Subsidiariteitstoets van voorstel voor Richtlijn van de Raad voor toepassing rechten patiënten bij grensoverschrijdende gezondheidszorg (COM(2008) 414); Verslag van een Schriftelijk Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-26 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20082009-31545, nr. F h1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

12-11-2008

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

31545 nr. F

04-11-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamBRIEF AAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORTNationale beleidsruimteHoudbaarheid zorgstelselBetaalbaarheid zorgstelselRestitutie- en naturapolissenZelfregulering, toetsing en kwaliteit van zorgGegevens- en informatie-uitwisselingOverige vragen en opmerkingenOndertekeningLichaamBRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORTNationale beleidsruimte:Houdbaarheid van het zorgstelsel:Betaalbaarheid van de zorg (en de restitutie- en naturapolissen):Zelfregulering, toetsing en kwaliteit van zorgGegevens en informatie-uitwisselingOverige vragen en opmerkingen:Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31545Toon alle publicaties in het hoofddossier

 
 
 Heruitgave en origineel

Kamerstuk 20082009-31545, nr. FOrigineel van deze publicatie

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: onbekend

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 545Subsidiariteitstoets van het richtlijnvoorstel inzake patiëntenrechten
in geval van grensoverschrijdende gezondheidszorg (COM(2008) 414)22 112Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de
Europese UnieF Herdruk1VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEGVastgesteld 4 november 2008In haar vergadering van 23 september 2008 heeft de vaste commissie
voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport/Jeugd en Gezin2 gesproken over het voorstel voor een richtlijn inzake de patiëntenrechten
bij grensoverschrijdende gezondheidszorg3 (COM (2008)
414). Naar aanleiding daarvan heeft de commissie op 24 september 2008
een brief gestuurd aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.De minister heeft daarop bij brief van 3 november 2008 gereageerd.De commissie brengt hierbij verslag uit van het aldus gevoerde schriftelijk
overleg.De griffier van de commissie,Warmolt de Boer BRIEF AAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORTDen Haag, 24 september 2008De commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport/Jeugd en Gezin heeft
met belangstelling kennis genomen van het voorstel voor een Richtlijn van
het Europees Parlement en de Raad betreffende de toepassing van de rechten
van patiënten bij grensoverschrijdende gezondheidszorg (COM(2008)414).Op 9 september 2008 heeft de commissie een voorlopig advies uitgebracht
aan de Tijdelijke Gemengde Commissie Subsidiariteitstoets (TGCS) over de rechtsgrondslag,
subsidiariteit en proportionaliteit van deze ontwerprichtlijn.1De commissie constateert dat er onduidelijkheid bestaat over de reikwijdte
en precieze betekenis van een aantal in de ontwerprichtlijn voorgestelde maatregelen,
alsmede over de mogelijke gevolgen voor de inrichting en de financiële
en organisatorische houdbaarheid van het Nederlandse gezondheidssysteem. De
leden van de fracties van CDA, VVD, PvdA, SP, ChristenUnie
en SGP zien zich dan ook genoodzaakt een aantal aanvullende vragen
aan de regering te stellen. Zodra de regering deze vragen beantwoord heeft,
verwacht de commissie een definitief advies aan de TGCS uit te kunnen brengen.
De leden van de commissie verzoeken de regering in de tussentijd geen onomkeerbare
stappen te zetten in dit dossier en deze wens kenbaar te maken in de Raad.Nationale beleidsruimteDe leden van de fractie van het CDA wijzen
op een recente brief van de Raad van de Centrale Ondernemingsorganisaties
(RCO) d.d. 26 augustus 2008 waarin de Raad zich afvraagt of een (brede)
EU-richtlijn niet haaks staat op de nationale beleidsruimte voor de inrichting
van ons zorgstelsel. Hierdoor kan, aldus de Raad, de huidige privaatrechtelijke
uitvoering (marktwerking) van ons stelsel in gevaar komen. Deze leden vernemen
graag de reactie van de regering op dit standpunt van de RCO. De RCO is bovendien
van mening dat de voorgestelde richtlijnen niet voldoen aan proportionaliteitstoets
(met name de artikelen 5 tot en met 12). Wat is hierover de mening van de
regering?De leden van de VVD-fractie zijn van mening
dat het principe dat organisatie, verzekering en betaling van gezondheidszorg
een zaak is die volledig tot de competentie van de lidstaat behoort, overeind
dient te blijven. Is de regering met deze leden van mening dat deze richtlijn
gezien kan worden als een poging om de autonomie van de lidstaten op een aantal
punten aan te tasten? Met het oog op de aantasting van de rechtsmacht op dit
terrein, doen de leden van de VVD-fractie de regering bovendien de aanbeveling
met spoed deze richtlijn door experts te laten analyseren op consequenties
voor onze gezondheidszorg.De leden van de fractie van de PvdA vragen
hoe het streven naar een duidelijk en richtinggevend kader voor grensoverschrijdende
zorg, met richtsnoeren en normen rond veiligheid, kwaliteit, informatie en
communicatie, zich verhoudt tot de vrijheid van lidstaten om hun gezondheidszorgstelsel
naar eigen inzicht in te richten (artikel 152, lid 5, EG-Verdrag). In
de toelichting op de richtlijn wordt gesteld dat aan die vrijheid niet wordt
getornd, maar naar de mening van de leden van de PvdA-fractie verdraagt die
uitspraak zich niet met het opstellen van een gedetailleerd kader met richtsnoeren
en normen. Hoe verhoudt dit zich tot de uitgangspunten diede Nederlandse
regering heeft geformuleerd in het regeringsstandpunt in reactie op de mededeling
van de Commissie in het kader van de raadpleging over communautaire maatregelen
op het gebied van gezondheidsdiensten d.d. 30 januari 2007?De leden van de fracties van de ChristenUnie
en SGP vragen waarom de richtlijn verder gaat
dan alleen een codificatie van datgene wat voortvloeit uit de uitspraken van
het Europese Hof. Deze leden vragen of dit te maken heeft met het spanningsveld
dat er blijkbaar is tussen de commissariaten die zich bezighouden met respectievelijk
gezondheidszorg, sociale zekerheid, arbeidsaangelegenheden en interne markt.
Zij hebben begrepen dat het daarbij vooral gaat over het primaat van het subsidiariteitsprincipe
versus de wens om een aantal zaken op Europees niveau te coördineren.
Deze leden vragen of de richtlijn deel uitmaakt van een omvangrijker geheel
dat zich richt op een sterker sociaal model.Houdbaarheid zorgstelselDe leden van de fractie van de VVD stellen
vast dat het in deze richtlijn vooral gaat om een regeling van de toegang
van verzekerden tot gezondheidszorg in een andere lidstaat, dan die waar de
patiënt verzekerd is. Deze leden wijzen erop dat een groot aantal lidstaten,
waaronder Nederland, grote moeite heeft om een kwalitatief hoogstaande, effectieve,
rechtvaardige en betaalbare gezondheidszorg overeind te houden, en daartoe
vaak stringente maatregelen moet nemen, zoals Nederland deed door invoering
van het nieuwe ziektekosten-verzekeringstelsel. Deze leden achten de kans
niet gering dat de balans uit dit stelsel wordt weggeregeld door deze conceptrichtlijn
en vragen de visie van de regering hierop.De leden van de fractie van de PvdA constateren
dat lidstaten enkel vooraf om toestemming bij grensoverschrijdende zorg mogen
vragen, alsmede onderscheid in vergoedingen mogen maken tussen wel en niet
gecontracteerde (buitenlandse) aanbieders, indien de houdbaarheid van het
Nederlandse zorgstelsel in het geding is. Is de regering van mening dat wanneer
die basisprincipes van het Nederlandse zorgstelsel in strijd met de richtlijn
worden geacht, de houdbaarheid van het systeem in gevaar is? Zo ja, wat is
de regering voornemens hieraan te doen. Zo nee, waarom niet?De leden van de SP-fractie merken op dat volgens
deskundigen (hoogleraar Van de Gronden en onderzoeker Stergiou)1 ons zorgstelsel zal moeten worden aangepast. Is het de bedoeling van
EU-regelgeving dat verworvenheden van ons zorgstelsel verloren gaan? Deze
leden ontvangen ook graag commentaar op het artikel in het Financieel Dagblad2, waarin een aantal opmerkingen staan met betrekking tot
grensoverschrijdende zorg en het Nederlandse verzekeringsstelsel.Betaalbaarheid zorgstelselDe leden van de VVD-fractie vragen naar de
reikwijdte van het «vrij verkeer van goederen en diensten». Daarbij
gaat het om de vraag of patiënten toestemming van hun verzekering moeten
vragen om zich in het buitenland te laten behandelen, en of eventuele hogere
kosten voor die behandeling in het buitenland door de verzekeraar moeten worden
vergoed. Hoewel in de stukken van de Commissie herhaaldelijk wordt opgemerkt
dat er geen sprake van kan zijn dat de patiënt hogere behandelkosten
in het buitenland vergoed zou moeten krijgen, zijn er ook opmerkingen te lezen,
die dit standpunt ernstig ondergraven. Ook wordt aangegeven dat invoering
van de richtlijn te zijner tijd niet mag leiden tot verbreking van een financieel
evenwicht, terwijl dit op andere plekken in de richtlijn toch
weer wordt gerelativeerd (zo valt te lezen dat er«geen aanwijzingen
zijn dat de richtlijn de betaalbaarheid van de gezondheidszorg in individuele
lidstaten zal aantasten», en (sic!) dat het «in strijd is met
een vrij verkeer van goederen en diensten als patiënten om toestemming
moeten vragen bij hun verzekeraar om in het buitenland extramurale zorg te
ondergaan»). Deze leden van de fractie van de VVD willen de regering
met klem waarschuwen dat deze richtlijn tot grote problemen voor de betaalbaarheid
van onze gezondheidszorg gaat leiden en vragen de regering te reageren op
de gesignaleerde inconsistenties.De leden van de fractie van de PvdA vragen
hoe de regering denkt de binnenlandse beperkingen die aan zowel extramurale
als intramurale zorg worden opgelegd in termen van planning, budgettering,
behandeling en administratie ook aan grensoverschrijdende zorg op te gaan
leggen op een wijze die de vrijheden van de interne markt in de EU niet aantast
en de toegang tot buitenlandse zorg niet belemmert? Op welke wijze denkt de
regering het financiële evenwicht van het zorgstelsel te kunnen borgen
indien deze binnenlandse beperkingen onhoudbaar blijken te zijn?Zorgverzekeraars voeren met betrekking tot medicatie een preferentiebeleid.
De leden van de fractie van de SP vragen of ze
dat buitenlandse zorgverleners ook kunnen opleggen. Bovendien kent Nederland
in het algemeen een zuinig voorschrijfbeleid. Andere landen, zoals bijvoorbeeld
Frankrijk, kennen dit niet, met als gevolg meer kosten en ook meer ongewenste
gevolgen voor de gezondheid. Kan de zorgverzekeraar daar invloed op uitoefenen?
De leden van de fractie van de SP stellen verder dat met instelling van de
Commissie als uitvoeringscomité met veel bevoegdheden een duurzame
structuur wordt ontworpen (zie bijvoorbeeld artikel 12.3, b en c). Zij vragen
of dit een wenselijke ontwikkeling is. Deze leden veronderstellen bovendien
dat het veel meer kost dan in het financieel memorandum wordt gesuggereerd.
Daar beloopt het 2 FTE plus jaarlijks 2 ton. Hoe zit het met bijvoorbeeld
reis-verblijf en vergoedingskosten van 27 personen tijdens tien vergaderingen
per jaar? En waarop is de schatting van 10 vergaderingen gebaseerd?De leden van de fractie van de SP vragen wat
de gevolgen van grensoverschrijdende gezondheidszorg zijn voor het Nederlandse
systeem van risicoverevening tussen zorgverzekeraars.Restitutie- en naturapolissenDe leden van de VVD-fractie vragen naar de
gevolgen van de conceptrichtlijn voor het onderscheid tussen een restitutiepolis
of een naturapolis.De leden van de fractie van de PvdA zijn bezorgd
over de wijze waarop de EU-richtlijn zich verhoudt tot het Nederlandse verzekeringsstelsel.
Kan de regering hierover een analyse aan de Eerste Kamer geven en daarbij
ingaan op de houdbaarheid van het onderscheid tussen restitutiepolissen en
naturapolissen, alsmede de wijze waarop in Nederland op dit moment vergoedingen
worden uitgekeerd aan verzekerden? In hoeverre komt de keuzevrijheid van patiënten
voor artsen bijvoorbeeld in het geding, en in hoeverre is verzekeraars toegestaan
vergoeding te koppelen aan al dan niet gecontracteerde Nederlandse of buitenlandse
aanbieders?De leden van de fracties van ChristenUnie
en SGP wensen van de regering te vernemen of het
Nederlands systeem moet worden aangepast als gevolg van deze richtlijn. Is
er bij aanname van de richtlijn de verplichting tot betaling tot maximum van
het in het woonland gebruikelijke bedrag? In het Nederlandse systeem bestaat
immers een onderscheid dat mensen die een naturaverzekering hebben
en naar een niet gecontracteerde aanbieder gaan, dan een lagere vergoeding
krijgen.Zelfregulering, toetsing en kwaliteit van zorgDe leden van de fractie van het CDA te vernemen
graag of de regering het standpunt van de RCO onderschrijft, dat art. 15,
derde lid, de Europese Commissie bevoegdheden geeft op het gebied van het
vaststellen van specifieke criteria en voorwaarden voor Europese referentienetwerken
die zich onttrekken aan de controlerende en toezichthoudende taak van nationale
overheden en parlementen.De leden van de fractie van de PvdA constateren
dat met het willen waarborgen van kwaliteit en veiligheid van, en transparantie
over grensoverschrijdende zorg, de EU uitgaat van het sturingsinstrument van
de overheidsregulering. Is de regering het met deze leden eens dat het Nederlandse
zorgstelsel naast overheidsregulering ook een belangrijke mate van professionele
zelfregulering kent via beroepsgroepen en instrumenten zoals intercollegiale
toetsing? Verder houdt in Nederland de Inspectie van de Gezondheidszorg toezicht
op de naleving van de normen die door het veld zelf zijn vastgesteld en gedragen
worden. Hoe verhoudt de EU-richtlijn zich tot die sturingsmechanismen in het
Nederlandse zorgsysteem? Op welke wijze zal de EU-regulering ingrijpen in
de werkwijze van medische professionals en acht de regering dat wenselijk?
Is daarover ook de opvatting van beroepsverenigingen gevraagd, zowel op Europees
niveau als in de lidstaten? Deze leden vragen tevens welke definitie van kwaliteit
bij grensoverschrijdende zorg zal worden gehanteerd. Het is mogelijk dat er
in de EU lidstaten verschillende definities van kwaliteit worden gehanteerd
en dat hun wijze van normstelling verschillend is. Kan de regering aangeven
welke kwaliteitsdefinitie leidend zal zijn bij de richtlijn? Wordt hier een
eenduidige definitie gevormd en op welke wijze gebeurt dat?Ook de leden van de SP-fractie vragen of het
Nederlandse systeem van professionele zorgregulering via beroepsgroepen en
toezicht op gespannen voet staat met het voorgestelde in deze richtlijn dat
lidstaten professionals kwaliteitseisen opleggen. Wat is de mening van de
regering hierover? Daarnaast melden deze leden dat zorgverzekeraars voldoende
zorg van voldoende kwaliteit voor hun cliënten moeten inkopen. Zij vragen
wat de taak hierbij is van de Inspectie die toeziet op de kwaliteit van de
zorg. Ziet de Inspectie ook toe op de kwaliteit van de zorg in het buitenland?
Ook vragen deze leden wie er, als er bij de zorg verleend in het buitenland,
fouten worden gemaakt, aansprakelijk is: de instelling, de zorgverzekeraar?
Hoe worden de artikelen over patiëntenrechten (artikelen 5.1, d en e,
9.5 en 12.2, a t/m d) in Nederland geconcretiseerd? Ten aanzien van deze artikelen
vragen deze leden of dit in overeenstemming is met wat gangbaar is in Nederland.
Ook vragen zij of deze artikelen subsidiair zijn en welke instantie toeziet
op schade en volgens welke regels. Met betrekking tot recepten (zie artikel 14.1)
vragen de leden van de SP-fractie of straks geen verbod meer mag gelden ten
aanzien van in ons land niet-toegelaten-geneesmiddelen. Wat gebeurt er in
dat geval met de vergoeding van die medicijnen? Ten slotte vragen de leden
van de SP-fractie hoe het door de minister voorgenomen wetsvoorstel, dat alle
rechten van patiënten en consumenten bijeen brengt1, zich verhoudt tot de voorliggende conceptrichtlijn. Gegevens- en informatie-uitwisselingDe leden van de PvdA-fractie constateren dat
de richtlijn tevens is gericht op het uitwisselen van medische informatie
over de landsgrenzen om de kwaliteit en veiligheid van grensoverschrijdende
zorg te waarborgen. Graag vernemen zij van de regering op welke wijze hierbij
zowel het beroepsgeheim van artsen als privacy van patiënten aangaande
informatie uit hun medische dossiers zijn gewaarborgd. Het zou deze leden
bevreemden als patënten in Nederland meer moeite moeten doen om hun eigen
medische dossier te bewaken, terwijl buitenlandse zorginstellingen of verzekeraars
door de EU-richtlijn meer mogelijkheden zouden krijgen om die dossiers in
te zien. Kan de regering garanderen dat dit niet het geval zal zijn en waarop
baseert zij dat? Kan de regering tevens aangeven op welke wijze de mogelijkheid
voor Nederlandse patiënten kan worden vergroot om hun eigen medische
dossiers te bewaken, zeker als deze de grens over gaan? Bestaat er bijvoorbeeld
een toestemmingsvereiste door de patiënt zelf alvorens het dossier de
grens over gaat?Bij de leden van de fractie van de SP bestaat
de indruk dat de patiëntenrechten bij grensoverschrijdende gezondheidszorg
flink worden opgetuigd en gebureaucratiseerd. Het is de vraag of dat ten aanzien
van relatief weinig gebruikers van grensoverschrijdende gezondheidszorg proportioneel
is. Zo constateren zij dat de informatie- en communicatietechnologie wordt
geharmoniseerd, en dat de Europese Commissie daarbij een uitvoeringsbevoegdheid
krijgt, terwijl we binnen Nederland nog niet eens zover (willen) zijn. Eurocommissaris
Reding zou willen dat Nederland en elf andere EU-landen meedoen aan medische
dossierontwikkeling met bijvoorbeeld Smart Open Services, om tot een soort
Europees Elektronisch Patiëntendossier te komen. Het lijkt deze leden
dat hier nog niet goed over is nagedacht. Zij vinden het dan ook vooralsnog
geen goed idee en vragen of Europa hiermee niet aangeeft veel te ver voor
de troepen uit te willen lopen. De leden van de SP-fractie verzoeken tevens
te verduidelijk of het bij de aan te wijzen nationale contactpunten voor grensoverschrijdende
gezondheidszorg (artikel 12.1 en 12.2) om bestaande informatiecentra
gaat, waaraan de huidige zorgverzekeraars verder vorm gaan geven.Overige vragen en opmerkingenDe leden van de fractie van de PvdA ontvangen
graag een overzichtelijk schema met daarin een tijdpad en de formele beïnvloedingsmomenten
van het parlement aangaande deze richtlijn. Kan de regering daarin ook aangeven
op welke wijze de werking van deze richtlijn in de praktijk zal worden gevolgd
na goedkeuring en welke evaluatie- en herzieningsmomenten er zijn? Kan de
regering tevens toezeggen over elke stap naar besluitvorming in EU-verband
de Eerste Kamer vroegtijdig in te lichten, opdat deze Kamer in staat is vragen
te stellen en opvattingen aan de regering mee te geven?De leden van de fractie van de SP menen dat
het lastig wordt om nog voorafgaand aan intramurale zorg in het buitenland
toestemming te eisen, de vereisten uit artikel 8.3a en 8.3b in ogenschouw
nemend. Volgens PvdA-Europarlementariër Dorette Corbey is het ook de
vraag of straks nog toestemming voor intramurale zorg nodig is of geëist
mag worden. Deze leden verwachten een grote uitstroom in bijvoorbeeld Zeeland
naar Belgische gezondheidszorg, wanneer deze toestemming niet meer geëist
mag worden. Wat is de reactie van de regering op de mogelijke patiëntenstromen
die binnen Europa op gang zouden kunnen komen?1
Verder vragen deze leden of de in art 9.4.d neergelegde vraag of de patiënt
beroepswerkzaamheden kan verrichten, niet discriminerend is? In de Nederlandse
gezondheidszorg geldt toch dat werkenden en niet-(meer)-werkenden gelijk worden
behandeld?De leden van de fracties van ChristenUnie en SGPwijzen erop dat in Nederland een werelddekking bestaat,
vanuit de gedachte van mededinging. Worden er bij effectuering van de richtlijn
beperkingen opgelegd? De richtlijn zou kunnen leiden tot een andere aansprakelijkheidsverhouding.
Dit kan weer leiden tot hogere aansprakelijkheidspremies, die bij doorvertaling
weer kunnen leiden tot hogere kosten voor de zorg. Deze leden vragen of hierover
al is nagedacht?De leden van de commissie zien de antwoorden van de regering met belangstelling
tegemoet.De voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport/Jeugd en Gezin,Drs. T. M. Slagter-Roukema BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORTAan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 3 november 2008In het kader van het door u uit te brengen definitieve advies aan de Tijdelijke
Gemengde Commissie Subsidiariteitstoets, heeft u mij vragen gesteld over het
richtlijnvoorstel van de Europese Commissie inzake patiëntenrechten bij
grensoverschrijdende gezondheidszorg. Hieronder zal ik nader ingaan op de
door u gestelde vragen.Nationale beleidsruimte:Zoals u zelf al aangeeft maakt het richtlijnvoorstel deel uit van het
sociale pakket van Eurocommissaris Spidla. Dit pakket is bedoeld om het sociale
profiel van de Europese Unie te benadrukken. Ook maakt het voorstel deel uit
van de zogenaamde agenda voor de burger. Hiermee wil de Commissie aan de burgers
van Europa laten zien dat Europa ook zaken regelt die hen direct voordeel
opleveren, zoals grensoverschrijdende gezondheidzorg. In het verlengde hiervan
spreekt u uw zorg uit over de vraag of de Europese Commissie met het richtlijnvoorstel
de autonomie van de lidstaten rond de organisatie van gezondheidzorg tracht
te beperken. Naar mijn mening is dat niet het uitgangspunt in het handelen
van de Europese Commissie. De Commissie worstelt net als de lidstaten met
de verhouding tussen de uit de interne markt regels voortvloeiende rechten
voor burgers om gezondheidszorg af te nemen in de EU-lidstaat van hun keuze
en de verantwoordelijkheid van lidstaten voor de organisatie van gezondheidszorg
voor alle burgers in eigen land. Ik ben van mening dat het goed is dat wordt
getracht om hierover duidelijkheid te verschaffen en dat dit niet alleen wordt
overgelaten aan de Europese rechter. Daarbij zullen de interne markt regels
en de regels van artikel 152 van het EG-verdrag op een evenwichtige wijze
tot elkaar in verhouding moeten worden gebracht. De vraag die daarbij opkomt,
is of het richtlijnvoorstel dit op een juiste wijze doet. De vraag naar de
proportionaliteit van het voorstel is daarbij van belang. Zoals het kabinet
in het BNC-fiche over dit richtlijnvoorstel heeft aangegeven, is het voorstel
in zijn huidige opzet naar mijn mening niet proportioneel. In het fiche is
ook aangegeven waar ik dit oordeel op baseer.Bij het bepalen van de proportionaliteit van de ontwerp-richtlijn gaat
het om de vraag of lichtere mogelijkheden bestaan om hetzelfde doel te bereiken.
Omdat de contcept-richtlijn niets toevoegt aan de grensoverschrijdende zorgfaciliteiten
van de Zorgverzekeringswet en de AWBZ, moet worden geconcludeerd dat deze
vanuit de Nederlandse zorgoptiek disproportioneel is omdat hetzelfde resultaat
wordt bereikt door de nationale wetgeving zonder de ontwerp-richtlijn. Voor
een aantal EU-landen geldt dat evenwel niet, hetgeen reden vormt voor de Commissie
om te kiezen voor een richtlijn over grensoverschrijdende zorgfaciliteiten.Een belangrijk onderdeel van die afweging betreft verder het feit dat
het richtlijnvoorstel meer regelt dan alleen vergoedingsregels en het versterken
van de samenwerking tussen lidstaten. Het voorstel kent ook bepalingen die
zien op de kwaliteit en veiligheid in de zorg. Nederland is vooralsnog geen
voorstander van een dergelijk Europees kwaliteitskader voor de zorg, aangezien
ik kwaliteitsbeleid primair als een nationale competentie beschouw.Wel wil ik kijken naar (juridisch niet afdwingbare) vormen van samenwerking
tussen lidstaten om de kwaliteit van zorg en het toezicht daarop verder te
verbeteren. Dit acht ik in het belang van zowel lidstaten als patiënten. Houdbaarheid van het zorgstelsel:Een belangrijke zorg die in uw vragen doorklinkt is of dit richtlijnvoorstel
de financiële houdbaarheid van ons zorgstelsel in gevaar brengt. Ik ben
daar niet bang voor. Ons stelsel kent nu immers ook al werelddekking, welke
is gebaseerd op de jurisprudentie van het Europese hof. Nederlanders hebben
nu dus ook al de mogelijkheid om voor zorg naar het buitenland te gaan. De
verwachting is dan ook dat het aantal mensen dat voor zorg naar het buitenland
zal gaan, in Nederland niet noemenswaardig zal toenemen als gevolg van de
komst van deze richtlijn. Gezondheidszorg in een ander land is ook maar voor
een beperkte groep patiënten van belang. Het gaat vooral om mensen in
grensstreken en voor mensen die heel bewust voor hun aandoening op zoek zijn
naar een zorgaanbieder die het best bij hen past. De meeste mensen zullen
naar mijn verwachting ook op langere termijn kiezen voor een zorgaanbieder
in eigen land. Bovendien hoeft op basis van het richtlijnvoorstel ook niet
meer vergoed te worden dan het maximum dat een behandeling in Nederland kost.
Wel is het zo dat de vormgeving en de begrenzingsmogelijkheden van het systeem
van voorafgaande toestemming, dat vooral in geval van intramurale grensoverschrijdende
zorg wordt toegepast, onder de richtlijn ter discussie staan. Momenteel wordt
er met de andere lidstaten en de Commissie over gesproken hoe de voorafgaande
toestemming in geval van vooral duurdere behandelingen, toegepast kan worden,
zonder daarmee het recht van patiënten op grensoverschrijdende zorg al
te zeer uit te hollen.U vraagt verder naar mijn mening over het feit of het richtlijnvoorstel
in zijn huidige opzet consequenties heeft voor het Nederlandse zorgstelsel
en of het privaatrechtelijke karakter daarvan in gevaar kan komen. Het richtlijnvoorstel
heeft, indien het in zijn huidige vorm zou worden aangenomen (wat ik gezien
de hevige discussie die erover bestaat tussen de lidstaten en binnen het Europese
Parlement zeker niet als vanzelfsprekend acht) gevolgen voor het Nederlandse
zorgstelsel. Dat is op zichzelf niet problematisch. Aanpassingen in het wetgevend
kader kunnen nu eenmaal een logisch gevolg zijn van harmonisatie. De te plegen
aanpassingen moeten echter wel in verhouding staan tot het doel dat ermee
wordt beoogd (proportionaliteit) en moeten bij voorkeur zoveel mogelijk aansluiten
op ons nationale systeem. In uw brief spreekt u over de bedreigingen die dit
voorstel kan opleveren voor de verworvenheden en het private karakter van
ons zorgstelsel. Enkele belangrijke mogelijke gevolgen voor ons zorgstelsel
als gevolg van dit richtlijnvoorstel komen hieronder nader aan de orde. Ik
zal aangeven in welke mate daarbij naar mijn oordeel sprake is van bedreigingen
voor kernelementen van ons zorgstelsel.Betaalbaarheid van de zorg (en de restitutie- en naturapolissen):In uw brief vraagt u naar de reikwijdte van de vrij-verkeerbepalingen
in geval van gezondheidszorg en naar de financiële consequenties van
het richtlijnvoorstel. Beide vragen zijn niet eenvoudig te beantwoorden. De
discussie over de precieze betekenis van de jurisprudentie van het Europese
hof over de verhouding tussen de vrij-verkeerbepalingen en de verantwoordelijkheid
van lidstaten voor de organisatie van de gezondheidszorg, zoals neergelegd
in artikel 152 van het EG-verdrag, vormt in belangrijke mate de aanleiding
voor dit richtlijnvoorstel. In de jurisprudentie is erkend dat gezondheidszorg
een dienst is die onder de vrijverkeerbepalingen valt. De hofjurisprudentie
geeft aan in welke mate en op welke wijze hier beperkingen op aangebracht
mogen worden.Met dit richtlijnvoorstel tracht de Europese Commissie beide zaken in
juiste verhouding te brengen. De vraag naar de mogelijke financiële consequenties van het richtlijnvoorstel
is eveneens niet eenvoudig te beantwoorden. Veel aspecten van het richtlijnvoorstel
kunnen financiële consequenties hebben en veel zaken zijn op dit moment
nog onvoldoende duidelijk. Toch verwacht ik dat de financiële consequenties
van de richtlijn voor Nederland beperkt zullen zijn. Belangrijkste reden daarvoor
is dat grensoverschrijdende zorg slechts voor een beperkte groep Nederlanders
aantrekkelijk is. Tevens zijn de vergoedingsmogelijkheden daartoe in Nederland
nu ook al goed geregeld met de werelddekking in onze zorgverzekeringswet.
Ook eventuele wachtlijsten in de zorg zullen geen reden zijn dat verzekerden
met de komst van de richtlijn in groten getale naar het buitenland zullen
gaan. In de sociale zekerheids-verordening 1408/71 is ook nu al bepaald dat
wachtlijsten een reden kunnen zijn voor een patiënt om zijn zorg in het
buitenland te mogen gebruiken. Het richtlijnvoorstel verandert hier niets
aan. Al met al denk ik dan ook dat het richtlijnvoorstel niet tot een substantiële
toename van het aantal Nederlandse verzekerden zal leiden die zijn zorg over
de grens zal wensen te gebruiken.Ik maak me wel zorgen over de mogelijke strijdigheid van ons preferentiebeleid
voor geneesmiddelen met het richtlijnvoorstel. Met het preferentiebeleid preciseren
zorgverzekeraars de aanspraak van hun verzekerden tot specifieke varianten
van een geneesmiddel (werkzame stof). Hun verzekerden hebben dan slechts recht
op vergoeding van de aangewezen geneesmiddelen. Niet als preferent aangewezen
geneesmiddelen met dezelfde werkzame stof vallen niet onder de aanspraak en
worden, behoudens medische noodzaak, ook niet vergoed. Ik zal mij ervoor inzetten
om het preferentiebeleid in stand te houden, aangezien ik van mening ben dat
het preferentiebeleid een essentieel beleidsinstrument vormt om de uitgaven
van geneesmiddelengebruik te beperken.Dit geldt evenzeer voor de verstrekking van geneesmiddelen in het buitenland
die in ons land niet op de markt zijn toegelaten. Indien een patiënt
naar het buitenland gaat met het oogmerk om dat in Nederland niet erkende
geneesmiddel vergoed te krijgen, dan moet de lidstaat hier een rem op kunnen
zetten. Voor beide situaties geldt dat in de richtlijn de juiste balans gevonden
moeten worden tussen de rechten van patiënten en de verantwoordelijkheid
van een lidstaat bij de organisatie van de zorg.Vergelijkbare zorgen heb ik ten aanzien van de houdbaarheid van ons kortingenstelsel
in geval een verzekerde met een naturapolis, zorg gebruikt bij een niet gecontracteerde
zorgaanbieder. Deze korting vormt een van de pijlers van het systeem van de
naturapolis en is essentieel voor het beheersen van de kosten in de zorg.
Het richtlijnvoorstel bepaalt dat er in geval van zorg in een andere lidstaat,
vergoed dient te worden tot aan het niveau dat een behandeling in Nederland
kost. Onduidelijk is wat dit betekent voor de korting die verzekeraars in
Nederland toepassen in geval een verzekerde op basis van een naturapolis naar
een niet gecontracteerde zorgaanbieder in het buitenland wil (wat in de regel
vrijwel altijd het geval zal zijn). Het kan wat mij betreft niet zo zijn dat
deze korting niet toepasbaar is in geval het een niet gecontracteerde zorgaanbieder
in een andere EU-lidstaat betreft, aangezien de korting in de naturapolis
een essentieel onderdeel vormt van ons zorgstelsel. Ik zal mij er dan ook
hard voor maken dat deze kortingsmogelijkheid toepasbaar blijft, ook in geval
van zorg verleend in het buitenland.Afhankelijk van de uitkomsten van de onderhandelingen op deze bovengenoemde
punten, kan het richtlijnvoorstel financiële consequenties hebben voor
het zorgstelsel. Ik ga er vooralsnog vanuit dat we het richtlijnvoorstel op
deze punten zullen kunnen amenderen en dat de financiële consequenties
van het richtlijnvoorstel ook beperkt zullen zijn. Voor het risicovereveningssysteem
zal het richtlijnvoorstel geen gevolgen hebben.In uw brief vraagt u verder naar mijn mening over het feit of het richtlijnvoorstel
voldoende duidelijkheid schept over de verhouding tussen de verschillende
vergoedingsregimes voor zorgkosten in het buitenland. Ik ben van mening dat
de Commissie er met dit richtlijnvoorstel nog onvoldoende in slaagt om de
verschillende vergoedingsstelsels in één helder kader voor patiënten
en lidstaten te vatten. De materie is ook complex. Zo bestaat er de sociale
zekerheidsverordening 1408/71, die ziet op de coördinatie tussen sociale
zekerheidsstelsels in geval van grensoverschrijdend personenverkeer die vergoeding
van grensoverschrijdende zorg onder voorwaarden mogelijk maakt. Hiernaast
bestaat de mogelijkheid van grensoverschrijdende gezondheidszorg op basis
van een rechtstreeks beroep op de interne markt regels. De voorwaarden waaronder
grensoverschrijdende zorg onder deze verschillende regimes mogelijk is en
de rechten op vergoeding die eronder bestaan, verschillen eveneens. Zo wordt
onder de verordening honderd procent van de gemaakte kosten vergoed, maar
geldt wel het principe van voorafgaande toestemming door de verzekeraar. Onder
de interne marktregels kan die voorafgaande toestemming in veel beperktere
mate worden gesteld, maar kan de vergoeding ook niet meer bepalen dan het
maximum van het tarief in eigen land. Het is in het belang van patiënten
en lidstaten dat in het vervolg van de onderhandelingen een duidelijker kader
wordt gecreëerd.Zelfregulering, toetsing en kwaliteit van zorgZoals ook in het BNC-fiche aangegeven is Nederland geen voorstander van
een gemeenschappelijk kwaliteits- en of veiligheidsbeleid, omdat wij van mening
zijn dat het daarbij om een nationale bevoegdheid handelt. Het afspreken van
gemeenschappelijke kwaliteits- en veiligheidsstandaarden zelfs als het gaat
om zeer algemene normen, maakt dat het nationale kwaliteitsbeleid getoetst
kan worden door de Europese rechter. Ik vind dat principieel een onjuiste
ontwikkeling. De wijze waarop lidstaten invulling geven aan algemene uitgangspunten
als toegankelijkheid en veiligheid, betreft een nationale competentie. In
uw brief merkt u terecht op dat het richtlijnvoorstel bij het vormgeven van
het kwaliteitsbeleid, een sterke rol voorziet voor nationale overheden. In
Nederland en in veel andere landen is het opstellen van protocollen voor een
belangrijk deel voorbehouden aan de medische beroepsgroepen zelf. Een sterkere
rol daarbij voor lidstaten vind ik geen gewenste ontwikkeling. Nederland wil
wel meedenken over vormen van samenwerking gericht op kwaliteits- en veiligheidsbeleid,
bijvoorbeeld door met behulp van gezamenlijke indicatoren de kwaliteit van
zorg transparanter te maken.De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) heeft de taak om toezicht te
houden op de kwaliteit en de veiligheid van in Nederland verleende zorg. De
IGZ heeft geen bevoegdheden in andere landen. Het richtlijnvoorstel stelt
dat lidstaten van overheidswege toezicht op de verleende zorg dienen te houden.
Lang niet alle landen in Europa kennen een instelling als de IGZ en of een
overheidsorgaan met een vergelijkbare taak. Ieder land kent zijn eigen vorm
van toezicht op de zorg. Ik acht het van belang dat de richtlijn deze verschillen
erkent.Onder het richtlijnvoorstel geldt dat bij medische fouten het aansprakelijkheidssysteem
in het land waar de zorg wordt verleend, bepaalt wie verantwoordelijk is voor
gemaakte fouten en op welke wijze een patiënt hierover klachten kan indienen
en gecompenseerd kan worden. Doordat in het richtlijnvoorstel niet is opgenomen
dat het moet gaan om verwijtbare schade, wordt geïmpliceerd dat alle
schade moet worden vergoed. Dat betekent dat een zorgaanbieder
altijd aansprakelijk is voor medische fouten, ongeacht de schuldvraag. In
Nederland kennen we een dergelijk systeem niet. Verder stelt het richtlijnvoorstel
dat zorgaanbieders verplicht worden een risico-aansprakelijkheidsverzekering
af te sluiten. Op dit moment studeer ik er nog op wat de mogelijke consequenties
daarvan kunnen zijn.U vraagt in uw brief ook naar de betekenis van dit richtlijnvoorstel voor
de Wet Cliëntenrechten die in Nederland in de maak is. Ik constateer
dat veel van het gedachtegoed dat bij ons heeft geleid tot het proces dat
moet leiden tot de Wet Cliëntenrechten, ook leeft bij de Europese Commissie.
Op dit moment voorzie ik niet dat het richtlijnvoorstel een beperkende invloed
zal hebben op de Wet Cliëntenrechten.Gegevens en informatie-uitwisselingIn uw brief vraagt u naar de mate waarin het beroepsgeheim van de arts
en de privacy van de patiënt worden beschermd, in geval van grensoverschrijdende
overdracht van medische gegevens. Tevens vraagt u of een patiënt die
overdracht kan tegenhouden. In richtlijn 95/46/EG is in artikel 8, derde
lid – voor zover hier van belang – bepaald dat verwerking van
gegevens met betrekking tot iemands gezondheid is toegestaan, indien dit noodzakelijk
is voor het verstrekken van zorg én de verwerking plaatsvindt door
een gezondheidswerker die onderworpen is aan het in de nationale wetgeving
vastgelegde beroepsgeheim, of door een andere persoon voor wie een gelijkwaardige
geheimhoudingsplicht geldt. Deze richtlijn is in Nederland geïmplementeerd
in de Wet bescherming persoonsgegevens. Op het punt van geheimhouding is echter
de overeenkomst inzake de geneeskundige behandeling (WGBO) als neergelegd
in het zevende boek van het Burgerlijk Wetboek (artikelen 446–468) van
doorslaggevend belang. In het bijzonder van belang is artikel 457, eerste
lid, waarin – voor zover hier van belang – is bepaald dat een
hulpverlener ervoor zorg draagt dat over de patiënt geen inlichtingen
aan anderen worden gegeven dan met diens toestemming. Indien de betrokken
patiënt zijn toestemming niet geeft, mag de verwerking daarom niet plaatsvinden.
Een uitzondering op dit uitgangspunt kan gemaakt worden indien dit bij of
krachtens wet bepaald is. De laatste volzin van artikel 457, eerste lid,
bepaalt immers dat de verstrekking kan geschieden zonder inachtneming van
de beperkingen, bedoeld in de voorgaande volzinnen, indien het bij of krachtens
de wet bepaalde daartoe verplicht.Overige vragen en opmerkingen:In uw brief vraagt u naar mijn mening over de mogelijkheid dat er grote
patiëntenstromen op gang komen tussen lidstaten. Ik heb daar op zich
niets op tegen mits het plaatsvindt op vrijwillige basis en het in het belang
van de betrokken patiënten gebeurt. Zo maken bijvoorbeeld veel Oostenrijkers
gebruik van tandartszorg in Hongarije. Ook maken er sinds jaar- en dag al
vele patiënten in Zeeuws-Vlaanderen gebruik van de diensten van het ziekenhuis
in Gent. Ik zie deze bewegingen in beginsel als iets positiefs. Tegelijk verwacht
ik niet dat er zeer grote patiëntenstromen tussen landen op gang zullen
komen. Het zal altijd gaan om een beperkte groep voor wie dit interessant
is. Voor de Nederlandse situatie verwacht ik geen sterke toename van het aantal
patiënten dat naar het buitenland zal gaan voor gezondheidszorg, gezien
het feit dat we hier nu ook al ruimte mogelijkheden voor kennen.Ten aanzien van de informatiepunten die op basis van het richtlijnvoorstel
dienen te worden opgericht kan ik u melden dat het op dit moment nog onduidelijk
is op welke wijze deze vorm gegeven moeten worden en welke taak
zij exact dienen te krijgen. Ik deel de opvatting van de Commissie dat we
meer moeten doen om patiënten van meer informatie te voorzien over hun
rechten op en mogelijkheden voor grensoverschrijdende zorg. Dit sluit aan
op onze nationale inspanningen om patiënten beter te informeren en het
zorgproces transparanter te maken. Tegelijkertijd moet voorkomen worden dat
er met de plicht tot het opzetten van informatiepunten de administratieve
lasten onevenredig toenemen.Dit onderdeel wijkt volledig af van de praktijk van het Nederlandse zorgstelsel.
Voorlichting over de mogelijkheden van het inroepen van grensoverschrijdende
zorg moet in de Nederlandse situatie worden gegeven door de zorgverzekeraar
van de patiënt. Voor advies en begeleiding bij een conflict zijn in die
situatie verzekerden aangewezen op private keuzes, zoals een rechtsbijstandsverzekering
of een lidmaatschap van de Consumentenbond. Deze praktijk functioneert naar
het oordeel van de Nederlandse regering alleszins bevredigen. De door de ontwerp-richtlijn
beoogde overheidsbemoeienis op dit vlak is daarom volgens de Nederlandse regering
disproportioneel omdat hetzelfde resultaat ook kan worden bereikt zonder richtlijn.Vooralsnog dienen naar mijn mening de verzekeraars een leidende rol te
blijven spelen bij het verstrekken van informatie aan Nederlandse verzekerden
over de voor hen beste en gewenste zorg.Ik zal mij er hard voor maken dat voor de Nederlandse verzekerden, de
verzekeraars deze rol zullen kunnen blijven vervullen.Ten aanzien van de door u gestelde vraag of de bepaling in het richtlijnvoorstel
waarin wordt aangegeven dat indien een lidstaat slechts een beperkt aantal
patiënten per jaar naar het buitenland wenst te laten gaan omdat anders
de houdbaarheid van het nationale stelsel in gevaar komt, die lidstaat daarbij
voorrang kan geven aan werkende boven niet werkenden, niet discriminerend
is, kan ik u mededelen dat ik uw zorgen over deze bepaling deel.Zoals ik in deze brief heb aangegeven, onderhandelen de lidstaten momenteel
over een reactie op het richtlijnvoorstel. Het Franse voorzitterschap van
de Europese Unie heeft zich voorgenomen om tijdens de Raad van de Europese
ministers van volksgezondheid in december, de Raad te rapporteren over de
voortgang in de onderhandeling tussen de lidstaten. Het opvolgende Tsjechische
voorzitterschap zal in 2009 trachten een Raadsstandpunt vast te stellen. De
richtlijn komt daarmee overigens nog niet tot stand. Besluitvorming over de
richtlijn vindt plaats op basis van codecisie tussen Raad en Europees Parlement.
Het zal moeten blijken of Raad en Europees Parlement voldoende op een lijn
zitten. Zo niet dan vindt een tweede lezing plaats waarin de Raad de wensen
van het Europese Parlement bespreekt. Daarna zal moeten blijken of Raad en
Europees Parlement het definitief eens kunnen worden over een richtlijntekst
en er besluitvorming plaats kan vinden. Ik zal hierbij op de gebruikelijke
wijze het Nederlandse parlement over mijn beraadslagingen in Brussel informeren.De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,A. Klink XNoot1In het oorspronkelijk gedrukte Kamerstuk was abusievelijk de antwoordbrief
van de minister twee maal opgenomen.XNoot2Samenstelling:Werner (CDA), Van den Berg (SGP), Dupuis (VVD), (vice-voorzitter), Rosenthal
(VVD), Swenker (VVD), Tan (PvdA), Van de Beeten (CDA), Slagter-Roukema (SP),
(voorzitter), Linthorst (PvdA), Biermans (VVD), Putters (PvdA), Leijnse (PvdA),
Engels (D66), Thissen (GL), Goyert (CDA), Peters (SP), Quik-Schuijt (SP),
Klein Breteler (CDA), Huijbregts-Schiedon (VVD), Laurier (GL), Ten Horn (SP),
Meurs (PvdA), Leunissen (CDA), De Vries-Leggedoor (CDA), Koffeman (PvdD),
Kuiper (CU), Lagerwerf-Vergunst (CU), De Boer (CU) en Yildirim (Fractie-Yildirim)XNoot3Zie dossier E080.070 op www.europa poort.nlXNoot1Kamerstukken I 2007/08, 31 545, C.XNoot1«Grenzen binnen Europa gaan open voor alle patiënten»,
NRC, 26 juli 2008.XNoot2«Zorgshoppen over de grens», Financieel Dagblad, 26 juli
2008.XNoot1De notitie «Programma zeven rechten voor de patiënt: investeren
in de zorgrelatie», Kamerstukken II, 31 476, nr. 1, bevat
de bouwstenen voor dit wetsontwerp.XNoot1Zie hiervoor bijvoorbeeld: «Grenzen binnen Europa gaan open voor
alle patiënten», NRC, 26 juli 2008. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20082009-31545-F-h1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl