Integratienota 2007-2011; Nota
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31268, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

16-11-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31268 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamZorg dat je erbij hoort!INHOUD INLEIDINGOnbehagen over integratieBurgers aanspreken op hun gemeenschappelijke belangenRechten én plichten: wederkerigheidActief burgerschap is nu nodigActieprogrammaPrioriteit voor betere inburgeringSamen werken aan integratieOnderwijs voertuig voor emancipatie van de tweede generatieDiversiteit in het jeugdbeleidMeer arbeidsdeelnameDe wijkaanpak: wonen, werken, leren, integreren, veiligheidEen specifieke inzet voor Antillianen en MarokkanenOverige maatregelenNieuwe immigrantenOnderzoeksrapportenOndertekeningLichaamHOOFDSTUK 1 WEDERZIJDSE ACCEPTATIE BASIS VOOR INTEGRATIEDe kern: zorg dat je erbij hoort1.1 Een beleidsprogramma voor integratieWaarom een IntegratienotaIntegratie in het kabinetsbeleidJaarrapport IntegratieVier hoofdstukken1.2 Analyse: onbehagen over integratieIntegratie onderwerp van maatschappelijk debatAantal allochtonen sterk gegroeid, houding van de bevolking
veranderdIntegratie is ook meedoenMaatschappelijke achterstand krijgt eigen dynamiekWederzijdse onvrede en achterstand versterken elkaar1.3 Visie: maatschappelijke emancipatie én sociale
integratie zijn beide nodigWisselende accenten in het beleidAchterstanden verminderen én sociale afstand verkleinenRealiteiten van vandaagMaatschappelijke emancipatie via onderwijs, werk en huisvestingSociale integratieWederzijdse inzet is nodigGeen vrijblijvendheidPerspectieven gunstigPositieve ontwikkelingen1.4 Activerend beleidEigen kracht van burgers aanmoedigenActiverenRuimte geven aan eigen initiatieven van burgersSamen met gemeentenSamen met organisaties van etnische minderheden1.5 Interventies beter onderbouwen en evaluerenHOOFDSTUK 2 MAATSCHAPPELIJKE EMANCIPATIE2.1 Meedoen in een veranderende samenlevingVooruitgang, maar toch nog aanzienlijke achterstandCompetenties sleutel voor meedoenOpleiding en arbeidskansenCompetentieniveau moet hogerBeleidsprioriteiten maatschappelijke emancipatie van niet-westerse
groepenBedrijven en instellingen moeten kansen biedenBeleidsopgaven en beleidsprioriteiten2.2 Een betere inburgeringInburgering levert onvoldoende opUitvoeringsproblemenDeltaplan InburgeringDeltaplan InburgeringParticipatie centraalBeoogde effecten Deltaplan inburgering2.3 Maatschappelijke emancipatie door onderwijsVeel niet-westerse jongeren beginnen met achterstandAanvangsachterstanden wegwerkenMeer winst door toegespitst beleidOnderwijs effectiever voor niet-westerse leerlingen door:Ook buitenschoolsTaal centraalMinder voortijdig schoolverlatersBeoogde effecten meer onderwijseffectiviteit voor niet-westerse
leerlingen2.4 Bereik en kwaliteit van jeugdbeleid voor niet-westerse
jongeren vergrotenMaatschappelijke achterstand en ontsporing gaan hand in
handProblemen voorkomenDrang en dwangVerbeteringen in het jeugdbeleid voor niet-westerse jongeren
en hun oudersDiversiteit in het jeugdbeleidDiversiteit in het jeugdbeleidBeoogde effecten diversiteit in het jeugdbeleidErvaringen uit Preventiebeleid 2001–2004 meenemen2.5 Meedoen door werkArbeid sleutel tot inkomen, aanzien en erkenningWeinig deelname aan arbeidsmarkt door Turkse en Marokkaanse
vrouwenSER-adviesKabinetsreactieMeer arbeidskansen voor niet-westerse arbeidsmarktdeelnemersDiversiteitsbeleidZelfstandig ondernemerschapDiscriminatie bestrijdenBeoogd effect meer kansen voor niet-westerse arbeidsmarktdeelnemers2.6 Wonen als aangrijpingspuntToenemende concentratieNiet-westerse allochtonen slechter gehuisvestIntegratiestimulerend woonbeleidBreed georiënteerd woonbeleid is nodigDe stimulerende potenties van wijken en buurtenActieplan KrachtwijkenBeoogde effecten integratiestimulerend woonbeleid2.7 Beleid voor specifieke groepenSpecifiek beleid in bijzondere omstandighedenAntillianen hebben een bijzondere plaatsAanpak via «Antillianengemeenten»Marokkaanse jongeren: andere achtergrond, vergelijkbare
problemenAanpak Antilliaanse en Marokkaanse probleemjongeren in
ontwikkelingSpecifieke aanpak al gestartBeoogde effecten aanpak Antilliaanse en Marokkaanse probleemjongerenHOOFDSTUK 3 SOCIALE INTEGRATIE3.1 Maatschappelijke emancipatie alleen is niet voldoendeOok hoger opgeleide allochtonen voelen zich onvoldoende
geaccepteerdFeiten over sociale integratieEtnische, culturele en levensbeschouwelijke scheidslijnen
doorbrekenBeleidsprioriteiten sociale integratie3.2 Actief burgerschapStimuleren van actief burgerschapBeoogde effecten bevordering actief burgerschap3.3 Sociale integratie door inburgeringSociale integratie via participatie in de inburgering3.4 Discriminatie bestrijden en voorkomenActievere aanpak van racisme en discriminatieBeoogde effecten actievere aanpak racisme en discriminatie3.5 Vrouwen activerenActiveren van niet-westerse vrouwen door emancipatiebeleid3.6 Slachtofferschap eergerelateerd geweld terugdringenGemeenschappen betrekken bij bestrijding eergerelateerd
geweldBeoogde effecten bestrijding eergerelateerd geweld:3.7 DialoogDialoog tussen en met culturen en levensbeschouwingen:
niet alleen met elkaar pratenBeoogde effecten dialoog en samenwerking tussen allochtonen
en autochtonen3.8 Contacten met migrantengodsdiensten3.9 Tegengaan van polarisatie en radicaliseringPolarisatie en radicalisering bestrijden en voorkomenBeoogde effecten bestrijden en voorkomen polarisatie en
radicaliseringHOOFDSTUK 4. STAND EN ONTWIKKELING VAN DE INTEGRATIEJaarrapport Integratie 2007 belangrijkste bron4.1 Aantallen en bevolkingsontwikkelingActuele bevolkingssamenstellingFiguur 4.1 Bevolking naar geboorteland ouders, 2007Groei van de niet-westerse bevolkingFiguur 4.2 Bevolkingsgroei, naar herkomst 1997–2007Daling van niet-westerse immigratiePrognose voor 2050Ongelijke spreidingFiguur 4.3 Immigratie naar geboortelandFiguur 4.4 Buurten met hoog aandeel niet-westerse allochtonen,
naar gemeentegrootte en jaar, én aandeel niet-westerse allochtonen
in concentratiebuurten in 20064.2 Werk of geen werkSterke reactie op conjuncturele fluctuatiesFiguur 4.5 Werkloosheid naar herkomst, 2001–2007
(eerste kwartaal)Zorg over jeugdwerkloosheidFiguur 4.6 Werkloosheid onder jongeren (15–24 jaar),
naar herkomst, 2001–2006Meer niet-westerse allochtonen aan het werkFiguur 4.7 Netto-arbeidsparticipatie van 16–64-jarigen,
naar geslacht en herkomst, 1996–2006Verschillen tussen mannen en vrouwen4.3 Stijgend opleidingsniveau, betere schoolprestatiesMinder ongediplomeerdenFiguur 4.8 Ongediplomeerden, naar herkomsgroepering, 1988/2006Prestaties einde basisonderwijs hogerFiguur 4.9 Achterstanda in taal- en rekenprestaties
in groep 8 ten opzichte van leerlingen met hoger opgeleide oudersb,
naar herkomstgroepering, 1988/2004Betere schoolloopbanen na het basisonderwijsMeer deelname aan hoger onderwijs4.4 Wederzijdse beeldvorming en interetnische contactenBeeldvorming recent verbeterdFiguur 4.10 «Te veel allochtonen» en «Geen
allochtonen als buren (1991–2006)Negatieve opvattingen over de islamAcceptatie en discriminatieFiguur 4.11 Perceptie van discriminatie en zelf ervaren
discriminatie, naar herkomstgroepering, 2006Houding en gedrag4.5 Betrokkenheid bij criminaliteitCriminaliteit en integratieDe cijfersFiguur 4.12 Verdachten van een misdrijf, naar herkomsgroepering,
2004 (12–60 jarigen)Grootste oververtegenwoordiging onder Marokkaanse jongerenAntillianen en Marokkanen ook aan top van de lijst van
recidivisten4.6 ConclusiesBIJLAGE 1DETAILINFORMATIE OVER AFZONDERLIJKE BELEIDSONDERDELEN1 InburgeringInhoud en voorbereidingUitvoeringNieuw inburgeringstelselVoorbereiding en implementatie bij gemeentenOndersteuning en voorlichtingInformatie Beheer GroepMarktwerkingKeurmerk InburgerenAmbities gemeenten en bekostigingRegeling allochtone vrouwenAfbouw voormalig inburgeringsstelsel (van oud naar nieuw)Resultaten inburgeringsbeleid 2006OudkomersNieuwkomersstroomschema’s 2006Deltaplan inburgeringRegeling nalatenschap oude Vreemdelingenwet2 Onderwijs en cultuurBasisonderwijsOnderwijsachterstandenbeleidSegregatie voorkomenBrede scholenAllochtone oudersActief burgerschap en sociale integratieIslamitisch onderwijsVoortgezet onderwijsOnderwijssachterstandenbeleidMentoring-kennisfunctieVoortijdig schoolverlatenEducatie en inburgeringLeren en WerkenHoger OnderwijsStudiesucces in het hoger onderwijsAmbassadeursnetwerkUAF (Stichting voor vluchteling-studenten)Nederlandse Instituten in het Buitenland (NIB’s)Studiesucces in de grote stedenAllochtone bètatechniek studentenOnderzoek en wetenschapsbeleidPromotieplaatsen door MozaiëkprogrammaCultuurCultureel burgerschapRuimte voor divers talentAanbod voor divers publiekCulturele diversiteitDe diverse samenleving en de kracht van kunst en cultuurOverige interculturele activiteitenBibliothekenMediaMulticulturele Televisie Nederland (MTNL)FunX3 Werk en maatschappelijke participatieImpulsen voor de participatie van allochtone jongerenVoortzetting afspraken Werktop (2005)Specifieke arbeidsmarktprojectenBanenoffensief vluchtelingenRegionale banenplannenGesprekken op de werkvloer – FNVTrendy Maroc star in NLKleurrijk Nederland werkt! – PSWWerelds Talent – Forum/De BaakStageproject – politie HaaglandenNieuw OndernemerschapOnderzoekCAO-onderzoek minderhedenSEOR-onderzoek «balanceren tussen twee culturen»Onderzoek reïntegratietrajectenOnderzoek effectiviteit reïntegratieinstrumenten
voor gemeentenEIM Onderzoek stimuleren ondernemerschap onder allochtone
uitkeringsgerechtigdenGelijke behandeling en aanpak discriminatie arbeidsmarktGelijke beloningWerving en selectieEuropees Jaar van gelijke kansen voor iedereen (2007)DiscriminatiemonitorBestrijding negatieve beeldvormingStimuleren DiversiteitsbeleidDiversiteit bij de RijksoverheidEen leven lang leren4 Wonen en Integrale wijkaanpakDifferentiatie van eenzijdige woningvoorraadHuisvesting lage inkomensgroepen in randgemeentenInstroom regulerenPositie allochtonen op de woningmarktLeefbaarheid: Actieplan krachtwijken5 Bestrijding van racisme en discriminatieAfronding van het Nationaal Actieplan tegen Racisme (NAP,
2003–2007)Ontwikkeling van een integraal Plan van aanpak voor de
bestrijding van racisme (2007–2011)Monitor RassendiscriminatieLandelijk dekkend netwerk van antidiscriminatievoorzieningenWettelijke regelingOverbruggingsmaatregel en convenantenOverige maatregelenInterdepartementale taakverdeling6 Participatie en ontwikkeling van niet-westerse
vrouwenAanpakHet verhogen van de maatschappelijke- en arbeidsparticipatieOndersteuning gemeenten in beleidsontwikkelingUitvoering van het Deltaplan InburgeringUitbreiding project «Duizend en één
Kracht; vrouwen en vrijwillige inzet»Paraprofessionele functies voor vrouwenRegiegroep Allochtone Vrouwen en ArbeidOverige maatregelenVergroten van de zelfredzaamheid en persoonlijke ontwikkelingInzetten van vrouwelijke en mannelijke rolmodellenBevorderen dialoogEmancipatie van mannen en jongens uit etnische minderheidsgroepenReïntegratiemogelijkheden van allochtone vrouwen7 Maatschappelijke Preventie eergerelateerd geweld8 Preventie en aanpak van overlastgevend gedragAntilliaanse jongerenMarokkaanse jeugdCampussenHomoseksualiteit9 Godsdienst en levensbeschouwingReligieuze contactorganenNederlandse islam- en imamopleidingenIslam en Burgerschap10 Interculturele dialoogActiviteiten11 Preventie van polarisatie en radicaliseringVersterking van de weerbaarheid en stimuleren van de-radicaliseringVergroting van Sociale Cohesie en uitdragen Kernwaarden
van de Rechtsstaat12 Actief burgerschap ontwikkelenRegeling Ruimte voor contact13 Lokaal integratiebeleidGebrekkige aansluiting landelijk en lokaal beleidBeleidsagenda14 Internationaal en Europese UnieEuropees Integratie FondsEuropees Vluchtelingenfonds II (EVFII)Internationaal algemeenVooruitblik15 Gezondheidszorg, allochtone ouderen en sport en
integratieGezondheidszorgZorggebruik allochtonenInterculturalisatie gezondheidszorgAanpak gezondheidsachterstandenAllochtone ouderenSport en integratie16 Overleg en samenwerking met landelijke maatschappelijke
partnersLandelijk Overleg Minderheden en de IntegratieraadVluchtelingenFORUMKIEM
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31268Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 362 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 268Integratienota 2007–2011nr. 2NOTAZorg dat je erbij hoort!INHOUD Inleiding4   Hoofdstuk 1 Wederzijdse
acceptatie basis voor integratie101.1Een beleidsprogramma voor integratie101.2Analyse: onbehagen over integratie121.3Visie: maatschappelijke emancipatie én
integratie zijn beide nodig141.4Activerend beleid201.5Interventies beter onderbouwen
en evalueren22   Hoofdstuk
2 Maatschappelijke emancipatie242.1Meedoen in een veranderende samenleving242.2Een betere inburgering262.3Maatschappelijke emancipatie door
onderwijs282.4Bereik en kwaliteit van jeugdbeleid
voor niet-westerse jongeren vergroten302.5Meedoen door werk332.6Wonen als aangrijpingspunt362.7Beleid voor specifieke groepen38   Hoofdstuk
3 Sociale integratie423.1Maatschappelijke emancipatie alleen
is niet voldoende423.2Actief burgerschap433.3Sociale integratie door inburgering453.4Discriminatie bestrijden en voorkomen463.5Vrouwen activeren473.6Slachtofferschap eergerelateerd
geweld tegengaan483.7Dialoog493.8Contacten met migrantengodsdiensten503.9Tegengaan van polarisatie en radicalisering51Hoofdstuk
4 Stand en ontwikkeling van de integratie544.1Aantallen en bevolkingsontwikkeling544.2Werk of geen werk584.3Stijgend opleidingsniveau, betere
schoolprestaties624.4Wederzijdse beeldvorming en interetnische
contacten654.5Betrokkenheid bij criminaliteit694.6Conclusies71   Bijlage
1 Detailinformatie over afzonderlijke beleidsonderdelen731Inburgering732Onderwijs en cultuur823Werk en maatschappelijke participatie934Wonen en Integrale wijkaanpak1055Bestrijden van racisme en discriminatie1076Participatie en ontwikkeling van
niet-westerse vrouwen1107Maatschappelijke Preventie eergerelateerd
geweld1168Preventie en aanpak van overlastgevend
gedrag1179Godsdienst en levensbeschouwing12110Interculturele dialoog12311Preventie van polarisatie en radicalisering12412Actief burgerschap ontwikkelen12613Lokaal integratiebeleid12814Internationaal en Europese unie12915Gezondheidszorg, allochtone ouderen
en sport en integratie13216Overleg en samenwerking met landelijke
maatschappelijke partners134INLEIDINGOnbehagen over integratieHet integratiebeleid vergt de komende jaren beslissende stappen. Er is
lange tijd voorbij gegaan aan de schok en de spanningen die de confrontatie
met andere culturen, gewoonten en geloven met zich meebrengt voor de ontvangende
samenleving. Dit uit zich in een groeiend gevoel van onbehagen, zowel bij
de allochtone als de autochtone burger.Veel autochtone Nederlanders ervaren de snelle veranderingen in hun leefomgeving
en vooral de toenemende zichtbaarheid van de islam als bedreigend. Het gevoel
van onveiligheid wordt versterkt door de radicalisering die zich onder een
relatief beperkt deel van de moslims voordoet en door de terroristische aanslagen
in verschillende landen uit naam van de islam. Radicalen dragen het idee actief
uit dat de islam onverenigbaar is met onze moderne samenleving. Ook meer algemene
verschijnselen, zoals een snel veranderend straatbeeld, tot uiting komend
in kleding, houding, gedrag geven aanleiding tot gevoelens van angst en onveiligheid.
Sociale correctiemechanismen werken blijkbaar niet goed: mensen zijn bang
geworden om elkaar aan te spreken op afwijkend of storend gedrag. Criminele
allochtone jongens veroorzaken overlast, ergernis en angst. Niet zelden ontaarden
etnische spanningen in gebruik van geweld. De recente gebeurtenissen in de
Amsterdamse wijk Slotervaart illustreren dit. Er is dan ook een afnemende
bereidheid om verschillen als een verrijking te ervaren: steeds meer autochtonen
vinden dat minderheden c.q. migranten zich maar moeten aanpassen. Ze vrezen
een verkwanseling van de Nederlandse eigenheid en van onze kernwaarden en
voelen zich in toenemende mate vervreemd van deze samenleving. Burgers raken
onverschillig en keren zich af van de samenleving.Ook veel niet-westerse allochtonen voelen zich niet geaccepteerd als burger
van onze samenleving, hoezeer ze zich daar ook voor inspannen. Er is een groeiende
groep binnen de niet-westerse allochtonen die zich inzet om te integreren.
Vrouwen die werken aan emancipatie in eigen kring. Organisaties van minderheden
die zich inspannen om taboes in eigen kring bespreekbaar te maken, die activiteiten
ondernemen om bruggen te slaan naar de samenleving. Een groeiend aantal nieuwe
Nederlanders is betrokken bij het openbaar bestuur of ontwikkelt zich als
ondernemer. Succesvolle mannen en vrouwen die zich inspannen om een positie
in de samenleving te verwerven, krijgen daarvoor nog niet altijd waardering
en ondersteuning.Tegelijkertijd moet worden onderkend dat er allochtone Nederlanders zijn
die teruggetrokken leven in hun eigen etnische kring en geloof, min of meer
met de rug naar de samenleving toe. Deze groep bevestigt bij autochtonen het
beeld dat de islam niet verenigbaar zou zijn met de moderne samenleving. Deze
groep voelt zich niet mede-verantwoordelijk voor de leefbaarheid in de eigen
buurt. De etnische solidariteit maakt ook dat geen afstand wordt genomen van
tradities of gedragingen (bijvoorbeeld uithuwelijken) die zich niet verhouden
met onze rechtsstaat (in dit geval vrije partnerkeuze) uit angst voor afwijzing
in eigen kring. Mensen die zich afkeren van de samenleving vluchten ook regelmatig
in slachtoffergedrag. Ook bij autochtone burgers komt het soms voor dat zij
zich terugtrekken in hun eigen gemeenschap.De werelden van autochtonen en allochtonen zijn nog veel te veel van elkaar
gescheiden. Hierdoor is er toenemende polarisatie. De onderlinge sociale en
culturele afstand gaat hand in hand met sociaal-economische achterstand. Veel
niet-westerse allochtonen en laag opgeleide autochtonen hebben onvoldoende
competenties en netwerken om succesvol te kunnen deelnemen aan het economisch
leven. Bovendien worden de competenties van allochtonen die goed opgeleid
zijn, vaak onvoldoende op hun waarde geschat.Burgers aanspreken op hun gemeenschappelijke belangenHet kabinet voelt het ongenoegen dat aan beide kanten wordt ervaren, en
is zich bewust van de urgentie deze polarisatie een halt toe te roepen. Daar
bestaan ook mogelijkheden voor, in aanmerking genomen dat burgers gemeenschappelijke
belangen hebben, niet alleen in sociaal-economisch opzicht bij werk, maar
ook als het gaat om veiligheid, onderwijs, de zorg voor de kinderen, wonen
en leefbaarheid in de buurt.Het kabinet wil daarom groepen aanspreken op hun gemeenschappelijke belangen.
Burgers zouden idealiter een eigen en gezamenlijke verantwoordelijkheid moeten
voelen, niet alleen om op te komen voor deze belangen maar ook om deze te
beschermen.De ontwikkeling van de integratie in de afgelopen decennia heeft duidelijk
gemaakt dat de tegenstellingen die er bestaan tussen culturen en levensbeschouwingen
niet moeten worden onderschat. Bovendien is duidelijk geworden dat de toenemende
pluriformiteit en individualisering gepaard zijn gegaan met een grotere onbekendheid
met de inhoud en implicaties van de kernwaarden van onze rechtsstaat. Daarom
is het breed uitdragen en ondersteunen door alle Nederlanders van de vrijheden,
rechten en verplichtingen die zijn verbonden met onze rechtsstaat essentieel.
Maar daarmee alleen komen we er niet.Het kabinet doet een appèl op alle burgers om mee te doen in de
samenleving op basis van wederzijdse acceptatie en gelijkwaardigheid. Net
zoals van autochtonen wordt van allochtonen verwacht dat ze hun best doen
om zich een plaats in die samenleving te veroveren, door de taal te leren,
een opleiding te volgen en af te maken, een inkomen te verwerven, verantwoordelijkheid
te nemen voor de opvoeding van hun kinderen. Het gaat ook om nieuwsgierigheid
naar het reilen en zeilen van de Nederlandse samenleving en de leefwereld
van (autochtone) medeburgers, dat geldt in het bijzonder voor de Nederlandse
cultuur en geschiedenis. Door mee te doen in de samenleving wordt het mogelijk
je daarmee in toenemende mate te identificeren.Het kabinet spreekt ook de autochtone burgers, instellingen en bedrijfsleven
aan om mee te bouwen aan een samenleving waarin iedereen zich veilig voelt.
Van hen wordt verlangd de inspanningen die de allochtone bevolking verricht
op waarde te schatten. Daarbij mag worden gevraagd open te staan voor mensen
met een andere etnische, culturele of levensbeschouwelijke achtergrond die
daadwerkelijk aan onze samenleving mee willen doen.Rechten én plichten: wederkerigheidWederkerigheid is in het integratiebeleid een kernbegrip. Actief burgerschap
kan alleen vorm krijgen als er een gemeenschappelijke wil is om met erkenning
van verschillen samen te leven. Nederland zou er al een stuk prettiger en
veiliger op worden als allochtonen zich hier welkom voelen en autochtonen
zien dat de nieuwe Nederlanders meedoen aan de samenleving.Bij de verwachtingen die we van elkaar mogen hebben spelen grondrechten
een belangrijke rol. Verworvenheden die we koesteren en waarvoor menigeen
naar ons land is gekomen: democratie, vrijheid van geloof en vereniging, vrijheid
van meningsuiting en gelijkheid van alle burgers ongeacht politieke overtuiging,
geloof, kleur, sekse of seksuele geaardheid. Het kabinet onderstreept dat
deze vrijheden zijn vastgelegd als ononderhandelbare rechten én plichten.
Iedere inwoner van Nederland behoort de grondrechten te kennen en zich er
in het maatschappelijke verkeer naar te gedragen Integratie betekent dus ook:
leven met de grondrechten die voor alle burgers gelijk zijn. Grondrechten
zijn wederkerig. Vrijheid van godsdienst betekent dus niet alleen de vrijheid
het eigen geloof te beleven, maar ook de plicht om anderen in hun godsdienstige
overtuiging te respecteren en geloofsafval en de afwijzing van welk geloof
dan ook te accepteren.Actief burgerschap is nu nodigHet kabinet realiseert zich dat een deel van bovenstaande problemen te
maken heeft met de chemie tussen burgers. Daar heeft de overheid maar beperkt
invloed op. De overheid kan wel grenzen stellen, uitnodigen, en positie bepalen.
De overheid biedt kansen en neemt belemmeringen weg voor diegenen die hun
eigen verantwoordelijkheid nemen. Het kabinet wil daarom in de komende jaren
over een breed front de voorwaarden voor actief burgerschap, maatschappelijke
emancipatie en sociale integratie verbeteren. In deze nota worden de maatregelen
gepresenteerd die hiervoor nodig zijn.Burgerschap heeft te maken met je deel weten van deze Nederlandse samenleving.
Identificatie met Nederland en met de samenlevings- en samenwerkingsverbanden
die ons land in overvloed kent, brengt mensen vanuit geheel verschillende
levensomstandigheden bij elkaar en kan zo verschillen overbruggen. Actieve
burgers zijn zich bewust van hun gemeenschappelijkheid en zijn bereid daar
een bijdrage aan te leveren. Samen werken aan gedeelde belangen en interesses
vergroot de kansen en mogelijkheden tot de wederzijdse acceptatie en wederkerigheid
die onmisbaar zijn voor integratie.Actief burgerschap vormt een veelbelovend aangrijpingspunt voor sociale
integratie. In ons land is een burgerschapstraditie die uitgaat van diversiteit
nog weinig tot ontwikkeling gekomen. Maar door de sterk toegenomen diversiteit
kan juist burgerschap de brugfunctie vervullen die nodig is om samenwerking
over scheidslijnen heen tot stand te brengen. Oude bindingskaders werken niet
meer, traditioneel burgerschap alleen als plicht spreekt moderne burgers niet
meer aan. Maar ook in de gemoderniseerde samenleving willen de meeste mensen
zich best inzetten voor zaken die iedereen aangaan. Alleen is die bereidheid
niet onvoorwaardelijk. Burgers moeten erop kunnen vertrouwen dat de elementaire
vrijheden en rechten die ze hebben daarbij overeind blijven. Dat hoort ook
bij actief burgerschap.ActieprogrammaIn deze nota zijn de twee hoofdthema’s van het integratiebeleid
voor de komende jaren, – maatschappelijke emancipatie en sociale integratie,
met daarin een sterk accent op actief burgerschap, uitgewerkt in concrete
acties en beoogde resultaten. De nota is daarmee het actieprogramma voor integratie
van het kabinet. Voorafgaand aan de presentatie van concrete beleidsprioriteiten
geeft het kabinet zijn visie op integratie en integratiebeleid. De belangrijkste
prioriteiten die in de nota worden genoemd worden hierna kort aangestipt.Prioriteit voor betere inburgeringEerste prioriteit van het integratiebeleid is de verbetering van de inburgering.
Met het Deltaplan inburgering gaat het kabinet ervoor zorgen dat de regelgeving
rond inburgering sterk wordt vereenvoudigd, inburgeraars meer profijt hebben
van de programma’s en dat de participatie, burgerschap en het leren
van de taal in de inburgering centraal komen te staan. Meer oud- en nieuwkomers
moeten gaan deelnemen aan de inburgering. In 2011 moet ten minste 80 procent
van de inburgeringstrajecten bestaan uit een combinatie van leren op school
en maatschappelijke of economische participatie. Het bereik van de inburgering
wordt in de komende vier jaar vergroot tot gemiddeld 60 000 trajecten
per jaar.Samen werken aan integratieSamen met gemeenten zal het kabinet een gemeenschappelijke agenda voor
integratiebeleid opstellen. Het beleid richt zich in beginsel niet op specifieke
etnische, culturele of levensbeschouwelijke groepen, maar op het tegengaan
van segregatie, het wegnemen van belemmeringen en het bieden van kansen voor
sociale, culturele en economische participatie. Daarvoor is het nodig dat
onze instellingen en voorzieningen voor mensen met een andere etnische, culturele
of levensbeschouwelijke achtergrond even effectief werken als voor de doorsnee
autochtone gebruiker of klant. Tegelijkertijd wil het kabinet dat mensen aangesproken
worden op hun eigen verantwoordelijkheid en dat ze worden uitgedaagd en gestimuleerd
om gebruik te maken van de geboden mogelijkheden. Dat houdt ook in dat er
verplichtingen worden opgelegd, bijvoorbeeld bij de inburgering, bij falende
opvoeders, bij ontsporende jongeren. Belangrijke randvoorwaarde voor integratie
is veiligheid. Daarom zal de overheid krachtig optreden tegen criminaliteit,
radicalisme en overtreding van grondrechten.Onderwijs voertuig voor emancipatie van de tweede generatieIn het onderwijs wordt prioriteit gegeven aan het verkleinen van de achterstand
in taal- en cognitieve ontwikkeling waarmee niet-westerse kinderen aan het
onderwijs beginnen. Door uitbreiding en kwalitatieve versterking van de voor-
en vroegschoolse educatie wordt de achterstand van niet-westerse leerlingen
verminderd. Het aantal brede scholen wordt uitgebreid. Op zulke scholen krijgen
niet-westerse leerlingen betere kansen hun kennis van de wereld te vergroten.
Dit is belangrijk voor de taalontwikkeling en die is op zijn beurt weer bepalend
voor de hele schoolloopbaan. Gemeenten gaan samen met scholen klassen voor
extra taalonderwijs organiseren. De bijdrage van onderwijs aan burgerschap
en sociale integratie wordt verder versterkt. Gemeenten hebben samen met schoolbesturen
tot taak de segregatie in het onderwijs tegen te gaan. Ouders worden gestimuleerd
hun kinderen in te schrijven op scholen in de buurt.Diversiteit in het jeugdbeleidVeel jongeren krijgen in hun ontwikkeling te maken met negatieve invloeden
mede veroorzaakt door een gebrekkige opvoeding. Een deel van hen ontspoort,
maakt de opleiding niet af, veroorzaakt overlast en komt in aanraking met
de politie. Het aantal niet-westerse jongeren in deze groep is verhoudingsgewijs
groot. Een aantal van hen is ontvankelijk voor de radicale islam.Eén en ander remt zowel de maatschappelijke emancipatie als de
sociale integratie van deze jongeren. En erger: alle Marokkaanse en Antilliaanse
jongeren worden met hen over één kam geschoren. Daarom is naast
een stevige repressieve aanpak het jeugdbeleid van de minister
voor Jeugd en Gezin belangrijk voor de integratie van niet-westerse jongeren.
Allochtone jongeren gaan meer profijt krijgen van de jeugdzorg en van jeugdvoorzieningen
door uitvoering van het actieplan «Diversiteit in het jeugdbeleid».
Het plan beoogt vergroting van het bereik van de instellingen en voorzieningen
onder niet-westerse jongeren, versterking van de deskundigheid van professionals
in de aanpak van deze jongeren en het beschikbaar komen van methodieken die
specifiek op hen zijn toegesneden.Meer arbeidsdeelnameHet kabinet hecht veel waarde aan het vergroten van de arbeidsparticipatie.
Economische participatie is cruciaal voor maatschappelijke emancipatie én
voor sociale integratie. Van de niet-westerse allochtonen van 15–65
jaar is 51 procent aan het werk. Dat is veel te weinig. Om meer niet-westerse
jongeren aan het werk te krijgen wordt ingezet op het bestrijden van discriminatie
op de arbeidsmarkt en het aan de slag krijgen van personen met grote afstand
tot de arbeidsmarkt onder wie veel niet-westerse allochtonen. Het vergroten
van de vaardigheden van allochtonen om te opereren op de arbeidsmarkt, de
zogeheten soft skills, is een belangrijke schakel
in de aanpak. Het beroepsonderwijs gaat hier werk van maken. Kansen liggen
er vooral op lokaal en regionaal niveau. Daar zijn er mogelijkheden om afspraken
te maken tussen alle betrokkenen (bedrijven, het beroepsonderwijs, reïntegratiestellingen,
gemeenten) over het aan betaalde arbeid laten deelnemen van allochtonen.De wijkaanpak: wonen, werken, leren, integreren, veiligheidSommige wijken en buurten worden gekenmerkt door een eenzijdige woningvoorraad,
beperkte voorzieningen en sociaal-economische achterstanden van de bewoners.
Het merendeel van de niet-westerse bevolking woont in deze wijken en buurten.
Voor maatschappelijke emancipatie en sociale integratie is een stimulerende
leefomgeving van grote betekenis. Het project Krachtwijken gaat hierin voor
een doorbraak zorgen. Integratie is in de wijkaanpak een van de centrale onderwerpen.
Maar eigenlijk hebben alle onderwerpen waar in de wijkaanpak aan wordt gewerkt –
wonen, werken, leren en veiligheid – een directe impact op de integratie
van de wijkbewoners. Dit is gericht op het vergroten van de veiligheid en
de leefbaarheid in de wijk, en het verbeteren van de situatie van allochtone én
autochtone burgers in de wijk. Voortzetting van het beleid om in woonwijken
een meer gedifferentieerde woningvoorraad te realiseren gaat bijdragen aan
de vermindering van de ruimtelijke segregatie tussen allochtonen en autochtonen
en tussen lagere en middeninkomens.Een specifieke inzet voor Antillianen en MarokkanenSpecifiek beleid voor afzonderlijke etnische groepen is naar het oordeel
van het kabinet in het algemeen ongewenst. Alleen in uitzonderlijke situaties
is een specifieke aanpak te rechtvaardigen. De hardnekkige oververtegenwoordiging
van Antilliaanse en Marokkaanse jongeren in de criminaliteitscijfers is naar
het oordeel van het kabinet zo’n bijzondere situatie. Hierin gaat een
krachtige repressieve aanpak van daders gepaard met het bieden van concrete
perspectieven op maatschappelijke participatie. Het gaat erom deze jongeren
aan het leren en aan het werk te krijgen. Hiervoor wordt een reeks concrete
acties en maatregelen uitgewerkt, die in de komende maanden aan de Kamer zullen
worden aangeboden.Overige maatregelenVoor een effectievere bestrijding van racisme en discriminatie komt er
een landelijk dekkend netwerk van antidiscriminatievoorzieningen. De toegankelijkheid
daarvan wordt wettelijk geregeld. In het voorjaar komt er een integraal plan
van aanpak van racisme en discriminatie.Met de acties die in de nota «Meer kansen voor vrouwen» zijn
aangekondigd, worden niet-westerse vrouwen geactiveerd tot maatschappelijke
participatie en deelname aan de arbeidsmarkt. De ministers van Justitie, voor
WWI en de staatssecretaris van VWS werken samen in een programma ter bestrijding
van eergerelateerd geweld. De minister voor WWI neemt de maatschappelijke
preventie voor haar rekening. Voorop staat daarbij het betrekken van de etnische
gemeenschappen bij de aanpak.Contact en dialoog helpen bij het overwinnen van sociale afstand. Daarom
stimuleert het kabinet dialoog en samenwerking tussen etnische groepen. Daar
waar met een beroep op religie sociale integratie en maatschappelijke emancipatie
worden belemmerd is actie nodig om dit vanuit de gemeenschappen tegen te gaan.
Om die reden worden de contacten gecontinueerd die in voorgaande jaren zijn
opgebouwd met koepelorganisaties van de islam en het hindoeïsme. Daarbij
zal worden gelet op de representativiteit van deze organisaties.Polarisatie en radicalisering geven voeding aan wederzijdse intolerantie
en conflicten. In het «Actieplan polarisatie en radicalisering»
geeft het kabinet aan hoe het dit in de komende jaren gaat voorkomen en bestrijden.Nieuwe immigrantenDoor de uitbreiding van de Europese Unie neemt de immigratie van Oost-Europeanen
naar Nederland toe. Steeds vaker worden problemen gesignaleerd over hun huisvesting.
Ook lijkt een deel van deze nieuwe immigranten zich permanent in Nederland
te vestigen. Dit verplicht de overheid om ook jegens hen integratiebeleid
te ontwikkelen. Onderzoek hiernaar is in gang gezet. In het voorjaar van 2008
zal het kabinet op basis van de bevindingen van dit onderzoek passende maatregelen
voorstellen. Ook zal het kabinet met werkgevers overleggen over hun rol in
de inburgering van deze nieuwe groepen.OnderzoeksrapportenGelijktijdig met deze nota worden twee onderzoeksrapporten naar de Kamer
gestuurd: het «Jaarrapport integratie 2007» van het SCP en het
rapport «Preventiebeleid 2001–2004, een terugblik» van het
onderzoeksbureau IVA. Het jaarrapport van het SCP beschrijft op basis van
de meest actuele gegevens de ontwikkeling en de stand van de integratie aan
de hand van de meest relevante indicatoren. Een beleidsmatige selectie uit
de gegevens in het jaarrapport is opgenomen in hoofdstuk 4 van de integratienota.Het IVA-rapport bevat een beschrijving van het verloop van een reeks projecten
ter preventie van criminaliteit en overlast onder etnische minderheden. In
hoofdstuk 2 (paragraaf 2.4) van de integratienota staat aangegeven hoe de
ervaringen met dit onderzoek worden verwerkt in het lopende en toekomstige
beleid. In hoofdstuk 1 (paragraaf 1.5) wordt in meer algemene zin ingegaan
op de betekenis van evaluatieonderzoek voor de beleidsvorming en beleidsuitvoering
op het terrein van integratie.De minister voor Wonen, Wijken en Integratie,C. P. VogelaarHOOFDSTUK 1 WEDERZIJDSE ACCEPTATIE BASIS VOOR INTEGRATIEDe kern: zorg dat je erbij hoortIn de opvatting van het kabinet kan integratie alleen dan tot stand komen
wanneer allochtonen en autochtonen deze samenleving als hún samenleving
accepteren. Daarvoor is brede ondersteuning nodig van de vrijheden, rechten én
verplichtingen die zijn verbonden met onze rechtsstaat. Daarvoor is ook nodig
dat mensen zich veilig voelen in hun directe omgeving.Meer dan voorheen is het van belang de wederkerigheid te benadrukken.
Migranten moeten niet met de rug naar de Nederlandse samenleving gaan staan
en een slachtofferrol aannemen. Maar ook van de autochtone bevolking mag worden
verwacht dat ze migranten die mee willen doen aan de samenleving het gevoel
geven dat ze erbij horen. Ook in religieus opzicht is wederkerigheid nodig.
Iedereen mag in ons land in vrijheid zijn godsdienst beleven, maar wel met
inachtneming van de grondregels die in Nederland gelden. Daartoe hoort ook
het recht op geloofsafval.Het kabinet doet een appèl op alle burgers om hun verantwoordelijkheid
te nemen en mee te doen in de samenleving op basis van wederzijdse acceptatie.
Acceptatie ontstaat niet vanzelf, maar vereist wederzijdse inzet. De basis
is het tonen van belangstelling voor het reilen en zeilen van de samenleving
waarin men leeft en voor de burgers die deze samenleving vormen. Het gaat
ook om acceptatie van de kernwaarden van de samenleving. Vervolgens is het
aan de samenleving om hen die zich inspannen actief deel te nemen, de kansen
te bieden om daadwerkelijk mee te kunnen doen.Om deze kansen te kunnen bieden, is gelijkwaardigheid noodzakelijk. Maar
deze gelijkwaardigheid is nog onvoldoende gerealiseerd. Te veel niet-westerse
allochtonen hebben te weinig opleiding en nemen niet deel aan de arbeidsmarkt.
Daarom vormt de maatschappelijke emancipatie van niet-westerse allochtonen
het eerste hoofdthema van het integratiebeleid van het kabinet. Verplichte
inburgering, onderwijs, werk en huisvesting zijn daarvoor de belangrijkste
instrumenten. Eigen verantwoordelijkheid is daarbij leidend.Maar maatschappelijke emancipatie is niet voldoende. Het is ook nodig
de etnische, culturele en levensbeschouwelijke scheidslijnen in het alledaagse
sociale verkeer die er nu zijn te doorbreken. Sociale integratie vormt het
tweede hoofdthema van het integratiebeleid. Daarbij ligt een sterk accent
op het bevorderen van actief burgerschap, door middel van kennis nemen van
elkaars achtergronden, acceptatie van de kernwaarden van de rechtstaat, en
gemeenschappelijke activiteiten.1.1 Een beleidsprogramma voor integratieWaarom een IntegratienotaHet integratiebeleid vergt de komende jaren beslissende stappen om de
spanningen in de samenleving, ontstaan als gevolg van de omvangrijke immigratie
van de laatste decennia te doen verminderen, om allochtone Nederlanders betere
perspectieven te bieden, om autochtone Nederlanders hun gevoel van veiligheid
terug te geven en om te bevorderen dat alle Nederlanders de vrijheden, rechten
en verplichtingen die zijn verbonden met onze rechtsstaat respecteren.Integratie is een onderwerp dat in het beleid van een groot aantal departementen
een rol speelt. Integratie gaat over inburgering, over het bestrijden van
discriminatie, het tegengaan van onderwijsachterstand, het bevorderen van
arbeidsparticipatie; het gaat over wonen en de woonomgeving, over veiligheid
en over het betrekken van godsdiensten van elders bij de samenleving. Sport-,
welzijns-, en cultuurbeleid zijn relevant om participatie en contact tussen
burgers te bevorderen en dragen zo ook bij aan integratie.Teneinde samenhang in de verschillende beleidsonderdelen aan te brengen
is een overkoepelend kader nodig. Deze integratienota biedt dit kader. In
de nota analyseert het kabinet de ontwikkeling en de stand van de integratie
en geeft het zijn visie op de richting van het integratiebeleid voor de komende
jaren. Deze visie wordt vervolgens concreet uitgewerkt in een aantal beleidsprioriteiten.Integratie in het kabinetsbeleidHet bevorderen van sociale samenhang is een van de zes pijlers van het
kabinetsprogramma «Samen werken samen leven»1. Sociale samenhang is het middel bij uitstek om te bereiken dat mensen
zich veilig voelen, zowel in hun eigen omgeving als in de Nederlandse samenleving
als geheel. Omgekeerd is sociale samenhang onmogelijk zolang dat gevoel van
veiligheid ontbreekt. Veiligheid is randvoorwaarde voor deelname aan het sociale,
economische en maatschappelijke leven. Daarom onderstreept het kabinet op
verschillende plaatsen in deze nota dat het zich tot taak rekent de veiligheid
te bevorderen, met name waar mensen in hun directe omgeving geconfronteerd
worden met overlast en criminaliteit.Sociale samenhang is niet denkbaar zonder de integratie van de snel gegroeide
groep niet-westerse allochtonen2. Veel van de
beleidsprojecten uit het kabinetsprogramma dragen direct of indirect bij aan
integratie. Dit geldt in het bijzonder voor de projecten die onder verantwoordelijkheid
van de minister voor WWI worden uitgevoerd: het «Deltaplan Inburgering»
en het project «Krachtwijken». Maar ook de projecten «Iedereen
Doet Mee», «Voortijdig Schoolverlaten»,«Alle Kansen
voor Alle Kinderen» en «Veiligheid begint bij voorkomen»
dragen bij aan integratie.Maar integratie is ook een zelfstandig onderdeel van het kabinetsbeleid.
In het beleidsprogramma «Samen werken samen leven» kondigt het
kabinet een actieprogramma voor integratie aan. Deze integratienota van het
kabinet wordt gebruikt om dit actieprogramma te presenteren. De integratienota
is opgesteld onder de verantwoordelijkheid van de minister voor WWI. De minister
voor WWI is in het kabinet programmaminister voor integratie. Zij is verantwoordelijk
voor de visie en de samenhang in het integratiebeleid van het kabinet.Jaarrapport IntegratieTegelijk met de Integratienota 2007–2011 verschijnt het Jaarrapport
Integratie 20073. Het jaarrapport bevat een wetenschappelijke
analyse van de feitelijke ontwikkeling van de integratie op de relevante maatschappelijke
terreinen. Het is opgesteld door het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP).
Het jaarrapport vormt de basis voor de beleidsmatige beoordeling van de stand
van de integratie in de integratienota en dient tevens als«nulmeting»
voor het integratiebeleid van het kabinet4.Vier hoofdstukkenDe Integratienota 2007–2011 draait om de thema’s «maatschappelijke
emancipatie» en «sociale integratie». De nota bestaat uit
vier hoofdstukken. Dit eerste hoofdstuk bevat een analyse van de feitelijke
ontwikkeling van de integratie, van het integratiedebat en het tot dusver
gevoerde beleid. Op basis daarvan geeft het kabinet zijn eigen visie op het
beleid dat in de komende jaren nodig is. De volgende twee hoofdstukken bestaan
uit een uitwerking van de twee hoofdthema’s van het integratiebeleid:
maatschappelijke emancipatie en sociale integratie. Per onderwerp wordt aangegeven
wie waarvoor verantwoordelijk is. Het vierde hoofdstuk geeft een beleidsmatige
selectie van actuele feitelijke trends in de integratie. Hierbij
wordt gebruik gemaakt van de gegevens uit het Jaarrapport Integratie 2007
van het SCP en van andere bronnen van informatie. In een bijlage worden de
afzonderlijke beleidsprioriteiten die in de hoofdstukken 2 en 3 worden genoemd
meer in detail gepresenteerd en onderbouwd.Recent gepubliceerde studies van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP)
en het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatie Centrum van het ministerie
van Justitie (WODC) hebben vragen opgeroepen over de kwaliteit en de effecten
van beleidsinterventies op het terrein van integratie. In paragraaf 1.5 geeft
het kabinet hierop een reactie.1.2 Analyse: onbehagen over integratieIntegratie onderwerp van maatschappelijk debatRond de millenniumwisseling is de integratie van niet-westerse migranten
en hun kinderen onderwerp geworden van een intensief maatschappelijk debat.
Veel autochtone Nederlanders ervaren de snelle veranderingen in hun leefomgeving
en vooral de toenemende zichtbaarheid van de islam in hun leefomgeving als
bedreigend. Het gevoel van onveiligheid wordt versterkt door de radicalisering
die zich onder een relatief beperkt deel van de allochtone bevolking voordoet
en door de terroristische aanslagen uit naam van de islam. Radicalen dragen
het idee actief uit dat de islam onverenigbaar is met onze moderne samenleving.
Ook meer algemene verschijnselen, zoals een snel veranderend straatbeeld,
tot uiting komend in kleding, houding, gedrag leidt tot gevoelens van angst
en onveiligheid. Sociale correctiemechanismen werken blijkbaar niet goed:
mensen zijn bang geworden om elkaar aan te spreken op afwijkend of storend
gedrag. Criminele allochtone jongeren veroorzaken, soms met een beroep op
hun geloof, overlast, ergernis en angst. Niet zelden ontaarden etnische spanningen
in gebruik van geweld. De recente gebeurtenissen in de Amsterdamse wijk Slotervaart
illustreren dit. Er is dan ook een afnemende bereidheid om verschillen als
een verrijking te ervaren: steeds meer autochtonen vinden dat minderheden
c.q. migranten zich maar moeten aanpassen. Ze vrezen een verkwanseling van
de Nederlandse eigenheid en van onze kernwaarden en voelen zich in toenemende
mate vervreemd van deze samenleving. Burgers raken onverschillig en keren
zich af van de samenleving.Ook veel niet-westerse allochtonen voelen zich niet geaccepteerd als burger
van onze samenleving, hoezeer ze zich daartoe ook inspannen. Er is een groeiende
groep binnen de niet-westerse allochtonen die zich inzet om te integreren.
Vrouwen die werken aan emancipatie in eigen kring. Organisaties van minderheden
die zich inspannen om taboes in eigen kring bespreekbaar te maken, die activiteiten
ondernemen om bruggen te slaan naar de samenleving. Een groeiend aantal nieuwe
Nederlanders is betrokken bij het openbaar bestuur of ontwikkelt zich als
ondernemer. Succesvolle mannen en vrouwen die zich inspannen om een positie
in de samenleving te verwerven. Het is essentieel dat ze daarvoor worden gewaardeerd
en gesteund.Tegelijkertijd moet worden onderkend dat er allochtone Nederlanders zijn
die teruggetrokken leven in hun eigen etnische kring en geloof, min of meer
met de rug naar de samenleving toe. Zo bevestigen ze het beeld bij autochtonen
dat de islam niet verenigbaar zou zijn met de moderne samenleving. Ze voelen
zich niet mede-verantwoordelijk voor de leefbaarheid in de eigen buurt. De
etnische solidariteit maakt ook dat geen afstand wordt genomen van tradities
of gedragingen (bijvoorbeeld uithuwelijken) die zich niet verhouden
met onze rechtsstaat (in dit geval vrije partnerkeuze) uit angst voor afwijzing
in eigen kring. Mensen die zich afkeren van de samenleving vluchten ook regelmatig
in slachtoffergedrag.Aantal allochtonen sterk gegroeid, houding van de bevolking
veranderd• Vijfendertig jaar geleden, in 1972, telde ons land 162 320
niet-westerse allochtonen1. Op 1 januari
2007 is hun aantal ruim vertienvoudigd. Het CBS registreert dan, om precies
te zijn 1 738 452 personen van wie ten minste een van de ouders
in een niet-westers land is geboren;• De niet-westerse nieuwkomers werden in 1972 nog met een zekere
welwillende nieuwsgierigheid bejegend, maar van die houding is inmiddels weinig
meer over2;• De nieuwsgierigheid sloeg om in vervreemding. Eind 2006 vond
71 procent van de bevolking dat er teveel buitenlanders zijn die zich niet
aanpassen aan de Nederlandse cultuur3.Lange tijd is onvoldoende ingezien dat er een moeilijk overbrugbare kloof
is ontstaan tussen autochtone en allochtone Nederlanders. Nu worden voornamelijk
de schaduwzijden van de multiculturele samenleving opgemerkt.Integratie is ook meedoenIntegratie gaat niet alleen over de verhouding tussen culturen. Het heeft
ook te maken met maatschappelijk aanzien en gelijkwaardigheid, met meedoen
in de samenleving. Werk is daarvoor de sleutel. Want de maatschappelijke status
van personen en groepen wordt nog steeds in hoge mate bepaald door hun plaats
op de beroepenladder. Die plaats is op zijn beurt weer nauw verbonden met
het opleidingsniveau dat voor een beroep nodig is.Door de snelle ontwikkeling van de technologie voldoen veel burgers niet
aan de competentie-eisen die de huidige economie aan werkenden stelt. Eenderde
van de 15–65-jarigen beschikte in 2006 niet over een startkwalificatie4. Een onevenredig groot deel van hen bestaat uit niet-westerse
allochtonen. Velen van hen missen de opleiding en de competenties die nodig
zijn om met succes mee te kunnen concurreren op de arbeidsmarkt. Door hoge
uitkeringsafhankelijkheid5 en oververtegenwoordiging
in werk met laag aanzien6, is het maatschappelijk
prestige van niet-westerse allochtonen als groep gering. Dit vormt een sta
in de weg voor hun acceptatie als gelijkwaardige burgers. Het belemmert ook
hun participatie in de volle breedte van de samenleving. Dit kunnen wij ons
niet veroorloven: iedereen is nodig.Maatschappelijke achterstand versterkt sociale en culturele afstand. Het
is een bekend gegeven dat werkloos geworden migranten de neiging hebben om
terug te vallen op de eigen groep7. Vaak gaat
dit gepaard met het cultiveren van het eigene en met een herleving van de
religieuze betrokkenheid. De afstand die de migranten daardoor krijgen ten
opzichte van de omringende samenleving maakt het voor hen moeilijker om weer
aan de slag te komen. En dit versterkt nog weer de neiging om zich terug te
trekken in eigen kring. Die neiging wordt ook versterkt door het negatieve
sentiment ten opzichte van migranten met een islamitische achtergrond dat
na «9/11» is ontstaan. Ook hierbij is er een zichzelf versterkend
proces van wederzijdse verwijdering8.Maatschappelijke achterstand krijgt eigen dynamiekDe geringe maatschappelijke status van de niet-westerse migranten heeft
een eigen dynamiek gekregen die de integratie nog weer verder bemoeilijkt.
Het gevoel niet voor vol te worden aangezien wordt door een deel van de niet-westerse
jongeren onterecht gebruikt als argument om zich af te zetten tegen hun omgeving.
Bij lager opgeleiden komt dit vooral tot uiting in onhebbelijk gedrag en criminaliteit,
bij hoger opgeleiden neemt het soms de vorm aan van radicalisering en extremisme.
In 2004 kwam van de niet-westerse jongeren van 12–18 jaar 5,1 procent
als verdachte van een misdrijf in aanraking met de politie1. Onder autochtone jongeren was dit 1,6 procent. De oververtegenwoordiging
is vooral bij Marokkaanse jongeren en bij Antilliaanse jongeren met een factor
3 tot 4 onaanvaardbaar hoog. Actieve betrokkenheid bij radicalisme blijft
beperkt tot een zeer klein aantal jongeren. Dit vraagt om een effectieve repressieve
en preventieve aanpak.Maatschappelijke achterstand en feitelijke betrokkenheid bij criminaliteit
en radicalisering zetten de verhoudingen tussen niet-westerse allochtonen,
moslims en autochtonen onder toenemende druk. Ze overschaduwen het bestaan
van een groeiende groep niet-westerse jongeren die de weg naar boven heeft
gevonden. Inmiddels vormen niet-westerse allochtonen 12 procent van de studenteninstroom
in het hoger onderwijs2. Zij willen niet worden
geïdentificeerd met maatschappelijke achterstand en marginalisering.Wederzijdse onvrede en achterstand versterken elkaarWederzijdse onvrede bij autochtone en allochtone Nederlanders en maatschappelijke
achterstand belemmeren integratie. De bereidheid om echt kennis te nemen van
elkaars manier van leven, door de gangbare clichébeelden heen te kijken,
contact met elkaar te zoeken en samenwerkingsverbanden aan te gaan is van
beide kanten beperkt. De sociale verwijdering en segregatie die hiervan het
gevolg zijn belemmeren op hun beurt weer de maatschappelijke emancipatie van
niet-westerse allochtonen. Want voor emancipatie is niet alleen menselijk
kapitaal in de vorm van competenties vereist, maar ook sociaal kapitaal in
de vorm van aansluiting bij relevante sociale groepen en netwerken.1.3 Visie: maatschappelijke emancipatie én sociale
integratie zijn beide nodigWisselende accenten in het beleidDe analyse van het integratievraagstuk in termen van maatschappelijke
achterstand en sociale segregatie is niet nieuw. In de jaren negentig werd
vrijwel uitsluitend ingezet op achterstandsbeleid. Wanneer de achterstanden
van niet-westerse allochtonen in het onderwijs en op de arbeidsmarkt eenmaal
waren weggewerkt zou het met de sociale en culturele integratie vanzelf goed
komen. Rond de millenniumwisseling werd duidelijk dat deze verwachting niet
zou uitkomen. De tweede helft van de jaren negentig gaf vooruitgang te zien
van niet-westerse allochtonen in het onderwijs en verbetering van hun positie
op de arbeidsmarkt3, maar de sociale en culturele
integratie stagneerde. Onderlinge contacten tussen allochtonen en autochtonen
namen niet toe, de ruimtelijke concentratie van niet-westerse allochtonen
in stedelijke achterstandswijken nam wel toe4.Na 2001 komt in het integratiebeleid het accent te liggen op acceptatie
van kernwaarden van de Nederlandse samenleving en op het naleven van gangbare
normen5. Culturele aanpassing van migranten wordt
gezien als een voorwaarde voor deelname aan de samenleving en
dus voor integratie. De vrijblijvendheid over integratie wordt gekritiseerd.
Het beleid krijgt een meer verplichtend karakter. De deelnameverplichting
in de inburgering maakt plaats voor een resultaatsverplichting. Nieuwkomers
dienen in het herkomstland te beginnen met het leren van Nederlands en met
het opdoen van kennis over de Nederlandse samenleving. In de eindtermen van
de inburgering wordt een belangrijke plaats ingeruimd voor waarden, normen
en omgangsvormen. De overheid stopt met het subsidiëren van behoud van
eigen taal en cultuur door migrantengroepen. Activiteiten van migrantengroepen
worden alleen dan ondersteund als ze bijdragen aan integratie. De identificatie
met de Nederlandse samenleving wordt geaccentueerd door het instellen van
een naturalisatieceremonie en het opstellen van een canon van de Nederlandse
geschiedenis en cultuur.Door de wisselende accenten in het beleid is onvoldoende tegemoet gekomen
aan de behoefte aan veiligheid in het snel veranderende Nederland. Met de
wijsheid van nu moet worden geconstateerd dat de sociale samenhang er niet
optimaal mee werd gediend. Het beleid van de jaren negentig had volgens veel
autochtone Nederlanders onvoldoende oog voor de culturele wrijvingen en misstanden
in de woonomgeving en in de samenleving als geheel. Zij voelden zich in de
steek gelaten door «de politiek». De maatschappelijke onrust hierover
is na «9/11» snel geëscaleerd. Dit heeft in belangrijke mate
bijgedragen aan de hiervoor geschetste verschuiving van het accent in het
integratiebeleid naar een verplichting tot aanpassing en de bestrijding van
misstanden. Op hun beurt voelden nu veel mensen met een niet-westerse achtergrond
zich onveilig en in de steek gelaten. Velen van hen hebben het gevoel niet
als gelijkwaardig burger in de Nederlandse samenleving te worden geaccepteerd.
Meer dan voorheen is er de neiging om zich terug te trekken in eigen kring.
Toch is er ook onder allochtonen een zekere waardering voor het loslaten van
de vrijblijvendheid in het integratiebeleid.Achterstanden verminderen én sociale afstand verkleinenHet kabinet voelt het onbehagen bij zowel autochtone als allochtone burgers
en is zich ervan bewust deze polarisatie een halt toe te roepen. Daarom streeft
het kabinet naar een evenwichtig integratiebeleid, waarin alle bevolkingsgroepen
zich kunnen herkennen en zich erkend voelen. Dat begint met het onder ogen
zien van de realiteiten van vandaag. Ons land en onze samenleving zijn in
de afgelopen decennia sociaal, cultureel en economisch gemoderniseerd. We
zijn individualistischer geworden en internationaler.Realiteiten van vandaag• Kennis en technologie zijn de drijvende krachten van onze
economie geworden1;• Hechte en «zware» sociale verbanden zijn vervangen
door veel lichtere sociale netwerken2;• Vaste en vanzelfsprekende normatieve kaders hebben aan betekenis
verloren. Zelfbepaling en zelfbeschikking domineren het normatieve discours;• De immigratie heeft culturen en godsdiensten van elders naar
ons land gebracht;• Niet-westerse migranten willen meedoen in deze samenleving,
maar ze kunnen en willen de gevoelsmatige binding die ze hebben met de cultuur
waarin ze zijn opgegroeid niet zomaar loslaten3;• Veel in Nederland opgroeiende kinderen van migranten willen
het contact met hun ouders niet verliezen, maar willen tegelijkertijd gebruik
maken van de kansen die deze samenleving biedt;• Een veel kleiner deel van deze kinderen vervreemdt van de
samenleving, bezorgt overlast, wordt crimineel of radicaliseert.• Het overgrote deel van de eerste én de tweede generatie
Turkse en Marokkaanse Nederlanders beschouwt zichzelf als moslim1;• Tussen moslims zijn er grote verschillen in de mate waarin
men het geloof praktiseert.De islam is in ons land inmiddels uitgegroeid tot een godsdienst met een
omvangrijke aanhang2. Dit te accepteren als een
realiteit is voor de sterk geseculariseerde autochtone bevolking niet altijd
gemakkelijk. Dat komt onder andere doordat uitingen van het islamitisch geloof
vaak veel manifester zijn dan «we» de laatste decennia van geloofsgemeenschappen
gewend waren. In combinatie met de constante dreiging die wereldwijd uitgaat
van gewelddadige radicale stromingen in de islam, ervaren veel burgers de
gewijzigde verhoudingen als een aantasting van hun gevoel veilig te zijn.
Als mensen dan ook nog eens geconfronteerd worden met crimineel of intimiderend
gedrag van groepen jongeren van allochtone afkomst, ontstaan grote spanningen.In de gemoderniseerde, pluriforme, samenleving die ons land is geworden,
is voor autochtonen én allochtonen wederzijdse erkenning en acceptatie
van elkaar als gelijkwaardige burgers naar het oordeel van het kabinet een
absolute voorwaarde voor integratie. Het wegnemen van belemmeringen voor de
maatschappelijke stijging en emancipatie van migranten en hun kinderen is
voor integratie net zo hard nodig als het doorbreken van etnische, culturele
en levensbeschouwelijke scheidslijnen in de dagelijkse omgang met elkaar.
Groepen met uiteenlopende achtergrond moeten de mogelijkheid en de gelegenheid
hebben zich te identificeren met de samenleving die wij gezamenlijk vormen3. Hierin een beslissende stap verder te komen is de ambitie
van het actieprogramma dat in deze integratienota is uitgewerkt. Het programma
onderscheidt twee hoofdwegen naar integratie: maatschappelijke emancipatie
en sociale integratie. Om hierin vooruitgang te boeken is het nodig dat de
vrijheden, rechten én verplichtingen die met onze rechtsstaat zijn
verbonden door iedereen, allochtonen en autochtonen, gelovigen en niet-gelovigen,
worden nageleefd.Regelmatig wordt in het integratiedebat de verhouding tussen de overheid
en de godsdiensten van migranten ter discussie gesteld. Het gaat daarbij vooral
over de islam. Sommigen menen dat de islam als georganiseerde godsdienst een
bron is van binding tussen mensen en een bijdrage kan leveren aan integratie.
De overheid zou islamitische organisaties daarom moeten betrekken bij het
integratiebeleid. Anderen hebben de opvatting dat de islam mensen isoleert
van de samenleving. Zij zien de islam als een belemmering voor integratie
en menen dat de overheid elk contact met islamitische organisaties moet mijden.
De meer extremen onder hen vinden dat de overheid zich moet inzetten om wat
zij zien als de islamisering van de samenleving actief tegen te gaan. Weer
anderen willen dat de overheid seculiere, liberale of westers georiënteerde
stromingen in de islam ondersteunt om zo tegenwicht te bieden tegen fundamentalisme
en afwijzing van westerse waarden. Tot slot zijn er ook binnen de islam (kleine)
groepen die vinden dat de islam niet is te verenigen met de westerse waarden.Het kabinet wil zich op geen enkele manier mengen in de inhoud van religies,
maar wil wel in gesprek blijven met al die geledingen binnen de moslimgemeenschap
die zich houden aan de wet. Van belang is daarbij dat deze organisaties
representatief zijn, zowel ten aanzien van de vertegenwoordiging van vrouwen
en jongeren, als ten aanzien van de diversiteit van de verschillende stromingen.
Met dit «in gesprek blijven» beoogt het kabinet enerzijds de potenties
te benutten die de islam heeft om op een positieve manier bij te dragen aan
de integratie van moslims en anderzijds de gevaren van op de islam gebaseerd
radicalisme en extremisme zo klein mogelijk te maken. Voor zowel het een als
het ander is samenwerking tussen overheid en moslimorganisaties nodig.De uiteenzetting van de verhouding tussen de overheid en de geloofsgemeenschappen
is hier toegespitst op de islam maar zij geldt in gelijke mate ook voor de
andere geloofsgemeenschappen waar de overheid mee te maken heeft.Maatschappelijke emancipatie via onderwijs, werk en huisvestingMaatschappelijke emancipatie gaat in de visie van het kabinet over het
verkrijgen van maatschappelijk prestige en erkenning via inburgering, onderwijs,
werk, maatschappelijke participatie en huisvesting. De nog altijd aanzienlijke
achterstanden die het merendeel van de niet-westerse bevolking op deze terreinen
heeft moeten hiervoor worden weggewerkt. In de eerste plaats geldt daarbij
dat de mensen aangesproken worden op hun eigen verantwoordelijkheid voor hun
bestaan in Nederland. Van nieuwkomers en oudkomers wordt verwacht dat ze hun
best doen om zich een plaats in die samenleving te veroveren, minimaal door
de taal te leren, een opleiding te volgen en af te maken, een inkomen te verwerven,
verantwoording te nemen voor de opvoeding van hun kinderen. Daarbij is het
zaak scherp te kijken naar de factoren die de achterstand veroorzaken, of
juist kunnen voorkomen. Sommige groepen slagen er beter dan andere in om de
kansen te grijpen die het onderwijs en de arbeidsmarkt bieden. En ook binnen
groepen zijn er hierin grote verschillen.Voorbeelden van een meer toegespitste aanpak zijn te vinden in het inburgeringsbeleid
dat meer dan voorheen rekening gaat houden met aanvangsverschillen tussen
inburgeraars; in het onderwijsbeleid waar er een specifieke inzet komt voor
kinderen met taalachterstand en voor kinderen van zeer laag opgeleide ouders;
in het arbeidsmarktbeleid dat zich richt op het wegnemen van specifieke belemmeringen
voor de arbeidsdeelname van allochtonen.Door aan te sluiten bij de factoren die er werkelijk toe doen kan worden
voorkomen dat hele etnische groepen als maatschappelijke achterblijvers worden
aangemerkt. Dit komt tegemoet aan de begrijpelijke weerzin van succesvolle
allochtonen om een achterstandsstempel opgedrukt te krijgen.Sociale integratieSociale integratie betekent het doorbreken van etnische, culturele en
levensbeschouwelijke scheidslijnen in het openbare leven, op de werkvloer
en in het alledaagse sociale verkeer. Een voorwaarde hiervoor is verbetering
van de inrichting van de directe leefomgeving en voorzieningen op het gebied
van educatie, cultuur, opvoeding, gezondheid, sport, recreatie, ontmoeting.
De wijk en de buurt bieden aanknopingspunten voor het stimuleren van sociale
integratie. Wanneer wijkbewoners op elkaar betrokken zijn, onderling contacten
onderhouden en met elkaar samenwerken, heeft dit een positieve invloed op
het leefklimaat1. Uitnodigende en laagdrempelige
voorzieningen helpen hierbij. Het actieplan «Krachtwijken» heeft
onder meer tot doel de voorwaarden voor sociale samenhang in de 40 aandachtswijken
te optimaliseren.De kern van sociale integratie is actief burgerschap. Actieve burgers
zetten zich in voor de belangen die zij over de grenzen van cultuur, religie
en herkomst met elkaar delen. Van alle burgers wordt verwacht dat zij elkaar
open tegemoet treden en zich elk naar eigen vermogen inzetten voor de gemeenschappelijke
belangen in de samenleving, zoals de veiligheid, de leefbaarheid op straat
en in de wijk, de opvoeding en het onderwijs van kinderen en de zorg voor
medebewoners. Burgerschap heeft ook te maken met je deel weten van deze Nederlandse
samenleving. Identificatie met Nederland en met de samenlevings- en samenwerkingsverbanden
die ons land in overvloed kent brengt mensen vanuit geheel verschillende levensomstandigheden
bij elkaar en kan zo verschillen overbruggen. Actieve burgers zijn zich bewust
van hun gemeenschappelijkheid en zijn bereid daar een bijdrage te leveren.Actief burgerschap kent een veelheid van vormen: deelname aan «de
politiek», meedenken over verbetering van de buurt, meedoen met buurtactiviteiten
voor kinderen, deel uitmaken van een schoolbestuur, lid zijn van een oudercommissie,
als vrijwilliger meedoen bij de organisatie van een sportactiviteit of een
uitstapje voor de kinderen1. Actief burgerschap
slecht barrières tussen groepen omdat het is gebaseerd op gedeelde
interesses en gedeelde belangen. Dit is de functionele identificatie waar
de WRR voor pleit2. Het kabinet stimuleert deze
vormen van actief burgerschap op verschillende manieren. Zo wordt bij de opstelling
van plannen voor de «Krachtwijken» de eis gesteld dat bewoners
hierbij betrokken worden. Via de Wet maatschappelijke ondersteuning worden
op lokaal niveau mantelzorg en vrijwilligerswerk ondersteund. Initiatieven
van burgers en instellingen die tot doel hebben duurzame ontmoeting tussen
etnische groepen tot stand te brengen kunnen een beroep doen op een specifiek
hiervoor ingestelde regeling3.Een andere vorm van burgerschap bestaat in de identificatie met het typisch
Nederlandse van onze samenleving4. De taal, de
geschiedenis, de staatkundige inrichting, het rechtsstelsel, de wetgeving,
de fysieke inrichting en de plaats van ons land in de wereld maken deze identificatie
mogelijk. Er moge dan onenigheid bestaan over de vraag of «de»
Nederlander wel bestaat, de Nederlandse samenleving heeft voor velen herkenbare
kenmerken. Veel burgers voelen zich op de een of andere manier met de samenleving
verbonden. Deze betrokkenheid helpt om verschillen die er hoe dan ook bestaan
tussen personen en groepen te overbruggen of althans beheersbaar te maken
en draagt daardoor bij aan sociale integratie. Het bevorderen van ook deze
vorm van burgerschap maakt daarom deel uit van het integratieprogramma van
het kabinet en van andere activiteiten, zoals die in de «aandachtswijken».Identificatie met Nederland wordt ook bevorderd door aandacht te vragen
voor bijzondere momenten waarop die identiteit centraal staat: de derde dinsdag
van september, bevrijdingsdag, koninginnedag. Juist op die bijzondere momenten
bepaalt onze geschiedenis ons bij de universele waarden van de democratie
en rechtstaat. Waarden die grensoverschrijdend zijn, maar in eigen bijzondere
nationale instituties tot uitdrukking komen en zich daar manifesteren. Het
gebeurt ook door actieve verspreiding van kennis van en betrokkenheid bij
de geschiedenis van ons land, recent door de invoering van de canon van de
Nederlandse geschiedenis. Een nieuw middel om betrokkenheid bij Nederland
te stimuleren is de naturalisatieceremonie die in 2005 is ingevoerd. Verder
maakt het overdragen van dit type burgerschap deel uit van de
wettelijk vastgelegde taakopdracht aan het onderwijs om burgerschap en sociale
integratie te bevorderen1.Maar ook als er een bloeiende praktijk is van burgerschap en burgerinitiatieven
blijven er etnische, culturele en levensbeschouwelijke verschillen. Sociale
integratie komt moeilijk tot stand als daarvoor geen interesse en openheid
is. Het kabinet spreekt alle burgers aan op hun verantwoordelijkheid mee te
doen in de samenleving op basis van wederzijdse acceptatie. Weten van elkaar
kan begrip over en weer vergroten en de bestaande terughoudendheid in de sociale
omgang verminderen. Het kabinet verwacht van allochtonen dat zij nieuwsgierig
zijn naar het reilen en zeilen van de Nederlandse samenleving en de leefwereld
van hun (autochtone) medeburgers. Maar ook autochtone burgers worden aangesproken
mee te bouwen aan een samenleving waarin iedereen zich thuis voelt. Voor alle
burgers geldt dat het zich afkeren van de Nederlandse samenleving niet wordt
geaccepteerd. Het kabinet bevordert op verschillende manieren de informatievoorziening
over etnische groepen in de samenleving, vooral het cultuurbeleid speelt hierbij
een rol. Maar meer nog dan dit gaat het erom dat allochtone en autochtone
burgers de kernwaarden van de Nederlandse samenleving kennen en ernaar leven.
In de inburgering vormt dit een centraal element.Wederzijdse inzet is nodigEmancipatie en sociale integratie vergen wederzijdse betrokkenheid en
inzet van allochtonen én autochtonen. Om mee te kunnen doen is het
nodig dat allochtonen hun competenties ontwikkelen, maar het is evenzeer nodig
dat de kwaliteiten die zij inbrengen op hun waarde worden geschat. Bedrijven
en instellingen dienen competente migranten en hun kinderen kansen te geven.
Personen die betrokken zijn bij de selectie van personeel dienen zich bewust
te zijn van hun intuïtieve voorkeur voor iemand die tot de eigen etnische,
culturele of levensbeschouwelijke groepering behoort. Bij de selectie mogen
die voorkeuren geen rol spelen. Om mee te kunnen doen en mee te laten doen
moeten wederzijds scheidslijnen worden overschreden.Geen vrijblijvendheidHet streven naar wederzijdse acceptatie mag er in geen geval toe leiden
dat er opnieuw te weinig oog zou zijn voor intercultureel ongemak en misstanden.
Dat zou haaks staan op het streven van het kabinet naar sociale samenhang
en de randvoorwaarde dat iedereen zich veilig kan voelen in Nederland. De
acceptatie van wat anders is, is niet onvoorwaardelijk en betekent geen vrijblijvendheid
tegenover (grond)wettelijk verankerde vrijheden, rechten en verplichtingen.
Je daaraan te houden is een basisvoorwaarde. Die eis wordt aan iedereen, allochtonen én
autochtonen, in gelijke mate gesteld. Wie zich daaraan onttrekt doet uit eigen
keuze niet mee en moet de gevolgen daarvan dragen. Tegen mensen die wetten
overtreden waarin onze vrijheden zijn verankerd, zal met grote strengheid
worden opgetreden. Iedereen heeft het recht te ijveren voor zijn denkbeelden,
maar dat moet wel gebeuren binnen de grenzen van de wet. De afwijzing van
elementaire rechten door sommige fundamentalisten, psychisch en fysiek geweld
tegen vrouwen en seksuele minderheden, overlast en criminaliteit worden met
alle de overheid ten dienste staande middelen bestreden. Het kabinet wil polarisatie
en radicalisering tegengaan en bevorderen dat mensen en groepen zich niet
afzijdig houden van de samenleving.Perspectieven gunstigDe perspectieven voor het integratiebeleid zijn gunstig. Op alle relevante
integratie-indicatoren is er nog steeds een aanzienlijke afstand tussen niet-westerse
allochtonen en autochtonen, maar er beginnen zich positieve ontwikkelingen
af te tekenen (meer hierover in hoofdstuk 4). Ze betreffen de houding van
de bevolking ten opzichte van allochtonen, de positie van allochtonen op de
arbeidsmarkt en het opleidingsniveau van allochtonen.Positieve ontwikkelingen• De houding van de bevolking ten opzichte van «buitenlanders»
begint te kantelen. Eind 2006 meende 71 procent van de bevolking dat er teveel
buitenlanders zijn die zich niet aanpassen aan de Nederlandse cultuur. In
2002 was nog 81 procent deze mening toegedaan.1• Een soortgelijke verschuiving is er in het percentage mensen
dat vindt dat buitenlanders een verrijking zijn voor de Nederlandse cultuur.
In 2002 onderschreef 41 procent dit, eind 2006 is dit 49 procent.• De houding ten opzichte van buitenlanders hangt samen met
de hoogte van de immigratie2. Die is sinds 2001
afgenomen. In de periode 2001–2006 is het aantal niet-westerse immigranten
teruggelopen van 69 000 naar 37 000 per jaar.• Ondanks de verharding van het opinieklimaat in de afgelopen
periode heeft zo’n tweederde van de Turken, Marokkanen, Surinamers en
Antillianen positieve opvattingen over autochtonen3.• Een positieve ontwikkeling tekent zich ook af in de positie
van niet-westerse allochtonen op de arbeidsmarkt4.
Tussen 2001 en 2004 (1e kwartaal) is de werkloosheid onder hen opgelopen van
9,8 procent naar 17,5 procent. Daarna is een daling ingezet naar 13,3 procent
in het eerste kwartaal van 2007.• Belangrijker nog dan de grotendeels conjunctureel bepaalde
werkloosheidsontwikkeling is de groei van het aandeel niet-westerse allochtonen
met een startkwalificatie van 39 procent in 2001 naar 52 procent in 2006.De positieve trends vergroten de kansen voor een beleid dat inzet op maatschappelijke
emancipatie en sociale integratie. Een opener houding onder de bevolking ten
opzichte van migranten zal een positieve uitwerking hebben op initiatieven
die zijn gericht op bevordering van samenwerking tussen allochtonen en autochtonen.
Het stijgende opleidingsniveau van niet-westerse allochtonen vergroot hun
kansen op een verder verkrappende arbeidsmarkt. Het toenemend aantal niet-westerse
werkenden kan het negatieve beeld dat velen over hen hebben doen kantelen.
Beleidsinterventies die tot doel hebben de arbeidsparticipatie van deze groepen
te vergroten zullen dan meer kans op succes hebben.1.4 Activerend beleidEigen kracht van burgers aanmoedigenDe overheid ondersteunt en stimuleert de maatschappelijke emancipatie
en sociale integratie van migranten. Maar het bijzondere van emancipatie is
dat mensen dit op eigen kracht doen. Daarbij helpt het als de instellingen
van de samenleving open staan voor de op emancipatie gerichte krachten. De
overheid heeft ook hierin een rol. Voor sociale integratie geldt iets soortgelijks.
Sociale afstand overwinnen kan geen eenzijdige opdracht voor de nieuwkomers
in deze samenleving zijn. Voor het overschrijden van scheidslijnen moet iedereen
stappen zetten.De rol van de overheid moet zowel ten aanzien van maatschappelijke emancipatie
als voor sociale integratie activerend zijn. Regelgeving enverplichtingen
zijn daarbij behulpzaam, bijvoorbeeld bij de inburgering, in het onderwijs
en in de sociale zekerheid. Maar wanneer de overheid uitstraalt dat zij alles
wel regelt dan zullen de burgers zich weinig aangesproken voelen om zelf iets
te doen. Als, omgekeerd, de overheid alles aan de burgers overlaat dan is
de kans groot dat alleen diegenen die beschikken over de benodigde competenties
hun zaakjes goed kunnen regelen. Een activerend integratiebeleid moedigt burgers
aan hun eigen verantwoordelijkheid te nemen, hun competenties te ontwikkelen
en met elkaar over grenzen heen interesses te delen en samen te werken. Dat
betekent niet dat burgers zelf maar moeten zorgen voor zaken als veiligheid,
een aangenaam leefklimaat en sociale ondersteuning. Het betekent wel dat als
de overheid hierin investeert ook van de burgers een inzet mag worden verwacht.Mensen in een achterstandspositie zijn gemakkelijk geneigd zichzelf te
beschouwen als slachtoffer van omstandigheden waar zij zelf geen invloed op
hebben. Een activerende overheid daagt burgers uit om hun slachtofferrol op
te geven en zelf het heft in handen te nemen.Activeren• Burgers worden door middel van een wijkbudget direct betrokken
bij de verbetering van de veiligheid en het leefklimaat in de wijk;• Ouders zijn gezamenlijk bezig met opvoedingsvragen;• Instellingen en ouders geven samen vorm aan kinderopvang in
de buurt;• Werkzoekenden en werkenden worden gestimuleerd om netwerken
rond werk te vormen;• Gemeenten zetten bedrijven ertoe aan om diversiteitsbeleid
te voeren;• Bedrijven adopteren een school of een buurt;• Wijkbewoners verdiepen zich in hun wederzijdse geschiedenissen;• Buurtbewoners doen mee aan het beheer van recreatievoorzieningen
in de buurt.Ruimte geven aan eigen initiatieven van burgersEen activerende overheid zet haar eigen instellingen en haar maatschappelijke
partners ertoe aan om burgers de ruimte te geven voor eigen initiatieven die
bijdragen aan emancipatie en sociale integratie. Daarbij is de rol van de
rijksoverheid een andere dan die van de gemeenten en van de maatschappelijke
instellingen die opereren als partners van de lokale of landelijke overheden.
De rijksoverheid zorgt voor regelgeving, schept randvoorwaarden en draagt
visie uit. Gemeenten bepalen binnen de gestelde randvoorwaarden welke regelingen
en acties vanuit de lokale context nodig zijn.De verschillende rollen van rijk en gemeenten zijn bijvoorbeeld zichtbaar
in de inburgering. Gemeenten worden door de rijksoverheid financieel in staat
gesteld om nieuwkomers en oudkomers te laten inburgeren. De rijksoverheid
laat uitzoeken hoe de kwaliteit van de inburgeringstrajecten kan worden verbeterd.
Ook in het onderwijs zijn er onderscheiden rollen voor rijk en gemeenten.
Gemeenten krijgen middelen voor voor- en vroegschoolse educatie en schakelklassen
die tot doel hebben anderstalige leerlingen met meer profijt aan het onderwijs
te laten deelnemen. Besturen van scholen met veel achterstandsleerlingen worden
in staat gesteld om extra leerkrachten in te schakelen. De rijksoverheid sluit
overeenkomsten af met gemeenten voor de verbetering van de kwaliteit van wijken.Samen met gemeentenDe relatie met de gemeenten is in het integratiebeleid een bijzondere.
Veel gemeenten voeren een eigen integratiebeleid. Samenwerking tussen de rijksoverheid
en de gemeenten is onmisbaar voor het realiseren van de landelijk integratieambities.
De minister voor WWI streeft ernaar dat gemeenten en rijksoverheid aan integratie
gaan werken op basis van een gezamenlijk opgestelde beleidsagenda. Inmiddels
is een traject in gang gezet dat moet resulteren in zo’n gemeenschappelijke
agenda in 2008. Die agenda formuleert een gedeelde visie van rijk en gemeenten
op integratie en specificeert de beleidsprioriteiten.Samen met organisaties van etnische minderhedenDe activerende rol van de rijksoverheid strekt zich ook uit naar de organisaties
van etnische minderheden. De minister voor WWI heeft een wettelijk geregeld
overleg met de landelijke koepels van minderhedenorganisaties: het landelijk
overleg minderheden (LOM). Het LOM vervult verschillende functies. Het attendeert
op ontwikkelingen binnen de gemeenschappen, kanaliseert reacties en gevoelens
bij ingrijpende gebeurtenissen en zorgt voor wederzijdse betrokkenheid tussen
minderheidsgroeperingen en de overheid. Het overleg tussen de overheid en
de LOM-partners worden de organisaties aangemoedigd om zelf initiatieven te
nemen die kunnen bijdragen aan integratie. Dit kunnen zowel initiatieven zijn
die zich richten op de eigen achterban als acties gericht op algemene instellingen.
In de afgelopen jaren hebben de LOM-partners onder meer bijdragen geleverd
aan het Breed Initiatief Maatschappelijke Binding, eergerelateerd geweld en
aan het actieprogramma tegen polarisatie en radicalisering.De betekenis van de LOM-organisaties voor de integratie is onderwerp van
discussie. Het kabinet hecht eraan om met een zekere regelmaat te kunnen overleggen
met organisaties die kunnen optreden als representanten van groepen die zijn
betrokken bij het integratiebeleid. Om hun functie van gesprekspartner van
de overheid in integratieaangelegenheden naar behoren te kunnen vervullen
is het nodig dat de organisaties ook daadwerkelijk de verschillende groepen
en geledingen representeren die betrokken zijn bij integratie. Dit kan ertoe
leiden dat bij het landelijk overleg in de toekomst ook andere al dan niet
etnisch georiënteerde organisaties worden betrokken. En representativiteit
heeft ook betrekking op de vertegenwoordiging van vrouwen en jongeren in deze
organisaties.1.5 Interventies beter onderbouwen en evaluerenIn het voorgaande zijn de uitgangspunten en hoofdlijnen besproken van
het integratieprogramma dat het kabinet in de komende jaren ten uitvoer wil
brengen. De volgende twee hoofdstukken behandelen de uitwerking van het programma
in concrete beleidsinterventies. De interventies hebben tot doel de maatschappelijke
emancipatie en sociale integratie van niet-westerse allochtonen te bevorderen.
De vraag is of dit ook zal gaan lukken. Kunnen we erop vertrouwen dat de interventies
daadwerkelijk de beoogde resultaten opleveren? Waar is dit vertrouwen op gebaseerd?
En, hoe komen we eigenlijk te weten of er überhaupt resultaten worden
bereikt?Dit zijn vragen over de effecten en de effectiviteit van overheidsbeleid
en beleidsinterventies. Ze zijn recent indringend aan de orde gesteld naar
aanleiding van studies van het SCP1   en
het WODC2. Het SCP heeft in opdracht van de voormalige
minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie onderzoek gedaan
naar de effectiviteit van interventies op twee onderdelen van het integratiebeleid:
het tegengaan van ruimtelijke segregatie van allochtonen en autochtonen en
het bevorderen van contacten tussen allochtonen en autochtonen. Het WODC heeft
op eigen initiatief de belangrijkste wetenschappelijke onderzoeken naar de
integratie van niet-westerse allochtonen en naar de effecten van het integratiebeleid
onder de loep genomen. De SCP-studie had tot doel de kwaliteit te vergroten
van beleid dat is gericht op het verminderen van ruimtelijke segregatie van
allochtonen en autochtonen en het stimuleren van interetnische ontmoeting
en contact. De directe opbrengst van de studie zou moeten bestaan uit een
lijst van interventies met een bewezen effectiviteit in het tegengaan van
ruimtelijke segregatie van etnische groepen en het bevorderen van interetnisch
contact. De studie moet worden geplaatst tegen de achtergrond van het streven
om beleidsinterventies meer evidence based te
maken. De noodzaak daarvan wordt door het kabinet voluit onderschreven.Het SCP komt tot de conclusie dat grondige evaluatieonderzoeken naar de
effecten van beleid op de twee terreinen in Nederland eigenlijk niet zijn
uitgevoerd. Uitspraken over wat werkt en wat niet bij het tegengaan van etnische
segregatie en het bevorderen van interetnisch contact zijn volgens het SCP
dan ook nauwelijks op verantwoorde wijze te doen. Daar komt bij dat naar het
oordeel van het SCP de inzet van interventies vaak nogal willekeurig plaatsvindt.
Een goede doordenking van de doelen die men wil bereiken ontbreekt veelal
en ook wordt onvoldoende stilgestaan bij de vraag naar de processen die men
met de interventies wil beïnvloeden.De wenselijkheid van een betere onderbouwing van beleidsinterventies op
het terrein van integratie is onlangs ook aangekaart door het WODC in de studie «Integratiebeleid
onderzocht». Anders dan de titel van de studie suggereert is dit geen
analyse van de effecten van integratiebeleid, maar een studie naar de kwaliteit
en het bereik van evaluatieonderzoeken en monitoren op dit beleidsterrein.
Het WODC komt tot de conclusie dat de meeste evaluatieonderzoeken geen uitspraken
toelaten over de effecten van de onderzochte interventies op de mate van integratie
van de groepen waar de interventies op zijn gericht. Bovendien blijft de beleidstheorie
die ten grondslag ligt aan de interventies in de evaluatieonderzoeken doorgaans
buiten beschouwing en is er weinig oog voor de context waarin interventies
plaatsvinden.De analyse van het WODC betreft eigenlijk het hele proces van beleidsvorming
en beleidsuitvoering. Het WODC en ook het SCP houden in feite een pleidooi
voor een betere en uitvoeriger wetenschappelijk onderbouwing van dit proces.
Veel evaluatieonderzoek naar beleidsinterventies blijft beperkt tot het bijeenbrengen
van informatie over het verloop van de interventieprocessen, het bereik van
de interventies onder doelgroepen en over de producten van de interventie.
Maar interventies worden, als het goed is, opgezet om bepaalde welomschreven
effecten te bereiken. Bij integratie gaat het dan meestal om veranderingen
in gedrag, kennis, vaardigheden, opvattingen of houdingen. Die effecten, daar
moet het in evaluatieonderzoek om gaan. Meer dan in het verleden wil het kabinet
bij de opzet en uitvoering van integratie-interventies rekening houden met
de noodzaak om de beoogde effecten vooraf te specificeren en achteraf beter
te evalueren.HOOFDSTUK 2 MAATSCHAPPELIJKE EMANCIPATIE2.1 Meedoen in een veranderende samenlevingVooruitgang, maar toch nog aanzienlijke achterstandEmancipatie is maatschappelijke erkenning, maatschappelijk aanzien verkrijgen.
Meer dan ooit zijn werk en maatschappelijke participatie hiervoor bepalend.
Een groeiende groep niet-westerse allochtonen dringt door in de hogere regionen
van de beroepenladder. In het voorgaande is al melding gemaakt van de dalende
werkloosheid onder niet-westerse allochtonen. Dit zijn gunstige ontwikkelingen,
maar ze nemen niet weg dat er nog een fikse kloof is tussen de arbeidsparticipatie
van de niet-westerse en de autochtone bevolking. In het eerste kwartaal van
2007 werkte 51 procent van de 15–65-jarige niet-westerse allochtonen1. Van de autochtonen werkte toen 67 procent.Het kabinet heeft de ambitie om de arbeidsparticipatie van de hele bevolking
in de komende acht jaar te laten groeien tot 80 procent.Competenties sleutel voor meedoenWie goed is opgeleid en beschikt over de benodigde competenties heeft
kansen. Lager opgeleiden hebben het veel moeilijker om aan het werk te blijven,
vooral als de conjunctuur tegen zit.Opleiding en arbeidskansenHet belang van opleiding voor arbeidskansen blijkt uit de volgende cijfers.• Begin 2007, bij een aantrekkende vraag naar arbeid, was de
werkloosheid onder lager opgeleiden 8,2 procent, tegen 5,3 procent onder middelbaar
opgeleiden en 3,2 procent onder hoger opgeleiden36;• Nog sprekender dan de werkloosheidspercentages zijn de cijfers
over de netto-arbeidsparticipatie. Begin 2007 was die 45,2 procent voor lager
opgeleiden, 69,6 procent voor middelbaar opgeleiden en 82,2 procent voor hoger
opgeleiden.Competenties in alle soorten en maten zijn nodig om op de huidige arbeidsmarkt
mee te kunnen concurreren en ook voor algemene maatschappelijke participatie
zijn competenties nodig. En dan gaat het niet alleen om vaktechnische vaardigheden,
maar ook om zogeheten soft skills. Vaardigheden
in het presenteren van jezelf, communicatieve aspecten van taalvaardigheid,
vaardigheid in het scheppen van orde in je bezigheden, het organiseren van
netwerken.Onder de lager opgeleiden zijn niet-westerse allochtonen sterk oververtegenwoordigd.
Eerder is vermeld dat het aantal personen met een startkwalificatie onder
niet-westerse allochtonen toeneemt. Toch had in 2006 48 procent van de 15–65-jarigen
onder hen geen startkwalificatie tegen 33 procent van de autochtone bevolking
in dezelfde leeftijdsklasse36. Maar gegevens over formele opleidingsniveaus
zeggen niet alles. Veel niet-westerse migranten van de eerste generatie, nieuwkomers
en oudkomers, beheersen de Nederlandse taal op een niveau dat net voldoende
is om boodschappen te kunnen doen. Om op de arbeidsmarkt mee te kunnen doen
is dat ontoereikend. Ook op het punt van de soft skills en sollicitatievaardigheden is er bij niet-westerse allochtonen vaak
een mismatch tussen aanbod en vraag. Dat betekent overigens niet dat geen
van deze mensen werk heeft. Het betekent wel dat hun arbeidspositie onzeker
is en dat zij bij een tegenzittende conjunctuur weinig kans hebben om aan
werk te komen en er als eerste uitgaan.Competentieniveau moet hogerVoor de emancipatie van niet-westerse allochtonen is het essentieel dat
hun competentieniveau omhoog gaat. Inburgeringsprogramma’s, onderwijs,
opleiding en arbeidsmarkttrajecten zijn hiervoor de belangrijkste middelen.
Zoals het nu is, zijn de instellingen die op deze terreinen werkzaam zijn
onvoldoende effectief voor de groepen niet-westerse allochtonen met de grootste
achterstand. Inburgeringsbeleid, onderwijsbeleid en arbeidsmarktbeleid moeten
erop gericht zijn de effectiviteit van de instellingen voor niet-westerse
allochtonen te verhogen. De inburgeringsprogramma’s moeten de participatiemogelijkheden
van de cursisten meer vergroten dan ze nu doen. Dit is in de eerste plaats
een kwestie van meer kwaliteit. In het onderwijs gaat het er vooral om de
prestatieachterstand van niet-westerse leerlingen te verminderen. Op de arbeidsmarkt
is maatwerk nodig om specifieke belemmeringen bij niet-westerse werkzoekenden
weg te nemen.Beleidsprioriteiten maatschappelijke emancipatie van niet-westerse
groepen• Inburgering: meer kwaliteit door participatie, minder regels;• Onderwijs: prestatieachterstand verminderen, meer taal, brede
ontwikkeling, minder voortijdig schoolverlaters;• Jeugd: vergroten van de effectiviteit van de jeugdhulpverlening
voor allochtone cliënten;• Werk: meer stagemogelijkheden, diversiteitsbeleid in bedrijven
en instellingen, bestrijden discriminatie op de arbeidsmarkt en op de werkvloer;• Wonen en woonomgeving: gevarieerde wijken en buurten, stimulerende
leefomgeving;• Specifiek beleid: duurzame aanpak van problematische Antilliaanse
en Marokkaanse jongeren.Voor jongeren heeft een adequate jeugdzorg een ondersteunende functie
voor onderwijs en ontwikkeling. Daarom is ook het jeugdbeleid belangrijk voor
de maatschappelijke emancipatie van niet-westerse allochtonen. Ook hier gaat
het erom dat voorzieningen zich instellen op de gegroeide diversiteit. Zij
krijgen te maken met cliënten met een andere achtergrond en met problemen
die soms een andere aanpak vergen dan zij gewend zijn.Een veilige en stimulerende omgeving levert een bijdrage aan de emancipatie.
Waar verloedering, overlast en criminaliteit de boventoon voeren is de animo
om door eigen inspanning iets te bereiken gering. Daar kan de gemeenschap
in een negatieve spiraal terecht komen. Een positief leefklimaat in de directe
leefomgeving zorgt voor rolmodellen die ook anderen kunnen inspireren tot
een positieve ontwikkeling. Bovendien is in een dergelijke omgeving de sociale
controle gemakkelijker te organiseren. De wijkaanpak is daarom een onmisbare
schakel in het integratiebeleid van dit kabinet.Bedrijven en instellingen moeten kansen biedenMaar het gaat niet alleen om competenties en een stimulerende omgeving.
Het is ook nodig dat competente personen met een niet-westerse achtergrond
kansen krijgen in de bedrijven en instellingen. Deze moeten zich instellen
op de gegroeide diversiteit en zich niet laten leiden door negatieve beeldvorming.
Het bevorderen van diversiteitsbeleid bij bedrijven en instellingen is een
belangrijke component van een op emancipatie gericht integratiebeleid. Daarbij
gaat het er in de eerste plaats om dat personen die te maken hebben met personeelsselectie
en personeelsbeoordeling zich losmaken van gegeneraliseerde oordelen over personen op basis van hun etnische, culturele of levensbeschouwelijke
achtergrond. Binnen etnische en culturele groepen zijn de verschillen tussen
personen over het algemeen veel groter dan tussen groepen.Maar diversiteitsbeleid is meer dan alleen personeelsbeleid. Het gaat
er vooral om dat bedrijven en instellingen zich realiseren dat hun klanten
en gebruikers veel diverser aan het worden zijn en dat dit gevolgen heeft
voor hun producten en diensten. Dat gaat voor een deel «vanzelf»
omdat de markt zijn werk doet, maar het kan ook worden aangemoedigd door een
betrokken en activerende overheid.Beleidsopgaven en beleidsprioriteitenDit hoofdstuk bevat in het kort de belangrijkste beleidsopgaven en prioriteiten
op de hier genoemde terreinen: inburgering, onderwijs, jeugd, arbeidsmarkt
en wonen. Een beleidsprioriteit vormt de bijzondere situatie van een deel
van de Antilliaanse en Marokkaanse jongeren. Dit komt aan bod in paragraaf
2.7. Een meer gedetailleerde uiteenzetting over de verschillende beleidsonderwerpen
is te vinden in de bijlage die bij deze integratienota is gevoegd.2.2 Een betere inburgeringInburgering levert onvoldoende opVoor niet-westerse migranten die zich als nieuwkomer in ons land vestigen
vormen de taal en het ontbreken van kennis over het leven in Nederland in
veel gevallen een struikelblok voor participatie. Inmiddels is duidelijk geworden
dat de inburgering zoals die nu is onvoldoende oplevert. Een groot deel van
de oudkomers is nog niet bereikt en het rendement van de inburgeringstrajecten
schiet tekort. De vorderingen van de deelnemers in taalvaardigheid in het
Nederlands zijn te gering. Een meerderheid van hen haalt niet het niveau dat
nodig is voor sociale zelfredzaamheid en algemene maatschappelijke participatie.
Maar bovenal hebben de cursussen en trajecten onvoldoende effect op de participatie
van de deelnemers. De afgelopen jaren zijn jaarlijks gemiddeld 35 000
mensen met een inburgeringstraject gestart. Ongeveer de helft van hen heeft
onvoldoende niveau behaald om te participeren in de samenleving.UitvoeringsproblemenOp 1 januari 2007 is de nieuwe inburgeringswet van kracht geworden. Belangrijkste
vernieuwingen zijn de verandering van een deelnameverplichting naar een resultaatsverplichting,
het inburgeringsexamen, de introductie van marktwerking in het aanbod, een
eigen bijdrage in de kosten het inburgeringstraject en eigen verantwoordelijkheid
voor de keuze van een aanbieder. Inmiddels is gebleken dat de nieuwe wet geleid
heeft tot grote uitvoeringsproblemen waardoor het aantal nieuwe deelnemers
sterk achterblijft bij de verwachting. De minister voor WWI heeft in reactie
daarop de gemeenten grotere vrijheid geboden in het aanbieden van inburgeringstrajecten
aan cursisten. De Kamer is hierover geïnformeerd per brief van 8 oktober
20071 en heeft ingestemd met de voorgestelde
beleidslijn.Deltaplan InburgeringVerbetering van de inburgering is de eerste prioriteit van het integratieprogramma
van het kabinet. In het coalitieakkoord heeft het kabinet voor de inburgering
een inhaalslag in de komende vier jaar aangekondigd. Daartoe is, onder verantwoordelijkheid
van de minister voor WWI, het Deltaplan Inburgering opgesteld. Het verplichte
karakter van de inburgering blijft in het Deltaplan uitgangspunt.
Het plan richt zich primair op het verbeteren van de kwaliteit van de inburgering
en op vereenvoudiging van de regelgeving.Deltaplan InburgeringKwaliteitsverbetering inburgering:• Meer maatwerk: leerlast en niveau van het leeraanbod beter
afstemmen op voorkennis en leercapaciteiten van cursisten;• Versterking van de verbinding tussen inburgering en participatie
door duale trajecten, afgestemd op de ambities en doelen van de inburgeraar;• Verbetering van competenties van de uitvoerders van inburgeringsprogramma’s
o.m. door opstellen van een competentieprofiel.Vereenvoudiging van de regelgeving:• Gemeenten kunnen aan alle inburgeringsplichtigen een inburgeringsaanbod
doen;• Mogelijkheid om direct op te gaan voor het Staatsexamen NT2.
Behaald examen geeft vrijstelling voor het inburgeringsexamen;• Eén handhavingstermijn in plaats van twee voor alle
inburgeringsplichtigen;• Vrijwillige inburgering in de Wet inburgering opnemen;• Participatiefonds voor reïntegratie, volwasseneneducatie
en inburgering;• Gebruik van Persoonsvolgend Budget (PVB) voor inburgering
bevorderen.Uitgangspunten van het Deltaplan zijn: het moet beter, iedereen is nodig,
en inburgeren doen we samen. Jaarlijks kunnen in de komende vier jaar gemiddeld
60 000 inburgeringstrajecten worden aangeboden. In de eerste fase ligt
het accent op de kwaliteitsverbetering. Het Deltaplan Inburgering is inmiddels
aangeboden aan de Tweede Kamer1. De Kamer stemt
in met de uitgangspunten en de acties die in het Deltaplan worden aangekondigd.Participatie centraalOnder nieuwkomers en oudkomers zijn er grote verschillen in opleidingsniveau
en leervermogens. Het inburgeringsaanbod moet hier beter op gaan aansluiten.
Participatie dient in de inburgering een centrale plaats te krijgen, ook als
methodisch beginsel. Door deelname aan maatschappelijke activiteiten een plaats
te geven in de inburgering leren inburgeraars al doende hoe de samenleving
in elkaar zit en werkt. Het gaat daarbij niet alleen om participatie aan de
arbeidsmarkt, maar ook om deelname aan vrijwilligerswerk en de combinatie
met opvoedingondersteuning. Dit betekent dat ook SZW en OCW nauw zijn betrokken
bij het Deltaplan. Samen met EZ wordt een combinatie van inburgering en ondernemerschap
ontwikkeld. De minister voor WWI gaat er samen met de andere betrokken departementen
voor zorgen dat in 2011 80 procent van de inburgeringsprogramma’s duaal
wordt uitgevoerd.Beoogde effecten Deltaplan inburgering• Meer inburgeraars kunnen na afloop van hun inburgeringstraject
participeren in de samenleving op het niveau en domein dat past bij hun ambities;• In 2011 slaagt 70 procent van de deelnemers voor het inburgeringsexamen;• In 2011 is 80 procent van de inburgeringstrajecten duaal;• In periode 2008 tot en met 2011 worden jaarlijks gemiddeld
60 000 inburgeringsprogramma’s aangeboden.Inburgering is geen zaak van alleen migranten, ook autochtonen moeten
erbij worden betrokken. Zij kunnen optreden als coach of begeleider om inburgeraars
wegwijs te maken in de samenleving en om op interactieve wijze bij te dragen
aan de ontwikkeling van de taalvaardigheid in het Nederlands.
Het combineren van inburgering met reïntegratietrajecten verruimt de
mogelijkheden tot participatie.De verbetertrajecten in de inburgering zullen worden begeleid met gedegen
wetenschappelijk onderzoek. Op die manier kan worden bevorderd dat de beleidsinterventies
ook het gewenste resultaat opleveren.2.3 Maatschappelijke emancipatie door onderwijsVeel niet-westerse jongeren beginnen met achterstandMaatschappelijke achterstanden worden vaak doorgegeven van de ene generatie
op de andere. Onderwijs speelt daarbij een sleutelrol. Bij veel niet-westerse
kinderen wordt thuis de eigen taal gesproken. Daar komt bij dat een groot
deel van de migranten van de eerste generatie in het herkomstland weinig of
geen onderwijs heeft gevolgd. Ouders met een lage opleiding hebben weinig
mogelijkheden om de cognitieve en talige ontwikkeling van hun kinderen te
stimuleren en hun kinderen te begeleiden in hun gang door het onderwijs. De
taalachterstand van niet-westerse kinderen wordt mede in stand gehouden door
de keuze van een huwelijkspartner in het land van herkomst. De partners beheersen
het Nederlands onvoldoende om hun kinderen goed voor te bereiden op het onderwijs.
Het gevolg hiervan is dat een aanzienlijk deel van de niet-westerse kinderen
van de tweede generatie de onderwijsloopbaan begint met een flinke achterstand
in cognitieve ontwikkeling en taalvaardigheid in het Nederlands. Door die
achterstand hebben ze minder profijt van het onderwijs dat de basisscholen
bieden.Aanvangsachterstanden wegwerkenWanneer de kwaliteit van het onderwijs goed is lopen de niet-westerse
leerlingen hun aanvangsachterstand in de loop van het basisonderwijs wel enigszins
in, maar aan het einde van het basisonderwijs zijn de prestaties van vooral
de Turkse en Marokkaanse leerlingen gemiddeld toch veel lager dan die van
hun autochtone leeftijdgenoten1. In taalvaardigheid
hebben deze leerlingen dan een leerachterstand van ongeveer twee jaar. Daardoor
stroomt niet meer dan 20 procent van hen door naar havo/vwo2. Bij autochtone leerlingen is dit bijna 50 procent.Het merendeel van de niet-westerse leerlingen komt terecht op het vmbo
en velen van hen hebben het daar moeilijk. Het risico dat ze het onderwijs
voortijdig verlaten is relatief groot. Van de niet-westerse leerlingen op
het havo/vwo stroomt overigens een zeer groot deel door naar het hoger onderwijs.
Hierdoor is het aandeel niet-westerse leerlingen in de hoogste regionen van
het onderwijs de afgelopen tien jaar verdubbeld. Wel lopen relatief veel van
deze studenten studievertraging op.Meer winst door toegespitst beleidHet opleidingsniveau van de tweede, in Nederland opgegroeide generatie
niet-westerse allochtonen is veel hoger dan dat van hun ouders. Toch is er
ook sprake van het «doorgeven» van achterstand van ouders op kinderen.
De afgelopen jaren zijn de prestaties en de schoolloopbanen van niet-westerse
leerlingen enigszins verbeterd. De prestatieachterstand aan het einde van
het basisonderwijs is verminderd, de instroom in havo/vwo is groter geworden
en het aandeel niet-westerse studenten in het hoger onderwijs is toegenomen.Maar er is meer mogelijk en onder verantwoordelijkheid van de minister
van OCW wordt hier de komende jaren aan gewerkt. Winst is in de eerste plaats
te verwachten als het lukt om de niet-westerse leerlingen met minder achterstand
aan het onderwijs te laten beginnen. Dit inzicht is in het onderwijs-
en het jeugdbeleid inmiddels geaccepteerd en heeft geleid tot het ontstaan
van de voor- en vroegschoolse educatie (vve). De vve heeft zich in een korte
periode sterk ontwikkeld. Toch is het bereik onder de doelgroepleerlingen1, met name van het voorschoolse gedeelte nog beperkt:
46 procent in 2004/20052. Het kabinet heeft ambitieuze
doelstellingen voor vergroting van het bereik van de vve. Het is de bedoeling
dat op termijn alle kinderen uit de doelgroep gaan deelnemen aan een vve-programma.Onderwijs effectiever voor niet-westerse leerlingen door:• vergroting van bereik en kwaliteit van voor- en vroegschoolse
educatie;• extra taalonderwijs voor leerlingen met een niet-Nederlandse
thuistaal, onder meer door middel van schakelklassen;• wegwerken van prestatieachterstanden in taal en rekenen in
het basisonderwijs onder meer door de specifiek hierop toegesneden regeling
voor extra formatie;• brede ontwikkeling van leerlingen stimuleren door uitbreiding
van het aantal brede scholen, in het bijzonder in die wijken die meedoen aan
het project «Krachtwijken»;• leerplusarrangementen voor leerlingen afkomstig uit gebieden
met een cumulatie van achterstanden geven scholen voor voortgezet onderwijs
de mogelijkheid om achterstanden bij allochtone leerlingen weg te werken en
deze leerlingen extra begeleiding te bieden;• verder terugdringen van het aantal voortijdig schoolverlaters
met het project «Aanval op uitval».Winst is ook te behalen door intensivering van het onderwijs op de basisscholen.
Instructie van hoge kwaliteit waar ruim de tijd voor wordt genomen en goed
gestructureerde lessen in een rustige klas zorgen ervoor dat leerlingen met
aanvangsachterstand in de les meer opsteken. Scholen met veel leerlingen met
aanvangsachterstand krijgen extra middelen om hun onderwijs aan deze leerlingen
te optimaliseren. Bij de toekenning van middelen telde tot voor kort de herkomst
van de leerlingen zwaar mee. Na een recente wijziging van de regeling hiervoor
(de gewichtenregeling) is nu alleen nog het opleidingsniveau van de ouders
bepalend. Dat lijkt ongunstig voor de niet-westerse leerlingen maar is het
in feite niet. In de nieuwe regeling komen de middelen, meer dan in het oude
systeem daar terecht waar ze het hardst nodig zijn, namelijk bij kinderen
van wie beide ouders een laag opleidingsniveau hebben. Niet westerse kinderen
zijn in deze categorie sterk oververtegenwoordigd. Zij profiteren het meest
van de nieuwe regeling. De scholen bepalen zelf hoe ze de extra middelen inzetten.Ook buitenschoolsKinderen in de basisschoolleeftijd ontwikkelen zich niet alleen door de
lessen die ze op school krijgen. Ook de buitenschoolse omgeving waarin ze
verkeren en de activiteiten waaraan ze daar deelnemen hebben hun invloed.
De brede school biedt leerlingen buiten schooltijd een omgeving die hun ontwikkeling
stimuleert. Speciaal voor kinderen die hierin van huis uit weinig ondersteuning
krijgen kan de brede school het verschil maken. Daarom gaat het kabinet het
concept van de brede school actief stimuleren. Als onderdeel van het actieplan
Krachtwijken komen er brede scholen in alle wijken die aan het actieplan meedoen.Taal centraalGeringe taalvaardigheid in het Nederlands is voor veel niet-westerse kinderen
de bottle neck in hun schoolloopbaan3. Daarom is er in het onderwijsbeleid speciale aandacht voor het ondersteunen
van de taalontwikkeling van deze kinderen. Dat begint al in de
voor- en vroegschoolse educatie (vve). De afgelopen jaren is veel werk gemaakt
van het verbeteren van de taalontwikkelingscomponent van de vve-programma’s.
Daar wordt in de komende jaren volop mee doorgegaan. Ook de inzet van schakelklassen
is specifiek gericht op leerlingen die te maken hebben met achterstanden in
taalvaardigheid in het Nederlands en die daardoor minder presteren dan ze
eigenlijk zouden kunnen.Minder voortijdig schoolverlatersIn het voorgezet onderwijs en het beroepsonderwijs is het voortijdig afbreken
van de opleiding de belangrijkste reden voor extra achterstand bij niet-westerse
leerlingen. Voor een deel heeft dit te maken met eerder opgelopen prestatieachterstand
maar ook problemen thuis, «verkeerde» vrienden en een verstoorde
persoonlijkheidsontwikkeling hebben hun invloed. Een doelgerichte preventieve
en curatieve aanpak helpt. Het kabinet wil het aantal voortijdig schoolverlaters
in 2012 gehalveerd hebben en gaat daarvoor onder verantwoordelijkheid van
de ministers van OCW en SZW het project «Aanval op Uitval» uitvoeren.
Bij de overgang van vmbo naar mbo wordt bij veel niet-westerse leerlingen
de kiem gelegd voor het voortijdig verlaten van het onderwijs. Een betere
aansluiting tussen deze twee onderwijsvormen levert een structurele bijdrage
aan het terugdringen van het voortijdig schoolverlaten. Een ander element
van het project vormt een intensivering van de leerlingbegeleiding, ook buitenschools.
Ook de invoering van de leerwerkplicht tot 27 jaar kan een belangrijke stimulans
vormen voor het om door te gaan met onderwijs tot een diploma is behaald.Beoogde effecten meer onderwijseffectiviteit voor niet-westerse
leerlingen• Bereik van vve onder doelgroepleerlingen naar 100 procent
in 2012;• Verdere verkleining van de prestatieachterstand aan het einde
van het basisonderwijs van leerlingen uit de doelgroepen van het onderwijsachterstandenbeleid,
ten minste in het huidige tempo. Dat wil zeggen een reductie van de prestatieachterstand
met eenderde in tien jaar;• Meer brede scholen en in ieder geval in alle «Krachtwijken»
een brede school;• Halvering van het aantal voortijdige schoolverlaters in 2012.2.4 Bereik en kwaliteit van jeugdbeleid voor niet-westerse
jongeren vergrotenMaatschappelijke achterstand en ontsporing gaan hand in
handOpgroeien in een omgeving die wordt gekenmerkt door maatschappelijke achterstand
gaat vaak gepaard met ontsporingen. Problemen in het gezin, ouders die de
opvoeding niet aankunnen en gebrekkige sociale controle doordat ouders hun
verantwoordelijkheid hiervoor niet nemen, leiden er gemakkelijk toe dat kinderen
zich gaan afreageren op hun omgeving. Ze komen in aanraking met de politie,
maar daar houdt het in veel gevallen niet mee op. De kans om door de politie
te worden geregistreerd als verdachte van een misdrijf is onder niet-westerse
jongeren veel hoger dan onder autochtone jongeren. In 2004 werd 5,1 procent
van de niet-westerse 12–18-jarigen als verdachte geregistreerd, onder
hun autochtone leeftijdgenoten was dit 1,6 procent1.
Vaak blijft het niet bij een eerste contact, maar is dit de opmaat voor een
kortere of langere criminele carrière. Zo heeft 80 procent van de Marokkaanse
jongeren die in 1999 contact hadden gehad met de politie in de jaren daarna
opnieuw een registratie als verdachte gekregen (meer hierover in hoofdstuk
4, paragraaf 4.5).Maatschappelijke achterstand speelt een rol in de oververtegenwoordiging
van niet-westerse jongeren onder de verdachten, maar geeft niet echt een verklaring.
Dat valt alleen al af te leiden uit de verschillen in betrokkenheid bij jeugdcriminaliteit
tussen groepen die wat betreft maatschappelijke positie niet zoveel verschillen.
Zo is de oververtegenwoordiging onder Marokkaanse en Antilliaanse jongeren
nog beduidend hoger dan onder hun Turkse en Surinaamse leeftijdgenoten. Bovendien
blijft er, ook als rekening wordt gehouden met factoren als werkloosheid en
uitkeringsafhankelijkheid, nog een forse oververtegenwoordiging. Dit is met
name het geval onder Antilliaanse jongeren van de eerste generatie en Marokkaanse
jongeren van de tweede generatie. De verklaringen voor deze oververtegenwoordiging
worden vooral gezocht in sociale en culturele factoren (zie ook paragraaf
2.7 en 4.5). Het merendeel van de verklaringen komt erop neer dat de interne
samenhang binnen de gemeenschappen waarin deze jongeren opgroeien beperkt
is en dat er als gevolg daarvan te weinig sociale controle is op hun gedrag.Problemen voorkomenOntsporing en betrokkenheid bij criminaliteit hebben veelal een voorgeschiedenis
van een mislukte opvoeding en onaangepast gedrag in de kinderjaren. Daarom
komt het er in het jeugdbeleid op aan risicofactoren vroegtijdig op het spoor
te komen en aan te pakken. Met veel jongeren die in aanraking komen met politie
of justitie is het in de vroege jeugd al misgegaan. Onder verantwoordelijkheid
van de minister voor Jeugd & Gezin is hiervoor het programma «Alle
kansen voor alle kinderen». De maatregelen uit dit programma, zoals
de Centra voor Jeugd en Gezin, de verwijsindex en een 100 procent dekking
van Zorg en Adviesteams gaan zorgen voor meer samenwerking in de jeugdzorg
en adequate ondersteuning van de ouders bij de opvoeding.Drang en dwangWanneer het echt mis gaat of mis dreigt te gaan wil het kabinet meer dan
voorheen gebruik maken van drang en dwang om ouders en jongeren weer in het
rechte spoor te krijgen. De gemeenten krijgen hiervoor meer bevoegdheden.
Overlast en criminaliteit door jongeren wordt hard aangepakt. Hiertoe worden
de mogelijkheden tot het opleggen van een gebieds- of contactverbod verruimd.Verbeteringen in het jeugdbeleid voor niet-westerse jongeren
en hun oudersDe verbeteringen in de jeugdzorg komen ook ten goede aan niet-westerse
jongeren en vergroten daarmee hun kansen op maatschappelijke emancipatie.
Maar dit is niet voldoende. Het is belangrijk dat jeugdzorg meer oog krijgt
voor de specifieke achtergronden van ontsporing bij niet-westerse jongeren.
Een aanpak die werkt bij autochtone jongeren is niet vanzelf ook effectief
bij niet-westerse jongen. Tegenvallende resultaten van interventies voor niet-westerse
jongeren zijn onder andere te wijten aan de omstandigheid dat veel werkers
in de jeugdzorg onvoldoende zijn ingesteld op de diversiteit waar zij dagelijks
mee te maken hebben. Bij niet-westerse jongeren is er vaak een discrepantie
tussen de verwachtingen van de ouders en de reactiepatronen die in de samenleving
dominant zijn. Zo verwachten veel niet-westerse ouders dat leerkrachten hard
optreden bij normoverschrijdend gedrag, terwijl de leerkrachten erop uit zijn
leerlingen via inzicht tot zelfregulering te brengen.Diversiteit in het jeugdbeleidOm ervoor te zorgen dat niet-westerse jongeren meer profijt hebben van
jeugdbeleid en van voorzieningen voor jongeren worden acties ondernomen op
de volgende onderwerpen.• Vergroten van het bereik van instellingen en voorzieningen
onder niet-westerse jeugdigen;• Verbeteren van de effectiviteit van de hulpverlening aan niet-westerse
jongeren door het versterken van de frontlinie;• Toerusten van professionals en instellingen met interculturele
competenties;• Beschikbaar krijgen van interventiemethodieken die zijn toegesneden
op de niet-westerse jongeren.Een verdere uitwerking van deze onderwerpen vindt plaats in het actieprogramma «Diversiteit
in het jeugdbeleid».Diversiteit in het jeugdbeleidHet kabinetsproject «Alle kansen voor Alle kinderen» heeft
tot doel om alle kinderen, ongeacht hun etnische of culturele achtergrond,
veilig en gezond te laten opgroeien, hun talenten te laten ontwikkelen, bij
te dragen en mee te doen aan de maatschappij en goed voorbereid te zijn op
de toekomst. Maar, niet-westerse jongeren en hun ouders worden nog te weinig
bereikt met het algemene jeugdbeleid en met hulp en advies bij de opvoeding.
Daarom zijn ze oververtegenwoordigd in de tweedelijnshulpverlening.Het kabinet gaat er voor zorgen dat het reguliere jeugdbeleid er beter
in slaagt om deze ouders en kinderen te bereiken. Hiertoe komt er onder verantwoordelijkheid
van de minister voor Jeugd en Gezin en de minister voor WWI een actieprogramma «Diversiteit
in het jeugdbeleid». Het programma beoogt een vergroting van het bereik
en de effectiviteit van interventies voor allochtone jongeren en ouders. Het
gaat daarbij om versterking van de competenties van professionals in het omgaan
met niet-westerse jongeren en om het beschikbaar krijgen van passende interventiemethodieken.
Deze ontwikkelingen zullen zoveel mogelijk worden meegenomen in het reguliere
jeugdbeleid en dus niet in de vorm van lossen tijdelijke projecten. Gemeenten
krijgen in het actieprogramma een aansturende rol voor het realiseren van
diversiteit in het eigen lokale jeugdbeleid. Het actieprogramma wordt begin
2008 aangeboden aan de Kamer.Beoogde effecten diversiteit in het jeugdbeleidDe beoogde effecten worden gespecificeerd in het actieprogramma «Diversiteit
in het jeugdbeleid»Ervaringen uit Preventiebeleid 2001–2004 meenemenOververtegenwoordiging van niet-westerse jongeren onder veroorzakers van
overlast en criminaliteit is al langer voorwerp van overheidsbeleid. Beleid
gericht op preventie van deze oververtegenwoordiging heeft vooral plaatsgevonden
in de vorm van afzonderlijke veelal kortlopende projecten door instellingen
voor welzijnswerk, jongerenwerk, gezinsondersteuning. De projecten werden
gekenmerkt door een grote variëteit aan doelstellingen, doelgroepen en
werkwijzen. De effecten ervan waren onduidelijk. Om de effectiviteit van de
preventie te vergroten is het «Preventiebeleid 2001–2004»
opgezet. In het kader van dit beleid hebben 38 gemeenten extra middelen gekregen
voor het opzetten en aansturen van projecten gericht op het tegengaan van
marginalisering en criminaliteit van jongeren uit etnische minderheidsgroepen.
Trefwoorden van dit beleid waren: gemeentelijke regie, ketensamenwerking,
participatie van de doelgroep en inbedding in bestaand beleid.Om zicht te krijgen op de resultaten van het Preventiebeleid 2001–2004
is onderzoek uitgevoerd1. Het verslag van dit
onderzoek is tegelijk met deze integratienota aan de Kamer beschikbaar gesteld.
Ten gevolge van gebrek aan medewerking door de betrokken instellingen vanwege
de administratieve lasten geeft het onderzoek geen uitsluitsel over de vraag
in welke mate de projecten hebben bijgedragen aan het verminderen van marginalisering
en criminaliteit onder niet-westerse jongeren. Het onderzoek blijft beperkt
tot informatie over het verloop van de projecten door projectleiders en projectmedewerkers.De ervaringen die zijn opgedaan met het evaluatieonderzoek naar het Preventiebeleid
2001–2004 bevatten lessen voor het nieuwe diversiteitsbeleid. Belangrijkste
les is dat een omvangrijke inzet als in het Preventiebeleid het niet kan stellen
zonder gedegen onderzoek naar effecten. In het evaluatieonderzoek van het
Preventiebeleid hebben de onderzoekers zich noodgedwongen moeten beperken
tot een kwalitatieve procesevaluatie. Het onderzoek is daarmee kwetsbaar geworden
voor de kritiek van SCP en WODC op overheidsinterventies in de sfeer van het
integratiebeleid die in het vorige hoofdstuk is besproken (paragraaf 1.5).
Dit kan en moet beter in het programma «Diversiteit in het Jeugdbeleid».2.5 Meedoen door werkArbeid sleutel tot inkomen, aanzien en erkenningDeelname aan arbeid vormt de sleutel tot een zelfstandig bestaan en tot
maatschappelijk aanzien en erkenning. Daarom is het cruciaal dat de niet-westerse
school- en beroepsbevolking ervan doordrongen wordt – voor zover dat
niet al het geval is – dat ze zich, zoals dat ook geldt voor autochtone
Nederlanders, moeten inspannen om een opleiding af te maken en zich een inkomen
te verwerven. De keerzijde is uiteraard dat er voor hen reële perspectieven
op werk en op een beroepsloopbaan zijn.In het voorgaande zijn al enkele cijfers genoemd over de arbeidsdeelname
van niet-westerse allochtonen. Die maken duidelijk dat er een aanzienlijke
kloof is tussen de participatieambities van het kabinet en de feitelijke deelname
aan arbeid door niet-westerse allochtonen. Meer niet-westerse allochtonen
moeten gaan deelnemen aan de arbeidsmarkt en het verschil in werkloosheid
tussen niet-westerse en autochtone arbeidsmarktdeelnemers moet kleiner worden.
De kabinetsdoelstelling van 80 procent arbeidsparticipatie in 2016 betekent
een toename van 14 procent ten opzichte van de huidige participatie onder
personen van 25–64 jaar. Doorberekening van dit toenamepercentage voor
niet-westerse allochtonen levert voor hen een arbeidsparticipatie van 58 procent
in 2016 op.Weinig deelname aan arbeidsmarkt door Turkse en Marokkaanse
vrouwenDe participatieachterstand van niet-westerse allochtonen is voor een belangrijk
deel te wijten aan de geringe deelname aan de arbeidsmarkt van Turkse en Marokkaanse
vrouwen. Geringe deelname aan de arbeidsmarkt door vrouwen komt overigens
niet in alle niet-westerse groepen voor. Zo is de deelname aan de arbeidsmarkt
onder Surinaamse vrouwen vrijwel gelijk aan die van autochtone vrouwen.De geringe arbeidsdeelname van vrouwen uit sommige niet-westerse groepen
maakt deel uit van een meer algemeen patroon van beperkte maatschappelijke
participatie. Daarom is hiervoor een aanpak nodig die zich richt op algemene
activering en sociale integratie. Meer hierover in hoofdstuk 3.Maar niet alleen non-participatie aan de arbeidsmarkt verklaart de geringere
arbeidsdeelname van niet-westerse allochtonen. Ook de hogere werkloosheid
onder degenen die zich wel bewegen op de arbeidsmarkt speelt een rol. De grootste
werkloosheidsverschillen tussen allochtonen en autochtonen doen zich voor
bij de jongeren. Ondanks een aanzienlijke verbetering sinds 2005, was in 2006
het werkloosheidspercentage onder niet-westerse 15–24-jarigen 22 procent,
ruim twee keer zo groot als onder hun autochtone leeftijdgenoten (9 procent)1.SER-adviesDe verontrustend hoge werkloosheid onder niet-westerse jongeren in de
periode 2001–2005 was voor de SER aanleiding tot het uitbrengen van
het advies «Niet de afkomst, maar de toekomst»2. In het advies doet de SER een groot aantal aanbevelingen voor de
vergroting van de arbeidskansen en de arbeidsdeelname van niet-westerse jongeren.
De aanbevelingen gaan voor een deel over het onderwijs. Naar het oordeel van
de raad ligt de oorzaak van de ongunstige arbeidsmarktpositie van niet-westerse
jongeren namelijk voor een belangrijk deel in hun lage opleidings- en scholingsniveau.
De maatregelen die de SER hiervoor aanbeveelt – vve, extra taallessen,
bestrijden voortijdig schoolverlaten – komen in hoge mate overeen met
wat in paragraaf 2.3 over emancipatie door onderwijs is aangegeven.De overige aanbevelingen van de SER richten zich op het grensvlak van
onderwijs en arbeidsmarkt en op het functioneren van de arbeidsmarkt voor
niet-westerse jongeren. De raad wil meer stageplaatsen, meer training in soft skills en sollicitatievaardigheden, sluitende aanpak
voor werkzoekenden en stimuleren van zelfstandig ondernemerschap.KabinetsreactieIn zijn reactie op het advies neemt het kabinet een groot deel van de
aanbevelingen over en geeft het aan op welke wijze daar in de komende jaren
onder de verantwoordelijkheid van de minister van SZW uitvoering aan zal worden
gegeven3 (zie kader). De aanbevelingen hebben
ook de basis gevormd voor de afspraken over de arbeidsparticipatie van allochtone
jongeren die op de participatietop zijn gemaakt. Ze gaan onder meer over het
bestrijden van discriminatie en ongelijke behandeling, over regionale banenplannen,
het stimuleren van zelfstandig ondernemerschap, meer duale trajecten en multicultureel
personeelsbeleid.Voor de arbeidsdeelname van niet-westerse jongeren is ook de al eerder
genoemde leerwerkplicht van belang. De verplichting voorkomt dat jongeren
langdurig een «schaduwbestaan» leiden en onbereikbaar worden voor
voorzieningen op het terrein van onderwijs en werk. Ook worden jongeren zo
aangesproken op hun eigen verantwoordelijkheid.Meer arbeidskansen voor niet-westerse arbeidsmarktdeelnemersHet kabinet wil de kloof in arbeidsdeelname tussen niet-westerse allochtonen
en autochtonen verkleinen, niet door het voeren van een doelgroepenbeleid,
maar door het wegnemen van belemmeringen voor arbeidsparticipatie. Voor vergroting
van de kansen van niet-westerse jongeren sluit het kabinet daarbij aan bij
de aanbevelingen van het SER-advies «Niet de afkomst, maar de toekomst».
De belangrijkste elementen van de kabinetsinzet zijn:• actief bestrijden van discriminatie, o.m. door middel van
discriminatiemonitor;• voldoende stageplaatsen die ook openstaan voor allochtone
leerlingen en stagebegeleiding;• leren solliciteren door vergroting van sociale vaardigheden (soft skills) en sollicitatietraining;• stimuleren van diversiteitsbeleid in bedrijven en instellingen,
de rijksoverheid geeft het voorbeeld;• hulp bij het zoeken naar werk door verspreiden van effectief
gebleken aanpakken (o.m coaching, netwerkvorming, intensieve bemiddeling,
toonkamers);• banenoffensief voor vluchtelingen;• regionale banenplannen;• onderzoek naar effectiviteit van reïntegratietrajecten
voor allochtonen;• bevorderen van zelfstandig ondernemerschap onder allochtonen.Meer kansen voor niet-westerse jongeren creëren begint bij een stagemarkt
die ook open staat voor niet-westerse stagiairs. Veel niet-westerse jongeren
die een beroepsopleiding volgen, lopen vertraging op en raken gedemotiveerd
doordat zij moeilijker dan autochtone leerlingen een stageplaats krijgen.
Vervolgens blijken sollicitatievaardigheden en de al eerder genoemde soft skills in de omgang met collega’s, leidinggevenden
en klanten een belangrijke rol te spelen in het verkrijgen en behouden van
werk. Het kabinet ondersteunt initiatieven ter vergroting van sollicitatievaardigheden
en soft skills onder allochtone jongeren. Het
beroepsonderwijs is hiervoor het aangewezen kanaal.DiversiteitsbeleidAllochtone werkzoekenden krijgen meer kansen wanneer bedrijven en instellingen
de voordelen gaan zien van een personeelsbestand dat de diversiteit van de
bevolking weerspiegelt. Zo kan beter gebruik worden gemaakt van de verscheidenheid
van talenten die een diverse bevolking te bieden heeft. Zo kan ook beter worden
ingespeeld op de vraag naar producten en diensten van een diverser wordende
klantenkring.Om diversiteitsbeleid te stimuleren is een landelijk netwerk diversiteitsmanagement
opgezet dat bedrijven en instellingen adviseert en actief goede voorbeelden
van diversiteitsbeleid onder de aandacht brengt. De rijksoverheid geeft zelf
het goede voorbeeld met een rijksbreed plan van aanpak Integraal Diversiteitsbeleid
dat is opgesteld onder verantwoordelijkheid van de minister van BZK.Zelfstandig ondernemerschapMeer dan 11 procent van de beroepsbevolking heeft werk zonder in dienst
te zijn van een bedrijf of instelling. Zij werken als zelfstandig ondernemer.
Deze weg naar werk is ook voor de niet-westerse bevolking steeds belangrijker
geworden. Een sterk groeiende groep niet-westerse werkenden vindt zijn plaats
in de economie door zelf een bedrijf te beginnen. In 2006 waren bijna 70 000
niet-westerse ondernemers ingeschreven bij de Kamers van koophandel1. Onder Turken is het aandeel zelfstandige ondernemers
inmiddels hoger dan onder de autochtone beroepsbevolking. Het stimuleren van
zelfstandig ondernemerschap onder niet-westerse groepen is een effectief middel
voor het bevorderen van hun maatschappelijke emancipatie en het kabinet maakt
zich hier sterk voor. De verantwoordelijkheid voor dit onderdeel van het integratiebeleid
ligt bij de minister van EZ. Een van de instrumenten is het verbeteren van
de randvoorwaarden voor het verstrekken en verkrijgen van microkredieten.Discriminatie bestrijdenDiscriminatie op de arbeidsmarkt frustreert de perspectieven op werk van
niet-westerse werkzoekenden. Eerder in deze nota is al opgemerkt dat dit soort
discriminatie vaak niet het gevolg is van bewuste uitsluiting vanwege herkomst.
Het heeft te maken met verwachtingen op basis van beelden die er bestaan over
groepen met een bepaalde etnische achtergrond. Het groepsbeeld beïnvloedt
dan de beoordeling van een individuele kandidaat voor een functie en daarmee
diens kansen om verkozen te worden boven kandidaten met een andere etnische
achtergrond. Juist omdat discriminatie op de arbeidsmarkt vaak niet openlijk
en bewust plaatsvindt, blijft een volhardende en doelgerichte aanpak hiervan
nodig. Tijdens de participatietop zijn hierover afspraken gemaakt. Het kabinet
gaat onder verantwoordelijkheid van de minister van SZW een campagne ontwikkelen
gericht op positieve beeldvorming over en weer. De Stichting van de arbeid
zal ongelijke behandeling bij werving en selectie tegengaan. Het kabinet gaat
uitsluiting op de arbeidsmarkt bij stage- en arbeidsplaatsen tegen.Beoogd effect meer kansen voor niet-westerse arbeidsmarktdeelnemersIn 2011 substantieel kleiner verschil in arbeidsdeelname tussen autochtonen
en niet-westerse allochtonen dan in 20072.6 Wonen als aangrijpingspuntToenemende concentratieOngeveer tweederde van de niet-westerse allochtonen woont in buurten1 waarin hun aandeel in de buurtbevolking groter is dan
hun aandeel in de totale bevolking. Het aantal buurten waar niet-westerse
allochtonen de meerderheid vormen neemt toe. In 2004 waren er 92 van dergelijke
buurten. Dat zijn er 39 meer dan in 1999. De buurten met een niet westerse
meerderheid huisvestten in 2004 ongeveer een vijfde van de totale niet-westerse
bevolking2. Het aandeel niet-westerse allochtonen
dat woont in deze concentratiebuurten neemt sneller toe dan kan worden verwacht
op basis van alleen hun bevolkingsgroei. Buurten met een hoge concentratie
niet-westerse bewoners worden in veel gevallen gekenmerkt door een hoge concentratie
sociale huurwoningen en een ongunstig leefklimaat. De bewoners van deze buurten
hebben meer last van uiteenlopende vormen van criminaliteit, zijn ontevreden
over hun buurt en willen vaker verhuizen naar een andere buurt3.Niet-westerse allochtonen slechter gehuisvestAllochtonen wonen in meerderheid niet alleen in buurten met een minder
gunstig leefklimaat, ook de aard en de kwaliteit van de huizen waarin ze wonen
is relatief ongunstig4. Hun woningen zijn kleiner
dan die van autochtonen en ze wonen veel minder vaak in een eengezinswoning.
Slechts een zeer klein deel heeft een koopwoning. De tweede generatie woont
beter dan de eerste, maar ook onder de tweede generatie is het eigen woningbezit
gering. Meer in het algemeen geldt dat de objectieve woonsituatie van niet-westerse
allochtonen in de loop van de tijd aanzienlijk is verbeterd. Het is te verwachten
dat die verbetering in de komende jaren verder doorzet.Integratiestimulerend woonbeleidHet woonbeleid draagt bij aan integratie door het verminderen van de concentratie
van huishoudens met lage inkomens in wijken én door het verbeteren
van leefbaarheid in wijken met achterstanden. De komende jaren wordt gewerkt
aan de volgende prioriteiten.• Verdere differentiatie van de eenzijdige woningvoorraad in
concentratiewijken;• Uitvoering van regionale afspraken over huisvesting van lage
inkomens in de randgemeenten van de grote steden;• Reguleren van de instroom van lage inkomensgroepen in concentratiewijken
van huishoudens met een laag inkomen;• Het realiseren van een stimulerende leefomgeving in wijken
en buurten door middel van het actieplan Krachtwijken.Breed georiënteerd woonbeleid is nodigEen behoorlijke huisvesting en een stimulerende woonomgeving gelden van
oudsher als aangrijpingspunten voor sociale stijging en emancipatie. Daarom
hoort ook een breed georiënteerd woonbeleid dat oog heeft voor de sociale
aspecten van het wonen een plaats te hebben op de beleidsagenda voor integratie.
Het is een belangrijk gegeven dat niet-westerse allochtonen die wonen in buurten
met meer autochtonen, meer contacten hebben met autochtonen1. Al te hoge concentraties van etnische groepen met een laag inkomen
brengen het risico met zich van een versterkte sociale segregatie. Deze concentraties
komen vooral voor in buurten met een eenzijdige voorraad sociale huurwoningen.
Het bouwbeleid is er al decennialang op gericht de differentiatie van de woningvoorraad
in wijken en buurten te vergroten. Studies van onder meer het SCP laten zien
dat herstructurering van de woningvoorraad resulteert in een meer gemengde
buurtbevolking en een gunstiger leefklimaat2.
Daarbij blijkt het juist de verandering in de bevolkingssamenstelling te zijn
die doorslaggevend is voor het leefklimaat3.
Dit kabinet is er veel aan gelegen het beleid gericht op meer gemengde wijken
en buurten voort te zetten en waar mogelijk te versterken. Bij de beschouwing
van de wijze waarop en de vorm waarin het Grote Steden Beleid zal worden voortgezet
vormt dit een belangrijk aspect.Ook huisvestingsbeleid kan bijdragen aan een meer gedifferentieerde wijkbevolking.
Gemeenten hebben de mogelijkheid gekregen om vestiging van nieuwe bewoners
in wijken met een hoge concentratie lage inkomens te binden aan inkomensvereisten.
Met de gemeente Rotterdam is afgesproken de effecten van deze maatregel te
evalueren.De stimulerende potenties van wijken en buurtenWijken en buurten kunnen op verschillende manieren bewoners stimuleren
om zich te ontwikkelen en hun maatschappelijke kansen te grijpen:• Veilige en aantrekkelijke speelruimten in de buurt geven kinderen
mogelijkheden om met elkaar bezig te zijn en zich uit te leven. Spel geeft
bevrediging en is ook leerzaam. Kinderen ontwikkelen door spel hun sociale
en communicatieve vaardigheden en hun vermogens om met anderen samen te werken.• Sport- en vrije tijdsvoorzieningen in de buurt bieden niet alleen
vertier maar ook mogelijkheden voor vanzelfsprekende vormen van contact tussen
buurtbewoners.• Educatieve en culturele voorzieningen in de wijk zijn onmisbaar
voor de ontwikkeling en ontplooiing van wijkbewoners. Een brede school is
een concentratiepunt voor educatieve, culturele en gezinsondersteunende programma’s
en activiteiten.• Een positieve invloed gaat uit van werk in de wijk. Een wijk waar
gewerkt wordt vormt een stimulans voor niet werkenden om ook aan de slag te
gaan. Bedrijvigheid in wijken draagt bij aan leefbaarheid en leefkwaliteit.
Ondernemers hebben belang bij een positief wijkklimaat en zijn bereid daar
een bijdrage aan te leveren.• Werkenden in de wijk hebben voor jongeren een voorbeeldfunctie.Wanneer wijken de recreatieve, educatieve en economische functies vervullen
die ze potentieel hebben, dragen ze bij aan de emancipatie van wijkbewoners.
Maar fysiek verval en verloedering van buurten lokken negatief gedrag uit.
De fysieke toestand van wijken is soms van dien aard dat ingrijpen op andere
aspecten alleen zin heeft in samenhang met fysieke herstructurering en verbetering.
Veiligheid is een randvoorwaarde. In een onveilige buurt komen mensen de deur
niet meer uit en zo’n buurt biedt dus ook geen aanknopingspunten voor
ontwikkeling.Actieplan KrachtwijkenDe wijk als aangrijpingspunt voor maatschappelijke emancipatie is een
centraal thema in het actieplan «Krachtwijken» dat is opgesteld
onder verantwoordelijkheid van de minister voor WWI. Dit kabinetsproject geeft
op geïntensiveerde wijze vorm aan het verbeteren van de randvoorwaarden
voor maatschappelijke emancipatie in de wijk, overigens niet alleen van de
niet-westerse wijkbewoners. In de 40 wijken die voor de wijkaanpak zijn uitgekozen
gaan gemeenten, de rijksoverheid en maatschappelijke instellingen nauw samenwerken
aan verbeteringen in het wonen, werken, leren en opgroeien, én integratie
en veiligheid. Concrete acties en maatregelen worden vastgelegd in gemeentelijke
actieplannen. De gemeenten hebben de opdracht om bewoners en relevante organisaties
te betrekken bij het opstellen van de plannen.Beoogde effecten integratiestimulerend woonbeleid• In de komende jaren treedt een vertraging op in de trend naar
sterkere concentratie van niet-westerse huishoudens in grootstedelijke wijken;• In 2011 is het aandeel niet-westerse huishoudens in de randgemeenten
van de grote steden groter dan in 2007;• In 2011 is de leefkwaliteit in de 40 Krachtwijken substantieel
beter dan in 2007.2.7 Beleid voor specifieke groepenSpecifiek beleid in bijzondere omstandighedenDe beleidsopgaven en prioriteiten op het gebied van inburgering, onderwijs,
jeugd, werken en wonen sluiten aan bij de factoren die in de verschillende
migrantengroeperingen verantwoordelijk zijn voor hun maatschappelijke achterstand.
Specifiek beleid voor afzonderlijke groepen is naar het oordeel van het kabinet
in het algemeen niet nodig. Alleen wanneer er sprake is van bijzondere omstandigheden
en situaties is aanvullend beleid zinvol. Dat is op dit moment alleen het
geval ten aanzien van Antilliaanse en Marokkaanse jongeren. Hun bovenmatige
en hardnekkige oververtegenwoordiging in de criminaliteit (zie paragraaf 4.5)
vraagt om een resultaatgerichte aanpak. Zo’n aanpak omvat in ieder geval
consequente bestraffing van al diegenen die zich schuldig maken aan criminaliteit.
Ter vermindering van recidive moet daarbij ook gewerkt worden aan perspectieven
en reïntegratie na afloop van de bestraffing. De verantwoordelijkheid
voor deze onderdelen van de aanpak ligt bij de minister van Justitie.Maar bij de problematiek van Antilliaanse en Marokkaanse jongeren gaat
het niet alleen over de criminaliteit. De problemen die deze twee groepen
veroorzaken zijn verbonden met een breed complex dat onder meer achterstand
in het onderwijs omvat, slechte opvoeding, slechte toegang tot stages, werkloosheid.
Daarom is naast de repressieve aanpak is het ook nodig te voorkomen dat zoveel
Antilliaanse en Marokkaanse jongeren het criminele pad kiezen. Dit is de preventieve
kant van de aanpak en de verantwoordelijkheid daarvoor ligt in eerste instantie
bij de ministers voor WWI en J&G.Antillianen hebben een bijzondere plaatsOnder de migrantengroeperingen nemen de Antillianen (en Arubanen) een
bijzondere plaats in. Terwijl de immigratie van personen uit niet westerse
landen de afgelopen jaren sterk aan banden is gelegd, bestaan er voor Antillianen,
gezien de Koninkrijksrelaties geen beperkingen om zich in Nederland te vestigen.
Lange tijd is dit goed gegaan. Antillianen kwamen in het verleden vooral naar
Nederland voor opleiding. Een deel bleef vervolgens omdat het profijt van
de gevolgde opleiding in Nederland gunstiger was dan op de Antillen. Als gevolg
hiervan hebben Antillianen zich in het verleden onder de migrantengroeperingen
onderscheiden door een relatief gunstige maatschappelijke positie.In de loop van de jaren is dit patroon veranderd. Steeds meer jongeren
die op de Antillen in de marge van de samenleving terecht zijn gekomen verleggen
hun «werkterrein» naar Nederland en zoeken aansluiting bij familie
of bekenden hier. Zonder een voltooide opleiding zijn ze volstrekt onvoldoende
toegerust om hier te kunnen participeren. Ze hebben problemen om aan behoorlijke
huisvesting te komen, beschikken over onvoldoende middelen van bestaan en
hebben niet de instelling om een opleiding te gaan volgen. Hierdoor zijn ze
niet in staat om op legale wijze de concurrentie met hun leeftijdgenoten aan
te gaan en proberen ze hun voordeel te doen in criminele circuits. De overlast
en ergernis die ze veroorzaken tasten het van oudsher positieve imago van
de Antillianen in ons land aan.Aanpak via «Antillianengemeenten»Problemen met Antillianen zijn lokaal geconcentreerd. Een beperkt aantal
gemeenten heeft er onevenredig veel mee te maken. Deze zogeheten Antillianengemeenten,
21 in getal, hebben zich sterk gemaakt voor specifieke maatregelen gericht
op deze groepen. Achtereenvolgende kabinetten hebben zonder veel succes geprobeerd
om met specifiek beleid de problematiek aan te pakken. Dit heeft onder andere
geresulteerd in het tot stand komen van bestuurlijke arrangementen tussen
de rijksoverheid en de 21 Antillianengemeenten. De arrangementen stellen gemeenten
in staat om, afgestemd op de specifieke lokale situatie, projecten en activiteiten
op te zetten en uit te voeren. De arrangementen hebben een looptijd van 2005
tot 2008.De bestuurlijke arrangementen hebben geresulteerd in een veelheid van
veelal kortlopende initiatieven en projecten waarvan de opbrengst onduidelijk
is, zo blijkt uit de tussenrapportage van juni 2007 die binnenkort naar de
Kamer wordt gestuurd. Om de opbrengst van de arrangementen te vergroten en
om een effectieve strategie te ontwerpen voor een mogelijk vervolg zal onder
verantwoordelijkheid van de minister voor WWI een taskforce worden ingesteld
van gezaghebbende betrokkenen. De taskforce krijgt een zodanige statuur dat
zij gemeenten kan aanspreken op hun (gebrek aan) beleid ten aanzien van de
problemen met Antillianen.Maatregelen en interventies die worden ervaren als uitsluitend van buitenaf
hebben veelal niet de gewenste uitwerking. Daarom is het nodig de gemeenschap
meer dan voorheen te betrekken bij de aanpak van de problemen. Daarbij gaat
het niet alleen om de Antilliaanse gemeenschap in Nederland, ook de Antillen
moet meedoen. De problematiek in Nederland is voor een deel «geïmporteerd»
uit de Antillen. Door maatregelen ginds kan in preventieve zin veel worden
bereikt in het verminderen van de problemen hier.Een plan van aanpak voor de Antillianenproblematiek zal binnenkort aan
de Kamer worden voorgelegd. Hierin staat het terugdringen van de criminaliteit
en overlast centraal.Marokkaanse jongeren: andere achtergrond, vergelijkbare
problemenVanuit een andere achtergrond, maar met vergelijkbare maatschappelijke
gevolgen zijn de problemen rond de Marokkaanse jongeren. Net als de Antilliaanse
jongeren zijn zij sterk oververtegenwoordigd onder de verdachten van een misdrijf.
Al veel langer trekken Marokkaanse jongeren in negatieve zin de aandacht.
Ze worden vaak in verband gebracht met overlast in buurten, diefstal, vaak
met gebruik van geweld, hinderlijk gedrag ten opzichte van vrouwen, het lastig
vallen van homoseksuelen, en verschillende vormen van antisemitisme. De misdragingen
van een kleine groep probleemjongeren hebben grote gevolgen voor de beeldvorming
van de gehele Marokkaanse gemeenschap in Nederland.In de loop der jaren is er het nodige onderzoek gedaan naar de achtergronden
van deze verschijnselen. Waarom lopen juist Marokkaanse jongeren hierin voorop?
Een eenduidig en eenvoudig antwoord is niet te geven. Onderzoekers hebben
een reeks van factoren aan het licht gebracht die mogelijk een rol spelen1:• geringe sociale controle op activiteiten buitenshuis;• bevoorrechte positie van jongens in het gezin;• opvattingen over sekserolpatronen;• de schaamtecultuur rond het overtreden van normen en regels;• wantrouwen binnen de Marokkaanse gemeenschap;• de grootte van de gezinnen;• langdurige afwezigheid van de vader in de periode van migratie;• een als negatief ervaren bejegening door de autochtone omgeving
(gebrek aan «respect»);• een slechte aansluiting van de Nederlandse aanpak van regelovertreding
bij het verwachtingspatroon van jongeren.Aanpak Antilliaanse en Marokkaanse probleemjongeren in
ontwikkelingDe bovenmatige oververtegenwoordiging van Antillianen en Marokkanen onder
de verschillende categorieën probleemjongeren vraagt om een specifieke
aanpak. De verschijnselen die zich bij deze groepen voordoen zijn niet nieuw.
De roep om een specifieke inzet is dat evenmin, maar de resultaten die hiermee
tot nu toe zijn bereikt zijn onvoldoende. Meer van hetzelfde is vragen om
nieuwe teleurstellingen. Daarom wordt in de komende maanden gewerkt aan plannen
voor een structurele aanpak van zowel de Antilliaanse als de Marokkaanse probleemjongeren.Specifieke aanpak al gestartOnder het vorige kabinet is begonnen met een specifieke beleidsinzet om
de overmaat aan criminaliteit en betrokkenheid bij overlast onder Marokkaanse
jongeren te verminderen2. De maatregelen richten
zich ondermeer op het versterken van de eigen kracht van de Marokkaanse gemeenschap,
het tegengaan van discriminatie, intensivering van vroegsignalering
en opvoedingsondersteuning, het aanpakken van de criminaliteit en overlast,
en het mogelijk maken van gedragsaanwijzingen door de burgemeester.Onder verantwoordelijkheid van de minister van Justitie is een programma
opgezet om in de G4 criminele loopbanen van Marokkaanse jongeren te voorkomen
of te doorbreken.In de komende jaren zal het eerder vermelde programma «Diversiteit
in het jeugdbeleid» een bijdrage leveren aan een meer evenwichtige ontwikkeling
van niet-westerse en dus ook Marokkaanse jongeren. Gezien de specifieke achtergronden
van ontsporing onder Marokkaanse jongeren zijn naar het oordeel van het kabinet
aanvullende maatregelen en acties nodig. Specifieke thema’s daarbij
zijn de opvoeding en de rol van de ouders, het relatief grote aandeel van
Marokkaanse jongens met psychische problemen, het versterken van de identiteit
van deze jongeren en hun aansluiting bij de Nederlandse samenleving. In het
voorjaar van 2008 komt er een uitgewerkt plan voor aanvullende maatregelen.
De minister voor WWI heeft hierbij het voortouw. Het plan behelst een maatwerkgerichte
aanpak met als trefwoorden: betrokkenheid, opvoeding en identiteit.Beoogde effecten aanpak Antilliaanse en Marokkaanse probleemjongerenHet is op dit moment prematuur om beoogde effecten te specificeren. Specificatie
van beoogde effecten maakt deel uit van de plannen die in ontwikkeling zijn.
Wel staat vast dat het terugdringen van de oververtegenwoordiging van Antilliaanse
en Marokkaanse jongeren onder de verdachten van een misdrijf deel zal uitmaken
van de beoogde effecten.HOOFDSTUK 3 SOCIALE INTEGRATIE3.1 Maatschappelijke emancipatie alleen is niet voldoendeOok hoger opgeleide allochtonen voelen zich onvoldoende
geaccepteerdMaatschappelijke emancipatie is primair gericht op het verbeteren van
de sociaal-economische positie van migranten. Wanneer die verbetert, stijgt
hun maatschappelijk aanzien en zijn er betere voorwaarden voor sociale integratie.
Emancipatie van migranten helpt bij het verminderen van sociale segregatie,
maar is niet voldoende om deze ongedaan te maken. Hoger opgeleide niet-westerse
migranten en hun kinderen hebben wel meer contacten met autochtonen dan lager
opgeleiden, maar ook voor het merendeel van hen geldt dat zij zich onvoldoende
geaccepteerd voelen als volwaardige burgers1.Feiten2 over sociale integratie• Ongeveer een op de drie Turken en Marokkanen heeft in de vrije
tijd nooit contact met autochtonen;• Meer dan de helft van deze groepen gaat in de vrije tijd meer
om met leden van de eigen groep dan met autochtonen;• Minder dan 10% van de hier geboren Turken die in het
huwelijk treden doen dit met een autochtone partner. Bij Marokkanen is dit
iets meer dan 10%;• Tussen de verschillende herkomstgroeperingen zijn er grote
verschillen in sociale integratie, afgemeten aan de genoemde indicatoren.
Antillianen en Arubanen en ook Surinamers gaan veel meer om met autochtonen
en trouwen ook in veel grotere getale met een autochtone partner;• Communicatie via internet (e-mailen/chatten) geeft een ander
beeld. Via deze media zijn de contacten veel interetnischer. Zo betreft ongeveer
80 procent van de mail-/chatcontacten van Turkse jongeren personen uit andere
etnische groepen en autochtonen.3Voor sociale integratie is het nodig dat mensen zich veilig voelen en
elkaar vertrouwen. Dat kan alleen als ze zich geaccepteerd weten. Op dit punt
zijn de voorwaarden voor sociale integratie bij Turken en Marokkanen ongunstiger
dan bij Surinamers en Antillianen en Arubanen4.
Van de eerste twee groepen reageert ongeveer de helft negatief op vragen over
hun acceptatie in Nederland. Bij de Surinamers en Antillianen en Arubanen
is dit ongeveer een derde. Een kleine 80 procent van de Turken en Marokkanen
en ook van de Antillianen en Arubanen vindt dat allochtonen in Nederland worden
gediscrimineerd. Het aantal personen uit deze groepen dat persoonlijk te maken
heeft gehad met discriminatie is overigens veel kleiner, maar bedraagt toch
rond de 40 procent. Zoals al opgemerkt rapporteren vooral hoger opgeleiden
discriminatie-ervaringen.Etnische, culturele en levensbeschouwelijke scheidslijnen
doorbrekenSociale integratie is meedoen, contacten aangaan, samenwerking zoeken.
Dit alles over de scheidslijnen heen van etniciteit, cultuur en levensbeschouwing.
Geringe sociale integratie heeft negatieve maatschappelijke effecten5. Er is minder deelname aan het collectieve leven, minder
samenwerking, minder betrokkenheid bij de directe omgeving. In wijken en buurten
waar de sociale integratie minder is, is er meer criminaliteit. Sociaal geïntegreerde
personen nemen deel aan sociale netwerken en dat helpt hen bij het vinden
van werk. Actief burgerschap is een kernbegrip bij het bevorderen van de sociale
integratie.Beleidsprioriteiten sociale integratieBevorderen van sociale integratie door:• stimuleren van actief burgerschap;• participatie een centrale plaats te geven in de inburgering;• bestrijding van discriminatie op basis van etniciteit, cultuur
of levensbeschouwing in al zijn vormen.• het activeren van niet-westerse vrouwen in de meest ruime
zin (opvoeding, educatie, werk);• het wegnemen van belemmeringen voor sociale integratie die
te maken hebben met eergerelateerd geweld;• samenwerking en dialoog tussen en met culturen en religies;• het onderhouden van contacten met migrantengodsdiensten;• preventie en bestrijding van polarisatie en radicalisering.Om iedereen de ruimte te geven om mee te doen is het nodig dat we ons
minder blind staren op verschillen en meer uitgaan van wat we gemeenschappelijk
hebben. Het kabinet wil de sociale integratie van migranten en hun kinderen
bevorderen via actief burgerschap, inburgering, het bestrijden van discriminatie,
het activeren van niet-westerse vrouwen, het tegengaan van eergerelateerd
geweld, interculturele en interreligieuze dialoog, contact met migrantengodsdiensten,
en het verminderen van polarisatie en radicalisering.3.2 Actief burgerschapSociale integratie en gemeenschappelijkheid ontstaan door betrokkenheid
en inzet van burgers voor zaken die we allemaal belangrijk vinden: dat we
gebruik kunnen maken van onze vrijheden en rechten, dat onze kinderen goed
worden opgevoed, dat de buurt waar we wonen veilig is, dat er voldoende mogelijkheden
zijn voor ontspanning en recreatie, dat nieuwkomers een weg vinden in de samenleving,
dat er zorg is voor diegenen die dat nodig hebben. Dit soort vormen van betrokkenheid
en samenwerking tussen burgers, die als basis heeft de gedeelde belangen van
burgers, dat is actief burgerschap. Burgerschap omdat het mensen aanspreekt
als deelhebber van de samenleving ongeacht waar men vandaan komt, hoe men
wil leven en wat men gelooft. Actief om te benadrukken dat het niet gaat om
abstracte beginselen, maar om een levende praktijk van betrokkenheid en mee
vormgeven aan de directe sociale omgeving en aan de samenleving.Actief burgerschap vormt een veelbelovend aangrijpingspunt voor sociale
integratie. In ons land is een burgerschapstraditie die uitgaat van diversiteit
nog weinig tot ontwikkeling gekomen. Maar door de sterk toegenomen diversiteit
kan juist burgerschap de brugfunctie vervullen die nodig is om samenwerking
over scheidslijnen heen tot stand te brengen. Oude bindingskaders werken niet
meer, traditioneel burgerschap alleen als plicht spreekt moderne burgers niet
meer aan. Maar ook in de gemoderniseerde samenleving willen de meeste mensen
zich best inzetten inzet voor zaken die iedereen aangaan. Alleen is die bereidheid
niet onvoorwaardelijk. Burgers moeten erop kunnen vertrouwen dat de elementaire
vrijheden en rechten die ze hebben daarbij overeind blijven. Dat hoort ook
bij actief burgerschap.Burgerschap heeft ook te maken met je deel weten van deze Nederlandse
samenleving. Identificatie met Nederland en met de samenlevings- en samenwerkingsverbanden
die ons land in overvloed kent brengt mensen vanuit geheel verschillende levensomstandigheden
bij elkaar en kan zo verschillen overbruggen. Actieve burgers zijn zich bewust
van hun gemeenschappelijkheid en zijn bereid daar een bijdrage te leveren.
Samen werken aan gedeelde belangen en interesses vergroot de kansen en mogelijkheden
tot de wederzijdse acceptatie en wederkerigheid die onmisbaar zijn voor integratie.Bij de verwachtingen die we van elkaar mogen hebben in de samenleving
spelen grondrechten een belangrijke rol. Verworvenheden die we koesteren en
waarvoor menigeen naar ons land is gekomen: democratie, vrijheid van geloof
en vereniging, vrijheid van meningsuiting en gelijkheid van alle burgers ongeacht
politieke overtuiging, geloof, kleur of geaardheid. Deze vrijheden zijn vastgelegd
als rechten én plichten. Iedere inwoner van Nederland behoort de grondrechten
te kennen en ernaar te leven. Grondrechten zijn voor iedereen gelijk, én
zijn wederkerig. Vrijheid van godsdienst betekent dus niet alleen de vrijheid
het eigen geloof te beleven, maar ook de plicht om anderen in hun godsdienstige
overtuiging te respecteren.Actief burgerschap moet het vooral hebben van de eigen initiatieven van
burgers. Maar uit onderzoek blijkt dat bloeiende burgerinitiatieven veel baat
hebben bij support van de (gemeentelijke) overheid1.
Door burgers in een vroeg stadium te attenderen op en te betrekken bij beleidsontwikkelingen
en door een open houding tegenover de inbreng van burgers krijgen burgerinitiatieven
een extra stimulans. Burgerinitiatieven zijn veelal «wit» en dragen
daardoor weinig bij aan de sociale integratie van migranten. Het is een uitdaging
voor overheden om grotere participatie van migranten aan burgerinitiatieven
te stimuleren.Stimuleren van actief burgerschap• Verspreiden van kennis over actuele vormen van burgerschap;• Stimuleren van deelname van allochtone en autochtone burgers
aan gemeenschappelijke burgerinitiatieven;• Handvest verantwoord burgerschap;• Uitdragen grondrechten en verplichtingen van de rechtsstaat;• Betrokkenheid van allochtone en autochtone burgers bij het
eigene van Nederland vergroten;• Invoering van de maatschappelijke stage.Gemeenten en rijksoverheid gaan langs verschillende wegen de ontwikkeling
van actuele vormen van burgerschap bevorderen. Het kabinet ziet burgerschap
als basis voor samenwerking tussen burgers met uiteenlopende achtergronden
en als middel om gezamenlijk dingen voor elkaar te krijgen. In het coalitieakkoord
is afgesproken om een Handvest voor verantwoordelijk burgerschap te ontwikkelen.
De minister van BZK is hiervoor de eerstverantwoordelijke. Het is de bedoeling
dat het handvest een rol gaat vervullen bij het uitdragen van burgerschap.
Hierbij kan worden aangesloten bij het werk van de Commissie voor het Uitdragen
van de kernwaarden van de rechtsstaat. Deze commissie werkt onder de verantwoordelijkheid
van de minister van Justitie. Ook de naturalisatieceremonie, waar de minister
voor WWI de verantwoordelijkheid voor heeft, vervult hierin een functie.Het verspreiden van kennis over burgerschap en burgerschapspraktijken
is een manier om de mogelijkheden die burgerschap biedt onder de aandacht
te brengen en te stimuleren. Het onderwijs speelt hierin een belangrijke rol.
Door een wijziging van de onderwijswetten is het bevorderen van burgerschap
en sociale cohesie inmiddels formeel tot taakopdracht voor het onderwijs geworden.
Het komt er nu op aan wat hierover op papier staat om te zetten in een levende
onderwijspraktijk.Voor burgerschap en burgerschapspraktijken zijn vaardigheden en competenties
nodig. Die moeten worden geleerd en overgedragen. Onderwijs is hiervoor het
eerst aangewezen vehikel. Maar ook voorzieningen voor opvoedingsondersteuning,
maatschappelijke activering, wijkwerk en reclassering kunnen hieraan bijdragen.Een krachtig nieuw middel voor het bevorderen van burgerschap is de maatschappelijke
stage die in de komende jaren zal worden ingevoerd.Vermeld is al dat support door de overheid helpt bij het op gang brengen
en gaande houden van burgerinitiatieven. Voor het bevorderen van burgerschap
is het nodig dat voorzieningen en instellingen van de overheid optimaal ruimte
geven aan de eigen inzet van groepen burgers.In het eerste hoofdstuk is nog een andere vorm van burgerschap onderscheiden
en wel in de vorm van betrokkenheid bij en identificatie met het eigene van
Nederland. Dit gaat over de geschiedenis van ons land, onze staatkundige inrichting,
onze basisnormen en waarden, de vormgeving van onze ruimtelijke omgeving,
onze plaats in de wereld. Het eigene van Nederland is voorwerp van voortdurende
discussie en debat. Het kabinet wil bevorderen dat zoveel mogelijk mensen,
autochtonen én allochtonen hieraan meedoen. Om kennis van en betrokkenheid
bij het eigene van Nederland te bevorderen zijn onder verantwoordelijkheid
van de minister van OCW recent verschillende initiatieven genomen zoals de
canon van de geschiedenis, er is een week van de geschiedenis, het historisch
museum. De minister voor WWI laat een educatieve productie vervaardigen waarin
Nederland en zijn geschiedenis worden gepresenteerd aan migranten.Beoogde effecten bevordering actief burgerschap• Meer kennis onder allochtonen en autochtonen over de mogelijkheden
om actief te participeren aan burgerinitiatieven waarin allochtonen en autochtonen
met elkaar samenwerking;• Grotere participatie van allochtonen aan vrijwilligerswerk
en burgerinitiatieven;• Meer betrokkenheid bij en kennis over de eigenheid van de
Nederlandse samenleving bij allochtone en autochtone burgers.3.3 Sociale integratie door inburgeringInburgering is niet alleen instrument voor emancipatie maar heeft ook
een functie voor het bevorderen van burgerschap en sociale integratie. Door
inburgeringstrajecten meer interactief te maken en inburgeraars in direct
contact te brengen met de omgeving waarin zij inburgeren, wordt inburgering
tot een oefening in sociale integratie gemaakt.Sociale integratie via participatie in de inburgeringDoor participatie een centrale plaats te geven in de inburgering gaat
de inburgering bijdragen aan sociale integratie en actief burgerschap. Dit
wordt bereikt via de doelstelling van 80 procent duale trajecten in 2011 (zie
paragraaf 2.2)In het Deltaplan inburgering wordt voorgesteld oudkomers en nieuwkomers
te laten participeren tijdens de inburgering. Meedoen aan buurtactiviteiten,
vrijwilligerswerk, taalstages en actieve verkenning van de samenleving zijn
niet alleen gunstig voor taalontwikkeling maar bieden ook aanknopingspunten
voor het aangaan van sociale contacten. Bovendien brengen ze inburgeraars
in aanraking met voorzieningen en instellingen waar op een natuurlijke en
vanzelfsprekende wijze ontmoetingen plaats kunnen vinden. Op die manier draagt
inburgering ook bij aan sociale integratie.3.4 Discriminatie bestrijden en voorkomenDiscriminatie en sociale integratie staan op gespannen voet met elkaar.
Daarom behoort het voorkomen en bestrijden van discriminatie tot de beleidsprioriteiten
van het thema sociale integratie. Afwezigheid van discriminatie is een noodzakelijke,
zij het niet voldoende voorwaarde voor sociale integratie. Daarbij moet goed
worden beseft dat discriminatie niet eenvoudigweg het maken van negatief onderscheid
en uitsluiting van allochtonen inhoudt. Niet alleen autochtonen discrimineren.
De samenleving wordt ook geconfronteerd met klachten over discriminatie van
vrouwen, homoseksuelen en joden door allochtonen, met name jongeren. Discriminatie
op grond van herkomst, godsdienst, sekse en seksuele geaardheid is een probleem
van autochtonen én allochtonen.Actievere aanpak van racisme en discriminatie• In de eerste helft van 2008 komt er een integraal plan van
aanpak voor de bestrijding van racisme;• In 2009 en in 2011 verschijnt een nieuwe monitor rassendiscriminatie;• Begin 2008 wordt een wetsvoorstel ingediend dat gemeenten
verplicht om alle burgers toegang te verschaffen tot een antidiscriminatievoorziening;• Het landelijk dekkend netwerk van antidiscriminatievoorzieningen
wordt uiterlijk medio 2009 gerealiseerd;• Begin 2009 start een landelijke voorlichtingscampagne om burgers
te informeren over de mogelijkheden tot melding van discriminatie;• In 2009 wordt in samenwerking met de VNG de handreiking lokaal
antidiscriminatiebeleid gepubliceerd.Te weinig mensen weten dat ze recht hebben op een gelijke behandeling
of dat het mogelijk is aangifte te doen van discriminatie. Het bereik van
antidiscriminatievoorzieningen is nog te beperkt. Voor een effectieve aanpak
van discriminatie is een goede samenwerking vereist tussen Rijk, gemeenten,
OM, politie en antidiscriminatievoorzieningen. De komende jaren wordt gewerkt
aan een verbeterde ketensamenwerking. Politie en OM gaan in samenspraak met
antidiscriminatievoorzieningen over tot een meer actieve opsporing en vervolging
van discriminatie. Ook gemeenten en rijksoverheid zetten een verbetertraject
in. Om te beginnen zullen alle gemeenten gaan voorzien in een laagdrempelige
toegang tot een antidiscriminatievoorziening. Vervolgens komen er acties om
deze voorzieningen een grotere bekendheid te geven onder de bevolking en de
meldingsbereidheid van slachtoffers van discriminatie te vergroten. Antidiscriminatievoorzieningen
kunnen gemeenten ook ondersteunen bij het formuleren en uitvoeren van een
lokaal antidiscriminatiebeleid. Terreinen die speciale aandacht verdienen
zijn discriminatie in de horeca en op het internet. In de voorgaande paragraaf
is al vermeld dat er speciale acties komen om discriminatie op de arbeidsmarkt
en in bedrijven en instellingen tegen te gaan. De verantwoordelijkheid voor
het antidiscriminatiebeleid is verdeeld over een aantal departementen:
Justitie, SZW, BZK, OCW, VWS en WWI. De minister voor WWI is verantwoordelijk
voor het antiracismebeleid en voor de gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen.Beoogde effecten actievere aanpak racisme en discriminatie• Minder dan 5 procent van degenen die worden geconfronteerd
met discriminatie maken daarvan melding of dienen een aanklacht in. Met die
hiervoor aangegeven initiatieven wil het kabinet dit aandeel in 2011 verdubbeld
hebben.• Aangifte van discriminatie bij de politie wordt uiterlijk
2011 altijd opgenomen.• Met ingang van 2008 zal er in iedere politieregio regulier
overleg plaatsvinden tussen OM, Politie en de lokale antidiscriminatievoorzieningen,
zoals wordt voorgeschreven in de herziene Aanwijzing Discriminatie van het
OM. Het doel van dit overleg is om de aard en omvang van discriminatoire incidenten
inzichtelijk te maken, hetgeen zal resulteren in een actieve opsporing en
vervolging van discriminatie.3.5 Vrouwen activerenBij de uitwerking van het thema maatschappelijke emancipatie is de geringe
deelname op de arbeidsmarkt van vrouwen uit sommige migrantengroepen ter sprake
gekomen. Daarbij is opgemerkt dat de non-participatie niet beperkt blijft
tot de arbeidsmarkt, maar samenhangt met een meer algemene afzijdigheid van
de samenleving. Om vooruitgang te kunnen boeken in de sociale integratie is
het nodig de afzijdigheid van vrouwen te doorbreken. Het beleid op dit onderwerp
spitst zich toe op de sociale en maatschappelijke activering van migrantenvrouwen.Veel niet-westerse vrouwen zijn uitsluitend gericht op het leven in eigen
kring. Maatschappelijk gezien leven zij in een isolement. Het versterken van
de maatschappelijke betrokkenheid onder niet-westerse vrouwen is daarom een
van de prioriteiten van de integratieagenda van gemeenten en rijksoverheid.
In veel gevallen zal activering van migrantenvrouwen op gang komen door inzet
van de klassieke recepten die bekend zijn vanuit de emancipatie van autochtone
vrouwen. Die waren erop gericht dat vrouwen elkaar ondersteunen in hun sociale
en intellectuele ontwikkeling. Het opzetten van vrouwennetwerken en het bij
elkaar brengen van vrouwen om ervaringen uit te wisselen en elkaar te stimuleren
tot onafhankelijkheid hebben daarbij een bewezen waarde verkregen.Inmiddels heeft het kabinet zijn beleidsvoornemens voor de emancipatie
van vrouwen uitgewerkt in de nota «Meer kansen voor vrouwen» die
is opgesteld door de minister van OCW. Vrouwen en meisjes uit etnische minderheidsgroepen
hebben in het emancipatiebeleid voor vrouwen een eigen plaats. Het kabinet
zet daarbij in op het bieden van kansen aan deze vrouwen en meisjes. Dat gebeurt
door het verhogen van hun maatschappelijke participatie en hun arbeidsparticipatie
en door het vergroten van hun zelfredzaamheid en persoonlijke ontwikkeling.
Een van de middelen die hiervoor door de minister van OCW in samenwerking
met de minister voor WWI wordt ingezet is het project «Duizend en één
Kracht» dat tot doel heeft 50 000 allochtone vrouwen te laten deelnemen
aan vrijwilligerswerk al dan niet in combinatie met inburgering.Omdat de emancipatie van vrouwen in sommige gevallen wordt belemmerd door
de opvattingen van mannen over vrouwen richt het emancipatiebeleid voor vrouwen
en meisjes uit etnische minderheden zich ook op mannen en jongens uit deze
groepen.De emancipatienota specificeert geen concrete effecten voor de sociale
integratie van niet-westerse vrouwen.Activeren van niet-westerse vrouwen door emancipatiebeleid• Initiatieven ter vergroting van de participatie van niet-westerse
vrouwen, o.m door Deltaplan inburgering, voortzetting toolkit participatie, uitvoering van het project «Duizend en één
kracht», stimuleren van paraprofessionele functies voor niet-westerse
vrouwen, regiegroep «Allochtone vrouwen en arbeid»;• Vergroten van zelfredzaamheid en persoonlijke ontwikkeling
van niet-westerse vrouwen en meisjes door inzet van rolmodellen, bevorderen
van dialoog over taboeonderwerpen;• Bevorderen van emancipatie van mannen en jongens uit etnische
groepen door uitdragen van belang hiervan, ondersteunen van lokale initiatieven.3.6 Slachtofferschap eergerelateerd geweld terugdringenSoms zijn er onder migrantenvrouwen dusdanige belemmeringen in de directe
sociale omgeving, dat er meer nodig is dan algemene activering. Vrouwen die
volgens familie- of groepsnormen grenzen overschrijden of zich onafhankelijk
gaan opstellen en gedragen lopen in sommige migrantengroepen het risico te
maken te krijgen met eergerelateerd geweld. Integratie van deze vrouwen en
risicogroepen vereist inzicht in de problematiek en een effectieve bestrijding
van eergerelateerd geweld. Daarvoor is het nodig de afstand te verkleinen
tussen de gemeenschappen waar dit geweld zich traditioneel voordoet en de
instanties die bij de aanpak ervan zijn betrokken. Dit vraagt om te investeren
in de inzet van migrantengroepen enorganisaties. Zij moeten gaan werken aan
vergroting van de weerbaarheid van de vrouwen en aan mentaliteitsverandering
in de gemeenschappen. Recent is hiervoor het meerjaren kaderprogramma «Aan
de goede kant van de eer» gestart. Het programma zet in op een combinatie
van maatschappelijke preventie, opvang, bescherming, strafrechtelijke aanpak
en bestuurlijke regie.Gemeenschappen betrekken bij bestrijding eergerelateerd
geweldBetrokkenheid van de gemeenschappen die het aangaat is essentieel. Het
meerjaren kaderprogramma «Aan de goede kant van de eer» wil effectiviteit
van preventie en bestrijding van eergerelateerd geweld vergroten door samenwerking
tussen etnische organisaties en de instanties die betrokken zijn bij preventie,
opvang en bescherming, strafrechtelijke aanpak en door het vergroten van de
weerbaarheid in risicogemeenschappen.In het verlengde van het preventiegedeelte van dit programma is het noodzakelijk
dat de aanpak door professionals op maat en effectief is. Daarom investeert
het kabinet in het vergroten van kennis en vaardigheden van professionals
om eergerelateerd geweld te herkennen en adequaat te kunnen interveniëren.
Daarbij gaat het zowel om het bieden van bescherming en opvang van slachtoffers
als om het opsporen en vervolgen van de plegers. Sinds 2006 voert het kabinet
hiervoor een programma uit, waarbij de Staatssecretaris van VWS de verantwoordelijkheid
heeft voor de lijn van de bescherming, de minister van Justitie voor de strafrechtelijke
en bestuurlijke aanpak en de minister voor WWI de maatschappelijke preventie
voor haar rekening neemt.Beoogde effecten bestrijding eergerelateerd geweld:• In 2011 kennen instellingen en gemeenschappen die te maken
hebben met eergerelateerd geweld elkaar beter dan in 2007;• In 2011 is er voldoende inzicht in hulpvragen en meldingen
van mogelijk eergerelateerd geweld om toe- of afname te kunnen meten;• In 2011 gaan bij de aanpak betrokken instellingen effectiever
om met hulpvragen, meldingen en aangiften van mogelijk eergerelateerd geweld.3.7 DialoogAndere culturen en levensbeschouwingen zijn voor velen, autochtonen en
allochtonen, geen bron voor nieuwsgierigheid of interesse, maar roepen eerder
argwaan en wantrouwen op. Openheid voor culturele en levensbeschouwelijke
verschillen is, in een samenleving die wordt gekenmerkt door diversiteit,
een voorwaarde voor samenwerking. Acceptatie van verschil en gemeenschappelijkheid
ontstaan wanneer mensen elkaar leren kennen en met elkaar omgaan. Door met
elkaar in gesprek te raken krijgen we meer zicht op elkaars achtergronden
en motieven. Dialoog tussen en met culturen en religies en het uitwisselen
van kennis en meningen helpen bij het doorbreken van scheidslijnen. Kennis
nemen van de specifieke aspecten van andere culturen en levensbeschouwingen
draagt ook bij aan het tegengaan van discriminatie in het alledaagse sociale
verkeer.Weten van elkaar helpt bij wederzijdse acceptatie. Dialoog is hiervoor
een middel. Dit onderdeel van het integratieprogramma is vooral gericht op
actieve vormen van uitwisseling. Actieve uitwisseling kan gebeuren in verschillende
vormen, bijvoorbeeld door ontmoetingsactiviteiten, door het toegankelijk maken
en verspreiden van kennis over culturen en levensbeschouwingen, door middel
van kunstzinnige projecten.Interculturele dialoog is door de Europese commissie uitgekozen als Europees
thema voor het jaar 2008. Het kabinet wil hieraan actief bijdragen door het
stimuleren van de dialoog tussen en met culturen en levensbeschouwingen in
eigen land. Centraal staat daarbij het doorbreken van de wij-zij tegenstelling
en de acceptatie van de vrije keuze van moslims voor de islam als hun godsdienst.Dialoog tussen en met culturen en levensbeschouwingen:
niet alleen met elkaar pratenHet bevorderen van dialoog tussen en met culturen en levensbeschouwingen
behoort tot de beleidsprioriteiten van het thema sociale integratie. Maar
daarbij moet wel worden bedacht dat sociale integratie vooral tot stand komt
wanneer mensen vanuit gedeelde interesses deelnemen aan gemeenschappelijke
activiteiten: samen sporten, samen koken, samen de kinderen op het speelpleintje
in de gaten houden, kennis maken met levensbeschouwelijke praktijken en de
achtergronden daarvan. Gemeenten vervullen hierin, met ondersteuning van de
rijksoverheid, een stimulerende rol, niet alleen door het faciliteren van
initiatieven van burgers, maar ook door het creëren en op peil houden
van voorzieningen hiervoor en door het bij elkaar brengen van groepen.In het hele land worden projecten en activiteiten opgezet en uitgevoerd
die tot doel hebben allochtonen en autochtonen met elkaar in contact te brengen:
barbecues, straatfeesten, interculturele markten, open dagen, koken voor elkaar,
buurtuitstapjes, buurtkrantjes. De activiteiten worden vaak gedeeltelijk gesubsidieerd
door de gemeente. De Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) heeft een
aantal van deze activiteiten geïnventariseerd ten behoeve van zijn advies
over binding en sociale samenhang1. Het
SCP heeft er een speciale studie aan gewijd2.
De RMO benadrukt dat de activiteiten moeten zijn gericht op duurzaamheid.
De raad meent dat incidentele activiteiten te weinig opleveren. Het SCP suggereert
dat activiteiten die een eigen functionaliteit voor de deelnemers hebben meer
effect sorteren dan activiteiten waarin de ontmoeting zelf het belangrijkste
doel is.De adviezen van de RMO hebben geresulteerd in een subsidieregeling: «Ruimte
voor contact». De regeling is expliciet gericht op het realiseren van
duurzame vormen van ontmoeting. Voor incidentele activiteiten kan geen beroep
worden gedaan op de regeling. De regeling is een verantwoordelijkheid van
de minister voor WWI en loopt tot 2010.Beoogde effecten dialoog en samenwerking tussen allochtonen
en autochtonenDe effecten van afzonderlijke projecten ter bevordering van dialoog en
samenwerking zijn vaak moeilijk meetbaar. Bij elkaar genomen moeten de initiatieven
op dit terrein bij allochtonen en autochtonen leiden tot:• afname van wederzijdse vooroordelen;• vergroting van kennis van elkaars achtergronden;• meer bereidheid tot deelname aan gezamenlijke activiteiten.3.8 Contacten met migrantengodsdienstenMigranten hebben niet alleen de culturele en sociale diversiteit vergroot,
ze hebben ook het religieuze spectrum aanzienlijk uitgebreid. De islam, het
hindoeïsme en de christelijke migrantenkerken hebben onder migranten
een grote aanhang. Meer dan 90 procent van de Turken en Marokkanen beschouwt
zichzelf moslim3. Het aantal moslims is nu ongeveer
even groot als het aantal gereformeerden.De islam is in de afgelopen jaren het middelpunt geworden van een heftig
maatschappelijk debat. De afwijzende houding van nogal wat moslims tegenover
de verworvenheden van de culturele modernisering in de vorm van de emancipatie
van vrouwen en homoseksuelen en vrijheden op seksueel gebied strookt niet
met de opvattingen van de meerderheid van de bevolking4. De recente commotie over geloofsafval ligt in het verlengde hiervan.
Ook het gebrek aan democratie en het sektarisch geweld in veel door de islam
gedomineerde landen hebben de islam een slechte reputatie bezorgd. De combinatie
van deze verschijnselen heeft ertoe geleid dat de islam de sociale integratie
van moslims in ons land er niet gemakkelijker op maakt.Het kabinet is van mening dat moslims en ander aanhangers van godsdiensten
van elders hun geloof in ons land vrijelijk moeten kunnen praktiseren, met
in achtneming van geldende wetten en regels van de rechtstaat. Alleen op die
manier kan worden voorkomen dat deze godsdiensten steeds meer een belemmering
gaan worden voor de sociale integratie van migranten. Daarom zijn er sinds
een aantal jaren geregelde contacten tussen de portefeuillehouder voor integratiebeleid
en vertegenwoordigers van koepelorganisatie van aanhangers van de islam. Dit
gebeurt in het Inter-islamitisch platform overheid (IPO)5. De minister van Justitie onderhoudt de contacten met de (christelijke)
migrantenkerken.De contacten tussen de minister voor WWI en de moslimorganisaties in het
kader van het IPO gaan over onderwerpen die te maken hebben met de integratie
van moslims, maar er wordt ook gesproken over kwesties die spelen in de publieke
discussie over de verschillende godsdiensten. Een regelmatig terugkerend onderwerp
is de opleiding tot geestelijk bedienaar. De contacten hebben onder meer geresulteerd
in een aantal initiatieven voor een Nederlandse imamopleiding. Deze initiatieven worden ondersteund door de minister voor WWI en de minister van OCW.
Godsdienstige organisaties zetten zich in voor projecten ter versterking van
de sociale samenhang.Het kabinet wil de contacten met de religieuze koepelorganisaties voortzetten
en met de organisaties zoeken naar mogelijkheden om vanuit de verschillende
religies de sociale integratie te bevorderen.3.9 Tegengaan van polarisatie en radicaliseringPolarisatie en radicalisering hebben voor sommige groepen en met name
voor sommige jongeren een aanzienlijke aantrekkingskracht. Dit uit zich in
ongegrond negatieve stereotypen, extreme vormen van onverdraagzaamheid, interetnische
spanningen en – in het uiterste geval – in gewelddadige vormen
van radicalisering. Terwijl het islamitisch radicalisme vooral aantrekkingskracht
heeft voor moslimjongeren voelen sommige autochtone jongeren zich aangesproken
door rechts-extremistische opvattingen en acties.In haar recent rapport «Radicale Dawa in Verandering» signaleert
de AIVD dat de radicaal islamitischebeweging in Nederland en enkele ons omringende
landen in omvang toeneemt en daarbij een proces van verzelfstandiging en professionalisering
doormaakt. De dienst neemt een strategische (her)oriëntatie van de beweging
waar. Het propageren van geweld heeft plaatsgemaakt voor een strategie van
heimelijke beïnvloeding van maatschappelijke en politieke structuren.
Het open karakter van de Nederlandse samenleving dreigt daarmee te worden
aangetast. Op individuen, vooral op mede-moslims, wordt zware druk uitgeoefend
om afstand te doen van bepaalde rechten en plichten.In de in het rapport beschreven situatie zijn het vooral bepaalde groepen
vatbare jonge Nederlandse moslims die in de invloedssfeer raken van radicale
groeperingen. Moslimjongeren worden via internet, rondreizende imams en Arabische
televisiestations aangezet tot strijd tegen de verdorven westerse samenleving.
De boodschap van zuiverheid en de zekerheid van het Boek bieden hun houvast
in een omgeving waarin het voor hen moeilijk is een duidelijke identiteit
te ontwikkelen.Radicalisering kan de voedingsbodem zijn voor extremistisch gedrag dat
in strijd is met grondrechten. Het gaat daarbij niet alleen om het ondermijnen
van rechtsstaat en de heersende gezagsverhouding, maar ook om bedreigingen
van diegenen die worden gezien als de vijanden van de eigen overtuiging (politici,
acteurs, auteurs, homoseksuelen, geloofsafvalligen etc.). De negatieve reacties
hierop vanuit bepaalde delen van de Nederlandse samenleving geven voeding
aan een spiraal van wederzijdse intolerantie en conflicten. Polarisatie en
radicalisering drijven zo bevolkingsgroepen uit elkaar en vormen een tegenkracht
tegen integratie. De bestrijding en preventie ervan heeft daarom een eigen
plaats in het integratie- en veiligheidsbeleid van rijksoverheid en gemeenten.Het kabinet heeft het initiatief genomen voor een breed beleidsprogramma
tegen polarisatie en radicalisering. Als onderdeel hiervan is het «Actieplan
polarisatie en radicalisering» opgesteld en aangeboden aan de Tweede
Kamer1. Met het actieplan wil het kabinet polarisatie
en radicalisering voorkomen, belemmeren en indammen. Daarvoor is repressie én
preventie nodig. Trefwoorden van het actieplan zijn: insluiten, signaleren,
uitsluiten. De verantwoordelijkheid voor het actieplan ligt bij de ministers
van BZK, Justitie, WWI, OCW, SZW, BUIZA, J&G en VWS. Door
het insluiten van personen die zich dreigen af te keren van de democratische
rechtsorde wil het kabinet isolatie en spanning tussen groepen voorkomen.
Dit is de preventieve kant van de aanpak. Voor doelgerichte preventie is het
nodig dat bestuurders en professionals vroegtijdig signaleren wanneer en waar
het mis kan gaan. Dit is de proactieve kant. Uitsluiting is op zijn plaats
wanneer mensen duidelijke grenzen hebben overschreden.Polarisatie en radicalisering bestrijden en voorkomen• Vroegtijdig isoleren, indammen en keren van polarisatie en
radicalisering;• Vergroten van weerbaarheid en binding aan de samenleving van
personen en groepen die vatbaar zijn voor polarisatie en radicalisering;• Versterken van de competenties van het lokale bestuurders
en van professionals die werken met jongeren (docenten, politie, jongerenwerkers,
imams).In de aanpak ligt het primaat bij het lokale niveau. Gemeenten werken
aan het bestrijden en voorkomen van polarisatie en radicalisering met een
integrale gebieds- of wijkgerichte strategie en krijgen daarbij ondersteuning
van de rijksoverheid.Het actieplan legt het primaat voor de aanpak bij het lokaal bestuur.
Het is de bedoeling dat lokale bestuurders een analyse maken van de situatie
ter plaatse en vervolgens een gebieds- of wijkgericht plan van aanpak opstellen.
De lokale aanpak wordt op landelijk niveau gefaciliteerd en ondersteund. Daarnaast
wordt op landelijk niveau in het kader van de Strategie Nationale Veiligheid
de vinger aan de pols gehouden door middel van dreigingsanalyses en risicobeoordeling.
Ook zijn er nationale acties zoals het bevorderen van democratisch burgerschap
via het onderwijs en het internet.Internationaal is er samenwerking in Beneluxverband en is er uitwisseling,
in het bijzonder met het Verenigd Koninkrijk, Denemarken, Frankrijk en de
Verenigde Staten.Waar er sprake is van vergaande radicalisering die kan uitmonden in geweld
wordt opgetreden. Het doel daarvan is het isoleren en indammen van geradicaliseerde
personen of organisaties, waar nodig en mogelijk met behulp van justitiële
actie. De aanpak van radicaliseringshaarden en de persoongerichte aanpak worden
voortgezet, haatzaaiende en radicale boodschappen worden actief bestreden.
Radicale netwerken worden waar mogelijk verstoord. Deradicaliseringstrajecten
worden ingezet bij detentie en reclassering.Een belangrijk onderdeel van het actieplan «Polarisatie en radicalisering»
is de vergroting van expertise bij bestuurders en professionals (docenten,
jongerenwerkers, politie, imams) die te maken hebben met jongeren uit de risicogroepen.
Andere elementen uit het plan betreffen het versterken van de weerbaarheid
en binding aan de samenleving van personen en groepen die vatbaar zijn voor
polarisatie en radicalisering. Daarbij wordt ook de sociale omgeving betrokken,
met name ouders en medeopvoeders. Dit gebeurt onder meer door het vergroten
van kennis over rechtsstaat en democratie, het aanleveren van tegenargumentaties
tegen de beweringen en stellingen van radicalen, acties om geradicaliseerde
jongeren op een meer gematigd spoor te krijgen en het vergroten van kennis
over elkaar van moslims en niet-moslims.De taak van de minister voor WWI in het kader van het actieplan is om,
in samenwerking met minderheden- en moslimorganisaties, in te zetten op versterking
van de weerbaarheid en binding aan de samenleving van personen
en groepen die vatbaar zijn voor polarisatie en radicalisering. In de vorige
kabinetsperiode is hier reeds een start mee gemaakt met een reeks van kleinschalige,
experimentele projecten. Bij de vormgeving van het nieuwe beleid wordt gebruik
gemaakt van de kennis en inzichten die deze inzet heeft opgeleverd. Voor de
komende jaren wordt deze inzet vergroot en meer structureel ingebed in het
lokale beleid en in de werkwijze van instellingen.Beoogde effecten bestrijden en voorkomen polarisatie en
radicaliseringSubstantiële vermindering van polarisatie en radicalisering in de
periode 2008–2011, vastgesteld op basis van een vaste set van indicatoren
die thans in overleg met onderzoeksdeskundigen wordt vastgesteld. De indicatoren
betreffen de feitelijke en de ervaren mate van polarisatie en radicalisering.HOOFDSTUK 4. STAND EN ONTWIKKELING VAN DE INTEGRATIEHet integratiebeleid van het kabinet heeft als vertrekpunt een beoordeling
van de feitelijke stand en ontwikkeling van de integratie van niet-westerse
migranten en hun kinderen. De keuze om de maatschappelijke emancipatie en
de sociale integratie tot de twee centrale pijlers van het beleid te maken
is onder meer gebaseerd op gegevens over sociaal-economische positie van niet-westerse
allochtonen en over de sociale verhoudingen tussen etnische groepen. Bij de
presentatie van de hoofdlijnen en prioriteiten van het integratieprogramma
in het eerste hoofdstuk van deze jaarnota zijn hierover al enkele kerncijfers
vermeld. Het voorliggende hoofdstuk geeft een meer systematische presentatie.
Het begint met enkele demografische basisgegevens. Daarna volgen paragrafen
over de arbeidsmarktpositie (4.2) en opleiding en onderwijs (4.3). Gegevens
over interetnische verhoudingen en wederzijdse beeldvorming zijn belangrijk
voor de onderbouwing van die onderdelen van het beleidsprogramma die gaan
over sociale integratie. Ze worden besproken in de paragraaf 4.4. Paragraaf
4.5 gaat over betrokkenheid van jongeren uit etnische groepen bij criminaliteit.
Daarna volgen enkele conclusies.Jaarrapport Integratie 2007 belangrijkste bronDe gegevens die in dit hoofdstuk worden gepresenteerd komen voor het merendeel
uit het Jaarrapport Integratie 2007 van het SCP. Dit rapport bevat uitvoerige
analyses van de integratie van niet westerse allochtonen. Het jaarrapport
wordt tegelijk met deze jaarnota aangeboden aan de Kamer.4.1 Aantallen en bevolkingsontwikkelingActuele bevolkingssamenstellingBegin 2007 waren er volgens de bevolkingsstatistiek van het CBS in ons
land ruim 1,7 miljoen niet-westerse allochtonen. Dit zijn personen van wie
tenminste één van de ouders geboren is in een niet-westers land.
Bij een totale bevolking van ruim 16 miljoen personen is hun bevolkingsaandeel
iets meer dan 10 procent, 10,6 procent om precies te zijn (figuur 4.1). Turken,
Surinamers, Marokkanen en Antillianen-Arubanen zijn de vier grootste niet-westerse
groepen. Samen vormen zij tweederde van de niet-westerse bevolking van Nederland.De definitie van bevolkingsgroepen op basis van het geboorteland van de
ouders brengt met zich dat ook in Nederland geboren personen tot de niet-westerse
bevolking kunnen worden gerekend. Zij worden aangeduid als de tweede generatie.
Hun aandeel in de totale niet-westerse bevolking neemt snel toe en bedraagt
inmiddels 42 procent.Figuur 4.1 Bevolking naar geboorteland ouders, 2007Bron: CBS bevolkingsstatistiek, Statline, bewerking WWI.Groei van de niet-westerse bevolkingDe beeldvorming over de niet-westerse bevolking van ons land wordt sterk
gekleurd door uitspraken over de groei ervan. Soms wordt de indruk gewekt
van een ongebreidelde groei van de niet-westerse bevolking die op termijn
de krimpende autochtone bevolking getalsmatig gaat overvleugelen. Enige steun
voor dit beeld lijkt te vinden in de bevolkingsontwikkeling rond 2001–2002
(figuur 4.2). In die jaren ging een toenemende groei van de niet-westerse
bevolking gepaard met een afnemende groei van de autochtone bevolking. Bovendien
groeide de niet westerse bevolking in die jaren veel sterker dan de autochtone
bevolking. Zo bedroeg de toename van de niet-westerse bevolking in 2001 75 165
personen. De autochtone bevolking groeide in 2001 met 23 485 personen.Maar deze episode is van zeer korte duur geweest. Na 2002 treedt er een
trendbreuk op in de groeicijfers van de niet-westerse bevolking. De toename
van de groei slaat om in een scherpe groeidaling. Het gevolg hiervan is dat
het verschil in bevolkingstoename tussen niet-westerse allochtonen en autochtonen
dat in 2002 nog ruim 50 000 personen bedroeg, in 2007 is afgenomen tot
iets meer dan 17 000.Figuur 4.2 Bevolkingsgroei, naar herkomst 1997–2007Bron: CBS-bevolkingsstatistiek, Statline, bewerking WWI.Daling van niet-westerse immigratieDe afname van de groei van de niet-westerse bevolking wordt vooral bepaald
door een sterke daling van de immigratie (figuur 4.3). Die is ingezet in 2002.
In 2001 werden nog bijna 65 000 niet-westerse immigranten geregistreerd,
in 2006 waren dat er nog iets meer dan 34 000. Het aantal westerse immigranten
is inmiddels groter geworden dan het aantal niet-westerse. De toename van
de immigratie uit westerse landen die in 2004 is ingezet komt voornamelijk
op het conto van de Polen die zich in Nederland hebben gevestigd.Prognose voor 2050Op basis van de ontwikkeling van migratie, geboorte en sterfte komt de
CBS prognose voor het aantal niet-westerse allochtonen in 2050 uit op 2,7
miljoen personen. Hun aandeel in de totale bevolking zal dan zijn opgelopen
tot 16 procent.Ongelijke spreidingNiet alleen de immigratie kleurt de beeldvorming over niet-westerse allochtonen
in ons land, ook hun ongelijkmatige ruimtelijke spreiding speelt een belangrijke
rol. De bevolkingssamenstelling zoals afgebeeld in figuur 4.1 is te vinden
in veel middelgrote gemeenten (50 000–100 000 inwoners). In
de grotere gemeenten is het aandeel niet-westerse allochtonen iets hoger,
gemiddeld zo’n 13 procent. De grootste gemeenten hebben een duidelijk
afwijkende bevolkingssamenstelling. In Amsterdam, Rotterdam en Den Haag is
een op de drie inwoners van niet-westerse origine. Onder jongeren is het aandeel
niet-westerse allochtonen in de vier grootste gemeenten nog beduidend
hoger. Van de Amsterdamse en Rotterdamse jongeren heeft iets meer dan de helft
ouders die in een niet-westers land zijn geboren.Figuur 4.3 Immigratie naar geboortelandBron: CBS-bevolkingsstatistiek, Statline, bewerking WWI.De cijfers over lokale verschillen in de bevolkingssamenstelling onderstrepen
de zeer ongelijkmatige ruimtelijke spreiding van niet-westerse bevolking.
Daarbij is er niet alleen sprake van sterke concentraties in de vier grootste
gemeenten, maar ook binnen gemeenten is de spreiding ongelijk. In sommige
buurten (postcodegebieden) zijn niet-westerse allochtonen sterk oververtegenwoordigd
in andere buurten ontbreken ze vrijwel (figuur 4.4).Figuur 4.4 Buurten met hoog aandeel niet-westerse allochtonen,
naar gemeentegrootte en jaar, én aandeel niet-westerse allochtonen
in concentratiebuurten in 2006a: dit betreft het percentage niet-westerse bewoners in concentratiewijken.Bron: SCP. Jaarrapport Integratie 2007, bewerking WWI.In vier grootste gemeenten is het aandeel niet-westerse bewoners in bijna
een op de vier buurten beduidend hoger dan hun aandeel in de gehele gemeente1. In gemeenten met meer dan 50 000 inwoners is dit
in iets meer dan een op de zes buurten het geval. Concentratiebuurten komen
dus niet alleen voor in de vier grootste gemeenten, maar toch is de concentratie
van niet-westerse allochtonen in de vier grootste gemeenten van een andere
orde. Dat blijkt uit het percentage niet-westerse allochtonen in concentratiebuurten.
In de vier grootste gemeenten is dit in 2006 gemiddeld 57 procent. In gemeenten
met meer dan 50 000 inwoners is het gemiddelde 23 procent. In de loop
van de tijd neemt het aandeel niet-westerse allochtonen in de concentratiebuurten
toe. In 1998 waren de percentages in concentratiebuurten in de G4 en in gemeenten
met meer dan 50 000 inwoners nog respectievelijk 51 en 19 procent.4.2 Werk of geen werkSterke reactie op conjuncturele fluctuatiesDe dip in de economische conjunctuur in de periode 2001–2004 heeft
de zwakke positie van niet-westerse allochtonen in de Nederlands economie
opnieuw manifest gemaakt. In de tweede helft van jaren negentig was de werkloosheid
onder hen afgenomen van meer dan 20 procent tot onder de 10 procent. Even
leek het erop dat de integratie van de niet-westerse bevolking via de arbeidsmarkt
met succes zou worden bekroond. Het werkloosheidsverschil tussen niet-westerse
allochtonen en autochtonen was begin 2001 teruggelopen tot minder
dan 7 procentpunten, waar in de eerste helft van de jaren negentig een kloof
van tegen de 20 procentpunten gebruikelijk was.Figuur 4.5 Werkloosheid naar herkomst, 2001–2007
(eerste kwartaal)CBS: arbeidsstatistiek, Statline, bewerking WWI.Na 2001 dreef de teruggang van de conjunctuur de werkloosheidscijfers
van de niet-westerse beroepsbevolking weer snel op. In het eerste kwartaal
van 2004 zat 17,5% van de niet-westerse deelnemers aan de arbeidsmarkt
zonder werk (figuur 4.5). Van de autochtone beroepsbevolking was op dat tijdstip
5,5 procent werkloos. In 2005 kwamen er signalen van economisch herstel. Begin
2006 werd het herstel ook zichtbaar in de werkloosheidscijfers, niet alleen
van de autochtone beroepsbevolking, ook de niet-westerse arbeidsmarktdeelnemers
profiteerden van het herstel van de economie, zij het met mondjesmaat. Het
herstel zet door en in het eerste kwartaal van 2007 is ook bij hen de werkloosheid
substantieel verminderd. In het eerste kwartaal van 2007 staat de teller op
13,3 procent onder niet-westerse allochtonen.Voor een beoordeling van de werkloosheidsontwikkeling vanuit integratieperspectief
zijn de verschillen tussen niet-westerse allochtonen en autochtonen van belang.
Nadere analyse van de cijfers leert dat over de hele periode van 2001 tot
2007 de werkloosheid onder niet-westerse arbeidsmarktparticipanten ongeveer
drie keer zo groot is als onder autochtonen. Op het diepste punt van de economische
dip in 2004 is dat niet anders dan na het herstel in 2007. Dit suggereert
dat de arbeidsmarkt voor personen met een niet-westerse achtergrond niet wezenlijk
anders werkt dan voor autochtone werkzoekenden. Als het moeilijker wordt om
aan werk te komen dan hebben niet-westerse allochtonen daar grosso modo op
dezelfde wijze last van als autochtonen. Daarbij moet natuurlijk wel worden
bedacht dat een werkloosheid van meer dan 17 procent toch wel iets anders
is dan 5,5 procent.Zorg over jeugdwerkloosheidVanuit integratieperspectief is er vooral zorg over de werkloosheid onder
niet-westerse jongeren. De indruk bestaat dat hoge werkloosheid deze jongeren
vervreemdt van de samenleving en kan leiden tot tegen de samenleving gericht
gedrag. De zorg over de werkloosheid onder niet-westerse jongeren is reëel.
Tussen 2001 en 2005 is hun werkloosheid toegenomen van iets minder dan 15
procent tot meer dan 25 procent (fig. 4.6).De ongunstige conjunctuur heeft niet alleen de werkloosheid onder niet-westerse
jongeren opgedreven, ook onder autochtone jongeren is het werkloosheidspercentage
tussen 2001 en 2005 verdubbeld. Ook voor jongeren lijkt dus te gelden dat
de allochtonen onder hen in vergelijkbare mate last hebben van de negatieve
conjunctuur als hun autochtone leeftijdgenoten. Maar in 2005 gebeurt er iets
bijzonders. Terwijl bij autochtone jongeren de werkloosheid afneemt, blijft
deze bij niet-westerse jongeren verder doorstijgen. Het lijkt er dan op dat
de arbeidsmarkt voor niet westerse jongeren toch anders werkt dan voor autochtone
jongeren. Maar de discrepantie is van korte duur, in 2006 zet ook bij allochtone
jongeren de daling van de werkloosheid in. Naar het zich laat aanzien zet
deze neerwaartse trend in 2007 flink door. Want het is duidelijk dat bij een
krapper wordende arbeidsmarkt het ook voor niet-westerse jongeren makkelijker
wordt om aan werk te komen.Figuur 4.6 Werkloosheid onder jongeren (15–24 jaar),
naar herkomst, 2001–2006Bron: CBS, arbeidsstatistiek, Statline, bewerking WWI.Wisselingen in vraag en aanbod bepalen de werkloosheidsontwikkeling van
niet-westerse en autochtone jongeren grotendeels op dezelfde wijze. Maar dat
neemt niet weg dat de werkloosheid onder niet-westerse jongeren bij elke vraag-aanbodverhouding
veel hoger is dan onder autochtone jongeren. Opleiding speelt hierbij een
belangrijke rol. Hoger opgeleiden lopen een aanzienlijk geringer werkloosheidsrisico
dan lager opgeleiden. Ook dat geldt voor niet-westerse allochtonen
nauwelijks in mindere mate dan voor autochtonen. Maar er spelen ook andere
factoren, want ook bij een gelijk opleidingsniveau is de werkloosheid onder
niet-westerse jongeren nog steeds beduidend hoger dan onder autochtone jongeren.Meer niet-westerse allochtonen aan het werkWerkloosheidscijfers zeggen iets over de positie van personen en groepen
op de arbeidsmarkt. Maar van werkloosheid kan pas sprake zijn als iemand ook
feitelijk deelneemt aan de arbeidsmarkt. Personen die om wat voor reden dan
ook niet actief zoeken naar werk tellen niet mee in de werkloosheidscijfers.
Werkloosheidscijfers geven dus maar beperkt zicht op de feitelijke deelname
aan arbeid. Voor een goed beeld van de arbeidspositie van een bevolkingsgroep
zijn gegevens over het aandeel van de bevolking dat feitelijk werkt minstens
zo belangrijk als werkloosheidscijfers (figuur 4.7).Figuur 4.7 Netto-arbeidsparticipatie van 16–64-jarigen,
naar geslacht en herkomst, 1996–2006Bron: CBS, arbeidsstatistiek, Statline, bewerking WWI.Het aandeel werkenden is onder niet-westerse allochtonen veel lager dan
onder de autochtone bevolking. In 2006 is het verschil bij de mannen zowel
als bij de vrouwen zo’n 20 procentpunten. Bij de mannen is de achterstand
in arbeidsdeelname in de loop van de tijd iets afgenomen. De inhaalslag heeft
plaatsgevonden in de tweede helft van de jaren negentig. Bij de vrouwen is
de achterstand licht toegenomen. Dat is vooral gebeurd in de periode 2001–2006.Verschillen tussen mannen en vrouwenZowel voor autochtonen als voor niet-westerse allochtonen geldt dat van
de vrouwen een veel kleiner deel werkt dan van de mannen. In 2006 was minder
dan 40 procent van de niet-westerse vrouwen (15–64 jr) aan het werk tegen 55 procent van de mannen. Van de autochtone vrouwen werkte
in 2006 bijna 60 procent en van de mannen 76 procent.Opvallend zijn de verschillen tussen mannen en vrouwen in de ontwikkeling
van de arbeidsdeelname in de loop van de tijd. Bij de mannen leidt de conjuncturele
dip in 2001 tot een daling van de arbeidsdeelname en er is hierin nauwelijks
verschil tussen niet-westerse allochtonen en autochtonen. De daling is een
gevolg van de toegenomen werkloosheid na 2001. De arbeidsdeelname van de autochtone
mannen is in 2006 weer op het niveau van 1996. Bij de niet-westerse mannen
blijft een toename over van 6 procentpunten ten opzichte van 1996.Bij de autochtone vrouwen is de economische teruggang zichtbaar in een
vertraging van de groei van de arbeidsdeelname. Bij de niet-westerse vrouwen
stagneert de groei vanaf 2001. De toegenomen werkloosheid wordt bij de vrouwen
gecompenseerd door een grotere deelname aan de arbeidsmarkt. Per saldo is
de arbeidsdeelname van de vrouwen, autochtone én niet-westerse, in
de periode 1996–2001 toegenomen met ongeveer 10 procentpunten.Voor de beoordeling van de arbeidsdeelname van niet-westerse vrouwen is
het van belang dat er tussen herkomstgroeperingen grote verschillen zijn.
Van de Turkse en Marokkaanse vrouwen zijn er veel minder aan het werk, respectievelijk
30 procent en 23 procent, dan van de Surinaamse en Antilliaanse vrouwen. De
arbeidsdeelname van die laatste twee groepen is vrijwel gelijk aan de deelname
van de autochtone vrouwen.4.3 Stijgend opleidingsniveau, betere schoolprestatiesMinder ongediplomeerdenVeel aspecten van de maatschappelijke positie van niet-westerse allochtonen
zijn verbonden met hun opleidingsniveau. Mensen met weinig of geen opleiding
hebben het moeilijk op de arbeidsmarkt, nemen minder deel aan de samenleving
en hebben een lagere levensverwachting. Dit geldt vooral voor personen die
na het basisonderwijs geen diploma van enige vervolgopleiding hebben behaald
(ongediplomeerden). Het aandeel ongediplomeerden is onder de niet-westerse
bevolking relatief groot (figuur 4.8), maar er zijn grote verschillen tussen
herkomstgroeperingen. In 2006 bestaat rond de helft van de Turken en Marokkanen
uit ongediplomeerden. Onder Surinamers en Antillianen is dat ongeveer 20 procent.Een groot deel van de niet-westerse allochtonen zit, gerekend naar het
opleidingsniveau nog in de maatschappelijke «gevarenzone». Maar
het goede nieuws is dat het aandeel ongediplomeerden in de loop van de tijd
sterk afneemt. Gerekend in procentpunten is de daling het sterkst bij de Marokkanen,
de groep met het hoogste aandeel ongediplomeerden. Sinds 1988 is bij hen het
aandeel ongediplomeerden afgenomen met bijna 40 procentpunten.Figuur 4.8 Ongediplomeerden, naar herkomsgroepering, 1988/2006Bron: SCP, Jaarrapport Integratie 2007, bewerking WWI.De verbetering van het opleidingsniveau is vooral een gevolg van het feit
dat de tweede generatie een steeds groter deel van de niet-westerse bevolking
aan het vormen is. Zij hebben hun opleiding in Nederland gevolgd en alleen
de voortijdige schoolverlaters onder hen halen geen diploma.Prestaties einde basisonderwijs hogerDe toekomstige ontwikkeling van het opleidingsniveau van de niet-westerse
bevolking wordt in hoge mate bepaald door de schoolprestaties en schoolloopbanen
van de niet-westerse leerlingen in het Nederlandse onderwijs. Het niveau dat
zij bereiken hangt sterk af van de taal- en rekenprestaties aan het einde
van het basisonderwijs. Het is een bekend gegeven dat niet-westerse leerlingen
aan het einde van het basisonderwijs in taal en rekenen een flinke prestatieachterstand
hebben ten opzichte van autochtone leerlingen. De laatst bekende gegevens
dateren van 2004. In dat jaar zijn in groep 8 van het basisonderwijs de taalprestaties
van Turkse, Marokkaanse en Antilliaanse leerlingen ongeveer op het niveau
dat autochtone leerlingen met hoger opgeleide ouders al in groep 6 hebben
bereikt. Ten opzichte van deze leerlingen hebben de Turkse, Marokkaanse en
Antilliaanse leerlingen dus een achterstand van ongeveer twee leerjaren. In
rekenen presteren de niet-westerse leerlingen in groep 8 ook minder, maar
de verschillen zijn hier veel kleiner. In feite doen de rekenprestaties van
de niet-westerse leerlingen nauwelijks onder voor die van autochtone kinderen
met laag opgeleide ouders.Voor een goede weging van de prestatieverschillen is de ontwikkeling in
de loop van de tijd relevant. Die is door het SCP in kaart gebracht voor de
periode 1988–2004 (figuur 4.9). Uit de cijfers blijkt dat de prestaties
van de niet-westerse leerlingen sinds 1988 aanzienlijk vooruit zijn gegaan.
Vooral de Marokkaanse leerlingen hebben vooruitgang geboekt.
Zij hebben sinds 1988 45 procent van hun taalachterstand op autochtone leerlingen
met hoogopgeleide ouders goedgemaakt. Turkse leerlingen zijn ook vooruit gegaan
in taal, maar iets minder.Nog meer sprekend is de inhaalslag die heeft plaatsgevonden bij rekenen.
Turkse en Marokkaanse leerlingen hebben in de periode 1988–2004 de helft
van hun achterstand ingelopen. Zoals eerder al is vastgesteld zijn zij in
rekenen in 2004 gemiddeld even goed als autochtone leerlingen met laag opgeleide
ouders. Opmerkelijk is overigens dat de achterstand van de autochtone leerlingen
met laag opgeleide ouders in dezelfde periode iets is toegenomen.Figuur 4.9 Achterstanda in taal- en rekenprestaties
in groep 8 ten opzichte van leerlingen met hoger opgeleide oudersb,
naar herkomstgroepering, 1988/2004a: verschil in gestandaardiseerde scores (gemiddelde=50, sd=10) ten opzichte
van leerlingen met hoger opgeleide ouders.b: ouders van wie er tenminste een diploma heeft van een hogere opleiding
dan lbo.Bron: SCP, Jaarrapport Integratie 2007, bewerking WWIBetere schoolloopbanen na het basisonderwijsDe vooruitgang in prestaties gaat ongetwijfeld doorwerken in de schoolloopbanen
van niet-westerse leerlingen na het basisonderwijs. Meer leerlingen zullen
doorstromen naar hogere vormen van voorgezet onderwijs en het voortijdig verlaten
van het onderwijs zal verminderen. Die verbeteringen zijn hard nodig want
zoals het nu is zijn niet-westerse leerlingen nog sterk oververtegenwoordigd
in de laagste vormen van voortgezet onderwijs, verlaten ze ongeveer twee keer
zo vaak als autochtone leerlingen het onderwijs zonder een diploma en zakken
ze vaker voor het eindexamen.Meer deelname aan hoger onderwijsDe verbetering van de prestaties en de schoolloopbanen van niet-westerse
leerlingen is inmiddels wel goed merkbaar op de hogescholen en
universiteiten. Zij zagen in de periode 1995–2005 het aandeel niet-westerse
eerstejaars verdubbelen van ongeveer 6 procent tot rond 12 procent.4.4 Wederzijdse beeldvorming en interetnische contactenBeeldvorming recent verbeterdNegatieve wederzijdse beeldvorming op basis van etniciteit, cultuur of
levensbeschouwing belemmert sociale contacten en samenwerking. In hoofdstuk
1 van de jaarnota is vermeld dat de houding van de bevolking ten opzichte
van niet-westerse allochtonen recent lichtelijk is verbeterd. Deze constatering
wordt bevestigd door het Jaarrapport Integratie 2007 van het SCP op basis
van een (twee)jaarlijkse enquête (figuur 4.10).In de periode 1997–2004 meende steeds ongeveer de helft van de bevolking
dat er in Nederland teveel allochtonen wonen. In 2006 is dit gedaald tot 40
procent. Een nog sterkere verbetering is er ten aanzien van de acceptatie
van allochtonen als naaste buren. In 2002 had nog tegen de 60 procent van
de bevolking hier moeite mee. In 2006 is dit nog maar 40 procent.De mening dat er in Nederland teveel allochtonen wonen wordt vaak geïnterpreteerd
als een afwijzing van allochtonen door autochtonen. Toch staat het niet vast
dat dit ook werkelijk zo is. Het blijkt namelijk dat ook onder allochtonen
een aanzienlijk deel van de bevolking vindt dat er in Nederland teveel allochtonen
wonen. Zo was in 2006 58 procent van de Turken deze mening toegedaan. Allochtonen
menen ook nauwelijks minder dan autochtonen dat het slecht is voor een wijk
als er veel allochtonen komen wonen. Deze opvatting leeft bij 67 procent van
de autochtone bevolking en wordt gedeeld door 50 tot 60 procent van de belangrijkste
allochtone groeperingen.Het is niet ondenkbaar dat de oordelen over aantallen allochtonen tenminste
voor een deel voortkomen uit een objectieve beoordeling van de sociale problemen
die een onevenwichtige bevolkingssamenstelling met zich brengt.Figuur 4.10 «Te veel allochtonen» en «Geen
allochtonen als buren (1991–2006)Bron: SCP (CV) (uit: SCP, Jaarrapport integratie 2007), bewerking WWI.Negatieve opvattingen over de islamIn de meningsvorming over niet-westerse allochtonen neemt de islam een
centrale plaats in. De directe confrontatie met terrorisme uit naam van de
islam in buiten- en binnenland heeft zijn sporen nagelaten. De stelling dat
moslims veel kunnen bijdragen aan de Nederlandse cultuur kreeg in 2004 beduidend
minder steun dan in 1998: 34 procent tegen 45 procent.Toch kan een negatief oordeel over de islam niet volledig worden toegeschreven
aan door moslims gepleegde terroristische daden. Ook in 1998 meende al ongeveer
de helft van de bevolking dat de West-Europese leefwijze niet samengaat met
de leefwijze van moslims. In 2004 is dat aandeel niet groter geworden. Iets
soortgelijks doet zich voor ten aanzien van de opvatting dat moslimmannen
hun vrouwen overheersen en dat moslims hun kinderen autoritair opvoeden. Deze
meningen werden ook in 1998 al onderschreven door 80 tot 90 procent van de
autochtone bevolking. In 2006 zijn de opvattingen van de bevolking over dezelfde
onderwerpen opnieuw onderzocht. De resultaten daarvan maken duidelijk dat
er sinds 2004 weinig is veranderd.De negatieve meningsvorming over de islam is bij de Turkse en Marokkaanse
moslims niet onopgemerkt gebleven. Een meerderheid van hen is van oordeel
dat in Nederland veel te negatief tegen de islam wordt aangekeken. Overigens
vindt ook ongeveer een kwart van de Turken en Marokkanen dat de westerse leefwijze
en de leefwijze van moslims niet samen gaan.Acceptatie en discriminatieHet integratiebeleid is gericht op wederzijdse acceptatie van etnische,
culturele en levensbeschouwelijke verschillen. De acceptatie van allochtonen
door de Nederlandse samenleving is door het SCP gemeten aan de hand van uitspraken
als: «in Nederland krijg je als allochtoon alle kansen», en, «Nederland
staat open voor allochtone culturen». Tussen de verschillende groeperingen
lopen de meningen hierover uiteen. Turken en Marokkanen zijn er over het algemeen
minder positief over dan Surinamers en Antillianen.Het sterkst zijn de negatieve reacties op de uitspraak over de kansen
die je als allochtoon in Nederland krijgt. Rond 60 procent van de Turken en
Marokkanen reageert hier negatief op. De andere uitspraken worden afgewezen
door 50 tot 30 procent van de verschillende herkomstgroeperingen. Het is overigens
opmerkelijk dat autochtonen de uitspraken nauwelijks anders beoordelen. Ook
van de autochtone bevolking vindt bijna 60 procent dat je als allochtoon niet
alle kansen krijgt.Figuur 4.11 Perceptie van discriminatie en zelf ervaren
discriminatie, naar herkomstgroepering, 2006Bron: SCP (SIM’06), bewerking WWI.Gebrek aan acceptatie komt het scherpst tot uiting in discriminatie. Tegen
de 80 procent van de Turken, Marokkanen en Antillianen is van oordeel dat
allochtonen in Nederland minstens af en toe worden gediscrimineerd (figuur
4.11). Surinamers zijn iets minder negatief, maar ook van hen vindt bijna
70 procent dat er in Nederland wordt gediscrimineerd.Oordelen over het voorkomen van discriminatie zijn lang niet altijd gebaseerd
op persoonlijke ervaringen ermee. Ongeveer 40 procent van de Turken, Marokkanen
en Antillianen rapporteert af en toe tot zeer vaak te maken te hebben met
discriminatie.Zowel voor acceptatie als voor ervaren discriminatie geldt dat er een
verband is met opleidingsniveau. Hoger opgeleide allochtonen hebben sterker
dan lager opgeleiden het gevoel dat zij niet worden geaccepteerd en dat er
in Nederland sprake is van discriminatie.Houding en gedragBeeldvorming zegt iets over de onderlinge verhoudingen tussen groeperingen,
maar bij sociale integratie gaat het uiteindelijk om houding en gedrag. In
hoeverre zijn mensen geneigd om in hun alledaagse sociale gedrag etnische,
culturele en levensbeschouwelijke scheidslijnen te overschrijden? Aangenomen
mag worden dat de drempel daarvoor hoger zal zijn als men zich in de eerste
plaats beschouwt als een lid van de eigen groep. Dit komt het meest voor bij
Turken. Meer dan de helft van hen voelt zich in de eerste plaats lid van de
eigen groep. Van de Marokkanen is dit bij iets minder dan de helft het geval.
Van de Surinamers en Antilianen beschouwt een veel kleiner deel zich in de
eerste plaats als lid van de eigen groep, respectievelijk 20 en 25 procent.Voor de toekomstige ontwikkeling van deze vorm van betrokkenheid bij de
Nederlandse samenleving is de houding van de tweede generatie relevant. Zoals
kan worden verwacht is onder de tweede generatie het aandeel personen dat
zich in de eerste plaats lid voelt van de eigen groep beduidend kleiner dan
onder de eerste generatie. Toch beschouwt onder de Turken en Marokkanen van
de tweede generatie nog ongeveer een derde zich vooral lid van de eigen groep.Via werk en onderwijs komen allochtonen en autochtonen min of meer als
vanzelf met elkaar in contact. Maar als ze het zelf voor het zeggen hebben,
in de vrije tijd, ligt dat anders. Tweederde van de Turken gaat in de vrije
tijd vooral om met leden van de eigen groep. Bij Marokkanen is het aandeel
personen dat in de vrije tijd vooral in eigen groep verkeert iets kleiner,
maar zij zijn ook bij hen in de meerderheid. Bij Surinamers en Antillianen
zijn vrijetijdscontacten buiten de eigen groep veel gebruikelijker.In de loop van de tijd zit er weinig beweging in de interetnische contacten.
In 1994 lagen de verhoudingen nauwelijks anders dan in 2006. Wel zijn er aanzienlijke
verschillen tussen jongeren en ouderen en tussen hoger en lager opgeleiden.
Jongeren en hoger opgeleiden hebben meer contacten buiten eigen kring.Huwen met een autochtone partner is voor migrantengroepen een van de klassieke
wegen naar sociale integratie. De meest recente cijfers hierover dateren van
2003. Ze maken duidelijk dat wat betreft interetnisch huwen de sociale integratie
van vooral Turken en Marokkanen nog in de kinderschoenen staat. Minder dan
10 procent van de in 2003 door hen gesloten huwelijken was er een met een
autochtone partner. Een uitzondering hierop vormden Marokkaanse mannen van
de tweede generatie. Van hen trouwde in 2003 14 procent met een autochtone
partner.Een huwelijk met een autochtone partner is onder Surinamers en Antillianen
veel gebruikelijker. De percentages variëren bij hen tussen 18 procent
bij Surinaamse mannen van de eerste generatie tot 79 procent bij Antilliaanse
vrouwen van de tweede generatie.4.5 Betrokkenheid bij criminaliteitCriminaliteit en integratieBetrokkenheid van personen uit etnische groepen bij criminaliteit wordt
vaak gezien als een teken van geringe integratie in de samenleving. Dit verband
wordt afgeleid uit het meer algemene inzicht dat personen die slecht zijn
geïntegreerd in groepen die de kernwaarden van de samenleving onderschrijven
zich vaker schuldig maken aan misdrijven. Maar als allochtonen slecht zijn
geïntegreerd in de Nederlandse samenleving dan kan het natuurlijk nog
best zo zijn dat ze goed zijn geïntegreerd in de eigen etnische groep.
Daarom speelt ook de mate van interne samenhang binnen afzonderlijke etnische
groepen een rol en ook de mate waarin deze groepen normoverschrijdingen afwijzen.
Tussen onderscheiden etnische groepen zijn er grote verschillen in interne
samenhang1. Turken onderscheiden zich door een
sterke mate van interne binding, terwijl de samenhang binnen de Marokkaanse
en Antilliaanse gemeenschap veel geringer is. Op grond hiervan kan een hogere
betrokkenheid bij criminaliteit worden verwacht onder Marokkanen en Antillianen.
Daar staat tegenover dat hechte groepsvorming onder Turken in sommige gevallen
groepen betreft die criminele waarden ondersteunen.Betrokkenheid van allochtonen bij criminaliteit is niet alleen relevant
als indicator van hun integratie. Veel van het onbehagen over integratie heeft
te maken met al dan niet persoonlijke ervaringen met criminaliteit door allochtonen.
Oververtegenwoordiging van bepaalde groepen in de criminaliteit heeft negatieve
effecten op de beeldvorming over deze groepen. Die beeldvorming werkt door
in de bereidheid tot het aangaan van contacten en vormt daarmee een belemmering
voor sociale integratie. Maar negatieve beeldvorming werkt ook negatief uit
op de maatschappelijke kansen van personen uit de betreffende groepen. Ook
wanneer iemand uit een dergelijke groep zelf van onbesproken gedrag is bestaat
er het risico om met een zeker wantrouwen te worden bejegend. Dit is op de
arbeidsmarkt bijvoorbeeld het geval met Marokkanen en Antillianen2.De cijfersDe meest recente gegevens over betrokkenheid van niet-westerse allochtonen
bij criminaliteit dateren van 2004. De cijfers betreffen de registratie van
personen die worden verdacht van een misdrijf in het Herkenningsdienstsysteem
van de politie (HKS). Door koppeling van het HKS aan de gemeentelijke basisadministratie
(GBA) kan de herkomst van verdachten worden vastgesteld en kan bovendien gemakkelijk
worden uitgerekend wat het aandeel van de verdachten is in een bepaalde leeftijdsklasse.In 2004 jaar werd 4,5 procent van de niet-westerse allochtonen (12–60
jaar) door de politie in het HKS geregistreerd als verdachte van een misdrijf.
Onder autochtonen was dit 1,4 procent.Tussen onderscheiden herkomstgroeperingen zijn aanzienlijke verschillen
(figuur 4.12). Antillianen en Marokkanen onderscheiden zich met de hoogste
percentages verdachten, maar ook onder Surinamers, Turken en overige niet-westerse
allochtonen is de betrokkenheid bij criminaliteit substantieel hoger dan onder
autochtonen.De oververtegenwoordiging van niet-westerse allochtonen in de criminaliteitsstatistieken
is niet iets van de laatste jaren. Al sinds het begin van de jaren negentig
is er aandacht voor gevraagd3. Kijkend naar figuur 4.12 lijkt er zo op het oog in de periode 1999–2004 weinig veranderd
in de verhoudingen tussen de onderscheiden groepen. Ook in 1999 hadden Antillianen
en Marokkanen de hoogste percentages verdachten.Figuur 4.12 Verdachten van een misdrijf, naar herkomsgroepering,
2004 (12–60 jarigen)Bron: HKS/SSB (uit: SCP, Jaarrapport integratie 2007), bewerking WWI.Grootste oververtegenwoordiging onder Marokkaanse jongerenAls het over criminaliteit onder allochtonen gaat wordt hebben vooral
Marokkaanse en Antilliaanse jongeren een slechte naam. Daar is ook wel reden
voor. Criminaliteit varieert in samenhang met leeftijd. De top ligt bij een
leeftijd van 18 à 19 jaar. De verhoudingen tussen de onderscheiden
herkomstgroeperingen zijn onder de jongeren enigszins anders dan in de totale
bevolking. Marokkaanse jongeren scoren met een top van ongeveer 13 procent
het hoogst, op de voet gevolgd door de Antilliaanse jongeren met maximaal
iets meer dan 11 procent.Met het verband tussen leeftijd en criminaliteit is bij Antillianen iets
bijzonders aan de hand. Terwijl bij alle andere groepen het aandeel verdachten
na de leeftijd van 20 jaar snel daalt, blijft het bij Antillianen tot voorbij
de leeftijd van 40 jaar op een relatief hoog niveau van tussen 8 en 10 procent.
Als gevolg hiervan is het aandeel verdachten onder de 12–60-jarigen
onder Antillianen hoger dan onder Marokkanen.De oververtegenwoordiging van niet-westerse allochtonen onder de verdachten
heeft voor een deel te maken met een hoog aandeel jongeren en met hun ongunstige
maatschappelijke positie. Maar ook als hiervoor wordt gecontroleerd blijft
met name onder Antillianen van de eerste generatie en Marokkanen
van de tweede generatie de oververtegenwoordiging met een factor van meer
dan 3 nog steeds erg groot1.Antillianen en Marokkanen ook aan top van de lijst van
recidivistenWanneer iemand als first offender in aanraking
komt met de politie kan dat aanleiding zijn om het leven te beteren, maar
het kan ook de eerste stap zijn in een criminele carrière. Voor een
beoordeling van de «hardheid» van de in het voorgaande gepresenteerde
gegevens is de vraag naar de mate van recidive relevant. Door het WODC is
uitgezocht wie van degenen die in 1999 in aanraking kwamen met de politie
in de periode 1999–2004 opnieuw werden geregistreerd in het HKS. De
recidivepercentages zijn hoog. Onder 12–17-jarigen voeren Marokkaanse
jongeren de lijst aan met een recidivepercentage van meer dan 80 procent en
met een gemiddelde 5,3 nieuwe processen verbaal per recidivist. Autochtone
jongeren recidiveren het minst, maar ook van hen komt meer dan de helft opnieuw
met de politie in aanraking. Onder de 18–60-jarigen noteren de Antillianen
met ruim 70 procent het hoogste recidivepercentages en 5,1 nieuwe processen
verbaal.4.6 ConclusiesDe hier gepresenteerde gegevens over de stand en de ontwikkeling van de
integratie geven een gemengd beeld te zien. De demografische cijfers tonen
een voor integratie gunstige ontwikkeling. De immigratie is afgenomen en er
is een einde gekomen aan de tegengestelde ontwikkeling van de bevolkingsgroei
van niet-westerse allochtonen en autochtonen. De demografische druk op de
integratie is verminderd. Wat is gebleven is de ruimtelijke segregatie van
autochtonen en niet-westerse allochtonen. Mede in samenhang met de groei van
de allochtone bevolking blijft de concentratie van niet-westerse allochtonen
toenemen. In de buurten waar al veel allochtonen wonen stijgt hun aandeel
in de buurtbevolking en het aantal buurten met een hoog aandeel allochtonen
wordt geleidelijk aan groter.Arbeid en onderwijs zijn kernterreinen voor de maatschappelijke emancipatie
van de allochtone bevolking. Op beide terreinen tekenen zich positieve ontwikkelingen
af. Geholpen door de gunstige ontwikkeling van de economie is de werkloosheid
onder niet-westerse allochtonen aan het dalen. Ook allochtone jongeren profiteren
van de toegenomen vraag naar arbeid. Maar ondanks de positieve ontwikkelingen
is de kloof tussen de arbeidsdeelname van niet-westerse allochtonen en autochtonen
nog altijd te groot. Een netto participatie van 55 procent onder niet-westerse
mannen en 40 procent onder de vrouwen is gewoon onvoldoende en het is een
ernstige belemmering voor de integratie.De positieve ontwikkeling van de arbeidsmarktpositie van niet-westerse
allochtonen zal in de komende jaren een extra stimulans krijgen door het stijgende
opleidingsniveau. Een steeds groter deel van de niet-westerse bevolking heeft
een opleiding op het niveau van de startkwalificatie. Het aandeel ongediplomeerden
onder de niet-westerse allochtonen is de afgelopen jaren substantieel gedaald.
Dit is van directe invloed op de arbeidsmarktkansen.Voor de nabije toekomst is de ontwikkeling van de schoolprestaties en
schoolloopbanen van niet-westerse jongeren relevant. Ook hierin zijn de trends
gunstig. De prestaties aan het einde van het basisonderwijs vertonen
een opgaande lijn en het aandeel niet-westerse jongeren in de hogere vormen
van onderwijs neemt toe. Maar ook voor het onderwijsterrein geldt dat nog
teveel niet-westerse jongeren in het onderwijs mislukken. Vooral als gevolg
van achterblijvende taalprestaties in het basisonderwijs kunnen veel niet-westerse
leerlingen in het voortgezet onderwijs niet meekomen. Nog steeds verlaten
te velen onder hen het onderwijs zonder een diploma te hebben behaald.De positieve ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en in het onderwijs zijn
nog niet terug te zien in het alledaagse sociale verkeer tussen allochtonen
en autochtonen. Er zit weinig beweging in de onderlinge contacten tussen allochtonen
en autochtonen en de neiging om een huwelijkspartner buiten eigen kring te
zoeken is, in ieder geval bij Turken en Marokkanen, gering.De meest recente cijfers geven wel enige verbetering te zien in de wederzijdse
beeldvorming, maar veel niet-westerse allochtonen hebben het gevoel dat hun
acceptatie door de Nederlandse samenleving tekort schiet en dat allochtonen
worden gediscrimineerd.Expliciet negatief is de waardering van een overgrote meerderheid van
de bevolking voor wat worden gezien als kenmerkende aspecten van de islam:
de houding ten opzichte van vrouwen en de gezagrelaties tussen ouders en kinderen.
Moslims van hun kant menen dat in Nederland veel te negatief tegen de islam
wordt aangekeken.Ongunstig is ook de sterke oververtegenwoordiging van sommige etnische
groepen in de criminaliteit, in het bijzonder Antillianen en Marokkanen. De
oververtegenwoordiging zegt iets over de integratie van deze groepen, maar
vormt ook een belemmering voor integratie. Dat is niet alleen zo omdat degenen
die betrokken zijn geweest bij criminaliteit daarvan hinder kunnen ondervinden
in hun (beroeps)loopbaan, maar ook omdat overmatige betrokkenheid bij criminaliteit
een voedingsbodem vormt voor wantrouwen en vermijding.BIJLAGE 1DETAILINFORMATIE OVER AFZONDERLIJKE BELEIDSONDERDELEN1 InburgeringOp 15 maart 2006 is de Wet inburgering in het buitenland (Wib) in werking
getreden. Vanaf deze datum moeten bepaalde groepen vreemdelingen die zich
in Nederland willen vestigen het basisexamen inburgering afleggen op een examenlocatie
in het buitenland. Het gaat vooral om personen die een gezin willen vormen
met iemand in Nederland of die zich willen herenigen met familieleden die
al in Nederland wonen. Ook geestelijke bedienaren die voor werk in loondienst
naar Nederland komen, moeten het basisexamen inburgering afleggen. Het slagen
voor het basisexamen is één van de voorwaarden voor het verkrijgen
van een machtiging tot voorlopig verblijf (mvv).Inhoud en voorbereidingHet basisexamen heeft tot doel om nieuwkomers voor te bereiden op hun
komst naar Nederland zodat de inburgering en verdere integratie beter verloopt.
De luister- en spreekvaardigheid in het Nederlands (Toets Gesproken Nederlands)
en de kennis van de Nederlandse samenleving worden getoetst. Bij het toetsen
van de Nederlandse taal is het vereiste basisniveau niet hoger dan het niveau
A1-min van het Europees Raamwerk voor Actieve Vreemde Talen.Ter voorbereiding op het basisexamen heeft de overheid een oefenpakket
samengesteld.Dit pakket bevat onder meer de film «Naar Nederland». Deze
film geeft kandidaten een indruk van de Nederlandse cultuur en kan worden
gebruikt voor de voorbereiding op het onderdeel Kennis van de Nederlandse
samenleving. In de periode maart 2006 tot en met maart 2007 zijn 15 934
oefenpakketten verkocht.UitvoeringTijdens de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel inburgering
in het buitenland heeft de verantwoordelijke minister de Kamer toegezegd extra
maatregelen te treffen om een zorgvuldige implementatie van de wet te garanderen1. Deze maatregelen betroffen: een monitorrapportage over
de uitvoering, de instelling van een onafhankelijke monitoring commissie en
een praktijkonderzoek door TNO. Onlangs hebben deze maatregelen tot tussen-
of eindrapportages geleid en heeft de minister voor Wonen, Wijken en Integratie
de Kamer hierover geïnformeerd2.De belangrijkste conclusies van deze rapportages zijn:• in de periode 15 maart 2006–15 maart 2007 hebben 4434 kandidaten
het examen afgelegd, waarvan 90% is geslaagd;• de beoordelingen door het examensysteem verschillen niet significant
van de menselijke beoordeling;• TNO en de commissie monitoring basisexamen inburgering hebben geadviseerd
om de slaaggrens bij te stellen;• de uitvoering op de examenlocaties verloopt goed.Op basis van de conclusies van TNO en de commissie heeft de minister voor
Wonen, Wijken en Integratie besloten om de slaaggrens van de Toets Gesproken
Nederlands met ingang van 1 december 2007 bij te stellen. Dit betekent
dat het niveau A1-min wordt gehandhaafd, maar dat kandidaten meer vragen goed
moeten beantwoorden om te kunnen slagen.De minister voor Wonen, Wijken en Integratie laat momenteel, op verzoek
van de Kamer, nader onderzoek doen naar de nieuwe instelling van de slaaggrens.
Indien de uitkomsten van dit onderzoek daartoe aanleiding geven, zal de aanpassing
van de slaaggrens opnieuw worden bekeken.Nieuw inburgeringstelselDe Wet inburgering (Wi) is na behandeling in de Eerste kamer op 20 en
21 november 2006 definitief aangenomen. De Wi is gepubliceerd op 7 december
2006 en is per 1 januari 2007 in werking getreden. De Wi stelt de inburgering
voor vreemdelingen verplicht. Het betreft in beginsel alle vreemdelingen tussen
de 18 en 65 jaar met een inburgeringsachterstand die niet minstens acht jaar
van de leerplichtige leeftijd in Nederland hebben gewoond. De inburgeringsplicht
is van toepassing op zowel oudkomers (vreemdelingen die voor de inwerkingtreding
van de wet in Nederland wonen) als nieuwkomers (vreemdelingen die zich na
de inwerkingtreding van de wet in Nederland vestigen). Inburgeringsplichtig
zijn daarnaast ook geestelijke bedienaren.Anders dan de oude wet- en regelgeving (Wet inburgering nieuwkomers en
oudkomersregelingen) kent het nieuwe inburgeringsselsel een resultaatverplichting.
Van oudkomers wordt verwacht dat zij de schriftelijke taalvaardigheden (lezen
en schrijven) op niveau A1 beheersen en de mondelinge vaardigheden (spreken
en luisteren) op niveau A2. Voor nieuwkomers geldt, dat zij alle taalonderdelen
op niveau A2 moeten beheersen. In het inburgeringsexamen wordt naast taal
ook de kennis van de Nederlandse samenleving getoetst. Het inburgeringsexamen
moet worden gehaald om aan de inburgeringsplicht te hebben voldaan.Het Besluit inburgering en de Regeling inburgering zijn gepubliceerd op
14 december 2006. Het besluit en de regeling bevatten nadere voorschriften
voor de uitvoering van de Wi.Naast de Wi zijn ook de regelingen vrijwillige inburgering op 1 januari
2007 van kracht geworden. De regelingen maken het mogelijk om bepaalde groepen
met een inburgeringsachterstand, die niet op basis van de WI inburgeringsplichtig
zijn, toch een inburgeringsvoorziening aan te bieden. Deelname aan de regelingen
is weliswaar vrijwillig, maar door het vastleggen van afspraken rond inburgering
in individuele overeenkomsten tussen de inburgeraar en gemeenten niet vrijblijvend.
Via deze regeling wordt het toch mogelijk om bepaalde aandachtsgroepen (waaronder
genaturaliseerde Nederlanders met een taalachterstand) de kans te bieden in
te burgeren. De Raad van State adviseerde in augustus 2006 dat genaturaliseerden
niet onder de inburgeringsplicht konden worden gebracht.Voorbereiding en implementatie bij gemeentenGemeenten hebben in het nieuwe inburgeringsstelsel een belangrijke spilfunctie.
Naast informerende- en handhavingstaken kunnen gemeenten bepaalde groepen
inburgeringsplichtigen en inburgeringsbehoeftigen een inburgeringsvoorziening
aanbieden. Gemeenten zijn de afgelopen periode druk bezig geweest om aan deze
rollen nader invulling te geven en hebben in 2006 eenmalig een bedrag van € 52
mln. ontvangen (via het Gemeentefonds) ter dekking van de kosten die gemoeid
waren met de voorbereidingen van de invoering van de Wi.Tijdens het debat in de Eerste Kamer over de Wi heeft de toenmalige minister
voor Vreemdelingenzaken en Integratie toegezegd dat, hoewel de wet per 1 januari
2007 in werking treedt en derhalve toegepast dient te worden, gemeenten tot
1 april 2007 de tijd krijgen zich goed voor te bereiden. Daarbij is in
principe onderkend dat de invoeringstermijn van de nieuwe wet- en regelgeving
relatief kort was. Inmiddels hebben alle G56 gemeenten een verordening gepubliceerd.
In de verordening zijn nadere afspraken over de informatie-verstrekking, de
rechten en plichten van inburgeraars, het aanbod en de toegang tot inburgeringsvoorzieningen
opgenomen. Uit een eerste inventarisatie bij de G56 begin juni 2007 blijkt
dat de inkoop- en aanbestedingsprocedures voor inburgeringsprogramma’s
traag op gang komen.Ondersteuning en voorlichtingOm de implementatie te ondersteunen heeft de Frontoffice Inburgering diverse
activiteiten georganiseerd en producten ontwikkeld. Een leergang implementatie
voor grote gemeenten en diverse rondes van regionale bijeenkomsten waar informatieoverdracht,
instructie en uitwisseling centraal stonden hebben plaatsgehad. Thematische
workshops op het gebied van BPI/ISI, alfabetisering, aanbesteding, intake,
schrijven op A2-niveau, etc. zijn druk bezocht door gemeenten. Een dagelijkse
telefonische en digitale helpdesk was beschikbaar. Er is een website voor
gemeenten samengesteld. Talloze instrumenten zoals voorbeeldbrieven, procesbeschrijvingen,
een inburgeringschecklist, het kwaliteitskompas, de digitale rekentool, een
handreiking visievorming en brochures zijn ontwikkeld en aan de gemeenten
ter beschikking gesteld. Tevens zijn er twee nieuwe boekjes uitgebracht in
de Frontoffice-reeks: «Inburgering en werkgevers» en «Inburgering
en Kinderopvang». De Frontoffice Inburgering heeft verder op verzoek
van onder andere raadcommissies en lokale bestuurders presentaties en inleidingen
over de nieuwe wet gehouden. Ook heeft er veel bilaterale consultatie op locatie
plaatsgehad door accountmanagers.Informatie Beheer GroepBij de Informatie Beheer Groep is een aantal belangrijke uitvoeringsaspecten
van het nieuwe stelsel belegd. Het Service centrum inburgering (SCI) van de
IB-groep verzorgt vanaf 1 januari 2007 voor de inburgeraar de verstrekking
van leningen en vergoedingen, de afname van het decentrale praktijkexamen
in de vorm van portfolio’s en de drie centrale delen van het inburgeringsexamen,
het Electronisch Praktijkexamen, de Toets gesproken Nederlands en de Kennis
van de Nederlandse Samenleving. Het inburgeringsexamen wordt momenteel afgenomen
op zes locaties: Amsterdam, Nijmegen, Eindhoven, Rotterdam, Utrecht en Zwolle.Het SCI heeft daarnaast een tweetal systemen in beheer ter ondersteuning
van de uitvoering van de eigen taken en die van de gemeenten, het Bestand
Potentiële Inburgeringsplichtingen (BPI) en het Informatiesysteem Inburgering
(ISI). Gemeenten kunnen via een electronisch loket, de Portal Inburgering,
of een eigen cliëntvolgsysteem toegang krijgen tot het BPI en het ISI.
Het BPI is een hulpmiddel ter ondersteuning van de gemeenten en de IB-Groep
bij de beoordeling van de inburgeringsplicht van oudkomers. Het ISI bevat
in ieder geval alle personen die actief zijn (geweest) in het kader van de
Wi en is daarmee een belangrijke bron voor de monitoring van de wet. Gemeenten
registreren personen in het ISI die naar aanleiding van een intakegesprek
worden gehandhaafd, een aanbod hebben geaccepteerd, zijn vrijgesteld of zijn
ontheven van hun inburgeringsplicht.De IB-Groep registreert personen in het ISI die een lening hebben aangevraagd,
deelnemen aan het inburgeringsexamen, of zijn vrijgesteld van de inburgeringsplicht
op basis van gegevens in de inschrijvings- en diplomaregisters van de IB-Groep.
Gemeenten kunnen via het ISI bewaken of gehandhaafde personen zijn geslaagd
voor het inburgeringsexamen. Inburgeraars, gemeenten, cursus- en exameninstellingen
kunnen informatie over de diensten van het SCI inwinnen en aanvraagformulieren
verkrijgen via de website www.inburgeren.nl, de telefonische hulplijnen van
het SCI of de regiokantoren van de IB-Groep.MarktwerkingIn het nieuwe stelsel is het cursusaanbod voor nieuwkomers vrijgegeven,
waarmee de oudkomers en de nieuwkomersmarkt gelijk zijn geschakeld. Met de
invoering van marktwerking wordt onder andere beoogd het aantal aanbieders
te vergroten, een betere verhouding tussen prijs en kwaliteit te realiseren
en te komen tot meer maatwerk voor de individuele inburgeraar. Uit gegevens
over aanbestedingen van de G56 gemeenten komt naar voren dat invoering van
marktwerking is geslaagd. De gemeenten die trajecten hebben ingekocht doen
dit bij meer en diverse (nieuwe) aanbieders. De verdere ontwikkeling van de
markt en de effecten ervan worden gevolgd.Keurmerk InburgerenOm de kwaliteit van de inburgeringsprogramma’s en aanbieders van
inburgeringsprogramma’s te waarborgen is een Keurmerk inburgeren ontwikkeld.
De ontwikkelaars, de MBO-raad, FOTIN (vertegenwoordigd door PAEPON) en Boaborea
zijn hiermee tegemoetgekomen aan de opgave van de Wi. Het beheer van het Keurmerk
Inburgeren is overgedragen aan de Stichting Blik op Werk en is per 1 januari
2007 door de minister voor Wonen, Wijken in Integratie aangewezen.Het Keurmerk Inburgeren dient primair de belangen van de inburgeraar te
beschermen. Daarbij is transparantie van de markt van belang, zodat de inburgeraar
tijdens het keuzeproces en tijdens de voorbereiding op het examen vertrouwen
heeft in de kwaliteit van de cursusaanbieder. Voor het verkrijgen van een
lening bij de Informatie Beheer Groep is het volgen van een programma bij
een gekeurmerkte instelling een voorwaarde. Ook vanuit de vragers is er veel
animo voor kwaliteitsborging via het keurmerk. Hoewel het niet verplicht is,
heeft al een fors aantal gemeenten het keurmerk in het bestek opgenomen.Om het keurmerk te verkrijgen moeten instellingen aan een aantal verplichtingen
voldoen. In de kern toetst het keurmerk of de aanbieder tevreden klanten heeft
en dat er voldoende cursisten slagen voor het inburgeringsexamen. De toetsing
op de slagingspercentages 2007 zal medio 2008 bekend zijn. Resultaten en tevredenheid
van cursisten en opdrachtgevers worden vanaf 2008 op www.blikopwerk.nl gepubliceerd.Tot en met augustus 2007 hebben circa 90 organisaties een voorlopig keurmerk
verkregen. Het aantal aanvragen voor het keurmerk loopt nog iedere week op.
Bij de aanmeldingen zijn vrijwel alle ROC’s, maar daarnaast ook tientallen
andere bedrijven: variërend van grote taalaanbieders die
al langer inburgering verzorgen, reïntegratiebedrijven die wel zowel
duale trajecten als inburgering doen tot kleine een/twee/driepitters. Het
Keurmerk Inburgeren heeft dus in korte tijd veel naamsbekendheid en draagvlak
gekregen bij de onderwijsaanbieders.Ambities gemeenten en bekostigingIn de periode december 2006 tot midden april 2007 zijn gemeenten in het
kader van de Wi gevraagd hun ambities in te dienen ten aanzien van te bereiken
resultaten op het gebied van de inburgering (het aantal inburgeringsvoorzieningen
dat zal worden aangeboden en het aantal te treffen handhavingsbeschikkingen
en kennisgevingen). Deze ambities, tezamen met het beschikbare budget, zijn
de basis voor de bevoorschotte rijksbijdragen.In de bekostiging, geënt op indicatieve bevoorschotting en verrekening
op basis van de gerealiseerde aantallen, is daarbij onderscheid gemaakt tussen
de G31 gemeenten en de overige gemeenten. De G31 worden voor 3 jaar bekostigd
via een ophoging van de Brede Doeluitkering Sociaal Integratie en Veiligheid
(met in totaal € 536 mln.). Met deze verhoging zijn de gemeenten
in staat om in 2007, 2008 en 2009 in totaal ongeveer 94 700 voorzieningen
te treffen. Daarvan zijn er circa 26 600 bedoeld voor uitkeringsgerechtigden
en asielgerechtigden met een gecombineerde voorziening en 68 100 voor
oudkomers zonder inkomen uit werk of uitkering en asielgerechtigden zonder
gecombineerde voorziening. Op basis van de inschattingen van de gemeenten
en het beschikbare budget, wordt verwacht dat de G31 ongeveer 22 000
handhavingsbeschikkingen en kennisgevingen zullen treffen.De overige, vooral kleinere, gemeenten (de zogenaamde niet-G31) worden
per jaar bekostigd (in 2007: € 111,5 miljoen). Voor het jaar 2007
wordt voor de niet-G31 verwacht dat zij in totaal 16 600 voorzieningen
treffen. Hiervan zijn 8 600 voorzieningen bedoeld voor uitkeringsgerechtigden
en asielgerechtigden met een gecombineerde voorziening. De overige 8000 voorzieningen
zijn bedoeld voor oudkomers zonder inkomen uit werk of uitkering en asielzoekers
zonder gecombineerde voorziening. De niet-G31 hebben de taak om in de jaren
2007 tot en met 2009 in totaal bijna 4 000 handhavingsbeschikkingen en
kennisgevingen af te geven.Regeling allochtone vrouwenHet kabinet heeft voor 2006 € 45 miljoen aan extra middelen
ingezet voor het aanpakken van taalachterstanden bij allochtone vrouwen. Deze
middelen dienen voor de extra inzet van inburgeringsvoorzieningen voor deze
vrouwen, met de bedoeling hen toe te leiden naar het inburgeringsexamen. De
middelen die voor 2006 beschikbaar waren, zijn op verschillende wijzen over
de gemeenten verdeeld.In de eerste plaats is in de tweede helft van 2006 een pilot inburgering
allochtone vrouwen gestart. Vijf gemeenten, de G4 en de gemeente Nijmegen,
doen mee aan deze pilot. Hiervoor is een bedrag van € 18 miljoen
ingezet. In deze pilot wordt geëxperimenteerd met het verbeteren van
(onderdelen van de) inburgeringsvoorzieningen voor vrouwen. De gemeenten hebben
in hun projectplannen aangegeven op welke onderdelen van het inburgeringstraject
zij kennis en methoden ontwikkelen. Deze lopen uiteen van specifieke aandacht
voor de inkoop van inburgeringstrajecten voor vrouwen, via wervingsmethoden
van geïsoleerde vrouwen naar inburgeringsmethodieken van
zwangere en analfabete vrouwen tot aan samenwerkingsvormen van gemeentelijke
organisaties in een keten gericht op participatie. De pilots zijn nog in volle
gang en kunnen doorlopen tot 2009. Eind 2007 wordt de tweede halfjaarrapportage
ontvangen. De eerste rapportage betrof de periode 1 juli 2006–31 december
2006 en ging in op de werving en toeleiding van vrouwen naar de inburgeringsvoorzieningen.
Uit de rapportage blijkt dat de steden eind 2006 bezig waren met de toeleiding
van inburgeraars naar voorzieningen.In de tweede plaats zijn er voor gemeenten extra middelen beschikbaar
gesteld voor de inburgering van vrouwen: Voor de niet-G31 is de Regeling inburgering
allochtone vrouwen niet-G31 van kracht. Het beschikbare budget voor deze regeling
van € 8 miljoen is volledig ingezet. De G31 hebben via het «Besluit
brede doeluitkering sociaal, integratie en veiligheid» (hierna: Bdu
SIV) een budget van € 19 miljoen ontvangen. Voor beide regelingen
geldt, net zoals dat in de pilot het geval is, dat zij gericht zijn op allochtone
vrouwen met een uitkering dan wel vrouwen die geen inkomsten uit werk of uitkering
genieten. De extra middelen die het kabinet heeft ingezet hebben geresulteerd
in de toekenning van circa 3 200 trajecten in de G31 steden en bijna
1 500 trajecten voor de niet-G31.Afbouw voormalig inburgeringsstelsel (van oud naar nieuw)Met het oog op de continuïteit van het inburgeringsbeleid hebben
gemeenten in afwachting van de inwerkingtreding van de Wi in 2006 programma’s
aangeboden onder de toen geldende wet- en regelgeving. Met de inwerkingtreding
van het nieuwe inburgeringstelsel is de Wet inburgering nieuwkomers komen
te vervallen en is overgangsrecht van kracht geworden.Onder dit overgangsrecht kunnen nieuwkomers die zich in 2006 bij de gemeente
hebben aangemeld en een Win-beschikking hebben gekregen, hun traject voortzetten
en afronden. Verder is overgangsrecht gecreëerd voor in 2006 gestarte
educatietrajecten NT2 op de niveau’s A1 en A2 die doorlopen in 2007.
Gemeenten mogen de kosten die zij in 2007 voor deze trajecten maken eenmalig
financieren uit het Wi-budget. Het rijk heeft gemeenten hiertoe eenmalig een
bedrag van € 45 mln. extra ter beschikking gesteld. In het kader
van de oudkomersregelingen G31, G25 en de Niet-G56 (overige gemeenten) is
2007 het laatste jaar waarin starters uit 2006 het programma kunnen afronden
onder de oude regelgeving.Resultaten inburgeringsbeleid 2006Onderstaand zijn de resultaten van de inburgering van oud- en nieuwkomers
in het jaar 2006 opgenomen. De resultaten zijn gebaseerd op de door gemeenten
aangeleverde gegevens via de Monitor inburgering. De kwalitatieve rapportage
monitors inburgering oud- en nieuwkomers 2006 is recent aan de Kamer aangeboden.OudkomersIn 2006 hebben 23 845 oudkomers deelgenomen aan een inburgeringsprogramma.
Hiervan zijn 12 995 oudkomers in 2006 begonnen met een inburgeringsprogramma.
In totaal hebben 8 680 oudkomers het programma afgerond en blijven 12 388
inburgeraars aan het eind van 2006 in programma. Van 733 deelnemers is door
gemeenten het resultaat niet gemeld. In totaal hebben 2 044
oudkomers het programma voortijdig verlaten. De uitval ligt net als in 2005
op circa 8% van het totaal aantal deelnemers.Van de starters in 2006 is 76% vrouw. Een meerderheid van de starters
(53%) is van Marokkaanse of Turkse afkomst; 54% is jonger dan
40 jaar. De inhoud van de aangeboden programma’s wordt op de doelgroep
afgestemd. Werklozen volgen doorgaans op de arbeidsmarkt gerichte programma’s,
terwijl opvoeders programma’s krijgen waarin opvoeding centraal staat.
Bij de afronders waarvan de uit- en doorstroom bekend is, stroomt 44%
door naar een vorm van NT2-vervolg.Voor de start van het programma heeft 46% van de afronders NT2-niveau
0 en 34% NT2-niveau 1. De overige 20% begint op een hoger niveau.
Het aanvangsniveau van afronders is hiermee vergelijkbaar met 2005. Bij afronding
van het programma behaalde 76%1 van de
afronders NT2-niveau 1 en hoger waarvan 44% NT2-niveau 2 en hoger.
Vergeleken met 2005 laten iets meer oudkomers een stijging van taalniveau
zien. Het gemiddelde eindniveau NT2 van afronders in 2006 is 1,33. De taalresultaten
in de periode 2003 tot en met 2006 vertonen, enkele lichte schommelingen daargelaten,
een constant beeld. Gemiddeld over de vier taalvaardigheden behaalt circa
60% van de afronders NT2-niveau 2 niet.NieuwkomersIn 2006 zijn 18 067 nieuwkomers meldingsplichtig geworden. Na een
aanvankelijke stijging is er vanaf 2002 sprake van een daling in het aantal
meldingsplichtigen. Ten opzichte van 2005 is het aantal meldingsplichtigen
verder gedaald met 15%. Bijna alle nieuwkomers (94%) hebben
zich gemeld bij de gemeente. In 2005 voldeed 90% van de nieuwkomers
aan de meldingsplicht. In 2006 hebben in totaal 35 455 nieuwkomers deelgenomen
aan een inburgeringsprogramma. Hiervan zijn 15 401 personen in 2006 gestart.
De overige nieuwkomers zijn in eerdere jaren (met name 2005) ingestroomd.
In totaal hebben 16 334 deelnemers in 2006 het programma afgerond. 1 447
nieuwkomers hebben het programma voortijdig beëindigd. De uitval ligt
hiermee op 4% van het totaal aantal deelnemers. In 2005 was dit nog
5%. Van de overige deelnemers blijven 17 165 personen aan het
eind van 2006 nog in het programma en van 509 deelnemers zijn de resultaten
niet bekend.Van de starters in 2006 is 71% gezinsvormer en of -hereniger en
26% voormalig asielzoeker. In 2005 was de verdeling van deze twee grootste
doelgroepen op het totaal aantal starters 76% respectievelijk 20%.
Ook de samenstelling van de afkomst van de starters is ten opzichte van 2005
veranderd: er is een daling van het aandeel starters uit Marokko en Turkije
van 8%. Het aandeel starters uit overig Afrika en Azië is toegenomen.
De meerderheid van de starters (61%) is vrouw. Het merendeel (63%)
van de gestarte programma’s in 2006 heeft een professioneel doel (gericht
op het verwerven van arbeid).Gemiddeld over alle taalvaardigheden heeft driekwart (76%) van
de afronders bij aanvang van het programma NT2-niveau 0. 16% had NT2-niveau
1 en 8% had NT2-niveau 2 of hoger. Gemiddeld over alle taalvaardigheden
haalt 46% van de afronders NT2-niveau 2 of hoger. Tweederde (66%)
stijgt één of meer niveau’s. Het gemiddelde eindniveau
van afronders ligt op 1,33. De taalresultaten zijn vergelijkbaar met de resultaten van eerdere jaren. Over de periode 2003 tot en met 2006
behaalde circa 56% van de afronders NT2-niveau 2 niet.stroomschema’s 2006Deltaplan inburgeringOm het tegenvallende rendement van de inburgering om te buigen is een
kwaliteits- en rendementsimpuls noodzakelijk. In het coalitieakkoord van het
kabinet komt de noodzaak en urgentie van betere en meer inburgering tot uitdrukking
in de uitvoering van het Deltaplan inburgering (onderdeel van pijler 4 Sociale
samenhang). In de periode vanaf het aantreden van het kabinet tot aan de zomer
zijn gesprekken gevoerd met onder andere inburgeraars, uitvoerders, experts
op het terrein van inburgering, onderwijs en arbeidsmarkt, gemeentebestuurders
en maatschappelijke organisaties en is een analyse uitgevoerd naar de huidige
inburgeringspraktijk. Op basis hiervan is het Deltaplan inburgering opgesteld,
dat in september naar de Tweede Kamer is gestuurd.Het Deltaplan inburgering richt zich op verbetering van kwaliteit en rendement
van de inburgering en aansluitend daarop op vergroting van het aantal aan
te bieden inburgeringstrajecten.Het Deltaplan kent als uitgangspunten:• Inburgeren begint bij participeren;• De uitvoeringspraktijk en de kwaliteit van inburgering staan centraal:
dat betekent een kanteling van systeeminterventie naar uitvoeringspraktijk;• Inburgering moet binden én verbindend zijn;• Vereenvoudigen van wet- en regelgeving;• Het verbeteren van inburgering is een opgave voor de hele Nederlandse
samenleving.Deze uitgangspunten zijn vervolgens in het Deltaplan vertaald naar een
groot aantal acties en de daarbij behorende opbrengsten, die deze kabinetsperiode
zullen worden uitgevoerd.Regeling nalatenschap oude VreemdelingenwetIn het Bestuursakkoord Rijk-VNG is vermeld dat Rijk en gemeenten zich
inzetten voor een snelle en adequate toeleiding naar inburgeringprogramma’s
en de arbeidsmarkt. Bij de inburgering van personen vallende onder de Regeling
nalatenschap oude Vreemdelingenwet moet onderscheid worden gemaakt tussen
diegenen die al woonachtig zijn in een gemeente, deels in zogenaamde noodopvang,
en degenen die nog in een asielzoekerscentrum verblijven. Beide groepen worden
na het verkrijgen van de verblijfsvergunning inburgeringplichtig volgens de
Wet inburgering. De eerste groep volgt na het verkrijgen van de verblijfsvergunning
het inburgeringprogramma dat door de gemeente wordt aangeboden onder de Wet
inburgering. In veel gevallen zal het hierbij gaan om een duaal aanbod voor
inburgering en arbeid. Voor degenen die nog in een asielzoekerscentrum verblijven
wordt in overleg met het COA en de VNG een aanpak ontwikkeld die aansluiting
zal bieden op de inburgering in de gemeente van vestiging na de uitplaatsing
uit het asielzoekerscentrum. Volgens informatie van het COA is de groep vallende
onder de Regeling nalatenschap oude Vreemdelingenwet zeer divers wat betreft
achtergrond, zowel in opleiding als het niveau van beheersing van het Nederlands
en de kennis van de Nederlandse samenleving. Daarom wordt gekozen voor maatwerk,
waarbij aansluiting wordt gezocht bij het niveau van de betreffende persoon.
Voor sommigen zal dit starten met een programma NT2 op A1min niveau, voor
anderen op een hoger niveau. De inburgering start in de centrale opvang na
het verkrijgen van de verblijfsvergunning. Het volgen van een inburgeringprogramma
mag de uitplaatsing echter niet hinderen. Daarom wordt gedacht aan een modulair
aanbod. Het COA krijgt een rol bij de intake en begeleiding van
de betrokkenen. Overigens is het COA thans reeds bezig om personen die nog
in de opvang zijn, maar al wel weten dat zij in Nederland mogen blijven, voor
te bereiden op hun inburgering. Personen die in gemeenten wonen, die hun verblijfsvergunning
conform de Regeling hebben verkregen en die uitkeringsgerechtigd zijn, kunnen
van de gemeenten ook nu al een inburgeringaanbod krijgen op grond van de Wet
inburgering en met inburgeren beginnen.2 Onderwijs en cultuurIn het Coalitieakkoord zijn maatregelen aangekondigd om de kwaliteit van
het onderwijs te verbeteren. Deze maatregelen hebben over het algemeen een
generiek karakter. Maar een groot deel van deze maatregelen komt uiteraard
ook het onderwijs aan allochtonen ten goede. Zo zijn maatregelen opgenomen
die zijn gericht op leerlingen met een taalachterstand bijvoorbeeld het verhogen
van de deelname aan de Voor en Vroegschoolse programma’s (VVE) om met
name het taalniveau van de jongste groepen kinderen te verbeteren. Onderwijs,
wetenschap en cultuur leveren een belangrijke bijdrage aan de positieverbetering
van allochtonen in de samenleving. Onderzoek wijst keer op keer op het belang
van het «onderwijs als motor voor integratie», ook cultuur en
wetenschap leveren inspanningen om de achterstanden van allochtonen in de
maatschappelijke participatie te verkleinen.De achterstand van allochtone leerlingen ten opzichte van autochtone leerlingen
vermindert jaarlijks. Steeds meer allochtone leerlingen stromen door naar
het mbo, en een groter deel slaagt voor het havo- of vwo-examen. Op cultureel
gebied vinden tal van activiteiten plaats om zowel het cultuuraanbod als de
deelname van allochtonen te stimuleren. In juli 2007 een 10 puntenplan cultuurparticipatie
gepresenteerd.BasisonderwijsOnderwijsachterstandenbeleidDe kinderopvang, de peuterspeelzalen en VVE wordt geharmoniseerd. Het
rijk en de gemeenten zullen hierin gezamenlijk optrekken. Verder wordt samen
met de vier grote steden en een aantal plattelandsgemeenten (zoals in Oost-Groningen)
acties opgezet op om zoveel mogelijk kinderen met een taalachterstand op het
gewenste taalniveau te krijgen. De gewichtenregeling wordt aangepast zodat
scholen met een opeenstapeling van problemen of met specifieke plattelandsproblematiek
onderwijsachterstanden beter kunnen bestrijden.Segregatie voorkomenSegregatie in het onderwijs moet worden bestreden. Gemeenten en schoolbesturen
hebben sinds het schooljaar 2006–2007 de wettelijke verplichting om
jaarlijks met elkaar te overleggen over te nemen maatregelen om segregatie
tegen te gaan. In mei 2007 is het Kenniscentrum Gemengde Scholen van start
gegaan. Dit centrum ondersteunt gemeenten en scholen bij het uitvoeren van
het beleid. In het najaar ontvangt de Tweede Kamer een brief over verder te
nemen maatregelen om segregatie in het onderwijs tegen te gaan.Brede scholenHet kabinet wil het aantal brede scholen de komende tijd fors uitbreiden.
Een brede school is een laagdrempelige voorziening waar naast onderwijs veel
aandacht besteed kan worden aan overige activiteiten, waarbij de komende periode
het accent ligt op sport en cultuur. Daardoor ontstaat een rijke
leeromgeving waar kinderen zich optimaal kunnen ontplooien. Daarnaast komen
er impulsgelden voor het realiseren van combinatiefuncties. In de 40 krachtwijken
zal een dekkend aanbod van brede scholen worden gerealiseerd.Allochtone oudersOuderbetrokkenheid speelt een belangrijke rol bij de succesvolle implementatie
van onderwijs- en jeugdbeleid. De sectororganisaties in het primair en voortgezet
onderwijs zullen de ouderbetrokkenheid stimuleren en voorzien de scholen dit
najaar van diverse praktische materialen en methodieken. Het betrekken van
allochtone ouders is daarvan een wezenlijk onderdeel. Er is bijzondere aandacht
voor de positieverbetering van kwetsbare groepen ouders en de verdere uitbouw
van de informatie- en servicefunctie voor alle ouders. Het Platform voor Allochtone
Ouders en Onderwijs helpt scholen en de organisaties in het onderwijs om de
belangen en vertegenwoordiging van allochtone ouders te bestendigen. De LOM-samenwerkingsverbanden
hebben samen met Forum en de landelijke vereniging van ouderverenigingen het «Platform
voor Allochtone Ouders en onderwijs» opgericht, dat bestaat uit een
landelijk platform en dertig lokale allochtone ouderplatforms. Het Platform
helpt scholen en de organisaties in het onderwijs om de belangen en vertegenwoordiging
van allochtone ouders te bestendigen.Actief burgerschap en sociale integratieScholen hebben sinds februari 2006 de wettelijke opdracht om bij te dragen
aan actief burgerschap en sociale integratie. In het schooljaar 2006/2007
vindt voor het eerst inspectietoezicht plaats voor dit onderdeel. Scholen
worden ondersteund om hun wettelijke opdacht in de praktijk vorm te geven.
Zo is bijvoorbeeld door de SLO (nationaal expertisecentrum voor leerplanontwikkeling)
materiaal ontwikkeld om de scholen een handvat te bieden bij het uitwerken
van een visie op burgerschap (Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007,
30 810, nrs. 1–2 40). Ook is voor de scholen informatie beschikbaar
via Kennisnet, werkt Eduniek Utrecht aan een project ter bevordering van democratisch
burgerschap en worden regionale bestuurlijke initiatieven rond burgerschap
ondersteund door KPC-groep. Onder secretariaat van de SLO is een project opgestart
onder de naam Alliantie Scholenpanels. Deze alliantie slaat een brug tussen
wetenschap en praktijk door vijftien PO- en vier VO-scholen te helpen met
het opstellen van een onderwijskundige visie op burgerschap. De onderwijsinspectie
is nauw betrokken bij dit initiatief en zorgt voor de monitoring en de terugkoppeling
van de opbrengsten naar scholen.Islamitisch onderwijsIn Nederland is de vrijheid van onderwijs geregeld in de Grondwet. Daarmee
hebben scholen in het speciaal onderwijs bestaansrecht. Er is in Nederland
dus ook ruimte voor het islamitisch onderwijs. De kwaliteit van het onderwijs
op een aantal van deze scholen is zwak en sommige van de scholen staan onder
verscherpt toezicht van de Inspectie van het Onderwijs. De problemen die op
de scholen spelen zijn deels het gevolg van misstanden in de schoolbesturen.
OCW laat begin 2008 een onderzoek uitvoeren naar het functioneren van schoolbesturen
van het speciale (dus ook het islamitische) onderwijs. Op basis van de resultaten
zal worden bezien of en, zo ja, welke stappen er nodig zijn.Ook voldoen niet alle scholen in het islamitisch onderwijs aan de eisen
op het gebied van «actief burgerschap» en «sociale integratie».
De Inspectie van het Onderwijs controleert of scholen in het primair en het
voortgezet onderwijs de kerndoelen «actief burgerschap»
en «sociale integratie» in voldoende mate in hun lesprogramma
opnemen.Voortgezet onderwijsOnderwijssachterstandenbeleidVoor het voortgezet onderwijs (VO) is per 1 januari 2007 een nieuw onderwijsachterstandenbeleid
in werking getreden. Vanaf die datum vervangt de regeling Leerplusarrangement
VO en Nieuwkomers VO de huidige Cumi-VO-regeling. Scholen komen in de nieuwe
situatie vanaf januari 2007 in aanmerking voor extra geld aanvullende bekostiging
als minimaal 30% van hun leerlingen (allochtoon en autochtoon) afkomstig
is uit een armoedeprobleemcumulatiegebied.Scholen met veel leerlingen uit deze gebieden hebben vaak te maken met
een opeenstapeling van problemen: een hoog percentage voortijdig schoolverlaters
en zittenblijvers en gezakte leerlingen, relatief veel leerlingen met een
(taal)achterstand en leerlingen die een beroep doen op jeugdzorg. Doelstellingen
van de extra middelen zijn het leveren van maatwerk aan de leerling, maximaliseren
van de leerprestaties door onder andere het stimuleren van expliciet taalbeleid
en het tegengaan van voortijdig schoolverlaten. Met de regeling ontvangen
scholen tevens aanvullende bekostiging voor de opvang van nieuwkomers korter
dan 2 jaar in Nederland, om ze de Nederlandse taal te leren en zo snel mogelijk
te laten instromen in het reguliere onderwijs. Vanaf schooljaar 2007/2008
wordt de aanvullende bekostiging voor eerste opvang van vreemdelingen (voorheen
geregeld via het Besluit onderwijs aan Vreemdelingen) gecontinueerd. Door
wijziging van de regeling Leerplusarrangement VO en Nieuwkomers VO kunnen
scholen via opgave op 2 peilmomenten (1 april en 1 oktober) aanvullende
bekostiging ontvangen voorafgaand aan de reguliere bekostiging voor de eerste
opvang van vreemdelingen.Mentoring-kennisfunctieEen vorm van persoonlijke begeleiding waarvoor de laatste jaren steeds
meer aandacht is gekomen is mentoring. Dit is een begeleidingsvorm waarbij
een meer ervaren persoon een minder ervaren persoon begeleidt door bijvoorbeeld
ervaringen uit te wisselen en feedback te geven. Het gaat hierbij niet om
professionals maar om vrijwilligers. Mentoring wordt onder andere ingezet
om leerlingen te ondersteunen tijdens hun schoolloopbaan. Uit de evaluatie
van een meerjarig mentorproject dat is uitgevoerd in opdracht van OCW en Justitie
bleek dat mentorprojecten het best werken wanneer ze «van onderop»
worden opgericht; blauwdrukken werken niet. Wat wel werkt is de ondersteuning
van projecten en het delen van kennis, zodat het wiel niet opnieuw hoeft te
worden uitgevonden. Dit is de reden dat OCW eind 2006 Sardes (in samenwerking
met Forum en de CED-groep) heeft gevraagd een kenniscentrum rondom mentoring
in te richten. Dit «Kennispunt mentoring» (www.kennispuntmentoring.nl)
heeft als doel de kennis over en het gebruik van mentoring te vergroten. Het
gaat hierbij om al die projecten die zich richten op de schoolloopbaan van
leerlingen in de leeftijd van 4 tot 23 jaar. De projecten blijken voor verschillende
doeleinden te worden ingezet, waarbij een onderscheid kan worden gemaakt tussen
sociaal-emotionele begeleiding, leergerichte begeleiding (onder andere huiswerkbegeleiding)
en schoolloopbaanoriëntatie/keuzebegeleiding.Voortijdig schoolverlatenVan de totale groep vsv-ers is 28% allochtoon (EBB 2002–2005
gemiddeld). Op basis van het onderwijsnummer 2004–2005 blijkt dat het
percentage vsv-ers onder niet-westerse allochtonen twee keer zo hoog ligt
als onder autochtonen. Het percentage vsv-ers onder westerse allochtonen ligt
er tussenin. Van de niet-werkende vsv-ers is 42% allochtoon. De hier
volgende aanpak werkt ook door op het terugdringen van schooluitval onder
allochtonen.De maatregelen uit de perspectievennota «Aanval op de uitval»
worden de komende jaren verder versterkt samen met ouders, scholen, bedrijfsleven
(voor stages en leer/werkplekken), maatschappelijk werk, jeugdzorg, gemeenten
en politie. Allereerst sluit het rijk opnieuw prestatieconvenanten met gemeenten
en scholen. Bestaande maatwerktrajecten met bewezen meerwaarde verspreiden
we als good practices. Daarnaast besteden we in 2008 en latere jaren aandacht
aan verbeterde loopbaanoriëntatie en -begeleiding, in goede samenwerking
met het bedrijfsleven. Op de overgang tussen vmbo en mbo vallen veel leerlingen
uit. Naast het bestaande preventieproject zoeken we vanaf het schooljaar 2007–2008
naar structurele oplossingen voor deze uitval. Daartoe zetten we experimenten
op met verlengde vmbo-trajecten vanaf het derde leerjaar vmbo, waardoor leerlingen
hun startkwalificatie kunnen halen zonder de vaak problematische overgang
naar een groot ROC (regionale opleidingscentra) en vice versa (geïntegreerd
traject op ROC om een startkwalificatie te behalen). Bij een verlengd vmbo-traject
houden we aandacht voor het praktijkgericht leren op het vmbo. Het is onze
ambitie om deze regeerperiode op alle scholen en opleidingen in voortgezet
en beroepsonderwijs de zorgcomponent van de leerlingen (leerling-gebonden
zorg) te versterken en de kwaliteit hiervan waar nodig te verhogen. Daarnaast
wordt vanaf augustus 2007 de verlenging van de leerplicht tot 18 jaar een
feit en krijgen gemeenten de (juridische) mogelijkheid om een leerwerkplicht
in te voeren. Daarnaast wordt de komende jaren intensief samengewerkt met
andere departementen, zoals de minister voor Jeugd en Gezin. Doel is uitval
te voorkomen door de zorg op de scholen zelf te verbeteren. Verder werken
we samen met de ministers van Defensie, Justitie, BZK (politie) en de minister
voor Wonen, Wijken en Integratie. Samen met SZW pakt OCW groenpluk aan. Tijdens
de participatietop heeft het rijk met de werkgevers afgesproken dat zij hun
werknemers zonder startkwalificatie stimuleren om deze alsnog te behalen.
Hierbij hoort ook dat werkgevers voldoende stage- en werkplekken scheppen.
Een interessante maatregel die de komende periode wordt onderzocht is het
gebruik van sport en cultuur om jongeren op school te houden. Voorwaarde is
dat we een sluitende informatie-, registratie- en toezichtsketen hebben die
scholen en gemeenten ondersteunt.Educatie en inburgeringIn het jaar 2007 is een bedrag van € 184 miljoen aan educatiemiddelen
over de gemeenten verdeeld. Dit bedrag is lager dan voorgaande jaren omdat
een deel van deze zogenaamde WEB-middelen per 1 januari 2007, bij de
inwerkingtreding van de nieuwe Wet inburgering, is overgeheveld naar de begroting
van VROM. Het betreft de middelen voor opleidingen Nederlands als Tweede Taal
(NT2) op niveau A1 en A2 en een deel van de middelen voor niveau B1 in (totaal € 72
miljoen). Met inwerkingtreding van de Wet inburgering is een bepaalde groep
allochtonen een inburgeringsplicht opgelegd. Deze doelgroep valt niet meer
onder de educatie en mag niet meer met inzet van WEB-middelen een NT2-traject
volgen. De NT2-niveau’s A1 en A2 worden tot de inburgering gerekend.
De NT2-niveau’s B1 en B2 blijven betaald worden uit het educatiebudget. Inburgeringsplichtigen kunnen echter pas van deze opleidingen gebruik
maken indien zij geslaagd zijn voor het inburgeringsexamen. Tijdens de behandeling
van de Wet Inburgering is door de Tweede Kamer een amendement (Sterk c.s.)
aangenomen dat NT2-opleidingen voor inburgeringsplichtige analfabeten onder
de werking van de Wet educatie en beroepsonderwijs brengt. Dit betekent dat
gemeenten voor analfabete inburgeringsplichtigen wèl een alfabetiseringscursus
mogen inkopen met inzet van WEB-middelen. Hierdoor blijft het mogelijk dat
zowel autochtonen als allochtonen binnen de educatie gealfabetiseerd worden.
Dit is in lijn met het beoogde beleid in het Aanvalsplan Laaggeletterdheid «Van
A tot Z betrokken». Sinds de invoering van het nieuwe inburgeringsstelsel
per 1 januari 2007 is de rol van de educatie bij de integratie van inburgeringsplichtigen
gemarginaliseerd.Leren en WerkenDe overheid zet, tezamen met onderwijsinstellingen, ondernemers, gemeenten,
CWI en andere (regionale) partijen, projecten leren en werken op met als doel:
het realiseren van duale trajecten en EVC (erkenning verworven competenties)-trajecten
voor werkenden en werkzoekenden. Tevens zijn in een aantal regio’s leerwerkloketten
ingericht waar iedere burger en ondernemer terecht kan met vragen over en
hulp bij scholing en EVC, Op deze wijze worden het opleidingsniveau van de
beroepsbevolking en de arbeidsparticipatie verbeterd.Hoger OnderwijsStudiesucces in het hoger onderwijsIn het HOOP 2004 is het streven geformuleerd om in de periode tot aan
2010 de uitval van allochtonen uit het hoger onderwijs terug te brengen tot
het uitvalniveau van autochtonen (het verschil is nu: 5 procent meer in het
hoger beroepsonderwijs en 2 procent meer in het wetenschappelijk onderwijs,
na twee jaar). In het verlengde van het HOOP 2004 zijn in 2006 met 21 instellingen
in het hoger onderwijs (13 hbo en 8 universiteiten) prestatieafspraken gemaakt
over het bevorderen van instroom en doorstroom van allochtone studenten. Door
OCW is hiervoor in de periode 2006 tot en met 2008 jaarlijks € 1,5
miljoen beschikbaar gesteld. De instellingen kunnen zich bij het realiseren
van deze ambities laten ondersteunen door ECHO (Expertisecentrum diversiteitsbeleid).
Om de ontwikkelingen van de in- en doorstroom van allochtone studenten bij
deze instellingen te volgen heeft ECHO begin 2006 een nulmeting laten doen;
in 2009 volgt een eindonderzoek naar de effecten over de periode 2006–2008.AmbassadeursnetwerkIn april 2005 heeft ECHO een ambassadeursnetwerk opgericht, een netwerk
van allochtone studenten en afgestudeerden. Voor de start hiervan heeft OCW
eind 2005 € 300 000 beschikbaar gesteld, dat gematcht zal worden
door het bedrijfsleven. Het ambassadeursnetwerk zal deel uitmaken van de eind
2005 opgerichte ECHO Foundation, een fonds waarin overheid en bedrijfsleven
via sponsoring participeren, met het doel meerdere activiteiten op te zetten
voor excellent allochtoon talent. Ook biedt OCW jaarlijks financiële
ondersteuning voor de ECHO Awards voor excellente allochtone studenten.UAF (Stichting voor vluchteling-studenten)Het UAF is een stichting die vluchteling-studenten ondersteunt bij het
studeren (mbo 4, hbo, wo) en bij het vinden van werk. OCW financiert studiegerelateerde zaken zoals tegemoetkoming studiekosten, begeleiding
en studieboeken. Het UAF wordt door OCW structureel gefinancierd met ruim
2,6 miljoen euro per jaar.Nederlandse Instituten in het Buitenland (NIB’s)In het gebied rond de Middellandse Zee zijn in 2006 twee nieuwe Nederlandse
instituten opgericht, te weten in Marokko en Turkije en heeft het instituut
in Syrië een doorstart gemaakt. Deze instituten richten zich in hoofdzaak
op het Nederlandse hoger onderwijs en zijn internationalisering.De taakstelling van de instituten is drieledig. Ten eerste zullen de instituten
een bijdrage leveren aan de internationale (vakinhoudelijke) kennisuitwisseling –
voor studenten en onderzoekers van het gehele Nederlandse hoger onderwijsveld.
Ten tweede hebben de instituten tot taak een rol te vervullen bij het werven
van buitenlands talent. Tot slot zullen de instituten bijdragen het inzicht
in actuele (maatschappelijke) vraagstukken te verdiepen. Via de uitwisseling,
het onderwijs, het onderzoek en de ervaringen van de studenten en onderzoekers
zal het wederzijdse begrip tussen verschillende culturen worden bevorderd.Studiesucces in de grote stedenOCW is van plan extra aandacht te besteden aan het studiesucces van allochtone
studenten in de grote steden. De meeste allochtone studenten studeren in de
Randstad en daarom zal een extra impuls in deze regio een grote impact hebben.
Medio oktober 2007 zal hierover meer bekend zijn.Allochtone bètatechniek studentenHet Platform Bèta Techniek bereidt in een pilot innovatie- en prestatieafspraken
voor met de vijf hogescholen in de Randstad. Deze afspraken zijn gericht op
de verhoging van de uitstroom van allochtonen in bèta/techniek. Om
de instroom en het behoud te vergroten zullen de hogescholen in deze pilot
samenwerking zoeken met de regionale havo-scholen en mbo-instellingen. Voor
de totale aanpak wordt in 2007 € 400 000 uitgetrokken. De pilot
is vormgegeven in overleg tussen de hogescholen, het Platform Bèta
Techniek, het ministerie van OCW en expertise-organisatie ECHO. ECHO zal –
om de gestelde doelen te behalen – de hogescholen kennis en ondersteuning
bieden.Onderzoek en wetenschapsbeleidPromotieplaatsen door MozaiëkprogrammaNederland wil zich ontwikkelen tot een kennissamenleving die in Europa
vooroploopt. Daar hebben we alle talenten bij nodig, autochtoon én
allochtoon. Zoals gezegd stromen steeds meer allochtone leerlingen (uit Tweede
Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 810, nrs. 1–2 44 de
tweede en derde generatie) door naar het hbo en de universiteit. Dat is een
positieve ontwikkeling. De volgende stap is een brug te slaan naar een mogelijke
wetenschappelijke carrière. Uit onderzoek blijkt dat minderheidsgroepen
om diverse redenen slecht doorstromen naar promotieplaatsen. Via het Mozaiëkprogramma
investeren het ministerie van OCW en de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk
Onderzoek (NWO) in extra promotieplaatsen voor allochtoon talent. Het programma
wordt tot en met 2008 gefinancierd met een budget van € 2 miljoen
per jaar van OCW en € 2 miljoen per jaar van NWO (2003 tot en met
2006 4 miljoen). Sinds 2004 blijft de belangstelling voor dit programma groot.
De kwaliteit van de aanvragen is doorgaans zeer hoog. Omdat het budget toereikend
is voor circa 21 promotieplaatsen is de selectie streng en komen alleen de veelbelovende toptalenten voor de subsidie in aanmerking. Universiteiten
worden hiernaast gestimuleerd om goede kandidaten, die wel door de selectie
zijn gekomen maar helaas niet konden worden gesubsidieerd via het Mozaïekprogramma,
toch een promotieplaats aan te bieden. De eerste kandidaten (uit ronde 2003)
komen waarschijnlijk na 2008 op de arbeidsmarkt. In het komende jaar wordt
intensief gemonitoord in hoeverre de deelname van allochtonen in promotietrajecten
aan universiteiten mede door dit instrument is verbeterd. Ook zal worden gekeken
of het programma de kandidaten goed voorbereidt op de (wetenschappelijke)
arbeidsmarkt. Op basis van de resultaten valt een besluit of en in welke vorm
het programma na 2008 wordt voortgezet.CultuurCultureel burgerschapDe overheid heeft de laatste jaren meer aandacht gegeven aan de sociaal-culturele
kant van integratie. Dat signaleert het SCP in juli 20071. Het kabinet benadrukte bij zijn aantreden2
uitdrukkelijk de bijdrage van cultuur aan sociale samenhang. Het beschouwt
cultuur als essentieel voor het creëren van trots en gemeenschapsgevoel
en acht het daarom van belang om een divers cultuuraanbod te hebben en daarmee
een even divers publiek te bereiken. Daarop bouwt de Raad voor Cultuur in
maart 20073 voort door cultureel
burgerschap uit te roepen tot leidend beginsel voor het cultuurbeleid
van de komende jaren. De term cultureel burgerschap
moet volgens de Raad worden gezien als indicatie en onderstreping van de complexiteit
en gelaagdheid van het begrip burgerschap als
zodanig, en daarmee van de betekenis van kunsten, culturele praktijken en
instellingen voor de bloei en ontwikkeling van de Nederlandse samenleving
in een mondiale context. Het ministerie van OCW heeft cultureel burgerschap omarmd in de beleidsbrief Kunst van Leven4 en verschillende maatregelen voorgesteld om burgers
te ondersteunen met culturele voorzieningen die op hun behoeften zijn toegesneden.
Dat cultureel zelfbewustzijn daarbij een belangrijke rol speelt blijkt bijvoorbeeld
uit de initiatieven om te komen tot een historische Canon van Nederland, een
Nationaal Historisch Museum en voortzetting van het instituut voor het gemeenschappelijk
slavernijverleden NiNsee.Ruimte voor divers talentDe jeugd met een niet-westerse achtergrond ontwikkelt een eigen cultuur
die onder meer wordt gekenmerkt door eigen opvattingen en invulling van het
begrip artisticiteit, zo signaleert de Raad voor Cultuur. Het ministerie van
OCW speelt hierop in door productiehuizen te ondersteunen als vrijhavens voor
experiment en vernieuwing. Zij signaleren talent en dagen het uit om eigenzinnige
en spraakmakende voorstellingen tot stand te brengen. Voor beeldende kunst
en vormgeving vervullen presentatie-instellingen eenzelfde rol. Productiehuizen
en presentatie-instellingen krijgen in de komende jaren een stevige positie.Aanbod voor divers publiekDe Raad voor Cultuur wijst erop dat de toegenomen heterogeniteit van de
Nederlandse bevolking culturele instellingen confronteert met vraagstukken
waarop nog geen afdoende antwoord is gevonden. Van culturele instellingen
die het rijk direct dan wel via de cultuurfondsen subsidieert, mag worden
verwacht dat zij in hun activiteiten, hun verhouding tot het publiek en hun
personeelsbeleid volop aandacht geven aan de veranderende demografische samenstelling
van Nederland. In de Code Cultural Governance5
heeft het ministerie van OCW laten uitwerken dat in Raden van
Toezicht, besturen en directies de diversiteit van de Nederlandse bevolking
zichtbaar behoort te worden.Door beter in te spelen op de toenemende breedte en diversiteit kunnen
instellingen bovenal meer publiek bereiken en een groter draagvlak verwerven.
Dit vergt een professionele aanpak van het management van instellingen. Het
moet beoogd publiek goed kunnen duiden, zich rekenschap geven van de positie
van de instelling in het totale aanbod en beoogd publiek met overtuigende
productie, programmering, communicatie en marketing weten te bereiken. De
Raad voor Cultuur is ervan overtuigd dat niet vanzelf zal plaatsvinden. Voorzieningen
die ruimte scheppen voor de culturele expressie en participatie van nieuwe
Nederlanders blijven daarom nodig en moeten een structurele plaats verwerven.Culturele diversiteitHet ministerie van OCW ondersteunt drie initiatieven die zich specifiek
richten op het versterken van culturele diversiteit binnen culturele instellingen.– NetwerkCSNetwerkCS bevordert de deskundigheid van instellingen op het gebied van
culturele diversiteit en maakt uitwisseling van ervaringen mogelijk. Het gaat
daarbij om personeelsbeleid, programmering en benadering van het publiek.
Specifiek voor instellingen in de erfgoedsector heeft Netwerk CS subsidie
ontvangen om doorstroom van personeel met een dubbele culturele achtergrond
een impuls te geven met het mentoringprogramma Stepping
Stones. In 2007 geeft Netwerk CS aan dit project een vervolg met Building Stones om de diversiteit in de erfgoedsector
in het algemeen en de museumsector in het bijzonder te stimuleren en de deskundigheid
over dit onderwerp te vergroten.– AtanaHet Atana-programma is gericht op vergroting van de diversiteit in besturen
van culturele instellingen. Het biedt daarvoor een gericht trainingsprogramma,
treedt op als matchmaker en faciliteert een netwerk voor mensen met een dubbele
culturele achtergrond.– Van talent naar beroepOndersteunt cultuurmakers met een dubbele culturele achtergrond in hun
professionele ontwikkeling en bevordert de doorstroom van divers talent. Kennisuitwisseling
en netwerkvorming. Kunstenaars&Co en NetwerkCS voeren Van talent naar beroep tot en met 2008 gezamenlijk uit.De diverse samenleving en de kracht van kunst en cultuurDe Raad voor Cultuur benoemt dat in lokale gemeenschappen vaak actief
beleid gevoerd wordt om kunst en cultuur in te schakelen bij sociale processen.
Het actieplan Cultuurbereik, waarin verschillende overheden samenwerken, heeft
volgens de Raad voor Cultuur in dat opzicht vaak stimulerend gewerkt. Om de
aansluiting tussen samenleving en culturele sector te versterken heeft het
ministerie van OCW de volgende maatregelen genomen:– 10-puntenplan cultuurparticipatieCultureel burgerschap staat of valt met de
mogelijkheden van burgers om zich te verdiepen in hun verleden of zich te
uiten in een kunstdiscipline. Om ervoor te zorgen dat burgers ook buiten het
onderwijs actief en passief gebruik kunnen maken van culturele voorzieningen
die op hun behoeften zijn toegesneden, is in juli 2007 een 10 puntenplan cultuurparticipatie
gepresenteerd. Hiermee wordt onder meer voorzien in een programmafonds cultuurparticipatie
dat vanaf 2009 zal functioneren. In dit kader zullen uitdrukkelijk
ook publieksactiviteiten worden gestimuleerd die erop gericht zijn om burgers
te laten kennismaken met cultureel erfgoed.– Brede scholenHet SCP benoemt de Amerikaanse ervaringen met community schools –
vergelijkbaar met onze brede scholen als perspectiefrijk. Deze brede scholen
slagen erin om ouders van leerlingen meer te betrekken bij de school en de
gemeenschap, en in de wijken waar deze scholen staan neemt de maatschappelijke
participatie toe. Omdat deze scholen vaak in sterk gemengde wijken staan kunnen
zij ook interetnisch contact bevorderen.De bewindslieden van OCW stellen samen met de staatssecretaris van VWS
vanaf 2008 extra geld beschikbaar voor meer samenhang tussen brede scholen,
sport en cultuur. Hiermee willen zij professionals inzetten die deze terreinen
op elkaar afstemmen en intensiveren. Met het extra geld wil het kabinet onder
meer het aantal brede scholen met sport- en cultuuraanbod uitbreiden, jongeren
tot 18 jaar vertrouwd maken met kunst en cultuur en combinatiefuncties realiseren
tussen (brede) scholen, sportverenigingen en culturele instellingen. De impuls
is in eerste instantie bedoeld voor de steden uit het Grotestedenbeleid. Hier
horen ook de gemeenten met de veertig krachtwijken bij.– KosmopolisEind 2006 is Kosmopolis van start gegaan om in de G4 aanjager te zijn
van de interculturele dialoog. Uitgangspunt voor het oprichten van Kosmopolis
is de maatschappelijke behoefte aan meer binding tussen de burgers in onze
samenleving. De kracht van kunst en cultuur wordt ingezet om kennis over en
contact tussen de verschillende culturen in de Nederlandse samenleving, autochtoon
en allochtoon, tot stand te brengen.– Jaar van de Interculturele Dialoog 2008De kracht en diversiteit van kunst en cultuur is door Europa gekozen als
spil voor het Jaar van de Interculturele Dialoog 2008. Het ministerie van
OCW bereidt de Nederlandse invulling voor van het Jaar. De uitvoering is opgedragen
aan Kosmopolis en de Stichting Internationale Culturele Activiteiten. Waar
mogelijk zal met de invulling van het Jaar aansluiting gezocht worden bij
de aanpak van de veertig krachtwijken.Overige interculturele activiteitenNaast de bovengenoemde activiteiten en de structurele subsidiëring
van instellingen die zich bezighouden met interculturele activiteiten op basis
van de Cultuurnota 2005–20081, speelt het
ministerie van OCW op de volgende manier een rol in interculturele activiteiten:– Kroonjuwelen, Koninkrijksspelen CultuurNederland, de Nederlandse Antillen en Aruba, hebben in het kader van dit
festival (tweejaarlijks, dit jaar medio 2007) de gelegenheid zich cultureel
aan elkaar te presenteren en van elkaars cultuuruitingen kennis te nemen.
De culturele diversiteit die alle delen van het koninkrijk kenmerkt, staat
centraal. Daarnaast is het doel van het festival dat er ook op langere termijn
een stimulerende werking van uitgaat voor het culturele leven en voor de culturele
betrekkingen tussen de verschillende delen van het Koninkrijk.– Erfgoed en interculturaliteitOm het erfgoed van minderheden beter te ontsluiten en zichtbaar te maken
is in de periode 2001–2004 Cultureel Erfgoed Minderheden gestart op
initiatief van de LOM-samenwerkingsverbanden. Het project is met ingang van
2006 ondergebracht bij Erfgoed Nederland, onder de noemer erfgoed en interculturaliteit. Culturele diversiteit is één
van de programmalijnen van Erfgoed Nederland. Naast erfgoed
en interculturaliteit ontplooit de organisatie nog andere activiteiten
op het gebied van interculturaliteit. Zo fungeert Erfgoed Nederland als een
platform voor culturele diversiteit in de erfgoedsector en wordt onderzoek
uitgevoerd naar de stand van zaken op het gebied van culturele diversiteit
in de erfgoedsector. De regeling Cultureel Erfgoed Minderheden is ondergebracht
bij de Mondriaan Stichting als een van de aandachtsgebieden (zie ook onder
interculturele programmering fondsen).– Interculturele programmering fondsenAfhankelijk van de aard en het takenpakket van afzonderlijke fondsen hebben
zij hun beleid voorzien van geoormerkte budgetten of percentages ten behoeve
van diversiteit, of in duidelijk omschreven projecten gegoten. Ook is afgesproken
dat de fondsen het onderwerp organisatorisch zullen verankeren door het aanwijzen
van contactpersonen, het aanstellen van een intendant en door samen te werken
met organisaties als Atana, Netwerk CS en Kunstenaars&CO.In 2006 heeft de Mondriaanstichting de stimuleringsprijs Culturele Diversiteit
uitgereikt aan het Van Abbemuseum en het fonds voor de Beeldende Kunsten,
Vormgeving en Bouwkunst heeft in 2006 de Droomintendant georganiseerd om zijn
eigen onderzoek naar culturele diversiteit te verdiepen.Bij minderheidsgroepen in ons land is het immateriële erfgoed vaak
van groot belang. Dat was de reden om de regeling van de Mondriaan Stichting
voor het bewaren en presenteren van het erfgoed van minderheden voor zowel
materieel als immaterieel erfgoed open te stellen.BibliothekenInburgering en informatie over de Nederlandse taal en samenleving hoort
bij de informatiefunctie van de openbare bibliotheek. Er ligt ook een relatie
met de educatieve functie door de ondersteuning die de bibliotheken bieden
aan de volwasseneneducatie. Dit past in de doelstelling van Leven Lang Leren,
een noodzaak in de samenleving voor ontwikkeling en participatie.Zowel inburgering als voorzieningen in de eigen taal spelen een belangrijke
rol in het multicultureel beleid van de branche1.
De Vereniging van Openbare Bibliotheken faciliteert bijvoorbeeld bibliotheekcollecties
in verschillende talen. Daarnaast is leesbevordering binnen migrantengezinnen
een speerpunt. Net als het realiseren van diversiteitsbeleid en multiculturele
teams in de lokale bibliotheek. Voor bibliotheken is inmiddels een toolkit
ontwikkeld met ondersteunend materiaal voor inburgeringspunten in de bibliotheek.
Veel bibliotheken hebben de afgelopen periode een inburgeringspunt ingericht.
Daarnaast hebben veel bibliotheken in het kader van het Leven Lang Leren de
afgelopen jaren een samenwerkingsverband opgezet met bijvoorbeeld ROC’s,
volksuniversiteiten en maatschappelijke organisaties rond onder andere taalcursussen.Daarnaast is een informatieve website voor anderstalige burgers gecreëerd
(AINP.nl), alsmede de Databank Meertalig Materiaal, een website met informatie
over producten en projecten rond taalstimulering en leesbevordering.MediaHet is de maatschappelijke taak van de publieke omroep om aandacht te
besteden aan de verschillende culturen in de samenleving. In de Mediawet staan
diverse bepalingen die vorm geven aan deze taak. Zo moet de publieke omroep
een verplicht percentage van zijn programmering op radio en televisie besteden
aan culturele diversiteit. De NPS heeft daarnaast speciaal de opdracht om
programma’s te verzorgen voor, door en over minderheden. De Mediawet
verplicht de publieke omroep verder nog te rapporteren over zijn inspanningen
en bestedingen voor programma’s gericht op minderheden. Eind 2006 is
in de notitie Kleuren TV-diversiteit op televisie een eerste stap gezet om
nieuw beleid op dit terrein te ontwikkelen. Daarin zijn doelstellingen en
acties geformuleerd voor de positionering van de netten in lijn met het diversiteitsbeleid.
De afspraken die hierover worden gemaakt, zullen in individuele overeenkomsten
met omroepen worden vastgelegd. De intentie bij veel zendgemachtigden om invulling
te geven aan het diversiteitsbeleid is nadrukkelijk aanwezig. Alle publieke
zenders hebben zich verplicht in hun programmering rekening te houden met
publieksgroepen met een allochtone achtergrond en de multiculturele samenleving
te reflecteren. Een voorbeeld hiervan is Mira Media in Utrecht, die interculturaliseringsprojecten
ten behoeve van de Nederlandse media verzorgd en in 2007 de multiculturele
nieuwssite wereldjournalisten heeft gelanceerd.Twee zenders, Radio 5 en FunX, hebben een programma-aanbod dat zich specifiek
op genoemde groepen richt. Het afgelopen jaar is op internet de contentontwikkeling
versterkt voor niet-westerse allochtonen. Voor 2008 zal hieraan een vervolg
worden gegeven. Doelstelling is ervoor te zorgen dat de Publieke Omroep een
rol van betekenis gaat spelen bij de Nieuwe Nederlanders en deze groep op
internet dus significant beter gaat bereiken. Specifiek gaat het daarbij om
het realiseren van vergroot bereik onder de vier grootste groepen allochtonen:
Marokkanen, Turken, Antillianen en Surinamers. Tevens werkt de publieke omroep,
in samenwerking met FunX, aan een landelijk radiostation gericht op multiculturele
jongeren.Met de vier grote steden (Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Utrecht) voert
OCW een gezamenlijk mediabeleid. In deze steden is extra aandacht nodig door
de vele minderheidsgroepen die er wonen. Het heeft geleid tot de volgende
twee initiatieven:Multiculturele Televisie Nederland (MTNL)MTNL verzorgt tweetalig actueel en lokaal nieuws en interculturele programma’s
in het Nederlands. De programma’s richten zich op de diverse groepen
allochtonen in de Randstad en op een algemeen publiek. De afspraken tussen
MTNL, OCW en de grote steden zijn vastgelegd in een convenant. Het huidige
convenant heeft een looptijd van 2005 tot 2008. MTNL moet bijdragen aan de
integratie en aan de onderlinge band van de stedelijke inwoners.FunXFunX is sinds enkele jaren een publieke stadszender voor jongeren uit
allerlei culturen. Het station zendt een mix uit van plaatselijke informatie
en muziek. FunX wordt verzorgd door de vier lokale omroepen in de grote steden.
De zender is in de grote steden populair bij jongeren met een dubbele culturele
achtergrond. Verder werken NOS en FunX samen, onder meer met een nieuwsredactie
in Rotterdam. Ook kan de landelijke publieke omroep gebruik maken van de kennis
bij FunX over jongeren met een minderhedenachtergrond.Het Stimuleringsfonds voor de Pers (voorheen: Bedrijfsfonds voor de Pers)
is in de loop van 2002 gestart met een experimentele regeling ter ondersteuning
van persuitgaven gericht op minderheden.Het Stimuleringsfonds voor Nederlandse Culturele Omroepproducties heeft
beleid om multicultureel talent te scouten en op te leiden. Hoewel programma’s
in de Nederlandse taal moeten zijn om in aanmerking te komen voor subsidie,
maakt het fonds een uitzondering wanneer anderstaligheid voortvloeit uit een
multiculturele thematiek en/of de herkomst van de maker, mits wonend in Nederland.Het ministerie van OCW zet het beleid voort om uiteenlopende projecten
op het terrein van media en minderheden te subsidiëren. Tevens ondersteunt
het ministerie van OCW instellingen die zich bezig houden met media en diversiteit.
Een voorbeeld hiervan is Mira Media in Utrecht.3 Werk en maatschappelijke participatieParticipatie op de arbeidsmarkt is een belangrijke voorwaarde voor integratie
in de Nederlandse samenleving. De positie van allochtonen op de arbeidsmarkt
is echter nog steeds slechter dan die van autochtonen. Ter illustratie: in
2006 is de werkloosheid onder niet-westerse allochtonen licht gedaald van
16,4% in 2005 naar 15,5%, terwijl de werkloosheid onder autochtonen
in 2006 daalde naar 4,3%. Marokkanen hebben door de jaren heen de hoogste
werkloosheid. Hoewel de werkloosheid in 2006 (17,2%) onder deze groep
ten opzichte van 2005 met bijna 3% daalde, zijn zij in vergelijking
met Surinamers (12%) anderhalf keer vaker werkloos. Niet-westerse allochtonen
zijn daarmee ruim drie keer vaker werkloos dan autochtonen. Allochtonen profiteren
ook minder sterk van de algemene daling van de werkloosheid als gevolg van
de aantrekkende economie.Jonge allochtonen hebben wel flink geprofiteerd van de daling van de werkloosheid.
In 2006 waren er 20 000 niet-westerse allochtone jongeren van 15–24
jaar werkloos, wat overeenkomt met 22% van de jongere niet-westerse
beroepsbevolking. Een jaar eerder was dat nog 26%. Onder de autochtone
jongeren in dezelfde leeftijdscategorie daalde de werkloosheid van bijna 11%
naar ruim 9%. Daarmee blijft de werkloosheid onder allochtone jongeren
bijna tweeënhalf keer zo hoog als onder hun autochtone leeftijdsgenoten.
Oorzaken voor deze achterblijvende positie zijn divers. Uit onderzoek blijkt
dat vooral het lage opleidingsniveau, vooral onder de eerste generatie, slechte
of onvoldoende beheersing van de Nederlandse taal, de leeftijdsverdeling –
de groep niet-westerse allochtonen is in vergelijking met autochtonen relatief
jong –, de samenstelling van de allochtone huishoudens (relatief veel
alleenstaande moeders met kinderen) verklarende factoren zijn voor de relatief
slechtere arbeidsmarktpositie van deze groep. Daarnaast speelt ook discriminatie
op de arbeidsmarkt een rol. Het kabinet heeft zich ten doel gesteld in het
beleidsprogramma om 200 000 extra mensen met een grote afstand tot de
arbeidsmarkt nog deze kabinetsperiode aan de slag te helpen. Tijdens de participatietop
met de sociale partners in juni 2007 is deze ambitie met de sociale partners
en gemeenten gedeeld. Ook in het bestuursakkoord tussen rijk en gemeenten
zijn ondermeer ambities verwoord om de participatie van kwetsbare groepen
te vergroten. Hoewel de arbeidsparticipatie voorop staat, worden ook andere
vormen van maatschappelijke participatie gestimuleerd, zoals vrijwilligerswerk
of leerbanen. Tot de doelgroep van 200 000 mensen die extra geactiveerd
moeten worden, worden niet alleen uitkeringsgerechtigden gerekend maar ook
mensen zonder een uitkering, met een grote afstand tot de arbeidsmarkt.
In deze groep vormen allochtonen een substantiële groep. Het realiseren
van de participatie-ambities is ondergebracht in het project Iedereen Doet Mee dat erop toeziet dat de afspraken met gemeenten
en sociale partners op landelijk niveau worden nagekomen.Impulsen voor de participatie van allochtone jongerenEen belangrijke leidraad voor het verbeteren van de arbeidspositie van
allochtone jongeren vormen de aanbevelingen uit het in februari 2007 gepresenteerde
advies van de Sociaal Economische Raad (SER) Niet de afkomst
maar de toekomst. Een betere positie voor allochtone jongeren op de arbeidsmarkt. Concreet betekent dit dat er een strategie wordt ontwikkeld gericht
op positieve beeldvorming over allochtone jongeren bij werkgevers en omgekeerd.
Afgesproken is om succesvol gebleken methoden zoals intensieve bemiddelingsmethodes,
(regionale) banenplannen, coachingsmethodieken en netwerkbijeenkomsten in
te zetten om allochtone(n) jongeren en werkgevers met elkaar in contact te
brengen. Om modern werkgeverschap te bevorderen zal diversiteitsmanagement
op alle niveaus worden bevorderd, zowel binnen als buiten de overheid. In
de kabinetsreactie op het advies d.d. juli 2007 wordt op de aanbevelingen
ingegaan. De aanpak van discriminatie zal de komende jaren speerpunt zijn.
Vaak echter is uitsluiting het gevolg van onbewuste mechanismen. Er wordt
op basis van de uitkomsten van de discriminatiemonitor een passende strategie
ontwikkeld gericht op bewustwording van vooroordelen en versterking van positieve
beeldvorming over en weer. Veruit de belangrijkste verklaring voor de achterblijvende
arbeidsdeelname van allochtone jongeren is het gemiddeld lagere opleidingsniveau.
Er wordt een breed programma ingezet om taalachterstanden weg te werken en
schooluitval te voorkomen. Het arbeidsmarktbeleid voor allochtone jongeren
zal gebruik maken van de instrumenten die de Taskforce Jeugdwerkloosheid heeft
nagelaten. Dit wordt aangevuld met een handreiking voor gemeenten met succesvolle
methodieken om sociale vaardigheden en culturele kennis (soft skills) onder
werkzoekende (allochtone) jongeren te versterken. Hiervoor zijn in de begroting
van 2008 middelen gereserveerd. Deze vaardigheden spelen een steeds grotere
rol bij de selectiecriteria van werkgevers. Binnen het onderwijs vormen sollicitatievaardigheden
en soft skills al een integraal onderdeel, maar nu worden de methodieken nog
eens extra onder de aandacht gebracht van gemeenten. De SER stelt voor om
tot banenplannen te komen voor allochtonen op regionaal niveau. Het kabinet
onderschrijft het belang hiervan en gaat wethouders en andere lokale partijen
stimuleren om tot dergelijke plannen te komen. Tijdens de Participatietop
zijn al concrete afspraken gemaakt met de Stichting van de Arbeid over specifieke
maatregelen voor allochtone jongeren. Naast het al genoemde gaat het om het
aanpakken van discriminatie en uitsluiting op de arbeidsmarkt, het organiseren
van netwerkbijeenkomsten met jongeren en werkgevers, het ontwikkelen van multicultureel
personeelsbeleid, en over het ondersteunen van startende ondernemers. Nog
dit jaar zullen kabinet en sociale partners verdere uitwerking van het SER-advies
ter hand nemen.Voortzetting afspraken Werktop (2005)In de Werktop (november 2005) was afgesproken om de Raad voor Werk en
Inkomen (RWI) te vragen een onderzoek te laten verrichten naar de positie
van hoger opgeleide allochtonen op de arbeidsmarkt. Aan de RWI werd ook gevraagd
te komen met aanbevelingen hoe de knelpunten die deze groep ervaart bij toetreding
tot de arbeidsmarkt, opgelost kunnen worden. De belangrijkste constateringen
waren dat zich bij de overgang van opleiding naar werk een aantal
knelpunten voordoen: door voortijdige studie-uitval in het hbo en wetenschappelijk
onderwijs gaat veel allochtoon talent verloren, voor allochtone studenten
blijkt het moeilijker om stageplaatsen te bemachtigen die ook goede arbeidsmarkt-perspectieven
bieden, hoger opgeleide allochtonen zijn vaker werkloos in vergelijking met
hun autochtone leeftijdsgenoten met hetzelfde opleidingsniveau en ook de taalbeheersing
in het Nederlands en andere moderne vreemde talen blijkt achter te lopen in
de vergelijking met autochtone leeftijdsgenoten. Al met al concludeerde de
RWI dat de achterstand van hoger opgeleide allochtonen zijn oorsprong vooral
vindt in een optelsom van niet heel forse, maar toch wel reële belemmeringen
op het terrein van de taalbeheersing, hiaten in algemene kennis een minder
goed gevuld CV of een te bescheiden opstelling tijdens sollicitaties. Ter
uitvoering van de aanbevelingen die de Raad voor Werk en Inkomen (RWI) gedaan
heeft, is aan FORUM gevraagd een interventieprogramma te ontwikkelen en uit
te voeren om het arbeidsmarktperspectief voor deze groep te verbeteren. FORUM
heeft zich vanaf december 2006 gericht op de introductie van allochtone hbo-ers
en wo-ers in netwerken die relevant zijn voor het verkrijgen van een baan,
er is een databestand met CV’s van hoogopgeleide allochtonen opgezet
dat beschikbaar is voor werkgevers, de voorlichting over het rijkstraineeprogramma
en werken bij het rijk is geïntensiveerd (in samenwerking met het ministerie
van BZK), ondernemerschap als interessante en gelijkwaardige optie voor een
baan bij een werkgever is gepromoot en in samenwerking met het Landelijk Netwerk
Diversiteitsmanagement (DIV) zijn werkgevers ondersteund bij de uitvoering
van het diversiteitsbeleid binnen arbeidsorganisaties. Tevens is aan FORUM
gevraagd de wensen en verwachtingen van hoger opgeleide allochtonen die op
het punt staan de arbeidsmarkt te betreden, in kaart te brengen. Met deze
monitor wordt inzicht verkregen in de knelpunten die zich voordoen bij hun
zoektocht naar een (eerste) baan en de wijze waarop zij hun positieve en negatieve
ervaringen interpreteren. De resultaten van de monitor zullen in oktober van
dit jaar besproken worden met de sociale partners. Op basis van deze resultaten
zullen de interventies, in overleg met de sociale partners, worden voortgezet
en uitgebreid. De monitor zal periodiek worden herhaald om zodoende een beeld
te krijgen van de arbeidsmarktpositie van hoger opgeleiden over een wat langere
periode.Specifieke arbeidsmarktprojectenIn aansluiting op het generieke arbeidsmarktbeleid heeft het kabinet,
veelal in samenwerking met sociale partners en andere stakeholders een aantal
initiatieven genomen om belemmeringen die niet-westerse allochtonen ondervinden
bij toetreding en doorstroom op de arbeidsmarkt zoveel mogelijk weg te nemen.
SZW steunt diverse (kleinschalige) projecten die de arbeidsparticipatie van
allochtonen kunnen bevorderen. Vanaf medio 2007 zal SZW zich inzetten voor
de verspreiding van de ontwikkelde methodieken die succesvol hebben bijgedragen
aan de verbetering van de arbeidsmarktpositie van allochtonen. Hieronder volgen
enkele voorbeelden van specifieke arbeidsmarktprojecten.Banenoffensief vluchtelingenVluchtelingenWerk Nederland, Stichting Emplooi, Stichting voor vluchteling-studenten
UAF en CWI zijn per 1 januari 2006 begonnen met het Banenoffensief voor
Vluchtelingen. Vóór 1 januari 2009 moeten er zo’n
2600 vluchtelingen extra aan het werk geholpen worden. Het project wordt (financieel)
ondersteund door het ministerie van SZW, het Europees Vluchtelingen
Fonds en VluchtelingenWerk Nederland. De samenwerking van de vier partnerorganisaties
vergroot de slagingskans van het banenoffensief. CWI, Emplooi en het UAF beschikken
reeds over vele jaren ervaring met arbeidsmarkttoeleiding van vluchtelingen.
VluchtelingenWerk heeft in heel Nederland contacten met vluchtelingen en het
CWI beschikt over faciliteiten, kennis en netwerken op het terrein van de
arbeidsmarkt. Zij werken daarbij nauw samen met bedrijven en instellingen,
maar ook met gemeenten, sociale diensten, opleidingsinstituten en reïntegratiebedrijven.
Op nationaal niveau maken de vier partnerorganisaties afspraken met werkgeversorganisaties
en met de sector- en bedrijfsfondsen. Regionaal en lokaal starten VluchtelingenWerk
Nederland, Emplooi en UAF innovatieve projecten op, met gebruik van ieders
unieke expertise en zoveel mogelijk in samenwerking met gemeenten. Het CWI
faciliteert de activiteiten onder meer door de adviseurs van Emplooi een werkplek
te bieden op CWI-vestigingen. Zo nodig via scholing, stages of leerwerkplaatsen
worden werkloze vluchtelingen toegeleid naar de arbeidsmarkt. Daarnaast zijn
afspraken gemaakt om de dienstverlening van gemeenten, werkgevers, reïntegratiebedrijven
en de bij het Banenoffensief betrokken partnerorganisaties beter te laten
aansluiten op de specifieke situatie van de vluchteling.In het jaar 2006 zijn er 654 vluchtelingen geplaatst in een baan, stage
of opleiding. Op 1 juni 2007 waren er 1145 plaatsingen gerealiseerd.
Uit het eerste beeld van 2006 blijkt ook dat veel vluchtelingen duurzaam worden
geplaatst. Er zijn voldoende redenen om aan te nemen dat de einddoelstelling
van het banenoffensief (2600 plaatsingen per 1-1-2009) wordt gerealiseerd
en wellicht overschreden kan worden. De regionale projecten draaien steeds
beter. CWI gaat aan het Banenoffensief Vluchtelingen extra hulp bieden. Er
is een goede samenwerking met een vluchtelingen-uitzendbureau «Goed
Werk». Met de huidige economische groei wordt de bemiddeling van de
vluchtelingen naar de arbeidsmarkt makkelijker.Regionale banenplannenSZW zal op korte termijn in gesprek gaan met een aantal gemeenten met
als inzet tot regionale banenplannen te komen die het aanbod van jonge allochtone
werkzoekenden koppelen aan de vraag van werkgevers in tekortsectoren. Doel
is de banenplannen te realiseren in een partnership tussen CWI, werknemersorganisaties,
private partijen en gemeentes.Gesprekken op de werkvloer – FNVDe FNV is met subsidie van SZW een project gestart om werknemers uit verschillende
etnische minderheidsgroepen en autochtone werknemers te stimuleren met elkaar
in gesprek te gaan over de verschillen tussen culturen en de invloed daarvan
op de onderlinge verhoudingen op de werkvloer. Hierdoor kan de samenwerking
verbeteren en kunnen vooroordelen die bij elke etnische groep aanwezig zijn
ten opzichte van de andere etnische groep(en) beter bespreekbaar worden gemaakt.
Dit project loopt tot december 2007Trendy Maroc star in NL«Trendy Maroc star in NL» is erop gericht Marokkaanse jongeren
zelfvertrouwen mee te geven en aan te zetten tot zelfreflectie. De basis hiervoor
ligt in een door Abkader Chrifi ontwikkelde succesfilosofie. Door middel van
dit project worden groepen jongeren, maar ook vooraanstaande Marokkanen en
deskundigen uit de praktijk getraind in deze succesmethodiek.
Met een mediacampagne en een website wordt de aanpak verspreid onder een breed
publiek. Dit project loopt tot begin 2008.Kleurrijk Nederland werkt! – PSWKleurrijk Nederland werkt! richt zich op het promoten van allochtone rolmodellen.
Zij worden getraind om deel te nemen aan mentor- en promotieteams. De mentorteams
ondersteunen allochtone (risico)leerlingen om de school succesvol af te ronden.
De promotieteams verzorgen presentaties, promotieacties, stagewervingsacties,
etc. vooral gericht op werkgevers. Eerder heeft PSW deze formule met succes
geïntroduceerd binnen de provincie Brabant. Sinds september 2006 wordt
de methodiek landelijk verspreid. In dit kader hebben de LOM-samenwerkingsverbanden
het project «LOM-Jongerenambassadeurs» uitgevoerd met als resultaat
dat 500 extra stageplaatsen zijn gerealiseerd. Doel van het project LOM JongerenAmbassadeurs
was om de promotie van participatie in onderwijs en arbeidsmarkt voor en door
jongeren afkomstig uit een etnische minderheidsgroep.Om de doelstelling vorm en inhoud te geven zijn circa zestig jongeren
(leeftijdsindicatie tussen de 18 en 25 jaar) uit de achterbannen van de LOM
samenwerkingsverbanden verspreid over heel Nederland geworven. De LOM JongerenAmbassadeurs
zijn ingezet om deuren te openen van bedrijven, instellingen en overheidsorganisaties
voor nieuwe stageplaatsen.Werelds Talent – Forum/De BaakIn het kader van het project Werelds talent
volgen hoogopgeleide, ambitieuze allochtone jongeren een coachingstraject
bij grote bedrijven. Jongeren krijgen zo een indruk van de werkwijze van een
groot bedrijf en ze krijgen de kans een netwerk op te bouwen. De bedrijven
kunnen ervaring opdoen met allochtone jongeren waardoor eventuele negatieve
beeldvorming positief beïnvloed kan worden. Een afgeleide doelstelling
is het bevorderen van diversiteitbeleid binnen de deelnemende organisaties.
Dit project loopt tot september 2007. Inmiddels is de methodiek door FORUM
beschreven en zal FORUM zorg dragen voor de verspreiding ervan onder werkgevers
in profit- en non-profit sector.Stageproject – politie HaaglandenOm te anticiperen op het dreigende tekort aan gekwalificeerd politiepersoneel
investeert de politie Haaglanden in (allochtone) leerlingen in het vmbo en
mbo. In de praktijk blijkt nogal eens dat deze leerlingen er vaak onvoldoende
in slagen ook door te stromen naar de Politieacademie vanwege lacunes in hun
vooropleiding en (sociale) vaardigheden. Een goede stagebegeleiding voor deze
categorie leerlingen is daarom van groot belang. Politie Haaglanden, de FNV,
het Varias College van de Johan de Witt Scholengroep en het MBO Veiligheid
van de Mondriaan Onderwijsgroep werken samen om geïnteresseerde leerlingen
te enthousiasmeren voor het politiewerk en wellicht voor een baan bij de politie.
SZW zal in de komende jaren de landelijke verspreiding van deze stagemethodiek
onder v(mbo)-scholen en politiecorpsen financieel ondersteunen.Nieuw OndernemerschapHet starten van een eigen bedrijf is voor bijna 70 000 allochtonen1 een reële manier om economische zelfstandigheid
voor henzelf te creëren. Tegelijkertijd zijn factoren als taalachterstand,
onbekendheid met starters- en ondernemersfaciliteiten of onbekendheid met
regelgeving er vaak oorzaak van dat ondernemers van allochtone komaf minder
succesvol zijn dan hun autochtone collega’s. In het kader
van het Actieprogramma Nieuw Ondernemerschap heeft de minister voor Wonen
Wijken en Integratie in samenwerking met EZ, de Kamers van Koophandel, VNO-NCW
en MKB-Nederland een handreiking ontwikkelt voor het benaderen, bereiken en
ondersteunen van allochtone ondernemers van allochtone afkomst. De handreiking
vormt een eerste aanzet tot het mede vormgeven van een specifieke ondersteuningsstructuur
voor deze groep ondernemers. In vervolg hierop organiseert WWI samen met SZW
en EZ in december 2007 een conferentie voor intermediairs om kennis uit te
wisselen over de mogelijkheden om allochtone ondernemers te ondersteunen.
Doel van de conferentie is inzicht te krijgen in de wijze waarop intermediairs –
al dan niet gezamenlijk – een bijdrage kunnen leveren aan een ondersteuningsstructuur
voor deze groep ondernemers.De adviesraad voor de microfinanciering zal in het najaar advies uitbrengen
over micro financiering. Dan wordt ook duidelijk of het beleid generiek zal
zijn of eventueel specifiek gericht op doelgroepen. Het kabinet zal zich –
conform de aanbevelingen van de SER – inzetten om het zelfstandig ondernemerschap
onder allochtone jongeren te stimuleren. Op basis van de ervaringen van lopende
initiatieven zullen aanvullende acties in gang worden gezet gericht op het
stimuleren van etnisch ondernemerschap. Daarbij zal het kabinet ondernemersorganisaties
voor migranten betrekken. Om de start van een eigen onderneming te vergemakkelijken
loopt er sinds 1 juli 2007 een pilot microkredieten in de regio’s
Rotterdam, Leeuwarden en Lelystad. Er wordt geëxperimenteerd met een
borgstellingregeling waarin de kredietverlening aan starters vanuit een uitkering
via de banken gaat lopen, in plaats van op basis van het Besluit Bijstandsverlening
Zelfstandigen (Bbz). FORUM heeft in opdracht van SZW, in samenwerking met
de kamer van koophandel en gemeente Den Haag in mei 2007 een symposium georganiseerd
voor hoger opgeleide allochtone jongeren over het starten van een bedrijf.
In de Participatietop is afgesproken dat het kabinet een brede notitie maakt
over ondernemerschap door EZ en SZW. Deze wordt voorjaar 2008 afgerond. Ondernemerschap
wordt ook in het kader van de wijkaanpak geagendeerd. Gedacht wordt over de
mogelijkheden voor allochtone starters om zich te gaan richten op de vraag
vanuit de eigen omgeving naar producten of diensten met een etnische factor.Op 6 februari 2006 heeft SZW aan de Tweede kamer een rapport aangeboden
van Ecorys, getiteld «Ondernemend de uitkering uit». Een van de
opmerkelijke conclusies van het Ecorys-onderzoek is dat, hoewel er relatief
veel allochtonen een uitkering ontvangen, zij verhoudingsgewijs minder vaak
een bedrijf starten dan autochtone uitkeringsgerechtigden. In reactie hierop
heeft De Minister van SZW een nadere analyse laten maken door onderzoeksbureau
EIM om na te gaan waarom er verhoudingsgewijs minder allochtone uitkeringsgerechtigden
een eigen bedrijf starten.OnderzoekCAO-onderzoek minderhedenSinds 1990 heeft de Stichting van de Arbeid vier nota’s over minderhedenbeleid
uitgebracht waarvan de laatste in januari 2006 met aanbevelingen ter bevordering
van de arbeidsdeelname van etnische minderheden. Sedert 1996 zijn door SZW
regelmatig onderzoeken verricht naar de in cao’s voorkomende afspraken
met betrekking tot etnische minderheden en naar de mate van doorwerking van
de aanbevelingen van de Stichting van de Arbeid. Het laatste onderzoek is
verricht medio 2006. In 107 (86%) van de 124 onderzochte
cao’s zijn één of meerdere bepalingen aangetroffen over
etnische minderheden. Deze 107 cao’s zijn van toepassing op ruim 4,7
miljoen werknemers. Het percentage cao’s met afspraken over minderheden
is gestegen van 74% in 2002 naar 86% in 2006. De stijging van
het percentage afspraken over minderheden in de cao’s betreft met name
de verlofregelingen en de bestrijding van discriminatie. De ontwikkeling van
cao-afspraken over issues als werkgelegenheid, scholing, infrastructuur en
gelijke kansen voor gelijkwaardige werknemers is minder positief. De afgelopen
jaren is zowel vanuit de politiek als vanuit maatschappelijke organisaties
veel aandacht besteed aan de bestrijding van discriminatie. Dit heeft effect
gehad: het percentage cao’s waarin aandacht wordt besteed aan het discriminatieverbod
is toegenomen van 19% in 2002 naar 29% in 2006.SEOR-onderzoek «balanceren tussen twee culturen»SEOR kreeg in december 2005 van SZW opdracht om een onderzoek te verrichten
naar succesvolle allochtonen: mensen uit etnische minderheidsgroepen die in
sociale positie gestegen zijn. Onderzocht is welke factoren deze stijging
bevorderd hebben en hoe deze mensen de belemmeringen vanuit de omgeving hebben
overwonnen. Uit dit onderzoek blijkt dat een goede opleiding sterk bepalend
is voor maatschappelijk succes. De verschillen in arbeidsprestaties tussen
hoogopgeleide allochtonen en autochtonen zijn kleiner dan onder lager opgeleiden.
Dit geldt vooral voor een in Nederland genoten opleiding. Een opleiding in
het land van herkomst heeft ook een positieve invloed, maar deze is minder
sterk dan een Nederlandse opleiding. Ook het hebben van werkervaring heeft
een positief effect terwijl eerdere werkloosheidservaringen juist een negatief
effect hebben op de positie op de arbeidsmarkt. In de interviews benadrukken
de succesvolle allochtonen hun eigen rol. Zij achten hun succes primair het
resultaat van hun eigen doorzettingsvermogen, flexibiliteit, ambitie, wilskracht,
inzet en discipline. Verder speelt de betrokkenheid van de ouders bij de schoolloopbaan
een belangrijke rol, ook als die geen hoge opleiding hebben. Opvallend is
dat volgens de respondenten docenten, werkgevers en de overheid weinig positieve
invloed hebben gehad op hun succes. Hoewel veel respondenten in hun loopbaan
te maken hadden met belemmeringen door ongunstige omgevingsfactoren bleken
deze respondenten toch in staat om deze ongunstige factoren te overwinnen.
De belangrijkste aanbevelingen: ouders dienen meer betrokken te zijn bij de
school en de opvoeding van hun kind. Ook de scholen zouden meer kunnen doen
om allochtone leerlingen te stimuleren; daarmee zouden ze een grotere rol
kunnen spelen bij het succes van deze leerlingen. Van succesvolle allochtonen
kan een voorbeeld uitgaan voor allochtone jongeren. De overheid zou de succesverhalen
meer moeten benadrukken. Via subsidiemaatregelen zouden werkgevers gestimuleerd
moeten worden om hun werknemers te scholen, zodat deze kunnen doorstromen
naar hogere functies. SEOR wijst er echter op dat het niet verstandig is om
dergelijke maatregelen specifiek op allochtonen te richten, omdat daarvan
een verkeerde beeldvorming kan uitgaan. Ook blijft bestrijding van discriminatie
op de arbeidsmarkt noodzakelijk. Door het vorige kabinet zijn in de afgelopen
jaren een aantal activiteiten in gang gezet die goed aansluiten op deze aanbevelingen.
Zo zijn er door de organisaties in het primair en voortgezet onderwijs en
de minister van OCW eind 2005 afspraken gemaakt om de scholen en allochtone
ouders te ondersteunen zodat ouders een positieve bijdrage kunnen leveren
aan de onderwijsprestaties van hun kinderen (TK 30 183, nr. 2).
In juni 2006 is een Platform voor Allochtone Ouders en Onderwijs van start
gegaan. Inmiddels zijn al 22 lokale platforms actief in de G-30. Zij maken
allochtone ouders zichtbaar en vervullen een brugfunctie tussen
de scholen en ouders. Verwezen kan worden naar de activiteiten van het Sectorbestuur
Onderwijsarbeidsmarkt (het Eutonos project en het Full Color II project).De bekwaamheidseisen voor het onderwijspersoneel zijn per 1 augustus
2006 aangescherpt op het terrein van de invloed van culturele aspecten bij
de communicatie en de bijbehorende pedagogische aanpak.Onderzoek reïntegratietrajectenOm meer zicht te krijgen op effectiviteit van reïntegratietrajecten
worden de volgende aspecten onderzocht:– de omvang van de bijstandpopulatie en de populatie van niet-uitkeringsgerechtigden
en het aandeel allochtonen hierin (absoluut en relatief);– de achtergrondkenmerken van allochtone werkzoekenden en verschillen
met de autochtone werkzoekenden;– het aandeel arbeidsplichtigen en verschillen hierin tussen allochtonen
en autochtonen;– deelname aan trajecten gericht op arbeid of sociale activering
en verschillen hierin tussen allochtonen en autochtonen;– inzicht in aard van de trajecten (inburgering uitgezonderd)– resultaten van de trajecten en verschillen hierin tussen allochtonen
en autochtonen.Onderzoek effectiviteit reïntegratieinstrumenten
voor gemeentenIn het SER-advies Niet de afkomst, maar de toekomst, naar een verbetering
van de arbeidsmarktpositie van allochtone jongeren wordt aanbevolen meer inzicht
te krijgen in de mate waarin het reïntegratieinstrumentarium allochtone
werkzoekenden bereikt en effectief wordt toegepast. Het ministerie van SZW
laat dit momenteel onderzoeken voor de gemeentelijke doelgroep door Regioplan
Beleidsonderzoek. De resultaten zijn december 2007 bekend.EIM Onderzoek stimuleren ondernemerschap onder allochtone
uitkeringsgerechtigdenZomer 2007 heeft onderzoeksbureau EIM in opdracht van SZW onderzoek gedaan
naar de redenen dat minder allochtonen vanuit een uitkering een eigen bedrijf
starten dan men, op basis van de samenstelling van het uitkeringsbestand,
zou verwachten. Uit het onderzoek is naar voren gekomen dat intensievere begeleiding
de slaagkans van starttrajecten kan verhogen. Daarnaast is het belangrijk
om meer samen met of vanuit de eigen groep te doen en meer echte ondernemers
te betrekken bij de begeleiding van allochtone starters. Uit het onderzoek
blijkt voorts dat zowel de knelpunten als de oplossingsrichtingen voor het
starten van een eigen bedrijf voor autochtone uitkeringsgerechtigden niet
zo heel anders zijn dan voor allochtone uitkeringsgerechtigden. De betreffende
knelpunten zijn voor allochtone uitkeringsgerechtigden echter wel zwaarwegender.Gelijke behandeling en aanpak discriminatie arbeidsmarktHet ondersteunen van gelijke behandeling op de arbeidsmarkt blijft aandachtspunt
in het beleid van het ministerie van SZW. Door voorlichting (via internet,
papieren brochures, publicatie van artikelen in (vak)tijdschriften en voorlichtingsbijeenkomsten),
door regelmatig overleggen met betrokken organisaties en door subsidiëren
van onderzoek en projecten wordt het in de praktijk brengen van gelijke behandeling
op de arbeidsmarkt gesteund.Gelijke beloningTweejaarlijks verricht de Arbeidsinspectie onderzoek naar de beloningsverschillen
tussen werknemers. De Arbeidsinspectie neemt gelijke beloning allochtoon/autochtoon
vast mee in de onderzoeken. In oktober 2006 is het tweejaarlijkse onderzoek
van de Arbeidsinspectie «De arbeidsmarktpositie van werknemers in 2004»
afgerond. Het ongecorrigeerde beloningsverschil tussen allochtonen en autochtonen
bleek in het bedrijfsleven in 2004 licht te zijn toegenomen ten opzichte van
2002. Het zelfde geldt voor het gecorrigeerde verschil dat in 2002 nog 4%
was en in 2004 5%. In 2007 voert de Arbeidsinspectie het onderzoek
voor het laatst uit. Na 2007 zal het onderzoek door het CBS worden gedaan.
Het eerstvolgende onderzoek zal eind 2008 verschijnen.Werving en selectieHet ministerie van SZW heeft bij de Europese Commissie subsidie aangevraagd
ten behoeve van het project «Werving en selectie zonder zorgen».
De Europese Commissie bepaalt in september 2007 of dit project daadwerkelijk
voor subsidiëring in aanmerking komt. Het is de bedoeling dat dit project
uitgevoerd wordt door Art. 1, een organisatie die deskundig is op het
terrein van het voorkomen en bestrijden van discriminatie. Het project «Werving
en selectie zonder zorgen» is gericht op het verbeteren van de beeldvorming
over en de implementatie van gelijke behandeling bij werving en selectie bij
HRM-managers, personeelsfunctionarissen en functionarissen van het CWI door
middel van workshops.Europees Jaar van gelijke kansen voor iedereen (2007)2007 is door de Europese Commissie uitgeroepen tot Europees Jaar van gelijke
kansen voor iedereen! De Commissie wil met dit initiatief proberen een einde
te maken aan onderscheid en discriminatie, maar vooral ook de voordelen van
verscheidenheid benadrukken. Ook Nederland besteedt in 2007 uitgebreid aandacht
aan het onderwerp met workshops, debatten en een subsidieregeling voor speciale
projecten. De activiteiten die Nederland heeft georganiseerd in het kader
van het Europees Jaar van Gelijke Kansen, zijn samengevat in een Nationaal
Actie Plan. Diverse organisaties die zich inzetten voor gelijke kansen en
het bestrijden van discriminatie, zoals expertisecentra, sociale partners
en NGO’s, zijn betrokken bij het opstellen van het plan. Op 7 maart
2007 vond de openingsconferentie van het Europees Jaar in Nederland plaats
en is ook de «Gelijke Kansen Estafette» van start gegaan. In deze
estafette staat steeds één van de zes non-discriminatiegronden
centraal. Enkele voorbeelden van activiteiten die worden georganiseerd in
het kader van het Europees Jaar zijn het symposium «Gekleurde Plafonds»
en de workshops gelijke behandeling en discriminatie voor journalisten, geestelijke
verzorgers en voorgangers en voor rechters in opleiding. Ook is er een speciale
subsidieregeling in het leven geroepen: de Tijdelijke Nationale subsidieregeling
Europees Jaar van Gelijke kansen. 21 projecten die gelijke kansen en diversiteit
bevorderen hebben op basis van deze regeling subsidie ontvangen.DiscriminatiemonitorIn december 2006 is de discriminatiemonitor niet-westerse allochtonen
op de arbeidsmarkt van start gegaan. Het doel van deze discriminatiemonitor
is het in kaart brengen van de aard en omvang van discriminatie op grond van
ras, godsdienst en nationaliteit op alle aspecten (werving/selectie, doorstroom,
uitstroom etc.) van de arbeidsmarkt en de ontwikkelingen hierin gedurende
de loop der tijd. De achterliggende doelstelling is het op een effectieve
manier voorkomen en bestrijden van discriminatie en het bevorderen van gelijke
kansen op de arbeidsmarkt voor iedereen. De monitor bestaat
uit twee onderdelen en zal tweejaarlijks verschijnen. Het eerste onderdeel
betreft de registratie van de omvang en aard van klachten, meldingen en oordelen
en de monitoring hiervan. In het tweede onderdeel van de monitor wordt aandacht
besteed aan directe discriminatie, statistische discriminatie en indirecte
discriminatie. Hierbij gaat de aandacht uit naar zowel feitelijke als ervaren
discriminatie en de mogelijke gevolgen van discriminatie op bijvoorbeeld het
zoekgedrag en de gerichtheid op werk. De resultaten van de eerste monitor
zijn eind oktober 2007 bekend en worden op 15 november gepresenteerd
op een congres. In 2008 verschijnt er geen monitor maar zal er wel aanvullend
onderzoek plaatsvinden. De tweede monitor zal eind 2008 van start gaan en
de resultaten daarvan zullen in oktober 2009 bekend zijn. In deze tweede monitor
wordt onder andere onderzoek verricht onder werkgevers, werknemers en intermediaire
organisaties.Bestrijding negatieve beeldvormingTijdens de participatietop is gesproken over de arbeidsmarktpositie van
niet-westerse allochtonen. Een belangrijk thema hierin is de bestrijding van
de negatieve beeldvorming. Het kabinet zal in samenspraak met de werkgevers
en de allochtone gemeenschap een campagne ontwikkelen. Op basis van de eerste
uitkomsten van de landelijke discriminatiemonitor die dit najaar bekend worden,
wordt in samenspraak met de sociale partners, een strategie ontwikkeld die
bewustwording van vooroordelen moet vergroten en positieve beeldvorming moet
versterken.Stimuleren DiversiteitsbeleidHet landelijk netwerk diversiteitsmanagement adviseert MKB werkgevers
omtrent het voeren van multi-etnisch diversiteitsbeleid. Sinds de oprichting
in 2004 heeft Div de focus gelegd op instrumentontwikkeling en het opzetten
en onderhouden van samenwerkingsrelaties. Aansprekende voorbeelden van producten
zijn het «Stappenplan», «best practices» uit het MKB,
een cd-rom met vragen en antwoorden op de (150) meest gestelde vragen op het
gebied van diversiteit. Div werkt samen met MKB-Nederland, met de stichting
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO), kamers van koophandel, brancheorganisaties,
werkgeversorganisaties, het CWI en FORUM.De SER roept in zijn advies Niet de afkomst maar de
toekomst. Een betere positie voor allochtone jongeren op de arbeidsmarkt
werkgevers op om meer allochtone jongeren in dienst te nemen. Daarmee sluit
de raad zich aan bij de oproep van de Stichting van de Arbeid. Het kabinet
ondersteunt deze oproep van harte en is net als de raad van mening dat een
bredere toepassing van diversiteitsbeleid in ondernemingen meerwaarde heeft
voor bedrijven en dit ook de arbeidsmarktpositie van jongeren van allochtone
afkomst ten goede komt. Het kabinet blijft de komende jaren initiatieven ondersteunen
om tot een grotere bekendheid te komen van de inhoud en meerwaarde van diversiteitsbeleid.
Ook zal invulling worden gegeven aan een van de afspraken uit de participatietop
om een beeldvormingsstrategie te ontwikkelen, gericht op allochtone jongeren
en werkgevers. Deze strategie zal ingebed worden in de activiteiten van het
project Iedereen Doet Mee.Als werkgever kan de overheid zelf ook een belangrijke (voorbeeld) rol
spelen. Er is daartoe een rijksbreed plan van aanpak Integraal diversiteitsbeleid
opgesteld, dat wordt gedragen door alle departementen.Diversiteit bij de RijksoverheidAls werkgever kan de overheid zelf ook een belangrijke (voorbeeld) rol
spelen bij de integratie van allochtonen door middel van arbeidsparticipatie.
De overheid heeft ook zelf een groot belang bij die integratie. Het Rijk moet
immers putten uit een diverser wordend arbeidsmarktpotentieel op een steeds
krapper wordende arbeidsmarkt. Bovendien moet het Rijk vele gezichtspunten
en belangen afwegen bij de vormgeving van beleid. Een heterogene samenstelling
van het apparaat, ook op beleids- en managementniveau, helpt bij het erkennen
van verschillende belangen en wensen.Er is dan ook een rijksbreed plan van aanpak Integraal diversiteitsbeleid
opgesteld, dat wordt gedragen door alle departementen.Tot eind 2003 was de wet SAMEN het voornaamste richtsnoer bij de registratie
van de herkomst van de medewerkers bij het Rijk. Hoewel deze wet afgeschaft
is, rapporteren de departementen nog steeds aan het ministerie van BZK over
het aandeel etnische minderheden. Hierbij wordt gebruikgemaakt van de doelgroepdefinitie
en systematiek van de voormalige wet SAMEN. Uit het Sociaal Jaarverslag van
het Rijk 2005 blijkt dat op dit moment 13% van de medewerkers van de
rijksoverheid van allochtone afkomst is1. Vanaf
schaal 9 is dat slechts 6%. Op verschillende manieren probeert de rijksoverheid
om de etnische diversiteit in zijn personeelsbestand te vergroten. Op meerdere
departementen lopen acties gericht op de instroom en het behoud van medewerkers
van allochtone herkomst voor vooral beleids- en managementfuncties. Aandeel
minderheden in dienst bij de ministeries aandeel inaandeel inMinisterie2003200420052006instroomuitstroomAZ12,2%15,7%11,6%13,8%13,7%21,0%BZK13,0%15,2%14,3%14,7%10,7%17,9%BuiZa112,0% 11,6%11,6%10,2%9,9%EZ5,5%6,9%6,6%6,4%6,1%5,8%Fin8,4%8,6%8,8%9,1%15,0%11,1%Jus8,5%8,5%11,0%11,4%18,5%14,2%LNV4,5%4,5%5,3%5,3%4,9%5,4%OCW9,8%14.5% 9,4%15,5%10,0%SZW10,5%10,8%11,3%10,6%18,1%12,9%V&W8,2%8,0%8,0%8,0%8,5%7,5%VROM10,3%10,4%10,5%10,0%15,3%12,6%VWS8,1%7,5%7,8%   Totaal8,4%8,4%8,4%9,5%12,8%11,2%1 geen opgave over 2004, 2005, 2006Bron: enquête Aandeel
minderheden naar schaalniveau schaal 1–2schaal 3–5schaal 6–8Boven schaal 8200510,0%17,3%11,5%5,7%200611,8%17,5%11,9%6,0%bron: enquêteIn 2006 is een integrale benadering ontwikkeld voor een breder diversiteitsbeleid
voor het Rijk, dat de kracht en samenhang in het beleid op dit terrein moet
versterken. De minister van BZK heeft de Tweede Kamer hierover per brief geïnformeerd
op 5 december 2006. Speerpunten zijn: meer allochtone medewerkers in
beleid en management, meer vrouwen in managementposities en behoud van diversiteit,
met inbegrip van een evenwichtige leeftijdsopbouw.Het kabinet heeft enkele concrete doelstellingen geformuleerd voor diversiteit
in het personeelsbestand:• In 2011 is het aandeel allochtonen in het personeelsbestand van
de publieke sector met 50 procent toegenomen ten opzichte van 2007.• In 2011 zijn in de Algemene Bestuursdienst minimaal 50 medewerkers
van allochtone afkomst ingestroomd in managementposities net onder ABD-niveau.
Zij worden intensief begeleid om een toekomstige functie binnen de ABD te
gaan bekleden.• Bij het Rijk komen 2000 structurele stageplaatsen: 1000 reguliere
plaatsen op mbo/hbo/wo-niveau, en 1000 plaatsen voor kansarme doelgroepen
zonder startkwalificaties. Voor beide trajecten geldt dat 50 procent moet
worden bezet door allochtone vrouwen en mannen.Maatregelen om de diversiteit binnen het personeel te vergroten, vormen
onderdeel van het reguliere beleid met betrekking tot instroom, doorstroom
en uitstroom. In het afgelopen jaar is tevens veel aandacht besteed aan vergroting
van etnische diversiteit. Specifieke werving van allochtonen vond plaats voor
het Rijkstraineeprogramma, binnen netwerken en op carrièrebeurzen.
Inmiddels heeft het Expertisecentrum Arbeidsmarktcommunicatie een strategie
uitgezet om de wervingskracht van het Rijk onder allochtonen te versterken.
Het streefcijfer voor het aandeel allochtone rijkstrainees is verhoogd van
10% naar 20%. Op 8 februari 2007 vond een goed bezocht
seminar plaats over werving en selectie in het licht van diversiteit. Managers
en HRM-professionals uit de rijksoverheid deden kennis en praktijkoefening
op met manieren om werving en selectie zo in te richten dat de (etnische)
diversiteit groter wordt. De resultaten van dit seminar worden breed in de
overheid verspreid. In het najaar van 2007 gaat het Kennisweb Diversiteit
op Rijksweb open. Dit heeft tot doel uitwisseling, inspiratie, kennis delen
en deskundigheidsbevordering van managers en HRM-adviseurs binnen het Rijk,
als randvoorwaarde voor het bereiken van de doelen in het plan van aanpak
voor integrale diversiteit. Bewustwording van het middenkader is een andere
randvoorwaarde waaraan in het begrotingsjaar 2007–2008 zal worden gewerkt.
Verder wordt ingezet op het bevorderen van de doorstroming van allochtone
medewerkers naar beleid- en managementfuncties.De Algemene Bestuursdienst heeft het voornemen om tijdens deze kabinetsperiode
in ieder geval 50 managers met een allochtone achtergrond in te laten stromen
en te begeleiden bij hun doorgroei naar hogere managementposities.Een leven lang lerenDe projectdirectie Leren & Werken is een gezamenlijk project van de
ministeries van OCW en SZW met betrokkenheid van de ministeries van LNV, EZ,
WWI en Financiën. Taak van de projectdirectie is om de komende twee jaar
met leven lang leren concrete stappen vooruit te zetten. Dit betekent niet
dat de overheid zelf de uitvoering op zich gaat nemen, maar dit betekent wel
dat de overheid werkgevers, werknemers, burgers, bedrijfsleven, onderwijsaanbieders,
gemeenten en regio’s gaat stimuleren en faciliteren om daadwerkelijk
deze stappen te realiseren. Wij willen samen met alle betrokkenen
aan de slag, maar het zijn uiteindelijk de partijen in het veld, die het moeten
doen.4 Wonen en Integrale wijkaanpakEen groot deel van de sociale huurwoningvoorraad staat in een beperkt
aantal wijken. Dat leidt tot concentraties van huishoudens met lage inkomens
in deze wijken. Omdat allochtonen nog steeds, al zit hier wel verbetering
in, gemiddeld lage inkomens ontvangen, leidt dit ook tot concentraties van
allochtonen in een relatief beperkt aantal wijken. Het geconcentreerd wonen
van allochtonen in grote stadswijken kan naar het oordeel van het kabinet
in het integratiebeleid daarom niet worden genegeerd. Het kabinet pakt deze
problematiek op twee gelijkwaardige manieren aan: het verminderen van de concentratie
van lage inkomens in woonwijken én het tegengaan van negatieve effecten
van de concentratie van allochtonen op hun integratie. De aanpak wordt geconcretiseerd
in de volgende beleidsdoelen:1. Differentiatie van eenzijdige woningvoorraad in concentratiewijken;2. Randgemeenten rond grote steden dragen bij aan huisvesten lage inkomensgroepen;3. Reguleren instroom lage inkomensgroepen in bepaalde (concentratie)wijken;4. De positie van allochtonen op de woningmarkt bezien en waar mogelijk
en nodig bevorderen;5. Bevorderen van de leefbaarheid in 40 wijken, waar sprake is van probleemcumulatie.Differentiatie van eenzijdige woningvoorraadHet Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing (ISV) is een belangrijk
instrument voor het verminderen van de concentratie van lage inkomens in bepaalde
woonwijken. Op basis van eerste onderzoeksresultaten trekt het kabinet de
voorzichtige conclusie dat de inzet van de ISV-middelen effectief is1. Het grootste deel van de ISV doelstellingen is gerealiseerd.
De programma’s geven voldoende prikkels om de midden en hogere inkomensgroepen
(opnieuw) aan de wijken te binden. Ook geven ze voldoende mogelijkheden voor
de (her)huisvesting en doorstroming – hetzij binnen de wijk, de stad
of de regio – van bewoners met lagere inkomens.Huisvesting lage inkomensgroepen in randgemeentenHet woningbouwprogramma is vastgelegd in met de stedelijke regio’s
gemaakte woningbouwafspraken 2005–2010. In de stedelijke regio’s
zullen volgens die afspraken in die periode circa 360 000 woningen worden
gerealiseerd. Het belang van regionale samenhang in de woningbouwprogramma’s
en een bijdrage van de randgemeenten aan de huisvesting van lage inkomensgroepen
is in de convenanten beschreven. Met het ondertekenen van de afspraken verklaarden
de betrokken centrumgemeenten (G31) dat de bijdrage van de randgemeenten afdoende
is gewaarborgd. Als uitwerking van het bovenstaande zijn in het merendeel
van de regio’s nadere afspraken gemaakt omtrent de verdeling van het
woningbouwprogramma over de verschillende gemeenten en de bijdrage van de
(rand)gemeenten aan de huisvesting van lagere inkomens. In de gemaakte regionale
afspraken is het percentage sociale woningbouw in de randgemeenten meestal
hoger – maar minimaal gelijk – aan het percentage in de centrumgemeente(n).
In enkele regio’s is de afspraak gemaakt dat het BLS-budget wordt ingezet
ter stimulering van sociale woningbouw in de randgemeenten. Bij regio’s
waar nog geen concrete afspraken zijn gemaakt, heeft de minister
van VROM tijdens de bestuurdersbijeenkomsten van mei/juni 2006, over de voortgang
van de woningbouwafspraken, er op aangedrongen dat op zo kort mogelijke termijn
alsnog afspraken tussen de verschillende gemeenten in een regio gemaakt worden
en dat die vervolgens ook door de regio zelf worden gemonitoord1.Instroom regulerenIn 2006 is met de Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek,
ook wel de «Rotterdamwet» genoemd, de mogelijkheid gecreëerd
voor gemeenten om te sturen op een gedifferentieerde bevolkingssamenstelling
van wijken, door aan woningzoekenden in de betreffende wijk inkomenseisen
te stellen. De inzet van dit bijzondere instrumentarium is een zware maatregel,
die dan ook aan strenge voorwaarden is gebonden. De maatregel moet noodzakelijk
en geschikt zijn voor het bestrijden van grootstedelijke problematiek in de
gemeenten. Het gaat dan om een opeenstapeling van sociale, economische en
fysieke problemen in wijken waar zich vooral kansarmen vestigen. Ook moet
worden voldaan aan de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit. Op verzoek
van de gemeente Rotterdam heeft de minister van VROM in het voorjaar van 2006
een 5-tal gebieden in deze gemeente aangewezen, waarin de gemeente de toestroom
van kansarmen tijdelijk kan beperken door aan woningzoekenden in deze wijken
inkomenseisen te stellen. Op 1 juli 2007 was deze maatregel één
jaar van kracht. Met Rotterdam is afgesproken de effecten van de maatregel
te evalueren. Over het resultaat hiervan zal het kabinet de Kamer informeren.Positie allochtonen op de woningmarktVeel allochtonen wonen in concentratiewijken en in kleinere huizen dan
autochtonen2. Wanneer veel mensen in een kleine
ruimte wonen, kunnen daardoor problemen ontstaan. Schoolprestaties kunnen
er stevig onder lijden wanneer een kind thuis niet de ruimte heeft om huiswerk
te maken. Ook voor ontspanning gaan jongeren eerder de straat op als er thuis
weinig ruimte is. Ook daar vinden ze vaak geen plek. In 2006 heeft de minister
van VROM gemeenten opgeroepen een bijdrage te leveren aan het beschikbaar
zijn van voldoende en goede buitenspeelruimte. Deze ruimte kan ook benut worden
om ruimte te creëren waar jongeren, zonder overlast te veroorzaken, elkaar
kunnen ontmoeten. Jongeren worden ook vaak geconfronteerd met beperkte openingstijden
van jongerencentra en buurthuizen. Dit wringt des temeer, wanneer het buurthuis
ook huiswerkbegeleiding aanbiedt en beperkt geopend is. Het kabinet heeft
gemeenten opgeroepen om de openingstijden binnen de mogelijkheden die zij
hebben zoveel mogelijk aan de vraag aan te passen. Er wordt onderzoek verricht
naar de mate waarin gemeenten de adviezen van de minister van VROM over de
buitenspeelruimte hebben opgevolgd. Dit najaar komen resultaten van dit onderzoek
beschikbaar.Uit onderzoek blijkt dat allochtonen en in het bijzonder Marokkanen, vaak
met grote gezinnen in relatief kleine woningen wonen90. Alleen
bij woningtoewijzing wordt op passendheid getoetst. Bij uitbreiding van het
huishouden vindt doorgaans geen toets plaats. Gemeenten hebben met de bouwverordening
een instrument in handen om iets te doen aan extreme situaties van overbewoning.
Verhuurders (zowel corporaties als particuliere verhuurders) kunnen echter
vóór die tijd een, gezien de gezinsgrootte, meer geschikte woning
aanbieden. Dergelijk beleid dient overigens alle grote gezinnen te betreffen.
De minister van VROM zal de koepels van de verhuurders wijzen op deze mogelijkheid.In aansluiting op het rapport «Een gekleurd Beeld van Wonen»,
zal een onderzoek naar de achtergrond van de huisvestingssituatie van niet-westerse
allochtonen plaatsvinden. In dit onderzoek zal tevens gezocht worden naar
verklaringen voor de relatief slechte positie van Marokkanen op de woningmarkt.
Dit onderzoek zal begin 2008 zijn afgerond.Leefbaarheid: Actieplan krachtwijkenVoor het tegengaan van negatieve effecten van de concentratie van lage
inkomens in bepaalde wijken en het verbeteren van de leefbaarheid in deze
wijken, wil het kabinet de leefbaarheid bevorderen.Het gaat hier om 40 wijken, waarvan de leefbaarheid door een cumulatie
van problemen achterblijft. De problemen betreffen onder meer hoge schooluitval,
een verloederde leefomgeving, gebrekkige inburgering van nieuwkomers, ontoereikende
jeugdzorg, criminaliteit en daarmee samenhangende gevoelens van onveiligheid.
De problemen vragen om een integrale en systematische aanpak, zowel preventief,
curatief als repressief. De focus ligt op wonen, werken, leren en opgroeien,
integratie en veiligheid. In het najaar van 2007 worden charters gesloten
met de 18 gemeenten waar de 40 wijken zich bevinden. De charters moeten afspraken
bevatten die leiden tot een doorbraak in de oplossing van de complexe problemen
van die wijk. De gemeenten wordt gevraagd plannen op te stellen in overleg
met de bewoners en relevante organisaties. Het kabinet vraagt hierbij onder
meer aandacht voor: de kwaliteit van de woningvoorraad, het voorzieningenniveau
van de wijk, de werkgelegenheid, het aanbieden van onderwijs om achterstanden
in te halen, mogelijkheden voor sport, recreatie en cultuurbeoefening, waaronder
mogelijkheden voor gemeenschappelijk groenbeheer en tuinieren,het stimuleren
van allochtone vrouwen tot scholing en toetreding tot de arbeidsmarkt en de
aanpak van veiligheid. In 8 tot 10 jaar moet deze aanpak er toe leiden dat
de wijken weer omgevormd worden tot vitale woon, werk en leefomgevingen. Daarin
is het prettig wonen en de mensen zijn betrokken bij de samenleving. Jaarlijks
voeren kabinet en gemeenten bestuurlijk overleg om de effectiviteit van de
aanpak te bepalen. Ook wordt een monitor ingericht om de voortgang in kaart
te brengen. De kamer wordt regelmatig geïnformeerd.5 Bestrijding van racisme en discriminatieHet kabinet zet zich in voor een samenleving waarin mensen kunnen meedoen,
en worden gewaardeerd om wie ze zijn. Een ieder in Nederland heeft recht op
gelijke behandeling en vrijwaring van discriminatie. Het is niet aanvaardbaar
dat mensen vanwege hun huidskleur, ras, nationaliteit, religie of welke gronden
dan ook worden buitengesloten. Discriminatie manifesteert zich in de directe
leefomgeving van mensen, in de wijk of buurt, op het werk, waar men sport
of recreëert. Het betreft hierbij allang niet meer alleen het onderscheid
van een «witte» meerderheid tegenover een » zwarte»
minderheid, maar tussen groepen over en weer. Het kabinet heeft in het coalitieakkoord
de aanpak van discriminatie als speerpunt benoemd.Afronding van het Nationaal Actieplan tegen Racisme (NAP,
2003–2007)De afgelopen jaren zijn op verschillende terreinen zijn maatregelen genomen
om discriminatie tegen te gaan – niet alleen van discriminatie op grond
van ras/etnische afkomst, maar evenzeer op grond van bijvoorbeeld geslacht,
seksuele voorkeur, handicap/chronische ziekte of leeftijd. De actiepunten
uit het Nationaal Actieplan tegen Racisme (NAP, 2003–2007)
zijn inmiddels afgerond. In de zomer van 2007 is de eindrapportage over het
NAP aan de Tweede Kamer toegezonden (TK 2006–2007, 30 950, nr. 9).Ontwikkeling van een integraal Plan van aanpak voor de
bestrijding van racisme (2007–2011)In de eerste helft van 2008 zal een integraal plan van aanpak worden ontwikkeld
voor de bestrijding van racisme. Dit plan van aanpak wordt vormgegeven in
nauwe samenwerking met de ministers van Justitie, BZK, SZW, OCW, Financiën
en VWS. De aanpak zal erop gericht zijn om racisme op alle terreinen in de
Nederlandse samenleving tegen te gaan, te voorkomen en te bestraffen en slachtoffers
ondersteuning te bieden. In het plan van aanpak zal worden aangegeven op welke
manier de betrokken bewindspersonen uitvoering willen geven aan de in het
regeerakkoord gemaakte afspraken. Hierin is immers afgesproken om de opsporing
en vervolging van discriminatie zichtbaar meer aandacht te geven en discriminatie
op de arbeidsmarkt en in de horeca tegen te gaan. In het plan van aanpak zal
aandacht worden besteed aan het voornemen van de ministers van Justitie en
BZK om de handhaving van het verbod op discriminatie te verbeteren door een
verbeterde aanpak van het Openbaar Ministerie en de politie, zodat aangifte
altijd wordt opgenomen. Tevens zal de laatste stand van zaken inzake het landelijk
dekkend netwerk van antidiscriminatievoorzieningen worden vermeld en zal nader
worden toegelicht op welke wijze de publiekscampagne om burgers te informeren
over de mogelijkheden voor melding van discriminatieklachten zal worden vormgeven.
Deze initiatieven zullen ertoe bijdragen dat de meldingsbereidheid van slachtoffers
van discriminatie wordt vergroot. Ook de uitwerking van initiatieven van het
ministerie van SZW om discriminatie van allochtonen op de arbeidsmarkt te
bestrijden en het beleid zal onderdeel uitmaken van de aanpak. Hetzelfde geldt
voor de inspanningen van de minister van BZK om binnen de overheid allochtonen
een betere kans te geven worden hierin aan de orde gesteld. Ook zal beleid
worden ontwikkeld om het radicalisering van extreem-rechtse jongeren tegen
te gaan en discriminatie in de horeca te verminderen.Monitor RassendiscriminatieIn november 2006 heeft het kabinet de kabinetsreactie op de monitor Rassendiscriminatie
2005, welke in juni 2006 is verschenen, gestuurd naar de Tweede Kamer. De
probleemanalyses uit deze monitor is toegepast bij de beleidsontwikkeling
en betrokken in het plan van aanpak voor de bestrijding van racisme. Deze
monitor zal opnieuw verschijnen in 2009. In de monitor van 2009 zal opnieuw
onderzoek worden gedaan naar opsporing en vervolging, racisme en extreemrechts
geweld, beeldvorming en islamofobie. Daarnaast ook naar discriminatie in de
wijken, wonen en leefomgeving, discriminatie van Roma/Sinti, en discriminatie
op het internet. Bovendien zal discriminatie in de horeca worden onderzocht
door middel van praktijktesten. Net als in 2006 zal een onderzoek naar discriminatie-ervaringen
onderdeel uitmaken van de monitor. Dit onderzoek naar discriminatie-ervaringen
onder bijna 1700 allochtone en autochtone Nederlanders wordt vanwege de aard
en omvang als een goed voorbeeld gezien op internationaal niveau. De Monitor
Rassendiscriminatie wordt afgestemd met de Monitor Arbeidsmarkt van het ministerie
van SZW. Omdat deze monitors complementair zijn zal het onderwerp discriminatie
op de arbeidsmarkt een minder prominente plaats krijgen in de Monitor Rassendiscriminatie
2009.Landelijk dekkend netwerk van antidiscriminatievoorzieningenIn 2005 heeft een regiegroep onder voorzitterschap van dr. E. Borst-Eilers
tijdens de vorige kabinetsperiode desgevraagd advies uitgebracht over de toekomst
van de huidige antidiscriminatiebureaus. Het kabinet heeft in het kabinetsstandpunt
van 30 november 2006 de aanbevelingen van de regiegroep grotendeels overgenomen
(Kamerstukken II 2006/07, 30 950, nr. 1, blz. 4–6). Het
kabinet is met de regiegroep van mening dat burgers in heel Nederland laagdrempelig,
onafhankelijk en efficiënt advies en bijstand moeten kunnen krijgen als
zij zich gediscrimineerd voelen. Dit is een gedeelde verantwoordelijkheid
van zowel Rijk als gemeenten. Het Rijk stelt structureel jaarlijks middelen
beschikbaar voor de totstandkoming van een landelijk dekkend netwerk van antidiscriminatievoorzieningen.Wettelijke regelingIn de tweede helft van 2008 zal een wetsvoorstel aan de Tweede Kamer worden
verzonden waarin de verplichting aan alle gemeenten om de burger toegang te
verschaffen tot een antidiscriminatievoorziening (adv) wordt vastgelegd. De
kerntaken van deze voorzieningen zijn het bieden van ondersteuning en advies
aan slachtoffers en de registratie van klachten. Daarnaast hebben de voorzieningen
een doorverwijsfunctie naar de politie, de rechter en de Commissie gelijke
behandeling. Gemeenten kunnen er bovendien voor kiezen om de adv’s aanvullend
te financieren voor voorlichtingswerkzaamheden en beleidsadvisering. De invoeringsdatum
van het wetvoorstel zal naar verwachting 1 januari 2009 zijn.Overbruggingsmaatregel en convenantenMet deze wetgeving in het vooruitzicht wordt zoveel mogelijk toegewerkt
naar een landelijk dekkend netwerk. Derhalve geldt voor de jaren 2006, 2007
en 2008 een overbruggingsmaatregel (Septembercirculaire 2006, Junicirculaire
2007, Septembercirculaire 2007). In 2006 en 2007 zijn via het gemeentefonds
middelen toegekend aan de 33 gemeenten waar reeds een antidiscriminatiebureau
gevestigd is. De dekking van deze voorzieningen strekt zich momenteel uit
tot 117 gemeenten. Om een goede besteding van middelen te borgen zijn met
de 33 gemeenten convenanten ondertekend waarin is vastgelegd dat het geld
aangewend zal worden voor de instandhouding en professionalisering van de
voorziening. Bovendien zijn via het provinciefonds middelen verstrekt aan
provincies om antidiscriminatievoorzieningen te ontwikkelen in regio’s
waar nog geen voorzieningen zijn of om kleine gemeentelijke antidiscriminatiebureaus
zodanig te ontwikkelen dat deze een meer regionale dekking krijgen. Ook met
de provincies zijn convenanten afgesloten.Uit de evaluatie van de overbruggingsmaatregel 2006 is gebleken dat er
in korte tijd veel in beweging is gezet. Gemeenten hebben met het geld bestaande
voorziening in stand gehouden en de kwaliteit van dienstverlening verbeterd.
Provincies hebben zoals afgesproken ontwikkelingen in gang gezet om de witte
vlekken op te vullen en zo het dekkingsgebied te vergroten. Er is onderzoek
gedaan naar een optimale organisatie van de dienstverlening en de capaciteit
van bestaande antidiscriminatiebureaus is uitgebreid om een regionale functie
te vervullen. De landelijke vereniging tegen discriminatie Art. 1 heeft
hierbij een belangrijke rol gespeeld.Naar aanleiding van de resultaten van de regeling (evaluatieronde maart
2007) en het rapport « 443 kansen voor verbetering; aanpak van discriminatie
door Nederlandse gemeenten» van Amnesty International (april 2007) zijn
er aanvullende afspraken gemaakt in 2007 over een betere informatievoorziening
aan gemeenten waar nog geen adv bestaat. Bovendien zijn aanvullende afspraken
gemaakt over een betere samenwerking met politie en Openbaar
Ministerie om tot een sluitende keten voor de bescherming tegen discriminatie
te komen. De minister voor Wonen, Wijken en Integratie is bovendien voornemens
om de voorlichting aan gemeenten te intensiveren.Overige maatregelenIn het kader van de verbetering van de infrastructuur heeft een fusie
plaatsgevonden tussen het Landelijk Bureau ter bestrijding van Rassendiscriminatie
en de Landelijke Vereniging van Antidiscriminatievoorzieningen. Deze fusie
is ondersteund door de minister van Justitie en de minister voor Wonen, Wijken
en Integratie. Deze nieuwe landelijke vereniging tegen discriminatie, Art. 1
heeft een belangrijke rol gespeeld in de informatievoorziening richting gemeenten,
provincies en anitidiscriminatiebureaus en de verspreiding van kennis en expertise.
In samenwerking met Art. 1 is in november 2006 een congres georganiseerd
om deze partijen te informeren over de overbruggingsmaatregel en ze te stimuleren
tot samenwerking. Om te komen tot een sluitende keten van discriminatievoorzieningen
zal tevens worden voorzien in een landelijke website en telefoonnummer waar
burgers klachten kunnen melden. Deze voorzieningen hebben een doorverwijsfunctie
en staan in verbinding met de lokale antidiscriminatiebureaus. Op deze manier
kan de burger meteen terecht bij de antidiscriminatievoorziening in de eigen
gemeente. Deze website en telefoonlijn zijn een aanvulling op de infrastructuur,
waarmee ook de laagdrempeligheid verder worden bevorderd. De minister voor
Wonen, Wijken en Integratie zal bovendien op verzoek van de Tweede Kamer bij
de uitwerking van deze wetgeving in samenwerking met Art. 1 en de VNG een
landelijke voorlichtingscampagne vormgeven om de burger te informeren over
de mogelijkheden voor melding van discriminatie.Interdepartementale taakverdelingIn 2006 is een traject gestart ter voorbereiding van een advies over de
stroomlijning van het antidiscriminatiebeleid binnen de Rijksoverheid. Aanleiding
was het voorstel van de Regiegroep onder leiding van mevrouw Borst om een
coördinerend bewindspersoon voor het antidiscriminatiebeleid aan te wijzen.
Daarom is een stuurgroep aangewezen om de coördinatie van het brede antidiscriminatiedossier
binnen het rijk te onderzoeken. Door de stuurgroep is beter inzicht verkregen
in de verantwoordelijkheden van het rijk en de verdeling tussen de verschillende
bewindspersonen. Op basis hiervan zijn de verschillende mogelijkheden ter
verbetering van de structuur verkend. Vlak voor de kabinetsformatie is een
advies zijn opgesteld, waarover door het vorige kabinet geen beslissing meer
is genomen. Momenteel wordt interdepartementaal de mogelijkheden besproken
voor een verbetering van de taakverdeling.6 Participatie en ontwikkeling van niet-westerse
vrouwenEmancipatie van vrouwen uit etnische minderheidsgroepen ligt voor een
deel in het verlengde van integratievraagstukken1.
De hoofddoelstelling «Het bieden van kansen aan en het benutten van
talenten van vrouwen en meisjes uit etnische minderheidsgroepen», bestaat
uit drie belangrijke subdoelstellingen:1. het verhogen van de maatschappelijke- en arbeidsparticipatie van vrouwen
en meisjes uit etnische minderheidsgroepen;2. het vergroten van de zelfredzaamheid en persoonlijke ontwikkeling van
vrouwen en meisjes uit etnische minderheidsgroepen;3. het bevorderen van de emancipatie van mannen en jongens uit etnische
minderheidsgroepen.De positie van vrouwen uit etnische minderheidsgroepen werd de afgelopen
periode een belangrijk aandachtspunt binnen het emancipatiebeleid. Alarmerende
cijfers over het relatief grote aantal vrouwen dat niet actief aan de samenleving
deelneemt, de Nederlandse taal slecht beheerst en geen contacten heeft met
mensen buiten de eigen groep, vormden de directe aanleiding voor deze toenemende
aandacht.Er zijn in Nederland ruim 830 000 niet-westerse allochtone vrouwen.1 Dit is ongeveer 10% van de totale vrouwelijke
Nederlandse bevolking. De Turkse, Marokkaanse, Surinaamse en Antilliaanse/Arubaanse
vrouwen zijn de grootste groeperingen onder de niet-westerse allochtone vrouwen
(67% van het totaal). Van hen bevindt 79% zich in een kansarme
dan wel kwetsbare positie voor wat betreft de mate van participatie aan de
Nederlandse samenleving.2Allochtone vrouwen zijn beduidend lager opgeleid dan autochtone vrouwen,
maar ook lager opgeleid dan de mannen uit de eigen herkomstgroep. Dit geldt
vooral voor de oudere Turkse en Marokkaanse vrouwen van de eerste generatie.
Van de vrouwen ouder dan 40 jaar heeft 80% van de Turkse vrouwen en
90% van de Marokkaanse vrouwen maximaal basisonderwijs genoten. Een
groot deel van deze vrouwen heeft nooit leren lezen en schrijven. Surinaamse
en Antilliaanse vrouwen zijn aanmerkelijk beter opgeleid dan Turkse en Marokkaanse
vrouwen, maar halen niet het niveau van de autochtone vrouwen. Hoewel de hier
geboren en getogen generatie een flinke inhaalslag heeft gemaakt, moest in
2003 nog tweederde van de Turkse en Marokkaanse jonge vrouwen (20–34
jaar) het stellen zonder startkwalificatie. Turkse en Marokkaanse jonge mannen
hadden iets vaker een startkwalificatie (40%). Onder hun autochtone
leeftijdgenoten hebben vrouwen juist vaker (80%) een startkwalificatie
dan mannen (76%).Eén van de gevolgen van het lage opleidingsniveau is dat allochtone
vrouwen doorgaans meer problemen met de Nederlandse taal hebben dan allochtone
mannen. Naar schatting is eenderde van de allochtonen die niet in Nederland
zijn geboren, functioneel analfabeet (kan amper lezen en schrijven). Het aandeel
vrouwen in deze groep is groter dan het aandeel mannen. Voor deze groep vrouwen
is het extra moeilijk een nieuwe taal te leren.3
De Commissie PaVEM schatte in 2004 het aantal vrouwelijke oudkomers (dus de
eerste generatie vrouwen) met een ernstige taalachterstand op 240 000.4Ondanks het feit dat allochtone leerlingen het in het basisonderwijs steeds
beter gaan doen, is er nog een aanzienlijke achterstand op autochtone leerlingen.
Allochtone leerlingen lopen veel meer achter in taal dan in rekenen. In de
meeste allochtone groepen krijgen meisjes net iets vaker een havo/vwo-advies
dan jongens, maar dit geldt niet voor Turkse en Marokkaanse meisjes.In het voortgezet onderwijs doen allochtone meisjes het beter dan allochtone
jongens. Net zoals autochtone meisjes het beter doen dan autochtone jongens.
Maar de achterstand van allochtone meisjes op autochtone meisjes is nog niet
ingehaald. Over het algemeen verlaten allochtone meisjes beduidend minder
vaak dan allochtone jongens het voortgezet onderwijs zonder diploma. Opmerkelijk
is echter de hoge uitstroom van ongediplomeerde Turkse meisjes tijdens het
examenjaar (vmbo, havo en vwo). Onder Turkse meisjes lijkt er sprake van een
tweedeling tussen een groep die het zeer goed doet in het voortgezet onderwijs en doorstroomt naar hoger onderwijs, en een groep die helemaal
geen diploma haalt. Het lijkt er op dat deze laatste groep het onderwijs verlaat
om vroeg te gaan trouwen.Als allochtone vrouwen eenmaal een diploma hebben gehaald in het voortgezet
onderwijs, stromen zij vaker dan autochtone vrouwen door naar vervolgonderwijs.
Ze kiezen bovendien vaker dan autochtone vrouwen voor de hoogst mogelijke
vervolgopleiding. In het hoger onderwijs is dus beslist een inhaalslag gemaakt.
Opmerkelijk is daarbij dat allochtone vrouwen minder seksespecifieke keuzes
maken dan autochtone vrouwen en vaker kiezen voor opleidingsrichtingen die
een goed perspectief bieden op de arbeidsmarkt.Van de niet-westerse allochtone vrouwen heeft 38% betaald werk,
tegenover 56% van de autochtone vrouwen.1
Belemmerende factoren zijn onder andere het opleidingsniveau, opvattingen
over de rol van vrouwen en het gegeven dat allochtone vrouwen gemiddeld eerder
moeder worden dan autochtone vrouwen en ook gemiddeld grotere gezinnen hebben,
en discriminatie op de arbeidsmarkt. Tussen de allochtone groepen bestaan
enorme verschillen. De netto arbeidsparticipatie van Surinaamse vrouwen bijvoorbeeld,
ligt met 55% vrijwel op hetzelfde niveau als dat van autochtone vrouwen.
Van de vrouwen uit Irak, Afghanistan en Somalië daarentegen, werkt slechts
10 tot 15%. Onder de grote minderheidsgroepen is de arbeidsparticipatie
van Marokkaanse (27%) en Turkse (31%) vrouwen erg laag.96 Van de allochtone vrouwen die betaald werk hebben, is de helft aangewezen
op elementaire en lagere beroepen. Dit geldt overigens ook voor allochtone
mannen. Bij autochtone vrouwen is dat iets meer dan een kwart.31% van de zelfstandig ondernemers in Nederland is vrouw. Het aandeel
vrouwelijke ondernemers onder de niet-westerse allochtonen blijft achter bij
het landelijk gemiddelde. Het aantal niet-westerse allochtone ondernemers
van de tweede generatie neemt sterk toe (zowel mannen als vrouwen). Doordat
de groei van het aantal mannelijke ondernemers in deze groep groter is dan
de groei van het aantal vrouwelijke ondernemers, is het aandeel vrouwelijke
ondernemers onder de niet-westerse allochtonen van de tweede generatie enigszins
teruggelopen.2In lijn met de lage arbeidsparticipatie ligt de uitkeringsafhankelijkheid
(WAO, bijstand of WW) van allochtone vrouwen tussen de 15 en 65 jaar een stuk
hoger dan die van autochtone vrouwen: 25% versus 12%.3Veel vrouwen die geen betaald werk hebben en ook niet op een andere manier
participeren in de samenleving hebben nauwelijks contact met autochtone Nederlanders
of leden van andere etnische minderheden. Deze groepen denken ook het meest
traditioneel over emancipatie en over man-vrouw rollen. Daar staat tegenover
dat in alle groepen vrouwen gemiddeld progressiever denken over emancipatie
dan mannen en duidelijk meer geporteerd zijn van een gelijkwaardiger rolverdeling,
dan mannen.De stand van zaken in het onderwijs laat zien dat allochtone vrouwen een
enorme inhaalslag hebben gemaakt, en nog maken. Als ze kansen zien en krijgen,
gebruiken ze die ook. Juist daarom ligt er hier voor het emancipatiebeleid
een enorme kans en uitdaging. Een kans en uitdaging waar het kabinet zich
voor inzet.AanpakIn de afgelopen periode zijn diverse initiatieven en projecten uitgevoerd
om de maatschappelijke en/of arbeidsparticipatie van vrouwen uit etnische
minderheden te vergroten. Instrumenten en methodieken werden ontwikkeld en
uitgeprobeerd op gemeentelijk niveau. Deze samenwerking tussen
rijk en gemeenten heeft er voor gezorgd dat de participatie van vrouwen uit
etnische minderheidsgroepen hoger op de agenda van gemeentelijk beleid is
komen te staan. Het kabinet wil de ruimte voor gemeenten om met maatwerk participatiebevorderend
beleid te voeren vergroten. Daartoe wordt ernaar gestreefd bestaande schotten
tussen de diverse op reïntegratie en participatie gerichte budgetten
weg te nemen. Met verruiming van de mogelijkheden om deze budgetten in te
zetten, en met de instrumenten en methodieken die de afgelopen jaren zijn
ontwikkeld, kunnen gemeenten aan de slag om de participatie van allochtone
vrouwen te bevorderen. Het is aan gemeenten om er voor te zorgen dat de aandacht
voor de positie van allochtone vrouwen beklijft, zodat structureel meer vrouwen
bereikt worden en meer vrouwen zich kunnen ontwikkelen. Deze ontwikkeling
start met de politieke wil om hier, over verschillende beleidsterreinen heen,
aan te werken. Vervolgens is een sterke gemeentelijke regie nodig om ervoor
te zorgen dat verschillende beleidsterreinen inderdaad aan en met elkaar verbonden
worden. Gemeentelijke regie, en het versterken daarvan, iséén
van de uitgangspunten van beleid. Daarnaast, of eigenlijk voorop, staat de
rol die de doelgroep zelf speelt. Met eigen kracht en eigen talenten.Het verhogen van de maatschappelijke- en arbeidsparticipatieVoor vrouwen met een gebrekkige beheersing van de Nederlandse taal en/of
niet in bezit van de nodige arbeidskwalificaties, is de afstand naar de arbeidsmarkt
vaak te groot. Voor hen is maatschappelijke participatie (deelnemen aan laagdrempelige
activiteiten, vrijwillige inzet) een belangrijke eerste stap. Voor vrouwen
voor wie de stap naar de arbeidsmarkt beter uitvoerbaar lijkt, is het kabinet
er alles aan gelegen het zetten van deze stap te stimuleren en te faciliteren.
Het kabinet wil dit op de volgende manier bereiken.Ondersteuning gemeenten in beleidsontwikkelingIn het Plan van Aanpak Emancipatie en Integratie is onder het vorige kabinet
de «toolkit participatie» ontwikkeld
en in vijf gemeenten uitgeprobeerd. De toolkit is
een instrument dat gemeenten kunnen inzetten om een samenhangend beleid ter
bevordering van de participatie van vrouwen uit etnische minderheidsgroepen
te ontwikkelen. In de periode 2007–2008 worden nog eens 10 gemeenten
begeleid in het gebruik van deze toolkit en dus in het ontwikkelen van een
samenhangende aanpak. Ook krijgen kennisinstellingen de toolkit ter beschikking om gemeenten te adviseren over emancipatiebeleid
voor vrouwen uit etnische minderheden.Met de gemeenten maakt het kabinet ook bestuurlijke afspraken waarmee
een financiële impuls kan worden gegeven aan lokale initiatieven die
de zelfredzaamheid en persoonlijke ontwikkeling van vrouwen en meisjes uit
etnische minderheden kunnen vergroten.Uitvoering van het Deltaplan InburgeringDe meerderheid van de mensen die inburgeren is vrouw (in sommige steden
80%). Door de uitvoering van het Deltaplan Inburgering moet de kwaliteit
van de inburgering verbeteren. Inburgering moet daadwerkelijk gaan leiden
tot (arbeids)participatie. In 2011 is 80% van de inburgeringstrajecten
duaal, oftewel gekoppeld aan trajecten gericht op maatschappelijke participatie
of arbeidsparticipatie, of op doorstroom naar het beroepsonderwijs. In het
kader van het Deltaplan Inburgering wordt ook gezocht naar mogelijkheden voor
flexibele kinderopvang. Het ontbreken van passende kinderopvang vormt vaak
nog een barrière voor vrouwen om deel te nemen aan de inburgering.Uitbreiding project «Duizend en één
Kracht; vrouwen en vrijwillige inzet»Op 8 maart 2007 hebben de betrokken bewindslieden met zes gemeenten1 een convenant afgesloten ten behoeve van het project«Duizend
en één Kracht; vrouwen en vrijwillige inzet». Dit project
beoogt de instroom van 50 000 allochtone vrouwen in vrijwilligerswerk,
de interculturalisatie van vrijwilligersorganisaties en versterking van de
keten van inburgering, maatschappelijke participatie en betaalde arbeid. Het
project draait nu inpilots in zes gemeenten. In
de komende periode zullen andere gemeenten gestimuleerd en ondersteund worden
om (onderdelen van) dit project ook in hun gemeente uit te voeren. Gemeentelijke
regie en een samenhangende aanpak waarbij doelen en financieringsstromen (Wmo,
Wwb, Web, Wi) beter aan elkaar gekoppeld worden, staan hierbij centraal.Paraprofessionele functies voor vrouwenParaprofessionele functies2 bieden goede
mogelijkheden voor vrouwen om zonder formele kwalificaties werkervaring op
te doen en in te stromen op de arbeidsmarkt. Het kabinet heeft met sociale
partners op de Participatietop afspraken gemaakt over het aanpassen van het
functie-/loongebouw waardoor ruimte ontstaat voor paraprofessionele functies
voor allochtone vrouwen. In het kader van de Taskforce Deeltijdplus bekijkt
het kabinet de mogelijkheid om met verschillende sectoren afspraken te maken
over het realiseren van deze functies. Met de woningbouwcorporaties zijn hierover
al verkennende gesprekken gevoerd. In deze sector zijn goede mogelijkheden
om paraprofessionele functies te creëren.Regiegroep Allochtone Vrouwen en ArbeidDe Regiegroep Allochtone Vrouwen en Arbeid (ingesteld tot en met 31 december
2007) ondersteunt acht gemeenten die proberen de kansen op een baan voor vrouwen
uit etnische minderheidsgroepen te vergroten. Dit doen zij door het experimenteren
met zelfstandig ondernemerschap, empowerment,
het inzetten van coaches en ambassadeurs, het creëren van paraprofessionele
functies, het organiseren van netwerkbijeenkomsten, de werkgeversbenadering
en het opzetten van een integrale benadering. Op basis van deze ervaringen
wordt een handreiking gemaakt die andere gemeenten kan ondersteunen.Overige maatregelenNaast de hierboven genoemde specifieke maatregelen is er een aantal algemene
maatregelen waarbinnen specifieke aandacht voor de positie van vrouwen uit
etnische minderheden wordt gegeven.• Het kabinet is met de VNG overeengekomen dat 75 000 uitkeringsgerechtigden
en 25 000 niet-uitkeringsgerechtigden geactiveerd zullen worden. Een
groot deel van hen is vrouw.• Het kabinet stimuleert zelfstandig ondernemerschap door microkredieten
beschikbaar te stellen aan startende ondernemers. Daarbij is specifieke aandacht
voor vrouwelijk ondernemerschap, onder andere door het ondersteunen van netwerken.
In het kader van het Actieplan Krachtwijken wordt met gemeenten besproken
op welke wijze specifieke ondersteuning aan allochtone vrouwen in de betreffende
wijken gegeven kan worden.• Er wordt onderzoek gedaan naar de mate waarin allochtonen profiteren
van het reïntegratiebeleid en naar de effectiviteit ervan voor deze doelgroep.
Binnen dit onderzoek wordt specifieke aandacht besteed aan allochtone vrouwen,
zowel met als zonder uitkering.• Het kabinet wil allochtone vrouwen stimuleren beroepsopleidingen
te volgen. Deels wordt hieraan gewerkt in het kader van het Deltaplan Inburgering door inburgeringstrajecten duaal aan te bieden. Daarnaast
wordt ook gestreefd naar een betere doorstroom van inburgering naar beroepsopleiding
waardoor mensen zonder startkwalificatie gestimuleerd worden deze wel te halen.
De problematiek rond vroegtijdige schooluitval zal nader worden verkend; mogelijk
wordt er een ambassadeursfunctie/meidennetwerk rond deze thematiek opgezet.• De LOM-samenwerkingsverbanden hebben zich als projectpartner gecommitteerd
om middels gerichte trainingen 1 200 vrouwen uit de eigen achterban te
stimuleren om actief te worden in het vrijwilligerswerk.Vergroten van de zelfredzaamheid en persoonlijke ontwikkelingTraditionele opvattingen (van vrouwen en mannen) over de rol en positie
van meisjes en vrouwen leiden tot belemmeringen in de persoonlijke ontwikkeling
van vrouwen en tot sociaal isolement. Daarnaast zijn wederzijds onbegrip en
vooroordelen van invloed op de beeldvorming over vrouwen uit etnische minderheden.
Hierdoor worden hun talenten niet meteen herkend. De talenten van vrouwen
worden beter zichtbaar en benut wanneer de zelfredzaamheid van vrouwen toeneemt
en wanneer door middel van dialoog de positieve beeldvorming gestimuleerd
wordt. Zelfredzaamheid heeft betrekking op eigen talenten ontdekken, keuzes
kunnen maken en persoonlijke ontwikkeling. Dit proces wordt gestimuleerd door
enerzijds coaching en training en anderzijds positieve beeldvorming. Om de
zelfredzaamheid van vrouwen te vergroten neemt het kabinet de volgende maatregelen.Inzetten van vrouwelijke en mannelijke rolmodellenHet inzetten van rolmodellen kan een probaat middel zijn om mensen te
stimuleren hun kansen te zien en te benutten. Met het inzetten van maatjes
of mentoren (bijvoorbeeld hbo/wo-studenten die als mentor voor vmbo/mbo-leerlingen
optreden) zijn op kleine schaal al successen geboekt. Het kabinet stelt financiële
middelen beschikbaar om dit soort initiatieven op grotere schaal toe te passen.Bevorderen dialoogDe dialoog is tijdens het Plan van Aanpak Emancipatie en Integratie, dat
onder het vorige kabinet werd uitgevoerd ten behoeve van allochtone vrouwen
(en mannen) een uitstekende aanpak gebleken om mensen, met respect voor elkaars
overtuigingen, met elkaar in contact te brengen. Ook bleek het mogelijk om
mensen met elkaar te laten praten over taboeonderwerpen zoals man/vrouwverhoudingen,
loverboys, huiselijk geweld etc. Het kabinet wil de inzet van de dialoog continueren
en ondersteunen. Tot en met 2010 loopt de subsidieregeling «Ruimte voor
contact». Als vervolg hierop komt er een project dat op lokaal niveau
intercultureel contact bevordert. Binnen dat project zal expliciet aandacht
besteed worden aan deelname van vrouwen en de positie van vrouwen.Emancipatie van mannen en jongens uit etnische minderheidsgroepenSinds jaar en dag richten activiteiten voor de emancipatie van vrouwen
zich op vrouwen. Dat lijkt logisch, maar tegelijkertijd is ook duidelijk dat
de emancipatie van vrouwen belemmerd wordt door traditionele opvattingen van
mannen. Meisjes en vrouwen uit etnische minderheden geven steeds indringender
aan dat hierdoor spanningen ontstaan in opvoeding, huwelijk en gezin. Om de
emancipatie van vrouwen uit etnische minderheden niet in gevaar te brengen
vindt het kabinet het belangrijk dat ook jongens en mannen uit etnische minderheden
zich emanciperen. In de bestuurlijke afspraken die het ministerie van OCW
met gemeenten gaat maken, wordt aandacht besteed aan de emancipatie
van mannen en jongens. Voor deze initiatieven is geld beschikbaar.Reïntegratiemogelijkheden van allochtone vrouwenTen aanzien van de reïntegratiemogelijkheden van allochtone vrouwen
zal worden gekeken naar aspecten als:• specifiek gemeentelijk beleid voor allochtone vrouwen;• de mate waarin allochtone vrouwen profiteren van het reïntegratiebeleid;• de ingezette instrumenten en het effect;• de resultaten van de afspraken met de commissie PaVEM en de inzet
alternatieve methodieken (coaching, maatjes, empowerment, netwerkbijeenkomst,
smoelenboek, banenmarkt, convenanten, etc.).7 Maatschappelijke Preventie eergerelateerd geweldHet huidige kabinet zet de in de vorige kabinetsperiode gestarte beleidsprogramma
voor de aanpak van eergerelateerd geweld voort. Het programma integreert concrete
maatregelen op het gebied van maatschappelijke preventie, opvang, bescherming,
strafrechtelijke aanpak en bestuurlijke regie, zodat eergerelateerd geweld
effectief kan worden aangepakt.Hoofdaccenten die de minister voor Wonen, wijken en Integratie legt op
het gebied van maatschappelijke preventie liggen bij initiatieven van minderhedenorganisaties,
preventie op lokaal niveau met aandacht voor wederkerigheid in de inzet en
samenwerking tussen gemeenschappen en instanties, en het bevorderen van een
aanpak door onderwijsinstellingen:• Met vijf LOM-samenwerkingsverbanden waaronder Vluchtelingenorganisaties
Nederland, het Inspraak Orgaan Turken, het Samenwerkingsverband van Marokkanen
in Nederland en de Samenwerkende Turkse Organisaties heeft de minister voor
Wonen, Wijken en Integratie onlangs afspraken gemaakt over een gezamenlijke
inzet in een meerjaren kaderprogramma. Dit programma «Aan de goede kant
van de eer» heeft een looptijd tot oktober 2010. Met «Aan de goede
kant van de eer» richten de deelnemende organisaties zich op het verbeteren
van contacten en samenwerking vanuit minderhedengemeenschappen met instellingen
in 10 gemeenten, het verhogen van de (zelf)redzaamheid van personen uit gemeenschappen
waar eergerelateerd geweld zich traditioneel voordoet, en het bevorderen van
mentaliteits- en gedragsverandering.In relatie tot dit programma is de minister voor Wonen, Wijken Integratie
voornemens in 2008 afspraken te maken met gemeenten over het bevorderen van
inzet van instanties op samenwerking en lokale inzet om weerbaarheid van gemeenschappen
te verhogen.• Preventie is daarnaast onderdeel in drie lokale pilots, waarbij
gemeenten de regie ter hand nemen in de inspanningen van lokale instanties
onderling en met minderhedengemeenschappen. Preventie voorziet hierin ook
in samenhang met het kaderprogramma. Zo heeft de gemeente Rotterdam, die al
is gestart met een pilot, op 25 juni 2007 samen met landelijke koepelorganisaties
een werkconferentie georganiseerd gericht op bestuurlijke en operationele
samenwerking in de aanpak. De conferentie was onderdeel van een door Rotterdam
te ontwikkelen participatiemodel ten behoeve van participatie van gemeenschappen
en minderhedenorganisaties. De minister van Justitie heeft met twee andere
gemeenten, Amsterdam en Almelo, afgesproken dat ook zij een pilot inrichten.
Zij werken op dit moment hiertoe een voorstel uit.• In mei 2007 zijn 2 Regionale Opleidingscentra met subsidie het
project «eergerelateerd geweld in en om de school» gestart. Het
project beoogt kennis en vaardigheden gericht op voegsignalering van eergerelateerd
geweld en weerbaarheid van leerlingen te vergroten en een relatie te leggen
tot de onderwijssector. Het project resulteert in 2008 in onder andere een
handleiding «omgaan met eergerelateerde kwesties», een module
weerbaarheidtraining, een modelaanpak en een nota voor veiligheidsbeleid op
scholen.Op het gebied van opvang en bescherming creëert de staatssecretaris
van VWS opvangplaatsen om alle groepen slachtoffers (ook meisjes en mannen)
adequaat te kunnen opvangen en worden screening- en behandelmethodieken ontwikkeld
om effectief hulp te kunnen bieden. In 2008 zal onder andere gewerkt worden
aan verdere professionalisering van de vrouwenopvang in het algemeen en de
professionalisering van veiligheid van EG-slachtoffers in het bijzonder.De ministers van Justitie en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
bevorderen op het gebied van de strafrechtelijke aanpak effectieve preventie,
interventie en handhaving door politiefunctionarissen. Iedere politieregio
heeft intussen een coördinator eergerelateerd geweld aangewezen, die
naast de behandeling van zaken de taak heeft de politieaanpak binnen de eigen
regio te implementeren. De «methode-MEP», die het politiekorps
Haaglanden heeft ontwikkeld, wordt hierbij gevolgd. De coördinatoren
worden hierin bijgestaan door een Landelijk Expertise Centrum (LEC) dat bij
het politiekorps Haaglanden is ondergebracht. Het LEC staat niet alleen de
politieregio’s bij in politieonderzoeken maar verzorgt in 2008 ook de
themadagen waarin de coördinatoren de finesses van de werkmethode wordt
bijgebracht. Hierbij zal ook aandacht worden besteed aan het ontwikkelen en
onderhouden van netwerken met etnische minderheden. Deze aspecten zullen in
2008 ook in de reguliere onderwijspakketten voor de politie worden verwerkt.In 2008 wordt door het LEC in samenwerking met de coördinatoren van
de regiokorpsen ook de verwerking van gegevens over eergerelateerd geweld
verbeterd, waarbij de analyse vooral door het LEC wordt verricht. Een verbetering
van de samenwerking tussen instanties stelt de politie in staat een steeds
beter beeld te krijgen over de aard en omvang van eergerelateerd geweld in
Nederland. In die zin wordt er ook een basis gevormd om in preventieve zin
adequate maatregelen te treffen. Hetzelfde geldt in landelijk opzicht voor
de Vrouwenopvang waar vanaf het voorjaar 2008 eergerelateerd geweld afzonderlijk
zal worden geregistreerd.8 Preventie en aanpak van overlastgevend gedragTer verbetering van de positie van allochtone jongeren en hun ouders in
het jeugdbeleid wordt samen met de minister voor Jeugd en Gezin het vierjarig
Actieprogramma «Diversiteit in het jeugdbeleid» opgesteld en in
de komende kabinetsperiode uitgevoerd. Het resultaat moet zijn dat allochtone
jeugdigen even goed als Nederlandse jeugdigen worden bereikt en dat het jeugdbeleid
even effectief is. Het programma sluit nauw aan op het programma Jeugd en
Gezin van de minister voor Jeugd en Gezin en de daarin vervatte beleidsprioriteiten
dat op 28 juni 2007 aan de Tweede Kamer is gezonden. Uitgangspunt is
dat doelen en prioriteiten van het programma Jeugd en Gezin betrekking hebben
op alle jongeren van Nederland. Dit neemt niet weg dat het voor het bereiken
van de dezelfde resultaten voor jongeren met een andere culturele achtergrond noodzakelijk is om zowel structurele verbetering in het jeugdbeleid
te bewerkstelligen, als een aantal gerichte maatregelen te treffen. Immers,
deze jongeren en hun ouders worden nu vaak nog te laat door de hulpverlening
bereikt en vaak niet effectief geholpen. Bij zowel de professionele hulpverlener
als de jongere en zijn/haar ouders spelen (culturele) belemmeringen die het
bereiken van de doelgroep en een effectieve hulpverlening bemoeilijken. Met
dit actieprogramma neemt het kabinet de aanbeveling van het door de Commissaris
Jeugd- en jongerenbeleid Steven van Eijck uitgebrachte sturingsadvies deel
3 (IIA) «Diversiteit in het Jeugdbeleid» over, om een actieprogramma
op te stellen en uit te voeren ten behoeve van de verbetering van de positie
van allochtone jongeren in het jeugdbeleid en de implementatie van de aanbevelingen
van het advies. Het advies geeft concrete aanbevelingen over de verdere invulling
van het actieprogramma. Het actieprogramma zal rond de jaarwisseling 2007/2008
gereed zijn. De hoofdlijnen waarlangs het actieplan wordt opgesteld zijn:1. het (sturen op) verbeteren van het bereik van de verschillende doelgroepen;2. het versterken van de frontlinie (zowel reguliere jeugdwerk als vrijwilligerswerk,
zoals buurtvaderprojecten, opvoedmoedergroepen, leefwereldwerkers, etc. die
de brugfunctie vervullen tussen de moeilijk bereikbare groepen en de geïnstitutionaliseerde
hulpverlening;3. het verbeteren van de effectiviteit van de aanpak met op de doelgroepen
gericht maatwerk;4. het versterken van de professionals met interculturele competenties
en het zorgen voor een meer divers samengesteld personeelsbestand bij de instituties.In het nieuwe veiligheids-, jeugd- en integratiebeleid en de wijkaanpak,
komt het zwaartepunt te liggen op het niveau van de gemeenten. Het is aan
de gemeenten om hierop een dusdanige regie te voeren dat bij de aanpak van
maatschappelijke problemen optimaal gebruik gemaakt wordt van de beleidsintensiveringen
op de genoemde terreinen. De betrokken ministeries zoeken in dit verband actief
de samenwerking met gemeenten zoals ook blijkt uit de gezamenlijke aanpak
in de G4. De samenwerking tussen het ministerie van Justitie en de gemeenten
krijgt in de praktijk steeds meer vorm in onder meer de Veiligheidshuizen.
Vanuit de Veiligheidshuizen wordt aanvullend op de justitiële afdoening
van strafbare feiten een breed scala van begeleidingstrajecten ingezet als
de verschillende vormen van gezinsondersteuning, scholing, toeleiding naar
werk.Antilliaanse jongerenIn 2005 zijn met de 21 Antillianengemeenten (AG21) bestuurlijke arrangementen
afgesloten die tot eind 2008 lopen. In dat kader worden 126 projecten uitgevoerd
met als doel het terugdringen van de oververtegenwoordiging van jeugdige Antillianen
op het terrein van werkeloosheid (– 30%), voortijdig schoolverlaten
(– 50%) en criminaliteit (– 30%). In het
totaal is voor deze periode, op basis van co-financiering, € 18
miljoen ter beschikking gesteld. Bij de uitvoering van de bestuurlijke arrangementen
dient de Antilliaanse-/Arubaanse gemeenschap te zijn betrokken. Afgelopen
zomer is de voortgangsrapportage over bestuurlijke arrangementen beschikbaar
gekomen. Deze wordt tegelijkertijd met de beleidsbrief kansarme Antillianen
en Arubanen in Nederland in december aan de Tweede Kamer toegezonden.De inzet van de minister voor Wonen, Wijken en Integratie voor de korte
termijn is erop gericht bestuurlijke arrangementen een optimaal resultaat
opleveren. Voor de lange termijn wordt gestreefd naar een niet vrijblijvend, meerjarig, investeringsprogramma. Om dat te bereiken is het
voornemen om nog voor het einde van dit jaar een onafhankelijke Task Force
Bestuurlijke Arrangementen Antillianengemeenten in het leven te roepen. De
Task Force zal de bestuurlijke arrangementen doorlichten en gemeenten kritisch
ondervragen en aanspreken op successen en knelpunten en hoe daarmee wordt
omgegaan. Daarnaast zal de Task Force mij adviseren op welke wijze en met
welke gemeenten een op thema’s gefocust meerjarig en niet vrijblijvend
gezamenlijk investeringsprogramma kan worden vormgegeven. Onderdeel van het
advies zal de betrokkenheid van Antilliaanse/Arubaanse intermediairs bij de
aanpak van problemen zijn. Het advies dient in april 2008 beschikbaar te zijn.
Om ervoor te zorgen dat kennis over effectieve methodieken verder kan worden
ontwikkeld en verspreid zal met het NICIS worden besproken op welke wijze
een daarop gericht kennisinfrastructuur kan worden opgezet. In dit kader vindt
volgend voorjaar een eerste symposium over best practices plaats. In het kader
van de criminaliteitspreventie zal de minister voor Wonen, Wijken en Integratie
in samenwerking met de minister van Justitie toewerken naar een meer op de
Antilliaanse cultuur en mentaliteit toegespitste aanpak. Bovenstaande voornemens
worden nader toegelicht en aangevuld in de beleidsbrief Antillianen en Arubanen
in Nederland die u eind dit jaar ontvangt.In 2005 is gestart met het opzetten van een registratiesysteem voor Antilliaanse
risicojongeren: de Verwijsindex Antillianen (VIA). Dit registratiesysteem
wordt door de gemeenten nodig geacht omdat Antilliaanse jongeren vanwege de
lage registratiegraad in de gemeentelijke basisadministratie (GBA) gecombineerd
met de hoge mobiliteit van de doelgroep moeilijk bereikbaar zijn voor de hulpverlening.
Door het College Bescherming Persoonsgegevens is ontheffing verleend voor
het registreren op etniciteit. De ontheffing is in augustus 2007 op beroep
van het Overlegorgaan Caribische Nederlanders (OcaN) door de rechtbank vernietigd.
Tegen deze uitspraak is door de minister voor Wonen, Wijken en Integratie,
de 21 Antillianengemeenten, het College Bescherming Persoonsgegevens en het
Overlegorgaan Caribische Nederlanders hoger beroep ingesteld.Op 16 mei 2007 is het wetsvoorstel «Wet houdende aanvullende maatregelen
inzake ondermeer de terugzending van Antilliaanse en Arubaanse risicojongeren»
ingetrokken.Marokkaanse jeugdMarokkaanse jongeren en met name jongens, komen de laatste jaren vaak
negatief in beeld vanwege de grote betrokkenheid bij overlast en criminaliteit.
In toenemende mate roept deze groep een gevoel van onveiligheid op bij burgers.
Veel Marokkaanse jongeren voelen zich onbegrepen. Ze krijgen niet de kansen
die ze nodig hebben op de arbeidsmarkt en in het uitgaansleven worden regelmatig
groepen Marokkaanse jongeren niet toegelaten. Voor wat betreft overlast en
criminaliteit gaat het om een hardnekkig probleem waar het imago van de hele
Marokkaanse gemeenschap in Nederland onder te lijden heeft. Het kabinet wil
voorkomen dat dit doorwerkt in het toekomstperspectief van de hele Marokkaanse
gemeenschap en dat Marokkaanse jongeren zich gaan afwenden van de maatschappij
met het gevoel er niet bij te horen.Naar aanleiding van het Kabinetsstandpunt Marokkaanse Jeugd dat in 2006
is verschenen (TK 28 684, nr. 89), zijn er diverse maatregelen getroffen
die overlast en criminaliteit moeten betstrijden. Zo is er de mogelijkheid
voor Burgemeester of Officier van Justitie om een gedragsaanwijzing op te
leggen wanneer jongeren op een negatieve manier aandacht blijven trekken.
Vanuit Justitie is er in de G4 een programma opgezet om een
criminele loopbaan van Marokkaanse jongeren tegen te gaan of te doorbreken
maar er is ook inzet nodig in andere gemeentes en in meer preventieve zin.Zonder gerichte inzet voor doelgroep en problematiek, dreigt een hele
generatie Marokkaanse jongens verloren te gaan. Daarnaast dient er aandacht
uit te gaan naar empowerment van deze groep. Veel Marokkaanse jongeren in
Nederland worstelen met hun identiteit en leven tussen twee culturen in. De
leefwerelden thuis, op straat en op school of op de arbeidsmarkt verschillen
sterk en staan los van elkaar. Veel ouders hebben moeite met de opvoeding
en de opvoeding van jongens en meisjes is vaak een wereld van verschil. De
criminaliteit onder Marokkaanse jongeren, het gaat met name om jongens, is
hoog en een groot deel van de jongeren loopt risico en dreigt af te glijden.
Vroegsignalering is van groot belang maar het gaat ook om activering, opbouwen
van verantwoordelijkheidsgevoel, kansen krijgen maar ook kansen grijpen. De
departementen die bij het kabinetsstandpunt Marokkaanse jeugd betrokken zijn
geweest, zetten in op de positie van Marokkaanse risicojongeren voor wat betreft
hun beleidsterreinen maar op gebied van identiteit en het leven tussen twee
culturen is extra inzet nodig om deze groep volwaardig deel te laten uitmaken
en volwaardig te laten participeren in de samenleving.Aan de Tweede Kamer is toegezegd met een plan te komen dat zich vanuit
integratieperspectief richt op Marokkaanse risicojongeren. Het plan zal onder
andere ingaan op betrokkenheid, opvoeding en identiteit. Het wordt ontwikkeld
in samenwerking met de minister van Justitie en de minister voor Jeugd en
Gezin. Gestreefd wordt in het voorjaar van 2008 dit plan voor een maatwerkgerichte
aanpak voor Marokkaanse jongeren dat naar de Tweede Kamer te sturen.CampussenEr zijn nog steeds teveel jongeren die aan de kant blijven staan. Het
gaat dan vooral om jongeren die niet in een leertraject zitten, niet werken
en dreigen af te glijden. Het is van belang maatregelen te treffen om te voorkomen
dat deze jongeren hun eigen toekomst vergooien door gebrek aan diploma‘s
of werkervaring. De afstand tot de arbeidsmarkt mag niet te groot worden.
Aan jongeren zonder zicht op opleiding of baan die met de gebruikelijke instrumenten
niet bereikt worden, wil het kabinet daarom perspectief bieden door de landelijke
invoering van campussen die gericht zijn op motivering, scholing en arbeidstoeleiding.
In 2006 stelde het kabinet 10 miljoen euro beschikbaar voor acht pilot projecten
waar jongeren discipline en werkritme opdoen, en de noodzakelijke vaardigheden
leren om zich in het onderwijs of in een leerbaan verder te ontwikkelen. Een
onderzoeksbureau volgt en analyseert de pilots om in kaart te brengen welke
interventies effectief zijn. Aanleiding voor de pilotprojecten was het onderzoek
dat Berenschot in 2006 in opdracht van de staatssecretaris van SZW uitvoerde.
Daaruit bleek dat er zo’n 12 tot 14 duizend jongeren zijn die niet naar
school gaan, geen baan of startkwalificatie hebben, geen uitkering ontvangen
en ook niet op zoek zijn naar werk of scholing. Naar schatting heeft 58%
van deze doelgroep een allochtone achtergrond. De pilotprojecten vallen sinds
maart 2007 niet langer onder verantwoordelijkheid van SZW, maar onder die
van de minister voor Jeugd en Gezin.HomoseksualiteitUit regionale jeugdmonitors blijkt dat een beduidend aantal jongeren uit
etnische minderheden geen homo’s en lesbo’s in hun vriendenkring
willen hebben. De negatieve houding bij deze groepen jongeren ten opzichte
van homoseksualiteit strekt zich ook uit naar de openbare ruimten.
Steeds vaker worden aangiften gedaan van mishandeling van homo’s op
straat door groepen jongeren uit etnische minderheden. In sommige kringen
van etnische minderheden heerst een groot taboe op seksualiteit in het algemeen
en meer in het bijzonder op homoseksualiteit. Om te bereiken dat homoseksualiteit
onder jongeren uit etnische minderheden bespreekbaar wordt gemaakt, zijn vanaf
2005 diverse activiteiten ontwikkeld. De activiteiten maken onderdeel uit
van Masterplannen ontwikkeld door COC/de organisatie Artikel 1 en FORUM. De
activiteiten lopen door tot eind 2007. Zo richt het COC zich, in samenwerking
met de organisatie Artikel 1 op zichtbaarheids- en mediacampagnes om etnische
jongeren te bereiken. Door middel van een korte speelfilm, een lespakket,
radioprogramma’s, een jongerenmagazine, een laagdrempelige website en
lokale dialoogtrajecten pogen deze organisaties allochtone jongeren te bewegen
tot acceptatie van homoseksualiteit. Daarnaast richt FORUM zich op het versterken
van de weerbaarheid van homoseksuele allochtonen door het creëren van
een internet community. Een website en onder andere
een netwerk van vertrouwenspersonen zal hiertoe worden ingezet. Op deze website
kunnen homoseksuele en lesbische jongeren uit etnische groepen elkaar vinden
en informatie over hun seksualiteit en identiteit uitwisselen. Al deze initiatieven
worden ondernomen in goede samenwerking met (lokale) homobelangenorganisaties
en etnische (zelf)organisaties. Begin 2008 zal een evaluatie plaatsvinden
van genoemde Masterplannen. Hierbij is van belang of de ontwikkelde instrumenten
en methodieken hebben bijgedragen aan het beter bespreekbaar maken van homoseksualiteit
in etnische kringen, dan wel aan het versterken van de weerbaarheid van homoseksuele
allochtonen. De definitieve invulling van het beleidstraject 2008–2011
zal afhangen van de conclusies uit deze evaluatie.9 Godsdienst en levensbeschouwingOnderwijs, scholing, werk en sociale netwerken vormen de sleutels tot
de maatschappelijke emancipatie van migranten en hun kinderen. Het integratiebeleid
richt zich dan ook vooral op het versterken van hun positie op de arbeidsmarkt
en in het onderwijs, en het wegnemen van belemmeringen voor zelfstandige maatschappelijke
participatie. Maar economische en maatschappelijke participatie alleen zijn
niet voldoende voor succesvolle integratie. Nieuwkomers moeten net als alle
burgers ook in culturele en levensbeschouwelijke zin meedoen en meetellen.
Bestaande Nederlandse instituties en gemeenschappen moeten voor hen toegankelijk
zijn én ze moeten eigen instituties en gemeenschappen kunnen oprichten.
Tegenover die vrijheidsrechten staan verantwoordelijkheden en plichten als
tolerantie en verdraagzaamheid jegens andersdenkenden en acceptatie van de
ander in zijn gelijkheid en keuzevrijheid.De scheiding van kerk en staat, die in ons land voortvloeit uit de grondwettelijk
verankerde vrijheid van godsdienst en levensovertuiging, is een fundamenteel
beginsel van onze democratische rechtsstaat. Het principe betekent dat zowel
de overheid als kerken en andere levensbeschouwelijke genootschappen functioneren
als zelfstandige lichamen en naar eigen inzicht hun geestelijke en institutionele
orde vormgeven (Zie o.m. de nota Grondrechten in de pluriforme
samenleving, TK 2003–2004, 29 614, nr. 2, p. 7–9).
Het betekent ook dat de overheid het gelijkheidsprincipe hanteert en geen
partij mag kiezen voor een bepaalde godsdienst of levensbeschouwelijke overtuiging.
Mits beide principes zijn gewaarborgd, hoeft de overheid zich echter niet
volstrekt afzijdig te houden van godsdienstige of levensbeschouwelijke zaken.
De overheid mag – met inachtneming van de principes van billijkheid
en proportionaliteit – algemeen maatschappelijke activiteiten
van religieuze en levensbeschouwelijke instellingen financieren op het gebied
van onderwijs en maatschappelijk werk, en indirect steun verlenen via algemene
subsidies voor het onderhoud van monumenten, waaronder kerkgebouwen. Ook mag
de overheid een actieve (zorg)verplichting op zich nemen (zoals geestelijke
verzorging aan gedetineerden) om ervoor te zorgen dat de vrijheid van godsdienst
ook daadwerkelijk kan worden beleefd of beleden. Dit is de achtergrond waartegen
dit kabinet de eerder ingezette koers voortzet om regelmatig overleg te plegen
met religieuze en levensbeschouwelijke contactorganen en Nederlandse islam-
en imamopleidingen te faciliteren.Religieuze contactorganenDe Directie Inburgering en Integratie onderhoudt contacten met verschillende
religieuze contactorganen, zoals de Hindoeraad Nederland, Samen Kerk in Nederland
(migrantenkerken), de Raad van Kerken, de Contactgroep Islam (CGI) en het
Contactorgaan Moslims en Overheid (CMO). Daarnaast voert de minister voor
Wonen, Wijken en Integratie regulier overleg met de islamitische koepelorganisaties
middels het Inter-islamitisch Platform Overheid (IPO). Het IPO komt drie keer
per jaar bijeen om te spreken over integratiegerelateerde onderwerpen. De
CGI en het CMO zijn vaste overlegpartners binnen het IPO. Ook bestaat de mogelijkheid
om (naargelang het onderwerp en de urgentie) andere groeperingen, organisaties
of deskundigen uit te nodigen.In 2007 heeft het CMO op eigen initiatief een herstructurerings- en verbredingstraject
ingezet om de representativiteit van de organisatie en het contact met de
achterban te vergroten. Gezien het grote belang van de openheid en representativiteit
van de gesprekspartners is meegefinancierd aan de uitvoering van dit herstructurerings-
en verbredingstraject.Nederlandse islam- en imamopleidingenBinnen de moskee speelt de imam een centrale rol. Hij kan als bruggenbouwer
dienen tussen de eigen geloofsgemeenschap en de Nederlandse samenleving en
in contact treden met voorgangers van andere religieuze groeperingen in de
samenleving. Daarnaast heeft hij een belangrijke voorbeeldfunctie voor de
achterban en kan hij in zijn preken maatschappelijke vraagstukken aan de orde
stellen. Ook kan hij, bijvoorbeeld in gesprekken met de jongeren en hun ouders,
helpen om oplossingen te vinden voor hun problemen. Om moslims te helpen een
weg te vinden in de Nederlandse samenleving is het nodig dat imams zich grondig
verdiepen in de samenleving waarvan zij deel uitmaken. Daarvoor is beheersing
van de Nederlandse taal en kennis van de Nederlandse samenleving cruciaal.
Om die reden verzorgt de overheid specifieke inburgeringscursussen voor imams
en andere geestelijke bedienaren. Dit is ook waarom het kabinet in het coalitieakkoord
het belang van een Nederlandse imamopleiding voor de integratie nogmaals heeft
benadrukt.Sinds september 2005 kent de Vrije Universiteit te Amsterdam een éénjarige
master geestelijk verzorger islam. Tevens is de VU gestart met een bacheloropleiding
die hierop voorbereid en een Centrum Islamitische Theologie. In september
2006 is de Universiteit van Leiden gestart met een Bachelor- en masteropleiding
Islamitische theologie. Tot slot is in september 2006 de vierjarige HBO-opleiding
imam-islamitisch geestelijk verzorger van start gegaan bij Hogeschool InHolland.
Om het draagvlak voor de opleiding te vergroten is deze opleiding tot stand
gekomen in samenwerking met vijf islamitische koepels van het Contactorgaan
Moslims en Overheid (dit zijn Milli Görüs Noord Nederland, de Nederlandse
Islamitische Federatie (NIF), de stichting Islamitisch Centrum Nederland
(SICN), de Unie van Marokkaanse Moskee-organisaties in Nederland (UMMON) en
de World Islamic Mission (WIM)).Door de grote verscheidenheid van stromingen binnen de islam en van culturele
achtergronden van moslims in Nederland bestaat voor een aantal groeperingen
de behoefte aan een op de opleiding aansluitend vervolgtraject of ambtsopleiding
(conform de christelijke duplex-ordo constructie). Zo’n opleiding kan
een voorwaarde zijn voor een aanstelling als imam. In het najaar van 2007
is een voortgangsrapportage verzonden aan de Tweede Kamer verzonden met een
uitgebreide beschrijving van de stand van zaken met betrekking tot de Nederlandse
islam- en imamopleidingen.Islam en BurgerschapIn 1998 is de stichting Islam en Burgerschap (I&B) voor het eerst
gesubsidieerd. Omdat I&B zou streven naar zelfstandigheid is het vanaf
het begin de bedoeling geweest dat deze subsidierelatie tijdelijk van aard
zou zijn. Gezien het tijdelijke uitgangspunt en het feit dat met de totstandkoming
van de organisatie van I&B aan het doel van de subsidieverlening voldaan
was wordt door de Directie Inburgering & Integratie sinds 2003 naar de
afbouw van de subsidierelatie met I&B. Voor ieder achtereenvolgend jaar
is echter een amendement ingediend en aangenomen door de Tweede Kamer met
het verzoek om de subsidierelatie met I&B voort te zetten. In 2004 heeft
I&B zelf geconcludeerd dat het niet haalbaar is om zelfstandig voort te
bestaan en aangekondigd haar activiteiten te beëindigen. Om de subsidierelatie
zorgvuldig af te bouwen is in de periode na 2003 twee keer een subsidie verstrekt
zodat snel en correct met de afbouw van I&B begonnen kon worden. Hiermee
is I&B in staat gesteld om maatregelen te treffen om de door hun gewenste
activiteiten op een andere manier gefinancierd te krijgen, dan wel die activiteiten
bij een andere organisatie onder te brengen. Door middel van de subsidie aan
I&B over 2007 wordt de totstandkoming van een zelfstandige islamitische
vrouwennetwerkorganisatie ondersteund alsmede de tostandkoming van een zelfstandige
beroepsvereniging van imams, en de administratieve ondersteuning van het Contactorgaan
Moslims en Overheid. Inmiddels zijn er – in tegenstelling tot een aantal
jaar geleden – zeer veel organisaties actief die zich eveneens inzetten
voor een betere positie van Nederlandse moslims in de samenleving. Veel van
deze organisaties doen dat succesvol en zonder financiële steun van de
overheid. Om deze reden zal de subsidierelatie met I&B worden afgebouwd.10 Interculturele dialoogDe Europese Commissie heeft 2008 uitgeroepen tot het Europees Jaar van
de Interculturele Dialoog. Het programma zal zowel op nationaal als op internationaal
niveau uitgevoerd worden. Het jaar zal vooral in het teken staan van cultuur,
onderwijs, jeugd, sport en burgerschap. Bij brief van 17 juli 2007 (TK
2006–2007, 30 810, nr. 6, pag. 2 en 3) is u reeds bericht
dat de invulling van Nederland dit Europees Jaar van de Interculturele Dialoog
twee doelstellingen heeft. In de eerste plaats gaat het om het inzetten van
het Europees Jaar van de Interculturele Dialoog als instrument om een aanzet
te maken om de polarisatie in de «wij-zij» verhouding in Nederland
te doorbreken, in de zin van het doorbreken van sjablones en generalisaties
van bevolkingsgroepen.Een tweede doelstelling van het Europees Jaar van de Interculturele Dialoog
is de consolidatie van de positie van de islam als «normale» religie
naast andere religies. Het gaat dan om een evenwichtige waardering voor de
islam als een belangrijke godsdienst in dit land.Bij de realisering van de eerste doelstelling, namelijk het doorbreken
van de maatschappelijke polarisatie, wordt qua vormgeving van het Europees
Jaar van de Interculturele dialoog niet aan debatten gedacht, maar aan dialogen
op basis van gezamenlijke activiteiten van autochtonen en allochtonen. De
ervaring heeft namelijk geleerd dat debatten eerder polariserend, dan depolariserend
werken. Debatten zijn daarom niet het meest geëigende instrument om de «wij-zij»
verhouding te doorbreken. De Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling benadrukt
in haar advies «Niet langer met de ruggen tegen elkaar» (van 1 februari
2006) het belang van dialoog op basis van gemeenschappelijke activiteiten
bij de totstandbrenging van binding. De gezamenlijke activiteiten van autochtonen
en allochtonen zullen plaatsvinden binnen het kader van de Veertig Wijken
en het Deltaplan Inburgering. Over de verdere uitwerking van deze uitgangspunten
met betrekking tot de vormgeving van het Europees Jaar van de Interculturele
Dialoog zal u in het najaar worden geïnformeerd. Ook na afloop van het
Europees jaar van de Interculturele Dialoog wil ik de activiteiten voortzetten
om de polarisatie in de wij-zij verhouding te doorbreken en de positie van
de islam als normale godsdienst te consolideren.ActiviteitenSamen met het ministerie van OCW en diverse culturele centra zullen activiteiten
worden ondernomen om het interculturele dialoog te bevorderen om radicalisering
en polarisatie te voorkomen. Dialoog is niet hetzelfde als debat. Waar debat
de tegenstellingen vaak verscherpt, is dialoog bedoeld om mensen naar elkaar
te laten luisteren en samen verder te komen. Het gesprek voeren niet vanuit
de tegenstellingen maar vanuit concrete gemeenschappelijke belangen: de opvoeding
van kinderen, de omstandigheden in de wijken, het vinden van werk en andere
zaken waar het écht om gaat in het leven van mensen. Ook gaat het erom
de wederzijdse beeldvorming tussen verschillende groepen in de samenleving
te verbeteren. Onderwijs, maar ook kunst, cultuur en media spelen hier een
belangrijke rol.11 Preventie van polarisatie en radicaliseringPolarisatie en radicalisering lijken in Nederland in omvang, snelheid
en intensiteit toe te nemen.1 De AIVD formuleerde
het in zijn jaarverslag 2005 als volgt: «De grootste dreiging voor de
Nederlandse democratische rechtsorde is momenteel het bestaan van een breed
sociaal-maatschappelijk probleem waar in een sfeer van frustratie over de
Nederlandse »multiculturele« samenleving zowel van autochtone
als van allochtone zijde interetnische confrontaties worden uitgelokt. Aanhoudende
interetnische confrontaties kunnen op termijn de cohesie in de Nederlandse
samenleving bedreigen».Het AIVD jaarverslag 2006 besteedt bijzondere aandacht aan de toename
van islamitische radicalisering: «Het radicaliseringproces onder migrantenjongeren
zet door. De salafistische2 stroming in Nederland,
die weliswaar niet oproept tot geweld maar wel een anti-integratieve en onverdraagzame
boodschap predikt, is hierbij een belangrijke aanjager. Om te voorkomen dat
radicalisering verder toeneemt, is zowel een repressieve als een preventieve
aanpak noodzakelijk. Deze brede aanpak moet zorgen voor een tegengeluid, waardoor
de wind uit de zeilen wordt genomen van radicale stromingen.»Het kabinet
ziet de trend van polarisatie en radicalisering als een breed maatschappelijk
probleem en wil dit voorkomen, belemmeren en indammen. Binnen het Actieplan
Polarisatie en Radicalisering dat u onlangs heeft ontvangen heeft de minister voor Wonen, Wijken en Integratie de belangrijke taak om
interetnische/religieuze spanningen en radicaliseringprocessen te voorkomen.
De afgelopen drie jaar is een reeks van activiteiten op dit terrein ondernomen
(Zie Kamerbrief 2006–2007, 2975, nr. 101 voor een recent overzicht).
Deze projecten worden dit jaar afgerond, waarna er een onafhankelijke evaluatie
volgt die begin 2008 gereed zal zijn. Met de uitkomsten van dit onderzoek
zal vanzelfsprekend rekening worden gehouden bij de vormgeving van nieuw beleid.Momenteel wordt gewerkt aan een meerjarig actieprogramma voor de jaren
2008–2011 om polarisatie en radicalisering tegen te gaan vanuit het
perspectief van het integratiebeleid. De tweede helft van 2007 is hierbij
een overbruggingsperiode. Hierin wordt de basis gelegd voor de uitvoering
van het kabinetsbrede actieplan. Ook wordt met concrete projecten een begin
gemaakt met de invulling van mijn prioriteiten. Deze zijn:• Vermindering van de polarisatie tussen etnische en religieuze groeperingen
in Nederland, door middel van verbetering van de wederzijdse beeldvorming,
vergroting van het positieve contact en de samenwerking tussen verschillende
bevolkingsgroepen.• Vergroting van de weerbaarheid van moslim- en rechtsradicale jongeren
tegen radicalisering door middel van democratische vorming, betrekken van
de omgeving en expertiseversterking professionals en versterking van de binding
van deze jongeren aan de bredere samenleving.De speerpunten zijn het ondersteunen van de lokale aanpak. Hierbij gaat
het erom gemeenten te ondersteunen bij het in kaart brengen van de problemen
en het ontwikkelen en uitvoeren van concreet beleid. Voorts wordt expertiseversterking
van professionals en eerste lijnswerkers (wijkagenten, onderwijzers, jeugdhulpverlening,
reclassering, leerplichtambtenaren, lokale ambtenaren, etc) langs drie sporen
ter hand genomen:• Competenties versterken. Niet alleen het herkennen van kunnen omgaan
met signalen van polarisatie en radicalisering maar ook bredere («interculturele»)
kennis en vaardigheden die maken dat professionals lastige doelgroepen kunnen
bereiken.• Organisationele transformatie: Erkenning en steun voor (de werkwijze
van) deze professionals binnen de eigen organisatie en in de opleidingen.
Zaak is zoveel mogelijk aan te sluiten bij beroepsverenigingen en maatschappelijke
instellingen om structurele inbedding te garanderen• Ondersteuning professionals: uitbreiding en versterking van het
netwerk van excellente professionals die anderen kunnen onderwijzen, coachen
en bijstaan.Versterking van de weerbaarheid en stimuleren van de-radicaliseringIn dit kader worden de succesvolle onderdelen van het beleid dat tot nu
toe is gevoerd voortgezet, zoals de activiteiten ter ondersteuning van een
democratische voorhoede onder moslimjongeren en de stimulering van een pluriform
aanbod op het internet van hoe als moslim te leven in de Nederlandse/Westerse
samenleving. Ook komen er handreikingen voor professionals om radicale uitingen
van een weerwoord te dienen. Nieuw zijn de pilots om jongeren uit een radicaliseringsproces
te halen. De focus ligt hier op extreem-rechtse jongeren maar in de toekomst
ligt ook uitbreiden naar moslimjongeren voor de hand. Er zal meer inzet komen
op het betrekken van ouders, imams en andere sleutelfiguren uit de gemeenschappen.Vergroting van Sociale Cohesie en uitdragen Kernwaarden
van de RechtsstaatOok hier gaat het voor een deel om voortzetting van succesvolle lopende
projecten, zoals de netwerken Sociale Cohesie. Activiteiten in het kader van
de Commissie Kernwaarden Rechtsstaat vallen hier ook onder. Hier gaat het
er vooral om de dialoog over kernwaarden binnen en tussen verschillende autochtone
en allochtone gemeenschappen op gang te brengen.Het kabinetsbrede Actieplan voorziet in een centrale kennisfunctie op
het terrein van polarisatie en radicalisering. Als aanzet zal eind 2007 een
inventarisatie worden opgemaakt van onderzoeksvragen voor de komende jaren
ten behoeve van het Rijk, gemeenten en maatschappelijke instellingen.De problematiek van polarisatie en radicalisering speelt ook in andere
landen binnen en buiten Europa. Om de uitwisseling van kennis en «good
practices» te structuren wordt – in goed overleg met het Portugees
voorzitterschap en de Europese Commissie – een Europees ambtelijk netwerk
opgezet én een netwerk van grote steden.12 Actief burgerschap ontwikkelenActief burgerschap betekent meepraten én vooral meedoen. Het kabinet
richt zich met zijn burgerschapsbeleid op alle burgers van ons land. Het spreekt
mensen niet aan op hun anders-zijn maar op hun actieve betrokkenheid bij,
en gedeelde verantwoordelijkheid voor de samenleving. Hiertoe besteedt het
aandacht aan het stimuleren van concrete burgerschapspraktijken en het versterken
van burgerschapsvorming via het onderwijs, de media, kunst en cultuur. Op
scholen gebeurt dit sinds 2006 door leerlingen van jongs af aan kennis te
laten nemen van de rechten en plichten die bij het staatsburgerschap horen
en hen voor te bereiden op deelname aan een pluriforme samenleving. In aansluiting
hierop zal het kabinet een initiatief starten dat moet leiden tot een breed
gedragen Handvest Verantwoordelijk Burgerschap (Beleidsprogramma Kabinet Balkenende
IV, p. 67). Ook is inmiddels de canon van Nederland gepresenteerd en
wordt gewerkt aan de inrichting van het Nationaal Historisch Museum in Arnhem.
Al deze initiatieven spelen een rol bij het uitdragen van het gedeelde burgerschap
en het overdragen van de voornaamste democratische beginselen, gedeelde geschiedenis
en waarden aan nieuwe generaties.De minister van BZK en het Gemeentebestuur Den Haag werken aan de totstandkoming
van het Huis van de democratie, dat kennis van
en draagvlak voor democratie, actief democratisch burgerschap en politieke
participatie zal bevorderen.Uit onderzoek van de Universiteit van Amsterdam blijkt dat burgerschap
tevens een goede noemer biedt om mensen met verschillende culturele achtergronden
te binden aan de maatschappij (E. Tonkens, M. Hurenkamp en V. Nigten, Burgerschap en binding: de vitaliteit van de microkosmos
2007). Er bestaat onder allochtonen en autochtonen een breed gedeelde opvatting
dat burgerschap er op neer komt dat mensen iets bijdragen aan de samenleving
door anderen te helpen en zich in te zetten voor hun omgeving. Ook is er overeenstemming
dat burgerschap gepaard gaat met rechten én plichten. Mensen stellen
echter wel voorwaarden aan het leveren van zo’n bijdrage. Naarmate die
voorwaarden beter zijn gewaarborgd, zullen ze actiever zijn. Een eerste voorwaarde
is dat de klassieke rechten van burgers (zoals gelijke behandeling, het recht
om jezelf te kunnen zijn, etc.) goed zijn gewaarborgd. Een tweede voorwaarde
is dat burgers ervaren dat de overheid en overheidsinstanties
zelf hun zaken goed op orde hebben voordat ze bij hen aankloppen om iets te
doen. En een derde voorwaarde is dat mensen niet per se (alleen) iets willen
doen voor de eigen groep of buurt, of uitsluitend de sociale binding willen
versterken. Ze willen ook meehelpen aan het verbeteren van de positie van
andere burgers.In de komende periode zal de minister van Wonen, Wijken en Integratie
zich samen met de ministers van OCW, BZK en VWS blijven inzetten voor het
benutten van dit draagvlak voor burgerschap ten behoeve van de integratie
en inburgering van nieuwkomers op vooral het lokale niveau. Op het gebied
van de integratie zal dit plaatsvinden door in de wijken en buurten kansen
te creëren voor bewoners en hun organisaties om zelf concrete gemeenschappelijke
problemen aan te pakken op het gebied van de leefbaarheid. Bovendien zullen
initiatieven worden gestimuleerd die burgers samenbrengen op basis van gedeelde
interesses (bijvoorbeeld op het gebied van sport, spel en cultuur, het groen
in de buurt en tuinieren) en die helpen hun positie op de maatschappelijke
ladder te verbeteren (zoals buddy en mentorprojecten). Om de viering van de
verkrijging van het Nederlanderschap nog meer betekenis te laten krijgen (men
wordt immers burger van dit land) met gemeenten worden overlegd om te kijken
hoe we ook autochtonen en oude nieuwkomers actief kunnen betrekken bij de
naturalisatieceremonies. Ook zal worden verkend of de nationale naturalisatiedag
op een geschiktere datum kan plaatsvinden en kan worden omgedoopt tot een
nationale dag van het burgerschap. Op die dag kunnen we dan ook nationaal
uitdragen en ervaren dat burger zijn van Nederland ons allemaal aangaat. De
naturalisatieceremonie wordt geëvalueerd om te bezien of op dezelfde
voet kan worden doorgegaan.Regeling Ruimte voor contact«Met de fysieke infrastructuur in de wijken komt het wel goed, er
is vooral gebrek aan sociale binding in de wijk». Dit punt kwam steeds
terug in de wijkgesprekken die in de eerste helft van 2007 in het kader van
de 40 krachtwijken zijn gevoerd. Het sloot aan bij de constatering van de
Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) dat groeperingen van verschillende
sociale of etnische identiteit te weinig duurzaam met elkaar interacteren.
Uit het RMO-advies «Niet langer met de ruggen naar elkaar» (2005)
is de Stimuleringsregeling «Ruimte voor Contact» voortgekomen,
een financieel instrument om deze contacten tussen autochtonen en allochtonen
te stimuleren. De doelstelling van de regeling is niet om (in de woorden van
de RMO) «eenmalige straatbarbecues» te subsidiëren, maar
om ontmoetingen te bevorderen die leiden tot herhaalde vanzelfsprekende contacten. «Ruimte
voor contact» zet in op duurzame, vanzelfsprekende buurtrelaties. Voorbeelden
hiervan zijn het slim inrichten van een multifunctionele buurtaccommodatie,
de ontwikkeling van een ouder-ontmoetingskamer op een (brede) school, het
organiseren van een sportaanbod in de wijk dat autochtone en allochtone kinderen
en hun ouders aantrekt en het ontwikkelen van gemeenschappelijke binnentuinen.
Medio 2007 waren er meer dan vijftig projecten in uitvoering, deels meerjarige.
De verwachting is dat het aantal projecten verder zal stijgen. De regeling
beperkt zich overigens niet tot de 40 krachtwijken; ook andere wijkorganisaties
waar de interetnische interactie verbetering behoeft, kunnen er op intekenen.
In 2008 zal er een tussentijdse evaluatie plaatsvinden, op de vraag of de
stimuleringsregeling daadwerkelijk heeft bijgedragen aan een beter contact
en duurzame verhoudingen tussen autochtone en allochtone groepen in de wijk.Het subsidiebudget voor de stimuleringsregeling bedraagt € 8,2
miljoen in 2007, aflopend naar € 4 miljoen in 2010. De regeling
wordt ondersteund door een «landelijk loket» van vier organisaties
(Movisie, Forum, Sardes, Oberon) dat goede praktijkvoorbeelden verzamelt,
de resultaten monitoort, kennis uitwisselt tussen de gesubsidieerde projecten,
een help desk heeft en de website www.ruimtevoorcontact.nl beheert. Op deze
website is de aanvraagprocedure te vinden, een overzicht van de gehonoreerde
projecten en informatief materiaal rondom (interetnische) ontmoeting.13 Lokaal integratiebeleidSamen met gemeenten wordt beoogd te komen tot een gemeenschappelijke visie
op integratie en integratiebeleid als basis voor een coherent uitvoeringsbeleid
van rijk en gemeenten. Die interactieve ontwikkelde visie moet de basis vormen
voor een gemeenschappelijke, beleidsagenda voor het integratiebeleid van gemeenten
en rijksoverheid in de komende jaren. De beleidsagenda moet gaan functioneren
als instrument voor onderlinge afstemming van het integratiebeleid van gemeenten
en de rijksoverheid. Het is de bedoeling dat die visie uitmondt in een gezamenlijke
beleidsagenda voor integratie van rijksoverheid en gemeenten. De agenda specificeert
uitgewerkt prioriteiten van een meerjarige programma van acties en maatregelen
op het gebied van integratie. De beleidsagenda lijnt ook de uiteenlopende
taken en verantwoordelijkheden van rijk, gemeenten en maatschappelijke partners
in het integratiebeleid uit.Gebrekkige aansluiting landelijk en lokaal beleidDe afgelopen jaren sloten de visies en beleidsprioriteiten van gemeenten
en het rijk op het vlak van integratie niet altijd op elkaar aan. De visie
op integratie, de beleidsprioriteiten en de uitvoeringsinstrumenten die door
de rijksoverheid naar voren werden gebracht werden door veel gemeenten niet
onderschreven. Dit heeft geleid tot tegenstrijdige signalen en praktijken
naar burgers en heeft de effectiviteit van zowel het rijks- als het gemeentelijk
beleid verzwakt. In deze periode is vooral geïnvesteerd in instrumenten
ter ondersteuning van de gemeenten. Te noemen zijn• de lokale Integratiekaart, een kwantitatief instrument dat gemeenten
helpt bij de vormgeving van hun integratiebeleid.• het Servicecentrum Integratie (SI) bij FORUM. Het SI ondersteunt
gemeenten bij de realisatie en verbetering van lokaal integratiebeleid door
het verstrekken van informatie en het geven van advies.BeleidsagendaNa de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen is gebleken dat veel gemeenten
het moeilijk vinden om een focus aan te brengen in hun integratiebeleid. Er
is een behoefte aan een duidelijk inhoudelijk kader dat richting geeft voor
het stellen van prioriteiten binnen het gemeentelijk beleid. Bovendien is
er behoefte aan een scherpere afbakening van taken en verantwoordelijkheden
tussen gemeenten en rijksoverheid. Het gaat erom een goede balans te vinden
tussen het belang van een samenhangende visie en aanpak van integratievraagstukken
en de noodzaak van maatwerk afgestemd op de specifieke aspecten en problemen
in de lokale context. Om aan de wens van gemeenten tegemoet te komen is een
werkgroep geformeerd met een aantal gemeenten. Er werd gekozen voor een gezamenlijke
beleidsagenda als instrument dat maatschappelijke emancipatie en sociale integratie
als richtinggevende pijlers heeft. Dit kader sluit goed aan bij de behoeften
en ervaringen van gemeenten om te komen tot een generieke beleidsconcepten
waarin recht wordt gedaan aan de ongunstige maatschappelijke
uitgangspositie van migranten en dat tegelijk de gemeenschappelijkheid tussen
burgers wil versterken. Parallel aan het ontwikkelingstraject met de gemeenten
is met het Inter Provinciaal Overleg en met beleidsmakers van de provincies
overlegd. Zij kunnen zich in grote lijnen vinden in het kader dat samen met
de gemeenten is ontwikkeld. Daarmee kan geconstateerd worden dat alle drie
bestuurslagen in de kern op een lijn zitten voor wat betreft de visie op integratie.14 Internationaal en Europese UnieDe Europese Raad in Tampere in 1999 heeft de eerste stappen gezet in de
richting van een gemeenschappelijke benadering van de integratie van immigranten
binnen de EU. In 2004 heeft Nederland tijdens het Voorzitterschap van de EU
het voortouw genomen, en is er in geslaagd om het onderwerp integratie definitief
op de EU agenda te plaatsen. Met dit doel heeft Nederland ondermeer een Ministeriële
conferentie georganiseerd in Groningen, en toegezien op de vaststelling van
de Gemeenschappelijke Basisbeginselen van Integratie (GBBs) in de EU. Deze
elf basisbeginselen vormen nog altijd het leidende gemeenschappelijke kader
voor beleidsontwikkeling op het gebied van integratie in de EU, zowel op Europees
als op nationaal niveau. De Gemeenschappelijke Basisbeginselen zijn niet bindend.Een belangrijk forum voor de uitwisseling van informatie, beleid en best practices op het gebied van integratie is het Netwerk
van Nationale Contactpunten voor Integratie (NCPs). Iedere Lidstaat heeft
een NCP, die periodiek bijeenkomen op EU niveau voor het uitwisselen van ervaringen
met het zicht op het vinden van gemeenschappelijke oplossingen, het afstemmen
en coördineren van beleid in de verschillende Lidstaten, en het verkennen
van nieuwe mogelijkheden van samenwerking. Het Netwerk van NCPs wordt voorgezeten
door de Europese Commissie. Binnen dit kader is onder andere het Handboek
voor Integratie ontwikkeld, wat een leidraad is voor het schrijven van beleid
op dit terrein in de EU Lidstaten. In mei 2007 is de tweede editie van het
Handboek aan de Lidstaten gepresenteerd.Europees Integratie FondsIn 2007 is het nieuwe Europees Integratie Fonds in werking getreden, dat
gebaseerd is op het model van het al bestaande Europees Vluchtelingen Fonds.
Onder dit Fonds is het mogelijk om projecten te subsidiëren in de Lidstaten
op basis van cofinanciering, zo ook in Nederland. Voor de gehele periode 2007–2013
stelt het Fonds voor alle Lidstaten tezamen € 825 miljoen beschikbaar.
Nederland zal daarvan ieder jaar een bescheiden bedrag ontvangen wat het kan
besteden aan integratie-projecten van organisaties en gemeenten op nationaal
niveau. Voor 2007 ontvangt Nederland ongeveer € 1,6 miljoen; in
2008 € 1,7 miljoen. Daarnaast bestaat er de mogelijkheid tot het
indienen van projectvoorstellen bij de Europese Commissie die gebaseerd zijn
op samenwerking tussen organisaties of overheden in verschillende Lidstaten –
zogenaamde transnationale projecten – of die anderszins een Gemeenschapsbelang
vertegenwoordigen. De uitvoering van het Fonds gebeurt in samenwerking tussen
de ministeries van VROM en Justitie.Er is geen uitdrukkelijke rechtsbasis in de huidige Europese verdragen
te vinden voor samenwerking op integratiegebied; deze wordt impliciet afgeleid
uit de rechtsbasis betreffende immigratie en de positie van derdelanders (onderdanen
van landen buiten de EU). EU beleid op het gebied van integratie is daarom
beperkt tot het ondersteunen van nationale beleidsvorming. Dit
gebeurt ondermeer door het stellen van softlaw
normen zoals de GBBs, de uitwisseling van informatie, beleid en best practices, en het stimuleren en financieren van projecten op
nationaal en Europees niveau.Het uitgangspunt van Nederland is enerzijds dat het primaat van integratiebeleid
op het nationale niveau moet liggen, maar anderzijds dat de integratie van
minderheden ook een grensoverschrijdende kwestie is, waardoor een mate van
gemeenschappelijke benadering passend is.Een gebrekkige integratie in één Lidstaat is potentieel
van invloed op omringende Lidstaten. De Lidstaten hebben historisch gezien
te maken met verschillende groepen minderheden, en integratiemodellen zijn
sterk nationaal bepaald. Toch kampen de Lidstaten grotendeels met dezelfde
problemen en uitdagingen op dit gebied wat de basis kan vormen voor een gemeenschappelijke
benadering, en het belang onderstreept van uitwisseling van ervaringen om
nationaal beleid te voeden. Er is geen eenduidig antwoord op deze uitdagingen,
wat betekent dat de Lidstaten van elkaar kunnen leren. Samenwerken op integratie
is bovendien een logisch complement van het voeren van een gemeenschappelijk
immigratie en asielbeleid. Nederland is dan ook voorstander van versterking
van de EU samenwerking en uitwisseling op dit terrein, en speelt hier met
name sinds het Voorzitterschap in 2004 een toonaangevende rol.Steeds meer Lidstaten zien de voordelen van meer Europese samenwerking
op het gebied van integratie. Duitsland, EU Voorzitter in de eerste helft
van 2007, heeft het onderwerp integratie wederom hoog op de agenda gezet,
ondermeer door in mei 2007 een grote Europese conferentie te organiseren in
Potsdam. Het doel van de conferentie was het bepalen van de kaders en thema’s
voor, en het verstevigen van de Europese samenwerking op het gebied van integratie
in de komende jaren, en het uitwisselen van informatie over goede praktijken.
De ministers hebben specifiek gesproken over een gemeenschappelijke aanpak
van integratiebeleid, de uitwisseling van nationale best
practices, en meer inhoudelijk over het thema interculturele dialoog.
De afspraken die tijdens deze conferentie gemaakt zijn, hebben uiteindelijk
geleid tot Conclusies van Raad van Ministers van de Europese Unie van 12 en
13 juni 2007 on the strengthening of integration policies
in the European Union by promoting unity in diversity. Deze conclusies
vormen een belangrijk uitgangspunt voor de ontwikkeling van de Europese dimensie
van integratiebeleid in de komende jaren.Europees Vluchtelingenfonds II (EVFII)Vanuit het Europees Vluchtelingenfonds II (EVF II) worden in 2007 projecten
gecofinancierd op het terrein van integratie van vluchtelingen, opvang van
asielzoekers en vrijwillige terugkeer van asielzoekers en vluchtelingen. Het
fonds is gedecentraliseerd. Dit betekent dat het beheer van het fonds plaatsvindt
in Nederland, onder de verantwoordelijkheid van het ministerie van Justitie.
Jaarlijks worden organisaties in de gelegenheid gesteld projectvoorstellen
in te dienen. Er lopen in 2007 dertien integratieprojecten die gesubsidieerd
worden vanuit het EVF. Van deze projecten wordt er één uitgevoerd
door een academisch ziekenhuis, één door een ROC en de overige
door NGO’s als VON, Vluchtelingenwerk, Humanitas, Pharos en het UAF.
De resultaatgebieden van de projecten lopen uiteen van emancipatie van vrouwen
en jongeren tot psychiatrische gezondheidszorg, werkgelegenheid, inburgering
en ontmoetingen tussen vluchtelingen en autochtonen. Projectresultaten kunnen
gebruikt worden om kennis en deskundigheid van uitvoerende organisaties te
bevorderen. Ook na 2007 zullen er weer projecten gefinancierd
kunnen worden vanuit het EVF. Op 1 januari 2008 zal namelijk het programma
EVF III van start gaan, dat zal lopen tot en met 2013. Momenteel wordt er
door de Directie Inburgering & Integratie gewerkt aan het integratiedeel
in het meerjarenprogramma 2008–2013.Internationaal algemeenMetropolis International is een internationale netwerkorganisatie die
tot doel heeft bruggen te slaan tussen onderzoek, beleid en praktijk op het
gebied van migratie en diversiteit teneinde de kwaliteit van beleidsvorming
te verbeteren. Metropolis poogt onderzoekscapaciteit te verbeteren, beleidsrelevant
onderzoek vanuit internationaal vergelijkend perspectief aan te moedigen,
en gebruik daarvan door gouvernementele en non-gouvernementele organisaties
te faciliteren. Het Metropolis netwerk bestaat uit wetenschappers, beleidsmakers,
praktijkmensen, internationale organisaties en NGOs, voornamelijk uit Noord
Amerika en Europa, maar ook uit andere regio’s. Metropolis International
is vooral bekend om zijn conferenties, die de grootste jaarlijkse bijeenkomsten
vormen van experts op het gebied van migratie en diversiteit. Conferenties
met meer dan 900 deelnemers uit de hele wereld zijn geen uitzondering. De
jaarlijkse conferentie in 2007 vond in oktober plaats in Melbourne, Australië.Het Task Force on Integration dat in 2007 van start is gegaan is een initiatief
van het Migration Policy Institute (MPI), een toonaangevende denktank uit
Washington waarmee Nederland ondermeer nauw heeft samengewerkt tijdens het
EU Voorzitterschap in 2004. Het Task Force bestaat uit een internationaal
gezelschap van een vijftiental individuen die een autoriteit zijn op het gebied
van migratie en integratie. Het doel van het Task Force is het formuleren
van aanbevelingen ten behoeve van de Lidstaten en instellingen van de EU betreffende
integratie met een nadruk op de ontwikkeling van innovatief beleid.VooruitblikIn de komende periode zal de inzet van Nederland in EU verband onverminderd
doorgaan. Intercultureel dialoog, met een nadruk op dialoog tussen overheidsorganen
en Moslim gemeenschappen in de Lidstaten, zal een belangrijk thema zijn voor
uitwisseling op expertniveau in dit kader. Voorts zal de tenuitvoerlegging
van het Europees Integratie Fonds op nationaal en Europees niveau veel tijd
en capaciteit in beslag nemen en onderwerp zijn van regelmatig overleg tussen
de Europese Commissie en de Lidstaten.In bilaterale contacten binnen en buiten Europa zal uitwisseling op ambtelijk
en politiek niveau worden bevorderd betreffende verschillende onderwerpen,
bijvoorbeeld inburgering. Een meer verplichtende aanpak van integratie is
een Europese trend te noemen, en er is binnen de ons omringende landen –
bijvoorbeeld in Denemarken, Duitsland, en Frankrijk – veel interesse
in het nieuwe inburgeringsstelsel in Nederland. Religie en integratie, dialoog
met en tussen geloofsgroepen, en de positie van de islam, zijn ook thema’s
die in relaties tussen Nederland en Europese landen steeds meer aandacht krijgen.
De minister van Wonen, Wijken en Integratie heeft in juli 2007 een seminar
over Islam en Integratie voorgezeten in Rome samen met de Italiaanse minister
voor Binnenlandse Zaken. Ook zal actief worden ingezet op uitwisseling van
ervaring, onderzoek en beleid inzake de preventie van radicalisering van bepaalde
bevolkingsgroepen, omdat dit een grensoverschrijdend probleem
is waarvoor veel landen net als Nederland beleid en relevante expertise aan
het ontwikkelen zijn.15 Gezondheidszorg, allochtone ouderen en sport en
integratieGezondheidszorgHet RIVM rapporteert gezondheidsverschillen naar opleidingsniveau in Nederland
in de monitor gezondheidsachterstanden. Deze informatie is afkomstig uit gezondheidsenquêtes.
Het streven is deze informatie vanaf 2010 te baseren op de lokale en nationale
monitors Volksgezondheid en Jeugdgezondheid. Gezondheidsenquêtes zijn
echter minder geschikt voor het meten van de gezondheid van allochtonen en
de verschillen in gezondheid tussen allochtone en autochtone Nederlanders,
omdat zij vaak niet mee aan de gezondheidsenquêtes en de gebruikte vraagstellingen
voor hen minder geschikt zijn. In 2008 wordt de informatie in de monitor gezondheidsachterstanden
uitgebreid met informatie over het zorggebruik van allochtonen door het koppelen
van de gemeentelijke basisadministratie aan zorgregistraties afkomstig uit
het gezondheid statistisch bestand van het Centraal Bureau voor de Statistiek.Zorggebruik allochtonenHet RIVM heeft in 2005 een overzicht gegeven van de gezondheid en het
zorggebruik van de grootste groepen allochtonen in Nederland. Deze informatie
is gepubliceerd in het Nationaal Kompas Volksgezondheid. Daarbij bleek dat
allochtonen in Nederland over het algemeen ongezonder zijn dan autochtonen.
Binnenkort zullen de resultaten beschikbaar komen van het onderzoek bij het
RIVM naar gezondheidsverschillen tussen autochtone en allochtone zwangeren
en hun kinderen (perinatale sterfte). Allochtonen maken vaker gebruik van
de gezondheidszorg dan allochtonen. Dit komt niet alleen door het vaker voorkomen
van ziekte (prevalentie), maar ook doordat meer consulten en diagnostische
testen nodig zijn. Allochtonen ervaren knelpunten in het gebruik van de gezondheidszorg
en de kwaliteit van zorg als gevolg van onbekendheid, communicatieproblemen,
cultuurverschillen en geringe zelfredzaamheid en mondigheid bij allochtonen.
Er is geen informatie voorhanden over trends of veranderingen in de gezondheid
of het zorggebruik van verschillende groepen allochtonen (van verschillende
generaties).Interculturalisatie gezondheidszorgEr kunnen geen uitspraken worden gedaan over de mate van interculturalisatie
van de gezondheidszorg. Het BIG (Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg)
register verzamelt geen informatie over de etnische achtergrond van het medische
personeel. Bij ZonMw (Zorgonderzoek Medische wetenschappen) loopt een 3-jarig
praktijkprogramma Allochtonen in de gezondheidszorg.
Dit programma richt zich op de implementatie van al beschikbare kennis en
kunde met zowel aandacht voor de interculturele toerusting van de zorgverleners
als ook van de zorgvragers. Het programma wordt in 2008 afgerond. Er werken
in Nederland diverse allochtone zorgconsulenten, die patiëntenvoorlichting
geven in huisartsenpraktijken en andere eerstelijnsvoorzieningen. Zij geven
uitleg over de diagnose en het behandelplan en werken aan klachtenverheldering.
Ook geven zij groepsvoorlichting aan patiënten met dezelfde klachten
en adviseren hulpverleners over cultuurspecifieke vragen. Er werken in ruim
20 steden in Nederland ruim 75 allochtone zorgconsulenten van verschillende
etnische groepen voor diverse patiëntenpopulaties. De huidige financiering
is vaak tijdelijk, gebaseerd op verschillende financiers als gemeente, zorgverzekeraar
en achterstandondersteuningsfonds voor huisartsen.Aanpak gezondheidsachterstandenRecent heeft het kabinet de beleidsvisie Gezond zijn,
gezond blijven, uitgebracht op het terrein van gezondheid en preventie.
Voorwaarde van een gezond Nederland is een Nederland waar verschillen in gezondheid
tussen groepen klein zijn. De komende jaren zal het rijk de maatregelen genoemd
in deze beleidsvisie gaan uitvoeren. Deze visie borduurt voort op de rijksnota Kiezen voor gezond leven, waarin als rijksspeerpunten
voor de komende 4 jaar de aanpak van roken, overgewicht, alcohol, diabetes
en depressie benoemd zijn. Met deze plannen wil het kabinet de gezondheid
van de Nederlanders weer terugbrengen naar de top van de EU-landen. Het rijk
heeft ondermeer de ambitie te komen tot minder grote verschillen in levensverwachting
op basis van sociaal-economische achtergronden. In de 40 krachtwijken die
het rijk geselecteerd heeft, is ook sprake van aanzienlijke gezondheidsachterstanden.
Het rijk heeft daarom met betrekking tot de aanpak krachtwijken gemeenten
verzocht aan te geven op welke wijze zij de gezondheid van hun inwoners in
deze wijken willen verbeteren.Allochtone ouderenAls uitvloeisel van de integratieraad Allochtone Ouderen van 3 juli
2006 heeft het ministerie van VWS een projectsubsidie verstrekt aan ActiZ,
de koepel van zorginstellingen, en organisaties van migranten ouderen. Met
het project «interculturalisatie van de zorg» willen deze organisaties
de toegang tot en de kwaliteit van zorgverlening aan groepen van allochtone
ouderen verbeteren. Het project loopt in 2008 af. Daarnaast verzamelt en verspreidt
de organisatie Vilans toepasbare kennis gericht op het verbeteren van de kwaliteit
van leven van kwetsbare ouderen waaronder allochtone ouderen.Per 1 januari 2007 is de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) ingegaan.
Deze wet vraagt van gemeenten om de participatie van álle burgers in álle
facetten van de samenleving te bevorderen. Om de belangen van mensen met verschillende
culturele achtergronden onder de aandacht van gemeenten te brengen verstrekt
VWS een projectsubsidie aan FORUM. Het project «Wmo en de participatie
van allochtonen» brengt good practices in kaart die de participatie
van allochtonen bevorderen. In 2008 wordt het project afgerond en worden de
voorbeelden met een wegwijzer onder gemeenten verspreid.Sport en integratieSport is een ontmoetingsplaats voor velen. Juist door de grote verscheidenheid
en sterke persoonlijke betrokkenheid biedt sport uitgelezen kansen om mee
te doen in de samenleving. De niet-westerse allochtone jeugd kent een achterstand
in sportdeelname: 70% neemt deel aan sport tegenover 85% deelname
van autochtone jongeren. Daarom is het programma «Meedoen allochtone
jeugd door sport» ontwikkeld. In dit programma worden de specifieke
kenmerken van sport benut voor opvoedings- en integratiedoelen van de allochtone
jeugd. Dit gebeurt door het creëren van ontmoeting tussen allochtone
en autochtone jeugd in de sport, het betrekken van hun ouders daarbij en het
inzetten van sportverenigingen en sportscholen. Doelstelling van het «meedoen»
beleid is drieledig: 1. sportdeelname: het inlopen van de achterstand in sportdeelname van
allochtone jeugd, met name de sportdeelname in georganiseerd verband;2. preventie: het begeleiden van kwetsbare allochtone jongeren, het bevorderen
van actief burgerschap en participatie van allochtone jongeren in de samenleving,
het tegengaan van sociaal isolement en het voorkomen van overlast en probleemgedrag.3. zorg: het voorkomen van uitval van allochtone jongeren uit de Nederlandse
samenleving en/of het bewerkstelligen van reïntegratie met behulp van
sport en het aanpakken van overlast en probleemgedrag.Om te komen tot een succesvolle uitvoering van het beleid is ervoor gekozen
in te zetten op de doorstroom van allochtone jeugd naar verenigingssport.
Hiervoor worden 500 sportverenigingen en sportscholen ingezet, waarbij de
samenwerking met professionals in het preventief jeugdbeleid en de hulpverlening
wordt bevorderd. In februari en juni 2006 zijn bestuurlijke afspraken gemaakt
met 9 sportbonden en 11 grote steden. Tot en met 2010 is € 65
miljoen euro beschikbaar voor dit programma. Voor 2006 en 2007 is € 11,5
miljoen beschikbaar; vanaf 2008 € 14 miljoen. De sportbonden zorgen
ervoor dat in de betrokken gemeenten sportverenigingen zich speciaal gaan
richten op allochtone jongeren. Samen met de gemeenten bepalen zij hoe en
waar dat het beste kan geschieden en de jeugd bij de verenigingen ook op maat
begeleid kan worden. Dit moet ertoe leiden dat in 2010 allochtone jongeren
net zo veel sporten als de autochtone jongeren.16 Overleg en samenwerking met landelijke maatschappelijke
partnersLandelijk Overleg Minderheden en de IntegratieraadHet beleid dat de overheid ten aanzien van minderheidsgroepen in de samenleving
wil voeren heeft weinig kans van slagen wanneer het geen weerklank vindt bij
de ingezetenen waar het zich mede op richt. Als coördinerend minister
voor het integratiebeleid is het van belang om met minderheden over beleidsvoornemens
te overleggen. In het op basis van de Wet Overleg Minderhedenbeleid (WOM)1 ingestelde Landelijk Overleg Minderheden (LOM)2 worden beleidsvoornemens besproken en kunnen minderheden
ook hun visie ontvouwen over ontwikkelingen die voor minderheden van belang
zijn met het op het te voeren integratiebeleid. In vervolg op de brief van
31 maart 2006 (TK 2005–2006, 30 304, nr. 10) voldoen álle
samenwerkingsverbanden van minderheden die thans zijn toegelaten tot het LOM,
aan de criteria van representativiteit zoals die zijn vastgelegd in de WOM.
Als uitvloeisel van ook deze representativiteitstoetsen is met het oog op
een evenwichtige bestuurssamenstelling van de besturen van de LOM-samenwerkingsverbanden
en de bevordering van de doorstroming van bestuursleden (artikel 2 van) de «Regeling
subsidiëring samenwerkingsverbanden en gezamenlijke rechtspersoon»
(de«Regeling») in juli 2006 aangepast waardoor (a) het bestuur
van elk LOM-samenwerkingsverband voor minimaal één-derde deel
moet bestaan uit vrouwen, en voor minimaal één-derde moet bestaan
uit jongeren die bij hun aantreden jonger zijn dan 35 jaar; (b) voor de bestuursleden
van de LOM-samenwerkingsverbanden geldt een zittingstermijn van drie jaar,
met de mogelijkheid voor een eenmalige herbenoeming, zonder mogelijkheid voor
herbenoeming daarna3.Naast het wettelijk verankerde LOM waarbij beleidsvoornemens centraal
staan, is voor het oplossen van praktische uitvoeringsproblemen in de afgelopen kabinetsperiode ook geëxperimenteerd met een nieuwe
overlegvorm, namelijk de «Integratieraad», waarbij naast de LOM-samenwerkingsverbanden,
voor het onderwerp relevante maatschappelijke organisaties en deskundigenorganisaties
worden uitgenodigd. Deze integratieraad sluit goed aan bij de opdracht in
het«Regeerakkoord» dat: «Voor het voeren van beleid zal
(het kabinet) het gesprek aangaan met burgers, maatschappelijke organisaties
en medeoverheden». Een goed voorbeeld hiervan is de Integratieraad Allochtone
Ouderen die, op initiatief van de LOM-samenwerkingsverbanden, in 2006 plaatsvond.
Door de LOM-samenwerkingsverbanden zijn tijdens de afgelopen verkiezingen
campagnes uitgevoerd, die zoals blijkt uit het evaluatieonderzoek van het
IMES hebben bijgedragen aan een betere benutting van het kiesrecht.VluchtelingenVluchtelingen die legaal in Nederland verblijven participeren nog niet
voldoende op de arbeidsmarkt en ook niet binnen sociale netwerken van Europese
Nederlanders. Dit ondanks dat beide groepen aangeven elkaar meer te willen
ontmoeten. De beheersing van de Nederlandse taal en het kennen van Nederlandse
gewoonten zijn belangrijk om een volwaardige rol te kunnen spelen in de Nederlandse
samenleving. Om dit knelpunt aan te pakken zullen onder andere de inburgeringstrajecten
meer duaal worden gemaakt en zullen inburgeraars in direct contact worden
gebracht met de omgeving waarin zij inburgeren, zoals is uitgewerkt in het «Deltaplan
Inburgering».De subsidierelatie met VluchtelingenWerk Nederland (VWN) richt zich op
producten ten behoeve van de steunfunctie aan vrijwilligers en betaalde krachten
die zich bezighouden met de begeleiding van toegelaten vluchtelingen bij hun
integratie in de Nederlandse samenleving. In het kader van een goede samenwerking
met VWN legt de minister van Wonen, Wijken en Integratie jaarlijks een werkbezoek
af bij een regionale afdeling.Vanaf 2005 ontvangt Vluchtelingen-Organisaties Nederland (VON) jaarlijks
een structurele projectsubsidie. Deze additionele bijdrage wordt naast de
reguliere subsidie op basis van de WOM (Wet overleg Minderheden) toegekend
ten behoeve van emancipatie en empowerment van vluchtelingenvrouwen en -jongeren.
Met deze bijdrage zijn projecten gesubsidieerd om problematische onderwerpen
bespreekbaar te maken, zoals houding ten opzichte van seksualiteit, huiselijk
geweld, eerwraak en meisjesbesnijdenis. Tevens richten de projecten van de
VON zich op het onderwerp «Vluchtelingen en de media». Met deze
projecten wil VON vluchtelingen een kans geven om actiever te participeren
in de media en vaker deel te nemen aan het maatschappelijk debat. Hiertoe
is in 2006 een website gebouwd. Het project beoogt ook een stem te geven aan de generatie van hoger opgeleide vluchtelingenjongeren.
Dit voorjaar hebben schrijfworkshops en masterclassesplaatsgevonden
waaraan vele vluchtelingenjongeren hebben deelgenomen.VON kan deze structurele projectsubsidie tevens inzetten als cofinanciering
van projecten die worden gesubsidieerd vanuit Europese Fondsen.FORUMDe rol van FORUM als expertisecentrum op het terrein van het integratiebeleid
blijft van belang. Met FORUM is afgesproken dat zij het proces in werking
zet om zich prominenter te profileren als kenniscentrum, en vanuit deze kennisrol
substantiële voorstellen doet ter innovatie van het integratiebeleid.
Dat FORUM pioniert en daarna de opgedane expertise overdraagt aan reguliere,
algemene instellingen hoort bij deze innovatieve rol. Deze heroriëntatie
op de kerntaak van FORUM moet een proces zijn, omdat een dergelijke
verschuiving in de focus, personele consequenties zal hebben die zorgvuldig
afgewikkeld moeten worden en die noodzakelijkerwijs tijd zullen kosten. FORUM
heeft een maatschappelijke relevantie in de zin dat ook de buitenwereld (politiek,
burgemeesters, zelforganisaties en dergelijke) hoge verwachtingen heeft van
het oplossend en katalyserend vermogen van dit instituut. Met FORUM zal worden
overlegd hoe een balans gevonden kan worden tussen deze nuttige en noodzakelijke
verbinding met en in de samenleving, en het proces om de focus meer te gaan
leggen bij de kennisrol.KIEMHet Kennisnet Integratiebeleid en Etnische Minderheden is hét kennisportaal
voor de steden op het gebied van integratie. Binnen dit programma wordt uitvoering
gegeven aan activiteiten als de KIEM projectenbank (www.integratie.net), kennisateliers
voor een brede doelgroep en expertateliers waarin onderzoek, beleid en praktijk
nieuwe kennis ontwikkelen. Ook organiseert KIEM de Parels van Integratie:
een jaarlijks terugkerend traject waarin samen met de steden gezocht wordt
naar de beste praktijkvoorbeelden van het jaar én vervolgens samen
met onderzoekers verdiepend inzicht gegeven wordt in het waarom van het succes.
Door de organisatie van een manifestatie en uitgave van een praktijkgerichte
publicatie bereiken deze Parels én deze inzichten jaarlijks een groot
publiek. KIEM wordt uitgevoerd door NICIS Institute, het topinstituut voor
stedelijke innovatie.XNoot1Samen werken samen leven. Beleidsprogramma Kabinet Balkenende IV 2007–2011(2007).
Den Haag: Ministerie van Algemene Zaken.XNoot2Er is geen adequate alomvattende verzamelterm voor de bevolkingsgroepen
die bij integratie zijn betrokken. In feite gaat het om al die migrantengroepen
die te maken hebben met integratieproblemen. De gebruikelijke termen, –
allochtonen, niet-westerse allochtonen, migranten, migranten en hun kinderen,
etnische minderheden, etc. – hebben elk hun eigen voor- en nadelen.
In deze integratienota wordt daarom telkens die term gebruikt die in de gegeven
context het best past.XNoot3SCP (2007) Jaarrapport integratie 2007. Den Haag: Sociaal en Cultureel
Planbureau.XNoot4In het algemeen overleg ter kennismaking met de minister voor WWI is dit
door de minister aan de Kamer toegezegd in antwoord op een vraag van het kamerlid
Kamp. De onderwerpen die door het SCP in het jaarrapport worden behandeld
komen grotendeels overeen met een door kamerlid Kamp opgestelde lijst van
indicatoren voor een nulmeting.XNoot1CBS (2007). Statistiek van de bevolking. Statline.XNoot2F. Bovenkerk, K. Bruin, L. Brunt, H. Wouters (1985). Vreemd volk, gemengde
gevoelens. Meppel/Amsterdam: Boom.XNoot3M. Lampert (2007). Mentality onderzoek. Motivaction. In: P. Giesen (2007).
Een land dat langzaam ontspant. Volkskrant 23 juni 2007.XNoot4CBS (2007). Arbeidsstatistiek. Statline.XNoot5In 2004 had van de 15–65-jarige niet-westerse allochtonen 25 procent
een uitkering. Onder autochtonen was dit 13 procent. In: SCP (2007). Jaarrapport
integratie 2007, hoofdstuk 7.XNoot6In 2003 had 62 procent van de Marokkaanse werkenden en 54 procent van
de Turkse werkenden een baan op elementair of lager niveau. Onder autochtone
werken was dit 28 procent. In: SCP/WODC/CBS (2005). Jaarrapport Integratie
2005.XNoot7P. van Eekert, E. Gelderloos (1990). Vroeger was de wereld groter. Reacties
van op langdurige werkloosheid bij Turken, Marokkanen en Surinamers. Utrecht:
Jan van Arkel.XNoot8F. Noor (2007). The evolution of «Jihad» in islamist political
discourse: how a plastic concept became harder. www.ssrc.org/sept11/ essays/noor.htm.XNoot1R. Jennissen en M. Blom (2007). Allochtone en autochtone verdachten van
verschillende delicttypen nader bekeken. Den Haag: Ministerie van Justitie/WODC.XNoot2SCP (2007). Jaarrapport Integratie 2007 (hoofdstuk 5, paragraaf 5.4).XNoot3SCP (1999). Rapportage Minderheden 1999. Den Haag, Sociaal en Cultureel
Planbureau.XNoot4RMO (2005). Eenheid, verscheidenheid en binding. Over concentratie en
integratie van minderheden in Nederland. Den Haag: Raad voor de maatschappelijke
ontwikkeling.XNoot5Kabinetsreactie op het rapport «Bruggen Bouwen» van de tijdelijke
onderzoekscommissie integratiebeleid. Tweede Kamer 2003– 2004, 28 689,
nr. 17.XNoot1CPB (z.j.) De pijlers onder de kenniseconomie. Opties voor institutionele
vernieuwing. Den Haag: Centraal Planbureau.XNoot2P. Dekker (2002). De oplossing van de civil society: over vrijwillige
associaties in tijden van vervagende grenzen. Den Haag: Sociaal en Cultureel
Planbureau.XNoot3SCP (2007). Jaarrapport Integratie 2007 (hfst. 7). Den Haag: Sociaal en
Cultureel Planbureau.XNoot1SCP (2004). Moslim in Nederland. Een onderzoek naar de religieuze betrokkenheid
van Turken en Marokkanen. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau.XNoot2Volgens een recente schatting van het CBS bedroeg het aantal moslims in
Nederland in 2006 ruim 850 000 personen. Deze nieuwe schatting is gebaseerd
op enquêtegegevens. Oudere schattingen kwamen uit op ruim 1 miljoen
moslims, maar die schattingen waren gebaseerd op het aantal moslims in de
herkomstlanden. De nieuwere schattingen zijn betrouwbaarder dan de oude. (CBS,
statline 2007).XNoot3WRR (2007). Identificatie met Nederland. Den Haag/Amsterdam: Amsterdam
University Press.XNoot1R. Putnam (2000). Bowling alone. The collapse and revival of American
community. New York: Simon & Schuster.XNoot1M. Hurenkamp, E. Tonkens, J. W. Duyvendak (2006). Wat burgers bezielt.
Een onderzoek naar burgerinitiatieven. Amsterdam: UvA/NICIS.XNoot2Zie noot 23.XNoot3Dit is de regeling «Ruimte voor contact» die is ingesteld
door het vorige kabinet.XNoot4WRR (2007). Identificatie met Nederland. Den Haag/Amsterdam: Amsterdam
University Press.XNoot1Zie ook hoofdstuk 3, paragraaf 3.2.XNoot1Zie noot 6. De bevindingen van de onderzoeken van Motivaction worden bevestigd
door de resultaten van onderzoek van het SCP (zie hoofdstuk 4).XNoot2P.Scheepers (1995). Maatschappelijke vooroordelen in perspectief. Nijmegen:
Instituut voor Toegepaste Sociale Wetenschappen.XNoot3SCP (2007). Jaarrapport Integratie (hoofdstuk 11).XNoot4CBS (2007). Arbeidsstatistiek. Statline.XNoot1M. Gijsberts, J. Dagevos (2007). Interventies voor integratie. Den Haag:
Sociaal en Cultureel Planbureau.XNoot2I. Kulu Glasgow, F. Leeuw, E. Uiters, R. Bijl (2007). Integratiebeleid
rijksoverheid onderzocht. Een synthese van resultaten uit evaluatie en monitoringonderzoek
2003–2006. Den Haag: ministerie van Justitie/WODC.XNoot1CBS (2007). Arbeidsstatistiek, Statline.XNoot1Tweede Kamer, 2006–2007, 31 143, nr. 2.XNoot1Deltaplan Inburgering. Tweede Kamer, 2006–2007, 31 143, nr.
1.XNoot1Zie hoofdstuk 4, paragraaf 4.3.XNoot2SCP (2007). Jaarrapport Integratie 2007. Hoofdstuk 5. Den Haag: Sociaal
en Cultureel Planbureau.XNoot1Kinderen van ouders met een laag opleidingsniveau behoren tot de doelgroep
van de vve.XNoot2J. van Haalen (2007). Stand van de achterstand. Utrecht: Sardes.XNoot3P. Tesser en J, Iedema (2001). Rapportage minderheden 2001. Vorderingen
op school. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau.XNoot1R. Jennissen en M. Blom (2007). Allochtone en autochtone verdachten van
verschillende delicttypen nader bekeken. Den Haag: Ministerie van Justitie/WODC.XNoot1K. Veenma, K. Pardoel, R. Römkes, K. Bouman, J. van Poppel (2006).
Preventiebeleid 2001–2004: een terugblik. Tilburg: IVA.XNoot1SCP (2007). Jaarrapport integratie 2007, hoofdstuk 6, paragraaf 6.3.XNoot2SER (2007). Niet de afkomst maar de toekomst. Een betere positie voor
allochtone jongeren op de arbeidsmarkt. Den Haag: Sociaal Economische Raad.XNoot3Tweede Kamer, 2006–2007, 29 544/27 223, nr. 99. Kabinetsreactie
op het SER-advies «Niet de afkomst maar de Toekomst».XNoot1SCP (2007). Jaarrapport Integratie 2007 (hoofdstuk 6). Den Haag: Sociaal
en Cultureel Planbureau.XNoot1Buurten vormen in de CBS-bevolkingsstatistiek het kleinste regionaal niveau.
Ze zijn afgebakend vanuit bebouwingsoogpunt of sociaal-economische structuur.
Wijken zijn de optelling van één of meer aaneengesloten buurten.
Buurt- en wijkgrenzen worden door de gemeenten vastgesteld. Er waren in 2004
in Nederland in totaal 2529 wijken en 11 190 buurten.XNoot2J.Latten, H. Nicolaas en K. Wittebrood (2005). Concentratie allochtonen
toegenomen. CBS, Bevolkingstrends, 2005, 3e kwartaal, 90–95.XNoot3W. van der Laan Bouma-Doff (2005). De buurt als belemmering? Assen: Van
Gorcum.XNoot4Ministerie van VROM (2005). Een gekleurd beeld van wonen. De woonsituatie
van niet-westerse allochtonen in Nederland. Den Haag: Ministerie van VROM.XNoot1M. Gijsberts, J. Dagevos (2005). Uit elkaars buurt. De invloed van etnische
concentratie op integratie en beeldvorming. Den Haag: Sociaal en Cultureel
Planbureau.XNoot2K. Wittebrood, T. van Dijk (2007). Aandacht voor de wijk. Effecten van
herstructurering op de leefbaarheid en veiligheid. Den Haag: Sociaal en Cultureel
Planbureau.XNoot3Daarbij moet wel worden bedacht dat «verbetering» van de bevolkingssamenstelling
in de ene wijk kan leiden tot «verslechtering» in andere wijken.XNoot1H. Werdmölder (2005) Marokkaanse lieverdjes. Crimineel en hinderlijk
gedrag onder Marokkaanse Jongeren. Amersfoort: Uitgeverij Balans.XNoot2Kabinetsstandpunt Marokkaanse jeugd. Tweede Kamer, 2005–2006, nr.
89.XNoot1SCP (2007). Jaarrapport Integratie 2007 (hoofdstuk 11). Den Haag: Sociaal
en Cultureel Planbureau.XNoot2Zie hoofdstuk 4, paragraaf 4.7.XNoot3A. van den Broek, J. de Haan (2006). «Digitale contacten en integratie
van allochtone jongeren», In: J. de Haan en C. van ’t Hof (red.).
De digitale generatie. Jaarboek ICT en samenleving. Amsterdam: Boom.XNoot4SCP (2007) Jaarrapport integratie 2007 (hoofdstuk 11). Den Haag: Sociaal
en Cultureel Planbureau.XNoot5R. Putnam (2000). Bowling alone. The collapse and revival of American
community. New York: Simon & Schuster.XNoot1M. Hurenkamp, E. Tonkens, J. W. Duyvendak (2006). Wat burgers bezielt.
Een onderzoek naar burgerinitiatieven. Amsterdam: UvA/NICIS.XNoot1RMO (2005). Niet langer met de ruggen tegen elkaar. Den Haag: Raad voor
de Maatschappelijke Ontwikkeling.XNoot2M. Gijsberts, J. Dagevos (2007). Interventies voor integratie. Den Haag:
Sociaal en Cultureel Planbureau.XNoot3SCP (2007). Jaarrapport Integratie 2007. Den Haag: Sociaal en Cultureel
Planbureau.XNoot4Ruim 25 procent van de Turken en 20 procent van de Marokkanen in Nederland
meent dat de leefwijze van moslims onverenigbaar is met die van de autochtone
bevolking. Bijna de helft van de Turken vindt dat Nederlandse vrouwen teveel
vrijheden hebben. Van de autochtone Nederlanders meent 90 procent dat moslimmannen
hun vrouwen overheersen. (SCP/WODC/CBS (2005)). Jaarrapport integratie 2005.
Den Haag: SCP).XNoot5Vaste gesprekpartners in het IPO zijn het Contactorgaan moslims en overheid
(CMO) en de Contactgroep islam (CGI).XNoot1Tweede Kamer, 2006–2007, 29 754, nr. 103.XNoot1Een concentratiebuurt is in de definitie die het SCP aanhoudt een postcodegebied
(vier posities) waar het aandeel niet-westerse allochtonen tenminste 10 procent
van de bevolking bedraagt en waar dit aandeel bovendien eenderde groter is
dan het gemiddelde aandeel in de gemeente waar de postcode ligt.XNoot1H. Vermeulen, R. Penninx, red. (1994). Het democratisch ongeduld. De emancipatie
en integratie van zes doelgroepen van het minderhedenbeleid. Amsterdam: Het
Spinhuis.XNoot2E. W. Kruisbergen, Th. Veld (2002). Een gekleurd beeld. Over beelden,
beoordeling en selectie van jonge allochtone werknemers. Assen: Van Gorcum.XNoot3Zie onder meer: M. Junger (1990). Delinquency and ethnicity. An investigation
of social factors relating to delinquency among Moroccan, Turkish, Surinamese
and Dutch boys. Deventer: KluwerXNoot1SCP (2007). Jaarrapport integratie 2007, hoofdstuk 9.XNoot1Kamerstukken II, 2005–2006, 29 700, nr. 30XNoot2Kamerstukken II, 2006–2007, 29 700, nr. 40XNoot1Gemiddeld over de vier taalvaardigheden (spreken, luisteren, schrijven
en lezen).XNoot1SCP-publicatie «Interventies voor Integratie».XNoot2Coalitieakkoord februari 2007.XNoot3Advies Raad voor Cultuur «Innoveren, participeren!»XNoot4Ministerie van OCW, Kunst van Leven, hoofdlijnen cultuurbeleid, juli 2007.XNoot5Kunst&Zaken, Code Cultural Governance 2006.XNoot1Binoq/Atana; Bijbels Openluchtmusem; Imagine IC; InterArt; Netwerk Diversiteit/NetwerkCS;
Tropenmusem Junior; Wereldmuseum (Focus Marokko).XNoot1Vereniging van Openbare Bibliotheken visiedocument, Culturele diversiteit
juni 2006.XNoot1Bron: Kamers van Koophandel, peildatum april 2006.XNoot1Personen die zelf geboren zijn in, of waarvan één van de
ouders geboren is in Turkije, landen in Zuid- of Midden-Amerika, Afrika, Azië
(met uitzondering van Japan en voormalig Nederlands-Indië), voormalig
Joegoslavië en de Molukken.XNoot1Zie de brief van 16 februari 2006 aan de Tweede Kamer, Kamerstuk 30 136,
nr. 5.XNoot1Zie ook de brief van 13 juli 2006 aan de Tweede Kamer, Kamerstuk
27 562, nr. 8.XNoot2Een gekleurd beeld van wonen, VROM 2005.XNoot1Deze paragraaf is in lijn met de Emancipatienota «Meer kansen voor
vrouwen. Emancipatiebeleid 2008–2011.XNoot1Gegevens uit deze inleiding komen, tenzij anders vermeld, uit de Sociale
atlas van vrouwen uit etnische minderheden, SCP, 2006.XNoot2Emancipatie in estafette; De positie van vrouwen uit etnische minderheden,
SCP, 2004.XNoot3Jaarrapport Integratie 2005, SCP.XNoot4Participatie van vrouwen uit etnische minderheden – Taal Totaal,
Advies van de Commissie PaVEM, 2004.XNoot1Emancipatiemonitor 2006, SCP en CBS.XNoot2Monitor Nieuw Ondernemerschap 2006, EIM.XNoot3Jaarrapport Integratie 2005, SCP.XNoot1Utrecht, Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Breda en Nijmegen.XNoot2Een paraprofessional is werkzaam op een terrein waarop zij geen (formele)
opleiding heeft gehad. De paraprofesional staat dicht bij de doelgroep of
maakt daar deel van uit en verricht werk waarbij zij in direct contact staat
met de doelgroep allochtone vrouwen.XNoot11. – De monitor Rassendiscriminatie 2005 van het Landelijk bureau
ter bestrijding van Rassendiscriminatie meldt dat er jaarlijks enkele duizenden
gewelddadige racistische incidenten plaatsvinden; – Recent onderzoek
van de Universiteit van Amsterdam (Institute of Migration and Ethnic Studies)
laat zien dat circa 2% van de moslims in Amsterdam vatbaar is voor
radicalisering; – Op internet neemt het aantal sites en chatrooms
toe waar radicalen contacten aangaan of informatie halen, zo blijkt uit de
zevende Monitor Racisme & Extremisme van de Universiteit Leiden/Anne Frank
Stichting (2006); – Cadat en Engbersen (NIZW, 2006) constateren «een
groeiend probleem van botsingen tussen extreem-rechtse Lonsdale-jongeren en
allochtonen». De Monitor Racisme en Extremisme (Van Donselaar, Rodrigues,
2006) bevestigt dit beeld. – Onderzoek van Dekker (2006) toont
dat ca 54% van de autochtone 15-jarigen in Nederland negatief tot zeer
negatief denkt over de islam. Dit terwijl ze bijna niets weten over de islam
en ook nauwelijks moslims kennen.XNoot2Salafisme: Een brede ideologische stroming binnen de islam die terug wil
naar de «zuivere islam» uit de tijd van de Profeet. Vaak conservatief
en ultraorthodox.XNoot1Staatsblad 1997, 335.XNoot2De zeven tot het LOM toegelaten samenwerkingsverbanden zijn in alfabetische
volgorde: (1) het Inspraakorgaan Chinezen (IOC), (2) het Inspraakorgaan Turken
(IOT), (3) de Overlegpartner Rijksoverheid Zuideuropese gemeenschappen (LIZE),
(4) het Overlegorgaan Caraïbische Nederlanders (OCaN), (5) het Surinaams
Inspraakorgaan (SIO), (6) het Samenwerkingsverband Marokkanen en Tunesiërs
(SMT) en (7) de Vluchtelingenorganisaties Nederland (VON). Tot 1 januari 2007
was ook het Landelijk Overlegorgaan Welzijn Molukkers (LOWM) toegelaten tot
het LOM.XNoot3Stcrt. 20 juli 2006, nr. 139, pag. 9. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31268-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl