Primair Onderwijs; Verslag van een Algemeen Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31293, nr. 39

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

20-05-2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

31293 nr. 39

18-05-2009

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31293Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 65 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 293Primair Onderwijsnr. 39VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 18 mei 2009De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap1 heeft op 9 april 2009 overleg gevoerd met staatssecretaris Dijksma
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over:– de brief van de staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap d.d. 23 februari 2009 inzake bekostiging primair
onderwijs in relatie tot demografische ontwikkelingen (31 293, nr. 30).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk verslag
uit.Voorzitter: Van Bochove Griffier: De KlerVragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Voorzitter.
Tijdens de begrotingsbehandeling in 2007 en 2008 heeft de CDA-fractie aandacht
gevraagd voor de demografische ontwikkelingen en de gevolgen voor het onderwijs.
In de komende jaren zal het aantal kinderen afnemen: In 2005 waren er nog
bijna 1,6 miljoen kinderen in de basisschoolleeftijd, in 2014 zal dat gedaald
zijn naar 1,5 miljoen en in 2019 naar 1,45 miljoen kinderen. Dat betekent
een teruggang in het aantal leerlingen in een periode van 15 jaar met ruim
150 000 leerlingen: bijna 700 scholen minder, als we kijken naar een
gemiddelde school van 220 leerlingen.Deze macrocijfers geven al een verontrustend beeld en dat wordt er niet
minder op als we kijken naar de cijfers in diverse regio’s en plaatsen.
Daar wordt de problematiek helemaal groot en voor een individuele school kan
het helemaal uit de pas gaan lopen. We hebben op basis van de cijfers van
het Planbureau voor de Leefomgeving en van het CBS enkele plaatsen bekeken.
Dan zien we forse ontwikkelingen. In Aa en Hunze zijn in 2008 3162 kinderen,
in 2018 2353 kinderen: een teruggang van ongeveer 25%. Abcoude:
1300 leerlingen naar 794 in 2018, bijna 35% teruggang. Alphen aan den
Rijn: van 9100 naar 8000, min 12%, Arcen en Velden van 1061 naar 770,
min 30%.Als we dan kijken naar de brief van de staatssecretaris, bekruipt ons
het gevoel dat de sense of urgency volledig ontbreekt. Als het gaat om de leerlingdichtheid per provincie moet Limburg niet klagen is de boodschap.
De positie van kleine scholen is geregeld via de initiatiefnota van de CDA-fractie
en de wetgeving die daaruit voortvloeit, met de gunstige staffel voor erg
kleine scholen. Tot slot wordt opgemerkt dat er over een periode van zes jaar
slechts een teruggang is van 3% van het aantal leerlingen. Maar als
we kijken naar een ontwikkeling van tien jaar, zien we dat het verschil vrijwel
10% is. Ook uit het niet betrokken zijn van OCW bij de conferentie
over krimp op 27 juni in de Van Nelle-fabriek in Rotterdam, blijkt dat
het probleem niet hoog wordt ingeschat. Dat betreuren we ten zeerste. Graag
een reactie.De staatssecretaris lijkt het op te pakken als een probleem voor vooral
kleine scholen, maar dat probleem is voldoende opgepakt. Als een gemiddelde
school van 200 leerlingen over een periode van vijf à zes jaar 10%
terugloop in het aantal leerlingen heeft, komt deze fors in de problemen.
Hij moet namelijk nog steeds hetzelfde gebouw onderhouden en hetzelfde aantal
groepen onderwijzen, dus evenveel personeel in dienst houden, maar de school
mist wel ongeveer 15% van zijn inkomsten. Zo maar een docent ontslaan
en groepen samenvoegen kan misschien, maar levert een klein voordeel op, omdat
het lokaal wel leeg blijft staan en de school daar geen vergoeding voor krijgt.Voor een school betekent dit hogere kosten voor de huisvesting. Het wordt
onmogelijk om nieuw personeel aan te nemen, omdat de teruggang in personeel
via natuurlijk verloop moet worden opgevangen. Dat maakt dat er geen verfrissing
in het onderwijzend personeel zal komen. Via een achterdeur kan dit leiden
tot een fusiegolf in het primair onderwijs om zo de gevolgen te kunnen opvangen.De financiële gevolgen moeten worden opgevangen door het schoolbestuur,
waardoor alle reserves moeten worden aangesproken. De reactie van de staatssecretaris
lijkt erop te duiden dat de scholen het zelf maar moeten oplossen, en dat
lijkt ons niet juist. We zijn van mening dat het huidige bekostigingsstelsel
van het primair onderwijs ook toepasbaar moet zijn voor extreme demografische
ontwikkelingen, zowel naar beneden als naar boven, en dat is het huidige systeem
niet.Het gevoel bestaat bij ons dat een sense of urgency even niet aanwezig
is bij de staatssecretaris. Er is op 27 juni een grote conferentie over
krimp in de Van Nelle-fabriek, maar OCW schittert daar door afwezigheid. Men
kan vragen of ik dan met heel heldere, concrete oplossingen kom, maar die
heb ik niet, omdat er geweldig moet worden gerekend. Ik wil graag dat de staatssecretaris
gaat overleggen met het IPO, de VNG en met de PO-Raad en de VO-raad over de
vraag hoe wij deze problematiek in de komende jaren het hoofd gaan bieden.
Ik zou graag willen dat zij hierop terugkomt voor de begrotingsbehandeling
van OCW voor komend jaar en dat wij dan een rapportage krijgen over waar zij
aan denkt. Met een verwijzing naar de leerlingdichtheid per provincie geeft
zij onvoldoende antwoord op wat zich nu voordoet. Ik daag de staatssecretaris
uit om aan ons terug te rapporteren over het overleg dat zij heeft gevoerd
en na te denken over de vraag hoe zij daar uiteindelijk uit kan komen.Mevrouw Smits (SP): Voorzitter. Het is in
een drukke stad als Den Haag bijna niet voor te stellen, maar wij hebben het
toch over een groot probleem. Door de snelle vergrijzing en ontgroening van
grote delen van het land loopt het bevolkingsaantal in een regio als Limburg
in rap tempo achteruit. Als je in die gebieden met de mensen praat, weet je
dat dit effect heeft op de economie, de werkgelegenheid, de zorg en op het
onderwijs. In sommige gebieden daalt het aantal leerlingen zo snel dat scholen
in de gevarenzone komen of nu al moeten sluiten. De provincie heeft hard aan
de alarmbel getrokken en de omvang van het probleem heel duidelijk geschetst.
Het gaat niet alleen om heel kleine schooltjes op het platteland. Uit de cijfers
over Limburg Parkstad, een verstedelijkte regio, blijkt dat dit ook een stedelijk
probleem is. In de brief van de staatssecretaris staat dat daar
tussen 2006 en 2012 een krimp van ongeveer 9000 leerlingen voorkomt, maar
deze krimp heeft al eerder ingezet en zal nog enige tijd doorgaan, dus dat
is een enorm probleem. In de gemeente Heerlen moet het aantal basisscholen
in de komende jaren worden teruggebracht van 39 naar 21. Bijna het hele openbaar
onderwijs zit daar onder de opheffingsnorm.In het grote rapport van de provincie Limburg staat: een gemeente als
Heerlen heeft de leefbaarheid van de kern hoog op de agenda staan, waardoor
te kleine en niet-rendabele scholen worden opengehouden. Het is nog de vraag
welke meetlat je aanlegt voor te klein en niet-rendabel, maar feit is wel
dat de kwaliteit van het onderwijs daar onder druk komt te staan en scholen
worden gesloten of samengevoegd. Volgens onze SP-wethouder ter plaatse gaat
het vaak om buurten met een sociaal zwakke structuur. Het belang van scholen
in dat soort buurten is enorm. Een goede school moet niet alleen goed onderwijs
geven, maar kan ook dienen als een soort cement voor de samenleving in die
buurt. Het openhouden van scholen is dan vaak wel rendabel. De SP heeft het
plan «De buurt, de schaal van de toekomst» gelanceerd, waarin
wij stellen dat de buurt een goede schaal is om de publieke zaak te organiseren.In de brief van de staatssecretaris staat niets over krimp in deze stedelijke
gebieden. Ziet de staatssecretaris deze problemen niet of vindt zij dit geen
probleem? Als zij dit wel een probleem vindt, waarom doet zij dan niets? De
problemen zijn enorm, nu en in de toekomst. De staatssecretaris ziet de problemen
op het platteland wel, maar zij zegt dat dit nu allemaal goed genoeg is geregeld,
terwijl wij van de scholen in de provincies weten dat dit niet zo is. Volgens
mijn fractie wordt dit door de provincie Limburg goed onderbouwd. De vaste
kosten voor scholen voor huisvesting, schoonmaak en verlichting blijven in
eerste instantie hetzelfde, terwijl de inkomsten sneller dalen. De bekostigingssystematiek
in het onderwijs is niet ingesteld op jarenlange massieve krimpsituaties.
De gedeputeerden van de provincie Limburg stellen dat het tempo van de krimp
zo hoog is dat schoolbesturen en gemeenten niet in staat zijn om de afbouw
goed te betalen. De rek is er simpelweg uit. Hebben die mensen het verkeerd
begrepen? De gebrekkige financiering in dit soort situaties zou een begrijpelijke,
maar heel onwenselijke stimulans kunnen zijn om te fuseren op bestuurlijk
niveau of op het niveau van instellingen. De SP-fractie was zeer ingenomen
met de stappen van de regering om de fusiegolf in het onderwijs af te remmen,
maar op deze manier blijft het in die regio steken in goede bedoelingen. Graag
hoor ik hierop een reactie.De provincie Limburg heeft concreet gevraagd om een proefregio te mogen
worden, om verlichting te brengen in de huidige situatie en om te bekijken
wat wij in de toekomst moeten met andere regio’s waar dit ook gaat gebeuren.
Volgens de SP-fractie moeten de mogelijkheden worden onderzocht om de regio’s
meer lucht en financiële armslag te geven. Ik heb ook geen pasklare antwoorden,
maar ik heb wel wat suggesties. Wat zijn de mogelijkheden om de vaste voet
voor de scholen in deze regio tijdelijk te verhogen, zodat de scholen wat
minder afhankelijk zijn van het aantal leerlingen? Dat zou kunnen in combinatie
met de aanpassing van de t-1-financiering, waardoor het aantal leerlingen
dat meetelt voor het budget, is gebaseerd op het aantal leerlingen op 1 oktober
het jaar ervoor. Scholen geven aan dat deze vertraging niet voldoende is om
de klap op te vangen. Is de staatssecretaris bereid om te bekijken of deze
twee zaken aangepast kunnen worden en of die aanpassing verlichting zou kunnen
brengen voor die scholen?Mevrouw Kraneveldt-van der Veen (PvdA): Stelt
u voor om zo’n systematiek voor alle scholen in de provincie Limburg
te laten gelden of alleen voor de scholen waarbij aangetoond kan worden dat
zij in de gevarenzone zitten? Dit voorstel klinkt heel sympathiek, maar het
brengt ook enorme kosten mee.Mevrouw Smits (SP): Ja, maar uiteindelijk
leidt het ook tot hoge kosten als scholen verdwijnen. Ik denk dat we moeten
kijken naar de scholen die te maken hebben met flinke krimp, maar ik wil geen
blauwdruk geven voor hoe het zou moeten. De heer Van Dijk zei daarnet ook
terecht geen makkelijke oplossing te hebben. Ik proef uit de brief van de
staatssecretaris dat zij niet bereid is om te onderzoeken wat voor mogelijkheden
er zijn, en dat vind ik een kwalijke zaak. Wij zouden ook graag willen dat
zij de mogelijkheid onderzoekt van een discretionaire bevoegdheid om scholen
die al een paar jaar onder de opheffingsnorm vallen, maar die niet zo klein
zijn dat zij slechts 23 leerlingen hebben, ook open te houden. Is de staatssecretaris
bereid om dat te onderzoeken?Klopt de constatering in het rapport uit Limburg dat de vergoeding die
schoolbesturen krijgen bij de regeling voor werktijdverkorting voor ouderen,
de BAPO, is gebaseerd op een landelijk gemiddelde en dat dit bedrag in Limburg
tekortschiet omdat daar veel oudere leraren zijn?Als de staatssecretaris de problemen van de regio met een sterke krimp
onderkent, zal zij echt iets moeten doen. Laten wij die problemen niet doorschuiven
naar de toekomst.Mevrouw Kraneveldt-van der Veen (PvdA): Voorzitter.
De Partij van de Arbeid wil dat kinderen zo veel mogelijk toegang hebben tot
een basisschool in hun nabije omgeving, zowel in gebieden waar het inwoneraantal
sterk terugloopt als in gebieden waar het inwoneraantal soms heel sterk stijgt,
bijvoorbeeld door de bouw van nieuwe Vinex-wijken. Ik denk dat de overheid
er samen met het onderwijsveld op zou moeten toezien dat overal in Nederland
voldoende aanbod van scholen beschikbaar is. Ik denk ook dat het lastig genoeg
is om een balans te vinden tussen proberen zo veel mogelijk scholen in de
benen te laten blijven en het kijken naar macrodoelmatigheid. We kunnen natuurlijk
niet iedere school tot in het oneindige laten bestaan.We hebben een gedeelde verantwoordelijkheid. Er moet helder in kaart worden
gebracht in welke regio’s in Nederland krimp aan de orde is, in welke
mate en in welk tempo. Indien nodig zou je aanvullende maatregelen moeten
nemen. Een eventuele wijziging in de bekostigingssystematiek zou zorgvuldig
moeten gebeuren en niet te snel, maar je moet ook niet te laat zijn en pas
in actie komen als er al heel veel scholen zijn verdwenen in een regio en
er al een onomkeerbare leegloop heeft plaatsgevonden. In de provincie Limburg
is uitgebreid onderzoek gedaan naar de krimp. Hebben wij ook goed in beeld
hoe het er in de rest van Nederland voor staat? Vindt de staatssecretaris
dat het Limburgse voorbeeld navolging verdient door in meerdere regio’s
of provincies waar krimp zich voordoet, een dergelijk uitgebreid onderzoek
te doen?De staatssecretaris zegt dat de huidige systematiek voorlopig zo kan blijven
als zij is, omdat daarin afdoende rekening wordt gehouden met demografische
ontwikkelingen. Ik denk dat dit voor individuele scholen in veel gebieden
wel opgaat, maar voor Limburg ben ik daar niet zo zeker van. Staatssecretaris
Van Bijsterveldt heeft in december 2008 bij brief aan de provincie Limburg
gevraagd om met een knelpunteninventarisatie en mogelijke oplossingen voor
het voortgezet onderwijs te komen. In deze brief werd gevraagd om aan te geven
in hoeverre de ervaren knelpunten mede werden veroorzaakt door:– de teruglopende bekostiging als gevolg van de daling in de leerlingenaantallen;– de hoogte van de gemeentelijke bekostiging van huisvestingskosten
en de ontwikkeling daarvan in verhouding tot de lasten die een schoolbestuur
draagt voor verantwoordelijkheden die naar gemeenten zijn gedecentraliseerd;– een eventueel ontijdige bestuurlijke reactie op de krimp van die
scholen.Staatssecretaris Van Bijsterveldt schrijft in die brief dat zij de knelpunten zal evalueren en dat dit kan leiden tot evidence based aanpassingen
van de wet- en regelgeving. Meestal trekken staatssecretaris Van Bijsterveldt
en staatssecretaris Dijksma. heel goed samen op en zit er weinig licht tussen
hun opvattingen, maar in dit geval zijn er verschillende reacties. Is staatssecretaris
Dijksma ook bereid om voor het primair onderwijs een knelpuntenanalyse te
laten maken, zoals staatssecretaris Van Bijsterveldt voor het vo voorstelt?De provincie Limburg wil graag aangewezen worden als proeftuin of proefregio.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt schrijft in de brief van december dat hiervoor
een juridische basis nodig is en dat deze er nu niet is, maar zij wijst dit
idee niet pertinent af. Mijn vraag is of staatssecretaris Dijksma zo’n
proeftuinconstructie ziet zitten. Kan zij aangeven of zo’n juridische
basis mogelijk is en onder welke voorwaarden? Ik denk dat het sowieso goed
is als beide staatssecretarissen nog een keer met de provincie Limburg om
de tafel gaan zitten om te bekijken wat er kan gebeuren en welke knelpunten
kunnen worden weggenomen.Mevrouw Smits (SP): Mevrouw Kraneveldt vraagt
aan de staatssecretaris of zij zo’n proef ziet zitten. Mijn vraag is
of mevrouw Kraneveldt dit ziet zitten.Mevrouw Kraneveldt-van der Veen (PvdA): Ik
zou daar wel een uitwerking van willen zien, want ik heb nog niet goed in
mijn hoofd hoe de provincie Limburg dat voor zich ziet en hoe uitgebreid zo’n
constructie zou moeten zijn. Ik stelde daarnet aan u de vraag of die maatregelen
zouden gelden voor alle scholen of alleen voor gemeenten die aantoonbaar in
een heel slechte situatie terecht zijn gekomen. Het lijkt mij goed als beide
staatssecretarissen met de provincie Limburg om de tafel gaan zitten om te
bekijken of en hoe dit zou kunnen. Ik vind het een sympathiek voorstel, maar
ik kan nog niet helemaal overzien hoe groot zo’n proeftuin dan moet
zijn.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): In de cijfers
die ik van het CBS en het Planbureau van de Leefomgeving heb gekregen, blijkt
dat de problematiek bij het primair onderwijs in Limburg in belangrijke mate
haar effect al heeft gehad. Daar zul je in de komende periode niet zoveel
teruggang meer zien. Je ziet deze vooral in andere regio’s. Vindt u
het niet verstandiger om naar andere regio’s te gaan kijken en om veel
meer onderzoek te laten plaatsvinden bij de gemeenten en niet zozeer bij de
regio’s? In regio’s zie je over het algemeen dat de kleinere omliggende
gemeenten heel vaak ernstige nadelen ondervinden, terwijl de grote steden
er soms nog voordeel van hebben.Mevrouw Kraneveldt-van der Veen (PvdA): Dat
ben ik met u eens. Daarom vroeg ik of dit in andere gebieden dan Limburg goed
in kaart is gebracht. Soms kan het een regionaal probleem zijn en soms een
gemeentelijk probleem. Laten wij de problemen benoemen waar zij zijn en de
betrokken overheden en de besturen erop aanspreken hoe zij de situatie kunnen
verbeteren.Wij hebben het vandaag vooral over krimp, maar er zijn ook gebieden of
wijken waar een snelle groei plaatsvindt. Almere is een voorbeeld van een
groeistad, maar er worden ook andere grote Vinex-wijken ontwikkeld. Wordt
volgens de staatssecretaris voldoende rekening gehouden met dat soort situaties?
Zijn er afdoende maatregelen of zijn er nieuwe nodig om ervoor te zorgen dat
scholen ook kunnen starten als zij misschien nog niet voldoende leerlingen
hebben, omdat bij de oplevering van een nieuwe wijk een heleboel kinderen
staan te trappelen om op zo’n school les te kunnen krijgen?De schoolbesturen en de gemeenten hebben gemeenschappelijke en individuele
verantwoordelijkheid om er alles aan te doen dat in de gemeente
of regio voldoende onderwijsaanbod aanwezig is. Soms denkt men wezenlijk anders
over oplossingen zoals een fusie of samenwerkingsscholen. Wij willen in ieder
geval geen te snelle of onwenselijke fusies, als zij niet nodig zijn. Daarnaast
willen wij ook dat de positie van het openbaar onderwijs goed blijft. Ik noem
dit even, maar ik ga er niet verder op door, omdat wij hierover nog een beleidsstuk
krijgen van de staatssecretaris. Ik heb al Kamervragen gesteld over de situatie
in Groningen. Ik ben blij dat de staatssecretaris heeft geantwoord dat zij
bereid is om met de noordelijke schoolbesturen en de provincie in gesprek
te gaan om te kijken wat daar precies aan de hand is.Een element in de huidige bekostiging is de t-1systematiek, waardoor de
bekostiging voor het lopende schooljaar is gebaseerd op het aantal leerlingen
dat op 1 oktober van het jaar daarvoor op de school stond ingeschreven.
Dat zou gunstig zijn voor de krimpende scholen. Als het onderwijsnummer wordt
ingevoerd, wordt de bekostiging veel sneller aangepast aan het werkelijke
aantal leerlingen. Dat is leuk als je groeit, maar dat zou voor krimpende
scholen misschien een nadeel zijn. Kan de staatssecretaris hierop ingaan?In de artikelen 85a en 89 van de Wet op het voortgezet onderwijs is een
hardheidsclausule ingebouwd. Kan de staatssecretaris dit op dezelfde manier
voor het primair onderwijs regelen?De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. Kwaliteit
van onderwijs en krimp van scholen staan wel eens op gespannen voet met elkaar.
De absolute opheffingsnorm van 23 leerlingen voor een basisschool is destijds
niet voor niets gesteld. Onder die norm blijkt het heel erg moeilijk om onderwijskwaliteit
te waarborgen. Het is heel moeilijk om als docent les te geven aan combinatieklassen.
Tegelijkertijd vinden wij de menselijke maat zeer belangrijk. Kinderen moeten
in hun eigen omgeving naar school kunnen. Dat is in dunbevolkte gebieden natuurlijk
heel lastig. Wanneer de onderwijskwaliteit niet op het spel staat, moeten
kleine scholen wat ons betreft zo lang mogelijk in stand worden gehouden.
Wat dat betreft steunen wij het initiatiefwetsvoorstel van de heer Jan Jacob
van Dijk.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Het gaat
om een initiatiefnota die wij al hebben behandeld. De staatssecretaris heeft
toen gezegd dat zij met een wetsvoorstel komt, met terugwerkende kracht.De heer Van der Ham (D66): Dat is in ieder
geval mede op uw initiatief tot stand gekomen, die eer gun ik u.In gebieden met een sterke demografische krimp speelt nog een aantal complicerende
factoren. Zo bleek onlangs dat op scholen in dunbevolkte gebieden veel kinderen
met een sociaaleconomische achterstandspositie zitten. Door de zogenaamde
braindrain blijft de laagopgeleide bevolking achter. Het gevolg hiervan is
dat ouders en docenten in sommige gevallen weinig van kinderen verwachten.
Het is bijvoorbeeld niet vanzelfsprekend om naar de havo te gaan. In de Randstad
hebben veel achterstandsleerlingen daar ook problemen mee. Wij hebben een
jaar geleden een discussie gehad over allochtone leerlingen die gezien hun
Citoscore wel degelijk op een hoger niveau zouden kunnen leren, terwijl het
verwachtingspatroon bij hen tegenvalt. Blijkbaar geldt dat ook voor andersoortige
leerlingen die niet tot de allochtone bevolkingsgroepen behoren maar gewone
Nederlanders zijn. Nu dit probleem ook in dunbevolkte gebieden blijkt te spelen,
vind ik dat terecht aan de bel wordt getrokken. Dit kunnen wij natuurlijk
niet tolereren. De staatssecretaris heeft onlangs extra geld toegezegd voor
basisscholen met veel kinderen met een sociaaleconomische achterstandspositie.
Daar zijn wij heel blij mee. Ik neem aan dat de staatssecretaris het probleem
van een gebrekkig ambitieniveau wel ziet. Is zij van plan om iets te doen
aan voorlichting of iets dergelijks?Een ander probleem in dunbevolkte gebieden is dat veel leerlingen die
eigenlijk in het speciaal onderwijs thuishoren, in het reguliere onderwijs
blijven, simpelweg omdat er weinig instellingen zijn voor speciaal onderwijs.
Kleine scholen hebben niet altijd de middelen om specialistische begeleiding
te bekostigen. Het is duidelijk dat hier sprake is van een probleem. Ik hoor
graag hoe de staatssecretaris dat wil tackelen.Helaas besteedt de staatssecretaris in haar brief over de bekostigings-
en de instandhoudingssystematiek van het primair onderwijs geen aandacht aan
het effect van demografische krimp op zeer zwakke scholen. Op macroniveau
klopt het verhaal van de staatssecretaris helemaal. Voor een gemiddelde school
in een gebied met een gemiddelde krimp lijken de vangnetten die de staatssecretaris
in de brief noemt voldoende te zijn, maar is dat ook zo in het geval van zwakke
scholen in gebieden met een sterke demografische krimp? Onlangs stelde de
Onderwijsinspectie nog dat het zeer slecht gaat met het basisonderwijs in
dunbevolkte gebieden. Mijn collega van de fractie van de Partij van de Arbeid
vroeg hier ook naar. 17% van de basisscholen in Groningen, Friesland
en Drenthe presteert zwak tot zeer zwak. Dat is veel hoger dan de landelijke
10%.Kunnen de besturen van deze scholen wel een kwaliteitsslag leveren, aangezien
zij tegelijkertijd te maken hebben met teruglopende bekostiging? Naar mijn
idee hebben wij geen goed beeld van de effecten van de demografische krimp
voor die zwakke en zeer zwakke scholen. Aangezien de onderwijskwaliteit hier
in hoge mate in het gedrang is, verzoek ik de staatssecretaris om onderzoek
te doen naar de consequenties van de krimp voor dit soort scholen. Dit onderzoek
zou ook uitsluitsel moeten geven over de t-1-systematiek bij deze scholen.
Is een jaar voldoende om zich aan de nieuwe situatie aan te passen en tegelijkertijd
een kwaliteitssprong te maken? De woordvoerder van de SP-fractie heeft erop
gewezen dat dit voor normale scholen al heel lastig is, maar voor zeer zwakke
scholen is dit misschien dubbel moeilijk.Ik vraag de staatssecretaris ook om alvast mee te denken over maatregelen
om noodlijdende schoolbesturen enigszins tegemoet te komen. Het merendeel
van de gemeenten en de schoolbesturen heeft inmiddels een groot gevoel van
urgentie en een proactieve houding. Veel scholen werken al samen. Een mooi
voorbeeld is dat in het Noord-Groningse Kloosterburen een openbare, katholieke
en protestantse school op bestuurlijk niveau de krachten hebben gebundeld,
zodat sluiting is voorkomen en er meer onderwijskundige mogelijkheden zijn.
Scholen werken dus al mee. Ik hoop dat de staatssecretaris dat ook wil doen.
De aanbeveling van de provincie Limburg om de bekostiging tijdelijk in een
trager tempo terug te laten lopen lijkt mij ook het bekijken waard.Als gevolg van de krimp dreigen veel docenten hun baan te verliezen. De
ervaring leert dat docenten die eenmaal uit het onderwijs weg zijn, er niet
snel in terugkomen. Dat moet worden voorkomen, omdat tegelijkertijd de docentenpopulatie
snel vergrijst. Hierdoor wordt binnen afzienbare tijd een toenemend tekort
aan leraren verwacht. Door de bevolkingssamenstelling zal dit probleem vooral
in dunbevolkte gebieden toeslaan. Laten wij voorkomen dat er talloze docenten
voor het onderwijs verloren gaan die wij straks weer hard nodig hebben. Welke
maatregelen kan de staatssecretaris nemen om docenten in het basisonderwijs
die hun baan dreigen te verliezen, te behouden voor het onderwijs? Daarbij
kan worden gedacht aan creatieve oplossingen zoals omscholing van deze docenten
voor het mbo of aan een goede reiskostenvergoeding zodat zij in een andere
regio aan de slag kunnen gaan. Hierop hoor ik graag een reactie.Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):
Voorzitter. Als hekkensluiter kan ik niet anders dan de conclusie trekken
dat de staatssecretaris het gesprek met de krimpende regio’s zo snel
mogelijk moet aangaan. Ik moedig haar daartoe van harte aan. Het krimpprobleem
is vooral een transitieprobleem. Dat is ook duidelijk gemaakt in de brief
van de provincie Limburg, waarin een paar dingen worden gevraagd
waarvan ik zeg: gelijk doen. Ten eerste wordt gevraagd om in de krimpende
regio’s te bekijken wat de werkelijke vraagstukken zijn. Hoe erg is
het en waar? Het zal niet overal tot dezelfde problematiek leiden. Ten tweede
wordt gevraagd om de taskforce, die volgende maand al met een aanvalsplan
komt, erbij te betrekken. Ten derde wordt gevraagd om in overleg met hen met
nieuwe voorstellen te komen.Alles gehoord hebbende, zeg ik: ga het gesprek gewoon nog een keer aan
en zorg dat er een pasklare oplossing komt. Ik heb die niet. De taskforce
is ermee bezig en weet er ongetwijfeld meer van dan wij bij elkaar. Dat lijkt
mij erg belangrijk. Staatssecretaris, ga aan de slag en niet alleen in Limburg
maar gewoon in alle krimpende regio’s.Antwoord van de staatssecretarisStaatssecretaris Dijksma: Voorzitter. Het
lijkt mij goed om de beantwoording in blokken te verdelen. Ik zal eerst een
paar algemene opmerkingen maken en daarna ingaan op de instrumenten voor het
omgaan met krimp en groei in het primair onderwijs. Vervolgens kom ik bij
een aantal vragen over de vaste voet. Daarna wil ik nog iets zeggen over Limburg
en de voorstellen daarover van de Kamer en ten slotte nog iets over dunbevolkte
gebieden en kwaliteit, waarvoor ook nadrukkelijk aandacht is gevraagd.Misschien mag ik allereerst een klein misverstand uit de weg helpen. De
heer Jan Jacob van Dijk zei dat het feit dat OCW niet aanwezig is op een conferentie
over demografische ontwikkelingen in juni dit jaar, laat zien dat een sense
of urgency ontbreekt. Ik zou heel flauw kunnen antwoorden dat het ook tot
vragen van de Kamer leidt als wij met meer bewindslieden op conferenties aanwezig
zijn. Ik kan de Kamer geruststellen door te melden dat onze directeur-generaal
zal spreken op die conferentie. Als de Kamer dan de conclusie trekt dat er
wel sprake is van een sense of urgency, ben ik heel blij. De directeur-generaal
is namelijk van plan om daar te zijn. Het is echt een misverstand.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Dit is een
nieuw feit. Ik ben blij dat die stap in ieder geval is gezet. Wanneer ik met
organisaties en overheden spreek en ook wanneer ik de brief lees ontstaat
echter het gevoel dat het op het departement van de staatssecretaris minder
als urgent wordt gevoeld dan op andere departementen.Staatssecretaris Dijksma: Er is geen nieuw
feit. De dg gaat niet naar de conferentie omdat u een vraag stelt. Zij ging
al. U had het niet bij het rechte eind.Wat de sense of urgency betreft hoop ik het tegendeel te bewijzen in mijn
antwoord door te laten zien welke instrumenten wij hebben en nog krijgen.
Op het moment dat er minder leerlingen zijn, wordt ook de bekostiging minder.
De discussie gaat niet meer over de vraag of dat wel of niet terecht is, maar
over de vraag hoe snel dat gaat. Dat wij niet meteen klaar staan met een grote
zak geld betekent niet dat wij geen sense of urgency hebben. Wij voeren het
gesprek. Ik zal daar straks iets over zeggen. Ik herken echter niet het beeld
dat hier wordt geschetst. Ik hoop dat wij kunnen vaststellen dat juist een
sector als het onderwijs met de instrumenten die wij hebben en die wij nog
krijgen, wel degelijk heel flexibel is en inspeelt op groei en krimp.Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):
Ik haak even in op de opmerking van de staatssecretaris over hoe snel de krimp
gaat. Kennelijk zit daar ook licht tussen. De staatssecretaris gaat ervan
uit dat de leerlingenaantallen met circa 3% per jaar dalen in een periode
van zes jaar, maar in Limburg gaat het in het primair onderwijs om 3%
per jaar over een periode van tien jaar. Dat zijn andere cijfers.
Het moet wel duidelijk zijn van welke cijfers wordt uitgegaan. Een demografische
ontwikkeling is toch een gegeven.Staatssecretaris Dijksma: Voor de raming van
de leerlingenaantallen hanteren wij altijd dezelfde referentieniveausystematiek.
Op basis daarvan bekostigen wij ook. Bij de verschillen die de heer Van Dijk
aanduidt, hangt het ervan af welk eindpunt je neemt. Als wij 2012 nemen, komen
wij op 3% uit. Als wij een paar jaar later nemen, wordt het vanzelfsprekend
hoger.Wij zien overigens wel een gek fenomeen bij de leerlingenaantallen, wat
wij in de brief ook geprobeerd hebben duidelijk te maken. Aan de ene kant
heeft het ministerie van OCW te maken met een toename van het aantal leerlingen
dat wordt bekostigd. Aan de andere kant is er door demografische verschillen
in Nederland in sommige gebieden een veel sterkere terugloop, zoals Limburg,
maar Drenthe is al veel langer een voorbeeld, terwijl het in sommige grote
steden juist heel hard de andere kant op gaat. Mevrouw Kraneveldt noemde terecht
Flevoland als voorbeeld. Er zijn krimpregio’s en groeiregio’s,
maar per saldo groeit het aantal leerlingen dat door het ministerie wordt
bekostigd. Het is op zichzelf heel goed om te bedenken dat wij dat ook moeten
betalen.Landelijk is er dus tussen 2006 en 2015 een daling van het leerlingenaantal
van bijvoorbeeld 7%. Als je die 3% doortrekt, komt je uit op
7% in het primair onderwijs. Hoeveel scholen zouden dan moeten sluiten?
Wij hebben grove indicaties dat op basis van deze cijfers in de periode van
2008 tot en met 2015 in de drie noordelijke provincies zes scholen, in Gelderland
zeven scholen en in Limburg en Noord-Brabant dertien scholen zouden sluiten.
Met die gegevens werken wij nu.Dit vraagt natuurlijk om in beeld te brengen welke instrumenten wij hebben
om het voor scholen makkelijker te maken om in te spelen op groei en krimp,
en welke instrumenten wij zouden willen toevoegen. Ik heb de instrumenten
laten optellen. Er zijn tien instrumenten alleen in het primair onderwijs
om groei en krimp goed te kunnen opvangen, inclusief twee instrumenten die
er nog bij komen. Ik zal deze bespreken.Voor de instandhouding van het onderwijs kent de wet gedifferentieerde
opheffingsnormen die afhankelijk zijn van de leerlingdichtheid. Er wordt dus
rekening gehouden met de leerlingdichtheid in een gemeente. Deze opheffingsnormen
worden periodiek bijgesteld. In landelijke, dunbevolkte gebieden worden scholen
met een kleiner aantal leerlingen in stand gehouden. In de wet wordt een uitzondering
gemaakt op de opheffingsnormen op basis van afstand. Als een school de enige
is van een bepaalde richting binnen een bepaalde afstand, geldt de verlaagde
opheffingsnorm. Daarnaast is er nog de garantiefunctie voor het openbaar onderwijs,
die ertoe leidt dat er binnen een straal van tien kilometer altijd een openbare
school is.De wet kent ook het instrument van de gemiddelde schoolgrootte, waardoor
schoolbesturen leerlingenaantallen van kleine scholen kunnen compenseren met
leerlingenaantallen van grote scholen. In Limburg worden 19 van de 32 scholen
die al langer dan drie jaar onder de opheffingsnorm zitten, in stand gehouden
via het instrument van de gemiddelde schoolgrootte.Een schoolbestuur kan ook een nevenvestiging in stand houden zodat de
onderwijslocatie bereikbaar blijft. Ook dat is een instrument om maatwerk
te leveren in een regio. Door samenwerking kunnen leerlingenaantallen van
kleine scholen gecompenseerd worden door leerlingenaantallen van grote scholen.Vervolgens kennen wij in de bekostiging de kleinescholentoeslag. Die houdt
in dat basisscholen met een leerlingenaantal tot 145 een extra toeslag krijgen.
Voor een deel gaat het hierbij om middelgrote scholen. De redenering is dat
zij door het kleine aantal leerlingen gemiddeld meer kosten moeten
maken voor een aantal basisvoorzieningen. Groepen moeten in stand worden gehouden
en de leraar moet betaald worden. Het bedrag per leerling is afhankelijk van
de grootte van de school en stijgt naarmate het aantal leerlingen kleiner
wordt. Ik wil dit instrument graag handhaven, want ik hecht eraan dat ook
kleine scholen in staat worden gesteld naar behoren te functioneren. Om een
voorbeeld te geven hoe de kleinescholentoeslag in de praktijk werkt: een school
met 25 leerlingen ontvangt een bedrag per leerling dat drie keer zo hoog is
als een school met 200 leerlingen.Er is een krimpregeling volgens de t-1-systematiek. Door die systematiek
werkt de daling van het leerlingenaantal met een jaar vertraging door. Dat
betekent dat scholen een jaar langer kunnen anticiperen op de terugloop van
leerlingen en creatief met voorzieningen kunnen omgaan.De samenvoegingsregeling bepaalt dat de bekostiging van personeel langzamer
kan worden verminderd bij een daling van het leerlingenaantal, waardoor men
met scholen in verstedelijkte gebieden moet fuseren. Zo krijgen scholen meer
tijd dan het systeem normaal toestaat.Er zijn ook twee wetsvoorstellen in voorbereiding die soelaas bieden voor
kleinere scholen. Het ene is gebaseerd op de initiatiefnota van de heer Jan
Jacob van Dijk, ere wie ere toekomt. Dat wetsvoorstel biedt scholen met minder
dan 23 leerlingen de kans om langer in stand blijven, als er perspectief is.
Dat zal met terugwerkende kracht gebeuren. Het andere wetsvoorstel maakt de
samenwerkingsschool mogelijk. Dat betekent dat, anders dan nu, beide richtingen
kunnen blijven bestaan, terwijl men wel samengaat, en dat men dus ook de voordelen
kan hebben van het overeind houden van twee scholen in een kleine kern met
behoud van richting.Ik heb een aantal instrumenten besproken. De vraag is of zij voldoende
zijn. De regio Limburg vraagt om een proeftuinconstructie en noemt daarvoor
een bedrag van 10 mln. Voor deze constructie is een wetswijziging nodig. Daarnaast
is de vraag wat dit betekent voor de rechtsgelijkheid ten opzichte van vergelijkbare
regio’s. De leerlingdichtheid in Limburg zakt naar 39 leerlingen per
vierkante kilometer, maar in Drenthe is deze al jaren 17. Als je aan een dergelijke
constructie begint, is de wedervraag aan Limburg wat men daar wil. Het antwoord
is geld. Er wordt gezegd dat men geen passend antwoord kan verzinnen, maar
ik kan het heel goed verzinnen. Er is maar één passend antwoord:
men wil meer bekostiging. Als je daaraan begint, kom je dus eigenlijk op voorhand
over de brug met middelen. Dat rechtvaardigt dan weer de vraag waarom het
wel wordt gedaan voor deze regio, terwijl vergelijkbare regio’s misschien
een vergelijkbaar probleem kennen. Als we op de achterkant van een viltje
berekenen wat een proef voor alle andere vergelijkbare regio’s zou kosten,
komen wij al heel snel uit op een bedrag van 170 mln. De vraag is dan: waar
halen we dat vandaan?Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):
Zo sla je ieder debat zo plat als een dubbeltje. Als wij het daarover hebben,
zegt iedereen: poeh, poeh, wij moeten bezuinigen, dus die honderden miljoenen
zitten er niet in. Dan zijn wij klaar en kunnen wij nu naar huis. Daar gaat
het echter niet om. In de brief staat dat de werkelijke vraagstukken nog niet
goed genoeg in beeld zijn gebracht en dat de taskforce nog bezig is met ideeën
voor een andere aanpak. Waarom is de staatssecretaris dan niet bereid om dat
gesprek aan te gaan? Nogmaals: niet alleen met Limburg waarmee al contacten
zijn, maar ook met de andere regio’s.Staatssecretaris Dijksma: Dat is een te snelle
conclusie, want wij gaan dat gesprek wel degelijk aan. Wij zijn er al mee
bezig, onder andere met de mensen uit Limburg. Mijn stelling is dat voor een
analyse van de problemen een proeftuinconstructie niet nodig is. Die analyse
kun je gewoon maken. Wij maken die op dit moment ook. We hebben dat de Kamer
op 28 november 2008 al laten weten. Wij hebben toen in de brief over de menselijke maat niet voor niets geschreven dat wij de stichtings-
en instandhoudingsproblematiek analyseren. Daarbij moeten wij ook de daling
van het leerlingenaantal in de verschillende regio’s en de effecten
daarvan op het voorzieningenniveau betrekken. Daarover zullen wij de Kamer
informeren, zoals al eerder is beloofd. Wij kunnen de gesprekken die wij nu
met de provincie Limburg voeren, heel goed daarbij betrekken. Wij moeten niet
elke discussie platslaan, maar je moet wel weten waar je wilt eindigen als
je de discussie opent en als je serieus iets wilt doen. Als je langer wilt
bekostigen, is dat niet gratis. Je moet dus geanalyseerd hebben hoeveel daarvoor
nodig is. In dit tijdsgewricht moet je daarbij ook de bereidheid hebben om
te bepalen wat je niet meer wilt doen. Meer geld komt er in deze periode niet
bij, afgezien van de investeringen voor een aantal belangrijke punten die
zijn opgenomen in het crisispakket.Mevrouw Smits (SP): De provincie Limburg schrijft
dat zij het misverstand wil wegnemen dat zij om meer geld vraagt. Niemand
in de Limburgse regio betwist dat scholen hun schaal- en voorzieningenniveau
moeten aanpassen aan het verwachte lagere leerlingenaantal. Het probleem is
de tijdelijke discrepantie tussen uitgaven en inkomsten als gevolg van de
lumpsumbekostiging, die bijna volledig leerlinggedreven is, terwijl de uitgaven
op korte termijn gedeeltelijk vast staan. De vraag is dus niet om met een
zak geld te komen om het op te lossen. Limburg stelt een vraag die heel keurig
en niet buitensporig, buitenproportioneel of raar is, namelijk om flexibeler
met de bekostiging om te gaan zodat men deze problemen kan opvangen. Daar
kunt u toch wel serieus naar kijken?Staatssecretaris Dijksma: Nogmaals, wij zijn
in gesprek met de provincie Limburg, die heeft voorgesteld om de bekostiging
gedurende een bepaalde periode langer op niveau te houden en trager te laten
dalen. Mijn antwoord is dat het niet gratis is om langer extra geld te geven
terwijl dit in de systematiek niet is berekend. Wij zijn in gesprek, maar
dit is geen gratis wens van de provincie Limburg. Dat wil ik de Kamer vertellen.Mevrouw Smits (SP): Uiteindelijk levert het
toch ook geld op dat het leerlingenaantal in Limburg terugloopt? Er gaat toch
op termijn veel minder geld naartoe omdat er minder leerlingen zullen zijn?Staatssecretaris Dijksma: Maar ergens anders
in het land loopt het leerlingenaantal wel op. Wij hebben niet alleen met
regio’s te maken, maar ook met een macrobudget. Doordat er meer kleine
scholen komen, zijn wij uiteindelijk meer geld kwijt vanwege bijvoorbeeld
de verdriedubbeling van de bekostiging van de scholen die een extra toeslag
krijgen omdat zij klein zijn. Sommige leerlingenaantallen dalen en andere
stijgen, maar op de begroting wordt het per saldo duurder als wij meer kleine
scholen langer in stand houden. Dat is namelijk het beleid dat ik sinds mijn
aantreden voer, dat ik wil blijven voeren en dat wij gaan vervolmaken. Er
komen nog twee wetsvoorstellen. Als je kleinere scholen langere tijd in stand
houdt, en terecht, ben je meer kwijt aan de bekostiging en meer per leerling
dan bij grotere scholen. Dat is ook het gewenst effect van het beleid. Als
iemand vraagt of van de huidige t-1 misschien t-3 gemaakt kan worden, kan
ik niet meteen zeggen dat mij dat een goed plan lijkt en dat wij het doen.
Wij moeten wel eerst berekenen wat het kost. Als wij dat op de achterkant
van een envelop doen, blijkt het flink in de papieren te lopen. Mijn stelling
is dat je dit niet voor één regio kunt doen. Als je het doet,
doe je het voor alle.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): U redeneert
een beetje langs de problematiek heen door in de brief te stellen dat Limburg
er nog steeds gunstig uitspringt vergeleken met Drenthe wat betreft het gemiddelde aantal leerlingen per vierkante kilometer. U zegt eigenlijk dat Limburg
niet moet zeuren. Dat geloof ik allemaal wel, maar de essentie is dat scholen
in verschillende gemeenten in de komende periode grote problemen krijgen als
gevolg van demografische krimp. Daar kunnen zij helemaal niets aan doen. Hoe
wilt u de scholen bijstaan zodat zij dit probleem kunnen oplossen? Op welke
manier wilt u ervoor zorgen dat zij straks nog steeds kwalitatief goed onderwijs
kunnen geven? Het gaat niet over de kleine scholen, want daarvoor is het opgelost.
Het gaat nu vooral om de scholen in de categorie van 150–250 leerlingen,
die zeker in de plattelandsgebieden straks te maken krijgen met een teruggang
van 20 tot 25%. Daar zit het probleem.Staatssecretaris Dijksma: Een school met 200
leerlingen die onder 145 zakt, krijgt voor de leerlingen die overblijven maximaal
wel drie keer zoveel geld. In de regelingen wordt rekening gehouden met de
ontwikkelingen. We praten met de provincie Limburg en kijken naar de instandhoudingswetgeving.
Wij zeggen toe dat wij later dit jaar met een analyse komen. Wij hebben vastgesteld
dat wij kleinere schooleenheden langer een kans van slagen zullen geven in
verband met de menselijke maat. Het is dus niet zo dat wij de demografische
ontwikkelingen niet serieus nemen. Het is geen betonnen systeem waarin helemaal
geen rekening wordt gehouden met veranderende leerlingenaantallen. Die suggestie
borrelt hier en daar iets te veel op. Het systeem is al zo verfijnd dat het
voor bijna elke situatie soelaas biedt. Dat het desondanks pijn doet als een
school minder leerlingen krijgt, is iets wat ik in the end niet kan verhelpen.
Daar zijn wij het ook wel over eens.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Voor elke
situatie die wij op dit moment kennen. Straks is er een situatie die wij nog
niet kennen. Daarover gaat mijn vraag. Ik heb de cijfers over 2008–2018
genoemd. De kinderen die nu geboren worden, gaan in 2018 van school af. De
teruggang is 10%. In diverse regio’s is de teruggang 25 tot 45%.
Betekent uw redenering dat het aan de schoolbesturen is om de zaak op te lossen,
of wilt u gaan nadenken hoe u scholen kunt bijstaan om ervoor te zorgen dat
het op een goede manier gaat? Ik heb niet om extra geld gevraagd, ik heb alleen
gevraagd om na te denken en overleg te voeren met organisaties die hierin
een rol spelen.Staatssecretaris Dijksma: Ik heb echt geprobeerd
om te laten zien dat wij al nadenken. Wij voeren al gesprekken. Wij hebben
al tien instrumenten, inclusief de twee waarover het parlement nog wetsvoorstellen
moet aannemen. In bijzondere situaties, bijvoorbeeld als gemeenten er helemaal
niet meer uitkomen op het gebied van huisvesting, praten wij natuurlijk met
gemeenten en met scholen. Wij zijn daar niet ongevoelig voor. Daarnaast maken
wij ook de analyse voor de lange termijn. Op al die fronten zijn we bezig.
Als wordt gevraagd welke hulp wij scholen kunnen bieden en als wordt gezegd
dat het niet om geld hoeft te gaan, moet men hier wel aangeven waar het dan
wel om moet gaan.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): De bal wordt
nu teruggespeeld. In uw brief staat dat er een daling is met 3% tot
2012, terwijl wij hadden gevraagd naar de langere termijn. In de brief geeft
u aan dat Limburg eigenlijk niet moet zeuren, omdat de leerlingdichtheid per
vierkante kilometer nog steeds substantieel hoger is dan in Drenthe. Hoe kan
ik op basis van wat u in de brief schrijft, het gevoel krijgen dat er een
sense of urgency is?Ik vraag u om nader overleg te voeren met anderen. Ik heb het dan niet
alleen over Limburg, maar ook over de VNG, de provincies, de PO-Raad, de VO-raad
en besturenraden. Gaat u eens met hen overleggen en kom dan terug met een
notitie. U zegt dat u er later op terugkomt, maar ik kan dat
niet uit de brief halen. Wellicht kunt u nu begrijpen waarom er in elk geval
bij ons enige wrevel is over uw antwoord en de manier waarop de eerste brief
op tafel was gelegd.Staatssecretaris Dijksma: Dat kan ik niet
begrijpen. Ten eerste heb ik niet gezegd dat Limburg niet moet zeuren. Limburg
doet dat ook niet. Ik probeer alleen aan te geven dat de problematiek die
daar wordt ervaren, ook elders in het land bestaat en misschien nog wel in
grotere mate. Dat is het enige wat ik heb willen zeggen. Ten tweede ging ik
ervan uit dat u allen weet dat wij in het kader van de menselijke maat komen
met een analyse van de instandhoudingsproblematiek. Wij hebben dat ook gewoon
aan de Kamer geschreven. Wij zullen de uitkomst van de gesprekken die wij
nu voeren, daarbij betrekken. Ten derde wil ik de Kamer wel schetsen hoe dit
soort gesprekken gaat. Laten wij daarin niet onduidelijk zijn. Men weet heel
goed dat de PO-Raad en de VNG, als ik met hen het gesprek aanga, tegen mij
zeggen dat ik misschien eens iets aan de bekostiging moet doen. Als ik in
hun positie zat, zou ik dat ook doen. Zo gaan die gesprekken. Het gaat al
heel snel over de bekostigingssystematiek en de bereidheid om langer meer
geld beschikbaar te stellen voor minder leerlingen. Dat is de kern van de
discussie. Als je dat wilt, is de vraag hoe je dat op een verstandige manier
kunt doen en of je dat in alle situaties wilt doen. Ik denk dat wij dit gesprek
open moeten aangaan, maar ik heb vandaag geen oplossing voor een probleem
in 2018. Ik neem aan dat wij het erover eens zijn dat wij de tijd kunnen nemen
om daarnaar te kijken. Mijn stelling is en blijft dat wij heel veel instrumenten
hebben, dat wij die gesprekken voeren en dat de analyse waar de Kamer om vraagt,
er komt. Ik doe mijn best.De voorzitter: Klopt het dat u nu toe bent
aan het blokje «aanvullende vragen»?Staatssecretaris Dijksma: Dat klopt.Mevrouw Kraneveldt heeft gevraagd of de invoering van het onderwijsnummer
nadelig uitwerkt voor scholen met krimp door het vervallen van de t-1-systematiek.
De invoering van het onderwijsnummer heeft daar helemaal geen gevolgen voor.
Het kan dus niet nadelig uitwerken.De heer Van der Ham heeft terecht een aantal opmerkingen over de kwaliteit
gemaakt. In het rapport van de onderwijsinspectie over de noordelijke scholen
valt te lezen dat kleine scholen soms kwetsbaarder zijn voor kwaliteitsproblemen.
Voor een deel heeft dat te maken met bijvoorbeeld combinatiegroepen. Het is
echter geen een-op-eenredenering. Volgens het inspectierapport zijn twee dingen
heel belangrijk bij het kwaliteitsprobleem; enerzijds de vraag wat de leraren
aankunnen en anderzijds de vraag of de school voldoende beleid heeft om leerlingen
met een extra zorgvraag goede en adequate opvang te bieden. Voor een stad
als Amsterdam kan een identieke analyse worden gemaakt als voor Friesland
van welke scholen zwak zijn en waarom. In die zin is de stelling dat een kleine
school per definitie een groter risico loopt op teruggang in kwaliteit, te
kort door de bocht.Als de onderwijsorganisatie heel veel kunst- en vliegwerk vraagt, kan
een school wel kwetsbaarder zijn. Daarom was mijn antwoord op vragen van de
Kamer over de provincie Groningen, die heel veel minder kleine scholen wil
overhouden, dat dit van ons niet hoeft, dat wij veel instrumenten hebben om
te voorkomen dat scholen moeten worden opgeheven en dat wij daarmee in de
bekostiging rekening houden. De landelijke overheid zegt niet dat alleen groot
goed is en dat klein slecht is voor de kwaliteit. Als dat de achterliggende
gedachte zou zijn, zeg ik juist tegen de lokale overheden dat zij ook een
verantwoordelijkheid hebben om de leefbaarheid van dunbevolkte gebieden op
orde te houden. Ik hoop dat de Kamer het daarmee eens is. Een school is daarvoor
in het algemeen een heel belangrijke voorziening. Dat is toch
wel van belang. Wat de gevraagde analyse betreft zeg ik feitelijk dat wij
die onderzoeken al hebben. Wij weten namelijk heel goed waarom scholen zwak
zijn. Het goede daarvan is dat wij misschien snel in staat zijn om ze weer
uit de puree te halen.De heer Van der Ham (D66): De staatssecretaris
heeft er gelijk in dat er geen sprake is van een een-op-een-relatie. 17%
van de basisscholen in dunbevolkte gebieden is zwak tot zeer zwak. Dat is
wel meer dan het gemiddelde. Scholen zijn kwetsbaarder als zij in dunbevolkte
gebieden staan. Van deze verhoudingen en van de betekenis hiervan voor de
toekomst hebben wij wel een indicatie, maar ik zou dit toch wel nader onderzocht
willen zien. Welke middelen moeten we naar voren schuiven om deze situatie
te voorkomen? Dat zou de uitkomst van zo’n extra analyse kunnen zijn.
Mijn vraag is of de staatssecretaris nog eens extra wil kijken naar de relatie
tussen de zeer zwakke scholen en de demografische ontwikkelingen.Staatssecretaris Dijksma: Omdat de heer Van
der Ham hierin zo geïnteresseerd is, lijkt het mij goed om alvast wat
gegevens met hem te delen. Van de bijna 7000 basisscholen zijn iets meer dan
100 zeer zwak. Drie van deze scholen hebben minder dan 40 leerlingen. Ik wil
daarmee nogmaals onderstrepen dat je moet oppassen met dit soort analyses.
Een kleine school wijkt in wezen niet af van een grote school. De heer Van
der Ham vraagt om een analyse. Deze hebben we gemaakt. Ik hoop dat deze gegevens
de heer Van der Ham overtuigen en dat hij vaststelt dat niet de ligging in
een dunbevolkt gebied of de geringe omvang van een school bepalende factoren
zijn, maar de didactische aanpak. Daaraan moeten wij heel veel meer doen.
Dat doen wij ook. Ik kan er nog heel lang over praten, maar dat is volgens
mij niet de bedoeling.De heer Van der Ham (D66): We weten niet of
er in de toekomst meer van die kleine scholen zullen zijn. Een school met
45 leerlingen is wel heel erg klein. Er zijn natuurlijk ook allerlei tussenvormen,
maar laten we daar niet over discussiëren. De kleine scholen moeten een
dubbele slag maken. Aan de ene kant moeten zij minder zwak worden. Wat ons
betreft moeten zij dat veel sneller doen dan nu gebeurt. Aan de andere kant
hebben zij extra lasten doordat zij zo klein zijn. Dit is een optelsom van
problemen waarvoor misschien geld nodig is. Ziet de staatssecretaris dit dilemma?
Wat wil zij daaraan doen?Staatssecretaris Dijksma: Kortheidshalve verwijs
ik de heer Van der Ham naar het Actieplan zeer zwakke scholen dat de Kamer
onlangs heeft ontvangen. Daarin laten wij zien dat wij zwakke scholen niet
in de eerste plaats met geld willen helpen. Voor je het weet, heb je een prikkel
ingebouwd waarmee je slecht gedrag beloont. Maar we beschikken over heel wat
instrumenten en ondersteuning voor de scholen. Daarmee komen zij snel weer
uit het dal, veel eerder dan tot op heden het geval is. De fractie van D66
had hierom ook gevraagd. We hebben dus een heel plan liggen. Of scholen nu
klein zijn of heel groot, wij willen zwakke scholen zo snel mogelijk weer
op de rails krijgen.Nadere gedachtewisselingDe heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Voorzitter.
Ik dank de staatssecretaris voor haar antwoorden. Maar eerlijk gezegd ben
ik toch niet helemaal gelukkig met de antwoorden. De staatssecretaris heeft
aangegeven dat zij met een notitie zal komen, waarin zij de instandhoudingssystematiek
beschrijft. Mij gaat het niet eens zozeer om de instandhoudingssystematiek.
Mij gaat het er veeleer om dat je scholen en schoolbesturen in staat
stelt om goed onderwijs te blijven geven in een periode van demografische
krimp. Deze problematiek is anders dan puur en alleen instandhouding. Uit
de antwoorden van de staatssecretaris blijkt telkens dat zij sterk focust
op het überhaupt in stand houden, terwijl het er mij veel meer om gaat
dat scholen in staat gesteld worden om het onderwijs te blijven geven. Het
gevoel bekruipt mij dat de staatssecretaris denkt dat schoolbesturen deze
problematiek zelf in belangrijke mate zouden moeten oplossen. Om die reden
snap ik eerlijk gezegd ook niet dat de staatssecretaris zo terughoudend is
ten aanzien van mijn verzoek om te overleggen met de VNG en met de PO-Raad.
De staatssecretaris zegt wel te weten wat daar globaal uit zal komen. Ik ken
mevrouw Dijksma als een krachtdadige staatssecretaris, die heel goed in staat
is om deze organisaties ervan te overtuigen dat het niet direct gaat om meer
geld, maar om een gezamenlijke oplossing van deze problematiek. Ik hoop daarom
dat de staatssecretaris ons straks een iets ander antwoord geeft. Als zij
dit niet doet, sluit ik niet uit dat ik in de plenaire zaal om een uitspraak
vraag. Ik doe dit weinig, maar in dit geval zal ik daartoe helaas moeten overgaan.Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):
De heer Van Dijk is net als de VVD een warm pleitbezorger voor kleine scholen.
Maar bij deze specifieke problematiek komt de acceptatieplicht op bijzondere
scholen naar voren. Kan ik de heer Van Dijk er niet toe verleiden dat een
heel kleine school, die kampt met instandhoudingsproblemen, verplicht wordt
om leerlingen aan te nemen wier ouders de grondslag van de bijzondere school
onderschrijven, maar niet per se die specifieke religie aanhangen? Er zijn
volgens mij grenzen. Een acceptatieplicht zou in deze gevallen volgens mij
op zijn plaats zijn.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Ik vroeg
mij al af wanneer deze vraag zou komen. Het heeft geduurd tot aan de tweede
termijn. Deze discussie hebben wij uitgebreid gevoerd tijdens de behandeling
van de initiatiefnota over kleine scholen. Volgens mij gaat het vandaag niet
over deze problematiek. Vandaag gaat het in belangrijke mate over de vraag
hoe wij ervoor zorgen dat wij scholen in staat blijven stellen om onderwijs
te geven in een periode van demografische krimp. Mevrouw Dezentjé verbindt
dit direct aan discussies over artikel 23. Volgens mij heeft dit artikel er
niets mee uit te staan. Buiten dat: afgelopen week heb ik een artikel gelezen
over de situatie in Nijmegen. Daarin werd de VVD als de grootste pleitbezorger
van artikel 23 naar voren gebracht. Ik vroeg mij dus even af om welke reden
mevrouw Dezentjé ons nu deze vraag stelt.Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):
We hebben het over de instandhouding van een kleine school. Als sluiting van
de school afhangt van het aantal leerlingen en als dat aantal te klein is
doordat bepaalde leerlingen niet worden geaccepteerd op basis van hun grondslag,
is dat een verkeerde keuze. De heer Van Dijk maakt er een discussie van over
artikel 23. Ik maak er een instandhoudingsdiscussie van. Ik vind dat een acceptatieplicht
voor bijzondere scholen er echt bij hoort.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Kan mevrouw
Dezentjé mij één voorbeeld noemen van een kleine school
waarvan het voortbestaan ter discussie staat terwijl leerlingen er geweigerd
worden? Dan praat ik weer verder met haar.Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):
Zoals de heer Van Dijk zal begrijpen, heb ik daarnaar geen landelijk onderzoek
gedaan. Wij zijn hier namelijk bezig met wetgeving. Maar het gaat hier wel
om een principiële discussie. Ik merk dat de heer Van Dijk daarvoor geen
belangstelling heeft. Ik kan hem kennelijk helaas niet verleiden tot iets
anders.Mevrouw Smits (SP): Deze discussie gaan we
gewoon een andere keer aan.Voorzitter. Ik heb nog geen antwoord gekregen op mijn vraag over de BAPO.
Is het juist dat de vergoeding die schoolbesturen krijgen, voor veel oudere
leraren in Limburg niet toereikend is omdat de vergoeding gebaseerd is op
een landelijk gemiddelde?Ik word niet helemaal warm van het antwoord van de staatssecretaris. Ik
wijs op de snelle krimp in gebieden zonder heel kleine schooltjes. De scholen
met 150 tot 200 leerlingen, middelgrote scholen dus, komen niet in aanmerking
voor een kleinescholentoeslag, maar hebben door een heel snel veranderende
bevolking wel grote financiële problemen. Ik heb niet het gevoel dat
hieraan nu iets gedaan gaat worden. Sterker nog, ik heb het gevoel dat de
staatssecretaris met het excuus dat het geld kost, ook niet in gesprek wil
met deze scholen en organisaties over een oplossing.Ook heb ik geen reactie gekregen op mijn idee om iets te doen met de discretionaire
bevoegdheid bij scholen die te lang onder de opheffingsnorm blijven.Als scholen voor langere tijd onder de opheffingsnorm zitten, kunnen zij
nu niet meer openblijven na drie jaar, terwijl zij soms misschien nog wel
150 leerlingen hebben. De school in Heerlen is hiervan een voorbeeld. Ik heb
dus het idee dat de staatssecretaris niet wil praten over de problemen en
ook niet op zoek wil naar oplossingen, alleen onder het mom dat het geld kost.
Ik vind dit heel jammer.Mevrouw Kraneveldt-van der Veen (PvdA): Voorzitter.
Ik dank de staatssecretaris voor de antwoorden die zij gegeven heeft. In eerste
termijn zei ik al dat we een gezonde balans moeten vinden. Aan de ene kant
proberen wij scholen zo veel mogelijk open te houden, zodat er in een regio,
provincie of gemeente, een goed aanbod is en dat er voor ouders voldoende
keuzevrijheid blijft. Aan de andere kant moeten wij ook kijken naar de doelmatige
besteding van het geld van belastingbetalers. Je kunt scholen dus niet tot
in de eeuwigheid openhouden. Op een gegeven moment is er een grens. Die moeten
wij met z’n allen zorgvuldig bewaken. Ik ben blij dat de staatssecretaris
zegt dat zij in gesprek is met Limburg. Wij wachten de uitkomsten van dat
gesprek af. Het zou helemaal goed zijn als zij ook in gesprek gaat met Groningen,
wat zij overigens toegezegd heeft op onze Kamervragen. We moeten bekijken
of er nog andere regio’s zijn die de staatssecretaris uitnodigen voor
een gesprek. Ik denk dat bij het gesprek in Limburg ook staatssecretaris Van
Bijsterveldt aanwezig moet zijn. De heer Jan Jacob van Dijk bekritiseert staatssecretaris
Dijksma heel stevig, maar zijn partij heeft ook een staatssecretaris. Zij
is verantwoordelijk voor het voortgezet onderwijs, dat in Limburg een aanzienlijke
problematiek kent.De voorzitter: Dit lánd heeft een staatssecretaris.De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Volgens
mij heb ik helemaal niet ontkend dat er problemen zijn met het voortgezet
onderwijs in Limburg.Mevrouw Kraneveldt-van der Veen (PvdA): Ik
wilde het maar even melden. De heer Van Dijk weet heel goed wat ik bedoel.
De staatssecretarissen zouden samen naar Limburg moeten omdat de brief uit
december van staatssecretaris Van Bijsterveldt een net iets andere geest leek
te ademen dan wat staatssecretaris Dijksma tot nu toe heeft gezegd. Ik denk
dat het voor de helderheid goed is dat beide staatssecretarissen daarbij aanwezig
zijn. In de interruptie op mevrouw Smits heb ik gezegd dat ik de proeftuinconstructie
niet onsympathiek vind. Maar ik wil wel heel goed weten wat de constructie
inhoudt, als zij er ooit mocht komen. Je kunt er namelijk enorm de bietenbrug
mee op gaan en verwachtingen mee wekken die je niet kunt waarmaken.
Als we aan de bekostiging iets willen veranderen, moeten wij zelf ook boter
bij de vis leveren.Ik heb nog een vraag over de hardheidsclausule in het voorgezet onderwijs.
Deze staat in de Wet voor het voortgezet onderwijs. Ik weet niet in welke
mate wij deze hardheidsclausule ook voor het primair onderwijs al hebben,
maar misschien kan de staatssecretaris daarover nog wat zeggen.Ik kan niet genoeg benadrukken dat de landelijke overheid, scholen en
gemeenten gezamenlijk verantwoordelijk zijn. Alle partijen waarvan de fracties
hier vertegenwoordigd zijn, hebben waarschijnlijk wel wethouders die ook hun
rol spelen in deze problematiek. Ook gemeentes en schoolbesturen zitten vaak
niet op één lijn, als het gaat om de wensen om een nieuwe school
te stichten, een school op te heffen of samen te voegen. Ik denk dus dat we
de hand in eigen boezem moeten steken.De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. Ik
dank de staatssecretaris voor haar antwoorden. Een aantal vragen is nog niet
beantwoord. Allereerst noem ik de vraag over het soort leerlingen dat de populatie
van een school vormt. De verwachting van wat leerlingen zouden aankunnen,
is lager dan wat zij feitelijk aankunnen. Ouders hebben een verwachting over
hoe hun kind een Citotoets maakt, maar deze verwachting komt niet altijd overeen
met de talenten van het kind. Ik besef dat de staatssecretaris dit probleem
niet direct beleidsmatig kan oppakken. Dit probleem hebben wij ook gezien
bij allochtonen in de grote steden.De staatssecretaris heeft ook nog geen antwoord gegeven op de vraag over
kinderen die specialistische begeleiding nodig hebben vanwege leer- en gedragsproblemen.
Ik zou hier graag nog een reactie op krijgen.De staatssecretaris heeft gezegd dat de cijfers over de zwakke en zeer
zwakke scholen geen aanleiding geven om iets bijzonders te doen. Het is van
belang om deze cijfers in de gaten te houden omdat ze een ongewenst cumulatief
effect kunnen laten zien.De staatssecretaris heeft gezegd dat zij binnenkort met Limburg gaat spreken.
Ik hoop dat we daarover binnenkort geïnformeerd worden. Ook met de leraren
speelt nog een probleem. Omdat er op kleine scholen minder leraren nodig zijn,
kunnen ontslagen vallen. Ontslag van deze leraren is onwenselijk omdat wij
hen voor het onderwijsveld willen behouden. Wat gaat de staatssecretaris specifiek
in die gevallen doen? Ik heb twee suggesties gedaan. Je kunt ze omscholen
tot mbo-docenten of je kunt ze tegemoetkomen door iets te doen aan de reisvergoedingen.
Kan de staatssecretaris op die vraag nog ingaan?Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):
Voorzitter. We hebben het nu de hele tijd gehad over ’t bronsgroen eikenhout,
maar er is nog een heel grote groep mensen die worstelt en altijd weer bovenkomt.
Zij wonen in de prachtige provincie Zeeland. Over deze provincie heb ik nog
niets gehoord. In Zeeland speelt dezelfde problematiek als in Limburg. Ik
vraag de staatssecretaris om met deze provincie en met alle krimpende regio’s
het gesprek heel goed aan te gaan. Ik denk dat ook de scholen zien dat wij
in een verschrikkelijke financieel-economische crisis zitten. De middelen
zijn beperkt. Maar ook met veel creativiteit kunnen wij volgens mij tot oplossingen
komen. Ik roep de staatssecretaris dus op om hierover intensief gesprekken
aan te gaan en de Kamer hierover zo snel mogelijk te informeren.Staatssecretaris Dijksma: Voorzitter. Ik dank
de Kamer hartelijk voor haar inbreng. Ik wil graag een paar dingen opmerken.
De suggestie is gewekt dat wij het overleg uit de weg zouden gaan. Dat is
niet het geval. Misschien mag ik de Kamer erop wijzen dat wij gisteren een
overleg hadden met Limburg Parkstad over het onderwerp waarmee mevrouw Smits
kwam, namelijk de BAPO. Het schoolbestuur in die omgeving, Movare, geeft aan
dat dat vraagstuk nog wel door de scholen zelf kan worden opgelost.
Maar in het algemeen is de huisvestingsproblematiek een punt van zorg. De
Kamer heeft destijds met het kabinet afgesproken dat dit een lokale aangelegenheid
is. Wij hebben de gemeenten gevraagd om huisvestingsproblemen voor ons in
kaart te brengen. Maar het is niet zo dat wij daarvoor de oplossing kunnen
bieden. Dit laat zien dat het een stuk ingewikkelder ligt dan menigeen denkt.We kunnen wel onze invloed uitoefenen bij de bepaling van de betekenis
van een krimp in het leerlingenaantal voor de kwaliteit. Daarover kun je ook
met OCW spreken. Ik wil voorstellen om hierover het gesprek met de PO-Raad
aan te gaan. Hij is namelijk onze eerste aangewezen gesprekspartner. Samen
met de raad hebben wij de kwaliteit van het onderwijs als belangrijkste uitgangspunt.
Laten we dit wel doen onder de voorwaarde dat we de reële, de bestaande
bekostigingsinstrumenten eerlijk blijven wegen. Dit zal ik voortdurend blijven
inbrengen. Je ziet dat bij heel veel van de zaken waar een schoolorganisatie
tegen aanloopt, er heel vaak wel een mogelijkheid is binnen regelingen van
OCW.Mevrouw Kraneveldt vroeg terecht of er geen hardheidsclausule in het primair
onderwijs is ingebouwd. In het primair onderwijs hebben wij geen noodfonds.
In tegenstelling tot het voortgezet onderwijs is voor het primair onderwijs
een veel verfijnder instrumentarium in de wet vastgelegd. Zo kunnen we inspelen
op groei en krimp. De verfijning bestaat uit de tien elementen die ik de Kamer
onder ogen heb gebracht. Eigenlijk zijn het er elf. Er is namelijk ook nog
een aanvullende bekostigingsbepaling, die in zeer bijzondere gevallen, als
helemaal niets meer werkt, kan worden ingezet. Dit laat zien dat de wetgeving
voor het primair onderwijs al zo erg op maat is dat je al heel veel kunt doen.
Desalniettemin moeten we het gesprek voeren. Ik stel voor om dit met de PO-Raad
te doen. Als thema kunnen wij het uitgangspunt nemen dat wij ervoor zorgen
dat de kwaliteit van het onderwijs en de organisatie die daarvoor nodig is,
op orde blijven. Dat lijkt mij een reëel thema, waarop we gezamenlijk
aangesproken kunnen worden. Wat betreft de huisvestingsproblematiek heb ik
ook nog wel wat wensen, maar ik zit niet aan de knoppen. We kunnen dus van
harte discussies voeren. Dat doe ik ook graag. Als dit onderwerp aan de orde
komt, zal ik ook niet aarzelen om de verantwoordelijkheden helder te maken.
Maar wij kunnen daarop niet direct invloed uitoefenen, behalve als er sprake
is van nieuwbouw en men een multifunctionele accommodatie wil. Dan helpen
wij met onze regelingen om te voorkomen dat sommige gemeenten een onrendabele
top hebben. Daarvoor hebben wij potjes beschikbaar, waarmee we nu ook al helpen.Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):
Natuurlijk is de huisvestingsproblematiek een lokale zaak. Maar mogen we ervan
uitgaan dat de staatssecretaris strategisch verder vooruitkijkt in de toekomst?
Hoe ziet het onderwijslandschap er in de komende tientallen jaren uit? Huisvesting
is een gemeentelijke taak, maar het is mogelijk dat in de komende jaren gebouwen
worden afgestoten vanwege leegstand en dat daarna nieuwe gebouwen nodig zijn.
Praten we alleen over de onrendabele top? Welke handreikingen zijn er? Mijn
wens is om strategisch vooruit te kijken.Staatssecretaris Dijksma: Volgens mij hebben
we dat juist gedaan in onze nota over de brede scholen. Mijn stelling is dat
de brede school de school van de toekomst is. Je ziet dat steeds meer scholen
gebruik gaan maken van andere voorzieningen. Daarmee maakt men inhoudelijke
afspraken over bijvoorbeeld een doorlopende leerlijn en over de betrokkenheid
van bijvoorbeeld kinderopvang en het onderwijs. Daarop focussen wij. De middelen
die wij voor huisvesting hebben, richten wij daarop. Dit doen wij bijvoorbeeld
in de regeling die onlangs bekend geworden is. 23 mln. is beschikbaar voor
lokale overheden. Tussenschoolse opvang geldt daarbij als belangrijk criterium
voor gemeenten om in aanmerking te komen voor aanvullende middelen. We zien
dat daarvoor nog wel het een en ander nodig is. Onze visie ligt
er dus al wel. De Kamer deelt deze visie volgens mij ook wel. Waar wij kunnen
bijdragen, zullen wij dat steeds meer doen. Ik hoop dat dit in de toekomst
zo blijft, want het aantal brede scholen groeit harder dan voorzien en dat
vind ik fantastisch nieuws.Mevrouw Smits (SP): Ik weet dat de verantwoordelijkheid
voor de huisvesting bij de gemeenten ligt. Maar bij snelle krimp is het lastig
voor de gemeenten om daarop in te spelen. In een gemeente als Heerlen is al
sprake van 6% leegstand. Scholen komen daar leeg te staan. Deze zijn
niet meer te verkopen. Voor de gemeenten is het heel moeilijk om te investeren
in nieuwe gebouwen die bijvoorbeeld beter aan zouden sluiten op de kleinere
scholen of minder locaties. Ik snap dus wel dat de staatssecretaris erop wijst
dat de verantwoordelijkheid bij de gemeenten ligt, maar als ze gaat praten
met de PO-Raad over hoe dit moet, is het belangrijk dat wij hiervoor oog hebben.
Het is een zorg van ons allemaal hoe wij onderwijs behouden in een gemeente
die met krimp te kampen heeft.Staatssecretaris Dijksma: Ik ben dat eens
met mevrouw Smits. Niet voor niets kwam in het gesprek met Parkstad Limburg
gisteren naar voren dat de exploitatie van huisvesting het belangrijkste probleem
is waarmee de gemeente te maken heeft. Een nadere analyse daarvan kunnen we
gebruiken in gesprekken met andere verantwoordelijken.Ik ga verder met de beantwoording van een paar specifieke vragen. Mevrouw
Smits heeft gevraagd of je de vaste voet niet moet aanpassen. Dat moet je
niet doen, want in de vaste voet wordt al rekening gehouden met krimp en groei.
Daarnaast hebben we de kleinescholentoeslag. Als van een grote of middelgrote
school het leerlingenaantal daalt, glijdt een school als het ware langzamerhand
in de richting van een kleinescholentoeslag. Naarmate een school minder leerlingen
krijgt, is de kans aanwezig dat de vergoeding per leerling stijgt. Hiermee
houden wij rekening bij het bepalen van de demografische gevolgen. Het is
dus niet zo dat er niets gebeurt.Mevrouw Smits (SP): Ik heb niet gevraagd om
verhoging van de vaste voet. Ik heb de staatssecretaris gevraagd of zij bereid
is, met de scholen en de regio’s te bekijken of een aanpassing van de
vaste voet een mogelijkheid is om het onderwijs in stand te houden in gebieden
met demografische krimp. Ik vraag de staatssecretaris dus niet om er een zak
geld tegenaan te gooien, maar of zij bereid is om daarnaar te kijken. Het
zou zo maar kunnen zijn dat een school die met krimp kampt, nog 100 leerlingen
te veel heeft voor een kleinescholentoeslag . Dat gebeurt ook regelmatig.
Een school met 250 leerlingen die heel snel krimpt, heeft helemaal niets aan
een kleinescholentoeslag.Staatssecretaris Dijksma: Kijken helpt niet
als je niet over de brug komt met een zak geld. Dat is nodig als je aan de
vaste voet gaat sleutelen. Laten we elkaar niet voor de gek houden. Dat is
het reële prijskaartje dat eraan hangt. Het kan zijn dat je vindt dat
dit nodig is, maar dan moet je ook bereid zijn om aan te geven wat je niet
meer wilt doen. Ik vind dat we dit gesprek eerlijk moeten voeren.Mevrouw Smits (SP): De staatssecretaris zegt
dus dat ze geen knollen voor citroenen wil verkopen. Het is zoals het is.
Er komt geen geld bij. Daarom heeft erover praten geen enkele zin.Staatssecretaris Dijksma: Deze conclusie is
te kort door de bocht. Ook daarvan houd ik niet. Ik heb de Kamer gezegd dat
ik een gesprek aanga met de PO-Raad. De intentie van dat gesprek is dat wij
bij krimpende leerlingenaantallen de kwaliteit van het onderwijs op orde houden.
Maar ik neem geen zak met duiten mee op de achterbank. Die heb
ik gewoon niet. Maar dit betekent niet dat ik het gesprek niet zou willen
aangaan.Mevrouw Smits heeft ook gevraagd of ik bereid ben mijn discretionaire
bevoegdheid in te zetten. Ik wil eerst afwachten welk wetsvoorstel de Kamer
bereikt op basis van de initiatiefnota van de heer Jan Jacob van Dijk. Dit
voorstel is heel verfijnd en komt volgens mij tegemoet aan de problematiek.
Maar je moet wel een aantal reële afwegingen maken. Er moet wel perspectief
zijn voor scholen. Zij moeten ook niet zwak zijn. Als een school langere tijd
zeer zwak is en onder de opheffingsnorm dreigt te komen, voel ik weinig animo
om deze school op de been te houden. Daarover moeten we het dan volgens mij
wel eens zijn.De heer Van der Ham zei dat het lerarenbestand in krimpgebieden sneller
vergrijst dan in andere delen van het land. Op dit moment zetten wij al een
heleboel maatregelen in om voldoende aanwas van docenten te bereiken. We hebben
ook zij-instroomregelingen. Staatssecretaris Van Bijsterveldt heeft daarover
onlangs het een en ander aan de Kamer bekend gemaakt. Ook is er een lerarenbeurs,
die individuele leraren in staat stelt om zich om te scholen. Voor maatregelen
ten behoeve van kinderen uit dunbevolkte gebieden die gedragsproblemen hebben
en begeleiding nodig hebben, verwijs ik naar de gedachten die wij ontwikkelen
over passend onderwijs. Daarbij geven we regio’s op basis van maatwerk
een rol. Als het aan mij ligt, zal in de toekomst veel meer van de specialistische
kennis, die nu nog vast lijkt te zitten in het speciaal onderwijs, makkelijker
ingezet kunnen worden in het regulier onderwijs. Daardoor kun je bijvoorbeeld
ook in het voortgezet onderwijs een klas met autisten beginnen, zeker als
je daarvoor geen speciale onderwijsvoorziening om de hoek hebt. Een school
voor voortgezet onderwijs heeft een bepaalde regionale voorziening, maar is
niet meteen een school voor voortgezet speciaal onderwijs. Dat soort oplossingen
is veel makkelijker in te zetten als de specialistische kennis beschikbaar
is. Dat moet ook de regio’s die vandaag ter sprake zijn soelaas bieden.
Mijn devies is daarom om het systeem flexibeler te maken, waardoor je meer
maatwerk kunt creëren. Daarmee zijn we bezig. Toezeggingen– Later dit jaar analyse zendt de staatssecretaris een analyse van
de problematiek van de instandhouding van scholen. De uitkomst van de gesprekken
met betrokkenen in de krimpregio’s worden in die analyse meegenomen.– De staatssecretaris zal de Kamer informeren over het gesprek dat
zij zal voeren met de PO-Raad over de mogelijke gevolgen van de krimp van
het aantal leerlingen voor de kwaliteit van het basisonderwijs.De voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,Van BochoveDe griffier van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,De KlerXNoot1Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), Depla (PvdA), Slob (ChristenUnie), Remkes
(VVD), Van Bochove (CDA), voorzitter, Joldersma (CDA), Jan de Vries (CDA),
Van Vroonhoven-Kok (CDA), Jan Jacob van Dijk (CDA), Leerdam (PvdA), Dezentjé
Hamming-Bluemink (VVD), Kraneveldt-van der Veen (PvdA), Roefs (PvdA), ondervoorzitter,
Verdonk (Verdonk), Van Leeuwen (SP), Biskop (CDA), Bosma (PVV), Pechtold (D66),
Zijlstra (VVD), Langkamp (SP), Jasper van Dijk (SP), Besselink (PvdA), Ouwehand
(PvdD), Dibi (GroenLinks) en Smits (SP).Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Gill’ard (PvdA), Anker (ChristenUnie),
Van Miltenburg (VVD), Atsma (CDA), Ferrier (CDA), Sterk (CDA), Vietsch (CDA),
Schinkelshoek (CDA), Jacobi (PvdA), Elias (VVD), Bouchibti (PvdA), Van Dam
(PvdA), Van der Burg (VVD), Gesthuizen (SP), Jonker (CDA), Fritsma (PVV),
Van der Ham (D66), Ten Broeke (VVD), Van Bommel (SP), Leijten (SP), Timmer
(PvdA), Thieme (PvdD), Peters (GroenLinks) en Gerkens (SP). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31293-39.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl