Luchtverdedigings- en commandofregatten; Brief staatssecretaris met basisbeschrijving van het project, de eerste jaarraportage en een rapport van de Defensie Accountantsdienst
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25800, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

21-04-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25800 nr. 3

18-03-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamBASISBESCHRIJVING PROJECT LUCHTVERDEDIGINGS- EN COMMANDOFREGAT Inhoudsopgave INLEIDINGMARITIEME CONCEPTEN EN DREIGINGOPERATIONEEL CONCEPT KONINKLIJKE MARINEUIT CONCEPTEN VOORTVLOEIENDE BEHOEFTEVOORZIENE INVULLING VAN DE BEHOEFTEHET «LOCAL AREA MISSILE SYSTEM» (LAMS)VERVANGING VAN DE FREGATTEN VAN DE TROMP-KLASSE EN HET
VERDER VERBETEREN VAN DE LUCHTVERDEDIGINGSCAPACITEIT.TECHNISCHE INVULLING VAN DE LUCHTVERDEDIGINGS- EN COMMANDOFREGATTEN
 Het PlatformSensor-, wapen- en commando-systeemMATERIEELBELEID, INSCHAKELING NEDERLANDSE INDUSTRIE EN
INTERNATIONALE SAMENWERKINGPlatform en platformsystemenSewaco-systemenPROJECTOMSCHRIJVING AlgemeenHet nieuwbouwprojectComplementaire projectenGerelateerde projectenToeleveringenTIJDSCHEMABUDGET EN EXPLOITATIEKOSTEN AlgemeenAdministratie en afbakening van het budgetBudgetExploitatiekostenPROJECTORGANISATIE AlgemeenPlaats in de organisatieTaken van het projectteamCoördinatie van internationale samenwerkingREALISATIE Jaarrapportage 1998 REALISATIE [JAARRAPPORTAGE (01-01-1998)] AlgemeenHet luchtverdedigingsysteemDe overige Sewaco-systemenHet platform en de platform-systemenPLANNINGFINANCIËNBIJLAGE A, bij basisdocument LCF Op LCF en LAMS betrekking hebbende kamerbrievenBIJLAGEInleidingBasisbeschrijvingVoortgangsrapportages LCF-projectTussentijdse rapportagesSlot
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25800Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 74 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 800Luchtverdedigings- en commandofregattennr. 3BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 18 maart 1998Met de brief van 7 mei 1997 heeft de Voorzitter van de Tweede Kamer der
Staten-Generaal het project luchtverdedigings- en commandofregatten aangemerkt
als «Groot Project» en de vaste commissie voor Defensie van de
Tweede Kamer belast met de uitvoering conform de procedureregeling grote projecten.
In de brief van 11 september 1997 (zie bijlage) heeft de vaste commissie mij
verzocht een basisbeschrijving op te stellen om in de toekomst de voortgang
aan af te meten. Met deze brief doe ik u de basisbeschrijving met de eerste
jaarrapportage toekomen. Tevens is gevoegd het terzake door de Defensie Accountantsdienst
uitgebrachte rapport met nummer N98000325 van 12 maart 19981.Zoals met u is overeengekomen, is de basisbeschrijving samengesteld uit
informatie die reeds in het kader van het Defensie Materieelkeuze Proces en
de begrotingscyclus aan u is verstrekt, alsmede uit informatie die ik u reeds
heb doen toekomen door middel van de voortgangsrapportage van 24 juni 1997
(Kamerstuk 25 000 X nr. 91). Als apart hoofdstuk is opgenomen de actuele
stand per 1 januari 1998. Dit hoofdstuk is tevens de jaarrapportage zoals
die door u werd verlangd. Deze eerste formele jaarrapportage wordt samen met
de basisbeschrijving in één document aangeboden.Uit de gevoegde jaarrapportage blijkt dat het budget, gecorrigeerd voor
prijspeil en koersaanpassingen, ongewijzigd is gebleven, f 3184 miljoen.
De financiële gegevens over het projectbudget alsmede de daarmee samenhangende
planningsgegevens worden u gelijktijdig met deze brief aangeboden in een commercieel
vertrouwelijke brief. Deze gedetailleerde gegevens zijn vertrouwelijk om commercieel-vertrouwelijke
gegevens van de leveranciers te beschermen. Tevens wordt met de financiële
gegevens inzicht verschaft in planbedragen van onderdelen waarvan de contractonderhandelingen
nog niet zijn afgerond. De financiële informatie is in orde bevonden
door de Defensie Accountantsdienst. Voorts blijkt dat het gedetailleerde ontwerpproces in volle gang is. De
bouwmeester heeft een lichte achterstand die tot een achterblijvende betalingsstand
heeft geleid; dit heeft vooralsnog geen invloed op de contractueel overeengekomen
mijlpalen. Er is in de ontwikkeling van APAR en Sirius een geringe vertraging
opgetreden die overigens geen invloed heeft op de oplevering van de schepen.
Inmiddels is begonnen met de productie van het eerste LCF, en over ongeveer
een half jaar zal de kiellegging van dit fregat volgen. De positie van de
bouwwerf is onderwerp van overleg tussen de bouwwerf en het ministerie van
Economische Zaken. Bij deze gesprekken is Defensie nauw betrokken. Dit onderwerp
vormt geen onderdeel van deze jaarrapportage.Afsluitend merk ik op dat we te maken hebben met een groot en complex
project met navenante risico's. Deze risico's zijn echter beheersbaar.De Staatssecretaris van Defensie,J. C. Gmelich Meijling BASISBESCHRIJVING PROJECT LUCHTVERDEDIGINGS- EN COMMANDOFREGAT Inhoudsopgave  Blz.  Basisbeschrijving3  Inhoudsopgave3  Inleiding4  Maritieme concepten en dreiging4  Operationeel concept Koninklijke Marine5Het
taakgroepconcept5 Luchtverdedigingsconcept6   Uit
concepten voortvloeiende behoefte7Commandovoering7Luchtverdediging7   Voorziene invulling van de
behoefte8Het «Local Area Missile System» (LAMS)8Vervanging van de fregatten van de Tromp-klasse en het verder verbeteren
van de luchtverdedigingscapaciteit9 Technische invulling van de
luchtverdedigings- en commandofregatten10   Materieelbeleid,
inschakeling Nederlandse industrie en internationale samenwerking11Algemeen11 Platform en platformsystemen12 Sewaco-systemen12  Projectomschrijving13Algemeen13Het nieuwbouwproject13 Complementaire projecten14Gerelateerde projecten14 Toeleveringen14   Tijdschema15  Budget en exploitatiekosten15Algemeen15Administratie en afbakening van het budget15 Budget16Exploitatiekosten16   Projectorganisatie16Algemeen16 Plaats in de organisatie16 Taken
van het projectteam16 Coördinatie van internationale samenwerking17  Jaarrapportage 199818   Realisatie [jaarrapportage
(01-01-1998)]18Algemeen18 Het luchtverdedigingsysteem18De overige Sewaco-systemen19 Het platform en de platform-systemen20  Planning20  Financiën21INLEIDINGHet project betreft de bouw van vier luchtverdedigings- en commandofregatten.
Deze vier fregatten vervangen de huidige twee GW-fregatten van de Tromp-klasse
en twee van de resterende vier Standaardfregatten van de Kortenaer-klasse.De namen voor de te bouwen schepen zullen zijn: «De Zeven Provinciën»,
«Tromp», «De Ruyter» en «Evertsen» (De
Zeven Provinciën-klasse).De hoofddoelstelling van het project is bijdragen aan het voorzien in
de juiste middelen voor het uitvoeren van de taken van de krijgsmacht door
het instandhouden en verbeteren van de luchtverdedigingscapaciteit en het
op peil houden van de commando-faciliteiten van de taakgroepen van de Koninklijke
marine.Voor de uitvoering van het project wordt – als onderdeel van het
materieelbeleid – uitgegaan van het optimaal aanwenden van internationale
samenwerking en het leveren van een bijdrage aan het behoud van technologisch
hoogwaardige kennis en kunde in Nederland (onderzoeksinstellingen en industrie),
mede door het versterken van de internationale positie op dit gebied.In deze basisbeschrijving zal achtereenvolgens aan de hand van de in Defensienota
1991 vermelde maritieme concepten en aandachtspunten een toelichting worden
gegeven van het operationeel concept van de Koninklijke marine door middel
van een beschrijving van het taakgroepconcept en het luchtverdedigingsconcept.
Na een beschrijving van de behoefte zal de voorziene invulling van de behoefte
worden aangegeven. Vervolgens zal de industriële inbreng geschetst worden
tegen de achtergrond van de uitgangspunten van het materieelbeleid. Na een
uiteenzetting van de verschillende projectsoorten die het project luchtverdedigings-
en commandofregatten omvat wordt inhoudelijk de technische stand van zaken
weergegeven. Vervolgens wordt een overzicht gegeven van het projectbudget
en zal de projectorganisatie worden toegelicht. Tot slot wordt de huidige
stand van het project toegelicht, in het bijzonder de aspecten product, tijd
en geld. Met het oog op de gevoeligheid van de gegevens van de leveranciers
en de stand van de nog te voeren onderhandelingen zijn de gedetailleerde financiële
gegevens vervat in een commercieel vertrouwelijke bijlage. Deze bijlage bevat
een overzicht van de verschillende planningen. MARITIEME CONCEPTEN EN DREIGINGSinds het verschijnen van de Defensienota is de onvoorspelbaarheid van
toekomstige conflicten zowel wat betreft plaats, aard als omvang verder toegenomen.
De in de Defensienota aangekondigde accentverschuiving naar crisisbeheersing
in multinationaal verband en vredesoperaties zet door. Naast de Navo zijn
nieuwe structuren ontstaan of in wording waarbinnen veiligheidspolitiek, in
het verlengde van dit bondgenootschap, vorm en inhoud krijgt. De Europese
Navo-landen nemen hierbij in toenemende mate een belangrijke plaats in.Maritieme middelen kunnen bij vredesoperaties, het verlenen van humanitaire
noodhulp en crisisbeheersing een belangrijke rol spelen door hun grote flexibiliteit
en mobiliteit. Via een open en vrije zee kunnen maritieme eenheden overal
ter wereld worden ingezet en op vele niveaus bijdragen aan de beheersing van
potentiële conflicten. Maritieme concepten zijn steeds meer gericht op
flexibele structuren, waarbinnen door selectie van geschikte bouwstenen kan
worden gekozen voor een combinatie van middelen, die zowel politiek als militair
kunnen worden toegesneden op de betreffende veiligheidssituatie.
Oppervlakteschepen vervullen daarbij een belangrijke en zichtbare rol in uiteenlopende
soorten van conflicten en crisisbeheersing. De schepen kunnen worden ingezet
in zowel nationale als internationale vlootverbanden. Zij kunnen deelnemen
aan tal van verschillende operaties, waarbij zij gedurende lange periodes
logistiek niet afhankelijk zijn van voorzieningen aan de wal.Recente conflicten hebben aangetoond dat de dreiging van moderne jachtvliegtuigen
en de verspreiding van anti-schip geleide wapens de nodige middelen, met voldoende
afstandbereik, voor de luchtverdediging vergen. Voor de bescherming op zee
van zowel civiele als militaire eenheden is het daarom noodzakelijk over juist
voor deze taak toegeruste schepen te kunnen beschikken.Na het einde van de Koude Oorlog is de verspreiding van anti-schip geleide
wapens toegenomen, ook naar instabiele regio's. De wat oudere, Chinese «Zijderupsraket»
en de Russische «Styx» met daarvan afgeleide varianten zijn op
veel plaatsen in de wereld verkocht. Inmiddels is de verspreiding van technologisch
sterk verbeterde anti-schip geleide wapens gaande.Nieuwere wapens zijn ontworpen om de reactietijd van doelen zoveel mogelijk
te bekorten. Ten opzichte van de vorige generatie kenmerken zij zich dan ook
door een verdubbeling of een verdrievoudiging van de vliegsnelheid, een zeer
lage vlieghoogte, een kleinere kans op detectie (stealth) en betere geleidingssystemen.
Door meer wapens in te zetten dan het doel tegelijkertijd kan bestrijden,
wordt de kans van slagen van een aanval verder vergroot. Deze ontwikkeling,
een toename van de dreiging van anti-schip geleide wapens, die zowel in de
Defensienota als in de Prioriteitennota was voorzien, gaat ook thans voort.Bij operaties dicht onder de kust, zoals tijdens het uitvoeren van crisisbeheersingsoperaties,
zijn vanaf het land gelanceerde anti-schip geleide wapens een reële dreiging.
Door gebruik te maken van het terrein kunnen deze wapens gedurende een deel
van de vlucht verscholen blijven, hetgeen eveneens leidt tot een verkorting
van de reactietijd.De maritieme concepten berusten op het in de Defensienota '91 en de Prioriteitennota
geformuleerde beleid. De kwalitatieve eisen die als leidraad voor de herstructurering
gelden zijn: flexibiliteit, mobiliteit, multifunctionaliteit, interoperabiliteit,
voortzettingsvermogen en reactievermogen. Deze eisen zijn mede van belang
om de krijgsmacht in staat te stellen in multinationale structuren te opereren.
Op basis hiervan is geconcludeerd dat de structuur van de Koninklijke marine
niet wezenlijk hoeft te veranderen. Bij de actualisering van de Prioriteitennota
is geconstateerd dat de internationale ontwikkelingen van de afgelopen jaren
geen aanleiding geven de beginselen en uitgangspunten die ten grondslag lagen
aan de herstructurering en de verkleining van de krijgsmacht fundamenteel
te herzien. OPERATIONEEL CONCEPT KONINKLIJKE MARINEHet taakgroepconcept. Het operationeel concept van de Koninklijke
marine gaat uit van het optreden in taakgroepen, die in bondgenootschappelijk
verband zowel zelfstandig als in samenwerking met anderen kunnen worden ingezet.
Het taakgroepconcept beoogt een optimale samenstelling van maritieme verbanden
met het oog op verschillende inzetmogelijkheden en uiteenlopende conflictscenario's.
Het concept is ook toegesneden op crisisbeheersingsoperaties en de kenmerkende
eigenschappen van zeestrijdkrachten: het staat borg voor flexibiliteit,
mobiliteit, multifunctionaliteit en reactievermogen.Zeestrijdkrachten kunnen overal ter wereld worden ingezet zonder grenzen
te overschrijden of het grondgebied van andere landen te schenden. Mits ondersteund
door bevoorradingsschepen kunnen operaties met fregatten en ingescheepte helikopters
op grote afstand van Nederland geruime tijd worden volgehouden. Maritieme
patrouillevliegtuigen en onderzeeboten vormen een integraal onderdeel van
de taakgroep; deze middelen zorgen voor vroegtijdige waarschuwing en verdediging
in de diepte.Het taakgroepconcept houdt niet in dat voor alle maritieme operaties uitsluitend
een gehele taakgroep optreedt. Elementen van de taakgroep kunnen – afhankelijk
van de opdracht en het samenwerkingsverband – zelfstandig of in samenwerking
met andere, ook buitenlandse, eenheden opereren. Ook kan een taakgroep met
het oog op bepaalde taken worden versterkt met eenheden met een meer specialistische
taak, bijvoorbeeld mijnenbestrijdingseenheden of het amfibisch transportschip
met ingescheepte marinierseenheden.Uit de beschikbare eenheden kunnen twee taakgroepen van nagenoeg gelijke
sterkte worden geformeerd. Een derde, kleinere, taakgroep is inmiddels opgeheven
als onderdeel van het in de Defensienota en de Prioriteitennota beschreven
reductieproces. Hiervoor zijn, naast de twee reeds in 1994 afgestoten Standaardfregatten,
nog vier Standaardfregatten afgestoten waarmee het oorspronkelijke bestand
van 10 Standaardfregatten is teruggebracht tot vier, en het totale bestand
aan fregatten van 22 tot 16.Luchtverdedigingsconcept. Voor de luchtverdediging van de vloot
geldt het beginsel van verdediging in diepte. Daarbij is een verdeling in
vijf, elkaar overlappende verdedigingsschillen gemaakt. De toegepaste verdedigingsmiddelen
zijn afhankelijk van de schil. Uitgangspunt is dat geen aanvaller of aanvalswapen
in staat mag zijn alle schillen te passeren.In de buitenste schil wordt de aanvaller of het geleide wapen opgespoord
en geïdentificeerd door waarschuwingsradars en radarzoekontvangers. De
identificatie is van groot belang, omdat het luchtruim rondom het vlootverband
ook door eigen helikopters en vliegtuigen wordt gebruikt. Actieve radars hebben
het nadeel dat de radaruitzendingen kunnen worden onderschept. Daardoor geeft
het vlootverband zijn positie en samenstelling prijs en kan het een doelwit
worden van geleide wapens. Daarom wordt naar passieve waarschuwingssystemen
gezocht, waarbij vooral infrarood en elektro-optische technieken een rol spelen.
Om buiten het bereik van de vlootsensoren doelen te kunnen opsporen, wordt
samengewerkt met eenheden van het Nato Integrated Air Defence System, waaronder
AWACS-vliegtuigen. Door datalink-verbindingen is snelle informatie-uitwisseling
mogelijk. Ook informatie-uitwisseling met andere vlootverbanden kan de waarschuwingstijd
vergroten.Vijandelijke vliegtuigen moeten bij voorkeur worden aangevallen vóór
zij hun geleide wapens kunnen afvuren. Dit gebeurt in de tweede schil (80–350
km) met jachtvliegtuigen. Awacs-vliegtuigen en de luchtverdedigingsschepen
kunnen de jachtvliegtuigen naar hun doel geleiden.In de derde schil (20–80 km) worden de geleide wapens van het «Standard
Missile system» ingezet; in de huidige situatie door de fregatten van
de Tromp- en de Jacob van Heemskerck-klasse. Hun taak is vooral de uitschakeling
op middellange afstand van de vliegtuigen die de vijandelijke
aanval ondersteunen, zoals stoor- en verkenningsvliegtuigen. Hierdoor kunnen
de overige wapensystemen van de vloot doeltreffend worden ingezet. Vervolgens
worden deze geleide wapens ingezet tegen de aanvallende vliegtuigen.De verdediging op de kortere afstand is verdeeld in de vierde (0–40
km) en de vijfde (0–20 km) schil. Hiervoor zijn alle fregatten van de
Koninklijke marine uitgerust met het Nato Sea Sparrow systeem en de meeste
met een kanonsysteem. In deze schillen wordt ook de verdediging tegen zeer
laag vliegende geleide wapens gevoerd. Deze wapens, die door vliegtuigen,
schepen en onderzeeboten worden gelanceerd, zijn door de kromming van de aarde,
hun grote snelheid en zeer geringe vlieghoogte pas op korte afstand waar te
nemen. Een zeer hoge reactiesnelheid is daarom vereist. Daarover beschikt
de Goalkeeper, het laatste verdedigingsmiddel. De verdediging in deze schillen
wordt aangevuld met elektronische en passieve tegenmaatregelen. UIT CONCEPTEN VOORTVLOEIENDE BEHOEFTECommandovoering. Binnen het in de Defensienota beschreven taakgroep-concept
voor de Koninklijke marine vervult het luchtverdedigings- en commandofregat
een centrale rol. Het schip is belast met de logistieke en tactische coördinatie
van de bij de groep ingedeelde eenheden.De sensoren voor luchtverdediging op grotere afstand bieden, met de bijbehorende
identificatiemiddelen, een overzichtelijk beeld van wat zich op grotere afstand
van het schip afspeelt. Zo'n beeld is ook nodig voor de commandovoering van
een groep schepen. Zowel voor de commandovoering als voor de luchtverdediging
is in een vlootverband in het algemeen een centrale positie noodzakelijk.
De combinatie op één schip van voorzieningen voor commandovoering
en luchtverdediging is daarom zowel doelmatig als doeltreffend.Voor elke taakgroep is een schip nodig met de eerder genoemde commandofaciliteiten
in combinatie met luchtverdedigingssystemen voor de middellange afstand. Onafhankelijk
van de vraag of met één of twee taakgroepen zal worden opgetreden,
zijn twee schepen van dit type noodzakelijk om op elk gewenst moment minimaal
één zo'n schip onmiddellijk te kunnen inzetten. Er moet immers
ook onderhoud uitgevoerd worden en een schip moet daarna eerst opwerken tot
een operationeel niveau. De Koninklijke marine treedt ook op in multinationaal
samengestelde taakgroepen. Nederland draagt bijvoorbeeld permanent met fregatten
bij aan de «Standing Naval Force Atlantic» en de «Standing
Naval Force Mediterranean» en voert daarover met andere landen bij toerbeurt
het bevel. Ook wordt een nationale taakgroep vaak aangevuld met schepen van
andere Navo-landen. Daarom bestaat zowel in nationaal als internationaal verband
behoefte aan schepen die beschikken over goede bevelvoerings- en luchtverdedigingsmiddelen.Luchtverdediging. De behoefte aan fregatten voor luchtverdediging
is uiteengezet in de Defensienota. Toen is gesteld dat de bescherming van
de schepen van de Koninklijke marine tegen anti-schip geleide wapens prioriteit
heeft en dat tenminste vier fregatten zouden worden uitgerust met een geavanceerd
systeem voor luchtverdediging op middelbare afstand. De kern van dit systeem
is het «Local Area Missile System» (LAMS). VOORZIENE INVULLING VAN DE BEHOEFTEMet het oog op toekomstige ontwikkelingen van lucht dreiging en de bescherming
daartegen is in de Navo het concept van het LAMS opgesteld. Ook bij de Koninklijke
marine wordt zo'n systeem ingevoerd. Een LAMS en de verbetering van het «Standard
Missile» zullen een goede luchtverdediging van de vloot verzekeren.
Het voornemen, ten tijde van de Defensienota en de Prioriteitennota, was deze
systemen in te voeren op de vervangers van de Tromp-klasse en vervolgens op
de twee fregatten van de Jacob van Heemskerck-klasse tijdens het technische
verbeteringsprogramma (CUP) dat omstreeks 2000 zou worden uitgevoerd.Hiervoor is beschreven hoe de luchtverdediging rond een verband van schepen
is opgebouwd. Het LAMS is voornamelijk gericht op de nabijverdediging in de
vierde en vijfde schil.Het gaat bij LAMS om een multifunctieradar (die ook de derde schil bestrijkt),
een lange afstand infrarood zoek- en volgsysteem, een korte afstand geleid
wapen en een centrale besturingseenheid. HET «LOCAL AREA MISSILE SYSTEM» (LAMS)Multifunctieradar. De multifunctieradar (MFR), ook wel «Active
Phased Array Radar» (APAR) genoemd, heeft een taak bij zowel de nabij-verdediging
als bij de geleiding van (Standard Missile) projectielen tot op middellange
afstand. Kenmerkend voor deze radar is het ontbreken van een ronddraaiende
antenne. Vier vast opgestelde platen met ieder vele duizenden elementen zorgen
ervoor dat met elektronisch gestuurde energiebundels de omgeving voortdurend
wordt afgezocht. Daarmee wordt tijdige waarschuwing tegen lage en snelle doelen
in de vierde en vijfde schil bereikt. Met deze radar kunnen tegelijk verschillende
doelen worden gevolgd en geleide wapens daar naar toe worden geleid. De werking
van deze radar strekt zich uit tot in de derde schil zodat geleide wapens
voor zowel de korte als de middellange afstand kunnen worden geleid.Lange afstand infrarood zoek- en volgsysteem. Dit onderdeel
betreft de ontwikkeling van een lange afstand infrarood zoek- en volgsysteem
(«Long Range – Infra Red Search and Tracking system», LR-IRST).
Het gaat hier om een voortzetting van het inmiddels afgesloten Codema-project
IRSCAN («infrared scanner»). De LR-IRST is evenals IRSCAN bedoeld
als passieve sensor tegen snelle, laagvliegende antischipraketten in de vierde
en vijfde schil, maar met een groter bereik. Beoogd wordt het systeem te optimaliseren,
opdat niet alleen zelfverdedigingswapens kunnen worden ingezet, maar ook nabij
verdediging met geleide wapens voor de korte afstand mogelijk wordt. Het systeem,
ook wel aangeduid als Sirius, is bedoeld voor plaatsing op alle fregatten
als aanvulling op de overige sensoren.Korte afstand geleid wapen. Voor de nabij-bescherming van andere
eenheden en het eigen schip bestaat behoefte aan een geleid wapen voor de
korte afstand in de vierde en vijfde schil: «Short Range – Surface
to Air Missile» (SR-SAM). Het huidige Nato Seasparrow projectiel is
voornamelijk bedoeld voor zelfverdediging. Het is minder geschikt om bescherming
te bieden aan andere schepen. Aan de behoefte voor een SR-SAM voor nabij-bescherming
(schillen 4 en 5) wordt invulling gegeven door de ontwikkeling van het Evolved
Sea Sparrow Missile (ESSM). Het Standard Missile, dat nu op de luchtverdedigingsfregatten
in gebruik is, zal ook in de toekomst in verschillende varianten beschikbaar
zijn en worden toegepast, maar is bedoeld voor verdediging op de middellange afstand in de derde schil en voorziet niet in voldoende reactievermogen
op korte afstand.Centrale besturingseenheid. Dit onderdeel betreft de centrale
besturingseenheid, ook wel luchtverdedigingscore (LVD-core) genoemd. Deze
is gericht op het geïntegreerde gebruik van de verschillende sensoren
en wapens (van LAMS).Deze vier – nieuw te ontwikkelen – onderdelen vormen samen
het LAMS. Alle vier ontwikkelingen worden afzonderlijk uitgevoerd. VERVANGING VAN DE FREGATTEN VAN DE TROMP-KLASSE EN HET
VERDER VERBETEREN VAN DE LUCHTVERDEDIGINGSCAPACITEIT.Vervanging Tromp-klasse. De kern van de taakgroepen wordt gevormd
door de geleide-wapenfregatten van de Tromp-klasse. Deze schepen hebben de
faciliteiten die nodig zijn om het commando over een taakgroep te voeren.
Ook voorzien deze schepen, samen met de luchtverdedigingsfregatten van de
Jacob van Heemskerck-klasse, in de behoefte aan middelen voor de luchtverdediging
op lange en middellange afstand van een taakgroep.De geleide-wapenfregatten van de Tromp-klasse zijn in het midden van de
jaren zeventig in de vaart gekomen. Rond de eeuwwisseling bereiken deze fregatten
het einde van hun levensduur. Om budgettaire redenen is destijds geen moderniseringsprogramma
uitgevoerd. De middelen voor luchtverdediging van deze schepen zijn verouderd
en niet opgewassen tegen de dreiging die is voorzien voor de komende decennia.De vervanging van de geleide wapen fregatten van de Tromp-klasse is dan
ook noodzakelijk. De luchtverdediging van de vloot wordt door de introductie
van nieuwe (luchtverdedigings- en commando-) fregatten aanzienlijk verbeterd.
Met dit project wordt ook een bijdrage geleverd aan de versterking van de
positie van de Nederlandse industrie en aan de samenwerking op het gebied
van Defensie in Europa.CUP Jacob van Heemskerck-klasse fregatten leidend tot vervanging
van twee Standaardfregatten. Parallel aan de voorstudies van het luchtverdedigingssysteem
voor het luchtverdedigings- en commandofregat is in 1993 een haalbaarheidsstudie
begonnen naar de uitvoering van het technische verbeteringsprogramma voor
de Jacob van Heemskerck-klasse. In de brief van 20 juni 1996 (Kamerstuk 24 400
X nr. 116) is aangegeven dat om technische redenen is afgezien van het voorgenomen
moderniseringsprogramma (van het luchtverdedigingssysteem) van de fregatten
van de Jacob van Heemskerck-klasse en dat, om minimaal vier schepen te voorzien
van de juiste middelen voor luchtverdediging op de middellange afstand, is
besloten twee Standaardfregatten te vervangen door fregatten voor luchtverdediging.
In de Prioriteitennota is gesteld dat het totaal aantal fregatten van de Koninklijke
Marine op zestien wordt gebracht. Door twee van de vier Standaardfregatten
te vervangen door fregatten voor luchtverdediging blijft het aantal fregatten
gehandhaafd op zestien.Er is gekozen voor de vervanging van twee Standaardfregatten omdat zij
ouder zijn dan de fregatten van de Jacob van Heemskerck-klasse. Bovendien
kunnen de fregatten van de Jacob van Heemskerck-klasse, ook in hun huidige
configuratie, een betere bijdrage aan de luchtverdediging geven dan Standaardfregatten.Door – voor de vervanging van twee Standaardfregatten – direct
aan te sluiten bij de bouw van de reeds aanbestede luchtverdedigings- en commandofregatten
worden geen extra ontwikkelingskosten gemaakt. De fregatten voor
luchtverdediging worden identiek – met uitzondering van de apparatuur
benodigd voor commandovoering – aan de luchtverdedigings- en commandofregatten.
Zoals gesteld in de brief van 20 juni 1996, is de technische uitvoering van
de schepen beschreven in de brief van 6 juni 1995. TECHNISCHE INVULLING VAN DE LUCHTVERDEDIGINGS- EN COMMANDOFREGATTEN
 Het PlatformDe bouw van het platform en de levering van de platform-systemen wordt
aanbesteed bij de KSG. Het bouwcontract voor de eerste twee schepen is op
30 juni 1995 gesloten. Op 5 februari 1997 is het contract getekend voor de
uitbreiding van het bouwprogramma tot in totaal vier schepen.Het gedetailleerd uitwerken van het ontwerp is in volle gang en verloopt
volgens plan. Na een uitvoerige afweging van alternatieven is uiteindelijk
gekozen voor het zogeheten «vergroot M-fregat» als ontwerp uitgangspunt.
Dit ontwerp is verder uitgewerkt tijdens de Project Definitie fase. Toepassing
van het «Design-to-Cost» principe hierbij heeft geleid tot ingrijpende
wijzigingen. Als gevolg hiervan is de waterverplaatsing toegenomen. Sensor-, wapen- en commando-systeemDe Koninklijke marine verzorgt voor het Sewaco-systeem de verwerving,
de inbedrijfstelling en de onderlinge integratie van de Sewaco-installaties.
De KSG plaatst onder het bouwcontract de Sewaco-onderdelen in het schip.Het Sewaco-systeem omvat in hoofdlijnen de volgende zeven onderdelen.– Het luchtverdedigingssysteem. Het Local Area Missile System «LAMS»
vormt de kern van het systeem. Voor luchtwaarschuwing op lange afstand wordt
het LAMS aangevuld met de SMART-L radar. Het Amerikaanse Standard Missile
2 (SM-2) wordt aan het LAMS toegevoegd voor de verdediging tegen luchtdoelen
op middellange afstand. De Amerikaanse Mk41 verticale lanceerinrichting (Vertical
Launching System: VLS) wordt toegepast, omdat met dit systeem zowel ESSM-
als SM-2 projectielen kunnen worden gelanceerd. Er wordt een «quadpack-canister»
ontwikkeld, die het mogelijk maakt in één cel van het Mk41-systeem
vier projectielen van het type ESSM te plaatsen.– Het systeem voor elektronische oorlogsvoering; ondersteunt ook
de luchtverdediging.– Het systeem voor interne en externe communicatie; ondersteunt
ook de luchtverdediging.– Het informatieverwerkend systeem; ten behoeve van de staf van
de taakgroep worden extra beeldkasten voor de presentatie van operationele
informatie aangebracht.– Systemen voor bestrijding van oppervlakteschepen en ondersteuning
van amfibische operaties; waarbij het kanon geschikt dient te zijn voor walbombardement.– Systemen voor onderzeebootbestrijding; omdat de schepen geen taak
hebben bij het ontdekken van onderzeeboten op grote afstand, wordt volstaan
met middelen voor zelfverdediging.– De boordhelikopter; voorzien is dat de schepen worden uitgerust
met een helikopter van het type NH-90; de NH-90 helikopters hebben een taak
bij het bestrijden van onderzeeboten en bij het bestrijden van oppervlaktedoelen. In onderstaande tabel is aangegeven op welke wijze de diverse systeem
delen van het luchtverdedigingssysteem passen in het eerder beschreven luchtverdedigingsconcept.  SENSORENWAPENSSchil(km)SMART-LLR-IRSTAPARVLS
Mk41SM-2ESSM 1(>350)X     2(80–350)X     3(20–80)X XXX 4(0–40)XXXXXX5(0–20) XXX XMATERIEELBELEID, INSCHAKELING NEDERLANDSE INDUSTRIE EN
INTERNATIONALE SAMENWERKINGAlgemeen. Het materieelbeleid is een integraal onderdeel van
het defensiebeleid.Voor het project zijn de algemene uitgangspunten van het Defensie materieelbeleid
van belang, onder andere internationale materieelsamenwerking en standaardisatie.
Internationale materieelsamenwerking wordt ingegeven door de krimpende defensiebudgetten
en de steeds hoger wordende kosten van ontwikkeling en productie van wapensystemen.Het materieelbeleid en met name de speciale aandacht van Defensie voor
bepaalde industriële sectoren kan nader worden geïllustreerd aan
de hand van de marinebouw. Defensie hecht belang aan het behoud van technische
kennis voor de bouw van gespecialiseerde oppervlakteschepen, zoals fregatten,
met inbegrip van de ontwikkeling, installatie en integratie van Sewaco-systemen
en de platform-automatisering. Daartoe is een goede afstemming nodig tussen
de planning van de Koninklijke marine, de bezettingsgraad van de Koninklijke
Schelde Groep B.V. (KSG) en de ontwikkelingsinspanningen van bijvoorbeeld
Hollandse Signaalapparaten (Signaal). Langdurige onderbezetting, die kan leiden
tot het wegvloeien van essentiële kennis en kunde, moet worden voorkomen.Het toenemend gebruik van geavanceerde technologieën voor crisisbeheersing
en verdediging maakt voor Defensie het behoud van een infrastructuur van brede
kennis en kunde in Nederland essentieel. Om ook internationaal een rol van
betekenis te kunnen blijven spelen, moeten nationale onderzoeksinstituten
zich kunnen onderscheiden. Daarom moeten zij zich ook toeleggen op gebieden
waarop de Nederlandse industrie internationaal een vooraanstaande positie
inneemt of kan innemen. Dit zijn gebieden waarin Nederland een toegevoegde
waarde heeft voor de totstandkoming van een Europese defensietechnologische
en industriële basis. Het gaat vooral om kennis voor het ontwikkelen
van gespecialiseerde oppervlakteschepen (ontwerptechnologie, systeemtechnologie
en platformautomatisering), radar en elektro-optische sensoren, voertuigen,
simulatoren, data- en telecommunicatiesystemen en composietmaterialen.In de realisatiefase van het Project luchtverdedigings- en commandofregatten
wordt de, tijdens de Project Definition fase begonnen, samenwerking met Spanje
(F100-project) en in het bijzonder met Duitsland (F124-project) voortgezet,
binnen het zogenaamde «Trilateral Frigate Cooperation» (TFC) programma.
De internationale samenwerking is gericht op het zoveel mogelijk bereiken
van kostenbesparingen bij het ontwikkelen, verwerven en exploiteren van platform-
en Sewaco-systemen. De realisatie van het Duitse project loopt
globaal in de pas met het LCF-project, de realisatie van het Spaanse project
ligt enigszins later in de tijd. Het Nederlandse bedrijf Schelde Gears (onderdeel
van de KSG) heeft het contract verworven voor de levering van de tandwielkasten
van de Spaanse schepen (F-100 project). Platform en platformsystemenDe deelnemende landen hebben ervoor gekozen de schepen in eigen land te
ontwerpen en te bouwen. Voor een aantal platform-systemen is «common
tendering» toegepast, waardoor een groter marktgebied wordt bereikt.Voor een deel van de systemen is in het bestek een aantal Nederlandse
en/of buitenlandse fabrikanten vermeld waaruit de KSG kan kiezen. Afwijken
van deze lijst mag alleen na toestemming van de Koninklijke marine. Voor de
productie van de overige systemen is de KSG vrij in haar keuze. Enkele grote
onderleveranciers van KSG zijn: Van Rietschoten en Houwens Systems B.V. (elektrische
installatie en platformautomatisering), Stork Wärtsilä Diesel B.V.
(kruisvaartdiesels), Hertel (isolatie-materialen), LIPS (schroeven), Van Dam
(deuren en luiken), Sigma coatings B.V. (conservering), Stork Bronswerk (luchtbehandeling). Sewaco-systemenZowel bij de ontwikkeling van het LAMS als bij de ontwikkeling van de
integratie van het luchtverdedigingssysteem voor de luchtverdedigings- en
commandofregatten speelt internationale samenwerking een belangrijke rol.
Zoals bekend heeft Spanje besloten af te zien van deelname aan de ontwikkeling
van het luchtverdedigingssysteem en van APAR.Het gaat bij het luchtverdedigingssysteem om de navolgende ontwikkelingen
en samenwerkingsverbanden.APAR. De Active Phased Array Radar «APAR» wordt
ontwikkeld als multifunctieradar voor zowel waarschuwing als inzet van geleide
wapens. Op de M-fregatten zijn deze functies over meerdere systemen verdeeld.
Het «Memorandum of Understanding» (MOU) voor de Project Definitie
fase is medio 1993 met Duitsland en Canada getekend. Een MOU en contract voor
de Engineering Manufacturing Development (EMD) fase zijn eind 1995 getekend
met dezelfde drie landen als deelnemers. Signaal treedt op als hoofdaannemer.LR-IRST. Voor de ontwikkeling van het Long Range – Infrared
Search and Tracking (LR-IRST) Sirius is eind 1994 het contract getekend met
Signaal als hoofdaannemer. Ook hierbij wordt samengewerkt met Canada. FEL/TNO
is bij de ontwikkeling betrokken. Als afsluiting van de ontwikkeling wordt
een Engineering Development Model (EDM) geleverd. Signaal treedt op als hoofdaannemer.ESSM. Aan het begin van de jaren zeventig heeft een aantal
landen het «Nato Sea Sparrow consortium» opgericht, met een NATO
Sea Sparrow Project Office (NSPO) in Washington. Het doel van het consortium
was de gezamenlijke ontwikkeling en instandhouding van het NATO Sea Sparrow
geleide wapensysteem voor luchtverdediging. Inmiddels maakt Nederland met
elf andere NAVO-landen en Australië deel uit van het consortium. Nederland
is kort na de inrichting van dit consortium toegetreden. Alle fregatten van
de Koninklijke marine zijn met het NATO Sea Sparrow systeem uitgerust. Het
consortium opereert op basis van een «Memorandum of Understanding for
Cooperative Support of the NATO Sea Sparrow Missile Systems».
In de brief van 14 december 1992 is vermeld dat een aantal van deze landen,
waaronder Nederland, gezamenlijk het initiatief heeft genomen een verbeterde
versie van het bestaande Sea Sparrow-projectiel te ontwikkelen: het Evolved
Sea Sparrow Missile (ESSM). Het NSPO is belast met de leiding over het project.
Hiervoor is een addendum op het MOU opgesteld.SMART-L. De SMART-L («Signaal Multibeam Radar for Acquisition
and Targeting»; L-band) van Signaal is een drie dimensionale (met hoogtemeting)
lange afstand waarschuwingsradar met ronddraaiende antenne. De radar wordt
ook wel aangeduid als «Volume Search Radar» (VSR). SMART-L is
een CODEMA-doorontwikkeling van de huidige SMART-S radar, zoals o.a. bij de
Koninklijke marine in gebruik aan boord van de M-fregatten.VLS Mk41 en Quad-Pack. De VLS Mk41 is een bestaand Amerikaans
systeem, dat inmiddels bij meerdere landen in gebruik is. De Quad-Pack ontwikkeling
beoogt vanuit één cel van het VLS Mk41 vier ESSM's te kunnen
lanceren. Aan de «Quad-Pack»-ontwikkeling wordt deelgenomen door
Australië, Duitsland, Nederland, Turkije en de Verenigde Staten. Voorzien
is dat de ontwikkeling eind 1998 is afgerond. Ook deze ontwikkeling wordt
uitgevoerd onder de «Nato Sea Sparrow support MOU» en gecoördineerd
vanuit het internationale NSPO in Washington DC. De deelnemende landen leveren
allen een financiële bijdrage. Op basis van deze bijdragen zijn werkpakketten
gedefinieerd voor elk van de deelnemende landen.SM-2. Dit is een verbeterde versie van het huidige SM-1, zoals
momenteel in gebruik op de fregatten van de Tromp- en de Jacob van Heemskerck-klasse.
Het SM-2 is reeds in gebruik bij de Amerikaanse marine. Onder het MOU voor
de ontwikkeling van het luchtverdedigingssysteem worden enige aanpassingen
ontwikkeld om het wapen geschikt te maken voor gebruik met APAR.AAW. De integratie van de hierboven beschreven onderdelen van
het luchtverdedigingssysteem tot één systeem en het testen hiervan
wordt kortweg aangeduid als de ontwikkeling van het luchtverdedigingssysteem
(Anti Air Warfare segment, AAW). Deze ontwikkeling vindt gezamenlijk plaats
met Duitsland en Canada. Signaal treedt op als hoofdaannemer. PROJECTOMSCHRIJVING AlgemeenVoor de demarcatie van de grenzen van het project wordt gebruik gemaakt
van een onderverdeling in het nieuwbouwproject, complementaire projecten,
gerelateerde projecten en toeleveringen. Het nieuwbouwprojectDe projecten «vervanging van de Tromp-klasse- fregatten» en
«vervanging van twee van de vier Standaardfregatten» zijn samengevoegd
tot één project, aangeduid als het project luchtverdedigings-
en commandofregatten (LCF-project), onder één projectteam.Daarmee omvat het project de bouw en levering van vier fregatten van de
Zeven Provinciën-klasse inclusief de daarbij behorende Sewaco- en platformsystemen
en boordreservedelen. Het budget hiervoor wordt ook wel aangeduid als het
nieuwbouwbudget. Dit budget is ontstaan door samenvoeging van de oorspronkelijke
twee nieuwbouwbudgetten. De verwerving van de boordinstallaties van het luchtverdedigingssysteem
is onderdeel van het nieuwbouwbudget. Dit geldt ook voor de ontwikkeling van
de integratie van het luchtverdedigingssysteem. Complementaire projectenComplementaire projecten zijn projecten met een eigen budget, los van
het nieuwbouwbudget. Hiervoor zijn afzonderlijke gelden in de plannen van
de Koninklijke marine gereserveerd. Er is sprake van twee complementaire projecten:
de verwerving van de walreservedelen, en de verwerving van de munitie.Walreservedelen. Walreservedelen hebben een eigen budget om
het belang van een goede instandhoudingsvoorbereiding te onderstrepen. Het
budget van de walreservedelen wordt wel rechtstreeks beheerd door het Projectteam
luchtverdedigings- en commandofregatten. Wanneer over het LCF-budget wordt
gesproken, wordt bedoeld het nieuwbouwbudget plus het budget walreservedelen.Munitie. Het budget voor de munitie maakt deel uit van het
begrotingsonderdeel munitie, tezamen met de overige munitie voor de Koninklijke
marine. Dit heeft te maken met de bewaking van de NAVO-eisen voor munitievoorraadvorming,
de wijze van aankoop (tezamen met andere landen) en het geleidelijk uitfaseren
van oudere munitiesoorten (transitie-planning). Zo bestaat de mogelijkheid
het ESSM te zijner tijd ook op de M-fregatten toe te passen, als vervanging
van de huidige Nato Sea Sparrow. Verder worden er geen aparte verwervingen
voorzien van Harpoon-missiles en anti-onderzeeboottorpedo's. Dit zijn standaardwapens
waarin de luchtverdedigings- en commandofregatten zich niet onderscheiden
van de bestaande fregatten van de Koninklijke marine; deze wapens komen beschikbaar
van de af te stoten schepen. Gerelateerde projectenDit zijn projecten die niet specifiek op de luchtverdedigings- en commandofregatten
zijn gericht, en zowel qua budget als qua uitvoering niet rechtstreeks onder
het project vallen, maar waarvan de producten wel door de luchtverdedigings-
en commandofregatten gebruikt gaan worden. Er is sprake van de volgende gerelateerde
projecten.De ontwikkeling van het LAMS – opgezet als generiek project. Met
uitzondering van enige LCF-specifieke functionaliteiten valt de ontwikkeling
van LAMS niet onder het LCF-budget. De verwerving van de boordinstallaties
valt wel onder het LCF-budget.De ontwikkeling van SMART-L. De ontwikkeling van SMART-L valt niet onder
het LCF-budget. De verwerving van de boordinstallaties valt wel onder het
LCF-budget.De ontwikkeling en verwerving van de boordhelikopter – generiek
NH-90 project met eigen budget. ToeleveringenDe volgende installaties komen ter beschikking van uit dienst te stellen
eenheden, dan wel uit een bestaande apparatuur «pool».– Goalkeepers.– Nixie decoy installaties (onderdeel van de tegenmaatregelen tegen
op het schip gerichte torpedo's). – Chaff/IR decoy installaties (onderdeel van de tegenmaatregelen
tegen op het schip gerichte geleide wapens).– RHIBS (Rigid Hull Inflatable Boats, onder meer voor het overzetten
van personeel tussen schepen; Koninklijke marine-pool).– 20mm mitrailleurs (Koninklijke marine-pool).– ESM 500 (voor het monitoren van radio-uitzendingen; Koninklijke
marine-pool). TIJDSCHEMAHet tijdschema zoals aangegeven in de voortgangsrapportage is als volgt.  start
productieproeftochtoverdracht LCF-1199820012002LCF-2199920022003 LCF-3200020032004LCF-4200120042005Na de oplevering van LCF-1 en -2 staan deze schepen in eerste instantie
ter beschikking voor hardware/software integratie en vervolgens voor de technische
en operationele evaluatie. BUDGET EN EXPLOITATIEKOSTEN AlgemeenHet LCF-budget betreft het nieuwbouwbudget plus het walreservedelenbudget
voor de vier schepen.Voor de opbouw van het budget zijn aan de diverse budgetonderdelen –
zoals subsystemen en ontwikkelingen – financiële ramingen verbonden.
Deze ramingen zijn gebaseerd op ervaringsgegevens – resultaten van eerdere
overeenkomstige verwervingen en eerdere projecten – marktverkenningen
en – waar nodig – reacties van mogelijke leveranciers op budgettaire
prijsaanvragen.Bij het beoordelen van offertes voor het afsluiten van contracten wordt
waar nodig gebruikt gemaakt van onafhankelijke adviesbureaus. Ook wordt standaard
gebruik gemaakt van de diensten van de defensie accountantsdienst bij het
beoordelen van offertes.Daarnaast is, als risico-beheersingsmaatregel, in het budget opgenomen
een reservering voor onvoorziene uitgaven tijdens de realisatie van het project
(risico-reservering). Dit is gebruikelijk bij dit soort projecten. De projectreserve
wordt ook wel uitgedrukt in een percentage van het projectbudget. De hoogte
van dit percentage hangt af van het technische risico van (delen van) het
project en de fase waarin het project zich bevindt; naarmate het project vordert,
neemt dit percentage af. Tijdens de uitvoering van het project zal de omvang
van de projectreserve dan ook verminderen. Administratie en afbakening van het budgetHet LCF-budget wordt beheerst met de Geïntegreerde Verplichtingen
Kas en Kosten Administratie (GVKKA). In dit systeem wordt per subkostensoort
aangegeven wat de actuele stand van de plannen en de verplichtingen is. De
in brief nummer 97-36-Def van 11 september 1997 genoemde deelprojecten zijn,
met uitzondering van de munitie en de voortstuwing, als subkostensoort opgenomen
in het LCF-budget. De verwerving van munitie maakt deel uit van het begrotingsonderdeel
munitie en valt derhalve buiten het LCF-budget. De voortstuwingscomponenten
zijn opgenomen in het bouwcontract met de KSG. BudgetHet totale budget voor het project luchtverdedigings- en commandofregatten
(vier schepen) bedroeg op 24 juni 1997 f 3171,1 miljoen, waarvan f 3080,8
miljoen de bouw van de schepen en f 90,3 miljoen voor walreservedelen.
Het bedrag van f 3080,8 miljoen is de optelsom van het oorspronkelijke
budget, f 1684,3 miljoen en het aanvullende budget f 1270,7 miljoen
gecorrigeerd naar prijspeil 1997. ExploitatiekostenDe exploitatiekosten van een luchtverdedigings- en commandofregat zijn
begroot op f 29,7 miljoen per jaar (prijspeil '96), waarvan f 12,2
miljoen voor personeel en f 17,5 miljoen voor materieel. Als de staf
van de taakgroep is ingescheept, worden deze kosten op jaarbasis verhoogd
met f 1,5 miljoen (prijspeil '95). Er wordt vanuit gegaan dat de schepen
een operationele levensduur hebben van 25 jaar. PROJECTORGANISATIE AlgemeenUit doelmatigheidsoverwegingen en omwille van een zorgvuldige projectbeheersing
zijn de beide projecten luchtverdedigings- en commandofregatten en fregatten
voor luchtverdediging samengevoegd en ondergebracht bij één
projectteam: het projectteam LCF. Plaats in de organisatieHet projectteam is organisatorisch ondergebracht bij de groep materieelprojecten
van de Directie Materieel Koninklijke marine (DMKM). De groep materieelprojecten
is speciaal ingericht voor het uitvoeren van grote en/of complexe projecten.
De groep wordt daarbij ondersteund door de groepen technische afdelingen en
materieelverwerving, waarbij de groep technische afdelingen gericht is op
ontwikkeling en productspecificatie en de groep materieelverwerving op de
commerciële en juridische aspecten van contracten MOU-vorming.Het projectteam rapporteert binnen de Koninklijke marine volgens de hiërarchieke
lijn aan de Admiraliteitsraad. Er wordt gerapporteerd over de aspecten product,
tijd en geld.De voortgang van het project is een vast agendapunt van het bilateraal
overleg dat de DGM voert met de DMKM. In het kader van interne regelgeving
van het directoraat-generaal Materieel en het directoraat-generaal Economie
& Financiën rapporteert de Koninklijke marine driemaal per jaar aan
het kerndepartement over de voortgang en over knelpunten. Over de voortgang
en de risico's van het project wordt de staatssecretaris schriftelijk en mondeling
enkele malen per jaar door de DGM geïnformeerd. Taken van het projectteamHet projectteam LCF is belast met de dagelijkse en algemene leiding van
het project luchtverdedigings- en commandofregatten. Overeenkomstig de geldende
aanwijzingen voor projectmanagement bij de Koninklijke marine bestaat de kern
van deze groep uit een projectmanager, geassisteerd door een
manager nieuwbouw, een manager instandhoudingvoorbereiding en een financiële
project controller. Deze functionarissen zijn «full time» beschikbaar
voor de uitvoering van het project. Tevens kan het projectteam over een planner
beschikken.Deze kern van het projectteam is speciaal gericht op besturing en controle.
Voor uitvoering en specifieke expertise maakt de projectgroep gebruik van
andere organisatieonderdelen van de Koninklijke marine, met nadruk op de technische
afdelingen, materieelverwerving en de marinebedrijven. Daartoe zijn diverse
coördinatoren toegevoegd aan de projectgroep.De methodiek van het projectmanagement met een ingebouwde controllersorganisatie
is gericht op het verwezenlijken van het gespecificeerde eindproduct volgens
het opgedragen tijdschema en binnen het vastgestelde budget. De methodiek
biedt voldoende garanties voor een toereikende bewaking van het budget. Dit
budget is taakstellend en wordt in beginsel niet overschreden. Coördinatie van internationale samenwerkingVoor de coördinatie van projectonderdelen waarbij internationaal
wordt samengewerkt is een aantal internationale organisatiestructuren opgezet.
De Nederlandse vertegenwoordiging daarin wordt verzorgd vanuit de DMKM. Om
eenduidigheid in verantwoordelijkheden te verzekeren is hiervoor de opzet
van de eigen interne organisatie gevolgd. Het betreft de volgende structuren.TFC. De internationale samenwerking met Duitsland en Spanje
voor de fregattenbouw (respectievelijk F124- en F100-project) vindt plaats
onder het «Trilateral Frigate Coorperation Design Development and Construction
MOU», getekend op 9 juli 1996. De organisatie is (hiërarchisch)
ingevuld met een «Supervisory Board» (SB), een «Steering
Committee» (SC) en een «Coordination Team» (CT). In het
CT zijn de drie – nationale – projectmanagers vertegenwoordigd.
Onder het CT is een aantal Werkgroepen ingesteld.AAW. Voor de ontwikkeling van het luchtverdedigingssysteem
(Anti Air Warfare segment [AAW]) is een (internationaal) AAW Project Management
Team ingesteld (PMT AAW). Het team bestaat uit vertegenwoordigers van Nederland,
Duitsland en Canada, en is gehuisvest bij de Directie Materieel Koninklijke
marine. Aansturing vindt plaats door een «Management Group», onder
een «Steering Committee».APAR. Voor de ontwikkeling van APAR is een soortgelijke organisatie
opgezet (PMT APAR). Het team bestaat eveneens uit vertegenwoordigers van Nederland,
Duitsland en Canada, waarbij Nederland de Project Manager levert. Het team
is gehuisvest bij de Directie Materieel Koninklijke marine, in de onmiddellijke
nabijheid van het PMT AAW, zodat optimale coördinatie mogelijk is. Ook
hier vindt aansturing plaats door een Management Group, onder een Steering
Committee.ESSM. De ontwikkeling van ESSM is opgedragen aan het NSPO.
De Koninklijke marine is in deze organisatie vertegenwoordigd.LR-IRST. Voor de ontwikkeling van LR-IRST is een (Nederlands/Canadees)
«Project Management Team» ingericht onder toezicht van een «Management
Board». REALISATIE Jaarrapportage 1998 REALISATIE [JAARRAPPORTAGE (01-01-1998)] AlgemeenVoor het in kaart brengen van de realisatie wordt onderscheid gemaakt
tussen het luchtverdedigingssysteem (met ontwikkeling en verwerving), de overige
Sewaco-systemen, platform en platform-systemen. Het luchtverdedigingsysteemHet luchtverdedigingssysteem voor de schepen wordt in internationaal verband
ontwikkeld, onder leiding van Nederland. De opbouw van het luchtverdedigingssysteem
en de keuze van de deelsystemen is conform de voorziene invulling van de behoefte.De stand van zaken bij de ontwikkeling van de onderdelen van het luchtverdedigingssysteem
en de onderlinge integratie is als volgt.APAR. In de «Engineering and Manufacturing Development»
fase (EMD-fase) wordt een prototype ontwikkeld, bestaande uit één
APAR plaat. Momenteel is dit prototype in productie. Een cruciaal onderdeel
van het systeem is de zogenaamde zend/ontvang-module. Per APAR-plaat zijn
er daarvan ongeveer 3000 nodig. Vooral de ontwikkeling van dit zeer complexe
onderdeel (door het Canadese bedrijf Nortel) leek op technische problemen
te stuiten. Deze problemen zijn naar tevredenheid door de industrie opgelost,
maar hebben wel geleid tot een vertraging van ongeveer zes maanden in de afronding
van de EMD-fase van APAR. Op dit moment wordt met de industrie onderhandeld
over aanbesteding van de serieproductie van APAR. Dit is nu voor de eerste
helft van 1998 voorzien. APAR is reeds gekozen voor de Duitse schepen (F124-project).LR-IRST. Een essentieel onderdeel van SIRIUS, zoals het LR-IRST
ook wel genoemd wordt, is de computer voor de verwerking van de ontvangen
signalen. In het kader van het MOU met Canada heeft dit land op zich genomen
deze computer te leveren. Het gaat daarbij om een in Canada in ontwikkeling
zijnde «Next Generation Signal Processor» (NGSP). Voor de beproevingen
zal het «Engineering Development Model» (EDM) worden voorzien
van een prototype van deze NGSP. De Canadese overheid heeft tegenslagen ondervonden
bij de ontwikkeling. Hoewel de problemen inmiddels geïdentificeerd en
de oplossingen gedefinieerd zijn, zal er sprake zijn van een vertraging. De
omvang daarvan is nog niet precies aan te geven. Besloten is de bestelling
van de boordsystemen vooralsnog uit te stellen tot het jaar 2000 in plaats
van 1998. De voortgang van de bouw van de schepen wordt hierdoor niet beïnvloed.ESSM. Het MOU voor de productiefase is door Nederland op 13
augustus 1997 getekend. Begin 1998 is een aantal testlanceringen voorzien.
Daarmee moet worden aangetoond dat het projectiel voldoet aan de eisen die
door het consortium zijn gesteld. De eerste projectielen die in serie worden
geproduceerd, zijn op tijd beschikbaar voor beproevingen aan boord van de
luchtverdedigings- en commandofregatten.SMART-L. Inmiddels worden beproevingen uitgevoerd met een «Pre
Production Model» (PPM). Deze beproevingen vinden plaats in samenwerking
met Duitsland, dat eveneens voor toepassing van dit systeem aan boord van
zijn schepen (F124-project) heeft gekozen. De resultaten van de beproevingen
zijn zeer goed. De onderhandelingen over het contract zijn voltooid en de
brief bij de afronding van de verwervingsvoorbereidingsfase is op 1 december
1997 aan de Tweede Kamer aangeboden.VLS Mk41 en Quad-Pack. De ontwikkeling van de Quad-Pack canister –
waarmee 4 ESSM's in één cel van het VLS Mk41 geplaatst kunnen
worden – ligt op schema in lijn met de voortgang van de bouw van de
schepen.SM-2. De ontwikkeling van de aanpassingen loopt in de pas met
de ontwikkeling van het luchtverdedigingssysteem van de luchtverdedigings-
en commandofregatten.AAW. Het MOU voor de ontwikkeling (integratie en testen) van
het luchtverdedigingssysteem als één systeem is midden 1996
ondertekend. Het contract over de uitvoering van het MOU voor de ontwikkeling
van het luchtverdedigingssysteem is op 26 juni 1997 getekend. Aansluiting
van het luchtverdedigingssysteem – met daarin de onderdelen van LAMS –
op het nationale informatieverwerkend systeem vindt plaats door middel van
de ventrale besturingseenheid (LVD-core).Van de onderdelen van het luchtverdedigingssysteem van de vier fregatten
zijn inmiddels de bestellingen geplaatst voor de VLS Mk41 (voor lancering
SM-2 en ESSM). De verwerving van de SMART-L radar is nog onderwerp van parlementaire
behandeling. De overige Sewaco-systemenNaast de luchtverdedigingstaken heeft het LCF ook commandotaken en algemene
taken zoals elk fregat opgedragen kunnen worden. De middelen voor de commandotaken
komen in hoofdlijnen neer op vergroting van de capaciteit van systemen die
ook op de andere fregatten nodig zijn (informatieverwerkend systeem en communicatiesysteem).Bij de keuze van de Sewaco-systemen wordt om redenen van standaardisatie
zoveel mogelijk aangesloten bij de systemen die zijn geïnstalleerd aan
boord van de M-fregatten. Evenals in Duitsland en Spanje wordt bij de keuze
van de diverse Sewaco-systemen steeds een afweging gemaakt tussen de voordelen
die kunnen worden behaald door nationaal te standaardiseren en door internationaal
samen te werken.In een aantal gevallen blijkt standaardisatie met de M-fregatten niet
mogelijk omdat deze systemen niet meer leverbaar zijn of niet de gevraagde
capaciteit kunnen leveren. In dat geval wordt standaardisatie gezocht met
systemen die in gebruik zijn op overige eenheden van de Koninklijke marine,
dan wel (voorzien zijn) bij de internationale samenwerkingspartners.Van de overige Sewaco-systemen zijn inmiddels contracten gesloten voor
de volgende drie boordinstallaties van de vier fregatten:Oto Breda 5 inch kanon voor oppervlakte-oorlogvoering en walbombardement,
na kostenvergelijking met Bofors 120 mm dubbelloopskanon;Harpoon-systeem voor oppervlakte-oorlogvoering zoals in gebruik op alle
fregatten van de Koninklijke marine;Rohde en Schwarz intern/extern communicatiesysteem dat tevens voor commandovoering
is bedoeld; hierbij is gekozen voor een uitgebreidere uitvoering van het systeem
van het Amfibisch Transport Schip. Het platform en de platform-systemenHet bouwcontract voor de eerste twee schepen is op 30 juni 1995 gesloten.
Door middel van een wijziging op het contract is bij de ondertekening op 5
februari 1997 het bouwprogramma uitgebreid tot in totaal vier schepen. Hierdoor
worden de voordelen van het bouwen van een grotere serie optimaal benut.De KSG is verantwoordelijk voor de verwerving van de platform-systemen.
In het contract met de KSG is bedongen dat de opdrachtgever het laatste woord
heeft bij de definitieve keuze van een aantal systemen, waaronder de gasturbines,
de dieselmotoren voor de voortstuwing (kruisvaart-dieselmotoren) en de systemen
voor de elektrische energievoorziening.Voor de gasturbines voor de voortstuwing is, op basis van kostenoverwegingen,
gekozen voor Rolls Royce gasturbines van het type SM 1C. De op het M-fregat
in gebruik zijnde SM 1A gasturbines zijn niet meer in productie en leveren
bovendien voor het LCF te weinig vermogen. Voor de kruisvaartdieselmotoren
voor de voortstuwing is, mede gelet op het nationaal industriële aspect,
gekozen voor dieselmotoren van Stork Wärtsilä Diesel van het type
16V26ST. Voor de elektrische energievoorziening is gekozen voor dieselgeneratoren
van het type 12VP185 van Paxman, omdat deze uiteindelijk het beste aan de
gestelde eisen bleken te voldoen. De KSG heeft de contracten afgesloten met
de betreffende leveranciers.Tijdens de «Detailed Design» fase – gestart na het tekenen
van het (eerste) bouwcontract – is, als gevolg van het verder uitwerken
van het ontwerp, de waterverplaatsing enigszins toegenomen tot ongeveer 6000
ton. Het gedetailleerd ontwerpproces is in volle gang.Hierbij worden, als onderdeel van het contract, vele innoverende aspecten
in beschouwing genomen. Voorbeelden hiervan zijn de vermindering van de detecteerbaarheid
door verlaging van de radar-dwarsdoorsnede, vergroting van het incasseringsvermogen
door toepassing van een indeling in meer zones die zoveel mogelijk autonoom
kunnen opereren, toepassing van nieuw ontworpen explosiebestendige en scherfwerende
schotten. Bij de ontwikkeling wordt veelvuldig gebruik gemaakt van Nederlandse
onderzoeksinstituten. PLANNINGDe engineering van het schip is in volle gang en zal zoals voorzien doorgaan
tot in het jaar 2000. Het gedetailleerde ontwerp zal doorgaan tot eind 1998.
Halverwege 1997 is er een begin gemaakt met het vervaardigen van de productietekeningen.
De bouwmeester heeft een lichte achterstand in de engineering, wat zichtbaar
is als een geringe betalingsachterstand ten opzichte van het contractueel
overeengekomen betalingsschema. Dit heeft vooralsnog geen invloed op de contractueel
overeengekomen mijlpalen. Begin 1998 zal begonnen worden met de productie
van het eerste LCF, na ongeveer een half jaar gevolgd door de kiellegging
van dit fregat. De huidige planning van de schepen is overeenkomstig het tijdschema
zoals gepresenteerd in de voortgangsrapportage van 24 juli 1997.Na de oplevering van LCF-1 en -2 staan deze schepen in eerste instantie
ter beschikking voor hardware/software integratie en vervolgens voor de technische
en operationele evaluatie. FINANCIËNHet samengestelde projectbudget bedraagt per 1 januari 1998 f 3094,5
miljoen voor nieuwbouw en f 90,3 miljoen voor walreservedelen (prijspeil
1997). De verandering ten opzihte van het met de voortgangsrapportage van
24 juni 1997 gepresenteerde budget is het gevolg van koerscorrecties van vreemde
valuta.Voor verdere financiële informatie wordt verwezen naar de commercieel
vertrouwelijke bijlage. BIJLAGE A, bij basisdocument LCF Op LCF en LAMS betrekking hebbende kamerbrieven20 200 X nr 02 dd 061 087 Brief projectdefinitie NFR'9021 300 X nr 07 dd 061 089 Brief terugtrekking deelnemers uit
NFR'9021 300 X nr 45 dd 120 190 Brief beëindigen Nederlandse
deelname NFR'9021 800 X nr 08 Brief Stasdef 16 oktober 1990 over voortzetting deelname
NAAWS21 800 X nr 37 Brief Stasdef 6 maart 1991 over positie USA in NAAWS21 991 X nr 02 Defensienota 9122 300 X nr 74 Brief Stasdef 6 april 1992 over analyse en begin voorstudie
(A+)22 800 X nr 06 dd 110 692 Verslag mondeling overleg22 800 X nr 30 Brief Stasdef 14 december 1992 over voorstudie22 800 X nr 45 dd 160 393 Voorstudie en studiefase LCF 1&222 800 X nr 56 dd 310 393 Verslag van mondeling overleg22 975 X nrs 1–2 Prioriteitennota van 12 januari 199323 900 X nr 34 Brief Stasdef van 22 december 1994 over studie ESSM23 900 X nr 42 Lijst van vragen en antwoorden over ESSM, vastgesteld
27 februari 199523 900 X nr 43 Lijst van vragen en antwoorden over ESSM, vastgesteld
28 februari 199523 900 X nr 81 dd 060 695 Studie en verwervingsvoorbereidingsfase
LCF 1&223 900 X nr 83 dd 120 695 Brief over samenwerking met Duitsland
en Spanje23 900 X nr 88 dd 220 695 Antwoorden schriftelijke vragen23 900 X nr 97 dd 300 695 Voortstuwing LCF23 900 X nr 99 Brief Stasdef van 12 juli 1995 over interim-contract
APAR24 400 X nr 014 dd 111 095 LAMS C24 400 X nr 020 dd 021 195 begrotingsonderzoek24 400 X nr 045 dd 241 195 keuze gasturbines24 400 X nr 071 dd 080 296 Algemeen overleg LAMS C24 400 X nr 086 dd 290 396 keuze dieselmotoren24 400 X nr 116 dd 200 696 luchtverdedigingscapaciteit (ABC
LCF 3&4)24 400 X nr 123 dd 120 696 Verslag algemeen overleg24 400 X nr 129 dd 080 796 Antwoord op kamervragen (waarom ABC
brief)25 000 X nr 07 dd 021 096 Antwoord op kamervragen (LCF 3&4)25 000 X nr 16 dd 011 196 Verwerving Mk 41 lanceerinrichting25 000 X nr 38 dd 241 096 Verslag van algemeen overleg25 000 X nr 42 dd 191 296 Verwervingsvoorbereidingsfase LCF
3&425 000 X nr 68 dd 040 497 Afsluiten MOU ESSM productievoorbereiding25 000 X nr 76 dd 240 497 Aanwijzing in het kader Grote Projecten25 000 X nr 91 dd 240 697 voortgangsrapportage LCF25 800 X nr 01 dd 011 297 Verwerving SMART-L BIJLAGEDen Haag, 11 september 1997Aan de staatssecretaris van Defensie InleidingDe vaste commissie voor Defensie heeft zich gebogen over de vraag aan
welke informatie zij in het kader van de toepassing van de procedureregeling
grote projecten op het LCF-project behoefte heeft. Daarbij maakt zij een onderscheid
tussen de periode tot 1 januari 1998 en de periode daarna. BasisbeschrijvingVoor de periode tot 1 januari 1998 heeft zij behoefte aan een integrale
basisbeschrijving van het project als geheel. Dit zal naar verwachting grotendeels
kunnen neerkomen op een herschrijving van en aanvulling op de voortgangsrapportage
van 24 juni 1997 (25 000 X, nr. 91). De aanvulling bestaat merendeels
uit informatie die reeds eerder in het kader van DMP of van de begrotingscyclus
aan de Kamer is verstrekt.Deze basisbeschrijving is nodig om als ijkpunt te kunnen fungeren voor
de voortgangscontrole op het project als geheel en de erin opgenomen deelprojecten.De basisbeschrijving zou uit de volgende elementen dienen te bestaan:1 Beschrijving van de strategische doelstelling van het project: welke
doelen moeten worden bereikt met realisatie van het project, welke plaats
nemen die doelen in in het totaal van doelstellingen van de krijgsmacht, met
welke politieke, militaire en andere relevante factoren is daarbij rekening
gehouden2 Vertaling van de strategische doelstelling via programma's van eisen
naar materieelkeuzes binnen het project. Daaronder vallen onder meer de uitbreiding
van 2 naar 4 LCF'n, de keuzes van verschillende sensor-, wapen- en communicatiesystemen,
etc.3 Beschrijving van de organisatie van het project4 Financiële planning, tijdplanning, onderbouwing kostenramingen,
budgettaire inpassing in meerjarenramingen e.d. Een en ander uitgesplitst
naar de volgende deelprojecten:– Platforms– voortstuwing– APAR– SIRIUS– ESSM– SMART-L– SM2– Mk 41– Harpoons– Kaliber 127 kanons5 Een oordeel van de departementale accountantsdienst over de toereikendheid
van de projectorganisatie en de betrouwbaarheid van de financiële informatie,
dan wel een beschrijving van de door de AD reeds verrichte controlewerkzaamheden
waardoor die toereikendheid respectieveljk die betrouwbaarheid tot nu toe
impliciet gegarandeerd zijn geweest. Voortgangsrapportages LCF-projectVoor de periode vanaf 1 januari 1998 zou de commissie (naast en bovenop
de informatie in het kader van DMP) één jaarlijkse integrale
voortgangsrapportage willen ontvangen, bij voorkeur uiterlijk in februari,
waarin de situatie per 1 januari wordt weergegeven.Deze voortgangsrapportage dient vergezeld te gaan van een rapportage van
de accountantsdienst waarin deze een oordeel geeft over de kwaliteit en volledigheid
van de voortgangsinformatie en over de toereikendheid van de projectorganisatie,
inclusief administratieve organisatie en interne controle.De voortgangsrapportages dienen informatie te verschaffen over de voortgang
in het algemeen en per onderdeel (deelproject), afgezet tegen de basisbeschrijving
en vergeleken met de laatste voortgangsrapportage. Over de financiële aspecten moeten de rapportages informatie bevatten
over verplichtingen en uitgaven per projectonderdeel, afgezet tegen budget,
zowel in totaliteit als per jaar. Ook moeten eventuele financiële en
andere uitvoeringsrisico's in beeld worden gebracht.Voor 1998 komt het voorgaande dus neer op twee aparte documenten (de basisbeschrijving
en de jaarrapportage), aan te leveren in februari van dat jaar. Tussentijdse rapportagesVoorts dient de Kamer tussentijds geïnformeerd te worden bij dreigende
kostenoverschrijdingen en bij zich wijzigende omstandigheden die tot (inhoudelijke)
aanpassing van het project nopen. SlotGaarne verneemt de commissie van u of u met deze wensen kunt instemmen.
Uiteraard is de commissie bereid over haar informatiewensen met u in overleg
treden.De griffier van de vaste commissie voor Defensie,De Lange XNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire documentatie. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25800-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl