Voorstel van wet van het lid  Çörüz tot wijziging van Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek in verband met de verruiming van de aansprakelijkheid van ouders voor gedragingen van minderjarigen vanaf de leeftijd van veertien jaar; Advies Raad van State en reactie van de indiener(s); Advies Raad van State en reactie van de indiener
Staten-Generaal — Kamerstuk Advies Raad van State en reactie van de indiener(s)
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST140133
 2009-2010
 
 30 519
 Voorstel van wet van het lid Çörüz tot wijziging van
Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek in verband met verruiming van de aansprakelijkheid
voor gedragingen van minderjarigen in de leeftijd van veertien tot achttien
jaar
 
 
 
 
 Nr. 
 4
 ADVIES RAAD VAN STATE EN REACTIE VAN DE INDIENER
 Hieronder zijn opgenomen het advies van de Raad van State d.d. 22 mei
2006 en de reactie van de indiener van 25 januari 2010, aangeboden aan
de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Het advies van de Raad
van State is cursief afgedrukt.
 
 Bij brief van de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal van
10 april 2006 heeft de Tweede Kamer, bij de Raad van State ter overweging
aanhangig gemaakt het voorstel van wet van het lid Çörüz
tot wijziging van Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek in verband met verruiming
van de aansprakelijkheid voor gedragingen van minderjarigen in de leeftijd
van veertien tot achttien jaar, met memorie van toelichting.
 
 
 Het wetsvoorstel strekt ertoe om de thans bestaande risicoaansprakelijkheid
van ouders en voogden voor een als doen te beschouwen gedraging van het kind
dat nog geen veertien jaar is te verruimen tot een risicoaansprakelijkheid
voor fouten van het kind, zolang het minderjarig is. De Raad merkt het volgende
op.
 
 
 De indiener is de Raad van State erkentelijk voor zijn advies. Graag wil
de indiener ingaan op de door de Raad gemaakte opmerkingen.
 
 
 1. Het probleem en de voorgestelde oplossing
 Kinderen tot veertien jaar wordt een onrechtmatige daad niet toegerekend
(artikel 6:164 BW). Vanaf de leeftijd van veertien jaar zijn zij zelf aansprakelijk
voor hun onrechtmatige daden. Tot de leeftijd van 14 jaar zijn de ouders die
het ouderlijk gezag hebben en voogden risico-aansprakelijk voor de schade
die het minderjarige kind door een als doen te beschouwen gedraging veroorzaakt.
Uit de wetsgeschiedenis blijkt dat de risico-aansprakelijkheid van ouders
wordt gemotiveerd enerzijds met een beroep op het gezag en toezicht van de
ouder of voogd die geacht kunnen worden op het gedrag van het kind in het
algemeen van rechtstreekse invloed te zijn. Anderzijds brengt juist een redelijk
toezicht mee dat het kind een zekere vrijheid moet worden gelaten, zodat risico’s
genomen moeten worden, waarvan derden in het beginsel niet het slachtoffer
mogen worden.
 Ouders en voogden hebben naar huidig recht een schuldaansprakelijkheid
met omgekeerde bewijslast voor de schade veroorzaakt door fouten van het minderjarige
kind in de leeftijd van 14 tot 16 jaar. Vanaf de leeftijd van 16 jaar is alleen
het kind zelf aansprakelijk voor de schade veroorzaakt door de fout die hij
heeft gemaakt. Ouders kunnen dan slechts worden aangesproken, indien zij zelf
in verband met de door hun kind gemaakte fout een onrechtmatige daad hebben
gepleegd. Aanleiding voor het wetsvoorstel is de volgens de indiener onwenselijke situatie dat de huidige wetgeving onvoldoende verhaalsmogelijkheden
biedt voor de benadeelde in gevallen dat de schade door een minderjarige wordt
toegebracht, in het bijzonder schade als gevolg van vernielingen. Het gaat
om schades voortvloeiende uit jeugdcriminaliteit, waaronder vandalisme. Het
is op basis van de huidige wetgeving, aldus de indiener, veelal de jongere
zelf die als enige aansprakelijk is, omdat de ouders zich kunnen disculperen.
Daardoor is de benadeelde in veruit de meeste gevallen genoodzaakt zelf de
schade voor zijn rekening te nemen vanwege het gebrek aan vermogen bij de
dader. De indiener van het wetsvoorstel wil zo tegemoet komen aan slachtoffers
of benadeelden door vandalisme of andere strafbare feiten gepleegd door minderjarigen. In de memorie van toelichting wordt voorts opgemerkt
dat van de verruiming van de risico-aansprakelijkheid een verhoogde preventieve
gedragscorrigerende werking kan uitgaan. Hoewel de voorgestelde verruiming
van de risico-aansprakelijkheid van ouders en voogden in dat licht sympathiek
overkomt, betekent deze naar het oordeel van de Raad niettemin een ingrijpende
aanpassing van de bestaande aansprakelijkheidsregeling, waaraan nogal wat
haken en ogen zitten. De Raad merkt het volgende op.
 
 
 1. De Raad van State merkt op dat volgens de indiener het op basis
van de huidige wetgeving veelal de jongere zelf is die als enige aansprakelijk
is, omdat de ouders zich kunnen disculperen. De indiener wil hierbij aanvullen
dat niet alleen de wetgeving een rol speelt bij de disculpatiemogelijkheid
van de ouders, maar dat de jurisprudentie van een minstens zo grote invloed
is op de aansprakelijkheidsregeling voor minderjarigen. In Nederland is het
voor ouders makkelijk zich te disculperen met name vanwege de grote ruimte
die de jurisprudentie biedt. In andere Europese landen, waar de wettekst aangaande
dit onderwerp in vergaande mate overeenkomt met de Nederlandse wetstekst (voor
wat betreft het gedeelte van de risico- en schuldaansprakelijkheid) geeft
de jurisprudentie een veel kleinere marge ten aanzien van de disculpatiemogelijkheid
van de ouders. In Frankrijk bijvoorbeeld zijn ouders schuldaansprakelijk tot
hun kinderen de achttienjarige leeftijd bereiken. Enkel wanneer overmacht
(«force majeur») kan worden aangetoond, zal een beroep op disculpatie
slagen. Deze overmacht wordt in de jurisprudentie echter slechts zeer zelden
aanwezig geacht. Het arrest «Bertrand»
waarin een aanrijding tussen een twaalfjarige jongen en een motorrijder waarbij
de ouders van een jongen niet aanwezig waren, leidde tot aansprakelijkheid
van de ouders, was het eerste arrest in een reeks waarin de Cour de cassation
duidelijk kiest voor een stelsel van aansprakelijkheid van de ouders, met
als grondslag de garantiestelling van de schadevergoeding van het slachtoffer.
Of de gedraging verwijtbaar is, is in Frankrijk niet langer een grond voor
het vaststellen van de ouderlijke aansprakelijkheid. In het Nederlandse aansprakelijkheidsstelsel
voor ouders lijkt een bijna tegengestelde situatie te zijn ontstaan: ouders
worden zelden aansprakelijk geacht. Om deze uit de jurisprudentie voortkomende
(te grote) mogelijkheid voor ouders om zich tijdelijk te ontdoen van opvoedingsverantwoordelijkheden
weg te nemen, is wetswijziging de enig aangewezen weg.
 
 
 a. Uit de memorie van toelichting wordt niet duidelijk wat de omvang
is van het hier aan de orde gestelde probleem. Opgemerkt wordt dat jeugdcriminaliteit
een aanzienlijke maatschappelijke onrust veroorzaakt. Als feit van algemene
bekendheid wordt gesteld dat de schade ontstaan in de publieke ruimte door
jeugdcriminaliteit en vandalisme jaarlijks landelijk miljoenen euro’s
bedraagt, maar gemist worden gegevens over aantallen schades per soort, de
omvang van de schade per geval en de mate waarin die schade niet of niet volledig
door de jongere, zijn verzekeraar of de ouders wordt vergoed.
 
 
 a. De Raad van State geeft in verband met de omvang van het probleem
aan, de aantallen, schades per soort, de omvang van de schade per geval en
de mate waarin die schade niet of niet volledig door de jongere, zijn verzekeraar
of de ouder(s) wordt vergoed, te missen. De indiener is met de Raad van State
van mening dat deze cijfers een indicatie zouden kunnen geven van de mate
waarin onderhavig wetsvoorstel gewenst of zelfs noodzakelijk is. De indiener
is echter daarboven van mening dat enkel deze cijfers niet de voornaamste
aanleiding kunnen zijn voor het indienen van onderhavig wetsvoorstel. Zo geeft
de politieke omgeving, waarin tijdens de afgelopen verkiezingscampagne nagenoeg
alle politieke partijen zich hebben uitgesproken voor een verruiming van de ouderlijke aansprakelijkheid (al dan niet in de verschillende
verkiezingsprogramma’s) aan, een dergelijke verruiming van het aansprakelijkheidsrecht
voor minderjarigen nodig te vinden. De indiener wijst er voorts op dat een
passage van dergelijke strekking ook in het regeerakkoord tussen CDA, PvdA
en CU is opgenomen. Ook ouders zelf blijken van mening dat zij verantwoordelijk
en daarbij aansprakelijk zouden moeten zijn voor hun minderjarige kinderen,
dus tot het bereiken van de leeftijd van achttien jaar.
 Na consultatie van het verzekeringswezen, de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG), vervoersbedrijven (NS, Arriva, Connexxion), het Wetenschappelijk
Onderzoeks- en Documentatiecentrum (WODC), het Centraal Bureau voor de Statistiek
(CBS), het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP), het Centrum voor Criminaliteitspreventie
alsmede het meldpunt vernielingen van de Gemeente Rotterdam, is de indiener
gebleken dat adequate registratie over het algemeen ontbreekt. Uit gesprekken
met de vervoerders is naar voren gekomen dat het in geval van vandalisme in
30 tot 50% van de gevallen gaat om minderjarigen. Uit cijfers van het
WODC/CBS blijkt dat het aantal gehoorde minderjarige verdachten (onder strafrechtelijk
minderjarige verdachten worden jongeren verstaan in de leeftijdscategorie
12 tot en met 17 jaar) sinds 1980 is gestegen van 42 000 naar 69 000
in 2007. Tussen 1997 en 2001 schommelt het jaarlijkse aantal gehoorde minderjarigen
naar aanleiding van een vernieling rond de 11 000. Vanaf 2002 is
er een sterke stijging te zien. In 2007 zijn 22 000 minderjarigen gehoord
wegens verdenking van een dergelijk delict. Deze
gegevens bevestigen de eerder als algemeen bekend veronderstelde aanname dat
jaarlijks ten gevolge van jeugdcriminaliteit en vandalisme/vernieling voor
miljoenen euro’s aan schade wordt geleden.
 
 
 b. Aanleiding voor het wetsvoorstel is de schade veroorzaakt door
jeugdcriminaliteit, waarmee een benadeelde kan blijven zitten. De oplossing
wordt gezocht in een risico-aansprakelijkheid van ouders voor alle fouten
van hun minderjarige kinderen van 14 jaar of ouder, dus ook voor onrechtmatige
daden in de vorm van ongelukken en onrechtmatige daden die bestaan uit een
nalaten. In die gevallen is er meestal geen sprake van opzet en dekt de aansprakelijkheidsverzekering
van het kind de schade. Het ligt in dit licht niet voor de hand om de vergaande
uitbreiding van aansprakelijkheid ook te doen zien op de gevallen die geen
aanleiding zijn voor dit wetsvoorstel.
 
 
 b. De Raad van State wijst erop dat in geval van ongelukken en onrechtmatige
daden die bestaan uit een nalaten er meestal geen sprake is van opzet en dat
de schade die hieruit ontstaat, gedekt wordt door de aansprakelijkheidsverzekering
van het kind. Volgens de Raad van State ligt het niet voor de hand ook op
dit gebied de aansprakelijkheid uit te breiden.
 
 
 De indiener merkt op dat de huidige wettelijke regeling met betrekking
tot 14-minners ingevolge het eerste lid van artikel 169, Boek 6 BW bepaalt
dat ouders noch kind aansprakelijk zijn voor schade die is veroorzaakt door
een als nalaten te beschouwen gedraging van die 14-minner. Hiervoor is destijds
gekozen vanwege de jeugdige leeftijd en het nog niet of onvoldoende bestaan
van het besef van de gevolgen die een nalaten met zich mee kan brengen. Ten
principale zou de vraag gesteld kunnen worden of dergelijke schade niet eveneens
onder de aansprakelijkheid van de ouders zou moeten worden gebracht. Het thans
voorliggende wetsvoorstel voorziet daarin evenwel niet.
 
 
 De indiener wenst allereerst te benadrukken dat het vestigen van aansprakelijkheid
en het verzekeren van aansprakelijkheid twee verschillende onderwerpen zijn,
die weliswaar op belangrijke wijze verband houden, maar niet met elkaar verward
dienen te worden. Anders dan de Raad van State ziet de indiener in het gegeven
dat er voor wat betreft bepaalde schade (namelijk de schade die ontstaat uit
niet opzettelijke onrechtmatige daden zoals ongelukken en die ontstaat uit
onrechtmatige daden door een nalaten van minderjarigen) een verzekeringsdekking
bestaat, geen reden om de aansprakelijkheid niet wettelijk toe te delen waar
deze systematisch gezien thuishoort, namelijk bij de ouders.
 
 
 Het feit dat het voorliggende wetsvoorstel voor wat betreft de verhaalbaarheid
in het hiervoor genoemde geval (door nalaten van minderjarigen veroorzaakte
niet opzettelijke schade en schade door ongelukken) strikt genomen niet noodzakelijk is, omdat deze thans al gedekt wordt door de verzekering,
staat aan het wetsvoorstel niet in de weg. Het wetsvoorstel is wèl
noodzakelijk voor het vestigen van ouderlijke aansprakelijkheid voor overige
schade veroorzaakt door minderjarigen. De indiener hecht eraan de huidige
getrapte en weinig eenduidige regeling met drie leeftijdscategorieën
en verschillende aansprakelijkheidsregimes te vervangen door een regeling
met duidelijker toedeling van aansprakelijkheid.
 
 
 c. Voorts wordt niet ingegaan op de mogelijkheid dat de benadeelde
zich een executoriale titel verschaft voor de vordering uit onrechtmatige
daad op de jongere die – inclusief de kosten en wettelijke rente –
op een later tijdstip, als de jongere over eigen inkomsten of vermogen beschikt,
jegens hem ten uitvoer kan worden gelegd. Weliswaar betekent dit dat een jongere
zijn werkende leven met een wellicht forse schuld zal aanvangen, maar dit
gegeven moet worden afgewogen tegen de gestelde rechtvaardiging voor de verruiming
van de risico-aansprakelijkheid van ouders, namelijk de bijzondere verbondenheid
tussen ouders en kinderen in de vorm van het gezinsverband waarin de waarden
van de samenleving worden overgebracht en het kind de mogelijkheid krijgt
zich persoonlijk te ontwikkelen.
 
 
 c. De Raad van State merkt op dat in het wetsvoorstel niet wordt
ingegaan op de mogelijkheid dat de benadeelde zich een executoriale titel
verschaft voor de vordering uit onrechtmatige daad op de jongere die op een
later tijdstip, als de jongere over eigen inkomsten of vermogen beschikt,
jegens hem ten uitvoer kan worden gelegd. Deze mogelijkheid tot schadevergoeding
is voor de gelaedeerde een omslachtige manier met een onzekere uitkomst. De
gelaedeerde moet wachten tot hij kan verhalen, loopt het risico van verjaring
(en dient actie te ondernemen om de verjaring te stuiten), komt praktische
bezwaren tegen (zoals b.v. verandering van adres van de schadeveroorzaker)
en verkeert wellicht langdurig in onzekerheid omtrent de financiële afwikkeling
van zijn zaak (wanneer gaat de schadeveroorzaker inkomen verwerven en verhaal
bieden). Naar de mening van de indiener is een dergelijke verhaalsroute onwenselijk
aangezien het uitgangspunt dient te zijn: de vernieler betaalt. Voor minderjarigen
zijn dat, naast de vernieler vanaf 14 jaar, de voor de minderjarige verantwoordelijken.
De gelaedeerde, die immers onrecht is aangedaan, dient zo spoedig mogelijk
zijn schade vergoed te krijgen.
 
 
 d. Ter gelegenheid van de invoering van boek 6 van het Burgerlijk
Wetboek is de kwestie van verruiming van de risico-aansprakelijkheid van ouders
voor de onrechtmatige daden van hun kinderen van 14 tot 16 jaar in het licht
van de (toegenomen) jeugdcriminaliteit aan de orde geweest in de hierna volgende
zin.
 In de gevallen van vandalisme waarom het ook in dit wetsvoorstel gaat,
zal de schade op grond van de onrechtmatige daad van het kind zelf in het
algemeen niet verzekerd zijn, aangezien het opzettelijke fouten betreft. De
toelichting merkt dat terecht ook op.Indien op
de ouders in deze gevallen een risico-aansprakelijkheid zou rusten, leidt
dat, zo volgt uit de parlementaire geschiedenis, tot een aanmerkelijke verhoging
van de premies voor de aansprakelijkheidsverzekeringen van particulieren dan
wel tot onverzekerbaarheid. Dit kan nadelige gevolgen hebben op wat is genoemd
de verzekeringsdichtheid, die voor deze verzekeringen erg hoog is, namelijk
85 tot 90% aldus opnieuw de parlementaire geschiedenis. Vermindering
van de verzekeringsdichtheid leidt ertoe dat zowel de benadeelden vaker met
lege handen komen te staan als dat degenen die de verzekering hebben opgezegd
in ernstige moeilijkheden kunnen komen, indien zij worden aangesproken en
nog wel enig verhaal bieden. Deze argumenten
hebben ertoe geleid dat de Tweede Kamer akkoord is gegaan met het wettelijk
systeem voor de aansprakelijkheid van ouders voor onrechtmatig gedrag van
hun kinderen, zoals dat thans luidt. Het is niet aannemelijk dat de situatie
thans ingrijpend is veranderd.
 
 
 d. De Raad van State, refererend aan de bij de invoering van Boek
6 van het Burgerlijk Wetboek gevoerde discussie omtrent de kwestie van de
risico-aansprakelijkheid, uit zijn bezorgdheid over de gevolgen van het wetsvoorstel
voor de verzekeringsdichtheid en de hoogte van de premies voor aansprakelijkheidsverzekeringen.
De indiener merkt op dat de in 1981 en 1986 gevoerde discussies hieromtrent
in geheel andere context stonden dan thans het geval is. De indiener
vermag niet in te zien hoe een verruiming van ouderlijke aansprakelijkheid
zou leiden tot afname van verzekeringsdichtheid. In het algemeen geldt immers
dat het vestigen van risico leidt tot toename van verzekering daarvan. Het
bevreemdt de indiener dan ook dat de Raad van State zijn stelling uitsluitend
lijkt te baseren op de aan de parlementaire behandeling (van de invoering
van Boek 6) ontleende opmerking dat risico-aansprakelijkheid leidt tot een
aanmerkelijke verhoging van de premies dan wel tot onverzekerbaarheid.
 Tenslotte herhaalt de indiener hetgeen hiervoor reeds is opgemerkt, dat
het uitgangspunt moet zijn: de vernieler – en in het verlengde daarvan
de ouders c.q. voogd – betaalt. Een discussie over verzekerbaarheid
en voorspellingen over verzekeringsdichtheid zijn een afgeleide van de primaire
discussie en niet een noodzakelijke voorwaarde hiervoor.
 
 
 Wellicht ten overvloede merkt de indiener nog op dat er de afgelopen jaren
vele en zeer verrassende nieuwe vormen van verzekeringen bij zijn gekomen.
Voorbeelden: regen of sneeuwverzekering en een verzekering wegens het niet
kunnen doorgaan van de huwelijksdag. Anderzijds zal volledige verzekerbaarheid
van die schade die opzettelijk is aangebracht, tegen een gemiddelde premie,
afbreuk doen aan de gedragscorrigerende werking van het wetsvoorstel. Volgens
de indiener is dat dan ook niet wenselijk.
 
 
 e. Tot nu toe is algemeen aanvaard het uitgangspunt dat jongeren
van 16 tot 18 jaar zelf aansprakelijk zijn voor hun onrechtmatige daden en
er in beginsel geen aansprakelijkheid van ouders voor hun fouten bestaat.
Voor deze jongeren geldt, gelet op hun leeftijd en ontwikkelingsniveau, niet
langer dat het toezicht van de ouder geacht kan worden zodanig te zijn dat
daarmee nog veel rechtstreekse invloed op het kind kan worden uitgeoefend.
Voorts speelt ook voor deze categorie jongeren de onder d naar voren gebrachte
kwestie van de verzekerbaarheid van de schade en de verzekeringsdichtheid.
Het enkele feit dat een benadeelde met de schade kan blijven zitten, rechtvaardigt
niet de invoering van een risico-aansprakelijkheid voor ouders en voogden
voor deze categorie jongeren.
 
 
 e. De Raad van State stelt dat het uitgangspunt dat jongeren van
zestien tot achttien jaar zelf aansprakelijk zijn voor hun onrechtmatige daden
algemeen aanvaard is en dat het enkele feit dat een benadeelde met de schade
kan blijven zitten, de invoering van een risico-aansprakelijkheid voor deze
groep jongeren niet rechtvaardigt.
 
 
 De indiener is op dit punt een andere mening toegedaan. Het is een gegeven
dat de aansprakelijkheid thans voor deze groep jeugdigen wettelijk zo geregeld
is. Het is eveneens een gegeven dat de overgrote meerderheid binnen de politieke
omgeving zich heeft uitgesproken vóór een verruiming van de
ouderlijke aansprakelijkheid en voorts blijken ouders zelf veelal van mening
dat zij verantwoordelijk en daarbij aansprakelijk zouden moeten zijn voor
hun minderjarige kinderen. Het door de Raad genoemde uitgangspunt dat zestien-
en zeventienjarigen zich zo hebben ontwikkeld dat je met goed fatsoen ouders
niet meer voor de gedragingen van deze bijna volwassenen aansprakelijk kunt
houden, is naar het oordeel van de indiener een subjectieve redenering. Allereerst
is de ene zeventienjarige de andere niet en gedragen vele jongeren van twintig
zich als zestienjarigen. Daarom is er een objectieve wettelijke meerderjarigheidsgrens
van achttien jaar ingesteld. Tot die leeftijd hebben ouders het gezag, met
de (financiële) lusten (kinderbijslag, kindgebonden budget) en de lasten
(onderhoudsplicht). Juist de bijzondere verbondenheid die bestaat tussen ouders
en kinderen in de vorm van een gezinsverband rechtvaardigt een risicoaansprakelijkheid.
Ouders hebben de morele verantwoordelijkheid die de grondslag vormt voor een
risicoaansprakelijkheid.
 
 
 De indiener betreurt het feit dat bij de Raad van State de veronderstelling
leeft dat onderhavig wetsvoorstel op het enkele argument gestoeld is dat de
benadeelde niet met de schade mag blijven zitten. In de memorie van toelichting
heeft de indiener een uitvoerige opsomming gegeven van alle argumenten die
een rol hebben gespeeld bij het opstellen van dit wetsvoorstel. Kortheidshalve
wil de indiener hiernaar verwijzen. In de huidige maatschappelijke opvattingen
blijkt het onrecht dat een gelaedeerde wordt berokkend wanneer
een schade niet vergoed wordt, te prevaleren boven de onmogelijkheid van ouders
om continue toezicht te houden op hun kinderen vanaf 16 jaar.
 
 
 f. Ten slotte merkt de Raad op dat, anders dan de toelichting lijkt
te suggereren, Nederland in Europees verband
een uitzonderingspositie inneemt met de bestaande regeling van risico-aansprakelijkheid
van ouders die het gezag uitoefenen en van voogden voor de onrechtmatige gedragingen
van het kind tot 14 jaar. Alleen Frankrijk – op grond van jurisprudentie –
en Spanje – voor zover het betreft onrechtmatige daden die strafbare
feiten zijn – kennen een risico-aansprakelijkheid voor ouders. In Oostenrijk,
België, Tsjechië, Duitsland, Italië, Portugal, Rusland en Zweden
wordt uitgegaan van een schuldaansprakelijkheid. Vaak geldt ook een omgekeerde
bewijslast, maar niet in Oostenrijk, Engeland en Wales en Zweden. De schuldaansprakelijkheid van ouders is gebaseerd op
het ontbreken van voldoende toezicht op het kind. De mate van het vereiste
toezicht hangt in het algemeen samen met de leeftijd en de ontwikkeling van
het kind. Het gaat in dit voorstel om kinderen van 14 tot 18 jaar, op wie
in het algemeen niet meer die mate van toezicht wordt en behoeft te worden
uitgeoefend die ten aanzien van jongere kinderen wel mag worden verwacht.
Dit betekent, zoals ook in Nederland ten aanzien van de 14- tot 16-jarigen
geldt, dat vaak de disculpatiemogelijkheid van ouders voor de oudere kinderen
ruimer is dan ten aanzien van jongere kinderen. Nederland zou met dit voorstel,
Europees gezien, met uitzondering van Frankrijk en Spanje, zijn uitzonderingspositie
uitbreiden.
 
 
 Gelet op al het voorgaande adviseert de Raad het voorstel nader te bezien.
 
 
 Onverminderd het voorgaande merkt de Raad het volgende op:
 
 
 f. De Raad van State gaat in op de aansprakelijkheidsregeling in
het buitenland en stelt dat (alleen) Frankrijk en Spanje een risico-aansprakelijkheid
voor ouders kennen. Andere landen kennen een schuldaansprakelijkheid. De indiener
wil erop wijzen dat enkel de term – risico- of schuldaansprakelijkheid –
niets zegt over de mate waarin ouders aansprakelijk gesteld (kunnen) worden
voor schade aangericht door hun minderjarige kinderen. Zoals ook reeds aangegeven
in de memorie van toelichting kennen landen als Frankrijk, Italië, Portugal
en Spanje onder de kwalificatie schuldaansprakelijkheid in feite een verkapte
risico-aansprakelijkheid.
 De disculpatiegronden worden zodanig beperkt uitgelegd dat ouders en voogden
eigenlijk altijd aansprakelijk zijn, omdat het bewijs voor de disculpatie
vrijwel onmogelijk te leveren blijkt te zijn.
 
 
 Overigens wil de indiener stellen dat meer landen op dit moment bezig
zijn de ouderlijke aansprakelijkheidsregeling uit te breiden of te wijzigen.
Bij de Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers is bijvoorbeeld een wetsvoorstel
aanhangig die de thansbestaande disculpatiemogelijkheden
van ouders drastisch in wil perken.
 
 
 In dit verband ziet de indiener de middels dit wetsvoorstel te bereiken
positie van Nederland in dit geheel niet zozeer als uitzondering maar eerder
als aansluiting bij de tendens van aansprakelijkheidsuitbreiding (voor ouders)
in Europa.
 
 
 2. Groepsaansprakelijkheid
 De toelichting gaat in op de zogenoemde groepsaansprakelijkheid (artikel
6:166 BW). Naar het oordeel van de indiener
voorziet de voorgestelde risico-aansprakelijkheid in het geval van groepsvandalisme
in een eerlijker verdeling van de aansprakelijkheid. De huidige wetgeving
zou ouders niet prikkelen om mee te betalen aan schade die mede door hun kind
is veroorzaakt. De voorgestelde risicoaansprakelijkheid van ouders brengt
mee dat de benadeelde zich kan wenden tot de meest bemiddelde ouders van de
groep minderjarigen die het vandalisme heeft gepleegd en op hen de gehele
schade kan verhalen. Meerderjarigen die deel uitmaken van de groep zijn zelf
aansprakelijk. De ouders moeten maar zien of zij via regres een deel van het
betaalde bedrag terugkrijgen. Het is de Raad op voorhand niet duidelijk waarom
het voorstel tot een eerlijker verdeling van de lasten aanleiding geeft en wel zou prikkelen tot meebetalen aan de schade. De Raad adviseert
de gevolgen van het wetsvoorstel op dit punt nader toe te lichten en het wetsvoorstel
zo nodig aan te passen.
 
 
 2. De Raad van State geeft aan dat het niet duidelijk is waarom het
wetsvoorstel tot een eerlijker verdeling van de lasten zal leiden, ingeval
er schade is ontstaan door toedoen van een groep minderjarige jongeren. Indiener
heeft in de memorie van toelichting willen aantonen dat de huidige aansprakelijkheidsregeling
niet aanspoort tot het nemen van verantwoordelijkheid bij ouders van jonge
vandalen. Op dit moment zijn enkel de jongeren zelf (hoofdelijk) aansprakelijk
te stellen. Wanneer de ouders van één van de daders aangeven
de schade te willen betalen, omdat zij zich verantwoordelijk voor de gedragingen
van hun kind voelen, en de andere ouders dit weigeren, kunnen de welwillende
ouders die hebben betaald, geen regresrecht uitoefenen, noch jegens de andere
jongeren noch jegens hun ouders. De huidige aansprakelijkheidsregeling strookt
volgens de indiener derhalve niet met de waarden en normen die goed ouderschap
met zich meebrengt. Bij inwerkingtreding van onderhavige wet zullen zowel
de minderjarige daders als hun ouders ieder hoofdelijk aansprakelijk gesteld
kunnen worden en kan niemand zijn verantwoordelijkheid ontduiken. Met dit
wetsvoorstel neemt dus het aantal mensen waarop regres genomen kan worden,
toe; de betalende ouder zal immers niet alleen bij de minderjarige daders,
maar ook bij de overige ouders kunnen aankloppen.
 
 
 3. Inwerkingtreding
 Het wetsvoorstel heeft tot gevolg dat veel zogenoemde gezinsaansprakelijkheidsverzekeringen
herzien zullen moeten worden. Voorts zal de nodige voorlichting moeten worden
verschaft. Naar de mening van de Raad is de termijn waarop de inwerkingtreding
is voorzien (twee tot drie maanden na de dag van plaatsing in het Staatsblad),
niet ruim genoeg om daarin te voorzien. De Raad adviseert te voorzien in een
ruimere inwerkingtredingstermijn.
 
 
 3. De Raad van State geeft aan dat de termijn waarop de inwerkingtreding
is voorzien, niet ruim genoeg is in verband met het mogelijk herzien van aansprakelijkheidsverzekeringen
en voorlichting rondom de werking van het wetsvoorstel. De indiener is met
de Raad van mening dat een zorgvuldige voorlichting gewenst is gezien de wijzigingen
in de aansprakelijkheid voor iedereen met minderjarige kinderen. Ook de tijd
die het verzekeringswezen nodig denkt te hebben om wijzigingen in de (gezins)
aansprakelijkheidsverzekeringen te bewerkstelligen, zal betrokken moeten worden
in de afweging omtrent de inwerkingtreding. Om die reden stelt de indiener
voor de termijn voor de inwerkingtreding te verlengen van drie naar zes maanden.
 
 
 4. Voor een redactionele kanttekening verwijst de Raad naar de bij
het advies behorende bijlage.
 
 
 4. De indiener neemt de redactionele kanttekening met betrekking
tot het intitulé over en wijzigt het opschrift in:
 Voorstel van wet van het lid Çörüz tot wijziging van
Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek in verband met de verruiming van de aansprakelijkheid
van ouders voor gedragingen van minderjarigen vanaf de leeftijd van veertien
jaar.
 
 
 
 De Vice-President van de Raad van State,
 
 
 H. D. Tjeenk Willink
 
 De indiener,
 Çörüz
 
 
 Bijlage bij het advies van de Raad van State betreffende no. W03.06.0103/I
met een redactionele kanttekening die de Raad in overweging geeft.
 – In het intitulé de woorden «de aansprakelijkheid
voor gedragingen van minderjarigen in de leeftijd van veertien tot achttien
jaar» vervangen door: de aansprakelijkheid van ouders voor gedragingen
van minderjarigen vanaf de leeftijd van veertien jaar.
 
 
 
 
 Parl. Gesch. Boek 6, bladzijde 678.
 
 
 Memorie van toelichting, «Aanleiding voor het wetsvoorstel»
en de eerste alinea van «Doelstelling van het wetsvoorstel».
 
 
 Cass. Civ. 2e 19 februari 1997, Bull. Civ. 1997, II, nr. 56.
 
 
 Criminaliteit en rechtshandhaving 2008, WODC/CBS, p. 119, 120, 122.
 
 
 Memorie van toelichting, «Risicoaansprakelijkheid», tweede
alinea.
 
 
 Memorie van toelichting, Verzekeringstechnische aspecten, eerste alinea.
 
 
 Parl. Gesch. Boek 6 (Inv. 3, 5 en 6), bladzijde 1363–1365.
 
 
 Memorie van toelichting, «De regeling in het buitenland»,
tweede alinea.
 
 
 Miquel Martín-Casals (ed.), Children in Tort Law, Part I: Children
as Tortfeasors, Tort and Insurance Law, Vol 17, SpringerWienNewYork, 2006,bladzijde
441–443 (samenvatting).
 
 
 Du Perron «De aansprakelijkheid van ouders in Europees Perspectief»,
in: Mok-aria: Opstellen aangeboden aan mr. M.K. Mok ter gelegenheid van zijn
zeventigste verjaardag, Deventer 2002, p. 228.
 
 
 Wetsvoorstel tot invoering in het Burgerlijk Wetboek van een objectieve
aansprakelijkheid van de ouders voor de schade veroorzaakt door hun minderjarige
kinderen (nr. 2163), 16 december 2005.
 
 
 Memorie van toelichting, Risicoaansprakelijkheid, laatste alinea.