LNV Innovatiebeleid; Nota Innovatie: sleutel tot verandering
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28077, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

09-11-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28077 nr. 1

31-10-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamINNOVATIE: SLEUTEL TOT VERANDERINGLNV Innovatiebeleid voor Voedsel en GroenINHOUDSOPGAVE 1. Verandering als maatschappelijke opgave1.1 De veranderingsopgave1.2 De sturingsfilosofie2. Veranderingsopgave voor voedsel en groen2.1 De problemen voor voedsel en groen2.1.1 Voedsel nader bezien2.1.2 Groene ruimte nader bezien2.2 Ambities en perspectieven2.2.1 Ambitie en perspectief voor voedsel2.2.2 Ambitie en perspectief voor groene ruimte2.2.3 Flexibel innovatiebeleid2.3 Uitgangspunten van beleid2.3.1 Innovatie als leerstrategie2.3.2 Randvoorwaarden voor systeeminnovatie2.3.3 Maatschappelijk verantwoord ondernemen en beheer2.3.4 Nieuwe perspectieven als doel2.4 Strategie op hoofdlijnen3. Instrumenten en Agenda voor het LNVinnovatiebeleid3.1 UitgangspuntenA. Innovatiebewust beleidB. Innovatiegericht beleid3.1.1 Innovatiebewust beleid voor de juiste randvoorwaarden3.1.2 Innovatiegericht beleid voor specifieke publieke
doelen3.1.3 Richten op diverse doelgroepen3.1.4 Bevorderen van variatie3.2 Inzet van instrumenten in innovatiebeleid3.2.1 Versterking van competenties3.2.2 Kennisbenutting3.2.3 Financiële ondersteuning1. Ondersteuning voortrajecten2. Garantieregeling Risicovolle Innovatietrajecten3. Innovatie bij bedrijfsovername4. Financiële faciliteit voor incidentele prioriteiten3.2.4 Agenderena. Debat over normen en waardenb. Agenderen van nieuwe kennisthema'sc. Mobiliseren van veranderingspotentieeld. Benchmarks3.2.5 Ondersteuning van de vorming van netwerken3.2.6 Clusteraanpak3.2.7 Innovatietoets wet- en regelgeving3.3 Innovatiegericht beleid: Thema's voor de LNV-innovatieagenda
20024. FINANCIËLE PARAGRAAF4.1 Periode 2002 t/m 2005Operationele doelstelling:Doelgroepen:Instrumenten:Budgettair kader:(bedragen x € 1 mln.) Wat willen we bereiken?Wat gaan we daarvoor doen?Wat gaat dat kosten?Prestatiegegevens/StreefwaardenEvaluatie en monitoring4.2 Lange termijn4.2.1 Investeringen in nieuwe communicatiemiddelen4.2.2 Investeringen in innovatiebewust beleid op de lange
termijnBIJLAGETHEMA'S VOOR INNOVATIEGERICHT BELEID1. Perspectieven voor de veehouderij2. Veranderingen het Landelijk Gebied3. Ketennetwerken4. Voedselveiligheid5. Natuurketens6. Bescherming visserijbestanden en mariene ecosystemen7. Emancipatie
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28077Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 91 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 077LNV Innovatiebeleidnr. 1BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 31 oktober 2001Hierbij bied ik u de beleidsbrief innovatie aan met als titel «Innovatie:
sleutel tot verandering». Tegelijkertijd heb ik aan de voorzitter van
de SER gevraagd advies uit te brengen over deze beleidsbrief.De Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij,L. J. Brinkhorst INNOVATIE: SLEUTEL TOT VERANDERINGLNV Innovatiebeleid voor Voedsel en GroenINHOUDSOPGAVE 1.Verandering als maatschappelijke opgave31.1De veranderingsopgave3 1.2De sturingsfilosofie3    2.Veranderingsopgave voor voedsel en groen42.1De problemen voor voedsel en groen4 2.1.1Voedsel nader bezien5 2.1.2Groene ruimte nader bezien5 2.2Ambities en perspectieven62.2.1Ambitie en perspectief voor voedsel62.2.2Ambitie en perspectief voor groene
ruimte72.2.3Flexibel innovatiebeleid8 2.3Uitgangspunten van beleid8 2.3.1Innovatie als leerstrategie82.3.2Randvoorwaarden voor systeeminnovatie92.3.3Maatschappelijk verantwoord ondernemen
en beheer92.3.4Nieuwe perspectieven als doel10 2.4Strategie op hoofdlijnen10    3.Instrumenten en agenda voor het lnv- innovatiebeleid113.1Uitgangspunten113.1.1Innovatiebewust beleid voor de
juiste randvoorwaarden12 3.1.2Innovatiegericht beleid voor
specifieke publieke doelen12 3.1.3Richten op diverse doelgroepen13 3.1.4 Bevorderen van variatie133.2Inzet van instrumenten in innovatiebeleid143.2.1Versterking van competenties143.2.2Kennisbenutting15 3.2.3Financiële ondersteuning15 3.2.4Agenderen173.2.5Ondersteuning van de vorming
van netwerken183.2.6Clusteraanpak19 3.2.7Innovatietoets wet- en regelgeving19 3.3Innovatiegericht beleid: thema's
voor de lnv-innovatieagenda 200219    4.Financiële paragraaf204.1Periode 2002 t/m 2005204.2Lange termijn23 4.2.1Investeringen in nieuwe communicatiemiddelen23 4.2.2Investeringen in innovatiebewust
beleid op de lange termijn23   BIJLAGE251. Verandering als maatschappelijke opgave1.1 De veranderingsopgaveOnze maatschappij verandert snel, misschien sneller dan ooit tevoren.
Daarbij gaan technologische, economische, ecologische, institutionele en sociaal-culturele
veranderingen samen. De aanjagers voor deze veranderingen zijn in belangrijke
mate te vinden in autonome processen of internationale ontwikkelingen die
vanuit het nationale overheidsbeleid maar zeer ten dele zijn te beïnvloeden.
Het gaat daarbij om zaken als de ontwikkeling van ICT, globalisering van de
samenleving, het ontstaan van de netwerkeconomie, verlies aan biodiversiteit,
klimaatverandering, de groei van de Europese Unie en individualisering. De
gevolgen van deze trends zijn niet altijd duidelijk en lang niet altijd eenduidig.Tegelijkertijd veranderen normen en waarden in onze maatschappij. Dit
uit zich op vele terreinen, waaronder gezondheid, veiligheid en milieu. Deze
veranderende normen en waarden gelden zeker ook voor voedsel en groen. De
burger wil kunnen vertrouwen op zijn voedsel. Niet alleen op de kwaliteit
van het voedsel zelf, maar ook op een productiewijze die aansluit bij zijn
van normen en waarden. Hij wenst over deze zaken ook betrouwbaar geïnformeerd
te worden. Ook stelt de burger steeds hogere eisen aan de kwaliteit van zijn
leefomgeving. Dit betekent dat het platteland niet alleen functies dient te
vervullen als drager van economische activiteiten binnen en buiten de landbouw,
opvang van water en biodiversiteit, maar dat het er ook goed wonen, werken
en recreëren is.Tegen deze achtergrond van ingrijpende autonome ontwikkelingen en een
steeds nadrukkelijker roep om kwaliteit, is het duidelijk dat onze maatschappij
voor een enorme veranderingsopgave staat. Zoals in het Nationaal Milieubeleidsplan
4 (NMP-4) al is uitgewerkt voor het milieubeleid, vereist dit langdurige veranderingsprocessen
op technologisch, economisch, sociaal-cultureel en institutioneel gebied.
Daarvoor zijn systeeminnovaties nodig, waarmee wordt gedoeld op bedrijfs-
en organisatieoverstijgende vernieuwingen die door verschillende belanghebbenden
gezamenlijk verwezenlijkt worden. Dit type innovaties vraagt om de inbreng
van uiteenlopende soorten van kennis en vaardigheden en om ingrijpende veranderingen
in de verhoudingen tussen belanghebbende partijen. Systeeminnovaties gericht
op een duurzame oplossing voor de grote milieuproblemen; op maatschappelijk
verantwoord ondernemen in de voedselproductie; op een informatiemaatschappij
waarin bedrijven en overheid transparant handelen; op een platteland dat een
kwalitatief hoogstaande leefomgeving biedt voor zowel de plattelandsbewoner
als de recreërende stedeling; op een natuur met een hoge intrinsieke,
maar ook een hoge belevings- en gebruikswaarde.1.2 De sturingsfilosofieSysteeminnovaties zijn geen zaak van de overheid alleen. Integendeel,
de hele maatschappij is er bij betrokken, terwijl de besluiten over werkelijke
fysieke veranderingen meestal niet door overheden worden genomen maar door
anderen. Op het gebied van voedsel en groen nemen ondernemers in en beheerders
van de groene ruimte deze besluiten. Die besluiten worden altijd genomen tegen
de achtergrond van de huidige marktomstandigheden. Een toenemende invloed
is echter ook afkomstig van verschillende netwerken en de interactie tussen
die netwerken. Bijvoorbeeld het netwerk van maatschappelijke organisaties,
media en politiek waarin de discussie over veranderende normen en waarden
plaats vindt, het kennis- en innovatienetwerk, het financiële netwerk,
het institutionele netwerk en het netwerk van normstelling en handhaving.
De overheid kan die verschillende netwerken wel – in verschillende
rollen – beïnvloeden. Een effectieve beïnvloeding vraagt om
een samenhangend overheidsoptreden in de verschillende rollen en netwerken,
gebaseerd op een langetermijnvisie en rekening houdend met de complexiteit
en inherente onzekerheid van grote veranderingsprocessen. Transparantie, het
beschikbaar maken van betrouwbare informatie voor de burger, is daarbij een
belangrijke voorwaarde voor maatschappelijke inbedding.In deze nota zet het kabinet het innovatiebeleid van het ministerie van
LNV uiteen, voortbouwend op de eerdere nota's Voedsel en
Groen en Natuur voor Mensen, Mensen voor Natuur. Het innovatiebeleid
moet de veranderingsopgave ondersteunen waarvoor de agrocluster en de groene
ruimte zich gesteld zien. Met dit innovatiebeleid wil het kabinet, samen met
het bedrijfsleven en de actoren in de groene ruimte, nieuwe perspectieven
voor voedsel en groen scheppen.In de hierboven genoemde nota's heeft het kabinet zijn visie neergelegd
over de gewenste ontwikkelingen in de toekomst. Die visie wordt in deze beleidsbrief
voorzien van een handelingsperspectief. Daartoe is de visie vertaald naar
zo concreet mogelijke ambities op de beleidsterreinen van voedsel en groen.
Die ambities blijken echter maar ten dele in duidelijk af te bakenen resultaten
weer te geven. Voor een groot deel is wel aan te geven welke veranderingen
gewenst zijn; waartoe die veranderingen zouden moeten leiden is echter minder
scherp aan te geven. Bij een dergelijke ambitie past een strategie van learning by doing, een leerstrategie dus. Binnen die leerstrategie
wordt innovatie voorgesteld als de sleutel: door in te zetten op innovatie
komen mogelijkheden in beeld die de veranderingsambities dichterbij kunnen
brengen. Zo wordt recht gedaan aan het gegeven dat we de aard van de gewenste
veranderingen wel kennen, maar dat we de precieze uitwerking nog moeten ontdekken.In hoofdstuk 2 wordt de veranderingsopgave voor voedsel en groen zo helder
mogelijk neergezet. Daarbij vertalen we de ambities en strategieën en
stellen we het doel van het innovatiebeleid vast. In hoofdstuk 3 volgt een
uiteenzetting van het innovatiebeleid, de sleutel die wordt ingezet om de
benodigde leerstrategie vorm en inhoud te geven. In hoofdstuk 4 tenslotte
wordt aangegeven wat deze strategie inhoudt voor het beleid op korte en lange
termijn. Alles bij elkaar poogt deze nota een samenvattend beeld te geven
van de wijze waarop de visies uit Voedsel en Groen
en Natuur voor Mensen, Mensen voor Natuur omgezet
kunnen worden in een wenkend perspectief voor zowel de agrocluster als de
groene ruimte. Een perspectief dat de aanzet kan vormen voor veranderingen
die alle betrokkenen als gewenst zullen ervaren.2. Veranderingsopgave voor voedsel en groenIn dit hoofdstuk wordt een nadere analyse gemaakt van de veranderingsopgaven
voor voedsel en groen. Welke problemen spelen er, wat zijn de ambities, welke
perspectieven worden hierdoor geopend, wat zijn de uitgangspunten van beleid
en op welke wijze kunnen de noodzakelijke transformaties door beleid worden
ondersteund?2.1 De problemen voor voedsel en groenIn de ogen van de samenleving heeft de laatste decennia het systeem van
landbouw en voedselproductie de grenzen van het aanvaardbare en toelaatbare
bereikt. Op sommige onderdelen is die grens zelfs overschreden. Verbetering
van het bestaande systeem biedt geen oplossingen voor de gevolgen van een
veel te lang doorgezette, eenzijdige nadruk op verhoging van de efficiency.
Hieruit is een veelheid aan problemen ontstaan op o.a. het gebied
van milieu, gezondheid, welzijn van dieren en de achteruitgang van landschap
en natuur. De discussie hierover is in de jaren 80 gestart rondom de thema's
mest en milieu. In de jaren daarna is de discussie verdiept en verbreedt met
de genoemde andere problemen. Dit alles heeft geresulteerd in een afkalvende
legitimatie van de landbouw in de maatschappij. Voor de oplossing van de huidige
problemen zijn structurele vernieuwingen nodig. De maatschappij vereist van
de agrocluster en de groene ruimte dat er verder gekeken wordt dan de eigen
sectorbelangen. Het gaat er nu vooral om waarden veilig te stellen die breed
leven. Daarvoor is het nodig dat de agrocluster weer sterker verbonden raakt
met de rest van de economie en de maatschappij. En het is nodig dat de groene
ruimte wordt bezien in samenhang met alle economische en maatschappelijke
activiteiten die daar invloed op uitoefenen. BOX 1: uit Voedsel en Groen Om het beeld voor 2010 dichterbij te brengen
zijn verderstrekkende vernieuwingen nodig: integrale vernieuwingen die in
samenwerkingsverbanden worden gerealiseerd, waarbij meer ondernemers, meer
bedrijvigheden en meer doelen worden betrokken (bijvoorbeeld én economische
versterking en milieuwinst). En waarin naast tastbare innovaties (van producten
en hulpmiddelen) ook zwaar wordt geïnvesteerd in «zachte»
innovaties (van principes, ontwerpen, denkbeelden, regels en organisatievormen).
En waarin zowel wetenschappelijke en technologische kennis als ervaringskennis
uit de praktijk worden benut. [Voedsel en Groen, p. 25.]2.1.1 Voedsel nader bezienHet zijn niet alleen de bekende problemen op het gebied van milieu, diergezondheid
en -welzijn die het gevoel geven dat ingrijpende veranderingen nodig zijn.
Er is meer aan de hand. De samenloop van structurele problemen en de opeenvolging
van crises in de afgelopen jaren, plus de toenemende stroom van informatie
(een gevolg van de ontluikende informatiemaatschappij), heeft het vertrouwen
bij consument en burger ernstig ondermijnd. Als gevolg van de informatiemaatschappij
wordt de consument geconfronteerd met steeds meer, vaak tegenstrijdige informatie
over de veiligheid, kwaliteit en herkomst van zijn voedsel. Dit versterkt
de reeds bestaande twijfels. De Nederlandse landbouw heeft zijn productielocatie
in een hoogontwikkelde, stedelijke omgeving die hoge eisen stelt.De maatschappelijke legitimatie van de landbouw staat ter discussie. Hoe
een hernieuwde landbouw, die de maatschappelijke legitimatie heeft herwonnen,
er uit zal zien is nog niet duidelijk. Duidelijk is wel dat de agrocluster
zal moeten laten zien dat de eisen van consumenten serieus worden genomen,
dat hij openstaat voor een publieke discussie over normen en waarden en dat
de cluster transparant wil handelen.2.1.2 Groene ruimte nader bezienOok het beheer van de groene ruimte staat sterk in de maatschappelijke
belangstelling. Er is een voortdurend debat gaande over de meest wenselijke
ruimtelijke verdeling van de functies wonen, werken, recreëren en natuur.
Steeds blijkt weer dat verschillende groepen en individuen verschillende invullingen
geven aan deze vier maatschappelijke waarden. Dit wordt zichtbaar in het debat,
waar vele belangen naast en door elkaar spelen. Deze tegenstellingen maken
duidelijk dat een eenvoudige oplossing niet voorhanden is. Voor de groene
ruimte ligt de veranderingsopgave op het gebied van maatschappelijk verantwoord
beheer. Dat vraagt om erkenning van de verscheidenheid aan waarden en een
open afweging van de daaraan gekoppelde belangen en wensen voor
de toekomst. Alleen door dit proces van agendering centraal te stellen kan
er op de langere termijn uitzicht worden geboden op een samenhangende visie
en een daaraan gekoppeld overheidsbeleid. Dat vraagt om een andere modus operandi van alle betrokkenen, inclusief LNV.2.2 Ambities en perspectieven«Voedsel en groen van internationale klasse». Deze woorden
geven aan waar het kabinet voor staat. Kwaliteit naar internationale maatstaven,
gebaseerd op brede maatschappelijke waarden. Dat is een ambitieniveau dat
past bij een hoog ontwikkeld land, gelegen in het economische kerngebied van
Noordwest Europa. Zoals in vele vruchtbare rivierdelta's overal ter wereld
strijden allerlei functies (wonen, handel en industrie, natuur en landschap,
verkeer en vervoer, recreatie en landbouw) daarbij om een plaats. Niet alleen
in nationaal perspectief, maar ook in relatie tot de functies naar ons achterland.
In dit krachtenveld kan een hoog ambitieniveau voor voedsel en groen alleen
worden gerealiseerd wanneer er voldoende maatschappelijk draagvlak bestaat
voor het beleid, voor de economische activiteiten binnen de agrocluster en
voor het beheer van de groene ruimte. Daarnaast moet er voor de actoren binnen
de agrocluster en de groene ruimte een perspectief bestaan om te blijven investeren
in de toekomst. Daar draait het om bij het innovatiebeleid van dit kabinet:
het scheppen van perspectief en het verkrijgen van maatschappelijk draagvlak.De nadruk op een positief geformuleerd perspectief brengt voor het te
voeren beleid nieuwe uitdagingen met zich mee. In plaats van reactief beleid
is hier sprake van pro-actief beleid. Het is relatief eenvoudig om aan te
duiden wat er met behulp van beleid vermeden moet worden: een teveel aan mest,
een te groot risico op besmetting enz. Het is echter veel moeilijker om aan
te geven wat er met beleid in positieve zin gedaan zou moeten worden. Dat
vraagt immers om het formuleren van voorwaarden voor «maatschappelijk
gelegitimeerde landbouw» of meer in het algemeen «het goede leven».
Toch is het voor de ontwikkeling van een positief perspectief nodig in deze
termen te denken, hoe lastig dat ook is. We beginnen hieronder met een eerste
poging om de ambities op de terreinen van voedsel en groen te formuleren.2.2.1 Ambitie en perspectief voor voedselIn Voedsel en Groen heeft het kabinet zijn
visie voor de agrocluster in het komend decennium geschetst. Kort samengevat
komt die visie neer op een zowel economisch, ecologisch als sociaal-cultureel
duurzame agrocluster; een mondiaal concurrerende cluster, die onder internationaal
vergelijkbare omstandigheden zonder overheidssteun moet kunnen opereren; een
agrocluster die maatschappelijk verantwoord onderneemt; en die wereldwijd
toonaangevend is. De cluster moet ook het vertrouwen van de consument in binnen-
en buitenland plus de maatschappelijke legitimatie van de burger genieten.
Om dit te realiseren is pro-actief handelen nodig, zowel van de overheid als
van de betrokken ondernemers. Daarmee worden nieuwe perspectieven geschapen.
Uitsluitend reactief handelen leidt in de huidige omstandigheden onvermijdelijk
tot het verder ondergraven van de maatschappelijke legitimatie.Dit klinkt eenvoudiger dan het is. Voor pro-actief handelen is een gedeeld
«richtingsgevoel» nodig. Dat is niet overal in gelijke mate voorhanden.
Voor het milieubeleid zijn in het NMP-4 onlangs de richtinggevende doelstellingen
voor de lange termijn en de afrekenbare doelstellingen voor de middellange
en korte termijn vastgelegd. Voor voedselveiligheid heeft het kabinet
het beleidskader beschreven in zijn beleidsvisie voor de periode 2001–2004.
In de reactie van het kabinet op het rapport De toekomst
van de veehouderij kunt u de hoofdlijnen van de veranderingopgave
voor de dierhouderij terugvinden. Over dierenwelzijn en biotechnologie zal
binnenkort een visie worden ontvouwd. Daarmee zijn echter niet alle dilemma's
opgelost.Evenmin valt daarmee de maatschappelijke discussie over normen en
waarden stil. Het geboden perspectief zal – om wat voor reden ook –
niet meteen door iedereen worden onderschreven, noch zal iedereen ernaar handelen.
Ook is er maatschappelijk en politiek nog geen integrale afweging gemaakt
tussen de normen en waarden die ten grondslag liggen aan de verschillende
beleidsthema's. Denk bijvoorbeeld aan de afweging tussen dierenwelzijn en
milieu; tussen biologische landbouw en voedselveiligheid; en tussen de afwijzing
van de moderne biotechnologie door velen in onze maatschappij enerzijds en
anderzijds het belang dat zich ontwikkelende landen hechten aan biotechnologie
voor hun toekomstige voedselzekerheid.Juist vanwege deze intrinsieke onzekerheden moet een deel van het perspectief
op voedselgebied worden gevonden in een actieve agendering van de verschillende
visies. Juist door die verschillen als uitgangspunt te nemen kunnen we in
het beleid rekening houden met de gevarieerde maatschappelijke waardering
die daarachter schuil gaat. Perspectief kan ontstaan als die verschillen juist
ruimte voor gemeenschappelijk gedragen veranderingen laten zien in plaats
van onoverbrugbare tegenstellingen.2.2.2 Ambitie en perspectief voor groene ruimteDe ambities en het perspectief voor de groene ruimte heeft het kabinet
onder meer geschetst in de nota Natuur voor Mensen, Mensen
voor Natuur. De ambities van het kabinet met betrekking tot de groene
ruimte zijn niet bescheiden: heel landelijk Nederland moet aantrekkelijk zijn
om in te verkeren. Tegelijkertijd staat de groene ruimte onder zware druk
vanwege alle, schijnbaar tegenstrijdige eisen die aan het gebruik ervan worden
gesteld. De gecombineerde ambities op het gebied van water, recreatie, landbouw,
natuur en landschap vragen om integrale en multifunctionele oplossingen.Dit type oplossingen vergt een omslag naar een offensieve, creatieve strategie.
In de Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening is deze omslag getypeerd als een verschuiving
van ruimtelijke ordening naar ruimtelijke ontwikkeling. Dat vraagt om andere
instrumenten en middelen dan de huidige. In het ruimtelijk beleid is de uitwerking
van de Derde en de Vierde Nota Ruimtelijke Ordening zichtbaar in allerhande
instrumenten die leunen op de toewijzing van vormen van grondgebruik. Voor
de groene ruimte is dat vooral te zien in de inspanningen om vaart te houden
in het op poten zetten van de Ecologische Hoofdstructuur, waarbij de nadruk
valt op natte onderdelen. Ook de wens tot versterking van landschappelijke
identiteit en kwaliteit wordt vooral vertaald in ruimtelijke gebruikscategorieën.
Om in ons volle land landschappelijke kwaliteit te realiseren wordt vooral
ingezet op meervoudig ruimtegebruik.Zonder iets af te doen aan de waarde van deze ordenende instrumenten vraagt
de verschuiving van ruimtelijke ordening naar ruimtelijke ontwikkeling om
aanvullende en andere manieren van aanpak. De gewenste verandering in de groene
ruimte beschouwen als een vorm van ontwikkelingsbeleid betekent een ingrijpend
veranderingsproces. Een proces met veel actoren, zowel publieke (ministeries,
provincies en gemeenten) als private. Afstemming en samenwerking tussen deze
partijen zijn cruciaal. Het vergt bovendien creativiteit om dit veranderingsproces
te laten slagen. Consumenten, bewoners en ondernemers spelen in
het proces een belangrijke rol.Bij de veranderingsopgave voor de groene ruimte is er, nog minder dan
bij voedsel, sprake van een gedeeld gevoel van richting. Dit wordt, zoals
gezegd, vooral veroorzaakt doordat het denken in termen van ontwikkeling in
plaats van bestemming nog in de kinderschoenen staat. Bovendien zijn de uitgangssituaties
van een bonte diversiteit; regionale behoeftes en ambities verschillen hemelsbreed.
Dit vraagt om een open benadering, vooral ook vanwege de veelheid aan belangen
en de grote rol van normen en waarden. In de veranderingsstrategie voor de
groene ruimte zal daarom een grote rol zijn weggelegd voor agendavorming.2.2.3 Flexibel innovatiebeleidDe richting van het perspectief voor zowel voedsel als groen is dus wel
duidelijk, maar niet statisch. Het uiteindelijke doel zal voortdurend veranderen
onder invloed van onder meer wijzigingen in maatschappelijke opvattingen.
Een robuust innovatiebeleid zal hiertegen bestand moeten zijn. Enerzijds moet
het duidelijk richting kunnen geven; anderzijds dient het voldoende flexibel
te zijn om zich aan te passen aan voortdurende veranderende omstandigheden.
Dit vraagt om een leerstrategie waarbij rekening gehouden wordt met een veranderend
doel en waarbij de meest veelbelovende ontwikkelingsrichtingen worden verkend
en uitgeprobeerd. Innovatie kan daarbij worden gezien als een cruciale sleutel
om die strategie tot een succes te maken.2.3 Uitgangspunten van beleidZoals al gesteld in Voedsel en Groen ligt
de verantwoordelijkheid voor het investeren in de toekomst in de eerste plaats
bij bedrijven en instellingen. Dat vereist innovatie, de integratie van nieuwe
ontwikkelingen in de bedrijfsvoering en het inspelen op veranderende omstandigheden.
Maar ook de overheid heeft een duidelijke eigen verantwoordelijkheid. Een
groot deel van de activiteiten binnen voedsel en groen raakt het publieke
belang direct. Daaruit vloeit overheidshandelen voort, in de vorm van wet-
en regelgeving, in de vorm van collectieve diensten als onderwijs en onderzoek
en in de ontwikkeling en het beheer van publieke waarden als natuur, landschap
en water.2.3.1 Innovatie als leerstrategieIn de visie van het kabinet valt het actief stimuleren van innovaties
die structurele veranderingen ondersteunen onder directe verantwoordelijkheid
van de overheid. Daarmee helpt de overheid daadwerkelijk om nieuwe perspectieven
tot ontwikkeling te brengen. Door in te zetten op innovaties wordt enerzijds
recht gedaan aan het creatieve vermogen van ondernemers en andere maatschappelijke
groeperingen. Anderzijds kan zo bijna proefondervindelijk worden vastgesteld
of aan de maatschappelijke eisen kan worden voldaan. Deze aanpak doet recht
aan de situatie waarin we ons nu bevinden. De verandering in de richting van
maatschappelijk verantwoord ondernemen wordt ingezet zonder dat er gedetailleerde
langetermijndoelen zijn vast te stellen. De percepties van de problemen lopen
soms sterk uiteen omdat op vele terreinen de onderliggende waarden en belangen
(nog) niet helder zijn. Er is echter wel een gedeelde verwachting dat er perspectief
ontwikkeld kan worden, zonder dat de feitelijke invulling daarvan glashelder
is.In zo'n situatie is een leerstrategie – learning
by doing – de best begaanbare weg. Zo kan een perspectief worden
ontwikkeld. Daarbij zal wel recht gedaan moeten worden aan de
rijke verscheidenheid aan percepties omtrent problemen en gewenste oplossingen.
Hier biedt innovatie de sleutel: verschillende ideeën over de meest wenselijke
of gepaste oplossing van een vraagstuk kunnen leiden tot even zo vele concrete
innovaties. Op voorhand is niet uit te maken welke van deze innovaties ook
uit maatschappelijk oogpunt het meest wenselijk is. Door nu in te zetten op
de beweging, de innovatie zelf, en niet primair op de uitkomst, zal zich een
veelheid aan oplossingen ontwikkelen, waaruit het gedeelde perspectief zal
kunnen ontstaan.Innovatie wordt hiermee de motor van het leerproces waarmee we de veranderingsopgaven
voor voedsel en groen van een antwoord kunnen voorzien. Omdat het gaat om
een veranderingsopgave die vele actoren betreft en waarbij vele maatschappelijke
belangen een rol spelen, zal een enkelvoudige innovatie (bijvoorbeeld een
technische verbetering) meestal niet voldoende zijn. Het gaat er ook om de
verschillende belangen in een nieuw, gemeenschappelijk perspectief te plaatsen.
Voor zo'n brede innovatie is de term systeeminnovatie gereserveerd: na introductie
van een dergelijke innovatie is er niet slechts een stapsgewijze verbetering
opgetreden, maar is het systeem zelf van aard veranderd. Het gaat dan bijvoorbeeld
niet alleen om een diervriendelijke stallen in de intensieve veehouderij,
maar om een geheel nieuw systeem van productie, verwerking en afzet van dierlijke
producten, inclusief de maatschappelijke waardering ervan. Dit type systeeminnovaties
zal nodig zijn om de ambities voor zowel voedsel als groen te verwezenlijken.2.3.2 Randvoorwaarden voor systeeminnovatieInnovaties die verder reiken dan stapsgewijze aanpassingen kosten relatief
veel tijd. Om ze een kans van slagen te geven moeten we weten welke kant we
op willen. Anders ontbreekt de bereidheid om te investeren. Deze ontwikkelingsrichting
is hierboven uiteengezet. Richting moet niet verward worden met gedetailleerde
langetermijndoelen. In een aantal gevallen kunnen die juist verstikkend werken.
Ook de weg naar het einddoel ligt niet vast. Die is afhankelijk van allerlei
onzekere factoren, zoals ontwikkelingen in de technologie, internationale
ontwikkelingen en het verloop van de discussie over normen en waarden. Flexibiliteit
is daarbij essentieel. Het is belangrijk dat de perspectieven worden gerealiseerd;
de weg er naar toe doet er minder toe. Op die manier wordt ruimte voor systeeminnovaties
geschapen. Dit is niet zonder gevolgen voor het overheidsbeleid. Kortetermijnbeleid
zal steeds getoetst moeten worden aan langetermijnambities enperspectieven.
Beleid en regelgeving mogen innovaties niet onnodig belemmeren. Toch moeten
er ook duidelijke grenzen worden gesteld. De overheid zal door wet- en regelgeving
de uiteindelijke grens bepalen waaraan iedereen moet voldoen, ook degenen
die niet willen of kunnen innoveren.Willen innovaties tot succes leiden, dan moeten juist bedrijven en andere
actoren in de groene ruimte hun bijdrage leveren. Van hen wordt ondernemerschap
gevraagd: de durf om te investeren in innovatieve ontwikkelingen en om risico
te nemen. Door te investeren in systeeminnovaties kunnen ook financiers een
belangrijke bijdrage leveren aan het noodzakelijke veranderingsproces. Dat
brengt risico en onzekerheid met zich mee, maar te lang doorgaan op gebaande
wegen doet dat – op een andere manier – ook.2.3.3 Maatschappelijk verantwoord ondernemen en beheerDe maatschappij spreekt de ondernemer aan op zijn handelswijze. Consumenten
worden steeds kritischer en stellen steeds hogere eisen aanproduct
en productiewijze. Voedsel moet gezond, veilig en smaakvol zijn, de productie
moet op natuurlijke wijze plaatsvinden met aandacht voor dierenwelzijn en
de gevolgen voor natuur en landschap. Consumenten vragen om inzicht in het
productieproces en in de herkomst van gebruikte grondstoffen: transparantie
van boer tot bakker. Maatschappelijke waardering en vertrouwen zijn essentiële
voorwaarden geworden voor het voortbestaan van agro-ondernemingen. Het verkrijgen
van een «vergunning tot produceren» is geen vanzelfsprekendheid
meer: die moet nadrukkelijk worden verdiend. Daarmee is maatschappelijk verantwoord
ondernemen een sleutel tot succesvol ondernemen geworden. Agro-bedrijven moeten
zich uitdrukkelijk positioneren als een onlosmakelijk onderdeel van de samenleving;
als ondernemers die maatschappelijke waarden respecteren en die maatschappelijke
waardering ontvangen. Deze vorm van maatschappelijk verantwoord ondernemen
is essentieel om de veranderingen die de agrocluster de komende jaren en decennia
zal doormaken succesvol te laten verlopen.2.3.4 Nieuwe perspectieven als doelHet innovatiebeleid van LNV wil de veranderingsopgave waarvoor de agrocluster
en de groene ruimte zijn gesteld ondersteunen door nieuwe perspectieven te
scheppen, samen met het bedrijfsleven en de andere actoren in de groene ruimte.
Het is gericht op het verwezenlijken van de langetermijnambities voor voedsel
en groen. Maatschappelijk verantwoord ondernemen door bedrijven en maatschappelijk
verantwoord beheer van de groene ruimte vormen daarbij de leidraad. Doel van het LNV innovatiebeleid is het scheppen van nieuwe perspectieven
voor voedsel en groen door innovatie, geleid door maatschappelijk verantwoord
handelen.2.4 Strategie op hoofdlijnenZoals al gesteld in het NMP-4 vraagt zogenoemd «transitiemanagement»
om een procesgerichte sturing, waarin onzekerheid, complexiteit en samenhang
kernbegrippen zijn. Dat geldt te meer voor voedsel en groen waar normen en
waarden nog sterk ter discussie staan, ook internationaal. Het beleid zal
daarom moeten leren omgaan met onzekerheden, uitgaan van meerdere keuzemogelijkheden
en een veelvormige toekomst (grote naast kleine bedrijven, intensieve naast
extensieve bedrijven, productie voor de mondiale markt naast productie voor
de regionale markt). Langetermijnambities zullen voortdurend moeten worden
getoetst aan veranderende normen en waarden en aan ontwikkelingen in internationale
context.Sturing van innovaties voor voedsel en groen zal verder plaats vinden
doordat actief positie zal worden gekozen in de netwerken die van invloed
zijn op het tot stand komen van systeeminnovaties. Het debat over normen en
waarden zal in verschillende nationale en internationale fora actief worden
aangegaan. Dat gebeurt nu ook al, bijvoorbeeld over biotechnologie en, in
Europees verband, dierenwelzijn. De overheid heeft hier met name een agenderende
rol. Ook zal de overheid veranderaars (partijen met een sleutelpositie bij
de noodzakelijke systeeminnovaties) en financiers nadrukkelijk op hun verantwoordelijkheid
aanspreken.De overheid kiest voor een andere benadering van onderzoek, onderwijs
en voorlichting op de terreinen van voedsel en groen. Het onderzoek is meer
op afstand gezet en zal meer worden gestuurd door beleidsvragen. Het onderwijs
staat op dit moment ter discussie, maar duidelijk is wel dat er meer ingezet
zal worden op de inhoud van onderwijs voor voedsel en groen.
De voorlichting is geprivatiseerd en wordt nu meer ingevuld door pakketten
beleidsvoorlichting aan te besteden. De instituties uit het oude «OVO-drieluik»
spelen dus nog steeds een belangrijke rol, maar de institutionele inbedding
is veranderd. Bij normstelling en handhaving zal in de toekomst nadrukkelijk
getoetst worden op innovatiebelemmerend beleid en regelgeving. De overheid
zal belemmerende regelgeving waar nodig aanpassen.Innoverende ondernemers zullen worden ondersteund door het creëren
van gunstige randvoorwaarden en financiële instrumenten. Tenslotte zal
actief worden geïntervenieerd als er een duidelijk publiek belang in
het geding is. De rol van de overheid is hier faciliterend en stimulerend,
in het volle besef dat het overgrote deel van de innovaties tot stand komt
zonder actieve overheidsbemoeienis. Dat geldt ook voor terreinen waarop de
overheid vanuit zijn verantwoordelijkheid voor publieke doelen veranderingen
of vernieuwingen graag verwezenlijkt zou zien.Sturing van innovatieprocessen blijft een complexe zaak. Toeval, een geniaal
idee of een spontane ontmoeting kunnen een belangrijke rol spelen bij de uiteindelijke
vorm die een bepaalde innovatie krijgt. Toch is het algemene innovatieklimaat,
de kans dat op een specifiek terrein succesvolle innovaties tot stand komen,
wel degelijk te beïnvloeden. Belangrijke randvoorwaarden voor een gunstige
innovatieklimaat zijn o.a.:• Een duidelijk probleembesef bij de doelgroep, de ondernemers in
de agrocluster en de actoren in de groene ruimte;• Een innovatief onderzoeksklimaat;• Ruimte voor dynamiek, financieel maar ook beleidsmatig;• Mogelijkheden voor het creëren van nieuwe netwerken;• Het agenderen van specifieke thema's• Maatschappelijke inbedding door transparante en betrouwbare informatie
voor de burger.Het innovatiebeleid van LNV zal erop gericht zijn deze randvoorwaarden
in gunstige zin te beïnvloeden. In het volgende hoofdstuk zal het innovatiebeleid
concreet worden uitgewerkt in een aantal instrumenten en een agenda. Daarbij
zullen we met name het beleid dat nú kan worden ingezet concreter uitwerken.3. Instrumenten en Agenda voor het LNVinnovatiebeleidIn dit hoofdstuk worden de instrumenten voor het innovatiebeleid van LNV
gepresenteerd. Daarnaast bevat dit hoofdstuk een eerste agenda van prioritaire
thema's. Daarbij onderscheiden we twee beleidssporen. Eerst worden de uitgangspunten
voor beide beleidstypen uiteengezet vervolgens wordt een concrete invulling
gegeven aan de stappen die het kabinet op korte termijn zal zetten.3.1 UitgangspuntenIn het innovatiebeleid voor de agrocluster en de groene ruimte onderscheiden
we twee sporen:A. Innovatiebewust beleidDoor innovatiebewust beleid kan de overheid randvoorwaarden voor innovatie
scheppen of verbeteren. Dit beleidstype maakt het de overheid ook mogelijk
belemmeringen voor innovatie weg te nemen. Dit kan zowel door nieuw beleid
te ontwikkelen als door bestaand beleid aan te passen of te beëindigen. B. Innovatiegericht beleidDoor innovatiegericht beleid kan de overheid concreet bijdragen aan innovatietrajecten
die zij van belang vindt. Bij innovatiegericht beleid onder verantwoordelijkheid
van het kabinet staat het verwezenlijken van specifieke, omschreven publieke
doelen altijd voorop.3.1.1 Innovatiebewust beleid voor de juiste randvoorwaardenMet innovatiebewust beleid prikkelt de overheid actoren tot innoveren
en verwijdert zij belemmeringen. De overheid zal bij de vormgeving van beleid
bewust rekening houden met de gevolgen voor de innovatieruimte. Innovatiebeleid
betekent dus een opdracht aan alle beleidsontwerpers om ruimte te scheppen
voor innovatie.Innovatiebewust beleid zal doorgaans voorwaardenscheppend van aard zijn,
waarmee de overheid een faciliterende rol aanneemt. Het innovatiebewust beleid
van het ministerie van LNV is complementair aan en samenhangend met het innovatiebeleid
van andere departementen zoals EZ, Financiën, OCenW en VROM. Het onderscheidt
zich doordat het gericht is op de specifieke behoeften van de LNV-doelgroepen
in de agrocluster en de groene ruimte en doordat het een bredere doelstelling
heeft dan innoveren «sec», namelijk het stimuleren van «maatschappelijk
verantwoord ondernemen».Een voorbeeld van het scheppen van (rand)voorwaarden is de structurele
financiële ondersteuning van het Innovatienetwerk Groene Ruimte en Agrocluster.
Dit netwerk houdt zich bezig met potentiële vernieuwing in de agrocluster
en de groene ruimte.Belemmeringen voor innovatie kunnen zowel in de markt als bij de overheid
ontstaan. Bestaande wet- en regelgeving wordt vaak genoemd als een belemmering
voor innovatie. De meeste bestaande regelgeving is niet opgesteld om innovatie
te bevorderen, maar om andere doelen te verwezenlijken. Negatieve neveneffecten
op innovatie zijn daarbij niet altijd te vermijden. Maar regelgeving kan innovatie –
direct en indirect – zowel remmen als bevorderen. Directe effecten op
innovatie doen zich voor wanneer regelgeving de richting ervan bepaalt. Zo
zijn bijvoorbeeld nieuwe milieunormen bepalend geweest voor een innovatiegolf
in de afvalwaterzuivering. Indirecte effecten treden op wanneer regelgeving
een andere factor beïnvloedt die bepalend is voor innovatie. Zo remt
bijvoorbeeld de forfaitaire stikstofexcretienorm bij mestafzetcontracten innovaties
die leiden tot lagere stikstofgehaltes in de mest. Deze worden immers niet
beloond.Een voorbeeld van het wegnemen van belemmeringen voor innovatie in wet-
en regelgeving is het recente MDW-rapport Met recht gekweekt, waarin een radicale vereenvoudiging van het wetgevingscomplex rond
kwekersrecht en rassentoelating wordt aanbevolen. De aanbevelingen van het
MDW-project levensmiddelenwetgeving van enkele jaren geleden zijn reeds verregaand
geïmplementeerd.3.1.2 Innovatiegericht beleid voor specifieke publieke
doelenBij innovatiegericht beleid vormt het verwezenlijken van bepaalde publieke
doelen, bijvoorbeeld dierenwelzijn of voedselveiligheid, het startpunt. In
sommige gevallen kan innovatie daarbij efficiëntere en betere oplossingen
opleveren dan de meer gangbare wet- en regelgeving. Zoals in hoofdstuk 2 is
gezegd zijn innovaties noodzakelijk om de veranderingsopgaven voor voedsel
en groen tot een succes te maken. Het gaat om beleidsdoelen waar innovaties
voor nodig zijn die in de maatschappij niet spontaan tot stand
komen. De overheid moet daarom richting geven aan het innovatieproces.Het ministerie van LNV zal een agenda ontwikkelen met thema's en prioriteiten
die gebaat zijn bij innovatie. Deze agenda zal jaarlijks in de begroting van
LNV worden opgenomen. Criteria bij de keuze voor deze thema's zijn het publiek
belang en de mate waarin innovatie een bijdrage kan leveren aan de oplossing
van een bepaald probleem. Innovatieve projecten die aan de criteria voldoen
zullen bijna altijd samen met het bedrijfsleven en/of de actoren in de groene
ruimte worden uitgevoerd.3.1.3 Richten op diverse doelgroepenDe doelgroep van het innovatiebeleid van het ministerie van LNV is zeer
divers. Deze varieert van kleine ondernemers die een neventak op hun bedrijf
willen starten tot clusters van ondernemingen die een nieuwe keten tot ver
buiten de traditionele agrocluster willen opzetten. Denk hierbij ook aan publiek-private
samenwerkingsverbanden gericht op systeeminnovaties in de groene ruimte.Met de doelgroepenbenadering wil het kabinet afscheid nemen van de meer
traditionele, collectivistische benadering van de landbouw. In de huidige
marktverhoudingen past een dergelijke aanpak niet langer: er wordt nu juist
gevraagd om differentiatie. Ketens en ondernemers zullen zich moeten onderscheiden
door het veroveren van een unieke positie in de markt. Het kabinet gaat er
vanuit dat concurrerende ondernemers zelf de optimale niche voor hun bedrijf
zoeken. Ook in het landelijk gebied gaat het om innovaties die de betrokken
partijen een optimale positie verschaffen, bijvoorbeeld in een landschap met
een unieke identiteit.Het innovatiebeleid richt zich op een groot aantal doelgroepen. Het kan
echter niet in gelijke mate op al deze groepen zijn gericht. Voor de inzet
van instrumenten en de verdeling van middelen maakt het kabinet de volgende
keuzen:• Het beleid zal gericht zijn op het stimuleren van vernieuwende
en initiatiefrijke ondernemers, de innovatoren.• Keten- en clustergerichte innovaties hebben voorrang op bedrijfsgerichte
innovaties. Hetzelfde geldt voor themagerichte innovaties die van belang zijn
voor meerdere sectoren.• Ondernemers die willen leren innoveren en daarvoor nieuwe kennis
en vaardigheden willen verwerven en ondernemers die ondersteuning zoeken bij
het opbouwen van een innovatienetwerk zullen gericht worden ondersteund.• Vernieuwende samenwerkingsverbanden in de groene ruimte die de
bestaande bestuurlijke problemen bij ruimtelijke vraagstukken aanpakken zullen
voorrang krijgen bij het vrijmaken van middelen.Binnen deze algemene aanpak vergen het MKB, alsmede kleinschalige initiatieven
van ondernemers in de primaire bedrijfstak en de groene ruimte bijzondere
aandacht. Het beleid zal zo worden ingericht dat kleinschalige ondernemers
voldoende ondersteuning kan worden geboden; daarbij zal specifiek aandacht
worden besteed aan de bijzondere positie van vrouwelijke ondernemers. Voor
het MKB bestaan een aantal specifieke instrumenten van het Ministerie van
Economische Zaken, waarvan ook het MKB uit de agrocluster gebruik kan maken.
Het instrumentarium van het ministerie van LNV zal hierop aansluiten.3.1.4 Bevorderen van variatieHet kabinet wil met het innovatiebeleid van het ministerie van LNV vooral variatie bevorderen. Immers, uit een scala van voorgestelde vernieuwingen
blijken er altijd maar enkele ideeën ook daadwerkelijk tot resultaat
te leiden. Om de kans op resultaat te vergroten, is het van belang dat de
actoren op het terrein van voedsel en groen uit een zo breed mogelijk aanbod
van vernieuwingen kunnen putten. Dit heeft onder andere belangrijke gevolgen
voor het kennisbeleid. Het onderzoek zal zich niet langer concentreren op
het heersende paradigma; ook andere dienen aan bod te komen. Zo gaat er momenteel
van het veredelingsonderzoek in de biologische landbouw al een belangrijke
impuls uit voor de veredeling in de gangbare landbouw. Pas wanneer er mogelijkheden
zijn, valt er iets te kiezen.Omdat het kabinet geen eenvormig beleid voor de zeer diverse innovatoren
voert, zal hij verschillende gezichten in zijn beleid tonen. De rol van het
departement van LNV is afhankelijk van de context waarbinnen de innovatie
plaats vindt. Bijvoorbeeld: welke prioriteit heeft het publiek belang dat
met de innovatie gemoeid is? In welke fase bevindt zich de innovatie ? Welk
instrument is het meest geschikt? In het ene geval zal het departement hoofdzakelijk
faciliterend opereren en in het andere geval actief participeren in een innovatietraject.
Wanneer het kabinet kansen ziet om via een innovatietraject een publiek doel
te verwezenlijken, dan zal het departement van LNV als initiator kunnen optreden.
Is die relatie minder duidelijk, dan zal zij juist een meer volgende rol voor
zichzelf weggelegd zien.3.2 Inzet van instrumenten in innovatiebeleidVoor het realiseren van een innovatiebewuste omgeving en het stimuleren
van gewenste gerichte innovaties staat het kabinet een palet aan mogelijkheden
ter beschikking. Om het innovatiepotentieel te versterken wordt ingezet op
de versterking van competenties van werkenden en lerenden. Ook de kennisbenutting
in relatie tot innovatie behoeft de nodige aandacht. Hiervoor wordt het LNV-kennisbeleid
herijkt. Naast betere kennisbenutting blijkt vaak dat een reductie van de
financiële risico's in de beginfase van een innovatieproces van doorslaggevende
betekenis kan zijn. Hiervoor worden vier complementaire financiële instrumenten
ingezet. Middels het stimuleren van het agenderingsproces wil het kabinet
een bijdrage leveren aan het manifest maken van kansen en bedreigingen voor
innovatie. Netwerken welke een bijdrage kunnen leveren aan de LNV innovatieagenda
worden tijdelijk gestimuleerd. Onverwachte mogelijkheden of nieuwe combinaties
worden zichtbaar gemaakt door de zogenoemde clusterbenadering in te zetten.
Om de effectiviteit van het overheidshandelen bij innovatie te kunnen meten
wordt een innovatietoets ontwikkeld.3.2.1 Versterking van competentiesDe noodzakelijke veranderingen stellen hoge en vaak nieuwe eisen aan ondernemers
en werknemers. Succesvolle innovaties in het domein voedsel en groen zijn
alleen mogelijk als zowel individuen als organisaties over voldoende kennis
en vaardigheden beschikken. Het kabinet werkt daarom aan een aanbod waarbij
actoren in de agrocluster en de groene ruimte hun kennis en vaardigheden kunnen
ontwikkelen. De nadruk op cursusonderwijs (bijvoorbeeld via de «Versterking
en Innovatie Agrarisch Onderwijs Regeling») is daarvan een goed voorbeeld.
Vanuit het perspectief van «een leven lang leren» zal systematisch
worden gewerkt aan vernieuwing van de inhoud van de groene opleidingen. Zo
wordt de competentie van toekomstige generaties ontwikkeld. Het kabinet zal financiële ondersteuning verstrekken aan (kleine)
ondernemers en organisaties in de groene ruimte bij het uitwerken van ideeën
voor innovaties. Daarnaast zal ondersteuning en advisering gegeven worden
over (systeem)innovaties die passen binnen de thema's van de innovatie-agenda.
Voor het ondersteunen van ondernemers bij innovatieprocessen zal daarom een
vraaggerichte faciliteit worden gecreëerd. Het gaat daarbij om projecten
en doelgroepen die niet bereikt worden door commerciële adviesdiensten.
In overeenstemming met de hoofdlijn van Voedsel en Groen zal de advisering en ondersteuning bij innovatieprocessen zo veel
mogelijk vraaggericht worden ingezet. Het kennisbeleid zal zich dus meer moeten
richten op de vragen en wensen van «het veld». Daar hoort bij
dat die kennis de eindgebruikers makkelijker bereikt. Gespecialiseerde onafhankelijke
intermediaire organisaties zullen deze ondersteunings- en advieswerkzaamheden
uitvoeren. Aangezien innovaties steeds meer over de grenzen van de eigen sector
plaatsvinden, is nauwe samenwerking nodig met het door EZ gefinancierde Syntens.3.2.2 KennisbenuttingHet LNV-kennisbeleid wordt op andere leest geschoeid: de nadruk komt sterker
te liggen op de inhoud van onderzoek en onderwijs. De innovatie van het kennisbeleid
zal met name zijn gericht op betere benutting van inhoudelijke kennis. Waar
gaat het om?• Betere kennisbenutting voor innovatieve toepassingen: beoogd wordt
een betere aansluiting tussen uiteenlopende kennisbronnen en verschillende
kennisgebruikers.• Betere kennisbenutting in opleidingen voor voedsel en groen: beoogd
wordt ook kennisdoorstroming naar onderwijsinstellingen die niet tot het traditionele
domein van LNV behoren. Nieuwe systemen moeten daarvoor worden ontwikkeld
die aansluiten op systemen voor «een leven lang leren» en ontwikkeling
van kennis en vaardigheden.• Betere kennisbenutting voor LNV-beleid: beoogd wordt om ervaring
op te doen met nieuw te ontwikkelen systemen voor een betere communicatie
tussen onderzoekers en beleidsmakers, waarin ook ruimte is voor beslissingen
over het stopzetten van een bepaalde onderzoekslijn.Voor een betere kennisbenutting staan diverse maatregelen op het programma.
Uitwisseling tussen kennisinstellingen onderling zal worden gestimuleerd door
onderzoekers te trainen in het effectiever communiceren van onderzoeksresultaten
richting kennisgebruikers in beleid, bedrijf en onderwijs. In contracten met
onderzoeksinstellingen zal de kennisdoorstroming naar gebruikers expliciet
worden geregeld. De afgelopen jaren is gebleken dat de Subsidieregeling Demonstratieprojecten
een effectief instrument is om kennisdoorstromig en -benutting te bewerkstelligen.
De regeling blijft daarom gehandhaafd. Vooralsnog is voor dit doel € 2,3
miljoen per jaar beschikbaar. Gebruik van bestaande en nieuw te vormen netwerken
zal worden gestimuleerd opdat kennis beter wordt benut. Met name het Innovatienetwerk
Groene Ruimte en Agrocluster en de regionale innovatienetwerken spelen hierin
een belangrijke rol. Ook interdepartementale netwerken zijn van belang. Het
kabinet zal impulsen in het kader van ICES en ICES/KIS stimuleren. Dat zal
bijdragen aan een effectiever gebruik van kennis voor innovatie.3.2.3 Financiële ondersteuningIn de nota Voedsel en Groen heeft het kabinet
een herijking van het financiële instrumentarium voor innovatie-ondersteuning
aangekondigd. Bij financiële ondersteuning van innovatieprocessen zal
verstoring van de marktwerking zoveel mogelijk worden vermeden. Dat betekent
dat het kabinet terughoudend zal zijn met het verstrekken van subsidies. Concreet houdt dit in dat normale ondernemersrisico's niet zullen worden gedekt.
Ook zullen er geen generieke investeringssubsidies worden verstrekt om vernieuwingen
te stimuleren. Zoals opgemerkt in Voedsel en Groen
zal de financiële ondersteuning van individuele ondernemers zich met
name richten op innovatie in de precompetitieve fase, de voorfase.Het bestaande Stimuleringskader van het ministerie van LNV zal daarbij
worden omgebouwd om het te laten aansluiten bij de behoeften van de gebruikers.
De zwaarte van beoordelingsprocedures zal in overeenstemming zijn met de omvang
van de geboden ondersteuning.Het kabinet ziet vier typen instrumenten:1. Ondersteuning voortrajectenFinanciële ondersteuning zal worden geconcentreerd op de strategische
en ontwikkellingsfase van innovatieprojecten (bijv. bijdragen aan haalbaarheidsstudies
en pilot-projecten). Daartoe zal het kabinet een nieuwe innovatieregeling
opstellen. Hiervoor is vanaf het begrotingsjaar 2002 structureel een bedrag
van € 6,8 miljoen per jaar beschikbaar. In afwachting van het tot
stand komen van dit nieuwe instrument zal in 2002 de innovatieregeling voor
dit doel worden opengesteld. Gezien de innovatieopgave waarvoor de actoren
in de agrocluster en de groene ruimte staan is het noodzakelijk het nu beschikbare
bedrag substantieel te verhogen. Tevens zal worden bezien of voor dit instrument
tijdens de volgende kabinetsperiode extra geld kan worden ingezet.2. Garantieregeling Risicovolle InnovatietrajectenHet kabinet kiest voor een garantieregeling bij commerciële projecten
die dicht bij de marktintroductie staan. Deze regeling komt in de plaats van
het in Voedsel en Groen aangekondigde revolving fund. Nadere analyse heeft geleerd dat, gezien
nationale en Europese wettelijke voorschriften, een revolving
fund op korte termijn (binnen 1 jaar) alleen is op te zetten buiten
de overheid in de vorm van een commanditaire vennootschap. Zo'n CV zal bijna
als een commercieel investeringsfonds gaan opereren en biedt slechts zeer
beperkte sturingsmogelijkheden door de overheid. Een garantieregeling biedt
vergelijkbare mogelijkheden voor ondersteuning voor risicovolle innovaties
in combinatie met een directe overheidssturing. Om deze reden heeft een garantieregeling
de voorkeur van het kabinet. Wel draagt het ministerie van LNV, als pilot
voor een revolving fund met een regionaal karakter,
eenmalig een bedrag van € 0,6 miljoen bij aan het Human Resources Revolving Fund, op te zetten door de LLTB.De nieuw op te zetten Garantieregeling Risicovolle Innovatietrajecten
zal gestalte krijgen binnen het verband van het bestaande Borgstellingsfonds.
Recent is met de aanpassing van dit fonds (BF+) een eerste stap gezet om het
toe te spitsen op maatschappelijk gewenste investeringen. Met de hier voorgestelde
Garantieregeling Risicovolle Innovatietrajecten wordt die ontwikkeling voortgezet.
Door circa 10% van het garantiekapitaal van het Borgstellingsfonds voor de
garantieregeling aan te wenden kan een garantstelling van in totaal circa € 45
miljoen worden gerealiseerd. Deze middelen zullen geleidelijk beschikbaar
komen. Naar verwachting zal het kapitaal in 2005 volledig beschikbaar zijn.
Het instrument zal zo worden ingericht dat snelle en flexibele besluitvorming
mogelijk is, zodat kan worden aangesloten bij de behoeften van innovatieve
ondernemers uit de agrocluster. Het ministerie van LNV zal een apart loket
openen voor ondernemers met «kleine» initiatieven, zodat ook zij
een beroep kunnen doen op de regeling.3. Innovatie bij bedrijfsovernameInnovatie in de fase rond de bedrijfsovername vormt een fors knelpunt
omdat zo'n overname op zich al veel geld kost. Om innovatie bij starters in de landbouw en bij overname van duurzame, innovatieve bedrijven
te stimuleren, stelt het kabinet een vestigingspremie voor vernieuwende jonge
agrariërs in. Het gaat niet om generieke vestigingssteun aan jonge agrariërs;
slechts diegenenen met de meest vernieuwende en duurzame toekomstplannen komen
voor steun in aanmerking. Het inschakelen van deskundigen voor het opstellen
van een bedrijfsontwikkelingsplan wordt financieel ondersteund. Daaruit worden
de beste plannen geselecteerd voor verdere ondersteuning. Hiervoor is vanaf 2002
jaarlijks € 1,13 miljoen beschikbaar.4. Financiële faciliteit voor incidentele prioriteitenInnovatiekansen onstaan soms snel, sneller dan dan de reguliere beleidsvoorbereiding
aankan. Daarom zal een afzonderlijke faciliteit worden gecreëerd waarmee
dit soort initiatieven kan worden ondersteund. Juist innovatie vraagt snel
en flexibel optreden van de overheid. Als alle middelen worden verankerd in
vaststaande plannen wordt die flexibiliteit geweld aangedaan. Met deze financiële
faciliteit stelt het ministerie van LNV zich op als partner of participant
van de verschillende doelgroepen van het innovatiebeleid. Hiervoor is vanaf 2002
structureel € 0,9 miljoen per jaar beschikbaar.3.2.4 AgenderenDe drang tot innoveren kan verschillende wortels hebben: het zien van
nieuwe kansen, maar ook het bewustzijn van de noodzaak tot verandering als
reactie op externe ontwikkelingen. Dit zijn misschien wel de belangrijkste
stappen richting innovatie. Het kabinet zal het bedrijfsleven en de actoren
in de groene ruimte daarbij op verschillende manieren ondersteunen. Naast
de ondersteuning bij de vorming van netwerken en een clusteraanpak (zie hieronder)
kan agendavorming een belangrijke rol spelen. Agendavorming zal dan ook continue
aandacht krijgen. Binnen dit proces komen de verschillende visies en probleempercepties
van betrokkenen samen. Dit moet leiden tot overeenstemming over te bereiken
doelen of helderheid over de te nemen vervolgstappen in de leerstrategie.Hiertoe stelt het kabinet vier instrumenten voor.a. Debat over normen en waardenIn het kader van het maatschappelijk verantwoord ondernemen zal het debat
over veranderende normen en waarden uitdrukkelijk worden gevoerd. Al enige
jaren kent het ministerie van LNV de Technology Assessment stuurgroep, een
onafhankelijk orgaan dat de maatschappelijke aspecten van sleuteltechnologieën
aan de orde stelt. De komende tijd zal deze stuurgroep zich nog intensiever
inzetten om de verschillende discussies aan te gaan over normen en waarden
samenhangend met de ontwikkeling van nieuwe technologieën. Hiervan wordt
een positieve invloed verwacht op de maatschappelijke agenda binnen het beleidsterrein
van LNV.Daarnaast zijn er meer specifieke activiteiten op dit terrein te ontwikkelen.
Zo heeft in oktober een gemeenschappelijke Duits-Nederlandse Ronde Tafel Dialoog
plaatsgevonden. Deelnemers uit het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties
discussieerden met de ministers uit beide landen over veranderende maatschappelijke
opvattingen omtrent de landbouw en de productie van voedingsmiddelen. Dit
gesprek zal worden voortgezet in een voor iedereen toegankelijk digitaal debat.
Ook op andere beleidsterreinen zal het kabinet verschillende mogelijkheden
aangrijpen om een debat over normen en waarden voor voedsel en groen aan te
gaan. Het beschikbaar maken van betrouwbare informatie voor de burger en het inzichtelijk maken van verschillende visies met behulp van
moderne communicatiemiddelen zal daarbij een belangrijke rol spelen.b. Agenderen van nieuwe kennisthema'sDe ontwikkeling van nieuwe strategische kennis en de daaruit voortkomende
innovaties kan bepalend zijn voor de ontwikkeling van een sector. Soms kan
nieuwe kennis zelfs leiden tot geheel nieuwe economische clusters. De tijdige
ontwikkeling van een nationale kennisinfrastructuur bepaalt daarbij in belangrijke
mate welk aandeel onze nationale economie in deze nieuwe economische activiteiten
kan verwerven. Tijdig agenderen van nieuwe strategische kennisthema's is daarmee
van eminent belang. Het ministerie van LNV zal daarvoor verkenningen laten
uitvoeren en in overleg treden met universiteiten en onderzoeksinstellingen.
Het Innovatienetwerk Groene Ruimte en Agrocluster zal een rol als aanjager
kunnen spelen.c. Mobiliseren van veranderingspotentieelIngrijpende veranderingen in productieketens en netwerken kunnen alleen
tot stand komen als één of meerdere partijen daarvoor het initiatief
willen nemen. Dat kunnen de uiteindelijke afnemers, de retailers, maar ook
de financiers, de verwerkende industrie, primaire producenten of de veilingen
zijn. Het kabinet zal de «veranderaars», partijen die de keten
in beweging kunnen krijgen, waar nodig op hun verantwoordelijkheid aanspreken.
Initiatieven vanuit de markt zullen waar mogelijk worden ondersteund. Zo is
bijvoorbeeld in het kader van het boegbeeld «Duurzame Ketens»
uit de nota Milieu en Economieeen Co-innovatieprogramma
Duurzame Agro Food Ketens ontwikkeld dat zal worden uitgevoerd door de Stichting
Agroketens Kennis (AKK).d. BenchmarksBenchmarks zijn een nuttig instrument om de eigen positie te vergelijken
met die van concurrenten of andere landen. In overleg met de betrokken sectorale
en/of regionale actoren zullen jaarlijks enkele benchmarks worden uitgevoerd
waarin ze worden vergeleken met de belangrijkste concurrenten of regio's in
naburige landen. De resultaten van deze benchmarks zullen worden gebruikt
om gezamenlijk met de betrokken actoren een agenda voor verandering op te
stellen. Voor het laten uitvoeren van de benchmarks is jaarlijks € 0,27
miljoen beschikbaar.3.2.5 Ondersteuning van de vorming van netwerkenInnovaties worden steeds meer verwezenlijkt door samenwerkingsverbanden.
Het ministerie van LNV ondersteunt verschillende netwerken om systeeminnovaties
te realiseren. Daarvan is het Innovatienetwerk Groene Ruimte en Agrocluster
het meest prominent. Dit netwerk stelt kennisinstellingen, bedrijven en maatschappelijke
organisaties in staat nieuwe allianties te vormen die samen aan innovaties
in voedsel en groen werken. Voor het Innovatienetwerk Groene Ruimte en Agrocluster
is structureel € 4,6 miljoen beschikbaar.Het ministerie van LNV ondersteunt ook andere, meer specifieke netwerken,
zoals het nationaal netwerk voor Leader+, alsmede de vijf pilots voor regionale
innovatienetwerken en het Platform Streekproducten Nederland (SPN). Uitgangspunt
is dat bijdragen aan specifieke netwerken van tijdelijke aard zijn. Deze netwerken
moeten op termijn blijk geven van zelfstandigheid, onafhankelijk van ondersteuning
door mijn departement. Voor tijdelijke bijdragen aan specifieke netwerken
is jaarlijks € 0,9 miljoen beschikbaar. 3.2.6 ClusteraanpakOm het zoeken naar «branchevreemde», vernieuwende combinaties
te ondersteunen, zal het ministerie van LNV zich richten op zogenaamde clusters.
Dit zal gebeuren in nauw overleg met het ministerie van EZ, dat hier al enkele
jaren ervaring mee heeft. Een cluster is hier opgevat als een bedrijfstakoverstijgend
netwerk van toeleveranciers, afnemers en kennisdragers (universiteiten, onderzoeksinstituten,
kennisintensieve diensten en intermediaire organisaties), gericht op het creëren
van nieuwe bronnen van toegevoegde waarde.De clusteraanpak zal ertoe moeten leiden dat het leggen van verbindingen
met bedrijvigheid en expertise buiten het bestaande netwerk van voedsel en
groen sterk vergemakkelijkt wordt. Via clusterinitiatieven moeten knelpunten
en kansen die spelen op economisch, sociaal-cultureel en technologisch vlak
snel voor het voetlicht komen. De nadruk moet liggen op een brede aanpak en
op het aanboren van het innovatiepotentieel. Het kabinet beschouwt de clusteraanpak
als een effectieve manier om snel zicht te krijgen op de problemen waarmee
vernieuwers in het veld kampen en op de kansen die zij gezamenlijk kunnen
pakken.De rol van het ministerie van LNV in een clusteraanpak is:a. het zoeken naar en stimuleren van de mogelijkheden tot clustervorming
door strategische kennis en informatie te (doen) genereren;b. potentiële clusterpartijen bijeen brengen: ondersteunen van clusteroverleggen;c. het monitoren van toestand en dynamiek binnen een cluster (sterktes
en zwaktes, innovatie-inspanningen, concurrentiepositie, Technology Assessment,
etc.);d. het scheppen van voorwaarden waaronder clusterpartijen hun innovatievermogen
kunnen vergroten en effectueren.De overheid moet bij voorkeur alleen stimuleren en ondersteunen waar clusters
in de markt ontstaan of kunnen ontstaan.3.2.7 Innovatietoets wet- en regelgevingWet- en regelgeving kan innovatie stimuleren, maar ook belemmeren. Aan
het innovatiebelemmerende aspect zal bij het opstellen van wet- en regelgeving
structureel aandacht moeten worden besteed. Het is hierbij van belang dat
reeds in de fase waarin de eerste beleidskeuzen worden gemaakt het effect
ervan op het innovatieklimaat wordt afgewogen. Inmiddels is in MDW-kader het
project «Innovatiebelemmerende en -stimulerende wet en -regelgeving»
gestart. Het project richt zich op de belemmeringen en stimulerende factoren
in wet- en regelgeving die primaire producenten en de agrarische praktijk
ontmoeten bij het doorvoeren van innovaties. Tevens zal in dit project een
aantal aandachtspunten worden geformuleerd om voorgenomen beleid en wet- en
regelgeving op innovatiebelemmerende aspecten te kunnen beoordelen: de basis
voor een later te ontwikkelen toetsingskader. Het is de bedoeling om in een
zo vroeg mogelijk stadium van de beleidscyclus een integrale afweging te maken
van de effecten op innovatie, administratieve lasten, effectiviteit, handhaafbaarheid
en uitvoerbaarheid. Zo'n analyse kan vervolgens leiden tot aanpassingen in
bestaande wet- en regelgeving om de nodige ruimte en flexibiliteit voor innovaties
te creëren.3.3 Innovatiegericht beleid: Thema's voor de LNV-innovatieagenda
2002Naast het creëren van een innovatie-stimulerende omgeving zal het
kabinet gericht bijdragen aan het verwezenlijken van innovaties. Daarbij gaat
het enerzijds om kabinetsbreed gedragen thema's, zoals ICT, genomics
en thema's ter versterking van de economische structuur (ICES) zoals ruimtegebruik,
voeding en gezondheid. Die thema's zijn van belang voor de gehele samenleving.
Het departement van LNV zal hierin, wanneer er sprake is van een duidelijke
relatie met zijn beleidsterrein, in interdepartementaal verband participeren.
Zo draagt LNV € 13,6 miljoen bij aan de genomics-investeringsimpuls,
een interdepartementale samenwerking met OCenW, EZ, VROM en VWS.Anderzijds gaat het bij innovatiegericht beleid om thema's waarvoor het
ministerie van LNV een zware verantwoordelijkheid draagt. Hierbij is het bereiken
van welomschreven publieke doelen het startpunt. Innovaties worden samen met
andere instrumenten gericht ingezet om deze beleidsdoelen te realiseren. Jaarlijks
zullen in de begroting van LNV enkele prioritaire thema's voor de innovatie-agenda
worden benoemd, zoals bijvoorbeeld dierenwelzijn of voedselveiligheid. De
thema's voor de innovatie-agenda kunnen van jaar tot jaar variëren, maar
zullen gezien de duur van de innovatiecyclus normaal gesproken meerdere jaren
op de agenda blijven staan. De jaarlijks in de begroting terugkerende innovatieagenda
zorgt voor continue informatie over voortgang en prioriteiten. Voor de in
de innovatieagenda benoemde thema's zullen met voorzorg de begrotingsmiddelen
voor kennisontwikkeling en innovatie uit de LNV-begroting worden ingezet.
Voor het thema «Veranderingen Landelijk Gebied» is daarnaast een
bedrag van € 11,1 miljoen beschikbaar in het kader van een tweetal
subsidieregelingen.De thema's voor de eerste agenda van innovatiegericht beleid van het ministerie
van LNV:1. Perspectieven voor de veehouderij2. Veranderingen landelijk gebied3. Ketennetwerken4. Voedselveiligheid5. Natuurketens6. Bescherming visserijbestanden en mariene ecosystemen7. EmancipatieDeze thema's worden nadere uitgewerkt in de Bijlage.4. FINANCIËLE PARAGRAAF4.1 Periode 2002 t/m 2005In de vorige hoofdstukken is uiteengezet welke veranderingsopgaven het
kabinet signaleert op het terrein van voedsel en groen. Daarna is uiteengezet
welke concrete eerste stappen het kabinet op dit moment zet. Hierbij is onderscheid
gemaakt tussen inzet van instrumenten en het formuleren van thema's voor de
LNV innovatie-agenda.In dit hoofdstuk wordt weergegeven welke middelen het kabinet zal inzetten
in het innovatiebeleid voor voedsel en groen. In het tweede gedeelte van dit
hoofdstuk wordt weergegeven welke inzet van middelen op lange termijn nodig
is om vorm te geven aan de aanzienlijke veranderingsopgave voor voedsel en
groen. In het eerste gedeelte van dit hoofdstuk wordt weergegeven welke middelen
het kabinet op de korte termijn (2002–2005) zal inzetten. Met deze middelen
kunnen de eerste stappen worden gezet in de noodzakelijke transitie.In paragraaf 1.2 is uiteengezet dat de ambities op het gebied van
voedsel en groen slechts ten dele zijn weer te geven in duidelijk af te bakenen
resultaten. Het kabinet hecht ook voor innovatiebeleid aan een heldere beleidsverantwoording.
De weergave is daarom ook hier in VBTB-termen met meetbare doelstellingen,
prestatiegegevens en streefwaarden. Voor de periode 2002 t/m
2005 wordt in deze paragraaf dan ook middels de operationele doelstelling,
de doelgroepen, financiële instrumenten en het budgettaire kader nader
inzicht verschaft over het innovatiebeleid. Operationele doelstelling:Het agenderen en uitvoeren van innovatieve activiteiten op de beleidsterreinen
van voedsel en groen. In het innovatiebeleid voor de agrocluster en de groene
ruimte worden twee sporen onderscheiden:1. Het scheppen van randvoorwaarden en het wegnemen van belemmeringen
om te kunnen innoveren: innovatiebewust beleid;2. Beleid ontwikkelen en uitvoeren dat is gericht op een aantal thema's
waarbinnen duidelijk publieke belangen in het spel zijn en waarop door het
kabinet versterkt zal worden ingezet: innovatiegericht beleid.Doelgroepen:De doelgroep van het LNV-innovatiebeleid varieert van kleine ondernemers
die een neventak willen starten op hun bedrijf tot clusters van ondernemingen
die een nieuwe keten tot ver buiten de traditionele agrocluster willen opzetten,
plus publiek-private samenwerkingsverbanden gericht op systeeminnovaties in
de groene ruimte.Instrumenten:Subsidies (ter ondersteuning van o.a. voortraject), garantstellingen,
innovatieve kennis, overige bestaande LNV-instrumenten (netwerken) op het
terrein van innovatie.Budgettair kader:(bedragen x € 1 mln.) Innovatiebeleid2002200320042005Benodigde middelen innovatiebeleid34,132,331,430,5Totaal34,132,331,430,5Wat willen we bereiken?Versterking van het innovatievermogen van actoren in de agrocluster en
de groene ruimte door het ondersteunen van initiatieven die zonder overheidsinterventie
niet of sterk vertraagd tot stand komen. Dit vergrote innovatievermogen moet
leiden tot nieuwe manieren om de kwaliteit van de leefomgeving te vergroten
en een extra impuls geven aan maatschappelijk verantwoord ondernemen in de
agrocluster.Wat gaan we daarvoor doen?Voor het bereiken van bovengenoemde doelen zullen verschillende beleidsinstrumenten
worden ingezet. Op dit moment wordt gedacht aan:a. Regeling ter ondersteuning van projecten in voorfase (onderzoek, quick
scans, verkenningen, haalbaarheidsonderzoek, ondersteuning experimenten).b. Vestigingspremie vernieuwende jonge agrariërsc. Garantieregeling risicovolle innovatietrajecten: maximaal 10% van het
garantiekapitaal binnen het Borgstellingsfonds (circa € 10 mln.)
zal worden ingezet voor het verstrekken van borgstellingen voor innovatieve
investeringen.d. Ondersteuning van de vorming van netwerken (o.a. Innovatienetwerk Groene
Ruimte en Agrocluster)e. Genereren van innovatieve kennis: vanuit het LNV-kennisbeleid bijdragen
aan het genereren van kennis, toepassingen en arrangementen ter ondersteuning
van innovaties. Wat gaat dat kosten?Voor de verwezenlijking van de ambities is naar schatting vanaf het jaar
2002 een bedrag nodig van ca. € 34 miljoen per jaar. Hiervan
kan in 2002 € 11,3 miljoen gevonden worden uit de intensiveringsmiddelen
voor duurzame landbouw en € 17,2 miljoen uit de reguliere LNV-gelden
voor het genereren van innovatieve kennis. Ook zullen reeds bestaande LNV-instrumenten
met een innovatief karakter, zoals innovatieve netwerken, ingezet worden voor
een bedrag van € 5,5 miljoen. (Verplichtingenbedragen x € 1 mln)2002200320042005Dekkingsbronnen begroting LNV:    • Vestigingspremie Jonge Agrariërs*1,11,11,11,1• Ondersteuning Voortrajecten*6,86,86,86,8 • Benchmarks en incidentele projecten*1,11,11,11,1• Demo-regeling*2,32,32,32,3• Genereren van innovatieve kennis17,315,514,613,7• Innovatienetwerk Groene Ruimte en Agrocluster4,64,64,64,6 • Overige Regionale Netwerken en Streekproducten0,90,90,90,9* Gegeven de verwachting dat een aantal projecten gaandeweg zullen uitvallen,
zijn de opgenomen verplichtingenbedragen hoger dan de te verwachten feitelijke
kasuitgavenPrestatiegegevens/Streefwaarden1. Vestigingspremie vernieuwende Jonge Agrariërs (€ 1,1
miljoen m.i.v. 2002)200 bedrijfsontwikkelingsplannen per jaarGemiddelde bijdrage per plan: € 90838 aanvragen van bedrijven per jaarGemiddelde bijdrage per aanvraag: € 25 0002. Ondersteuning Voortrajecten (€ 6,8 miljoen m.i.v. 2002)60 projecten per jaarGemiddelde bijdrage per project: € 113 0003. Benchmarks en incidentele projecten (€ 1,1 miljoen m.i.v.
2002)2 Benchmarks per jaarGemiddelde bijdrage per onderzoek € 136 0002 incidentele projecten per jaarGemiddelde bijdrage per project: € 450 0004. Demo-regeling (€ 2,3 miljoen m.i.v. 2002)20 projecten per jaarGemiddeld bedrag per project: € 113 5001. Garantieregeling Risicovolle Innovatietrajecten (max. € 45
miljoen garantstellingen)25 garantstellingenGemiddeld bedrag per garantstelling: € 1,8 miljoen2. Genereren van innovatieve kennis (€ 17 miljoen in 2002)Gemiddeld 13 projecten per jaarGemiddelde bijdrage per project: € 1,33 miljoenEvaluatie en monitoringAdequate toepassing van de binnen het ministerie van LNV te implementeren
Regeling Prestatiegegevens en Evaluatieonderzoek resulteert op termijn tot
een betrouwbaar inzicht in beleidsprestaties en beleidseffecten.
Om dit doel te bereiken dient centraal bekend te zijn welke evaluaties er
gepland, in uitvoering of afgerond zijn en op welke jaren en operationele
doelen deze betrekking hebben. Centraal dient inzicht aanwezig te zijn in
de mate waarin de operationele doelen afgedekt worden/zijn door prestatiegegevens
en/of evaluatieonderzoek, over een periode van vijf jaar.Specifiek voor het innovatiebeleid zal in het jaar 2005 een evaluatie
plaatsvinden waarvan de uitkomsten meegenomen kunnen worden in een eventuele
herziening van dat beleid voor de kabinetsperiode na 2006.4.2 Lange termijnHierboven zijn de financiële consequenties voor het te voeren beleid
in de komende kabinetsperiode uiteengezet. De verschuiving in de inzet van
middelen op de lange termijn laat zich nu nog niet gemakkelijk in heldere
kengetallen uiteenzetten. De intentie van deze beleidsbrief innovatie is uitdrukkelijk
om op de langere termijn een ander oriëntatie in het beleid aan te brengen.
De primaire invalshoek daarbij is dat innovatie het belangrijkste instrument
is voor de verdere ontwikkeling van de agrocluster en de groene ruimte. Dit
betekent dat ondersteuning vanuit de overheid zich vooral richt op het ontwikkelen
en benutten van nieuwe kansen en mogelijkheden. Traditionele ondersteuning
van reguliere bedrijfsontwikkeling of instandhouding van reguliere beheersarrangementen
zal daarmee naar de achtergrond verschuiven. Wel is duidelijk dat dit vraagt
om investeringen in drie verschillende terreinen, te weten:1. Investeringen in nieuwe communicatiemiddelen;2. Investeringen in innovatiebewust beleid op de lange termijn;3. Investeringen in innovatiegerichte thema's op de lange termijn.Bij de eerste twee groepen gaat het om investeringen in de intenties van
innovatiebeleid. Op het laatste terrein is het mogelijk om te herleiden welke
investeringen ten minste nodig zijn om een overeengekomen langetermijndoel
ook daadwerkelijk dichterbij te brengen. Voor het milieubeleid is dat bijvoorbeeld
onlangs in het NMP-4 gedaan. In deze brief is een agenda met thema's voor
het innovatiegericht beleid vermeld, die jaarlijks in de begroting zal worden
bijgesteld.4.2.1 Investeringen in nieuwe communicatiemiddelenBij nieuwe communicatiemiddelen valt te denken aan moderne vormen van
debat en overleg die de externe oriëntatie van LNV kunnen ondersteunen.
Experimenten met digitale debatten, een virtueel kabinet en verschillende
vormen van (virtuele) netwerken laten zien dat daar grote mogelijkheden in
schuilen. Die mogelijkheden zullen ten volle worden benut om het innovatiebeleid
tot een succes te maken. Hierbij kan gedacht worden aan digitale debatten
in de trant van «Nachbarland Niederlände». Ook kan bijvoorbeeld
structurele ondersteuning worden gegeven aan virtuele kabinetten en andere civil society ondersteunende activiteiten.4.2.2 Investeringen in innovatiebewust beleid op de lange
termijnInnovatiebewust beleid op de lange termijn heeft vooral betrekking op
het in stand houden van de voorwaarden om het innovatiepotentieel op peil
te houden en het innovatieklimaat gunstig te stemmen. Als innovatie inderdaad
kan worden gezien als de noodzakelijke motor om gewenste maatschappelijke
veranderingen tot stand te brengen, dan mag een substantiële investering
worden verwacht. Investeringen van de overheid in het scheppen van gunstige
randvoorwaarden en het ontwikkelen van gewenste competenties.
Maar ook investeringen van het bedrijfsleven om concrete innovaties te realiseren.
Het zal duidelijk zijn dat de precieze invulling van die investeringen sterk
afhankelijk zal zijn van de dan geldende omstandigheden. Aan het CPB en LEI-DLO
zal worden gevraagd een schatting te geven om welke investeringsbedragen het
hier zou kunnen gaan, zowel in de publieke als de private sfeer. BIJLAGETHEMA'S VOOR INNOVATIEGERICHT BELEID1. Perspectieven voor de veehouderijIn de nota Voedsel en Groen en in zijn reactie
op het advies van de denkgroep-Wijffels heeft het kabinet aangegeven dat het
verwezenlijken van een duurzame veehouderij verstrekkende vernieuwingen vereist.
Het doorvoeren van deze vernieuwingen is in de eerste plaats een taak van
de dierlijke sector zelf. Het kabinet wil langs de volgende zes lijnen bijdragen
aan deze vernieuwingen:1. Het stellen en aanscherpen van randvoorwaarden op het gebied van dierenwelzijn,
diergezondheid, voedselveiligheid en milieu.2. Hervorming van het Europees landbouwbeleid, gericht op liberalisering
van de markt, ontwikkeling van het plattelandsbeleid en versterking van het
kwaliteitsbeleid.3. Bevordering van kwaliteitsbewust consumeren door middel van transparantie
en ketenkwaliteitssystemen.4. Versterking van de individuele ondernemersverantwoordelijkheid door
het verkleinen van het overheidsvangnet.5. Vernieuwing van instituties.6. Bevordering van innovatie.Innovaties zijn nodig bij individuele ondernemers, bij groepen bedrijven
en bij ketenpartijen. Veel van deze innovaties zullen in samenwerkingsverbanden
gerealiseerd moeten worden. Het kabinet zal er mede aan bijdragen dat kennisinstellingen
een grotere bijdrage leveren aan innovatie in de dierlijke sector. Een goed
en perspectiefrijk voorbeeld hiervan is het onderzoekprogramma «Nieuwe
Veehouderijsystemen» dat wordt uitgevoerd door Wageningen UR.2. Veranderingen het Landelijk GebiedInnovatie in de groene ruimte voltrekt zich op verschillende niveaus:• innovatie door individuele ondernemers;• innovatie van ketens van ondernemers, binnen de landbouw en binnen
recreatie en toerisme;• innovatie op gebiedsniveau, via coöperaties, verenigingen,
e.d.Voor de gebiedsgerichte aanpak heeft LNV, samen met VROM en V&W, de
Subsidieregeling Gebiedsgericht Beleid (SGB) ontwikkeld. Deze regeling is
niet specifiek gericht op vernieuwing, in de zin dat alleen «speerpuntorganisaties»
ervan gebruik kunnen maken. De SGB maakt het echter wel mogelijk (vernieuwende)
bestuurlijke en andere processen en initiatieven van onderop te stimuleren.
In dit kader vinden ook de experimenten met de proeftuinen Kwaliteitsimpuls
Landschap plaats. Als zodanig is de SGB een instrument voor innovatiegericht
beleid.Voor de SGB heeft LNV jaarlijks vooralsnog een budget van € 10
miljoen beschikbaar. Samen met de bijdragen van VROM en V&W zal het budget
volgend jaar ca. € 34 miljoen bedragen.Voor het innovatiegericht plattelandsbeleid is sinds dit jaar de Verspreidingsregeling
Vernieuwing Landelijk Gebied van kracht. Met deze regeling is het mogelijk
vernieuwingsgerichte projecten van zowel individuele als samenwerkende ondernemers
en organisaties in het landelijk gebied te ondersteunen. De regeling is landelijk
inzetbaar. De regeling zal binnenkort voor het eerst als een pilot voor het
noorden van het land worden opengesteld. Hiervoor is in 2001 eenmalig € 1,1
miljoen beschikbaar. Een gerichte impuls voor de sociale, culturele, ecologische
en landschappelijke versterking van het landelijk gebied is van groot belang.
Tevens zal worden bezien of voor dit instrument tijdens de volgende
kabinetsperiode extra geld kan worden ingezet.3. KetennetwerkenKetenomkering (d.w.z. de vorming van vraaggestuurde ketens) is een ontwikkeling
die de markt momenteel overal in de agrocluster afdwingt. Ketenomkering is
oorspronkelijk ontwikkeld als een manier om beter in te spelen op de wensen
van de consument: sneller, efficiënter, responsiever, flexibeler handelen
en precies leveren wat de consument vraagt. In de komende periode gaat het
om een veel bredere context. Ketenomkering is een middel aan het worden om
transparantie te creëren in dynamische voortbrengingsnetwerken, tracking
en tracing te waarborgen en uiteindelijk de consument betere garanties te
geven voor de veiligheid, kwaliteit en de aard van de gebruikte productiemethoden.
Daarmee zijn voedselveligheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen gedefinieerd
als publiek belang, naast de internationale concurrentiekracht van de agrocluster.
Tegelijk neemt de complexiteit geweldig toe. In de huidige internationale
markt voor agrarische producten past het denken in lineaire ketens niet meer.
De werkelijkheid laat zich veel beter beschrijven als een netwerk van bedrijven.
Via dat netwerk vinden producten hun weg naar de Europese en in veel gevallen
wereldwijde markt. Vele soorten kennis, zowel «harde» bètakennis
als kennis over organisaties en culturen, spelen naast ICT een sleutelrol
bij de ontwikkeling van flexibele ketennetwerken. Het gaat om grootschalige
innovaties die van strategisch belang zijn voor de gehele agrocluster, transport,
logistiek en distributie en ook toeristisme en recreatie. De bij deze innovaties
ontwikkelde kennis zal een grote uitstraling hebben naar andere delen van
de economie.De ontwikkeling van ketennetwerken is door het kabinet in de afgelopen
jaren ondersteund via de ICES-KIS projecten, Agroketenkennis (AKK) en de Stichting
Ketennetwerken, Clusters en ICT (KLICT). Deze organisaties (AKK en KLICT)
richten zich op het vormen van een kennisinfrastructuur over ketennetwerken
en het daarbij behorend netwerk van kennisinstellingen en bedrijven, alsmede
het toepassen van deze kennis in concrete innovaties in de keten. Het is de
intentie van het kabinet om ook in de komende kabinetsperiode vanuit de ICES-middelen
een impuls te geven aan systeeminnovatie gericht op de overgang naar een duurzame
agroketen.4. VoedselveiligheidDe beleidsnota Voedselveiligheid 2001–2004
geeft op hoofdlijnen aan op welke terreinen extra inspanningen zullen worden
verricht voor verbetering van de veiligheid van voedsel. Tevens wordt aangesloten
op ontwikkelingen in Europees verband. De voorlopige Nederlandse Voedselautoriteit
(NVa) is opgericht. Als de NVa volledig operationeel is, hebben we een transparante
structuur met duidelijke verantwoordelijkheden, die betrouwbaarheid en duidelijkheid
biedt aan de consument/burger en bedrijfsleven. Verder worden leemten in relevante
wet- en regelgeving opgevuld.De consument – zowel nationaal als internationaal – moet erop
kunnen vertrouwen dat voedsel voldoet aan hoge eisen van veiligheid. De taken
en activiteiten van de overheid op dit gebied zijn gebaseerd op het belang
dat de samenleving heeft bij deugdelijke risicoanalyse: onafhankelijke risicobeoordeling,
betrouwbaar risicobeheer en adequate risicocommunicatie. Het toezicht op de voedselveiligheid door de overheid kan niet los worden
gezien van de inspanningen van het bedrijfsleven op dit terrein. De primaire
verantwoordelijkheid voor de voedselveligheid ligt immers bij het bedrijfsleven
als meest direct betrokken partij. Ketenzorgsystemen vormen in deze visie
een belangrijk instrument waarmee het bedrijfsleven invulling kan geven aan
zijn verantwoordelijkheid.Innovatie op het gebied van voedselveiligheid concentreert zich vooral
op vorming van transparante en duurzame productieketens, waarbij productiewijze
en productstromen inzichtelijk zijn voor de consument. Er wordt ingezet op
ontwikkeling van duidelijker communicatie en informatievoorziening op gebied
van voeding, gezondheid en veiligheid. Het doel is dat onderzoekers, bedrijven,
maatschappelijke organisaties en andere belanghebbenden in open samenwerking
op zoek gaan naar nieuwe, grensverleggende oplossingen op het gebied van voeding
en gezondheid. Het kabinet acht dit van groot belang. In ICES-kader zijn hiervoor
voorstellen ontwikkeld, met name het initiatief Food Delta.5. NatuurketensProductieketens, zoals bijvoorbeeld de agroketen, zijn een bekend economisch
begrip in het rijksbeleid. Het voordeel van beleid gericht op ketens in plaats
van individuele bedrijven is dat men economische inefficiënties kan verminderen
door een betere taakverdeling tussen de verschillende schakels.Voor de «natuursector» is de ketenbenadering nieuw. Onder
een natuurketen wordt een aaneenschakeling van activiteiten verstaan die maatschappelijk
gezien toegevoegde waarde opleveren: de keten van waterwinning, habitat van
internationaal belang en recreatie, bijvoorbeeld. Of de keten waterberging,
ecologische stapsteen, groenvoorziening. De natuur vormt dus zelf een keten,
maar tegelijkertijd is zij ook vaak onderdeel van andere waardeketens zoals
bijvoorbeeld de agroketen.Maar waarom een ketenbenadering voor natuur? Ketenbenadering is immers
een economisch begrip. Hoewel natuur in beginsel een collectief goed is, betekent
dit niet dat zij losstaat van de economie. De natuursector is economisch verbonden
met bijvoorbeeld de landbouwsector via agrarisch natuurbeheer, met de recreatiesector
via de natuurbeleving en met de waterwinsector via de waterzuivering. Door
het verbond tussen natuur en economie te erkennen, wordt het mogelijk om de
verantwoordelijkheid voor natuur niet alleen bij de overheid te leggen maar
bij de gehele maatschappij, en in het bijzonder bij economische actoren in
de natuurketen.Om gestalte te geven aan de gezamenlijke verantwoordelijkheid, die het
kabinet zich in de Nota Natuur voor Mensen, Mensen voor
Natuur tot doel stelt, is innovatie nodig. Het gaat hier niet alleen
om innovatie in de natuurketen zelf, maar ook om innovatie binnen andere waardeketens
die gebruik maken van natuur.Innovatie in de natuurketen zelf betekent het creëren van nieuwe
mogelijkheden voor natuurbehoud en -ontwikkeling waarmee zowel ecologische
(mensen voor natuur) als sociaal-economische (natuur voor mensen) voordelen
te behalen zijn. Hier moet de afwenteling van kosten op de publieke sector
worden voorkomen. Het beleidsdoel is immers gedeelde verantwoordelijkheid.
Het is dan ook nodig om bij het nemen van besluiten over te gaan van een sectorale
benadering naar een integrale maatschappelijke afweging van kosten en baten.
Door het opnemen van toegevoegde natuurwaarden in economische beslissingen
kan men beter tegemoetkomen aan de voorkeuren van burgers en daarmee een grotere betrokkenheid en uiteindelijk een hogere kwaliteit van de gehele keten
realiseren.Daarnaast moeten we ook zoeken naar nieuwe manieren om andere waardeketens
die van de natuur gebruik maken hun verantwoordelijkheid ervoor te laten nemen.
Hiervoor zijn nieuwe samenwerkingsverbanden nodig, zoals innovatieve vormen
van publiek-privaat partnerschap. Tevens zijn nieuwe kennisverbanden nodig.
Het gaat hierbij met name om verbanden waarin kennis wordt verzameld op het
gebied van waardeketens in de groene ruimte, als onderdeel van groene kennisinfrastructuur
die bijdraagt aan versterking van de economische structuur.6. Bescherming visserijbestanden en mariene ecosystemenInnovatiebeleid gericht op de visserijcluster richt zich op de bescherming
van de visbestanden en van het mariene ecosysteem. Soms komen innovaties gericht
op maatschappelijk verantwoord ondernemen «vanzelf» tot stand
door de werking van de markt. Maar soms ook niet of te langzaam. De maatschappelijke
meerwaarde van sommige ontwikkelingen wordt namelijk niet alleen gegenereerd
door economische ambities. Ook ecologische ambities kunnen drijfveren zijn
voor veranderingen.Marktwerking draagt dan niet of onvoldoende bij aan de verwezenlijking
van dergelijke ambities, omdat vraag- en aanbodmechanismen van de markt zich
doorgaans weinig aantrekken van ecologische ambities, doelen en effecten.
Zo komen veranderingen niet tot stand in hun noodzakelijke samenhang en compleetheid.
Bovendien kunnen maatregelen die op grond van kortzichtige marktoriëntatie
als een kostenpost wordt gezien op lange termijn en in breder perspectief
een rendabele investering blijken te zijn.De overheid kan belangrijke impulsen geven voor maatschappelijk gewenste
innovaties in de visserijcluster wanneer zij duidelijke doelen voor de middellange
termijn (2005–2010) formuleert. Gezien het karakter van de vismarkt
(grotere vraag dan aanbod) moet de sector geprikkeld worden om te investeren
in de bescherming van de visbestanden en het mariene ecosysteem.Innoveren kan verschillende aanleidingen hebben. Marktkansen, maar ook
de noodzaak tot verandering als reactie op maatschappelijke bezwaren. Het
ministerie van LNV heeft bij het laatste een belangrijke rol in de agendavorming.
De verantwoordelijkheid om doelen te verwezenlijken moet meer bij het bedrijfsleven
komen te liggen. De overheid kan het bereiken van die doelen bevorderen.Het kabinet wil in dit verband initiatieven steunen van particuliere marktdeelnemers
en van onderzoeksinstituten en technische instellingen. Initiatieven dienen
de vorm te hebben van een proefproject, gericht op toetsing van de voorgestelde
innovatie.De visserijcluster wordt aangemoedigd om projecten uit te werken op de
volgende terreinen:• beheer van visserijzones;• beheer van quota en van visserij-inspanning;• bevordering van selectievere vistuig/methodes (bijvoorbeeld de
pulskor);• vermindering van de bodemberoering. 7. EmancipatieIn het Meerjarenbeleidsplan Emancipatie heeft het kabinet aangekondigd
dat in het emancipatiebeleid het recht doen aan diversiteit (naar bijv. sekse,
etniciteit, leeftijd, validiteit en leefstijl) centraal staat, naast gelijke
rechten, kansen, vrijheden en (sociale) verantwoordelijkheden voor man en
vrouw.Ook in het innovatiebeleid is diversiteit een belangrijk thema. Dit betreft
zowel recht doen aan diversiteit bij burgers en consumenten van voedsel en
groen als recht doen aan diversiteit bij aanbieders. Het centraal stellen
van diversiteit betekent dat het innovatiebeleid van LNV op dit punt naadloos
aansluit bij het emancipatiebeleid. Dat beleid wil immers vooral variatie
bevorderen.Uit de Emancipatie Effect Rapportage van het Stimuleringskader en uit
verschillende onderzoeken komt naar voren dat vrouwelijke ondernemers veelal
op een eigen wijze innoveren: informeler, kleinschaliger, minder met vreemd
kapitaal. Als gevolg hiervan maakten vrouwen relatief weinig gebruik van de
regelingen in het Stimuleringskader. In het LNV-innovatiebeleid zal er specifiek
aandacht zijn voor de wijze waarop vrouwen innoveren, bijvoorbeeld door het
creëren van extra faciliteiten voor kleine initiatieven en door expliciete
aandacht voor de vorming van vrouwennetwerken. Ook in de advisering zal er
expliciete aandacht zijn voor de doelgroep vrouwelijke ondernemers. Om te
voorkomen dat ook in het nieuwe LNV-innovatiebeleid ongemerkt te weinig aandacht
is voor emancipatie, zal zo snel als nuttig is worden gestart met een Emancipatie
Effect Rapportage van het nieuwe beleid.Het ministerie van LNV zal daarnaast bijdragen aan innovaties in voedsel
en groen die aan specifieke behoeftes en wensen van allochtonen tegemoet komen.
Een middel hiervoor is stimulering van onderzoek naar de behoeftes en wensen
van verschillende allochtone bevolkingsgroepen in Nederland. Innovaties komen
steeds vaker tot stand in netwerken. LNV zal de komende tijd stimuleren dat
bestaande netwerken van allochtonen een rol gaan spelen bij innovaties in
voedsel en groen. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28077-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl