Wet op het onderwijstoezicht; Memorie van antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 20012002-27783, nr. 186b

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum ontvangst

09-04-2002

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

27783 nr. 186b

05-04-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27783Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 69 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 783Wet op het onderwijstoezichtnr. 186bMEMORIE VAN ANTWOORDOntvangen 5 april 2002Met waardering heb ik kennis genomen van het voorlopig verslag. Uit de
door de verschillende fracties gemaakte opmerkingen concludeer ik dat dit
wetsvoorstel brede steun geniet. De vragen die deze fracties naar voren hebben
gebracht, beantwoord ik hierbij mede namens de Staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen en de Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij.De leden van de VVD-fractie vragen of de minister, in het kader van de
eigen verantwoordelijkheid van onderwijsinstellingen voor het evalueren van
de kwaliteit van hun werkzaamheden, voorziet dat in de toekomst een externe
certificering van de scholen aan de orde kan zijn, zoals een ISO certificaat
of een INK kwalificatie.De zorg voor de kwaliteit van het onderwijs is in de verschillende sectorwetten
opgedragen aan het bevoegd gezag (artikel 10 van de Wet op het primair onderwijs,
artikelen 23a en 139 van de Wet op het voort-gezet onderwijs en artikel 1.3.6
van de Wet educatie en beroepsonderwijs). Het bevoegd gezag is, binnen dit
wettelijk kader, vrij in zijn keuzes bij de inrichting van het kwaliteitszorgstelsel,
zodat dit kan worden toegesneden op bijvoorbeeld de context en toerusting
van de instelling en de fase van ontwikkeling van bepaalde kwaliteitsterreinen.
Tussen instel-lingen bestaat dan ook grote variatie in inrichting. Instellingen
kunnen daarbij ook kiezen voor externe certificering.Het is zeer wel denkbaar dat brancheorganisaties van scholen in het primair
en voortgezet onderwijs overgaan tot het verlenen van een certificaat voor
de aanwezigheid van een adequaat kwaliteitszorgsysteem op een school. Door
een aantal instellingen in de bve-sector wordt reeds gebruik gemaakt van bestaande
vormen van certificering (ISO, EFQM, INK). En sommige instellingen in deze
sector gebruiken het INK-model voor de inrichting van het kwaliteitszorgstelsel.
Ook de brancheorganisaties in de bve-sector kunnen het gebruik van breed erkende
kwaliteitscertificaten en -kwalificaties stimuleren alsmede het initiatief
nemen tot aanvullende specifieke certificaten bijvoorbeeld voor een specifiek
basisniveau van kwaliteit(szorg) op specifieke onderdelen.De leden van de CDA-fractie vragen of de minister hun zienswijze deelt
dat de verantwoordelijkheid voor de deugdelijkheid en kwaliteit van het onderwijs op de eerste plaats bij de scholen zelf ligt. Daarbij vragen
zij om aan te geven welke waarborgen er zijn opdat het toezichtskader niet
zodanig richtinggevend gaat worden voor de inrichting van het onderwijs, dat
ze op gespannen voet komt te staan met de grondwettelijke vrijheid van onderwijs
en ten koste zal gaan van de gewenste diversificatie.Onderwijsinstellingen zijn in onze visie primair verantwoordelijk voor
de kwaliteit van het onderwijs. Wij hebben in dit opzicht alle vertrouwen
in de onderwijsinstellingen dat zij deze verantwoordelijkheid om zelf invulling
te geven aan de kwaliteit, óók in dialoog met hun omgeving,
kunnen dragen. De kwaliteitsaspecten en de wijze waarop de inspectie die betrekt
bij haar onderzoek van een instelling, zoals neergelegd in de toezichtskaders,
dwingen niet tot het maken van bepaalde keuzen,
maar wel tot het motiveren en realiseren van feitelijk gemaakte keuzen. Het wetsvoorstel waarborgt
dat onderwijsinstellingen keuzevrijheid blijven behouden, hetgeen noodzakelijk
is voor de nagestreefde variëteit in het onderwijs:a. De uitgangspunten voor het toezicht en de deugdelijkheidseisen en andere
aspecten van kwaliteit worden door de wetgever vastgesteld en volgens een
wettelijke procedure uitgewerkt. De toezichtskaders worden vastgesteld door
de inspectie na overleg met vertegenwoordigers van het onderwijsveld en andere
betrokkenen. Tot slot behoeven de toezichtskaders de goedkeuring van de minister.b. Bij de uitoefening van het toezicht neemt de inspectie de vrijheid
van onderwijs in acht (artikel 4, eerste lid). Dit betekent dat zij door de
onderwijsinstelling gemaakte keuzen die voortvloeien uit de identiteit, respecteert
en daarover dus geen op zichzelf staand oordeel geeft.c. Het bestuur van de onderwijsinstelling wordt altijd in de gelegenheid
gesteld zijn eigen zienswijze naar voren te brengen en deze zienswijze wordt,
bij blijvend verschil van mening met de inspectie, als aparte bijlage opgenomen
in het openbaar te maken inspectierapport.d. De inspectie is verplicht om als er sprake is van niet naleving van
deugdelijkheidseisen, dit uitdrukkelijk in haar rapportage te vermelden, zodat
te allen tijde duidelijk is wanneer een instelling zich nog wel en wanneer
deze zich niet meer binnen de wettelijke kaders beweegt.e. Alleen als blijkt dat een instelling voor primair of voortgezet onderwijs
de deugdelijkheidseisen niet naleeft, kan dit uiteindelijk leiden tot een
bekostigingssanctie.f. Daarnaast wordt er een onafhankelijke klachtadviescommissie ingesteld,
deskundig in kwesties betreffende de vrijheid van onderwijs, om klachten over
de inspectie te behandelen.g. De inspectie krijgt een zorgplicht voor de kwaliteit van de toezichtsuitoefening;
zij dient bij het verrichten van kwaliteitsonderzoeken en het openbaar maken
van haar rapportages een zeker kwaliteitsniveau te betrachten en de nodige
zorgvuldigheid in acht te nemen. Voor de vormgeving van haar kwaliteitszorgsysteem
zal de inspectie worden bijgestaan door een nog in te stellen Raad van advies.
Van een dergelijke zorgplicht kan bij de civiele rechter nakoming worden gevorderd.
Bovendien is het mogelijk om de Staat aansprakelijk te stellen voor mogelijke
schade die is geleden als gevolg van het niet nakomen van deze zorgplicht.De leden van de CDA-fractie vragen in verband met de zorgen die zij hebben
geuit over de richtinggevendheid van het toezichtskader wat verwacht mag worden
van het te voeren overleg van de inspectie met het onderwijsveld over het
toezichtskader. Zij willen weten waar dit overleg op is gericht, of er al
een proeve van een toezichtskader beschikbaar is en, zo ja, of de Kamer daar
dan over kan beschikken.Wij hechten eraan dat er draagvlak is voor de werkwijze van de inspectie.
Daarom hebben wij in dit wetsvoorstel opgenomen dat voorafgaand aan de vaststelling
van de toezichtskaders overleg wordt gevoerd met de vertegenwoordigers
van het onderwijsveld en andere betrokkenen. De erkende geledingen worden,
naar aanleiding van een amendement van Van der Vlies, Slob en Van de Camp,
uitdrukkelijk bij dit overleg betrokken zodra het onderwerpen betreft die
betrekking hebben op de vrijheid van inrichting. Het overleg is erop gericht
de wijze waarop de inspectie kwaliteitsonderzoek zal verrichten bediscussieerbaar
te maken en te streven naar het bereiken van consensus over wat «good
practice» is en hoe men dat beoordeelt. Sinds juni 2001 is een proeve
van een toezichtkader gereed, waarin een eerste indruk wordt gegeven van de
toekomstige werkwijze van de inspectie en het te hanteren waarderingskader.
Bij deze brief doe ik u tevens een exemplaar van deze proeve toekomen.Met betrekking tot de eigen verantwoordelijkheid van de instelling menen
de leden van de CDA-fractie dat de inspectie de scholen die nog geen eigen
kwaliteitsborgingssysteem hebben, zou moeten aanmoedigen dit wel in te voeren.
Zij vragen hoe de minister dit wil bevorderen. De leden van de CDA-fractie
zouden graag een meer stimulerend kwaliteitsbeleid willen zien, opdat scholen
zelf die verantwoordelijkheid gaan oppakken voorzover zij dat nog niet voldoende
doen. In dit verband vragen deze leden of scholen al verplicht zijn tot het
maken van een kwaliteitsjaarverslag.Het invoeren van een kwaliteitsborgingsysteem op scholen voor primair
en voortgezet onderwijs wordt bevorderd en ondersteund door de projecten Q*Primair
en Q-5. De inspectie blijft jaarlijks toezien op de aanwezigheid en de resultaten
van een kwaliteitszorgsysteem. Scholen in het primair en voortgezet onderwijs
zullen niet worden verplicht tot het maken van een kwaliteitsjaarverslag.
Zij hebben wel de wettelijke verplichting tot het uitbrengen van een schoolgids.
Hierbij blijft het uiteraard mogelijk dat het opstellen van een kwaliteitsjaarverslag
onderdeel uitmaakt van het door de scholen zelf ingerichte kwaliteitsborgingssysteem.Instellingen in de bve-sector zijn verplicht om een verslag omtrent de
kwaliteitszorg om het andere jaar openbaar te maken. Dit verslag dient te
bevatten een uiteenzetting over de kwaliteitsdoelen, de gebruikte methodes
van de kwaliteitsbeoordeling, de resultaten van de kwaliteitsbeoordeling in
het licht van de kwaliteitsdoelen, de voorgenomen verbeteracties en de organisatie
van de kwaliteitszorg.Op basis van de in dit wetsvoorstel vormgegeven proportionele toezichtsuitoefening,
neemt de inspectie de zelfevaluatie door of vanwege de instelling als uitgangspunt
voor haar kwaliteitsonderzoek. De verwachting is dat deze wijze van toezichtsuitoefening
stimulerend zal zijn voor de ontwikkeling van kwaliteitsborgingssystemen op
onderwijsinstellingen. Daarbij vindt er kennisuitwisseling plaats over te
hanteren methoden van zelfevaluatie en wordt vanuit verschillende projecten
en organisaties, waaronder de inspectie, hulp geboden bij de ontwikkeling
van werkwijzen en instrumenten. Voor een nadere uiteenzetting van deze aspecten
van het stimulerend kwaliteitsbeleid verwijzen wij de leden van de CDA-fractie
naar hetgeen hierna in antwoord op de vragen van de leden van de PvdA-fractie
over deze onderwerpen naar voren is gebracht.De leden van de CDA-fractie vragen of de minister op wat langere termijn
ruimte ziet om naar analogie van het hoger onderwijs voor het primair en voortgezet
onderwijs toe te werken naar een accreditatiesysteem?Een accreditatiesysteem is gericht op externe beoordeling van de kwaliteit
van het onderwijs bij afzonderlijke opleidingen van instellingen. Vervolgens
vormt de externe beoordeling c.q. de afgegeven accreditatie de basis voor
de beslissing van de minister over de bestuurlijke hantering hiervan; de voortzetting
van de bekostiging of diploma-erkenning. In het hoger onderwijs steunt de
accreditatie op een specifieke visitatiesystematiek, waarbij ook
sprake is van kwaliteitsvergelijking tussen soortgelijke opleidingen.De systematiek van bekostiging en aanwijzing in het primair en voortgezet
onderwijs betreft de scholen als geheel en geen afzonderlijke opleidingen.
Bij het afhankelijk stellen van de bekostiging of aanwijzing van het verkrijgen
van een accreditatie, zou het al dan niet verkrijgen van die accreditatie
derhalve gevolgen hebben voor het voortbestaan van de school als geheel. Aangezien
het bij het primair onderwijs en bij een groot deel van het voortgezet onderwijs
gaat om leerplichtig onderwijs dient de overheid er in de eerste plaats voor
zorg te dragen dat dat onderwijs overal in het land aanwezig en bereikbaar
is. Een accreditatiesysteem, zoals hiervoor omschreven, is daarbij niet voor
de hand liggend.In de bve-sector is bij de totstandkoming van de Wet educatie en beroepsonderwijs
bewust niet gekozen voor een visitatiesystematiek zoals in het hoger onderwijs.
Ten eerste maakt het specifieke kwaliteitsinstrumentarium, zoals vastgelegd
in de Wet educatie en beroepsonderwijs, voor de bve-sector een visitatiesystematiek
minder noodzakelijk. In tegenstelling tot het hoger onderwijs kent de bve-sector
bijvoorbeeld een landelijke kwalificatiestructuur (met centraal vastgestelde
eindtermen, kwalificaties en diploma's), de verplichting tot externe legitimering
van de examens door exameninstellingen en de verplichting tot beoordeling
van de kwaliteit van het onderwijs met betrokkenheid van externe deskundigen,
zoveel mogelijk in samenwerking met andere instellingen. Ten tweede kent de
bve-sector in tegenstelling tot het hoger onderwijs een dusdanige hoeveelheid
opleidingen en uitvoeringslocaties dat dit een visitatiesystematiek zoals
in het hoger onderwijs moeilijk beheers- en betaalbaar maakt.Deze twee argumenten gaan nog steeds op. Niettemin is de ontwikkeling
van een accreditatiesystematiek in het hoger onderwijs interessant, ook voor
de bve-sector. De ervaring in het hoger onderwijs met deze systematiek zullen
we betrekken bij het gesprek met het onderwijsveld over de kwaliteitsbewaking
van het onderwijs.Overigens wordt beoogd om in de bve-sector op een beperkt terrein, te
weten de kwaliteit van de examens, een nieuw systeem van kwaliteitsbewaking
in te voeren dat te beschouwen is als een vorm van accreditatie. Beoogd wordt
namelijk de huidige externe legitimering door exameninstellingen te vervangen
door de externe borg door het Kwaliteitscentrum examinering beroepsopleidingen
(KCE) op basis van landelijke standaarden voor de kwaliteit van examens. Als
een examen van een opleiding niet aan de landelijke standaarden voldoet, dan
kan de minister in de beoogde nieuwe examensystematiek de instelling het expliciet
onderscheiden recht op examinering (van de betreffende opleiding) ontnemen.Wat de kwaliteit van het onderwijs betreft, voorziet dit wetsvoorstel
er voor het primair en voortgezet onderwijs en de bve-sector in dat de onafhankelijke
beoordeling hiervan door de inspectie plaats vindt. Met het beginsel van proportioneel
toezicht zal de inspectie rekening houden met de vormen van kwaliteitszorg
(waaronder eventuele vormen van visitatie en certificering) die een instelling
hanteert bij de kwaliteitsbeoordeling. Dit betekent dat hoe beter de kwaliteit
en kwaliteitszorg is, hoe beperkter het inspectietoezicht kan zijn bij de
instelling.De leden van de CDA-fractie vragen hoe de minister denkt te toetsen dat
het toezichtskader ook budgettair mogelijk is en haalbaar. Deze leden vinden
dat het gevaar dreigt dat de inspectie sluimerend de kwaliteitseisen gaat
opvoeren zonder dat daar voldoende middelen tegenover staan en vragen hoe
de minister dit denkt te voorkomen.De door de wetgever vastgestelde wettelijke voorschriften en andere aspecten
van kwaliteit zijn richtinggevend voor de inhoud van de toezichtskaders. Daarnaast
waarborgt de in dit wetsvoorstel neergelegdeprocedure dat deze
toezichtskaders pas worden vastgesteld nadat daarover overleg is gevoerd met
vertegenwoordigers van het onderwijsveld en andere betrokkenen. Het onderwijsveld
zal er in eerste instantie dus zelf op toezien of de kwaliteitseisen zodanig
worden opgevoerd dat zij onhaalbaar zijn, tenzij daar extra middelen tegenover
staan. Daarnaast voorziet de kwaliteitszorg van de inspectie in een evaluatie,
waarbij instellingen zich uit kunnen spreken over de hantering van de toezichtskaders
door de inspectie. De toezichtskaders vormen immers een instructie voor de
toezichthoudende inspectieteams; zij zijn niet normstellend voor de instellingen.
Het inspectietoezicht dient primair aan te grijpen op de zelfevaluatie van
de instelling met de eigen kwaliteitsbeoordeling op basis van de eigen kwaliteitsdoelen/-normen.
Ten slotte heeft de minister een instrument in handen om een ongewenste invulling
van toezichtskaders te voorkomen, doordat hem de wettelijke bevoegdheid is
toegedeeld toezichtskaders al dan niet goed te keuren.De leden van de VVD-fractie vragen met betrekking tot de toezichtskaders
waar de criteria vandaan worden gehaald wanneer het schoolklimaat wordt beoordeeld.
Deze leden wijzen erop dat de inspectie ook de wijze waarop de eindresultaten
worden verkregen bij haar beoordeling zal betrekken, zonder daar normatieve
uitspraken over te doen. Deze leden vragen zich af hoe men beoordeelt zonder
criteria.Evenals voor andere kwaliteitsaspecten worden voor het aspect «schoolklimaat»
indicatoren bepaald die het aspect uiteenleggen in waarneembare deelaspecten.
Bijvoorbeeld: «er is duidelijkheid in de school omtrent gedragsregels
van leerlingen en leraren». Voor zo'n indicator wordt vervolgens een
verzameling «praktijkbeschrijvingen» bepaald, aan de hand waarvan
waargenomen kan worden of van de betreffende indicator inderdaad gesteld kan
worden dat daarvan sprake is. Een voorbeeld van zo'n praktijkbeschrijving:
»leerlingen weten dat benoemde vormen van pesten van andere leerlingen
niet zijn toegestaan en leraren en ander personeel weten dat zij leerlingen
daarop moeten aanspreken en doen dat ook».In de proeve van een toezichtskader die bij deze memorie van antwoord
is gevoegd, zijn meer voorbeelden van indicatoren en praktijkbeschrijvingen
te vinden. De indicatoren en praktijkbeschrijvingen worden bepaald op basis
van onderwijskundige wetenschappelijke inzichten en er wordt over overlegd
met betrokkenen uit het onderwijs, belanghebbenden en deskundigen. Bij het
onderzoek op de onderwijsinstelling voert de inspectie gesprekken, observeert
lessen, bekijkt materiaal en bekijkt zodoende of een in het toezichtskader
beschreven praktijksituatie zich inderdaad voordoet. Voor het onderzoek naar
het wel of niet in de praktijk voldoende voorkomen van de bedoelde praktijksituaties
zijn op zichzelf geen normen beschikbaar in de zin van een uitgeschreven set
beslisregels. Wel is en wordt er binnen de inspectie veel geïnvesteerd
in training – o.a. met behulp van video-opnamen – en discussiebijeenkomsten
met praktijkdeskundigen. Dit bevordert dat alle inspecteurs dezelfde waargenomen
praktijk op dezelfde manier «herkennen» als een in het toezichtskader
bedoelde praktijkbeschrijving. Ook doet de inspectie systematisch onderzoek
naar de vraag of dezelfde inspecteur in meerdere, gelijksoortige situaties
dezelfde identificatie pleegt en of verschillende inspecteurs in dezelfde
situatie tot dezelfde identificatie komen. Zo wordt voor elke praktijksituatie
nagegaan of je als inspectie kunt constateren dat een betreffende praktijksituatie
inderdaad zich voordoet bij de onderzochte school.De opsomming van praktijksituaties in het toezichtskader is niet limitatief.
De proeve instrueert de toezichthoudende inspecteurs daarover op blz. 25 als
volgt: «Het is denkbaar dat een bepaalde school op basis van eigen (levensbeschouwelijke
of pedagogische) keuzen vindt dat bepaalde specificaties en/of praktijkbeschrijvingen
niet gekozen of anders gekozen moeten worden. De inspectie zal
uiteraard dergelijke keuzen respecteren, maar hierbij vragen welke keuzen
dan wel gemaakt zijn; hoe die in schoolplan en schoolgids en/of andere documenten
zijn verwoord; en hoe die zich in de realiteit manifesteren.» De criteria
die de inspectie gebruikt, zijn dus neergelegd in de toezichtskaders die tot
stand komen conform de in het wetsvoorstel voorgeschreven procedure van overleg.
De inspectie maakt derhalve wel degelijk gebruik van criteria voor het door
haar te verrichten kwaliteitsonderzoek, maar de werkwijze is niet gefixeerd
en laat ruimte om de eigen beleidskeuzen van de instelling bij de beoordeling
van de kwaliteit van het onderwijs te betrekken.Wij wijzen er overigens op dat hier de werkwijze bij het aanvullend, eigen
onderzoek door de inspectie is beschreven. In de voorgestelde systematiek
van het proportioneel toezicht sluit het onderzoek door de inspectie immers
aan op de door de instelling zelf verrichte evaluatie van de kwaliteit van
het onderwijs.De leden van de VVD-fractie vragen hoe het feitelijk toezicht door de
inspectie wordt georganiseerd. Zij willen weten of er inspecteurs zijn die
op een aantal scholen toezicht houden of dat er alleen onderzoekteams van
inspecteurs zijn die onderzoek doen. Bovendien vragen zij zich af hoe de objectiviteit
wordt bevorderd indien inspecteurs hun «eigen» scholen hebben.
Worden inspecteurs voor niet langer dan bijvoorbeeld 5 jaar aan een school
(scholen) gekoppeld en daarna aan andere scholen?In de toekomst zal het toezicht op instellingen vanuit zogeheten toezichtsteams
worden georganiseerd. Elk inspectiekantoor beschikt over minstens één
toezichtsteam van waaruit het toezicht op alle onderwijssectoren in die regio
plaatsvindt. Als de schaal van een instelling dat nodig maakt, wordt het onderzoek
door een team van inspecteurs uitgevoerd. In de praktijk betekent dit dat
alleen in het primair onderwijs sommige onderzoeken door één
inspecteur worden uitgevoerd. Ook in deze sector wordt echter steeds meer
in teamverband gewerkt. Het is niet vanzelfsprekend dat voor het periodieke
kwaliteitsonderzoek op een instelling altijd dezelfde inspecteurs worden ingeschakeld.
Besloten is, dat de contactinspecteur niet de eindverantwoordelijkheid zal
hebben bij het reguliere periodieke kwaliteitsonderzoek. Zo wordt het probleem
van «dubbele petten» vermeden en de onafhankelijkheid en objectiviteit
van het toezicht gewaarborgd.De leden van de VVD-fractie vragen hoe de minister door de kwaliteitsonderzoeken
ook de vergelijking met buitenlandse scholen (bijv. binnen de EU) bevordert.De inspectie heeft de afgelopen 6 jaar intensieve samenwerking opgebouwd
met de onderwijsinspecties in met name Vlaanderen, Engeland, Schotland, Noordrijnland-Westfalen
en Nedersaksen. Ook binnen het bredere internationale verband van de internationale
vereniging van onderwijsinspecties SICI (Standing International Conference
of Central and General Inspectorates of Education) wordt veel uitgewisseld
over de methodiek van het inspecteren en over de kwaliteitsaspecten en indicatoren.
Sinds ongeveer vier jaar is ook geïnvesteerd in het «samen inspecteren»
door inspecteurs uit twee of drie landen in een kleine groep scholen met het
doel te komen tot vergelijking van onderwijskwaliteit tussen landen. Natuurlijk
zitten daaraan nogal wat methodologische kanten. Zo moet gegarandeerd zijn
(door proeven op kleine schaal en zorgvuldige analyse) dat inspecteurs uit
verschillende landen onder bepaalde indicatoren hetzelfde verstaan en dat
oordelen vergelijkbaar zijn. Daaraan is met name met Engeland en Vlaanderen
flink gewerkt en het ziet er naar uit dat comparatieve vergelijkingen op bijvoorbeeld
het aspect «didactisch handelen van leraren in basisscholen» in
het onderwijsverslag over 2003 een bescheiden plaats zullen krijgen. De regering
acht deze ontwikkeling van belang en heeft met een kleine subsidie
voor 2002 ook een exploratie binnen het verband van SICI op dit punt willen
stimuleren. De inspectie is hierover in gesprek met de OESO en met het bureau
van de Europese Commissie.De leden van de PvdA-fractie hebben hun zorgen geuit dat het onderzoek
van de inspectie op basis van de toezichtskaders geen heilzame effecten zal
hebben op het zelforganiserende en probleemoplossende vermogen van scholen,
indien er sprake zou zijn van een vergaande detaillering van deze kaders,
een te sterke centrale regie en van automatismen bij de toepassing, waardoor
het toezicht in bureaucratische routines zou kunnen ontaarden. Zij vragen
hoe gedetailleerd de minister van zijn kant de toezichtskaders denkt in te
vullen en centraal te coördineren.Wij stellen voorop dat in de toezichtskaders de professionele onafhankelijkheid
van de inspectie tot uitdrukking komt. Aan de inspectie is een primaire rol
bij de totstandkoming ervan toegedeeld, omdat in de toezichtskaders immers
de werkwijze voor de met kwaliteitsonderzoek belaste inspectieteams is vastgelegd.
Wij hechten er verder grote waarde aan dat er voor de toezichtskaders onder
betrokkenen een groot draagvlak bestaat. Dit wetsvoorstel bepaalt daartoe
dat de toezichtskaders het resultaat moeten zijn van een proces waarin de
inspectie samen met vertegenwoordigers van de scholen en andere betrokkenen
overleg heeft gevoerd over de werkwijze die de inspectie bij kwaliteitsonderzoeken
zal hanteren.Indien de minister echter van mening is dat er sprake is van een te vergaande
detaillering van de toezichtskaders, dan kan hij de inspectie daarop aanspreken.
Wanneer de situatie dat vereist, kan de minister via aanwijzingen aan de inspectie
ingrijpen in zowel het totstandkomingsproces als de inhoud van het toezichtskader.
Het uitgangspunt van het wetsvoorstel is echter dat de minister terughoudend
zal omgaan met de aanwijzingsbevoegdheid. Daarnaast behoeven de toezichtskaders
de goedkeuring van de minister. Hij zal voor het verlenen van zijn goedkeuring
met name letten op enkele algemene aspecten van het toezichtskader, zoals
de vraag of dit voldoende richting geeft aan de toezichthoudende inspectieteams
en tegelijkertijd recht doet aan de bestaande variëteit in het onderwijs
en de keuzevrijheid binnen de onderwijsinstellingen. Op deze wijze wordt binnen
de volledige ministeriële verantwoordelijkheid voor het toezicht een
zo groot mogelijke professionele onafhankelijkheid voor de inspectie gewaarborgd.De leden van de PvdA-fractie geven aan dat de onderwijssituaties voor
scholen soms sterk uiteen kunnen lopen. Voorkomen moet worden dat scholen
die in feite een geweldige prestatie leveren in de situatie waarin zij zich
bevinden niet alleen worden beoordeeld maar ook veroordeeld, omdat zij niet
voldoen aan uniforme deugdelijkheidseisen en toezichtskaders. Zij vragen of
de minister mogelijkheden ziet om de toezichtskaders recht te laten doen aan
deze verschillen.De toezichtskaders zijn het resultaat van een proces waarin de inspectie
samen met het veld overleg heeft gevoerd over de werkwijze bij door de inspectie
te verrichten kwaliteitsonderzoek. Ter afsluiting van dit proces behoeven
de toezichtskaders de goedkeuring van de minister. Een van de doelstellingen
van de toezichtskaders is dat de werkwijze van de inspectie consistent is,
dat wil zeggen dat zij steeds – ongeacht wie het onderzoek doet, wanneer
het onderzoek plaatsvindt en op welke instelling het wordt verricht –
op dezelfde wijze te werk gaat. Dit neemt niet weg dat de inspectie bij het
geven van een oordeel volgens deze werkwijze vanzelfsprekend rekening houdt
met de specifieke situatie op de instelling. Vanuit haar ervaring en overzicht
over het geheel van instellingen kijkt de inspectie naar het niveau en de
realiseerbaarheid van de kwaliteit van een instelling afgezet tegen de kwaliteit
van instellingen in vergelijkbare omstandigheden. Dit geldt zowel voor de
opbrengsten van het onderwijs bij leerlingen als voor de bevindingen
ten aanzien van het onderwijsproces. Voor onderwijsinstellingen die zich in
een bijzondere achterstandssituatie bevinden, wordt deze wijze van recht doen
aan bestaande verschillen bovendien gewaarborgd door artikel 4:84 van de Algemene
wet bestuursrecht. Dit artikel bepaalt dat in beginsel overeenkomstig de beleidsregel –
i.c. de toezichtskaders – wordt gehandeld, tenzij dat voor een of meer
belanghebbenden gevolgen zou hebben die wegens bijzondere omstandigheden onevenredig
zijn in verhouding tot de met de beleidsregel te dienen doelen.De leden van de PvdA-fractie vragen met betrekking tot artikel 11, tweede
lid, onderdeel b, van het wetsvoorstel waaruit de inspectie moet afleiden
dat de «uitvoering en hoedanigheid» van de zelfevaluatie betrouwbaar
is, indien de inspectie bij haar onderzoek van diezelfde zelfevaluatie moet
uitgaan.De zelfevaluatie door of vanwege de onderwijsinstelling is voor de inspectie
het uitgangspunt bij elk kwaliteitsonderzoek. De uitkomsten van die zelfevaluatie
zijn echter pas richtinggevend voor het onafhankelijke oordeel van de inspectie,
voorzover deze voldoen aan de in artikel 11, tweede lid, van het wetsvoorstel
genoemde voorwaarden, waaronder de betrouwbaarheid.De inspectie controleert langs verschillende wegen de betrouwbaarheid
van de uitkomsten van de zelfevaluatie door of vanwege de onderwijsinstelling.
Ten eerste betreft de controle de door de onderwijsinstelling aan de inspectie
overgelegde documenten. De inspectie zal daarbij kijken naar de wijze van
kwaliteitsbeoordeling door de instelling. De inspectie beziet in hoeverre
deze heeft plaatsgevonden met betrokkenheid van belanghebbenden rond de instelling
en van externe deskundigen. Documenten die het oordeel, waartoe de instelling
zelf op basis van de zelfevaluatie is gekomen, onderbouwen, zullen derhalve
de aandacht van de inspectie hebben. Voorbeelden hiervan zijn een onderzoeksrapport
van de oudercommissie of van de schoolbegeleidingsdienst. Hierbij zal de inspectie
er onder andere op letten onder wie het onderzoek heeft plaatsgevonden, wie
het heeft uitgevoerd, welke maatregelen er worden voorgesteld of welke verbeteringen
er volgens het onderzoek zijn bereikt. In vele gevallen en voor veel onderwerpen
zal de inspectie echter niet kunnen volstaan met een dergelijke «papieren»
controle en zullen de toezichthoudende inspectieteams zich daarenboven, door
steekproefsgewijze, beperkte inspecties in de onderwijsinstelling zelf, een
oordeel moeten vormen over de betrouwbaarheid van aangeleverde gegevens.Samengevat: de inspectie zal zich mede door inspectie ter plekke een oordeel
moeten vormen over de betrouwbaarheid van de door de onderwijsinstelling aangeleverde
gegevens en zal dus niet volstaan met een controle op die betrouwbaarheid
door «papieren evaluatie» alleen.Overigens zal de inspectie daarnaast nog aanvullend onderzoek verrichten
in die gevallen dat de zelfevaluatie onvolledig is en bijvoorbeeld geen beoordeling
bevat op een of meerdere van de kwaliteitsaspecten, die de inspectie ingevolge
dit wetsvoorstel bij het onderzoek moet betrekken.De leden van de PvdA-fractie vragen of de minister informatie kan verschaffen
over de methoden van zelfevaluatie die scholen in Nederland willen en kunnen
toepassen of dat deze methoden nog grotendeels in ontwikkeling zijn. Zij vragen
zich af in hoeverre daarbij iets te leren valt van de zelfevaluaties die bij
instellingen voor hoger onderwijs reeds voorkomen en daar doorgaans goed werken.Zowel de SLOA-instellingen (w.o. de Landelijke Pedagogische Centra, de
SLO, schoolbegeleidingsdiensten en CINOP) als particuliere instanties (zoals
adviesbureaus en uitgevers) hebben modellen en systemen voor zelfevaluatie
ontwikkeld. Ook wij hebben in overleg met de besturenorganisaties initiatieven
genomen voor het bevorderen van een cultuur van zelfevaluatie
in de onderwijsinstellingen en het verspreiden van goede praktijken terzake.
Zo is sinds begin 2000 het project Q-5 als samenwerkingsproject van de VVO,
een aantal besturenorganisaties en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschappen werkzaam. Taken van het samenwerkingsverband zijn onder andere
het verspreiden van informatie over zelfevaluatie en het verstrekken van goede
voorbeelden daarvan in het voortgezet onderwijs. Daarnaast voert de inspectie
sinds zomer 2001 een samenwerkingsproject met Q-5 uit – het ABC-project.
Daarin staat de A voor het uitvoeren van de zelfevaluatie, de B voor het beoordelen
van de kwaliteit met eventueel horizontaal toezicht door bijvoorbeeld een
commissie van een besturenorganisatie als visitatiecommissie en de C voor
het proportionele toezicht door de inspectie. De in 2001–2002 in uitvoering
zijnde projecten met vijf scholen leren op dit moment dat het proportionele
toezicht goed uitvoerbaar is. Het leidt weliswaar nog niet tot werkbesparing
voor de inspectie, maar wel tot een sterke bewustwording in de school omtrent
kwaliteit. In het breed verspreide blad van het Q5-project, de Q-vijver, wordt
regelmatig geschreven over deze en andere onderwerpen op het terrein van zelfevaluatie.Met Q-5 en de Vlaamse inspectie samen wordt een vergelijkbaar project
uitgevoerd. In Vlaanderen wordt ook grote nadruk gelegd op de zelfevaluatie
door scholen zelf. Bovendien wil de inspectie in Vlaanderen zich in de in
dit wetsvoorstel vastgelegde richting ontwikkelen. Het ZVN (Zelfevaluatie
Vlaanderen Nederland)-project heeft op dit moment vergelijkbare resultaten.
Ook binnen de eerder genoemde vereniging SICI wordt een project met 14 inspecties
uitgevoerd waarin het er eveneens om gaat meer zicht te krijgen op de «good
practice» ten aanzien van -processen en werkwijzen in zelfevaluatie
door scholen, alsmede op proportioneel toezicht. Getracht wordt dit inzicht
te verkrijgen door met name onderzoek naar de validiteit, de betrouwbaarheid
en het ambitieniveau van de zelfevaluatie door de scholen.Behalve Q-5 op het terrein van het voortgezet onderwijs bestaat sinds
zomer 2001 voor het primair onderwijs een soortgelijk project, namelijk Q*Primair.
Ook met die projectgroep werkt de inspectie samen. Voor meer informatie over
deze onderwerpen verwijzen wij naar het in de zomer van 2001 tussen vele organisaties
en de regering gesloten convenant «Kwaliteit aan de basis».In de bve-sector heeft de Bve Raad handreikingen voor de kwaliteitszorg
aangereikt. Instellingen blijken een breed spectrum van instrumenten bij de
zelfevaluatie te hanteren, zoals bijvoorbeeld klanttevredenheidsonderzoeken,
panelgesprekken met diverse belanghebbenden, exitinterviews met schoolverlaters,
kwaliteitsaudits door visitatiecommissies en ISO-certificering. De instelling
geeft zelf vorm aan haar beleid, ook wat betreft de kwaliteitszorg. Zij kan
zelf prioriteiten bij de investering hiervoor bepalen en waar nodig externe
diensten inkopen. In de Hoofdlijnenbrief SLOA is de ondersteuning van de verbetering
van de kwaliteitszorg als een van de prioritaire punten genoemd.In de afgelopen jaren is er in het hoger onderwijs veel ervaring opgedaan
met allerlei vormen en werkwijzen in zelfevaluatie. Wij verwijzen zowel naar
rapporten van instellingen als naar visitatierapporten, inspectierapporten
en enige analyserende studies van met name het CHEPS – Center for Higher
Education Policy Studies – van de Universiteit Twente. Werkwijzen, methoden
en instrumenten zijn zeker voor een deel overdraagbaar op andere sectoren
van het onderwijs. Bovendien is in de vele in die sectoren gepubliceerde,
hiervoor genoemde systemen en gevalsbeschrijvingen een deel van deze ervaring
uit het hoger onderwijs terug te vinden. De toenemende disseminatie van kennis
binnen het onderwijs draagt eraan bij dat «good practice» over
en weer wordt benut. Daar wordt zeker binnen de inspectie aan gewerkt. De leden van de PvdA-fractie hebben gevraagd of het uitvoeren van een
zelfevaluatie met name voor kleine scholen niet een te grote belasting is
gelet op de tijd, de mankracht en de deskundigheid die daarvoor nodig is.
Zij vragen in hoeverre hierbij vanwege de overheid of door adviesbureaus assistentie
kan worden geboden. De verplichting tot zelfevaluatie zou voor dergelijke
instellingen slechts extra bureaucratische rompslomp kunnen opleveren, met
als gevolg dat de schoolleiding nog minder tijd dan nu overhoudt om daadwerkelijk
een bijdrage te leveren aan de verbetering van de kwaliteit van het onderwijs
in de eigen instelling. De leden hebben daarom ook gevraagd of door aangepaste
typen van zelfevaluatie de inspectie deze scholen behulpzaam zou kunnen zijn
in het bevorderen van de interne processen van zelfevaluatie die aan een goed
rapport vooraf moeten gaan.Het wetsvoorstel bepaalt dat indien een onderwijsinstelling over een zelfevaluatie
beschikt, deze voor de onderwijsinspectie uitgangspunt vormt voor het onderzoek
naar de kwaliteit van het onderwijs van de onderwijsinstelling. Als aan de
in het wetsvoorstel genoemde voorwaarden van volledigheid, betrouwbaarheid
en ambitieniveau (artikel 11, tweede lid) is voldaan, zijn de uitkomsten van
de zelfevaluatie zelfs richtinggevend voor het inspectieoordeel. De belasting
die het inspectietoezicht met zich meebrengt, zal derhalve afnemen naarmate
de onderwijsinstelling zelf de bewaking, beheersing en verbetering van de
kwaliteit adequaat heeft vorm gegeven. Deze proportionele uitoefening van
het toezicht is een extra stimulans voor de verdere ontwikkeling en verbetering
van kwaliteitszorg door en vanwege de onderwijsinstellingen.De onderwijsinstellingen beschikken bovendien, gelet op de bestaande wettelijke
voorschriften, reeds over een zekere mate van kwaliteitszorg. Sinds 1998 is
in het primair en voortgezet onderwijs de wetgeving van kracht aangaande de
schoolgids en het schoolplan (de artikelen 12 en 13 van de Wet op het primair
onderwijs en de artikelen 24, 24a, 141 en 142 van de Wet op het voortgezet
onderwijs). Artikel 10 van de Wet op het primair onderwijs en de artikelen
23a en 139 van de Wet op het voortgezet onderwijs geven aan dat iedere school
over een beleid dient te beschikken aangaande de bewaking en de verbetering
van de kwaliteit van het onderwijs.Volgens de inspectie beschikt inmiddels zo'n 60% van de scholen in het
voortgezet onderwijs over een dergelijk stelsel van kwaliteitsbewaking. Scholen
worden bij de invoering van deze taak ondersteund door het landelijke Q-5
project (van de VVO en de besturenorganisaties), terwijl ook al enkele jaren
middelen uit de SLOA worden besteed aan de ontwikkeling van instrumenten en
procedures voor kwaliteitszorg.Scholen voor voortgezet onderwijs beschikken ook over de middelen om voor
de school benodigde expertise in te huren. In het primair onderwijs is naar
analogie van Q-5 het project Q*Primair van start gegaan. Het eerste jaar wordt
vooral benut voor de inventarisatie van instrumenten en het uitvoeren van
een nulmeting in het veld.In de bve-sector dient elke instelling (conform artikel 1.3.6 Wet educatie
en beroepsonderwijs) een adequaat functionerend stelsel van kwaliteitszorg
te hebben en publieke verantwoording af te leggen over de kwaliteitsbeoordeling
in het kwaliteitszorgverslag. Voor de niet-bekostigde instelling is dit een
voorwaarde om tot diploma-erkenning te kunnen overgaan. De wet geeft aan dat
het bevoegd gezag van de instelling zo veel mogelijk in samenwerking met andere
instellingen en met betrokkenheid van onafhankelijke deskundigen zorg draagt
voor de beoordeling van de kwaliteit van het onderwijs. Zowel de kleine als
de grote instellingen worden dus geacht de zelfevaluatie uit te voeren met
betrokkenheid van externen. Bovendien kan de instelling externe ondersteuning
inkopen bij bijvoorbeeld SLOA-instellingen, of «good practice»
van andere instellingen benutten, of gebruik maken van elders of gezamenlijk
ontwikkelde instrumenten voor zelfevaluatie. Instellingen zijn vrij in de keuze van het type van zelfevaluatie c.q. kwaliteitszorgstelsel en
het hierbij te hanteren instrumentarium, zodat dit toegesneden kan zijn op
de context en de toerusting van de instelling. Zelfevaluatie is een noodzakelijke
stap in de planning- en controlcyclus, waarbij op een systematische wijze
gewerkt wordt aan de kwaliteitsverbetering van het onderwijs. De publieke
verantwoording over de kwaliteitsbeoordeling staat ten dienste van de kwaliteitsdialoog
van de instelling met de belanghebbenden rond de instelling.De taak van de inspectie behelst niet alleen het leveren van een onafhankelijke
kwaliteitsbeoordeling, maar omvat ook stimulerend toezicht. Zij kan de instelling
op mogelijke maatregelen wijzen die de instelling kan treffen voor het realiseren
van verbeteringen ten aanzien van de kwaliteit(szorg), evenals ten aanzien
van de publieke verantwoording van de kwaliteitsbeoordeling en de kwaliteitsdialoog
met belanghebbenden. Wij verwachten dat de inspectie de komende jaren meer
vormen van «Goed voorbeeld« (een boekje met 20 door de inspectie
als goed gekarakteriseerde voorbeelden van onderwijspraktijk en -verbetering,
dat in januari 2002 aan alle scholen is gezonden) zal uitbrengen in het kader
van de stimulerende taak. En daarbij zullen ook zeker voorbeelden van kleine
scholen zijn die zonder bovenmatige inspanning toch goede zelfevaluaties hebben
uitgebracht. Wij zullen daar bij de goedkeuring van de jaarwerkplannen van
de inspectie ook op letten. Maar dit punt zal ook in voldoende mate aandacht
krijgen in het werk van Q-5 en Q*Primair.De leden van de GroenLinks-fractie vragen welke stimulerende maatregelen
worden genomen om scholen in problemen hulp te bieden.Voor zeer zwak presterende scholen in het primair en voortgezet onderwijs,
die na enkele jaren geïntensiveerd toezicht nog geen tekenen van verbetering
laten zien, wordt de volgende procedure voorgesteld. De minister sluit met
dergelijke scholen een contract, waarmee de school «een laatste kans»
krijgt zich te verbeteren. Onderdeel kan zijn dat de minister extra geld ter
beschikking stelt aan de scholen om daarmee hardnekkige knelpunten op te lossen.
Hierbij zal worden overeengekomen dat scholen een verbeterplan maken. De inspectie
beoordeelt het plan en volgt de verbeteringen die de school op basis van dit
plan realiseert. De onderwijsorganisaties richten een expertgroep in die de
scholen ondersteunt. Deze expertgroep stelt een (aanvullende) diagnose op
en helpt de school bij het opstellen en uitvoeren van het verbeterplan.In de bve-sector heeft de kwaliteit van het onderwijs steeds betrekking
op de kwaliteit per opleiding. De instellingen in de bve-sector hebben een
zodanige schaalgrootte en slagkracht, dat zij in vrijwel alle gevallen zelf
in staat zullen zijn om hun kwaliteit op orde te krijgen, zonder extra financiële
impuls van de minister. Binnen de generieke stimuleringsgelden zowel als het
lumpsum budget kan een instelling derhalve zelf prioriteiten stellen. De stimulerende
maatregelen in het kader van dit wetsvoorstel zullen vooral bestaan uit bestuurlijk
overleg en het wijzen op «good practices». Daarnaast hebben de
instellingen voor subsidiëring landelijke onderwijsondersteunende activiteiten
(SLOA-instellingen) toegezegd dat waar nodig een beroep op hen kan worden
gedaan om hulp te bieden aan de betreffende instellingen als zij daar behoefte
aan hebben.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of onder de beoordeling van
de kwaliteit ook een oordeel over de gehanteerde onderwijsmethode valt. Onderwijsvernieuwing
wordt in de praktijk volgens deze leden gefrustreerd door hantering van het
«vinkenlijstje» van de standaardonderwijsmethode. Zij vragen of
dat met deze nieuwe wet op het onderwijstoezicht verandert. Tevens willen
deze leden weten hoe het kader, waarbinnen kwaliteitsnormering moet plaatsvinden,
wordt vastgesteld en of de inspectie voor het beoordelen van de kwaliteit
vanhet onderwijstoezicht in de toekomst niet meer het «vinkenlijstje»
van de standaardonderwijsmethode zal hanteren.Het wetsvoorstel verplicht de inspectie te werken met toezichtskaders
die in overleg met vertegenwoordigers van het onderwijsveld en andere betrokken
zijn vastgesteld. In de toezichtskaders worden de aspecten van kwaliteit uit
dit wetsvoorstel verder uitgewerkt, zodat het toezicht in de praktijk kan
worden uitgevoerd. De toezichtskaders worden door de minister goedgekeurd.
Zij moeten de ruimte bieden voor variëteit in het onderwijs en voor eigen
invulling van de kwaliteit door de instelling. De toezichtskaders bevorderen
dat de toezichthoudende inspectieteams bij het kwaliteitsonderzoek consistent
te werk gaan (zie ook hetgeen hiervoor naar voren is gebracht in antwoord
op de vraag van de leden van de PvdA-fractie naar bestaande verschillen in
het onderwijs). Daarbij staat overigens de gehanteerde onderwijsmethode niet
zozeer centraal als wel de wijze waarop het onderwijs in de praktijk vorm
krijgt.De leden van de D66-fractie vragen naar het overzicht van regelingen dat
in het kader van het creëren van meer ruimte voor instellingen zou kunnen
vervallen. Tevens wensen zij te weten wanneer de procedure in gang zal worden
gezet om deze regelingen te schrappen.Bij de brief die wij op 14 november 2001 (Kamerstukken II, 2001/02, 27 783,
nr. 22) aan de Tweede Kamer hebben gestuurd, is een notitie meegezonden waarin
de mogelijkheden tot modernisering van de wetgeving voor het primair en voortgezet
onderwijs zijn uiteengezet. Hierin is een overzicht opgenomen van de bepalingen
in wet- en regelgeving die zouden kunnen vervallen in een systeem van meer
open normen, als algemene beginselen van onderwijskwaliteit. De nadere uitwerking
van de notitie en de studie van het Schoordijk Instituut is voorwerp van overleg
in een ronde tafelgesprek op 5 april a.s. met vertegenwoordigers van het onderwijsveld,
de wetenschap en de politiek.De leden van D66-fractie vragen de minister uitvoerig te reageren op het
artikel van prof. mr. A.K. Koekkoek dat in School en Wet van december 2001
is verschenen. Het gaat deze leden meer in het bijzonder om de stelling dat
de regering «het tweede en het vijfde en zesde lid van het grondwetsartikel
23 los van elkaar beschouwt. Dit is ontoelaatbaar omdat daarmee de betekenis
van het vijfde en zesde lid wordt ontkracht. Het zou ertoe leiden dat de inspectie
zich mag bemoeien met kwaliteitsaspecten waarvan de wetgever juist moet afblijven.»
Wij willen in twee opzichten reageren naar aanleiding van het artikel van
prof. mr. A.K. Koekkoek in School en Wet van december 2001. Ten eerste reageren
wij op de daarin verwoorde visie voor toezichtsuitoefening door de inspectie
van het onderwijs en ten tweede op de grondwettelijke argumentatie, waarmee
deze visie wordt ondersteund.In het artikel wordt een strikt nalevingstoezicht door de inspectie van
het onderwijs bepleit. De conclusie van het artikel is derhalve dat het te
verkiezen is de vooraf aan het onderwijs te stellen wettelijke eisen uit te
breiden in plaats van door toezicht achteraf inzicht te bieden in de kwaliteit
van het onderwijs in brede zin. Onze sturingsfilosofie gaat er daarentegen
vanuit dat de overheid zich meer richt op wat instellingen bereiken en waarover
zij rekenschap dienen af te leggen en op het bieden van meer ruimte voor instellingen
om zelf invulling te geven aan de kwaliteit van het onderwijs. Dit vraagt
om een eigentijds toezicht, dat recht doet aan verschillende belangen. Daarbij
gaat het enerzijds om het belang van ouders, leerlingen en andere belanghebbenden
om goed geïnformeerd te zijn over de kwaliteit van het onderwijs, anderzijds
om het belang van de onderwijsinstellingen bij meer ruimte om volgens eigen
onderwijskundige en kwaliteitsinzichten onderwijs aan te bieden. Ten slotte
gaat het om het belang van de overheid bij een gevarieerd maar kwalitatief
hoogwaardig onderwijsaanbod. Met dit wetsvoorstel worden deze belangen op evenwichtige wijze samengebracht.
Het nalevingstoezicht zal – gelet op de grotere ruimte die wij voornemens
zijn voor onderwijsinstellingen te creëren – steeds meer gericht
zijn op het waarborgen van een zeker kwaliteitsniveau. Meer aandacht zal bij
het toezicht uitgaan naar het achteraf beoordelen wat instellingen met het
door hen vormgegeven onderwijs- en kwaliteitsbeleid hebben bereikt en naar
het gebruik maken van mogelijkheden om deze instellingen te stimuleren tot
verbetering van de kwaliteit, de kwaliteitszorg en de publieke verantwoording
daarover. Hierbij komt het door ons eerder benadrukte drieluik in beeld van
kwaliteitszorg, aangevuld met horizontale instrumenten als visitatie en het
verticale toezicht door de inspectie. De kwaliteitsdialoog zal zich steeds
meer rond de onderwijsinstelling afspelen. Het toezicht door de inspectie
zal beperkter zijn naarmate instellingen zelf meer hun verantwoordelijkheid
nemen. Tegelijkertijd mag de rol van de inspectie niet gemarginaliseerd worden.
Vanuit de grondwettelijke verantwoordelijkheid van de overheid voor het toezicht
op het onderwijs, zal de inspectie altijd in staat moeten zijn onderzoek te
doen naar de kwaliteit van het onderwijs. De transparantie waarmee het toezicht
wordt uitgeoefend, geeft ouders, leerlingen en andere belanghebbenden de beschikking
over een onafhankelijke kwaliteitsbeoordeling in aanvulling op de informatie
die onderwijsinstellingen zelf zullen verzorgen. Op deze wijze kunnen zij
goed geïnformeerd die dialoog aangaan en weloverwogen keuzes maken voor
het gebruik van onderwijsvoorzieningen.Met betrekking tot de grondwettelijke aspecten van het door ons gekozen
toezichtarrangement het volgende. Vooraf merken wij op dat wij het tweede
en het vijfde en zesde lid van artikel 23 Grondwet niet los van elkaar beschouwen.
Wij hebben in de nota Naar een stimulerend toezicht echter wel aangegeven
dat wij de genoemde leden niet zódanig met elkaar verbonden achten
dat daaruit moet volgen dat het toezicht slechts betrekking kan hebben op
de naleving van deugdelijkheidseisen. Hiervoor is ook geen steun te vinden
in eerdere toezichtarrangementen en huidige wetsbepalingen.De vrijheid van onderwijs is niet onbeperkt. Artikel 23 Grondwet stelt
daaraan drie beperkingen, die overigens niet alle voor alle vormen van onderwijs
gelden. De eerste twee beperkingen betreffen in wezen algemene eisen die aan
het onderwijs werden gesteld toen in 1848 de vrijheid werd verkregen om eigen
scholen te stichten naast scholen van staatswege. Dit zijn het toezicht door
de overheid, dat elke onderwijsinstelling moet toestaan, en het voldoen aan
voorgeschreven bekwaamheids- en zedelijkheidseisen, die gelden voor de bij
de wet aangewezen vormen van onderwijs. Bij de totstandkoming van het betreffende
artikellid in 1848 is dat aldus toegelicht: «Tegenover dit openbaar
onderwijs, door den Staat ingesteld, aangekweekt, aanbevolen en beschermd,
zal intusschen overstaan het regt voor elk, die naar regelen door de wet te
stellen, van zijne bekwaamheid en zedelijkheid kan doen blijken, om vrijelijk
zijne kundigheden aan anderen mede te delen. [...] Dit vrij onderwijs blijft
echter onderworpen aan een billijk toezigt der overheid, en zoo is inderdaad
gewaakt èn voor het regt van den Staat om te zorgen voor de ontwikkeling
der jeugd, èn voor het recht der ouders om in het kiezen van leermeesters
aan geen dwang onderworpen te zijn.» De derde beperking volgde in 1917
met de financiële gelijkstelling; om voor bekostiging door de overheid
in aanmerking te komen moest worden voldaan aan bij of krachtens de wet te
stellen eisen van deugdelijkheid. De eisen van deugdelijkheid of bekostigingsvoorwaarden
betreffen dus in beginsel het bekostigde onderwijs (in de Wet educatie en
beroepsonderwijs is ervoor gekozen om het voldoen aan bepaalde van deze eisen
ook als voorwaarde te stellen voor de diploma-erkenning van opleidingen).
De twee eerste beperkingen bleven bij deze grondwetswijziging volledig overeind.
Zoals de regering dat destijds beargumenteerde: «de twee
grootste waarborgen, die de Grondwet kan geven, zijn het toezicht der Overheid
en het onderzoek naar de bekwaamheid en zedelijkheid der onderwijzers. Daarin,
en niet in de speciale voorschriften liggen de grootste waarborgen der deugdelijkheid,
want met bekwame onderwijzers en een goed toezicht is het moeilijk om slecht
onderwijs te geven, even moeilijk bijna om goed onderwijs te geven met slecht
toezicht en slechte onderwijzers.» Hoewel de grondwetgever niet precies
heeft aangegeven wat onder het toezicht van de overheid moet worden verstaan,
geeft de hier geciteerde uitspraak van de regering naar onze mening in ieder
geval aan dat de drie genoemde beperkingen ieder hun eigen doel dienen en
afzonderlijk van belang zijn ter waarborging van de kwaliteit van het onderwijs.
Het feit dat deze beperkingen ieder een andere reikwijdte hebben – toezicht
is mogelijk op alle vormen van onderwijs, de zedelijkheids- en bekwaamheidseisen
kunnen alleen worden gesteld aan de bij de wet aangewezen vormen van onderwijs,
de eisen van deugdelijkheid gelden voor de bekostigde instellingen –
ondersteunt deze gedachtegang. De wetgever, die met de nadere invulling van
het toezicht is belast, heeft de inspectie dan ook steeds andere taken, naast
het toezicht op de naleving, toegekend. In de Lager-onderwijswet 1920 –
de eerste keer dat aan het toezicht van de overheid nadere invulling werd
gegeven – betroffen deze andere taken bijvoorbeeld de bevordering van
de verbetering en de bloei van het lager schoolwezen en het bekend blijven
met de toestand van het onderwijs.Gelet op het bovenstaande is op grond van de (grond)wetsgeschiedenis niet
af te leiden dat het toezicht slechts gericht kan zijn op de naleving van
de deugdelijkheidseisen door de onderwijsinstellingen. In dit wetsvoorstel
is er, net als in de huidige sectorwetten en de daaraan voorafgaande wetten,
gekozen voor een bredere toezichtsopvatting, in dit geval in de vorm van stimulerend
toezicht door de inspectie. Dit neemt niet weg dat bij de uitwerking daarvan –
met name in de inspectierapportage en bij eventuele bestuurlijke interventie –
wel steeds onderscheid wordt gemaakt tussen het nalevingstoezicht op de deugdelijkheidseisen
en het bredere kwaliteitstoezicht aan de hand van andere aspecten van kwaliteit.
Bij de vormgeving van het voorliggende toezichtarrangement hebben wij ons
verder laten leiden door de ontwikkelingen zoals wij die reeds uitvoerig uiteen
hebben gezet in het nader rapport. Wij hebben gewezen op de actieve zorgplicht
van de regering voor het onderwijs en haar taak om de Staten-Generaal jaarlijks
te voorzien van informatie over de staat van het onderwijs. Tevens hebben
wij opgemerkt dat het toezicht steeds meer een maatschappelijke functie is
gaan vervullen, ook gericht op de belangen van de direct betrokkenen bij de
onder toezicht staande instellingen. En tot slot is meer recent, met het advies
van de Commissie Borghouts en de kaderstellende visie op toezicht van het
kabinet, gesteld dat het toezicht ook bijdraagt aan de versterking van het
vertrouwen in het openbaar bestuur.In onze visie, die voortbouwt op de genoemde ontwikkelingen, dient de
inspectie op actieve, stimulerende en transparante wijze te opereren. Zij
heeft in lijn hiermee de taak gekregen om de kwaliteit van het onderwijs in
brede zin te beoordelen en waar mogelijk te bevorderen en deze oordelen voor
de betrokkenen bij het onderwijs openbaar te maken. Wij hechten eraan dat
de inspectie bij de uitoefening van het toezicht proportioneel te werk gaat
en dat er voor haar werkwijze draagvlak bestaat. Het toezicht is zo ingericht
dat dit de onderwijsinstellingen de ruimte laat om hun eigen keuzen, in dialoog
met de betrokkenen rond de instelling, te maken en dat dit de variëteit
in het onderwijs bevordert. De waarborgen die het wetsvoorstel daarvoor biedt,
zijn hiervoor uiteengezet in antwoord op de vraag van de leden van de CDA-fractie
naar de grondwettelijke vrijheid van onderwijs en de gewenste diversificatie. De leden van de D66-fractie vragen hoe de inspectie te werk gaat bij het
onderzoek naar het godsdienstonderwijs dat op dit moment plaatsvindt. Zij
willen weten welke oordeelsvorming tot stand komt bij de beoordeling van de
keuze van leermiddelen bij godsdienstonderwijs, als de auteurs van de leermiddelen
niet door middel van het strafrecht zijn te vervolgen. Deze leden vragen of
het inspectieonderzoek zich ook uitstrekt naar zelfgemaakte syllabi.Het is niet de bedoeling dat de inspectie op alle scholen onderzoek gaat
doen naar de inhoud van het godsdienstonderwijs. Een dergelijk onderzoek kan
alleen aan de orde zijn als er aanwijzingen zijn dat in het godsdienstonderwijs
grenzen worden overschreden. In het geval van het actuele onderzoek naar het
godsdienstonderwijs op islamitische scholen, gaat het met name om de vraag
of de rechten van de mens en fundamentele vrijheden worden gerespecteerd.
Deze rechten worden onder andere beschermd door artikel 1 van de Grondwet
en de artikelen 137c-137f van het Wetboek van Stafrecht.In zijn brief van 20 februari 2002 inzake de aanbieding aan de Tweede
Kamer van de BVD-rapportage «De democratische rechtsorde en islamitisch
onderwijs» is de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
ingegaan op de werkwijze van de inspectie bij het toezicht op het godsdienstonderwijs.
Bij de inventarisatie en beoordeling van de inhoud van leermiddelen, waaronder
ook zelfgemaakte syllabi, voor godsdienstonderwijs is een nadrukkelijke rol
weggelegd voor organisaties die betrokken zijn bij islamitisch onderwijs (ISBO,
FORUM). Dit bevordert de bewustwording en het zelfregulerend vermogen binnen
de sector zelf. In samenhang met deze betrokkenheid wordt momenteel de gedachte
van een visitatiecommissie voor godsdienstonderwijs uitgewerkt. De rol van
de inspectie hierin is toe te zien op de totstandkoming en de werkwijze van
een visitatiecommissie (representatieve samenstelling en rapportage van bevindingen).
Via deze weg wordt de terughoudende rol van de overheid ten aanzien van de
inhoud van het godsdienstonderricht ingevuld, maar wordt ook voldoende waarborg
geboden voor het serieus oppikken van de signalen van de Binnenlandse Veiligheidsdienst.
Naast deze benadering ten aanzien van de inhoud van godsdienstonderwijs zal
de inspectie er op toezien dat het godsdienstonderwijs op islamitische scholen
in het Nederlands plaatsvindt.Indien de inspectie een redelijk vermoeden heeft dat er in het godsdienstonderwijs
op islamitische scholen strafbare feiten gepleegd worden, zal de inspectie
dit melden bij het openbaar ministerie.De leden van de D66-fractie vragen of de minister het noodzakelijk acht,
dat bij elk inspectierapport ook wordt aangegeven of het daarin gegeven oordeel
tot stand is gekomen op basis van een studie van het beschikbaar materiaal
(schoolwerkplan) of dat het oordeel daarnaast ook wordt gebaseerd op bezoeken
aan de school en gesprekken met bestuur en medewerkers. Zij vragen of daarbij
ook de frequentie van die bezoeken niet dient te worden aangegeven. Zij vragen
zich af welke meerwaarde het inspectieoordeel heeft voor de onderwijsdeelnemers
in de school dan wel voor de ouders als het oordeel van de inspectie niet
gebaseerd is op eigen waarneming maar slechts op basis van materiaal tot stand
is gekomen dat ook voor ieder ander beschikbaar is.Het belang van jaarlijks onderzoek door de inspectie is in de Tweede Kamer
naar voren gebracht. Als gevolg van het amendement Lambrechts, Cornielje en
Dijksma is in artikel 10, eerste lid, van het wetsvoorstel vastgelegd dat
de inspectie jaarlijks elke onderwijsinstelling zal onderzoeken.In elk inspectierapport met een beoordeling van de kwaliteit van de school
wordt nu reeds kort beschreven welk onderzoek de inspectie gedaan heeft. Daarbij
wordt onder andere aangegeven hoeveel lessen er in het kader van het onderzoek
zijn bezocht, met welke geledingen is gesproken en welke documentatie is bestudeerd.
Dat zal ook in de toekomst zo blijven. De inspectie zal steeds
beschrijven hoe zij met de door de onderwijsinstelling opgeleverde zelfevaluatie
is omgegaan en welk aanvullend onderzoek is gedaan door de inspectie zelf.
Door dit alles wordt zichtbaar en controleerbaar gemaakt op welke wijze het
feitenmateriaal is verzameld waarop het oordeel van de inspectie is gegrond
en wat de onderbouwing van haar oordeel is.De leden van de D66-fractie vragen welke kennis de inspectie zelf bezit
op het terrein van kwaliteitsdefinities en kwaliteitsmeting. Zij zijn met
name geïnteresseerd in de scholing die de inspectie zelf ontvangt en
vragen hoe deze wordt bijgehouden. Is het kennis die elke inspecteur behoort
te hebben? Wat worden dan de functie-eisen bij benoeming?Inderdaad is bij de behandeling van het wetsvoorstel al het nodige gezegd
over de scholing en training van inspecteurs. Al vele jaren is bijvoorbeeld
voor nieuw in dienst tredende inspecteurs een introductieperiode van een jaar
geldig waarin veel aandacht wordt gegeven aan training in het werken met toezichtskaders;
zowel met behulp van videotraining als door duo-observaties en -beoordeling
met ervaren inspecteurs-mentoren. Ook later in de loopbaan van de inspecteurs
wordt aan deze training en aan de kwaliteit van de oordeelsvorming en de consistentie
en betrouwbaarheid daarvan binnen het gehele inspectiecorps veel aandacht
besteed. Een voorziening daarbij is ook de Inspectie-Academie, waarbinnen
sinds 1999 cursussen, trainingen en voordrachten worden georganiseerd en waaraan
elke inspecteur enige dagen per jaar besteedt. Daarnaast wordt deelgenomen
aan externe conferenties e.d. Binnen de samenwerking met de eerder genoemde
internationale vereniging SICI worden eveneens circa 7 workshops per jaar
georganiseerd waaraan Nederlandse inspecteurs deelnemen. Daarbij gaat het
om het kennisnemen en analyseren van toezichtskaders voor kwaliteitsevaluaties
zoals die bij andere inspecties gebruikt worden.Verder is er binnen het op gang komende GOI (Gemeenschappelijk Overleg
Inspecties) binnen Nederland aandacht voor deze onderwerpen. De Onderwijsinspectie
heeft vanaf 1998 initiatieven genomen voor dit overleg. Eén van
de resultaten is de per 31 januari 2002 opgerichte beroepsvereniging van inspecteurs/evaluatoren
VIDE. Samenvattend kan gesteld worden dat er binnen de inspectie veel aandacht
is voor scholing, theorievorming omtrent kwaliteitsdefinities en kwaliteitsbeoordeling,
en voor samenwerking met Nederlandse en buitenlandse deskundigen.Bij de werving en benoeming van inspecteurs geldt als primaire functie-eis
in bijna alle gevallen een behoorlijke (circa 8 à 10 jaar) ervaring
in het onderwijs zelf; als docent en/of als schoolleider. In de tweede plaats
is kennis en ervaring op het terrein van kwaliteitszorg van belang, alsmede
aan te tonen belangstelling voor en activiteit in algemene onderwijsvraagstukken,
in het bijzonder in de betreffende sector. In de derde plaats zijn vaardigheden
met betrekking tot snel analyseren van grote hoeveelheden gegevens en observaties
alsmede rapporteren en gespreksvoering van belang. En in de vierde maar niet
laatste plaats zijn persoonlijkheidskenmerken als vasthoudendheid, integriteit,
respectvol handelen, kunnen en willen werken in groepsverband, e.a. van belang.De leden van de D66-fractie geven aan dat het fataal is wanneer het gezag
van een inspectie door het veld nauwelijks wordt herkend en aanvaard. In dit
verband willen deze leden geïnformeerd worden waar de heroverweging van
alle inspecties op alle departementen uit bestaat, zoals is aangegeven in
het verslag van het wetgevingsoverleg (blz. 22).In de kaderstellende visie op toezicht stelt het kabinet eisen aan de
onafhankelijkheid, transparantie en professionaliteit van toezichthouders.
In het Algemeen Overleg van 30 oktober 2001 is gebleken dat de Kamer de plannen
van het kabinet om de kaderstellende visie op toezicht te implementeren ondersteunt.
In de kaderstellende visie zijn een aantal actiepunten opgenomen
waaronder een evaluatietraject van alle toezichtarrangementen op rijksniveau.De leden van de D66-Fractie hebben gevraagd of de minister het in de rede
acht te liggen dat er schadevergoeding aan de school wordt betaald, wanneer
in een civiele procedure het kwaliteitsoordeel van de inspectie als onrechtmatig
en kwalitatief onder de maat wordt geoordeeld.Ingevolge artikel 17 van het wetsvoorstel draagt de inspectie zorg voor
een verantwoorde uitoefening van het toezicht, waaronder mede de verantwoorde
totstandkoming en openbaarmaking van het inspectieoordeel wordt begrepen.
Dit artikel stelt burgers en instellingen in staat om de inspectie aan te
spreken op haar handelen. Hiermee is beoogd te waarborgen dat de inspectie
alle mogelijke zorgvuldigheid betracht, met name in gevallen dat onzorgvuldigheid
zou kunnen leiden tot schade voor onderwijsinstellingen of anderen. De actie
uit onrechtmatige daad die deze instellingen of burgers vervolgens kunnen
instellen kan ertoe leiden dat – zoals reeds in de toelichting op het
wetsvoorstel (paragraaf 3.3, blz. 24) is aangegeven – de geleden
schade wordt vergoed. Het is de rechter en niet de minister die daarover uitspraak
doet. Indien de rechter oordeelt dat er sprake is van een onrechtmatige daad
en ook voor het overige is voldaan aan de vereisten van artikel 6:162 BW,
zal hij overeenkomstig de artikelen 5:95 e.v. BW bepalen of en zo ja, welke
schadevergoeding in de rede ligt.De leden van de ChristenUnie en de SGP vinden dat door het in het wetsvoorstel
gehanteerde kwaliteitsbegrip de vraag waar de grens ligt tussen dwingende
deugdelijkheidseisen en minder dwingende kwaliteitsaspecten een punt van aandacht
moet blijven. Zij vragen of de bewindslieden het daarmee eens zijn. In dit
kader vragen zij meer toegespitst of kenmerken als «maatschappelijke
relevantie van de leerstof», «het stimuleren van zelfstandigheid
van leerlingen» of «aandacht geven aan samenwerkend leren»
niet buiten het bereik liggen van de deugdelijk-heidseisen.Wij achten het van belang dat de inspectie inzicht biedt in de kwaliteit
van het onderwijs in brede zin. Daarbij zal het echter wel, zoals de leden
van de ChristenUnie en de SGP terecht opmerken, steeds duidelijk moeten zijn
voor de betrokken onderwijsinstellingen en andere belangstellenden wanneer
een instelling zich nog binnen het wettelijk kader begeeft en wanneer niet.
Dit wetsvoorstel bepaalt daarom dat de inspectie er in haar rapport expliciet
melding van maakt indien naar haar oordeel een wettelijk voorschrift niet
is nageleefd. De inspectie zal dan ook in de toezichtskaders vooraf een overzicht
opnemen van de wettelijke voorschriften die van toepassing zijn. Ook op het
moment dat een oordeel van de inspectie aanleiding geeft tot bestuurlijke
interventie, wordt er onderscheid ge-maakt tussen deugdelijkheidseisen en
de andere aspecten van kwaliteit. In eerste instantie zullen er stimulerende
maatregelen worden getroffen. Alleen in die gevallen dat de problemen samenhangen
met het feit dat er deugdelijkheidseisen niet zijn nageleefd, zal het –
als blijkt dat de stimulerende maatregelen deze niet hebben kunnen verhelpen –
mogelijk zijn om daarna nog over te gaan tot het treffen van een bekostigingssanctie.De door de leden genoemde aspecten van kwaliteit «het stimuleren
van zelfstandigheid van leerlingen» en «aandacht geven aan samenwerkend
leren», betreffen eisen zoals die zijn vastgelegd in het Besluit kerndoelen
primair onderwijs 1998 en het Besluit kerndoelen en adviesurentabel basisvorming
1998–2003. In het Besluit kerndoelen primair onderwijs 1998 is het kunnen
samenwerken en met elkaar overleggen om gezamenlijk tot oplossingen te komen
omschreven als een van de leerstrategieën en vaardigheden die leerlingen
zouden moeten beheersen. Ook bevat dit besluit omschrijvingen van een werkwijze
en -houding van leerlingen die een bepaalde mate van zelfstandigheid
vereisen. In het Besluit kerndoelen en adviesurentabel basisvorming 1998–2003
zijn naast de kerndoelen per vak zes algemene kerndoelen opgenomen, die het
overleggen en samenwerken in teamverband vermelden als een van de sociale
en communicatieve vaardigheden die leerlingen zouden moeten ontwikkelen. Voorts
bevatten deze algemene kerndoelen omschrijvingen van strategieën voor
het leerproces en de reflectie daarop die een zekere mate van zelfstandigheid
vereisen. Voor scholen in het primair en voortgezet onderwijs geldt de eis
dat deze de kerndoelen als aan het eind van het basisonderwijs respectievelijk
de basisvorming te bereiken doelstellingen hanteren (artikel 9, zesde lid,
Wet op het primair onderwijs en artikel 11a, vijfde lid, Wet op het voortgezet
onderwijs). Het niet voldoen aan deze deugdelijkheidseis kan uiteindelijk
leiden tot het treffen van een bekostigingssanctie.De leden van de fractie van de ChristenUnie en de SGP vragen naar de invulling
van de inspectietaak bij het onderzoek dat op dit moment wordt verricht naar
het godsdienstonderwijs. Zij vragen hoe een dergelijk onderzoek naar de inhoud
van het godsdienstonderwijs in scholen zich verhoudt tot de vrijheid van onderwijs.
Zij willen weten of het mogelijk is de onderwijsinspectie in te schakelen
bij een vermoeden van strafbare feiten en vragen zich af of hier niet eerder
een taak van justitie zou liggen.Artikel 23 van de Grondwet waarborgt de vrijheid om in overeenstemming
met de eigen identiteit het onderwijs in te richten. Die grondwettelijke vrijheid
van onderwijs is niet absoluut. Zij vindt haar begrenzing in andere rechten
en vrijheden die onder meer worden beschermd door artikel 1 van de Grondwet
en de artikelen 137c-137f van het Wetboek van Stafrecht. Onderzoek naar de
inhoud van godsdienstonderwijs kan alleen aan de orde zijn als er aanwijzingen
zijn dat deze grenzen worden overschreden. Wij verwijzen deze leden verder
naar hetgeen hiervoor in antwoord op de vraag van de leden van de D66-fractie
over dit onderwerp is geantwoord.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het juist is dat het wetsvoor-stel
onverkort van toepassing is op (alle) niet door de overheid bekostigde instellingen.Op grond van het wetsvoorstel heeft de inspectie een toezichtstaak jegens
alle vormen van bij of krachtens de wet geregeld onderwijs. Dit betekent dat
ook het niet-bekostigd onderwijs onder het toezicht van de inspectie valt.
Daaronder vallen de niet-bekostigde instellingen die wat de inrichting van
het onderwijs en de bevoegdheden van de leraren betreft overeenkomen met het
bekostigde onderwijs en de aangewezen of diploma-erkende onderwijsinstellingen
of opleidingen.Artikel 4, tweede lid, van het wetsvoorstel bepaalt dat de inspectie het
toezicht op zodanige wijze uitoefent dat instellingen niet meer worden belast
dan voor een zorgvuldige toezichtsuitoefening noodzakelijk is. Uit dit uitgangspunt
van proportioneel toezicht volgt dat de inspectie zich bij het toezicht op
het niet-bekostigd onderwijs terughoudender zal opstellen dan bij het toezicht
op de bekostigde instellingen. Voorzover voor het niet-bekostigd onderwijs
echter dezelfde wettelijke voorschriften gelden als voor het bekostigde onderwijs –
zo is bijvoorbeeld in de bve-sector het voldoen aan bepaalde wettelijke voorschriften
voorwaarde voor de diploma-erkenning van opleidingen – zal de toezichtsystematiek
uiteraard overeenkomen met die voor het bekostigd onderwijs. Bezien wordt
nog of er een apart toezichtskader moet komen voor het niet-bekostigd onderwijs
of dat de vast te stellen werkwijze voor het kwaliteitsonderzoek van deze
instellingen beter kan worden opgenomen als apart onderdeel van de kaders
per sector. De werkwijze bij het toezicht op het niet-bekostigd onderwijs
zal mede in overleg met de vertegenwoordigers van het niet-bekostigd onderwijs
worden bepaald. De leden van de GroenLinks-fractie stellen met een verwijzing naar artikel
2 van het wetsvoorstel, waarin is bepaald dat de inspectie ressorteert onder
de minister, dat de onafhankelijkheid van de inspectie niet in het wetsvoorstel
is geregeld. Zij vragen zich af waarom niet, nu in de behandeling in de Tweede
Kamer op 13 december duidelijk naar voren is gekomen dat dit wel beoogd is.
Zij vragen uiteen te zetten hoe de relatie tussen de minister en de inspectie
met het oog op de onafhankelijkheid wordt vormgegeven.Het wetsvoorstel waarborgt de professionele onafhankelijkheid van de inspectie,
maar beoogt niet de inspectie extern te verzelfstandigen. De inspectie ressorteert
derhalve onder de minister, maar heeft daarbij haar eigen taken en bevoegdheden.
Een dergelijke constructie wordt in de literatuur ook wel getypeerd als het
onzelfstandig bestuursorgaan. Het wetsvoorstel draagt het toezicht op aan
de inspectie en attribueert de daarbij behorende taken en bevoegdheden aan
de inspectie. Dit betekent dat de inspectie het toezicht op eigen naam uitoefent.
Omdat de minister de verantwoordelijkheid blijft dragen voor het toezicht
op het onderwijs, kan hij de inspectie indien daartoe aanleiding is aanwijzingen
geven. Hiermee zal terughoudend moeten worden omgegaan, zodat de met dit wetsvoorstel
beoogde onafhankelijke positie van de inspectie niet wordt aangetast. In artikel
2, derde lid, van het wetsvoorstel is ter waarborg van de transparantie van
de uitoefening van deze bevoegdheid bepaald dat aanwijzingen schriftelijk
worden gegeven, onder mededeling daarvan aan de Staten-Generaal. In een interne
organisatieregeling zullen verdere afspraken rond het gebruik van de aanwijzingsbevoegdheid
tussen de minister en de inspectie worden vastgelegd.Voor de onafhankelijke oordeelsvorming door de inspectie bevat het wetsvoorstel
een extra waarborg. De minister kan ingevolge artikel 8, derde lid, van het
wetsvoorstel geen aanwijzingen geven met betrekking tot de in de rapportages
van de inspectie neergelegde oordelen als gevolg van het amendement Lambrechts
en Cornielje. De minister kan derhalve het oordeel van de inspectie over de
kwaliteit van het onderwijs niet wijzigen. Wel bepaalt de minister vervolgens
zelf welke consequenties hij aan dit oordeel wil verbinden. Hij kan in het
inspectieoordeel – neergelegd in algemene rapportages als het onderwijsverslag –
aanleiding zien tot een beleidswijziging, al dan niet in de vorm van wet-
of regelgeving. Daarnaast besluit hij – naar aanleiding van het inspectieoordeel
over een individuele onderwijsinstelling – of, en zo ja welke, bestuurlijke
interventies zullen plaatsvinden. Op deze wijze geeft het wetsvoorstel een
evenwichtige verdeling tussen de verantwoordelijkheden van de minister en
de inspectie met betrekking tot het toezicht op de kwaliteit van het onderwijs.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de inspectie ook een verant-woordelijkheid
heeft ten aanzien van de inhoud van het onderwijs, bijvoorbeeld van het godsdienstonderwijs.Wij verwijzen de leden van de GroenLinks-fractie naar hetgeen wij hebben
opgemerkt in antwoord op de eerdere vragen over dit onderwerp van de leden
van de D66-fractie en die van de ChristenUnie en de SGP.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de bewindslieden inzichtelijk
kunnen maken wat onder de beoordeling van andere aspecten van kwaliteit moet
worden verstaan.De andere aspecten van kwaliteit hebben betrekking op het geheel van het
onderwijs dat een instelling realiseert, binnen de doelstellingen en de voorwaarden
die daaraan zijn gesteld. Hierbij betrekt de inspectie, omdat de eigen kwaliteitszorg
van de instelling het aangrijpingspunt is voor haar kwaliteitsbeoordeling,
niet alleen hetgeen wettelijk is voorgeschreven, maar juist ook de door de
instelling zelf gestelde doelstellingen. De inspectie bekijkt dus, naast de
naleving van de wettelijke voorschriften en in samenhang daarmee,
de door de instelling gerealiseerde kwaliteit aan de hand van deze aspecten
van kwaliteit, die voor het primair en voortgezet onderwijs zijn genoemd in
artikel 10, tweede lid, van dit wetsvoorstel. De wijze waarop de inspectie
daarbij te werk gaat, wordt nader bepaald door overleg met vertegenwoordigers
van het onderwijsveld en andere betrokkenen en vervolgens vastgelegd in de
toezichtskaders die de toezichthoudende inspectieteams zullen hanteren.Anders dan de deugdelijkheidseisen en bekostigingsvoorwaarden zijn de
aspecten van kwaliteit geen vooraf aan de instelling te stellen prestatie-eisen
waarvan de bekostiging afhankelijk is. In de eerste plaats richten de kwaliteitsaspecten
zich tot de inspectie; zij dragen bij aan een transparante, consistente en
controleerbare uitoefening van het toezicht. Ten tweede geven de inspectieoordelen
op basis van de kwaliteitsaspecten het bestuur inzicht in wat daadwerkelijk
is bereikt en biedt het voor deze mogelijkheden om de eigen resultaten te
vergelijken met die van andere instellingen. Ten slotte krijgen betrokkenen
bij het onderwijs, zoals de ouders en leerlingen, een brede kijk op de kwaliteit
van het onderwijs. Daarnaast wordt de vergelijkbaarheid van de inspectieoordelen
voor het maken van een weloverwogen schoolkeuze vergemakkelijkt.De leden van de GroenLinks-fractie vragen welke de andere bij of krachtens
de wet aan de inspectie opgedragen taken zijn.In artikel 3, tweede lid, onderdeel a tot en met c, zijn de algemene taken
van de inspectie bij het toezicht op het onderwijs genoemd. Onder artikel
3, tweede lid, onder d, worden de bijzondere inspectietaken begrepen, zoals
bijvoorbeeld de advisering bij samenwerkingsverbanden (artikel 18, zevende
lid, van de Wet op het primair onderwijs en artikel 11, eerste lid, onderdeel
e, Wet op het voortgezet onderwijs) en het toezicht op het onderwijs in allochtone
levende talen gegeven door rechtspersonen die niet een school in stand houden
(artikel 176 Wet op het primair onderwijs en artikel 277 Wet op het voortgezet
onderwijs).De leden van de D66-fractie vragen een toelichting op artikel 6, derde
lid, van het wetsvoorstel, dat de vertrouwensinspecteurs vrijstelt van de
plicht tot het doen van aangifte. Deze leden zijn bezorgd dat de consequentie
hiervan kan zijn dat evidente misdrijven tegenover kinderen zonder rechtsgevolgen
blijven.Bij de instelling van de vertrouwensinspecteur (Stb. 1999, 313) heeft
de wetgever ervoor gekozen de vertrouwelijkheid van de functie te benadrukken.
In de toelichting (Kamerstukken II, 1998/99, 25 979, nr. 3, blz. 8) is
aangegeven dat het functioneren van de vertrouwensinspecteur zou kunnen worden
bemoeilijkt als deze aangifteplichtig is ten aanzien van de zedenmisdrijven
die hem zouden worden toevertrouwd. De wetenschap dat de vertrouwensinspecteur
aangifteplichtig is, kan voor de leerling, de ouder of het personeelslid vaak
een te hoge drempel betekenen om te melden dat er sprake is van seksuele intimidatie
of seksueel misbruik in relatie met de school en om dit te bespreken. Om die
drempel weg te halen, is – aldus de toelichting – besloten in
de wet op te nemen dat de betreffende artikelen 160, eerste lid, en 162, eerste
lid, van het Wetboek van strafvordering niet zouden gelden voor de vertrouwensinspecteur,
voorzover het betreft misdrijven jegens een leerling of een personeelslid
van een school.Dit betekent overigens niet dat de misdrijven, waarvan de vertrouwensinspecteur
kennis krijgt, ook steeds zonder rechtsgevolgen blijven. Hij zal leerlingen –
en andere aan een onderwijsinstelling verbonden personen – die slachtoffer
zijn van seksueel misbruik of seksuele intimidatie dan wel van fysiek of psychisch
geweld ertoe proberen te bewegen om, zo nodig samen met hun ouders, zelf actie
te ondernemen. Het is immers de taak van de vertrouwensinspecteur (artikel
6, tweede lid) om slachtoffers te adviseren over de te nemen stappen en desgevraagd
te begeleiden bij het indienen van een klacht of het doen van
aangifte. De wetgever heeft gemeend dat de vertrouwensinspecteur zijn functie
beter zou kunnen vervullen als degenen die zijn hulp zoeken dit in goed vertrouwen
kunnen doen.De leden van de GroenLinks-fractie vragen waarvan het aantal toezichtskaders
afhankelijk is. Zij kunnen zich per onderwijssoort een apart onderzoekskader
voorstellen, maar vragen zich af of dat kader dan gelijkluidend is voor elke
instelling per onderwijssoort of dat een kader wordt aangepast aan een instelling.Op dit moment wordt uitgegaan van een toezichtskader per onderwijssector,
vergelijkbaar met de huidige situatie. Dit zijn dus toezichtskaders voor het
primair onderwijs (inclusief de expertisecentra), het voortgezet onderwijs,
de bve-sector en het «groene onderwijs». Bezien wordt nog of er
een apart toezichtskader moet komen voor het niet-bekostigd onderwijs of dat
de vast te stellen werkwijze voor het kwaliteitsonderzoek van deze instellingen
beter kan worden opgenomen als apart onderdeel van de kaders per sector. Het
toezichtskader is gelijkluidend voor alle onderwijsinstellingen die tot een
bepaalde onderwijssector behoren. Bij de beoordeling op basis van deze kaders
houdt de inspectie uiteraard rekening met de specifieke omstandigheden van
de instelling (zie ook hetgeen hiervoor naar voren is gebracht in antwoord
op de vraag van de leden van de PvdA-fractie naar bestaande verschillen in
het onderwijs).De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar de benoeming van de leden
van de klachtadviescommissie en die van de leden van de Raad van advies inzake
de inspectie. Zij willen weten voor welke termijn de leden van de klachtadviescommissie
worden benoemd en of deze te benoemen leden een relatie mogen hebben met het
ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Voorts willen zij weten
of de leden van de Raad van advies herbenoembaar zijn, of er functies bestaan
die met het lidmaatschap van de Raad onverenigbaar worden geacht en of wordt
uitgesloten dat een lid van de klachtadviescommissie lid is van de Raad van
advies.Voor de benoeming van de leden van de klachtadviescommissie en die van
de Raad van advies zullen dezelfde uitgangspunten worden gehanteerd. Deze
uitgangspunten zijn – naar analogie van de Kaderwet adviescolleges –
dat de leden worden benoemd voor een periode van vier jaar en herbenoembaar
zijn voor maximaal nog twee periodes van vier jaar (artikel 11, tweede lid,
van de Kaderwet adviescolleges). De leden zullen niet werkzaam mogen zijn
bij het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen of een daaronder
ressorterende dienst, instelling of bedrijf (artikel 12, tweede lid, van de
Kaderwet adviescolleges). Een lid van de klachtadviescommissie kan niet tevens
lid zijn van de Raad van advies. Aan de klachtadviescommissie kunnen immers
ook klachten worden voorgelegd betreffende de kwaliteitszorg door de inspectie,
waarover de Raad de inspectie mede kan hebben geadviseerd. Deze functies zijn
daarom onverenigbaar. Of er verder sprake is van met het lidmaatschap van
de klachtadviescommissie of de Raad van advies onverenigbare functies, dient
van geval tot geval te worden bezien aan de hand van de geldende algemene
maatschappelijke opvattingen over onverenigbaarheid van functies.De leden van de GroenLinks-fractie verwijzen naar de evaluatiebepaling
in dit wetsvoorstel. Zij stellen dat evalueren vergelijken met de beginsituatie
betekent en vragen hoe deze beginsituatie wordt vastgelegd.Dit wetsvoorstel beoogt de positionering van de inspectie te expliciteren
en de onafhankelijke oordeelsvorming door de inspectie te versterken. Daarnaast
geeft dit wetsvoorstel vorm aan stimulerend toezicht door de inspectie, met
name gericht op het bevorderen van de eigen kwaliteitszorg en
publieke verantwoording door de instellingen.De beginsituatie voor evaluatie van de eerste doelstelling is neergelegd
in de huidige Regeling positie Inspectie van het onderwijs. Op deze regeling
heeft in de jaren 1997 en 1998 een evaluatie plaatsgevonden met externe validering
door prof. F.L. Leeuw. Daarin zijn op heldere wijze de huidige positionering
van de inspectie en de daarbij gesignaleerde knelpunten, die dit wetsvoorstel
beoogt weg te nemen, uiteengezet. De situatie waarvan deze eerdere evaluatie
een beeld geeft, vormt met de regeling zelf de beginsituatie, waarvan voor
de eerstkomende evaluatie van dit wetsvoorstel zal worden uitgegaan. Bij deze
eerstkomende evaluatie zullen tevens de wijzigingen in organisatie en werkwijze
van de inspectie, die uit dit wetsvoorstel voortvloeien, worden bekeken. Deze
betreffen vooral het jaarlijkse onderzoek, het proportionele toezicht op basis
van de toezichtskaders, de openbaarmaking van de inspectieoordelen en de kwaliteitszorg.De beginsituatie voor evaluatie van de tweede doelstelling wordt vastgelegd
met de afronding van de door de inspectie uitgevoerde bestandsopname later
dit jaar. Op basis van deze bestandsopname heeft de inspectie reeds gegevens
gepubliceerd over de stand van zaken betreffende de kwaliteitszorg door en
vanwege de onderwijsinstellingen. Ook vanuit de projecten Q*Primair en Q-5
zullen kwaliteitszorggegevens beschikbaar zijn om de beginsituatie vast te
stellen.Het eerste jaar van het project Q*Primair wordt nu vooral benut voor inventarisatie
van instrumenten en het uitvoeren van een nulmeting in het veld. In het kader
van het project Q-5 heeft een dergelijke inventarisatie en nulmeting reeds
plaatsgevonden.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,L. M. L. H. A. Hermans 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-20012002-27783-186b.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl