wetgeving op te nemen.b. Conflictregeling raad – burgemeester; ontslag
burgemeesterUit de uitgebrachte commentaren blijkt dat het ontbreken van een conflictregeling tussen raad en burgemeester vrij algemeen als een gemis wordt
ervaren. Zoals reeds aangegeven onderschrijven wij de behoefte aan een wettelijke
regeling ter oplossing van een mogelijke impasse tussen raad en burgemeester.
Een conflictregeling die bestaat uit de mogelijkheid van ontbinding van de
raad, al dan niet gecombineerd met een nieuwe burgemeestersverkiezing staan
wij daarbij niet voor. Ontbinding van de raad, hetzij door de burgemeester,
hetzij als gevolg van het feit dat de raad het vertrouwen in de burgemeester
heeft opgezegd, zou de stabiliteit van het bestuur niet ten goede komen. Het
risico van lichtvaardig gebruik van het instrument ontbinding achten wij aanwezig,
met alle mogelijke negatieve gevolgen voor het lokale bestuur. Overigens zou
introductie van ontbindingsrecht ook grondwetsherziening vergen. Wel achten
wij het mogelijk dat een zeer bijzondere situatie kan ontstaan, die rechtvaardigt
dat het kiezersmandaat van de burgemeester geen stand houdt.Zowel de gemeenteraad als de gekozen burgemeester ontlenen hun legitimatie
aan verkiezing door de burger. Dat betekent een wederzijdse afhankelijkheid
waar men zich van bewust moet zijn en het veronderstelt een bereidheid tot
samenwerking om recht te doen aan de keuze van de burger. Verwacht mag daarom
worden dat het «zelfregulerende vermogen» er in de praktijk toe
zal leiden dat verschillen van inzicht tussen raad en burgemeester tot een
oplossing worden gebracht. Dit is een belangrijk uitgangspunt.De uitgebrachte commentaren geven ons aanleiding een wettelijke voorziening
voor te bereiden met het oog op de onverhoopte situatie dat ondubbelzinnig
vaststaat dat een onwerkbare situatie is ontstaan tussen raad en burgemeester
De voorziening behelst mede dat de burgemeester in laatste instantie kan worden
ontslagen, bij voorbeeld ten gevolge van een onmogelijkheid na een conflict
een college te formeren dat het vertrouwen van een meerderheid van de raad
geniet. Aan het belang van een kwalitatief goed lokaal bestuur, dat overigens
ook een bovenlokale betekenis heeft, dient alsdan een doorslaggevende betekenis
toegekend te worden. Voor zover gebleken is dat dat belang niet op lokaal
niveau kan worden behartigd, dient de waarborging daarvan uiteindelijk te
prevaleren.Mede gelet op de commentaren staat ons een zware regeling voor ogen die
zodanig van opzet is dat oneigenlijk gebruik wordt vermeden. Door in de procedure
een gekwalificeerde meerderheid in de raad te vereisen wordt voorkomen dat
«reguliere» politieke meningsverschillen met behulp van dit instrument
kunnen worden beslecht. In de regeling zal een bemiddelende en toetsende rol
worden toebedeeld aan de commissaris van de Koningin.Wij wijzen erop dat het globaal geschetste instrument uitdrukkelijk bedoeld
zou zijn als een vangnet voor de situatie dat oplossing van een impasse niet
langs andere weg bereikt kan worden. Als de situatie ertoe leidt dat gesproken
kan worden van taakverwaarlozing is het overigens ook niet uitgesloten dat
de wettelijke taakverwaarlozingsregeling (artikelen 123 en 124 van de Gemeentewet)
wordt toegepast. Uiteraard is het in het belang van het gemeentebestuur dat
die situatie wordt vermeden, waardoor de noodzaak van het vinden van een oplossing
des te meer wordt onderstreept.Voor de goede orde zij er nog op gewezen dat de hierboven voorgestelde
conflictregeling geen betrekking heeft op de mogelijke ontzetting uit het
ambt op integriteitsgronden. Dat betreft een zodanig specifieke casus dat
daarop apart onder f. wordt ingegaan. Hier gaat het om de oplossing van een
onwerkbare situatie die niet het gevolg is van laakbaar handelen aan de kant
van de burgemeester.c. RaadsvoorzitterschapTen aanzien van het raadsvoorzitterschap van de gekozen burgemeester zijn
de reacties verdeeld. Aan de ene kant is er de opvatting van de VNG, het NGB
en de VGS dat de gekozen burgemeester geen raadsvoorzitter kan blijven omdat
er een te grote spanning met zijn positie als collegevoorzitter optreedt.
Daartegenover staat de opvatting van de Rob dat de gekozen burgemeester –
althans in het eigenstandige model – raadsvoorzitter dient te blijven.
De Rob legt aan die opvatting argumenten ten grondslag die ook in de hoofdlijnennotitie
zijn gebruikt voor de voortzetting van het raadsvoorzitterschap: de (beperkte)
mate van dualisering van de gemeentewettelijke verhoudingen en de accentuering
van de integrerende rol van de burgemeester. Ook de Rob wijst er, wederom
net als de hoofdlijnennotitie op, dat de vervulling van het raadsvoorzitterschap
een grotere distantie van een gekozen burgemeester vergt, en dat de noodzaak
tot samenwerking een belangrijke aansporing zal zijn om een grotere onafhankelijkheid
en distantie bij de vervulling van het raadsvoorzitterschap te betrachten.
Door de commissarissen van de Koningin wordt een tussenpositie ingenomen.
Zij pleiten ervoor dat na de invoering van de gekozen burgemeester een tweede
stap wordt gezet, die verdergaande ruimte geeft aan een evenwichtige en voldragen
verhouding in bevoegdheden en invloed tussen de gemeenteraad als belangrijkste
bestuursorgaan van de gemeente en de burgemeester als boegbeeld van het lokaal
bestuur. Een grondwetswijziging, die onder andere zou moeten strekken tot
ontkoppeling van het burgemeestersambt van het raadsvoorzitterschap, zou daartoe
te zijner tijd plaats moeten vinden. Hieruit mag worden afgeleid dat commissarissen
de bestaande koppeling voorshands werkbaar achten.Het voorgaande geeft ons onvoldoende argumenten terug te komen op het
in de hoofdlijnennotitie neergelegde standpunt. Duidelijk is wel dat dit een
punt is waarover verschillend kan worden gedacht. Ook als het raadsvoorzitterschap
niet grondwettelijk verankerd zou zijn, zou er reden zijn de discussie op
dit punt intensief te voeren. Daarom zouden wij nog op de volgende aspecten
willen wijzen. Allereerst blijkt de parallel met de positie van het nationale
parlement op de achtergrond vaak een rol te spelen. Die parallel gaat echter
slechts gedeeltelijk op. De Tweede Kamer heeft, anders dan de gemeenteraad,
een zeer omvangrijke medewetgevende taak. De raad maakt weliswaar de verordeningen,
maar die taak is veel minder omvattend en ook veel minder gepolitiseerd. Daarnaast
heeft de gemeenteraad ook een bestuurstaak, die sinds de dualisering van het
gemeentebestuur weliswaar beperkter is geworden, maar – ook na de inwerkingtreding
van de Wet dualisering gemeentelijke medebewindsbevoegdheden – tot uitdrukking
komt in een aantal belangrijke bevoegdheden. Tot de bestuurstaak van de raad
behoort ook het autonome bestuur, waarvoor de bevoegdheid grondwettelijk aan
de raad toekomt. De Tweede Kamer daarentegen heeft in het geheel geen bestuurlijke
bevoegdheden. Zolang de lokale bestuurstaak over het college én de
raad is gespreid, is dat een argument ten gunste van het raadsvoorzitterschap
van de burgemeester. Voorts zij in dit verband opgemerkt dat deze andere lokale
verhoudingen ook implicaties hebben voor de werkwijze en het functioneren
van de raad. De raad vergadert minder frequent en de raadsleden kunnen het
raadswerk in deeltijd naast hun maatschappelijke hoofdfunctie verrichten.
Deze duidelijk andere constellatie op lokaal niveau brengt mee dat enerzijds
de verbindende rol van de burgemeester van betekenis blijft en anderzijds
het alternatief van een uit de raad voortkomende burgemeester niet vanzelfsprekend
een goed alternatief oplevert.Voorts wijs ik op de drie varianten van lokale bestuursstelsels met een
gekozen burgemeester die de Staatscommissie Dualisme en lokale democratie
heeft ontwikkeld. In de licht-dualistische variant krijgt de raad de keuze om ofwel de burgemeester ofwel een raadslid tot raadsvoorzitter
te benoemen, in de middenvariant blijft de burgemeester raadsvoorzitter en
alleen in de scherp-dualistische variant kan de burgemeester geen raadsvoorzitter
meer zijn. De combinatie van een direct gekozen burgemeester met de burgemeester
als raadsvoorzitter wordt door de Staatscommissie derhalve alleen in een volstrekt
presidentieel model van de hand gewezen. Ten slotte zou ik willen wijzen op
de situatie in een aanzienlijk aantal Duitse deelstaten. Zowel in de zogenaamde
Süddeutsche Ratsverfassung (Baden-Württemberg) als in het bestuursmodel
van Noordrijn-Westfalen – in beide modellen is sprake van een sterke
burgemeester – combineert de burgemeester deze functie met het voorzitterschap
van de gemeenteraad Per saldo zijn wij, alles afwegende, van oordeel dat het
raadsvoorzitterschap van de gekozen burgemeester werkbaar is te achten.d. Ambtelijke organisatie; positie gemeentesecretarisVoor zover de reacties op de hoofdlijnennotitie expliciet ingaan op de
verhouding tussen de rechtstreeks gekozen burgemeester enerzijds en de secretaris
en de ambtelijke organisatie anderzijds, levert dit geen eenduidig beeld op.De VGS geeft te kennen aan de bestaande aanstellingswijze te hechten,
aangezien deze recht doet aan de collegialiteit van het gemeentebestuur. Zowel
het NGB als de Rob onderscheiden, afhankelijk van de rol en positie van de
gekozen burgemeester, verschillende bestuursmodellen waarbij ofwel het college
de secretaris benoemt, ofwel de burgemeester de secretaris benoemt.In een bestuursmodel waarin de burgemeester de wethouders voor benoeming
voordraagt aan de gemeenteraad, en de burgemeester reeds in dit opzicht een
meer geprofileerde positie verkrijgt binnen het college, ligt het in de rede
dat dit zich ook vertaalt in het gezag over het ambtelijk apparaat, alsmede
de benoemingswijze van de gemeentesecretaris. In de hoofdlijnennotitie is
in dat opzicht al aangegeven dat de sturende rol die de gekozen burgemeester
in de nieuwe verhoudingen moet kunnen vervullen met zich brengt dat de burgemeester
het bevoegd gezag is over het ambtelijk apparaat. Met erkenning voor de integrerende
rol van de gemeentesecretaris in de praktijk van het gemeentebestuur, zoals
ook door de VGS wordt geschetst, zal in de nieuwe verhoudingen een benoeming
van de gemeentesecretaris door de burgemeester het meest voor de hand liggen.e. Kiesrechtelijke aspectenTen aanzien van de kandidaatstellingsprocedure onderschrijft de Kiesraad
de opvatting dat een beperking tot kandidaatstelling louter door tussenkomst
van politieke partijen een onnodige beperking van het passief kiesrecht zou
inhouden. De Kiesraad stemt in met een kandidaatstelling op persoonlijke titel,
waarbij politieke partijen de mogelijkheid hebben kandidaten te machtigen
de aanduiding van de politieke partij bij de kandidaatstelling te hanteren.
De Kiesraad bevestigt daarmee de uitgangspunten ten aanzien van kandidaatstelling
zoals aangegeven in de Hoofdlijnennotitie.Met instemming constateren wij dat de Kiesraad en de Rob het uitgangspunt
uit de hoofdlijnennotitie onderschrijven dat de gekozen burgemeester met een
absolute meerderheid wordt verkozen. Volgens beide adviesorganen ligt een
twee-rondensysteem het meest voor de hand, hoewel zij een stelsel van «supplementary
vote» waarbij de kiezer in de gelegenheid wordt gesteld een tweede voorkeur
uit te spreken, «ook een denkbare optie» (Rob) respectievelijk
«second best» achten. De Rob denkt daarbij aan een variant die
één ronde heeft. De Kiesraad wijst er echter terecht
op dat een dergelijk stelsel niet per definitie tot een absolute meerderheid
leidt en dat, indien aan dat uitgangspunt wordt vastgehouden, de mogelijkheid
van een tweede ronde moet worden ingebouwd. Die constatering raakt een ander
aspect van de keuze tussen beide kiesstelsels, namelijk de vraag op welk moment
de (beslissende ronde van de) burgemeestersverkiezing wordt gehouden.De Kiesraad stelt dat het bij een twee-rondensysteem wenselijk is dat
de tweede ronde tegelijkertijd met de raadsverkiezing wordt gehouden. Zou
de tweede ronde worden gehouden ná de raadsverkiezingen, dan dreigt
het gevaar van verkiezingsmoeheid. Voor een eerste ronde voorafgaand aan de
raadsverkiezing pleit voorts dat gelijktijdig met de uitslag van de raadsverkiezing
bekend is wie de nieuwe burgemeester zal zijn. De burgemeester is zodoende
in staat de formatiebesprekingen kort na de beide verkiezingen ter hand te
nemen. Een keuze voor het kiesstelsel hebben wij nog niet gemaakt. Wel neigen
wij naar een keuze voor het twee-rondenstelsel. Dit is het voor de kiezer
meest inzichtelijke stelsel.Voorts doet de Kiesraad een groot aantal nuttige aanbevelingen van kiesrechtelijke
aard, die in deze brief niet zullen worden behandeld, maar die eveneens betrokken
zullen worden bij de uitwerking van het stelsel in het kader van de voorbereiding
van het wetsvoorstel.f. IntegriteitDe VNG betoont zich voorstander van een vorm van integriteitstoets in
de verkiezingsprocedure, die wettelijk geregeld zou moeten worden. Het burgemeesterschap
zou in principe toegankelijk moet zijn voor iedere Nederlander die aan de
wettelijke kwaliteitscriteria voldoet. Integriteitsonderzoek hoort daarbij
vindt de VNG.De Rob maakt onderscheid tussen eisen aan de integriteit van personen
in het kader van de kandidaatstellingsprocedure enerzijds en eisen aan de
integriteit van gekozen burgemeester anderzijds en bespreekt de vraag of en
zo ja, hoe aan kandidaten vooraf aanvullende eisen
zouden moeten worden gesteld. De burgemeester draagt de verantwoordelijkheid
voor openbare orde en veiligheid en heeft het gezag over de politie. Daar
staat volgende de Rob tegenover dat eisen betreffende de integriteit van kandidaten
op gespannen voet staan met democratische kiesrechtelijke uitgangspunten.
Het zou daarom niet moeten gaan om een volledig integriteitsonderzoek, maar
om toetsing aan objectieve feiten, zoals een strafrechtelijke veroordeling.De Rob beschrijft tevens de mogelijkheid van een afzettingsprocedure door
de gemeenteraad (impeachment) voor de situatie
dat na verkiezing problemen rijzen over de integriteit. Aangezien het zou
betreffen een ambtsontzetting van een burgemeester die over een eigen kiezerslegitimatie
beschikt, zou hieraan mogelijk de eis moeten worden verbonden van een gekwalificeerde
(tweederde) meerderheid. De Rob beschrijft tevens een mogelijkheid waarbij
de Kroon de bevoegdheid wordt gegeven van ontslag van de burgemeester. Daarmee
zou tegemoet worden gekomen aan de problematiek van de dubbele kiezerslegitimatie
en de spanning voor de onderlinge verhoudingen.De Kiesraad acht het ongewenst indien in het kader van de verkiezingsprocedure
aan een gemeentelijk bestuursorgaan een oordeel toekomt over de integriteit
van een (kandidaat) gekozen burgemeester. Uitsluitend een onherroepelijke
rechterlijke veroordeling wegens het begaan van bepaalde strafbare feiten
zou gehanteerd kunnen worden. De Kiesraad zou zich wel kunnen voorstellen
dat kandidaat-burgemeesters verplicht worden om bij de kandidaatstelling
een eigen verklaring met betrekking tot de integriteit over te leggen.De Kiesraad is van oordeel dat een burgemeester wel uit zijn ambt moet
kunnen worden gezet wegens gebleken integriteitsproblemen en waarbij dan aan
de gemeenteraad een oordeel toekomt over de integriteit van de burgemeester.De onkreukbaarheid van politieke ambtsdragers is van essentieel belang.
Dat geldt in het bijzonder ook voor de burgemeester, gezien diens taken en
verantwoordelijkheden en overigens ook gelet op zijn gezaghebbende positie
als boegbeeld van het gemeentebestuur. Met belangstelling hebben wij dan ook
kennis genomen van de advisering op dit vlak en de suggesties voor mogelijke
maatregelen ter waarborging van de integriteit van de gekozen burgemeester.Bezien wordt op welke wijze een integriteitstoets kan worden ingepast
in de verkiezingsprocedure en welke aard die integriteitstoets zou moeten
hebben. Als uitgangspunt wordt daarbij gehanteerd dat het in dit kader –
gelet op de beginselen van het kiesrecht- niet zou moeten gaan om een volledig
integriteitonderzoek, maar om toetsing aan enkele objectieve feiten, zoals
een onherroepelijke rechterlijke veroordeling wegens het begaan van enkele
specifiek omschreven strafbare feiten. De suggestie van de Kiesraad dat kandidaat-burgemeesters
verplicht zou kunnen worden gesteld om bij de kandidaatstelling een (model)verklaring
met betrekking tot de integriteit over te leggen wordt thans nader overwogen.Waar het betreft mogelijke integriteitsmaatregelen gericht op een burgemeester
in functie, wordt in beginsel gekozen voor een met waarborgen omgeven afzettingsprocedure
(impeachment). Niet uitgesloten moet immers worden
dat een eenmaal gekozen burgemeester uit zijn ambt moet worden gezet wegens
gebleken problemen op het vlak van integriteit. Bezien wordt bij welk orgaan
de bevoegdheid tot het in gang zetten van de procedure en bij welk orgaan
de bevoegdheid tot ontzetting zou moeten berusten. De Kiesraad meent als gezegd
dat het mogelijk moet zijn dat de gemeenteraad een oordeel toekomt over integriteitschendingen
tijdens de uitoefening van het burgemeesterschap.Er zijn echter ook overwegingen om deze ingrijpende bevoegdheid op rijksniveau
te positioneren. Naast overwegingen in verband met de kiezerslegitimatie en
de gemeentelijke verhoudingen, zouden wij erop willen wijzen dat integriteitschendingen
van een burgemeester het aanzien en het functioneren van het openbaar bestuur
in bredere zin raken. Dit zouden argumenten kunnen zijn voor de mogelijkheid
om vanuit het Rijk maatregelen te treffen.g. CampagnefinancieringIn de hoofdlijnennotitie is aangegeven dat overwogen wordt om een regeling
te treffen inzake de financiering van de verkiezingscampagnes. Zo'n regeling
zal betrekking kunnen hebben op het ontvangen van giften en sponsorbijdragen.
De regeling zou in ieder geval voorschriften moeten bevatten omtrent de transparantie
van deze inkomsten. Bezien zou moeten worden of het wenselijk is maxima te
stellen aan de mogelijkheid giften en sponsorbijdragen te ontvangen.Voor zover in de reacties op de hoofdlijnennotitie is ingegaan op de financiering
van de verkiezingscampagnes van de gekozen burgemeester is in ieder geval
het belang onderschreven van het bevorderen van openbaarheid en transparantie.
Volgens de Rob dient een goede regeling te worden getroffen voor de openbaarheid
van giften en sponsoring alsook voor de (on)verenigbaarheid van functies van
de burgemeester. De mogelijkheid om beperkingen te stellen aan de hoogte van
giften en sponsoring dan wel een plafond te stellen aan het te
besteden bedrag per kandidaat (afhankelijk van de gemeentegrootte), verdient
volgens de Raad serieuze overweging.De verkiezingsactiviteiten van burgemeesters zullen mogelijk deels vergelijkbaar
zijn met die voor gemeenteraadsverkiezingen. De aard en omvang van een burgemeestersverkiezing
en de daarmee gemoeide uitgaven zullen vermoedelijk gerelateerd zijn aan de
gemeentegrootte. Bij burgemeestersverkiezingen ligt het in de rede dat door
gemeenten faciliteiten worden geboden, die vergelijkbaar zijn met wat nu ook
voorzien wordt bij gemeenteraadsverkiezingen; zoals het ter beschikking stellen
van borden voor het aanplakken van verkiezingsposters, het huis-aan-huis verspreiden
van informatie betreffende de namen van de kandidaten, informatiemogelijkheden
in het gemeentelijk publicatieblad of op de website van de gemeente. Daarnaast
zullen met de individuele campagnes uitgaven gemoeid zijn. Bezien wordt op
welke wijze de burgemeestercampagnes gefinancierd zullen kunnen worden. Het
risico van onwenselijke financiële afhankelijkheden dient daarbij te
worden vermeden. In ieder geval zullen regels worden gesteld over de transparantie
van de campagneuitgaven. Daarnaast wordt bekeken in hoeverre het mogelijk
is regels te stellen over het werven van fondsen of over de uitgaven voor
verkiezingen. Het ligt voor de hand dat de opzet van eventuele regelgeving
terzake zal worden gerelateerd aan de wetgeving inzake de financiering van
politieke partijen die thans wordt ontwikkeld.h. Overgangsregeling voor zittende burgemeestersIn een aantal reacties en tijdens verschillende overleggen is zorg uitgesproken
en aandacht gevraagd voor de rechtspositionele gevolgen van het collectieve
ontslag in 2006 voor de thans zittende burgemeesters. Ook wij zijn ervan doordrongen
dat zorgvuldigheid moet worden betracht bij het regelen van het ontslag en
de daaraan verbonden gevolgen voor de individuele ambtsdragers. Daarvoor heeft
het rijk als werkgever overigens ook een bijzondere verantwoordelijkheid.Het is ons voornemen voor het ontslag een sociaal plan op te stellen,
dat in het voorjaar van 2004 formeel in het GOB zou kunnen worden besproken.
In het sociaal plan zullen onder andere afspraken worden opgenomen over de
van toepassing zijnde uitkeringsrechten. Zoals reeds in de hoofdlijnennotitie
is aangegeven, stellen wij voor het bij gemeentelijke herindelingen geldende
uitkeringenregime te hanteren als referentiekader, omdat ook daar sprake is
van een uit de wet voortvloeiend gedwongen ontslag. Verder zullen wij ten
behoeve van het sociaal plan voorstellen doen voor flankerende overgangsvoorzieningen.
Hierbij kan worden gedacht aan voorzieningen voor loopbaanoriëntatie,
opleidingen en outplacement. Met deze voorzieningen kan worden bijgedragen
aan een zo snel en soepel mogelijke doorstroom van de oud-burgemeesters naar
een andere passende functie, uiteraard voorzover zij zich niet verkiesbaar
stellen voor het nieuwe ambt dan wel daarin niet worden gekozen.i. InvoeringsdatumAan de vraag op welk moment de gekozen burgemeester moet worden ingevoerd,
zijn verschillende aspecten te onderscheiden. In de eerste plaats is er een
verband met de zittingstermijn van de gekozen burgemeester en met de vraag
of de gelijktijdigheid van de verkiezingen voor burgemeester en raad, die
in de reacties – met uitzondering van het NGB – breed wordt onderschreven.
In de media is de nodige aandacht geweest voor het feit dat de kabinetsplannen
voor de invoering van de gekozen burgemeester in het voorjaar van 2006 tot
ontslag ineens van de zittende burgemeesters zou leiden. Door
sommigen is bepleit tot geleidelijke invoering over te gaan. Bovendien zijn
de nadelen van een dergelijk systeem evident: de vraag, of aan de kiezers
een democratisch recht toekomt, zou immers afhankelijk worden van de toevallige
omstandigheid dat een benoemingstermijn afloopt. Ook zouden in deze constellatie
twee gemeentelijk bestuursstelsels gedurende een langere periode naast elkaar
blijven bestaan, hetgeen als onwenselijk moet worden beoordeeld.Ook veel aandacht is uitgegaan naar de vraag of het eigenlijk wel mogelijk
is om al in 2006 de burgemeester te verkiezen. Als belangrijk mogelijk obstakel
wordt door sommigen gezien dat eerst de Grondwet zou moeten worden herzien,
met name omdat het raadsvoorzitterschap niet te combineren zou zijn met de
direct gekozen burgemeester. In paragraaf 3, onderdeel c, is reeds aangegeven
waarom wij van mening zijn dat hier geen beletselen bestaan. De conclusie
is derhalve dat naar ons oordeel voorafgaande grondwetsherziening niet noodzakelijk
is en dat invoering in 2006 in ieder geval vanuit dit perspectief niet op
problemen stuit. Overigens zou de door sommigen wel bepleite oplossing om
de raadsverkiezingen met een jaar uit te stellen om zodoende voorafgaande
grondwetsherziening te realiseren, geen soulaas bieden. De reguliere verkiezingen
voor de Tweede Kamer vinden plaats in 2007; de tweede lezing van een grondwetsherziening
en daaruit voortvloeiende wijzigingen van de gewone wetgeving zouden derhalve
op zijn vroegst in 2008 kunnen worden afgerond. Uitstel van de raadsverkiezingen
met twee jaar achten wij – nog los van het feit dat zich dat niet verdraagt
met de beperkte mogelijkheden van artikel 129 Grondwet in dit verband –
niet aanvaardbaar.Een ander aspect betreft de vraag of invoering in 2006 de gemeenten niet
in problemen zou kunnen brengen omdat zij nog druk doende zijn de gevolgen
van de dualisering van het gemeentebestuur te verwerken en met name de culturele
omslag die van hen in dat verband wordt gevraagd, nog niet ten volle hebben
kunnen maken. Op zichzelf wordt er de laatste jaren het nodige gevraagd van
de gemeenten. Aan de andere kant is het beeld als zou de invoering van de
gekozen burgemeester direct op de dualisering van het gemeentebestuur volgen,
niet helemaal juist. De belangrijkste wetswijzigingen inzake de dualisering
van het gemeentebestuur – waarbij de dualistische werkwijze werd ingevoerd –
zijn na de raadsverkiezingen van 2002 in werking getreden, terwijl wetswijzigingen
ter invoering van de gekozen burgemeester voorzien zijn voor maart 2006. Daar
ligt een periode van 4 jaren tussen. Bovendien kan de invoering van de gekozen
burgemeester als een vervolmaking van het proces van dualisering kan worden
gezien. Niet voor niets waren zowel de dualisering als de aanstellingswijze
van de burgemeester voorwerp van onderzoek voor de Staatscommissie dualisme
en lokale democratie. Invoering van de gekozen burgemeester is dus ook een
logische stap na de dualisering, die het beste zo snel mogelijk gezet kan
worden.Meer in het algemeen moet worden betwijfeld of de gemeenten en het openbaar
bestuur werkelijk gebaat zouden zijn bij uitstel van de invoering van de gekozen
burgemeester. Die situatie zou pas kwetsbaar zijn: een langdurige onzekerheid
over de toekomst van het lokaal bestuur en zijn ambtsdragers met alle mogelijke
negatieve gevolgen van dien. Zodoende zouden de gemeenten bovendien geconfronteerd
worden met twee maal een langere periode van veranderingen. Eén min
of meer aaneengesloten periode van verandering heeft dan onze voorkeur.Al met al zijn wij van oordeel dat de invoering van de gekozen burgemeester
met voortvarendheid ter hand dient te worden genomen, juist om afbrokkeling
van het openbaar bestuur te voorkomen. De eerst mogelijke invoeringsdatum –
maart 2006 – dient met beide handen te worden aangegrepen.
Graag doen wij een beroep op alle betrokkenen in het wetgevingsproces en daarbuiten
om daaraan medewerking te verlenen.4. SlotopmerkingenWij zijn van oordeel dat de hoofdlijnennotitie en deze brief samen een
zodanig helder beeld schetsen van het model dat het kabinet voor ogen staat,
dat over de hoofdlijnen van de gekozen burgemeester nu een debat kan worden
gevoerd dat tot duidelijkheid over de gewenste richting kan leiden. Vervolgens
zal er nog veel moeten worden uitgewerkt, onder andere in concrete wetsvoorstellen.
Wij hopen u daarover nader te spreken in 2004.De Minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties,Th. C. de GraafDe Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J. W. RemkesXNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29223-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl