Wijziging van de Meststoffenwet (invoering gebruiksnormen); Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29930, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

05-04-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

29930 nr. 6

30-03-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Achtergrond en algemene beleidsthema's2.1 Toekomst landbouw en bijdrage landbouw aan milieubelasting2.2 Noodzaak maatregelen in licht Nitraatrichtlijn2.3 Toetsdiepte nitraatconcentraties2.4 Uitrijregels Besluit gebruik meststoffen2.5 Relatie wetsvoorstel vereenvoudiging productierechten2.6 Ondersteunende maatregelen3. Gebruiksnormen voor meststoffen; algemeen4. Gebruiksnorm voor dierlijke meststoffen4.1 Begrip «dierlijke mest»Mineralenproductie door de Nederlandse veestapel, definitieve
cijfers 2003 en voorlopige cijfers 2004 4.2 Derogatie5. Stikstofgebruiksnormen5.1 Actualiteit en werkbaarheid voor de landbouw5.2 Onderbouwing normen en forfaits mede in relatie tot
milieudoel5.3 Normen in relatie tot weidegang5.4 Werkingscoëfficiënten5.5 Bodemverbeteraars5.6 Differentiatie van de normen naar grondsoort6. Fosfaatgebruiksnormen6.1 Reparatiebemesting6.2 Aanpak fosfaatverzadiging6.3 Onderbouwing hoogte normen7. Hoeveelheidbepaling en administratieve verantwoording7.1 Bepaling dierlijke mestproductie7.2 Hoeveelheidbepaling van aan- en afgevoerde meststoffen8. Sanctionering9. Overige wijzigingen10. Juridische aspecten11. Bedrijfseffecten11.1 Sociaal-economische effectenMineralenproductie door de Nederlandse veestapel in miljoenen
kg, cijfers 2002 11.2 Administratieve lasten11.3 Uitzondering categorieën bedrijven12. Milieu-effecten13. Uitvoering en handhaving13.1 Lasten13.2 Handhaafbaarheid14. Diversen15. ArtikelsgewijsOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29930Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 139 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 930Wijziging van de Meststoffenwet (invoering gebruiksnormen)nr. 6NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 30 maart 20051. InleidingMet belangstelling heb ik kennis genomen van de vragen en opmerkingen
van de leden van de verschillende fracties op het voorstel tot wijziging van
de Meststoffenwet (invoering gebruiksnormen). De reactie daarop in deze nota
geef ik mede namens de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer. Ik heb in mijn reactie vragen die hetzelfde onderwerp
betreffen zoveel mogelijk gegroepeerd en in samenhang met aanverwante onderwerpen
behandeld. Daarbij houd ik de volgorde van de memorie van toelichting aan.
Om te beginnen wil ik benadrukken dat ik verheugd ben over de voortvarendheid
waarmee de Tweede Kamer de behandeling van het wetsvoorstel ter hand heeft
genomen. De regering hecht er zeer aan om nog vóór het zomerreces
de behandeling van het wetsvoorstel in beide Kamers der Staten-Generaal te
hebben afgerond, zodat de Europese Commissie onmiddellijk na de stemming in
het Nitraatcomité de vervolgprocedure kan starten om te komen tot het
benodigde formele Commissiebesluit tot verlening van de door Nederland gevraagde
derogatie van de gebruiksnorm voor dierlijke mest, bedoeld in bijlage III.2
van de Nitraatrichtlijn.1 Voor de besluitvorming
van de Commissie is van belang dat de benodigde wetgeving ter implementatie
van die richtlijn is vastgesteld. Ook voor de agrarische sector en de uitvoeringsorganisaties
is uiteraard tijdige duidelijkheid over het wettelijke kader, inclusief de
uitvoeringsregelgeving waarvoor het wetsvoorstel beoogt de rechtsbasis te
verschaffen, belangrijk. Het geschetste tijdpad betekent dat de behandeling
van het wetsvoorstel in de Tweede kamer in april zou moeten worden afgerond,
zodat in mei de behandeling in de Eerste Kamer kan aanvangen.De leden van de meeste fracties constateren terecht dat, wat overigens
ook hun oordeel over het stelsel van regulerende mineralenheffingen moge zijn,
de overstap op het systeem van gebruiksnormen onontkoombaar is om te voldoen
aan de Europese verplichtingen.De leden van de CDA-fractie, de VVD-fractie en de SGP-fractie vragen wanneer
er duidelijkheid is over normen die in lagere regelgeving worden vastgelegd,
zoals de stikstofnormen voor de verschillende akkerbouwgewassen
en de werkingscoëfficiënten voor organische meststoffen. De leden
van de SGP-fractie vinden dat voor een goede beoordeling van het wetsvoorstel
de uitwerking van het systeem in die lagere regelgeving zoveel mogelijk duidelijk
moet zijn en dat parlementaire betrokkenheid verzekerd moet zijn.In de paragrafen 2.5, 3, 4, 5, 8.3 en 10 van de memorie van toelichting
is – allicht uitvoeriger dan gebruikelijk bij een toelichting op een
wetsvoorstel – ingegaan op de voorgestane invulling van de uitvoeringsregelgeving
en de daarbij gehanteerde uitgangspunten, om de Staten-Generaal een zo goed
mogelijk inzicht te verschaffen in de werking van het totale systeem. De betrokken
uitvoeringsregelgeving is inmiddels in voorbereiding en de uitwerking van
de verschillende onderwerpen is verder geconcretiseerd. Daarbij is rekening
gehouden met de zienswijzen die naar voren zijn gebracht tijdens de consultatie
van maatschappelijke organisaties over de voorgenomen uitwerking van het beleid,
die heeft plaatsgevonden in de eerste helft van februari van dit jaar. De
uitvoeringsregelgeving zal, omwille van de kenbaarheid en transparantie van
de wetgeving, worden neergelegd in één algemene maatregel van
bestuur en één ministeriële regeling, respectievelijk het
Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet en de Uitvoeringsregeling Meststoffenwet.Het streven is erop gericht om het Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet en
de Uitvoeringsregeling Meststoffenwet vast te stellen en te publiceren in
het Staatsblad, respectievelijk de Staatscourant, zo spoedig mogelijk nadat
het onderhavige wetsvoorstel – dat voorziet in de vereiste rechtsbases –
tot wet is verheven en in het Staatsblad is geplaatst. Rekening houdend met
de gebruikelijk adviesprocedure bij de Raad van State voor het Uitvoeringsbesluit
Meststoffenwet, welke procedure aanvangt na afronding van de behandeling van
het wetsvoorstel door de Tweede Kamer, moet publicatie in augustus of september
van dit jaar mogelijk zijn.De inhoud van de voorgenomen uitvoeringsregels zal al eerder bekend worden
gemaakt, namelijk in het kader van de voorpublicatie – gedurende vier
weken – van het ontwerpbesluit en de ontwerpregeling ten behoeve van
de maatschappelijke commentaarronde. Daarbij is ook voorzien in betrokkenheid
van het parlement, waaraan tegelijk met de voorpublicatie de ontwerpen worden
toegezonden. Het ontwerp-Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet zal begin april
2005 worden toegezonden, de ontwerp-Uitvoeringsregeling Meststoffenwet –
naar verwachting – in de loop van juni 2005. Overigens zal het onderwerp
van de derogatie pas in de Uitvoeringsregeling kunnen worden geregeld, nadat
de Commissie het formele besluit houdende toekenning van de derogatie aan
Nederland heeft afgegeven. Dat zal naar verwachting eerst na het zomerreces
gebeuren. Derhalve zal op dit punt in een later stadium een wijziging in de
Uitvoeringsregeling Meststoffenwet worden doorgevoerd, om te voorkomen dat
onnodig lang met de publicatie van de regeling moet worden gewacht. De betrokken
wijziging wordt niet voorgepubliceerd, omdat op het punt van de derogatie
en de daaraan verbonden voorwaarden vrijwel geen sprake is van nationale beleidsruimte
en voorpublicatie in dat geval de vaststelling van de wijzigingsregeling onnodig
zou vertragen. Tot slot is niet onbelangrijk dat de diverse normen die in
het systeem gaan gelden – die bij ministeriële regeling worden
vastgesteld – worden afgeleid uit de resultaten van onderzoek, waarvan
de rapporten al zijn of in de loop van april en mei nog worden gepubliceerd.
De rapporten zijn of worden op de website van mijn ministerie geplaatst, en
zijn daarmee voor eenieder eenvoudig toegankelijk. Ook zal in de communicatie
veel aandacht worden besteed aan de inhoud en achtergrond van het beleid. 2. Achtergrond en algemene beleidsthema's2.1 Toekomst landbouw en bijdrage landbouw aan milieubelastingDe leden van de CDA-fractie vragen of de regering het standpunt deelt,
dat, met volledige inachtneming van het gegeven akkoord met de Europese Commissie,
ernaar moet worden gestreefd de kostenverhoging zo gering mogelijk te laten
zijn en ook daarbuiten te streven naar een zo renderend mogelijke veehouderij
en akkerbouw in Nederland.De regering deelt dit standpunt. Waar dat verantwoord is zijn en worden
in het mestbeleid ook de nodige vereenvoudigingen en versoepelingen doorgevoerd.
Verwezen zij bijvoorbeeld naar de gehanteerde risicobenadering bij de regels
over hoeveelheidbepaling en administratieve verantwoording, het afschaffen
van het stelsel van mestafzetovereenkomsten en het vereenvoudigen van het
systeem van productierechten. Ook bij de totstandkoming van het akkoord met
de Commissie is de beschikbare ruimte maximaal benut. Verwezen zij onder meer
naar de derogatie waarvoor de Commissie haar steun heeft uitgesproken, naar
de overeengekomen uitgangspunten bij de berekening van de excretie bij melkvee,
de uitgangspunten gehanteerd bij de hoogte van de gebruiksnorm voor de totale
stikstofgift voor akkerbouwgewassen en de overgangstermijn bij het uitrijverbod
op bouwland op klei- en veengrond. Waar het gaat om het streven naar een zo
renderend mogelijke veehouderij en akkerbouw in Nederland, verwijs ik onder
meer naar de kaders van de notitie «Vitaal en samen» (Kamerstukken
II 2003/04, 29 200 XIV, nr. 2) en naar het «Kabinetsstandpunt inzake
toekomst intensieve veehouderij in Nederland» (Kamerstukken II 2003/04,
28 973, nr. 2).De leden van deze fractie vragen ook om onderzoek naar en monitoring van
de bijdrage van de veehouderij aan de milieubelasting van het oppervlaktewater,
in relatie tot die van riooloverstorten en natuurlijke bijdragen. Ook de leden
van de LPF-fractie vragen aandacht voor de problematiek van de riooloverstorten.De kwaliteit van het Nederlandse oppervlaktewater wordt intensief gemonitord.
De beheerders van de regionale wateren, de waterschappen, voeren frequent
kwaliteitsmetingen uit op duizenden monsterpunten. De monitoring van de kwaliteit
van de grotere wateren geschiedt door Rijkswaterstaat. In onderzoeksprojecten,
zoals het project «Diffuse belasting oppervlaktewater door de veehouderij»
en het recentere project «Monitoring stroomgebieden», wordt de
af- en uitspoeling van mineralen van landbouwpercelen naar het oppervlaktewater
intensief onderzocht. Op basis van deze metingen, in combinatie met modelberekeningen,
kunnen betrouwbare uitspraken worden gedaan over de kwaliteit van het Nederlandse
oppervlaktewater en over de bijdragen die verschillende bronnen leveren aan
de mineralengehalten in dat water.De genoemde metingen en berekeningen vormen ook de basis voor de uitspraken
die in het kader van de Evaluatie Meststoffenwet 2004 zijn gedaan over de
bijdrage van de landbouw en andere bronnen aan de belasting van het oppervlaktewater.
In het in de memorie van toelichting aangehaalde eindrapport, «Mineralen
beter geregeld», zijn onder andere de volgende conclusies getrokken:– De stikstofconcentraties van het door de landbouw beïnvloede
grondwater en oppervlaktewater zijn sinds 1998 met ongeveer 25% gedaald, parallel
aan de daling van de stikstofoverschotten. De fosfaatconcentraties in het
oppervlaktewater zijn sinds 1991 niet meer gedaald.– De doelstelling van het Rijn- en Noordzeeactieplan, te weten de
realisatie van een emissiereductie van 50% ten opzichte van 1985, is wel gehaald
voor fosfaat maar nog niet voor stikstof. Vooral de industrie en de rioolwaterzuiveringsinstallaties
hebben hun emissie verminderd. In 2002 droeg de landbouw 50% bij
aan de binnenlandse belasting van het oppervlaktewater met stikstof en 60%
wat betreft fosfaat. De rioolwaterzuiveringsinstallaties droegen in 2002 voor
28% respectievelijk 30% bij aan de reductie van de stikstof- en de fosfaatbelasting.Deze cijfers maken duidelijk dat de landbouw de grootste bijdrage aan
de binnenlandse belasting van het oppervlaktewater met stikstof en fosfaat
levert en dat een verdere daling noodzakelijk is.De intensiteit van het Nederlandse monitoringstelsel laat onverlet dat
verbeteringen mogelijk zijn. Vooral binnen het raamwerk van de Kaderrichtlijn
water1 wordt momenteel onderzocht hoe de monitoring
van grond- en oppervlaktewater kan worden versterkt, door de verschillende
monitoringsystemen verder op elkaar af te stemmen en de toegankelijkheid,
uitwisseling en analyse van de meetgegevens te verbeteren. Meer specifiek
ten aanzien van de riooloverstorten zij nog het volgende opgemerkt. Zoals
is aangegeven in de brief van de Minister van Verkeer en Waterstaat en de
Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
van 15 december 2004 (Kamerstukken II 2004/05, 25 890, nr. 32) en
het als bijlage bij die brief opgenomen rapport, zijn alle risicovolle riooloverstorten
inmiddels gesaneerd of zijn er inmiddels concrete plannen om deze saneren.
Hiermee worden de problemen rond de riooloverstorten op een adequate wijze
opgelost.2.2 Noodzaak maatregelen in licht NitraatrichtlijnDe leden van de LPF-fractie vragen naar de relatie tussen de norm van
50 mg nitraat en de volksgezondheid.De algemene doelstelling van de Nitraatrichtlijn is ruimer dan die van
de volksgezondheid. Verwezen zij naar artikel 1 van de richtlijn, waarin in
het algemeen gesproken wordt over het verminderen en voorkomen van «waterverontreiniging
door nitraten uit agrarische bronnen», zonder een verband met de volksgezondheid
te leggen, en naar de vijfde overweging van de richtlijn: «Overwegende
dat het daarom nodig is, ten einde de gezondheid van de mens en de levende
hulpbronnen en aquatische ecosystemen te beschermen en ander rechtmatig gebruik
van water veilig te stellen, de door nitraten uit agrarische bronnen veroorzaakte
of teweeggebrachte waterverontreiniging te verminderen en verdere verontreiniging
van dien aard te voorkomen». Het gaat daarbij behalve om grondwater
ook om het oppervlaktewater, waarvan onder meer de eutrofiëring door
nitraat moet worden voorkomen (artikel 3 in samenhang met bijlage I van de
richtlijn).Wat betreft de relatie tussen de 50 mg-norm en de volksgezondheid zij
het volgende opgemerkt. De norm van 50 mg per liter voor drinkwater is 1993
door de Wereld Gezondheids Organisatie opnieuw vastgesteld op grond van omvangrijk
epidemiologisch onderzoek. Bij de vaststelling van de norm speelde de afweging
tussen enerzijds het bewezen gezondheidsrisico wegens de ontwikkeling van
methemoglobinaemie bij met name kinderen door nitraat in het drinkwater, en
anderzijds gezondheidsbevorderende effecten door de desinfecterende werking
van nitriet. Deze feiten zijn ook door de Wereld Gezondheids Organisatie in
1993 meegenomen en sindsdien zijn de inzichten niet wezenlijk gewijzigd. Ook
na de zeer recente herevaluatie van de nitraatnorm, uitgevoerd in juli 2004,
adviseert de Wereld Gezondheids Organisatie om de bestaande norm van 50 mg
per liter te handhaven.2Los van de toxiciteit van nitraat zijn er ook andere redenen om nitraat
in grondwater tegen te gaan. Bij de afbraak van nitraat in grondwater onder
zuurstofloze omstandigheden komen schadelijke stoffen vrij, zoals zware metalen
en sulfaat. Ook neemt de hardheid toe. De drinkwaterbedrijven moeten kosten
maken om deze belastende stoffen te verwijderen. Al deze factoren leiden ertoe dat in Europees verband de norm van 50 mg
nitraat per liter als onomstotelijke bovengrens wordt erkend. In het kader
van de Kaderrichtlijn water zal voor veel oppervlaktewateren een scherpere
norm worden vastgesteld, teneinde een goede ecologische toestand te bereiken.De leden van de LPF-fractie vragen waarom het hele Nederlandse grondgebied –
inclusief klei- en veengebieden – als nitraatgevoelig is aangemerkt.
Zij vraagt om dit te heroverwegen.De Nitraatrichtlijn hanteert in artikel 3 in samenhang met bijlage I drie
criteria om een gebied als kwetsbaar aan te merken. Het eerste criterium houdt
in dat in het zoete oppervlaktewater sprake is van eutrofiëring of eutrofiëring
dreigt (mede) als gevolg van de belasting met stikstof vanuit de landbouw.
Het tweede criterium houdt in dat de nitraatconcentratie van het grondwater
is gelegen boven, of dreigt te stijgen boven 50 mg nitraat per liter. Het
derde criterium houdt in dat in de zoetwatermeren of andere zoetwatermassa's
of in de estuaria, kustwateren en zeewater waarop het gebied afwatert, sprake
is van eutrofiëring, of eutrofiëring dreigt. De Nitraatrichtlijn
richt zich dus niet alleen op de bescherming van grond- en oppervlaktewater
uit een oogpunt van drinkwaterwinning.De klei- en veengebieden dragen veel bij aan de belasting van het oppervlaktewater,
zowel door oppervlakkige afspoeling van mineralen van het land als via «drains».
Zij dragen daarmee bij aan de eutrofiëring van het zoete oppervlaktewater
en aan de eutrofiëring van de Noordzee en de Waddenzee. Daarom was er
in 1993 geen twijfel over dat het gehele grondgebied moest worden aangewezen
als kwetsbaar gebied in de zin van artikel 3 van de Nitraatrichtlijn. Tegen
deze achtergrond is – overeenkomstig het vijfde lid van dat artikel –
destijds besloten het actieprogramma toe te passen op het hele Nederlandse
grondgebied. Voor een ander besluit kan ik ook nu geen onderbouwing leveren.De LPF-fractieleden vragen waarom Nederland pas na de uitspraak van het
Europese Hof van Justitie voldoet aan de Europese verplichtingen, waar de
regering toch jaren geleden al kon verwachten dat een dergelijke uitspraak
zou komen.In 1995 werd de keuze voor het stelsel van regulerende mineralenheffingen
door de regering als volgt gemotiveerd in de Integrale Notitie mest- en ammoniakbeleid:
«De beste manier waarop bedrijven zich kunnen verantwoorden voor hun
eigen bedrijfsvoering, waarbij recht wordt gedaan aan de verschillen in de
bedrijfsvoering binnen de sectoren en waarbij een zo groot mogelijk beroep
wordt gedaan op technologische vernieuwing en goed ondernemerschap, is de
invoering van een mineralenaangiftesysteem (....) Een dergelijk systeem biedt
individuele ondernemers de mogelijkheid het effect van de inspanningen om
meer milieuverantwoord te produceren aan te tonen» (Kamerstukken II
1995/96, 24 445, nr. 1, blz. 13). De voordelen van het destijds samen
met het landbouwbedrijfsleven ontwikkelde systeem werden dermate hoog gewaardeerd,
dat, hoewel de regering zich bewust was van het spanningsveld met de Nitraatrichtlijn,
zij toch voor dit systeem heeft gekozen, daarin gevolgd door een meerderheid
in beide Kamers der Staten-Generaal. Daarbij werd ook bewust gekozen voor
een normentraject dat het bedrijfsleven voldoende gelegenheid bood om de noodzakelijke
aanpassingen in de bedrijfsvoering door te voeren. In de notitie wordt over
een en ander gemeld: «Het voorziene beleid staat op gespannen voet met
de doelstelling van de EG-nitraatrichtlijn als gevolg van het feit dat Nederland
binnen de Europese Unie een uitzonderingspositie inneemt door de intensiteit
van de veehouderij in ons land. In de Nederlandse situatie zijn voor het halen
van de doelstelling ingrijpende maatregelen nodig die tijd kosten. Ook wordt
de doelstelling bereikt via een andere weg dan in de EG-richtlijn
is aangegeven. Hierover zal overleg gevoerd worden met de Europese Commissie»
(24 445, nr. 1, blz. 15). In dat overleg werd door de Commissie niet
op voorhand de stelling ingenomen dat nimmer een akkoord kon worden bereikt
over een mestbeleid dat aansluit bij een mineralenaangiftesysteem. Nog in
juni 2003 – nadat de Advocaat-Generaal bij het Europese Hof in de inbreukprocedure
tegen Nederland ter zake inmiddels een negatief oordeel had geveld –
sloot de Commissie met Nederland een akkoord, dat uitging van de voortzetting
van het stelsel van regulerende mineralenheffingen, voorzover het eindoordeel
van het Europese Hof van Justitie daarvoor ruimte zou laten. Ik verwijs u
naar de brief van de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer van 18 juni 2003 (Kamerstukken II 2002/03, 28 385,
nr. 21).2.3 Toetsdiepte nitraatconcentratiesDe leden van fracties van het CDA, de PvdA en de SGP stellen vragen met
betrekking tot de toetsdiepte in het grondwater, mede in relatie tot internationaal
vergelijkend onderzoek en in relatie tot de kwaliteit van het oppervlaktewater.Nederland monitort de kwaliteit van het grondwater op verschillende diepten:
in de bovenste meter van het grondwater, in het ondiepe grondwater (5 tot
15 meter diepte), in het middeldiepe grondwater (15 tot 30 meter diepte) en
in het diepe grondwater (drinkwaterwinningen). De relatie tussen de kwaliteit
van grondwater en van oppervlaktewater verschilt per grondsoort. In klei-
en veengebieden wordt het oppervlaktewater, behalve door oppervlakkige afspoeling
van percelen, grotendeels gevoed vanuit het bovenste grondwater. In de zandgebieden
dragen ook ondiepe en diepere grondwaterstromen bij aan de voeding en daarmee
aan de kwaliteit van het oppervlaktewater.Hoofdstuk 7 van het Actieprogramma 2004–2009 gaat in op de relatie
met de Nitraatrichtlijn. De Europese Commissie heeft in een concept-monitoringsrichtsnoer
aangegeven dat in het bovenste grondwater, dat wil zeggen binnen vijf meter
onder de grondwaterspiegel, moet worden gemonitord. Nederland toetst tot nu
toe in de bovenste meter van het grondwater of wordt voldaan aan de norm van
maximaal 50 mg nitraat per liter. In het Actieprogramma 2004–2009 is
aangegeven dat in het kader van de Evaluatie Meststoffenwet 2004 is onderzocht
of het milieukundig verantwoord en uitvoerbaar is om op een andere diepte
binnen het bovenste grondwater te toetsen of wordt voldaan aan deze norm.
Volgens het Actieprogramma is er de komende twee jaar – gerekend vanaf 2004 –
evenwel meer wetenschappelijk onderzoek nodig om te bepalen òf en hoe
de toetsdiepte kan worden gewijzigd.Het Rijksinstituut Volksgezondheid en Milieu voert momenteel een verkenning
uit, die de basis zal vormen voor een binnenkort te starten onderzoek. Dat
onderzoek moet antwoord geven op de vraag of het verantwoord is om op een
grotere diepte te toetsten op voldoening aan de 50 mg-norm en, zo ja, hoe
deze toetsing het beste vorm kan krijgen. Het onderzoek moet resultaten opleveren
voor de evaluatie van de Meststoffenwet in 2007, waar deze een rol kunnen
spelen bij het vaststellen van de stikstofnormen voor de akker- en tuinbouw
vanaf 2008.Zeker is dat Nederland – ook – zal blijven monitoren in de
bovenste meter van het grondwater, omdat dit het snelst inzicht verschaft
in de effecten van het beleid en van de inspanningen van agrariërs.Het onderzoek naar monitoring in het kader van de Nitraatrichtlijn, waartoe
het Europese parlement een verzoek aan het Europese Milieubureau heeft gedaan,
heeft nog geen resultaten opgeleverd. 2.4 Uitrijregels Besluit gebruik meststoffenDe CDA-fractieleden vragen zich af of de voorstellen met betrekking tot
mestaanwending voldoende aansluiten bij de goede landbouwpraktijk.Bij het overleg met de Europese Commissie over de implementatie van het
Hofarrest heeft de regering zich ervoor ingespannen om maatregelen af te spreken
die voor de landbouwpraktijk haalbaar en betaalbaar zijn en tegelijk bijdragen
aan het realiseren van de relevante milieudoelen. Dat heeft geleid tot de
afspraken die zijn weergegeven in het Actieprogramma 2004–2009 (Kamerstukken
II 2003/04, 28 385 en 26 729, nr. 40).De implementatie van de afspraken met betrekking tot methoden en perioden
van mestaanwending en met betrekking tot bemestingvrije zones vindt niet plaats
in de Meststoffenwet, maar in het op de Wet bodembescherming gebaseerde Besluit
gebruik meststoffen en het op de Wet verontreiniging oppervlaktewateren gebaseerde
Lozingenbesluit open teelt en veehouderij. Een ontwerpbesluit tot wijziging
van deze besluiten zal in de tweede helft van april worden voorgepubliceerd
en tegelijk aan de Tweede Kamer worden toegezonden, en zal na ommekomst van
de Raad van State en vaststelling ook nog worden nagehangen bij de Tweede
Kamer.Vooruitlopend daarop kan ik het volgende zeggen over mijn voorstellen
ten aanzien van de door de leden van de CDA-fractie genoemde voorbeelden.
Het bemesten van wintertarwe «over de voorjaarsvorst» blijft toegestaan,
onder de voorwaarde dat de mest in de bodem wordt gebracht. Na het scheuren
van grasland zullen tientallen volgteelten, waaronder gras, worden toegestaan,
zodat voor de praktijk een ruime keuze overblijft. Het telen van een vanggewas
na maïs zal een algemene verplichting worden.Voorts vragen deze leden naar de relatie tussen najaarsaanwending en acceptatie
van dierlijke mest.Momenteel wordt een aanmerkelijk deel van de dierlijke meststoffen op
akkerbouwbedrijven op kleigrond in het najaar toegepast. Tegelijk moet worden
geconstateerd dat de najaarsaanwending van drijfmest belangrijke risico's
voor uit- en afspoeling van nitraat en fosfaat naar grond- en oppervlaktewater
met zich brengt. Dat is ook de reden waarom in het akkoord van 1 juli
2004 met de Commissie is afgesproken dat de najaarsaanwending op bouwland
gelegen op kleigrond wordt verboden (zie Kamerstukken II 2003/04, 28 385
en 26 729, nrs. 37 en 40). Daarbij is evenwel een gefaseerde aanpak overeengekomen,
die eerst in 2009 leidt tot een aanwendingsverbod voor de gehele periode van
16 september tot en met 31 januari. Door de geleidelijke uitbreiding
van het verbod, beginnende aan het eind van de periode, heeft Nederland de
consequenties voor de mestaanwending tot een minimum kunnen beperken. Ook
de verhoging van de werkingscoëfficiënt voor in het najaar aangewende
dierlijke mest vindt geleidelijk plaats. Voor de aanwending van vaste mest
geldt het verbod niet. De fasering is van groot belang voor de acceptatie
van dierlijke mest door akkerbouwbedrijven. Voorjaarsaanwending komt langzaam
van de grond, maar is niet toepasbaar voor alle gewassen en onder alle omstandigheden.
Akkerbouwbedrijven en mestproducenten hebben enkele jaren nodig om de hiervoor
noodzakelijke technische aanpassingen in hun bedrijfsvoering door te kunnen
voeren.Tot slot vragen de leden van de CDA-fractie naar de criteria voor de aanwijzing
van bemestingsvrije zones.Ingevolge bijlage II, onderdeel A, onder 4, van de Nitraatrichtlijn moeten
er regels worden vastgesteld inzake het gebruik van meststoffen in de nabijheid
van waterlopen. Beoogd wordt door deze regels de directe of indirecte
emissie van stikstof naar het oppervlaktewater te voorkomen en eutrofiëring
tegen te gaan.Overeenkomstig het akkoord van 1 juli 2004 met de Europese Commissie
is – mede om de regels gelijk te trekken met die van andere lidstaten –
in het Actieprogramma 2004–2009 vastgelegd dat er bemestingsvrije zones
van vijf meter worden ingesteld langs de natuurlijke waterlopen in hoog Nederland.
Voor de overige waterlopen volstaan vooralsnog de voorschriften gesteld in
artikel 16, tweede lid, in samenhang met de artikelen 13 en 14 van het Lozingenbesluit
open teelt en veehouderij, die op 1 maart 2000 in werking zijn getreden.
Er moet ingevolge die artikelen een bemestingsvrije zone in acht worden genomen,
die per gewas kan verschillen. De bemestingsvrije zone is ingevolge de genoemde
artikelen gelijk aan de voor het desbetreffende gewas geldende teeltvrije
zone. De breedte van de teeltvrije zone is afhankelijk van de wijze waarop
bestrijdingsmiddelen worden toegepast.Bij de natuurlijke waterlopen in hoog Nederland – waarvoor de bemestingsvrije
zone van vijf meter komt te gelden – gaat het om beken. De regering
is voornemens om voor de aanwijzing en begrenzing van deze waterlopen aan
te sluiten bij de ecologisch waardevolle beken als aangegeven in het Structuurschema
natuur- en landschapsbehoud (Kamerstukken II 1984/85, 16 820, nrs. 3–4,
blz. 91). Daarmee wordt – overeenkomstig de wens van de leden van de
CDA-fractie – aangesloten bij de ecologische functie. De wijziging van
het Lozingenbesluit op dit punt zal geschieden door middel van het hiervoor
genoemde besluit dat mede strekt tot wijziging van het Besluit gebruik meststoffen.
Het feit dat de vijf meterzone vooralsnog beperkt blijft tot de natuurlijke
wateren in hoog Nederland, hangt samen met het feit dat Nederland als delta
een unieke plaats inneemt, vergeleken met de andere Europese lidstaten. Als
gevolg van de hoge dichtheid aan (voornamelijk) kunstmatige oppervlaktewateren,
die noodzakelijk zijn om het land te draineren, zou de instelling van bemestingsvrije
zones het beteelbare landbouwareaal aanzienlijk verminderen en grote economische
consequenties hebben. Bovendien geldt voor een groot deel van Nederland dat
de hydrologie van het watersysteem in sterke mate wordt beïnvloed door
drainage en kunstmatige afwatering. Het neerslagoverschot wordt in laag Nederland
grotendeels via drains afgevoerd naar het oppervlaktewater. Bemestingsvrije
zones hebben geen invloed op deze waterstromen en de daarmee afgevoerde nutriënten.
Hierdoor heeft de instelling van bredere bemestingsvrije zones nabij waterlopen
in laag Nederland naar verwachting ook maar een beperkt effect op de reductie
van de totale belasting naar het oppervlaktewater. Desalniettemin heeft Nederland
de toezegging gedaan onderzoek te doen naar de eventuele effectiviteit van
het instellen van bemestingsvrije zones van drie tot vijf meter voor deze
wateren. De verwachting is dat, in het licht van de doelstellingen van de
Kaderrichtlijn water, de komende jaren andere, meer kosteneffectieve maatregelen
worden geïdentificeerd om de belasting te beperken en de ecologische
doelstellingen voor oppervlaktewateren te realiseren. Simultaan met het onderzoek
in laag Nederland zal ook de effectiviteit van bemestingsvrije zones in hoog
Nederland worden onderzocht en geëvalueerd.De leden van de SGP-fractie vragen naar mogelijkheden om het uitrijden
van dierlijke mest in het voorjaar, bijvoorbeeld door het gebruik van sleepslangen
op kleigrond, te stimuleren.In het Besluit gebruik meststoffen zijn eisen opgenomen waaraan de in
dat besluit verplichte emissiearme aanwending van dierlijke meststoffen op
bouwland moet voldoen. Aan deze eisen kan worden voldaan met verschillende
technieken. Deze eisen moeten worden gezien in het licht van de reductie van
ammoniakuitstoot die Nederland moet realiseren om te voldoen aan de zogenoemde
NEC-richtlijn1. In de praktijk wordt op bouwland op kleigrond vaak de zogenoemde «horizontale
sleepslang» gebruikt voor de aanvoer van mest van de losplaats naar
de trekker waarmee de mest wordt uitgereden. Het gebruik van een sleepslangenmachine
achter de trekker – waarbij de mest door middel van verticale slangen
bovengronds wordt verdeeld – is alleen toegestaan als de mest aansluitend
wordt ondergewerkt door middel van eggen, frezen, cultivateren, ploegen of
een andere, vergelijkbare vorm van grondbewerking.Enkele jaren geleden heeft uitvoerig overleg plaatsgevonden met het landbouwbedrijfsleven
over de aanwending van mest in het voorjaar op beteeld bouwland op kleigrond.
Om maximaal de ruimte te geven aan voorjaarsaanwending, maar tegelijkertijd
toename van de ammoniakemissie zoveel mogelijk te voorkomen, is afgesproken
dat op beteeld bouwland aanwending met een zogenoemde «sleufkouter» –
waarbij de mest in ondiepe sleufjes in de bodem wordt gebracht – wordt
geaccepteerd. De agrarische bedrijven, loonwerkers en handhavingsinstanties
zijn daarover destijds geïnformeerd. Om elk misverstand op dit punt te
voorkomen, worden in het Besluit gebruik meststoffen, door middel van het
eerdergenoemde wijzigings-Besluit, de eisen gesteld aan de aanwending van
mest op bouwland verder gepreciseerd.2.5 Relatie wetsvoorstel vereenvoudiging productierechtenDe leden van de fractie van LPF hebben verschillende vragen gesteld over
de voorgenomen wijzigingen in het systeem van productierechten.De noodzaak om maatregelen ter beheersing van het geproduceerde mestvolume
te treffen, hangt direct samen met de handhavingsdruk die voortkomt uit de
schaarste aan afzetmogelijkheden voor de geproduceerde overschotmest van bedrijven
en de kosten die moeten worden gemaakt om deze mest vaak over langere afstand
te transporteren. Het gaat om aanvullende, noodzakelijke maatregelen in de
zin van artikel 5, vijfde lid, van de Nitraatrichtlijn.Anders dan de leden van de LPF-fractie veronderstellen is in de Nitraatrichtlijn
de aard van de veehouderij wel degelijk een factor. In de derde overweging
van de richtlijn wordt – in samenhang met de destijds aan de orde zijnde
hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid – nadrukkelijk een
relatie gelegd met de intensieve veehouderij: « (...) dat een gemeenschappelijk
optreden nodig is om de problemen die worden veroorzaakt door de intensieve
veehouderij het hoofd te bieden (...)». De specifieke gebruiksnorm voor
dierlijke mest van bijlage III.2 van de richtlijn, houdt daarmee verband.
Hetzelfde geldt voor de in bijlage III.2 van de richtlijn voorgeschreven minimumopslagcapaciteit
voor dierlijke meststoffen. Wat hiervan zij, van een ongerechtvaardigd onderscheid
tussen sectoren en een ongerechtvaardigd verschil met andere lidstaten, die
een zelfde systeem van productierechten niet kennen, is geen sprake. De varkenshouderij
en de pluimveehouderij onderscheiden zich nu eenmaal qua omvang, intensiteit,
groeipotentie, bijdrage aan de overschotproblematiek en milieudruk duidelijk
van de overige veehouderijsectoren en – waar het de vergelijking met
andere lidstaten betreft – de veedichtheid in Nederland is - met name
door de omvang van de varkens- en de pluimveehouderij – veel groter
dan de veedichtheid in andere lidstaten. Ik moge u verder verwijzen naar de
uitvoerige motivering van de gemaakte keuze op dit punt in paragraaf 3
van de memorie van toelichting bij het op 22 februari 2005 ingediende
voorstel van wet tot wijziging van de Meststoffenwet en intrekking van de
Wet verplaatsing mestproductie en de Wet herstructurering varkenshouderij
(vereenvoudiging productierechten) (Kamerstukken II 2004/05, 30 004,
nrs. 1–3). Overigens zal ook de omvang van de mestproductie in de andere
veehouderijsectoren dan de varkens- en pluimveehouderij nauwlettend worden
gevolgd. Indien dat onverhoopt, tegen alle verwachtingen in,
noodzakelijk mocht zijn, zullen voor die sectoren nadere maatregelen worden
overwogen.De invloed van het stelsel van productierechten op de kostprijs is nihil
voor bedrijven die in omvang ongewijzigd blijven. Voor bedrijven die willen
uitbreiden is tijdelijk sprake van een kostprijsverhoging in verband met de
benodigde verwerving van rechten. In 2004 werd per varkenseenheid, afhankelijk
van het gebied waarin de rechten werden gekocht, een bedrag van circa € 125
tot € 185 betaald. Voor pluimveerechten werd in dat jaar per kilogram
fosfaat een bedrag van circa € 9 tot € 11 betaald. Uiteraard
kan deze prijs afhankelijk vraag en aanbod wijzigen.De exacte invloed van de kosten voor verwerving van rechten op de totale
kostprijs is niet goed in absolute of relatieve termen uit te drukken. De
kostprijsverhogende invloed van het verwerven van productierechten dient bovendien
gezien te worden in de context van het kostprijsverlagende effect van een
stabiele afzetmarkt voor mest. Het effect van een toenemend mestoverschot
zal immers een stijging van de mestafzetprijzen zijn. Doordat de omvang van
de veestapel beheerst wordt door middel van de productierechten, wordt een
buitenproportionele toename van de mestafzetkosten voorkomen. Gezien de bijdrage
van de varkens- en pluimveehouderij aan de hoeveelheid mest die als bedrijfsoverschot
op de mestmarkt wordt afgezet (de afgelopen jaren circa 85%), ondervinden
deze bedrijven ook in bedrijfseconomische zin de grootste gevolgen van de
hoge mestafzetkosten.2.6 Ondersteunende maatregelenDe leden van de CDA-fractie vragen – anders dan de leden van de
PvdA-fractie – om invulling te geven aan het voornemen om 50%-uitbreiding
zonder verwerving van productierechten toe te staan ingeval van verwerking
van alle op het bedrijf geproduceerde mest. Ook vragen zij ruimte voor co-vergisting.Zoals ik in mijn brief aan de Tweede Kamer van 13 december 2004 heb
aangegeven (Kamerstukken II 2004/05, 28 385 en 26 729, nr. 45),
wordt samen met de sector een beleidskader uitgewerkt voor de pilots waarvoor
de 50%-voorziening zal komen te gelden. Ik wil zo snel mogelijk in 2006 met
de pilots starten. Tegen deze achtergrond streef ik ernaar om in de loop van
april in een brief aan de Tweede Kamer duidelijkheid te verschaffen over dit
beleidskader. Voor de daadwerkelijke start van eventuele pilots in de varkenshouderij
is het noodzakelijk een wettelijke basis voor de uitzondering te verschaffen.
Artikel IV, onderdeel A, van het onderhavige wetsvoorstel voorziet daarin.
Ten aanzien van de co-vergisting verwijs ik u overigens graag naar voornoemde
brief van 13 december 2004 en naar de brief die ik op 4 maart 2005,
na de vaststelling van het verslag over het onderhavige wetsvoorstel, over
dat onderwerp aan de Tweede Kamer heb verzonden (Kamerstukken II 2004/05,
28 385, nr. 47). In deze brieven heb ik aangegeven dat en hoe de ontwikkeling
van co-vergisting wordt gestimuleerd. Overigens is co-vergisting niet een
zodanige vorm van verwerking van dierlijke meststoffen die voor de 50%-voorziening
in aanmerking komt. Het is immers geen verwerkingsmethode die op structurele
wijze verzekert dat de verwerkte producten buiten de Nederlandse landbouw
worden afgezet en dus niet drukken op de plaatsingsruimte voor dierlijke meststoffen
in Nederland.De leden van de PvdA-fractie vragen naar de mogelijkheden voor mestverwerking
in relatie tot de behoeften van de akkerbouw.In mijn eerder aangehaalde brief van 13 december 2004 heb ik de Tweede
Kamer geïnformeerd over de wijze waarop de regering mestbe- en verwerking
wil stimuleren en belemmeringen wil wegnemen. Daarin heb ik gemeld
dat op het vlak van mestbe- en verwerking veel kennis en ervaring beschikbaar
zijn en dat vele technieken praktijkrijp zijn. Van belang is dat verwerkingstechnieken
die zijn gericht op de vervaardiging van eindproducten die in de landbouw
worden afgezet, aansluiten bij de behoefte van de akkerbouwer. Alleen zo kan
een structurele situatie ontstaan waarin het voor een akkerbouwer aantrekkelijk
wordt om dierlijke mest af te nemen, niet alleen vanwege het financiële
voordeel maar ook vanwege de producteigenschappen. De bij de overheid beschikbare
kennis over dit soort technieken wordt toegankelijk gemaakt via de internetsite
van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.De leden van deze fractie informeren ook naar de mogelijkheden van gebiedsgericht
beleid.Het beleid strekt er primair toe om op nationaal niveau te verzekeren
dat de in de Nitraatrichtlijn voorgeschreven maatregelen en gestelde doelen
worden gerealiseerd. Daarbij is sprake van differentiatie in de normstelling,
waar het verschillende grondsoorten betreft en waar het de fosfaattoestand
van de bodem betreft; voorzien is in de mogelijkheid van reparatiebemesting
van fosfaatarme of fosfaatfixerende gronden. De wet biedt daarbij de mogelijkheid
van een verdergaande stikstofnormstelling (voorgestelde artikel 5d, vierde
lid, van de Meststoffenwet; artikel I, onderdeel F, wetsvoorstel) en de mogelijkheid
van een verdergaande fosfaatnormstelling al naar gelang onder meer de ecologische
toestand van een bepaald gebied (voorgestelde artikel 5e, vierde lid, van
de Meststoffenwet), mocht de voldoening aan de Kaderrichtlijn water daar in
de toekomst toe nopen. Voorts laat het wetsvoorstel de mogelijkheid voor provincies
onverlet om op grond van een provinciale milieuverordening krachtens de Wet
milieubeheer specifieke eisen te stellen. Er zij evenwel op gewezen dat het
thans voorgestane generieke normentraject tot 2015 al een zeer ingrijpende
aanpassingsslag van de agrarische sector vergt en dat de mogelijkheden voor
een verdergaande normstelling beperkt lijken.Waar gedoeld wordt op facilitering van het generieke beleid door gebiedsgericht
beleid, kunnen uiteraard de reconstructieplannen op grond van de Reconstructiewet
concentratiegebieden een rol spelen alsook regionale initiatieven. Voorts
wordt, waar het de fosfaatcomponent betreft, bezien welke bron- en effectgerichte
maatregelen in de diverse economische sectoren kunnen worden ingezet om fosfaatverontreiniging
van het oppervlaktewater terug te brengen. Invoering van deze maatregelen,
in regionaal of nationaal verband, zal aan de orde komen bij de evaluatie
van de Meststoffenwet in 2007 en bij de opstelling van het verdere maatregelenprogramma
ter implementatie van de Kaderrichtlijn water dat in 2009 gereed moet zijn.De leden van de SP-fractie vragen om het toenemende kunstmestgebruik door
flankerend beleid te ontmoedigen. De leden van de fractie van GroenLinks willen
een reactie op de door het Landbouw Economisch Instituut (deel van Wageningen
UR; hierna: LEI) verwachte toename van het stikstofkunstmestgebruik in de
eerste jaren.In het kader van het stelsel van regulerende mineralenheffingen werd de
aanvoer van fosfaatkunstmest uitgezonderd van de belastbare hoeveelheid; in
het stelsel van gebruiksnormen zal fosfaatkunstmest volledig meetellen bij
de bepaling van de hoeveelheid meststoffen die binnen de fosfaatgebruiksnorm
kunnen worden gebruikt. De verwachting is dat het gebruik van fosfaatkunstmest
hierdoor vanaf 2006 op een aanzienlijk lager niveau zal liggen dan in
de periode tot 2006. Door de aanscherping van de fosfaatgebruiksnorm in de
periode tussen 2006 en 2009 zal het gebruik van fosfaatkunstmest na 2006 nog
verder dalen. Voor stikstofkunstmest is de verwachting van het LEI inderdaad dat in
de beginperiode (2006) het totale gebruik van kunstmest toeneemt ten opzichte
van 2004. Dit komt deels doordat de gebruiksnormen in 2006, vanwege de invoering
van het nieuwe stelsel, nog relatief ruim zijn. De toename van het gebruik
van stikstofkunstmest in de eerste jaren wordt echter vooral veroorzaakt doordat
melkveebedrijven, ter voldoening aan de specifieke gebruiksnorm voor dierlijke
mest, meer dierlijke mest moeten afvoeren. Deze bedrijven zullen in verband
daarmee meer kunstmest aankopen, om te kunnen voorzien in de stikstofbehoefte
van het gewas. Door de aanscherping van de stikstofnormen per gewas in de
jaren na 2006 treedt uiteindelijk een geringe daling op in 2009 ten opzichte
van 2004.Bovengenoemde effecten verschillen echter per grondsoort. De gebruiksnormen
laten op klei het gebruik van meer meststoffen toe dan op zand en veen. Een
nadere analyse van het LEI met betrekking tot melkveebedrijven laat zien dat
het stikstofoverschot op bedrijven op klei en veen gemiddeld iets omhoog kan
gaan in 2006, maar in 2009 weer uitkomt op het niveau van 2002 (klei) of iets
daaronder (veen). Op zand en löss, grondsoorten die aanmerkelijk gevoeliger
zijn voor uitspoeling, is de normstelling scherper. Het stikstofoverschot
daalt daar gedurig: van 207 kg stikstof per ha in 2002 via 196 kg stikstof
per ha in 2006 naar 155 kg stikstof per ha in 2009.Beleidsmaatregelen die eenzijdig zijn gericht op vermindering van het
gebruik van kunstmest en die andere meststoffen buiten beschouwing laten komen
overigens al snel in strijd met het door het EG-Verdrag gewaarborgde vrije
verkeer van goederen en diensten. Een dergelijke maatregel zou onder meer
als kwantitatieve invoerbeperking, althans als maatregel van gelijke werking,
kunnen worden beschouwd, die niet uit een oogpunt van een zwaarwegend algemeen
belang is te rechtvaardigen; mineralen uit kunstmest zijn immers niet schadelijker
voor het milieu dan mineralen uit organische meststoffen (artikelen 28 en
30 EG-Verdrag).3. Gebruiksnormen voor meststoffen; algemeenDe leden van de fracties van het CDA, de PvdA en de SGP vragen naar verschillende
mogelijkheden om te middelen tussen jaren, waardoor een overschrijding van
een gebruiksnorm in een bepaald jaar kan worden gecompenseerd door een «onderschrijding»
in een ander jaar.De Nitraatrichtlijn sluit de mogelijkheid van middeling tussen jaren voor
dierlijke mest met zoveel woorden uit. Bijlage III.2 van de richtlijn eist
dat gewaarborgd wordt «dat de elk jaar op of in de bodem gebrachte hoeveelheid
dierlijke mest (...) een bepaalde hoeveelheid per hectare niet overschrijdt.
Deze bepaalde hoeveelheid per hectare is de hoeveelheid mest die 170 kg N
bevat.»Ook voor de stikstofgebruiksnorm voor meststoffen (organische meststoffen
en andere meststoffen) sluit de in bijlage III.1.3 voorgeschreven balans een
middelingssystematiek uit. Deze balans vergt immers een toediening van een
hoeveelheid stikstof die precies is afgestemd is op de stikstofbehoefte van
het gewas. Daar komt bij dat middeling in strijd zou kunnen komen met de doelstelling,
geformuleerd in artikel 1 van de richtlijn, om «waterverontreiniging
(...) door nitraten uit agrarische bronnen te verminderen en verdere verontreiniging
van dien aard te voorkomen». Ontegenzeggelijk is het zo dat overbemesting
in enig jaar, óók bij een onderschrijding van de gebruiksnorm
in een volgend jaar, een vergroot risico op nitraatuit- en afspoeling geeft
en daarmee niet in overeenstemming is met dit doel.Weliswaar gelden voor fosfaat in de vorm van kunstmest op grond van de
Nitraatrichtlijn geen beperkingen, ook hier is echter sprake van een spanningsveld
met het preventiebeginsel, waarvan de richtlijnen, genoemd in paragraaf 2.2
van de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel, van uitgaan. De regering
acht het bovendien bijzonder ongewenst om verschillende systemen te hanteren
al naar gelang er sprake is van dierlijke meststoffen dan wel van kunstmeststoffen.Tot slot stuit een systeem van middeling op grote bezwaren uit een oogpunt
van uitvoering en van administratieve lasten. Een dergelijk systeem zal alleen
werkbaar zijn als jaarlijks ten aanzien van elk deelnemend landbouwbedrijf
met landbouwgrond bij beschikking wordt vastgesteld in hoeverre een overschrijding
dan wel een onderschrijding van de gebruiksnorm heeft plaatsgevonden. Dat
betekent dat – anders dan het uitgangspunt is bij de risicobenadering –
een stelselmatige, actieve verantwoording van het meststoffengebruik zal moeten
plaatsvinden door alle bedrijven, inclusief de extensieve sectoren. Dat leidt
niet alleen tot extra lasten voor naar schatting 40 000 tot 50 000
bedrijven, maar ook tot een groot beslag op de uitvoeringsorganisatie, die
stelselmatig zal moeten toetsen, beschikkingen moet afgeven en met bezwaren
en beroepen tegen deze beschikkingen zal worden geconfronteerd. Daarmee ontstaat
een situatie vergelijkbaar met het huidige stelsel van regulerende mineralenheffingen
en wordt de beoogde reductie van administratieve lasten en uitvoeringslasten
met 40% zeker niet gerealiseerd.4. Gebruiksnorm voor dierlijke meststoffen4.1 Begrip «dierlijke mest»De leden van de CDA-fractie vragen om de na mestverwerking ontstane dunne
fractie van dierlijke mest te behandelen als «kunstmest» in het
kader van de Nitraatrichtlijn. Ook de leden van de PvdA-fractie en van de
LPF-fractie hebben vragen over de Europese scheidslijnen tussen «dierlijke
mest» en «kunstmest».In de Nitraatrichtlijn wordt het begrip «dierlijke mest» als
volgt omschreven: «excrementen van vee of een mengsel van strooisel
en excrementen van vee, alsook produkten daarvan» (artikel 2, onderdeel
g). Daarbij wordt onder «vee» verstaan: «alle voor gebruiks-
of winstdoeleinden gehouden dieren» (artikel 2, onderdeel d). De omschrijving
van het begrip «kunstmest» luidt in de Nitraatrichtlijn: «elk
met een industrieel proces vervaardigde meststof» (artikel 2, onder
f).Duidelijk is dat de begripsomschrijvingen van dierlijke mest en van kunstmest
een zekere overlap vertonen zodra sprake is van verwerking. Dierlijke mest
die met een industrieel proces is verwerkt tot een op kunstmest gelijkend
product, zou op het eerste gezicht onder beide definities vallen.Om tot een scherpere afbakening te komen moeten beide begrippen worden
geïnterpreteerd in het licht van de geest, de systematiek en de doelstellingen
van de Nitraatrichtlijn. De primaire doelstelling, neergelegd in artikel 1
van de Nitraatrichtlijn, is om de waterverontreiniging veroorzaakt door nitraten
uit agrarische bronnen te verminderen en verdere verontreiniging van dien
aard te voorkomen. Voor de beoogde afbakening is deze doelstelling niet relevant.
Technisch maakt het namelijk geen verschil of de verontreiniging is veroorzaakt
door nitraten uit kunstmest of door nitraten uit dierlijke mest. Desondanks
verbindt de Nitraatrichtlijn het gebruik van dierlijke mest aan strengere
voorschriften en beperkingen dan het gebruik van kunstmest. Zo geldt voor
het gebruik van dierlijke mest een absoluut plafond van 170 kg stikstof per
hectare per jaar (bijlage III.2 van de richtlijn). De mogelijkheid om hiervan
af te wijken – de derogatie – is aan strenge voorwaarden gebonden.
Verder moeten regels worden gesteld over de minimumomvang en de kwaliteit
van opslagen voor dierlijke mest (bijlagen II.A.5 en III.1.2 van de richtlijn).
Voor kunstmest geldt geen absoluut plafond en gelden geen regels voor de opslag.
Uit de considerans blijkt voorts dat de Nitraatrichtlijn onder meer beoogt
de «beperking van waterverontreiniging die het gevolg is van het opbrengen
of lozen van dierlijke mest» en dat de richtlijn deel uitmaakt
van een gemeenschappelijk maatregelenpakket dat onder meer ten doel heeft
«de problemen die worden veroorzaakt door de intensieve veehouderij
het hoofd te bieden» (zie rechtsoverwegingen 2 en 3). Tegen deze achtergrond
staat een wijze van uitvoering die het mogelijk zou maken om dierlijke mest
na een industriële bewerking als kunstmest te beschouwen op gespannen
voet met de Nitraatrichtlijn. Daarmee zouden de extra beperkingen aan het
gebruik van dierlijke mest, de voorwaarden voor derogatie en de voorschriften
inzake de minimumopslagcapaciteit deels hun effect kunnen verliezen en zou
een van de doelstellingen van de Nitraatrichtlijn onder druk kunnen komen
te staan. Alleen een bewerking die zo ingrijpend is dat een product ontstaat
dat zich feitelijk niet van kunstmest onderscheidt, zou wellicht kunnen rechtvaardigen
dat een product van dierlijke meststoffen als kunstmest wordt beschouwd. Omdat
het hier om een afwijkende interpretatie gaat, is het – mede ter voorkoming
van repercussies voor de derogatie – van belang eerst de Commissie te
consulteren. Ter voorbereiding wordt thans onderzoek gestart naar de wetenschappelijk-technische
mogelijkheden om producten van mestverwerking gelijk te stellen aan kunstmest
en naar de wijze waarop andere lidstaten dergelijke producten behandelen.
Verwezen zij naar mijn eerder aangehaalde brief van 13 december 2004.De leden van de LPF-fractie constateren dat de Nitraatrichtlijn de excrementen
van alle voor gebruiks- en winstdoeleinden gehouden dieren als «dierlijke
meststoffen» aanmerkt. Zij vragen om welke diersoorten het gaat en zij
vragen naar de omvang van de van deze dieren afkomstige mestproductie.Zoals is aangegeven in paragraaf 3.2 van de memorie van toelichting
bij het wetsvoorstel, gaat het in de opvatting van de regering in ieder geval
om alle zoogdieren en vogels die in Nederland mogen worden gehouden ingevolge
het Besluit aanwijzing voor productie te houden dieren, voor zover deze worden
gehouden ten behoeve van de productie van van die dieren afkomstige producten,
zoals melk, vlees, wol, bloed, urine, eieren, veren, huiden en pelzen. Het
desbetreffende besluit is gebaseerd op de Gezondheids- en welzijnswet voor
dieren. De in dat besluit opgenomen lijst met zoogdieren en vogels is de volgende: Oryctolagus cuniculus(Konijn) Rattus norvegicus(Bruine rat) Mus musculus(Tamme muis) Cavia porcellus(Cavia)Mesocricetus auratus(Goudhamster) Meriones unguiculatus(Gerbil) Mustela vison(Nerts) Equus caballus(Paard) Equus asinus(Ezel) Sus scrofa(Varken) Capra hircus(Geit) Bos taurus(Rund)Bubalus bubalis(Waterbuffel) Cervus dama dama(Damhert)Cervus elaphus(Middeneuropees edelhert) Ovis aries(Schaap)   Struthio camelus(Struisvogel)Dromaius novaehollandiae(Emoe) Rhea Americana(Nandoe)Anas platyrhynchos(Peking eend) Anser cygnoides(Knobbelgans) Anser anser(Grauwe gans)Gallus gallus(Kip) Perdix perdix(Patrijs) Meleagris gallopavo(Kalkoen) Phasianus colchicus(Fazant) Numida meleagris(Helmparelhoen) Columbia livia(Vleesduif)Ingevolge artikel 3 van het Besluit aanwijzing voor productie te houden
dieren geldt een overgangstermijn tot 1 april 2008 voor diersoorten die
niet op de lijst voorkomen, maar die op het tijdstip van inwerkingtreding
van het besluit wel op een bedrijf werden gehouden vanwege hun producten,
zoals bijvoorbeeld vossen. Na verloop van de genoemde termijn mogen deze dieren
niet meer worden gehouden.Naast de vanwege hun producten gehouden dieren, als hiervoor genoemd,
gaat het bij «voor gebruiks- of winstdoeleinden gehouden dieren»
vanzelfsprekend ook om dieren die worden gehouden met het oog op de (op)fokkerij.
Het gaat in de praktijk dan echter om dezelfde diersoorten als opgenomen in
de hiervoor weergegeven lijst. Over de omvang van de mestproductie, uitgedrukt
in kilogrammen fosfaat en stikstof, die de verschillende veehouderijsectoren
totaal per jaar produceren, zijn inmiddels de definitieve getallen over het
jaar 2003 beschikbaar en de voorlopige getallen over het jaar 2004. Deze getallen
zijn afkomstig van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en de Werkgroep
Uniformering berekeningswijze mest- en mineralencijfers.1Mineralenproductie door de Nederlandse veestapel, definitieve
cijfers 2003 en voorlopige cijfers 2004  2003  2004   N-uit-N inP2O5N-uit-N inP2O5 scheidingmest1 scheidingmest1  mln kg     Rundvee3052589630325695Varkens977140977140Pluimvee442921523425 Schapen en geiten1714517145 Pelsdieren en konijnen2112111 Exclusief gasvormige verliezen (o.a. als ammoniak) tijdens
uitscheiding in stal en weide en tijdens opslag in de stal.Bron: CBS/WUM.Deze gegevens zijn gebaseerd op de dierenaantallen van de landbouwtelling.
De excreties van diersoorten die niet voorkomen in de landbouwtelling zijn
in deze cijfers dus niet opgenomen. De totale omvang van de mestproductie
van de betrokken sectoren is naar alle waarschijnlijkheid evenwel –
afgezet de totale productie van de genoemde sectoren – verwaarloosbaar.Dat laatste geldt niet voor de stikstof- en fosfaatproductie van paarden
en pony's, welke dieren niet zijn meegenomen in bovenstaande gegevens, maar
wel deels zijn betrokken in de landbouwtelling, voor zover het gaat om paarden
en pony's gehouden op landbouwbedrijven. Blijkens de landbouwtelling waren
in 2003 ongeveer 83 000 paarden geregistreerd en ongeveer 43 000
pony's (CBS, statline). Op grond van een concept-rapport van de Animal Science
Group (deel van Wageningen UR) over de stikstof- en fosfaatuitscheidingen
van diverse categorieën graasdieren (rapport binnenkort
te publiceren) en een eerste inschatting van de gasvormige verliezen wordt
de gemiddelde mestproductie van paarden wat betreft stikstof gesteld op ongeveer
65 kg en wat betreft fosfaat op ongeveer 30 kg. De gemiddelde excretie door
pony's van stikstof wordt gesteld op ongeveer 32 kg en van fosfaat op 15 kg.
Deze excretiecijfers zijn hoger dan eerder in de memorie van toelichting bij
het wetsvoorstel zijn genoemd. Op basis van de nieuwe cijfers komt de totale
stikstofexcretie van paarden en pony's, opgenomen in de landbouwtelling, uit
op bijna 7 miljoen kg. De totale fosfaatexcretie in 2003 afkomstig van paarden
en pony's opgenomen in de landbouwtelling is op basis van deze gegevens ruim
3 miljoen kg.De leden van de LPF-fractie vragen wat de gevolgen zijn van het feit dat
thans alle producten waarin dierlijke meststoffen zijn verwerkt worden aangemerkt
als «dierlijke meststoffen».De definitie van dierlijke meststoffen wordt gewijzigd om deze in overeenstemming
te brengen met de hiervoor aangehaalde begripsomschrijving van «dierlijke
meststoffen» van de Nitraatrichtlijn. Zoals is aangegeven in paragraaf 3.2
van de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel, is niet langer bepalend
of een product van dierlijke meststoffen «grotendeels» uit uitwerpselen
van dieren bestaat: zodra een product voor een deel uit dierlijke meststoffen
bestaat telt dat product in zijn geheel mee voor de gebruiksnorm voor dierlijke
meststoffen en voor andere regels die betrekking hebben op dierlijke meststoffen,
zoals bijvoorbeeld de verplichting om een vervoersdocument op te maken ter
zake van het transport van meststoffen. Voor de toepassing van de regels van
het Besluit gebruik meststoffen gold al een vergelijkbare ruime begripsomschrijving.
Dierlijke meststoffen zijn ingevolge artikel 1, eerste lid, onderdeel a, van
dat besluit: «meststoffen als bedoeld in artikel 1, eerste lid, onderdeel
d, van de Meststoffenwet die geheel of gedeeltelijk bestaan uit uitwerpselen
van dieren, waaronder mede wordt begrepen de geheel of gedeeltelijk verteerde
maagen darminhoud van dieren». Voor de toepassing van de stikstofgebruiksnorm
en de fosfaatgebruiksnorm is het begrip «dierlijke meststoffen»
minder relevant, omdat sowieso alle stikstof- en fosfaathoudende meststoffen,
ongeacht hun aard en herkomst, onder de reikwijdte van deze normen vallen.De producten die voor minder dan 50% uit excrementen bestaan en die thans
ook onder het begrip «dierlijke meststoffen» zijn komen te vallen,
zijn divers van aard. De totale hoeveelheid ervan, uitgedrukt in kilogrammen
fosfaat en stikstof, is afgezet tegen de hoeveelheid dierlijke mest die voor
meer dan 50% uit excrementen bestaat bijzonder gering. Bij de relevante producten
valt met name te denken aan producten uit de champignonteelt, zoals substraten
en champost, en aan zogenaamde organo-minerale meststoffen, zijnde industrieel
vervaardigde mengsels van dierlijke mest met andere meststoffen.Een uitputtende lijst van in de praktijk gangbare producten die voor minder
dan 50% uit dierlijke mest bestaan is niet voorhanden, zodat exacte cijfers
over de totale hoeveelheid van dergelijke producten en de daarmee gepaard
gaande hoeveelheid stikstof niet te genereren zijn.4.2 DerogatieDe leden van de LPF-fractie bepleiten om de derogatie naast gras ook op
andere gewassen te enten.De door Nederland gevraagde derogatie is uitvoerig onderbouwd door een
wetenschappelijke werkgroep, de Werkgroep Onderbouwing Gebruiksnormen (hierna:
WOG), bestaande uit onderzoekers van landbouwkundige en milieukundige onderzoeksinstellingen1. Het onderzoek van de WOG – dat is
beoordeeld door buitenlandse onderzoekers – maakt duidelijk dat de derogatie
minder goed valt te onderbouwen naarmate het aandeel van gras in het teelplan
kleiner en het aandeel snijmaïs groter wordt. Uit het onderzoek blijkt
dat een derogatie voor een mestgift tot 250 kg stikstof per hectare per jaar
verantwoord is, bij een aandeel van minimaal 70% gras. Een lager aandeel gras
is niet te verantwoorden. In een afzonderlijk rapport1 heeft de WOG zijn licht laten schijnen over de vraag in hoeverre gras
is te vervangen door andere gewassen. De conclusie van de WOG is dat door
de lagere opname van stikstof en fosfaat door deze andere gewassen, de onderbouwing
van de derogatie wordt ondergraven. De regering heeft er daarom voor gekozen
de verzochte derogatie te verbinden aan de voorwaarde dat ten minste 70% van
het bedrijfsareaal is beteeld met gras.De leden van de fractie van Groen Links vragen of de Stichting Natuur
en Milieu terecht twijfelt aan de onderbouwing van de derogatie voor de zandgronden,
mede in het licht van de fosfaatgift die daarbij mogelijk is.De wetenschappelijke onderbouwing van de derogatie door de WOG is ook
voor zandgrond solide, uitgaande van de regionale menging van natte en droge
zandgronden, rekening houdend met beweiding en uitgaande van een aandeel van
minimaal 70% gras in het teeltplan. Indien 250 kg stikstof per hectare in
de vorm van dierlijke mest wordt aangewend, komt dat gemiddeld neer op 90
kg fosfaat per hectare. Daarmee blijft deze gift binnen de fosfaatgebruiksnorm
en is – gezien de gemiddelde fosfaatonttrekking van 90 kg per hectare –
het fosfaatoverschot 0 kg fosfaat per ha.De leden van de SGP-fractie vragen om duidelijkheid over de termijn van
vier jaar voor de derogatie.In het op 1 juli 2004 met de Commissie bereikte akkoord is vastgelegd
dat de aan Nederland te verlenen derogatie zal gelden voor een periode vier
jaar, in casu van 2006 tot en met 2009. Het formele derogatieverzoek is daarop
gericht. Zoals de Staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer in zijn eerder aangehaalde brief van 18 juni 2003 heeft
aangegeven, is het standpunt van de Commissie dat een voor een volgende periode
aan te vragen derogatie ten hoogste betrekking kan hebben op een dierlijke
mestgift van 230 kg stikstof per hectare per jaar, tenzij uit wetenschappelijke
gegevens naar voren komt dat het doel van de richtlijn ook bij een gift van
250 kg stikstof per hectare wordt bereikt. Voor een dergelijke derogatie moet
de procedure opnieuw doorlopen worden.Binnen het kader van de Nitraatrichtlijn is vier jaar een meer gebruikte
termijn: de opgestelde actieprogramma's worden binnen vier jaar uitgevoerd
(artikel 5, vierde lid, van de richtlijn), zij worden ten minste eens in de
vier jaar opnieuw bezien (artikel 5, zevende lid, van de richtlijn) en telkens
na vier jaar wordt verslag gedaan van het beleid en zijn effecten (artikel
10 van de richtlijn). Daarom kan een derogatie – die moet zijn gebaseerd
op een goedgekeurd actieprogramma – in de opvatting van de Commissie
voor maximaal vier jaar gelden.De enige derogatieverzoeken waarop tot nu toe positief is beschikt door
de Commissie, die van Denemarken, hadden betrekking op respectievelijk een
periode van bijna twee jaar en een periode van vier jaar.5. Stikstofgebruiksnormen5.1 Actualiteit en werkbaarheid voor de landbouwDe leden van de fracties van het CDA, de VVD en de CU vragen of de actualiteit
van de normen voor akkerbouwgewassen en aansluiting bij de bemestingsadviezen
is gegarandeerd en of er tijdig duidelijkheid over alle normen is. De leden
van de eerst- en de laatstgenoemde fractie hechten – evenals de leden
van de SGP-fractie – aan flexibiliteit en differentiatie, en de leden
van de eerste twee fracties vragen aandacht voor akkerbouwmatige maïsteelt.De stikstofnormen voor akkerbouwgewassen worden vastgesteld bij ministeriële
regeling, op grond van het voorgestelde artikel 5e van de Meststoffenwet (artikel
I, onderdeel F). Zoals is aangegeven in de inleiding, is het streven erop
gericht de ontwerpregeling in de loop van juni van dit jaar voor te publiceren
en zo spoedig mogelijk nadat het onderhavige wetsvoorstel tot wet zal zijn
verheven in werking te laten treden. Naar verwachting zal publicatie in de
Staatscourant van de definitieve regeling in augustus of september van dit
jaar kunnen plaatsvinden.De stikstofnormen per gewas zullen worden gebaseerd op de geldende bemestingsadviezen.
Over het algemeen blijken deze adviezen toereikend te zijn. In sommige gevallen
echter zijn de bemestingsadviezen verouderd of zijn zij onvoldoende toegesneden
op specifieke situaties. Dit hangt deels samen met de ontwikkeling van nieuwe
rassen en veranderde landbouwpraktijken. LTO-Nederland heeft een beperkte
lijst van gewassen aangedragen waarvoor het geldende bemestingsadvies in betekenisvolle
mate afwijkt van de bemestingspraktijk en dus te laag zou zijn. De sector
is thans in de gelegenheid om met wetenschappelijk onderbouwde voorstellen
te komen voor bemestingsnormen die beter aansluiten bij de stikstofbehoefte
van het gewas dan de geldende bemestingsadviezen. Na overleg met LTO-Nederland
is een protocol opgesteld voor de beoordelingsprocedure van de voorstellen
voor verbetering. Dit protocol is gepubliceerd op de internetsite van mijn
ministerie. De kosten voor het onderzoek dat de onderbouwing moet leveren
zullen de komende twee jaar voor een deel door het rijk worden gefinancierd.
Voor de enkele gewassen waarvoor geen bemestingsadvies geldt, zal voor de
vaststelling van de stikstofnorm worden uitgegaan van praktijkgegevens en
modelmatige berekeningen. Enkele gewassen, die slechts in zeer beperkte mate
worden geteeld, zullen worden gevat onder een stikstofnorm voor «overige
gewassen», welke norm ook zal gelden voor nieuwe gewassen zolang daarvoor
nog geen specifieke stikstofnorm is vastgesteld. Het bedrijfsleven zal over
de voorgenomen hoogte van de normen worden geraadpleegd.Om tegemoet te komen aan de vrees van het bedrijfsleven dat niet alle
bemestingsadviezen volledig aansluiten bij de werkelijke stikstofbehoefte
van de gewassen, zal ik bij de vaststelling van de stikstofnormen voor gewassen
geteeld op kleigrond of veengrond in 2006 en 2007 uitgaan van 110% van het
bemestingsadvies. De stikstofnormen voor de gewassen geteeld op zand- of lössgrond
worden in 2006 vastgesteld op 100% van het bemestingsadvies en in 2007 –
voor de uit een oogpunt van nitraatuitspoeling kritische gewassen –
op 95%. Vervolgens zal de hoogte van de normen voor deze gronden zodanig worden
vastgesteld dat wordt voldaan aan de doelstelling van een maximale nitraatconcentratie
van 50 mg in het bovenste grondwater.Enige flexibiliteit wordt voorts geboden doordat de totale stikstofgebruiksnorm
geldend voor een landbouwbedrijf wordt berekend als de som van de stikstofnormen
per gewas, vermenigvuldigd met het aantal hectaren dat met het desbetreffende
gewas is beteeld. Hierdoor kan er op bedrijfsniveau een zekere uitmiddeling
plaatsvinden.Wat betreft het gevraagde maatwerk bij de vaststelling van de stikstofnormen
zij nog het volgende opgemerkt. In principe zal er voor elk gewas en elke
volgteelt één norm worden vastgesteld. Daarbij zal worden uitgegaan
van de gangbare rassen. Het principe van één norm per gewas
komt het best tegemoet aan de eisen van eenvoud en handhaafbaarheid. Alleen
als er voor een specifiek gewas onder specifieke omstandigheden een wezenlijk
afwijkende stikstofbehoefte geldt dan gebruikelijk, wordt nader bezien of
differentiatie aangewezen is.5.2 Onderbouwing normen en forfaits mede in relatie tot
milieudoelDe leden van de PvdA-fractie hebben vragen over de borging van de juistheid
van forfaits en werkingscoëfficiënten en vragen in het bijzonder
waarom de stikstofexcretie 8% lager is vastgesteld dan de waarden in 2004.
De leden van de fractie van GroenLinks plaatsen, in navolging van de Vereniging
van Waterbedrijven in Nederland en de Stichting Natuur en Milieu, vraagtekens
bij de onderbouwing van de stikstofnormen.De normstelling in het stelsel van gebruiksnormen is uitvoerig –
wetenschappelijk – onderbouwd door de WOG. Deze werkgroep heeft in april
2004 zijn eerste rapport uitgebracht: «Gebruiksnormen bij verschillende
landbouwkundige en milieukundige uitgangspunten». De gebruiksnormen
zijn afgeleid van dit rapport. De werkgroep heeft zich vervolgens gericht
op de onderbouwing van de derogatie, waarbij met dezelfde methodische benadering
verder is gewerkt. De onderbouwing is beoordeeld door buitenlandse onderzoekers
en hun commentaar is verwerkt. De resultaten hiervan worden een dezer dagen
toegestuurd aan de Europese Commissie in het kader van het formele derogatieverzoek.De kritiek van de Vereniging van Waterbedrijven in Nederland (hierna:
VEWIN) en de Stichting Natuur en Milieu op de onderbouwing van de Nederlandse
normstelling is niet juist. In het kader van het derogatieverzoek is nader
onderzocht welke gewasproductie en welke stikstofbenutting werden gerealiseerd
in de praktijk van de veehouderij in de jaren 1998–2002. Daaruit is
gebleken dat de gemiddelde prestaties in de afgelopen jaren vrijwel naadloos
aansloten bij de veronderstellingen van de werkgroep wat betreft «goede
groei-omstandigheden en management» (in eerdere concepten betiteld als
«optimaal»). In de laatste twee onderzochte jaren, 2001 en 2002,
bleek de stikstofbenutting zelfs beter dan «goed».Wat betreft de excreties van melkvee citeert de Stichting Natuur en Milieu
het verkeerde rapport. Het definitieve rapport van Tamminga c.s. komt tot
een gemiddelde uitscheiding – na aftrek van gasvormige verliezen en
toepassing van de factor 95% – van 114,6 kg stikstof per koe. Luesink
c.s. hanteerden een hogere excretie per koe op basis van een ouder concept-rapport
van Tamminga c.s. Het meest recente inzicht is dus 114,6 en niet 123,2 kg
stikstof per koe.De factor van 95% wordt gehanteerd vanwege de onzekerheden die onvermijdelijk
gepaard gaan met het vaststellen van een gemiddelde excretie. Het hanteren
van deze factor is destijds besproken met de Europese Commissie en ook vastgelegd
in het Actieprogramma 2004–2009. Gemiddeld genomen kan door deze factor
op melkveebedrijven circa 5% meer mest worden gebruikt. Maar dat betreft dan
slechts 12,5 kg stikstof per hectare, waarvan circa 5 kg per hectare werkzame
stikstof betreft, hetgeen afgezet tegen de totale gift van gemiddeld 300 kg
werkzame stikstof per hectare per jaar een geringe hoeveelheid is.De in de wetenschappelijke onderbouwing van de derogatie gebruikte factoren
voor uitspoeling respectievelijk denitrificatie zijn rechtstreeks afgeleid
uit meetresultaten van het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid en uit eerder
experimenteel onderzoek. De buitenlandse reviewers van de onderbouwing van
het derogatieverzoek kunnen zich in deze aanpak vinden.5.3 Normen in relatie tot weidegangDe leden van de fracties van het CDA en de SGP vragen een uitzondering
voor jongvee en droogstaande koeien bij de stikstofnorm voor niet beweid
grasland. De leden van de PvdA-fractie pleiten voor een stikstofnorm ongeacht
het beweidingsregime voor koeien. De leden van de SP-fractie informeren naar
de effecten van het beleid voor de weidegang.Bij de keuze voor – slechts – twee verschillende stikstofnormen
voor grasland afhankelijk van het wel of niet weiden speelt een aantal factoren
een rol. Een belangrijk argument voor deze keuze is dat de hogere stikstofnorm
voor niet beweid grasland (100% maaien) bedrijven ruimte biedt die landbouwkundig
nodig is en waartegen milieukundig geen bezwaar is. Voorts is er het voordeel
van de eenvoud van de normstelling.Het is niet zo dat de gekozen invulling van de normstelling een grote
invloed heeft op het al dan niet op stal houden van koeien. Zoals de regering
heeft gesteld in haar brief van 26 augustus 2004 (Kamerstukken II 2003/04,
28 385 en 26 729, nr. 39), wordt deze keuze van de veehouder bepaald
door een heel scala van factoren. Voor zover het de normstelling is die stimuleert
tot het op stal te houden van de koeien, treedt dit effect naar verwachting
eerst op in 2008 en dan nog alleen voor bedrijven op zand- en lössgronden.
Ik laat momenteel de de precieze invloed van het mestbeleid op het aantal
koeien dat in de wei wordt gehouden onderzoeken door de Animal Sciences Group.Het
rapport verwacht ik in de loop van april aan de Tweede Kamer te kunnen sturen.
De norm voor bedrijven die het grasland volledig maaien geldt uitsluitend,
als niet alleen het rundvee maar ook eventueel op het bedrijf aanwezige dieren
van andere diersoorten volledig op stal worden gehouden. Ook vrouwelijke runderen
die gekalfd hebben - of ze nu droog staan of niet – en alle stieren
ouder dan 2 jaar moeten voor de toepasselijkheid van de norm voor volledig
gemaaid grasland op stal worden gehouden. Op bedrijven die de maainorm toepassen
zal wel jongvee mogen worden geweid, mits het aantal stuks jongvee in de wei
niet groter is dan het aantal op het bedrijf aanwezige melkkoeien.5.4 WerkingscoëfficiëntenDe leden van de PvdA-fractie vragen op welke wijze en binnen welke termijn
de werkingscoëfficiënten van mestsoorten worden vastgesteld, en
vragen een frequente evaluatie om te borgen dat de vastgestelde waarden de
praktijk volgen.De werkingscoëfficiënten zijn uitsluitend relevant voor de op
de stikstofbalans gebaseerde stikstofgebruiksnorm voor meststoffen. Zij worden
vastgesteld bij de ministeriële regeling, genoemd in de inleiding. De
coëfficiënten voor vaste dierlijke mest, compost, zuiveringsslib
en overige organische meststoffen worden gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek
van de WOG. Deze werkgroep heeft in een eerdere studie al onderbouwing geleverd
voor de werkingscoëfficiënten van de meeste dunne mestsoorten en
weidemest.Bij de bepaling van de werkingscoëfficiënten hanteer ik de volgende
uitgangspunten:– De werkingscoëfficiënt geeft aan welk deel van de totale
hoeveelheid stikstof in organische mest, dezelfde werking heeft als de stikstof
uit kunstmest die op optimale wijze, in het voorjaar, wordt toegediend.– Er wordt uitsluitend rekening gehouden met de stikstof die reeds
in het jaar van aanwending beschikbaar komt voor het gewas.– De werking wordt bepaald uitgaande van toediening in het voorjaar
op bouwland bij een middellang groeiseizoen.– Waar mogelijk en verantwoord worden meststoffen gegroepeerd, voor
zover de werkingscoëfficiënt van een specifieke meststof daarmee
niet meer dan 10% komt af te wijken van de waarde die door de werkgroep voor
die meststof is berekend.Vooralsnog is er geen reden aan te nemen dat de werkingscoëfficiënten zoals deze per 1 januari 2006 zullen komen te gelden de komende
jaren wijzigen. Pas als er nieuwe wetenschappelijke inzichten zijn of de landbouwpraktijk –
in het bijzonder de toedieningsmethode – wijzigt, is nieuw onderzoek
van de berekende waarden nuttig. Indien onverhoopt zou blijken dat (milieu)doelstellingen
niet worden gehaald, is een evaluatie van de parameters die bijdragen aan
het niet behalen van de doelstellingen nodig. Dat geldt dan ook voor de vastgestelde
werkingscoëfficiënt en de voor de vaststelling daarvan gehanteerde
uitgangspunten. Het ligt daarom voor de hand om de evaluatie van de werkingscoëfficiënten
te koppelen aan de reguliere evaluatie van de Meststoffenwet.5.5 BodemverbeteraarsDe leden van de CDA-fractie en de SGP-fractie vragen om het gebruik van
bodemverbeteraars, waaronder compost, niet in aanmerking te nemen bij de bepaling
of de stikstofgebruiksnorm voor meststoffen is overschreden. De CDA-fractie
noemt daarnaast ook het gebruik van gewasresten.In de akker- en tuinbouw en de biologische landbouw speelt het op peil
houden van bodemvruchtbaarheid met organische stof inderdaad een belangrijke
rol. Daarvoor kan gebruik worden gemaakt van gewasresten, groenbemesters,
vaste mest en compost.Stoffen die primair bedoeld zijn om de bodemvruchtbaarheid te bevorderen,
dragen ook bij aan de nitraat- en fosfaatverontreiniging van het milieu, ook
al bevatten zij slechts in beperkte mate stikstof en fosfaat. Ook in het kader
van het stelsel van regulerende mineralenheffingen wordt compost voor de berekening
van de belastbare hoeveelheid mineralen in aanmerking genomen, met uitzondering
van compost die ten hoogste 16 gram stikstof per kilogram droge stof bevat.
Aangezien stoffen die worden gebruikt ter verbetering van de bodemvruchtbaarheid
uiteindelijk ook als doel hebben om de gewasgroei te bevorderen, valt ook
zeker niet uit te sluiten dat dergelijke stoffen onder het begrip «meststof»
als omschreven in artikel 2, onderdeel e, van de Nitraatrichtlijn zijn begrepen,
te meer waar de ervaringen leren dat richtlijnbepalingen door het Europese
Hof vaak extensief worden uitgelegd als daarmee het doel van de betrokken
richtlijn – in casu de beperking en voorkoming van nitraatverontreiniging
van water – is gediend.Naast het feit dat de genoemde stoffen positief bijdragen aan de bodemvruchtbaarheid,
acht de regering van belang dat de afzet van compost niet in de knel komt.
In dat verband zij gewezen op het opgebouwde maatschappelijke draagvlak voor
de inzameling van groente-, fruit- en tuinafval (GFT), dat wordt gecomposteerd.
De regering verwacht evenwel niet dat door invoering van het stelsel van gebruiksnormen
het gebruik van de genoemde stoffen onmogelijk wordt: gezien de lage werkingscoëfficiënt,
het relatief lage gehalte aan stikstof en fosfaat en de mogelijkheid van najaarsaanwending
zal het gebruik van compost aantrekkelijk blijven.De regering wil hier evenwel een objectief beeld van krijgen en verricht
op dit punt een nadere analyse. Daarnaast bekijkt zij een breed pallet aan
mogelijkheden om de afzet van compost eenvoudiger te maken. Daarover wil zij
op korte termijn met de composteersector overleggen.Wat betreft het toepassen van gewasresten is van belang, dat in mei 2005
een wijziging van het Besluit vrijstelling stortverbod buiten inrichtingen
van kracht zal worden. Deze wijziging maakt het mogelijk om gewasresten te
gebruiken op bedrijf of perceel van herkomst. Deze voorziening draagt eraan
bij dat het organische stof gehalte op peil kan worden gehouden. Echter, niet
uitgesloten kan worden dat voor de voldoening aan de normen voor zand- en
lössgronden – gericht op de realisatie van maximaal 50 mg nitraat
in het bovenste grondwater – in sommige gevallen eisen moeten worden
gesteld aan de afvoer van gewasresten. 5.6 Differentiatie van de normen naar grondsoortDe leden van de SGP-fractie vragen hoe het staat met de actualisering
van de grondsoortenkaarten.De grondsoortenkaarten, vastgesteld volgens de criteria van het voorgestelde
artikel 1, eerste lid, onderdelen n tot en met p, en derde lid, van de Meststoffenwet
(artikel I, onderdeel A, wetsvoorstel), zijn in concept gereed. Bij de opstelling
is gebruik gemaakt van de meest actuele gegevens die beschikbaar zijn, zowel
wat betreft de grondsoort als wat betreft de perceelsgrenzen. De kaarten liggen
thans ter inzage bij het kantoor van de Dienst Regelingen van het Ministerie
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit in Assen en bij de hoofdvestiging
van dat ministerie in Den Haag. Zij zijn ook op de internetsite van het ministerie
te raadplegen. Bovendien zijn de kaarten ter beschikking gesteld aan intermediairs
die de agrarische sector van advies dienen. De kaarten zullen uiteindelijk
in definitieve vorm worden vastgesteld bij het in de inleiding genoemde Uitvoeringsbesluit
Meststoffenwet en tezamen met het ontwerp van dat besluit in april van dit
jaar worden voorgepubliceerd.Aldus is eenieder in de gelegenheid om te controleren of de op de kaarten
weergegeven indeling de werkelijke situatie weergeeft. Het kan immers voorkomen
dat perceelsgrenzen inmiddels gewijzigd zijn of dat een bedrijf de juistheid
betwist van de indeling van een specifiek perceel bij een bepaalde grondsoort.
Het bedrijf kan dat aantonen aan de hand van een representatief bodemonderzoek.
De resultaten van dergelijke onderzoeken worden door Alterra (Wageningen UR)
beoordeeld. Afhankelijk van het resultaat daarvan zal de kaart worden aangepast.De leden van de SGP-fractie vinden scherpere stikstofnormen voor lössgronden
niet gerechtvaardigd.Ter beperking van de effecten voor de agrarische sector en om redenen
van eenvoud, wordt bij de normstelling voor zand- en lössgronden anders
dan in het huidige beleid geen onderscheid meer gemaakt tussen uitspoelingsgevoelige
gronden en overige zand- en lössgronden. Voor het gehele zand- en lössareaal
zullen de stikstofnormen beperkt worden aangescherpt, zodanig dat op gebiedsniveau
wordt voldaan aan de doelstelling van maximaal 50 mg nitraat in het bovenste
grondwater. De normstelling wordt een gewogen gemiddelde van de normen die
zouden gelden als er wel een onderscheid zou worden gemaakt tussen uitspoelingsgevoelige
en overige zand- en lössgronden. In paragraaf 3.3.2, onder b, van
de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel is deze keuze nader toegelicht.In de brief van 19 mei 2004 (Kamerstukken II II 2003/04, 28 385,
nr. 26) heeft het kabinet aangegeven dat – uitgaande van een blijvende
differentiatie tussen uitspoelingsgevoelige en niet-uitspoelingsgevoelige
gronden – door de overstap van verliesnormen naar gebruiksnormen voor
lössgronden niet langer de gebruiksnormen voor uitspoelingsgevoelige
zandgronden zouden hoeven te gelden. Dit vanwege de hogere gewasopbrengst
dan bij zandgrond en het iets grotere denitrificatievermogen in de bovenste
bodemlaag van lössgronden. Afgezet tegen de niet-uitspoelingsgevoelige
zandgronden die een hoge grondwaterstand hebben, moet ten aanzien van de lössgronden
evenwel worden geconstateerd dat zij over het algemeen veel gevoeliger voor
nitraatuitspoeling zijn. Dat komt doordat de lössgronden over het gehele
areaal een lage grondwaterstand hebben en daarmee een lage denitrificatiecapaciteit
in de ondergrond, terwijl op de zandgronden met een hoge grondwaterstand juist
veel denitrificatie plaatsvindt in de ondergrond. Voor de lössgronden
is derhalve een aangescherpte normstelling noodzakelijk om te voldoen aan de norm van 50 mg nitraat per liter. Derhalve zal de gewogen normstelling
voor de zandgronden ook worden toegepast op de lössgronden.6. Fosfaatgebruiksnormen6.1 ReparatiebemestingDe leden van de CDA-fractie vragen naar de invulling van de mogelijkheid
tot reparatiebemesting van fosfaatarme offixerende gronden, het daarbij geldende
criterium en de betrokkenheid van het bedrijfsleven.De mogelijkheid van deze voorziening is neergelegd in het voorgestelde
artikel 5e, vijfde lid, van de Meststoffenwet (artikel I, onderdeel F, wetsvoorstel),
dat de invulling delegeert naar een ministeriële regeling. Daarbij heeft
de regering in het genoemde artikellid een clausulering aangebracht. Het criterium
voor het al dan niet treffen van een voorziening is volgens dat lid –
zoals dat is verhelderd met bijgevoegde nota van wijziging – dat het
moet gaan om «landbouwgrond waarin een onvoldoende hoeveelheid fosfaat
aanwezig is of, als gevolg van de bodemgesteldheid, beschikbaar is voor opname
door het gewas». Daarmee sluit de regering aan bij het landbouwkundige
criterium van de gewasbehoefte in relatie tot de voor het gewas beschikbare
hoeveelheid fosfaat in de bodem.Bij de thans voorgestane invulling van de ministeriële regeling zal
de agrariër die gebruik wil maken van de voorziening – overeenkomstig
een daartoe bij de regeling vastgesteld protocol – door middel van grondbemonstering
de fosfaattoestand van de betrokken percelen moeten vaststellen. Afhankelijk
van het fosfaatgehalte van de bodem, zal ingevolge de regeling een extra fosfaatgift
in de vorm van kunstmest zijn toegestaan. De beperking tot kunstmest hangt
samen met het feit dat de daaraan verbonden kostenpost een waarborg is tegen
overmatig gebruik.Bij de uitwerking van de voorziening in de ministeriële regeling
worden het bedrijfsleven en de milieu-organisaties betrokken, zowel in de
voorbereidende fase als formeel in het kader van de voorpublicatie van de
ontwerpregeling.6.2 Aanpak fosfaatverzadigingDe leden van de fracties van de PvdA, de SP en GroenLinks achten het noodzakelijk
om een toenemende fosfaatverzadiging van de bodem te voorkomen. De leden van
de twee laatstgenoemde fracties leggen een relatie met de Kaderrichtlijn water.
De GroenLinks-fractieleden achten het wel toestaan van reparatiebemesting
onevenwichtig.Artikel 4 van de Kaderrichtlijn water eist onder meer dat het nationale
maatregelenprogramma, dat ingevolge artikel 11, zevende lid, van de richtlijn
in 2009 moet zijn vastgesteld en dat in 2012 operationeel moet zijn, is gericht
op het tegengaan van een toename van de verontreiniging van het oppervlaktewater.
Daarnaast gelden kwaliteitsdoelstellingen die verschillen al naar gelang het
karakter van het waterlichaam. De richtlijn en het maatregelenprogramma hebben
betrekking op alle sectoren die bijdragen aan de verontreiniging van het oppervlaktewater,
niet alleen de landbouw. De maatregelen kunnen zowel betrekking hebben op
beperking van de emissie bij de bron, wat in principe in het beleid voorop
staat, als op beperking van de verontreiniging als gevolg van emissie die
eenmaal heeft plaatsgevonden. Bij de selectie van de te treffen maatregelen
hebben de lidstaten rekening te houden met de doeltreffendheid van de maatregelen
en de kosten ervan ten opzichte van die van andere preventieve maatregelen.De regering verwacht met het per 2009 vast te stellen samenhangende pakket
van bron- en effectgerichte maatregelen, gericht op alle relevante maatschappelijke
sectoren, de fosfaatverontreiniging van het oppervlaktewater ook na 2009 te
laten afnemen, en daarmee de neergaande lijn van fosfaatemissies en van fosforgehalten
in het oppervlaktewater die sinds 1985 is gerealiseerd verder door te zetten.
Daarmee zal aan het standstill-beginsel van de Kaderrichtlijn water worden
voldaan. Ook zal daarmee worden voldaan aan de kwaliteitsdoelstellingen, met
inachtneming van de ruimte die de leden 4 en volgend van artikel 4 van de
Kaderrichtlijn water bieden. De op de landbouw gerichte maatregelen die zijn
voorzien in het onderhavige wetsvoorstel en de aanscherping van de mestuitrijregels
van het Besluit gebruik meststoffen leveren aan de emissiereductie een zeer
belangrijke bijdrage. Door de fosfaatnormstelling in de Meststoffenwet te
richten op evenwichtsbemesting in 2015 wordt een aanmerkelijke aanscherping
doorgevoerd ten opzichte van het Nationaal Milieubeleidsplan 4, dat nog 2030
als streefdatum voor evenwichtsbemesting aanhield. Het traject tot 2015 –
waarover overeenstemming is bereikt met de Commissie – vergt een uiterste,
maar aanvaardbare inspanning van de landbouwsector. De sociaal-economische
consequenties van de normaanscherping zijn aanzienlijk, zoals blijkt uit paragraaf 8.2
van de memorie van toelichting bij het onderhavige wetsvoorstel. De effectiviteit
van de maatregelen is evenwel groot: de volgens de normen tot en met 2008
toegestane fosfaatoverschotten (verschil tussen fosfaatgift en opname door
het gewas) zijn uiterst beperkt in vergelijking met de overschotten die de
afgelopen decennia zijn toegestaan. Daarmee wordt de fosfaatophoping in de
bodem de komende jaren al aanzienlijk afgevlakt. In 2008 is het veronderstelde
fosfaatoverschot minder dan 10 kilogram per hectare grasland en circa 25 kilogram
per hectare bouwland. Na 2009 worden de normen verder aangescherpt. Van het
negeren van fosfaatverzadigde gronden – zoals de leden van de GroenLinks-fractie
stellen – is derhalve zeker geen sprake.Naar het oordeel van de regering is sprake van een evenwichtig traject,
waarbij een goede balans is gevonden tussen de beoogde milieu-effecten en
de landbouwkundige en economische mogelijkheden.Het toestaan van reparatiebemesting past bij deze evenredige benadering.
Uit een oogpunt van het milieu kan een extra fosfaatgift worden toegestaan,
omdat deze gift is afgestemd op de gewasbehoefte en derhalve niet zal leiden
tot het onnodig uit- of afspoelen van fosfaat naar het oppervlaktewater. Tegen
deze achtergrond zou het niet toestaan van reparatiebemesting leiden tot een
ongerechtvaardigd economisch nadeel in de vorm van een mindere gewasopbrengst.De leden van de fractie van GroenLinks vragen of het opkopen van dierrechten
of het verbieden van fosfaatkunstmest op bouwland met een hoge fosfaattoestand
kunnen bijdragen aan de oplossing van fosfaatprobleem.Zoals in de eerder aangehaalde brief van 19 mei 2004 is aangegeven,
rechtvaardigen de financiële positie van het rijk en de andere maatschappelijke
problemen die het kabinet moet oplossen de inzet van middelen voor de opkoop
van bijvoorbeeld productierechten niet. Dit geldt temeer waar in de afgelopen
jaren al circa 800 miljoen euro aan collectieve middelen aan het opkopen van
rechten is besteed.Het verbieden van fosfaatkunstmest op grond met een hoge fosfaattoestand
zie ik evenmin als een oplossing. Dat zou vergen dat de overheid zodanige
vaststellingen met betrekking tot de fosfaattoestand van elk perceel heeft
gedaan, dat een dergelijk verbod ook daadwerkelijk handhaafbaar en juridisch
afdwingbaar is. Dat is niet het geval. Ook zou het naar mijn oordeel te eenzijdig
zijn om het verbod alleen voor bouwland en alleen voor kunstmest te laten
gelden. Een dergelijk verbod zou, zoals is aangegeven in paragraaf 2.6
van deze nota, neer kunnen komen op een ongeoorloofde kwantitatieve invoerbeperking
ten aanzien van kunstmeststoffen, althans een maatregel van gelijke
werking, en daarmee in strijd komen met het EG-Verdrag.Tot slot vragen de leden van de fractie van GroenLinks om in ieder geval
in beïnvloedingszones rond beschermde gebieden als bedoeld in de Kaderrichtlijn
water een fosfaatnorm te overwegen die lager is dan de gewasbehoefte.Onder de beschermde gebieden vallen onder meer de gebieden van de Vogel-
en habitatrichtlijn. In deze gebieden moet ingevolge artikel 4, eerste lid,
onderdeel c, van de Kaderrichtlijn water in 2015 een goede ecologische toestand
worden bereikt. Onderzocht wordt welke eisen de instandhoudingsdoelen van
de verschillende gebieden stellen aan onder andere de fosfaatbelasting vanuit
de omgeving. Los van de uitkomst hiervan, wordt thans de effectiviteit van
verschillende maatregelen ter realisatie van een goede ecologische toestand,
waaronder het aanwijzen van fosfaatemitterende gronden en het «uitmijnen
van fosfaat» in deze gronden, onderzocht. Als de uitkomsten van de onderzoeken
bekend zijn, kan nadere besluitvorming plaatsvinden. Een en ander zal zijn
beslag krijgen bij de Evaluatie van de Meststoffenwet in 2007 en bij de besluitvorming
over het in 2009 ingevolge de Kaderrichtlijn water vast te stellen maatregelenprogramma.6.3 Onderbouwing hoogte normenDe leden van de fractie van Groen Links vragen of de Stichting Natuur
en Milieu terecht stelt dat de aanname van optimaal management te optimistisch
is en daarmee de fosfaatopname door de gewassen wordt overschat.In het in paragraaf 5.2 genoemde rapport, houdende de wetenschappelijke
onderbouwing van de derogatie, is geconstateerd dat de prestaties van landbouwbedrijven
in de praktijk goed sporen met de uitgangspunten van goede groei-omstandigheden
waarvan bij de normstelling is uitgegaan. De kritiek van de Stichting Natuur
en Milieu is dan ook niet terecht. De fosfaatopname door het gewas was in
de praktijk in de jaren 1998–2002, gemiddeld 97 kg per hectare grasland
en gemiddeld 90 kg per hectare op bedrijfsniveau. Dat is hoger dan eerder
is aangenomen. De kwaliteit van de onderbouwing van deze hogere waarden deugt.
Er zij in dit verband op gewezen dat op sommige individuele bedrijven, bijvoorbeeld
de bedrijven die deelnemen aan het in het project «Koeien & Kansen»,
nog beduidend hogere fosfaatopnames worden gerealiseerd.7. Hoeveelheidbepaling en administratieve verantwoording7.1 Bepaling dierlijke mestproductieDe leden van de VVD-fractie hechten aan een goede wetenschappelijke onderbouwing
van de excretieforfaits en aan de toegankelijkheid daarvan. De leden van de
PvdA-fractie vragen aandacht voor de borging van de actualiteit van de normen.
De leden van de SGP-fractie vragen of de excretieforfaits voor de overige
graasdieren bekend zijn.De excretieforfaits, die komen te gelden voor graasdieren, worden gebaseerd
op wetenschappelijk onderzoek. De rapporten van deze onderzoeken worden gepubliceerd
op de internetsites van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
en van Wageningen UR, en zijn daarmee voor een ieder toegankelijk. Vaststelling
van de forfaits geschiedt bij de in de inleiding genoemde ministeriële
regeling, waarvan het ontwerp in de loop van juni van dit jaar zal worden
voorgepubliceerd. Voor de borging van de actualiteit geldt mutatis mutandis
hetgeen is gezegd ten aanzien van de stikstofwerkingscoëfficiënten
in paragraaf 5.4 van deze nota: de evaluatie van de waarden
zal worden meegenomen bij de reguliere evaluatie van de effecten van de Meststoffenwet.De leden van de fracties van het CDA, de PvdA, de SP, Groenlinks en de
SGP achten het van belang dat voorloperbedrijven die door goed mineralenmanagement
een lagere excretie per dier realiseren worden gestimuleerd en beloond, en
doen daar verschillende suggesties voor. De leden van de VVD-fractie vinden
dat goede ondernemers niet mogen worden benadeeld.De verantwoordelijkheid voor verduurzaming van de veehouderij door bijvoorbeeld
het voerspoor ligt primair bij het bedrijfsleven. Waar het gaat om facilitering
en stimulering door de overheid, zal de nadruk liggen op kennisverspreiding.
Kennisoverdracht zal daarbij niet alleen worden gericht op duurzaam mineralenmanagement,
daar dit slechts een beperkt deel van de bedrijfsvoering is. Belangrijk is
om, ook voorzover dat bij voorloperbedrijven nog nodig is, het mineralenmanagement
in de bredere context van het bedrijf te plaatsen. Het gebruik van vaktechnische
kennis wil ik faciliteren, met name door deze kennis via de adviseurs van
de partijen in de keten actief te verspreiden onder de agrariërs, en
ook door de onderlinge verspreiding van kennis en ervaringen tussen ondernemers
te stimuleren. Dat laatste gebeurt door het opzetten van studie- en netwerkgroepen.Ook de berekeningsmethodiek voor de mestproductie wordt zodanig ingevuld
dat zoveel mogelijk recht gedaan aan voorloperbedrijven en dat mineralenefficiëntie
wordt beloond.De mestproductie van hokdieren zal worden berekend op basis van de zogenoemde
«stalbalans», voor intensieve veehouderijen vergelijkbaar met
de verfijnde mineralenbalans van het stelsel van regulerende mineralenheffingen.
In deze methodiek van de stalbalans leidt een goed mineralenmanagement, in
het bijzonder veevoermaatregelen maar ook door de afvoer van meer dieren en
dierlijke producten, onmiddellijk tot een gunstiger berekening van de mestproductie
van het bedrijf. Daardoor behoeven deze bedrijven minder kosten te maken voor
de afvoer van dierlijke mest.Met de voorgenomen differentiatie van het excretieforfait voor melkkoeien –
al naar gelang de op basis van jaargemiddelden vastgestelde melkproductie
per koe en het ureumgehalte van de melk – wordt eveneens tegemoetgekomen
aan voorlopers. Met deze differentiatie kan naar verwachting het overgrote
deel van de melkveehouders – naar schatting ten minste 90% – uit
de voeten.Een aantal voorlopers met melkkoeien of andere graasdieren en een aantal
melkveehouders met specifieke rassen zoals Jersey-koeien, zullen hiermee wellicht
niet voldoende geholpen zijn. Bedacht moet evenwel worden dat bij de handhaving
van de onderhavige wettelijke normen, evenals bij alle andere door punitieve
sancties gehandhaafde normen het geval is, het beginsel «geen straf
zonder schuld» geldt. In dat kader kan rekening worden gehouden met
alle bewijzen waaruit ten aanzien van de normadressaat, in casu de veehouder,
blijkt dat hij onschuldig is dan wel dat te zijner aanzien een strafuitsluitingsgrond –
in casu in het bijzonder de voldoening aan de gebruiksnormen, genoemd in het
voorgestelde artikel 5b van de Meststoffenwet (artikel I, onderdeel F, wetsvoorstel) –
van toepassing is. Deze zogenoemde «vrije bewijsleer» is niet
alleen relevant voor de (straf)rechter. Ook in het traject voorafgaande aan
de oplegging van de bestuurlijke boete zal hieraan invulling moeten worden
gegeven. Verwezen zij naar paragraaf 7, onder b, van de memorie van toelichting.
Een en ander brengt met zich dat, indien de producent van mening is dat door
bijzondere omstandigheden de algemene methodiek ter berekening van de mestproductie
in zijn situatie leidt tot een te hoge berekening van de mestproductie en
dat hij derhalve minder meststoffen behoeft af te voeren om te
voldoen aan de gebruiksnormen, hij te allen tijde in de gelegenheid is om
dit aan te tonen. Hij zal op onderbouwde wijze moeten aangeven welke waarden
in zijn situatie dan wèl hebben te gelden en hij zal een en ander moeten
kunnen staven aan de hand van bewijsstukken. Dat geldt jegens de Algemene
Inspectiedienst ingeval zijn bedrijf in het kader van het toezicht op de naleving
wordt gecontroleerd, jegens de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
in het kader van de voorbereiding van het besluit over het al dan niet opleggen
van een bestuurlijke boete, en uiteindelijke jegens de bestuursrechter in
het kader van een beroep tegen het boetebesluit of in voorkomend geval de
strafrechter, ingeval van strafrechtelijke vervolging. Om voorlopers onder
de melkveehouders te faciliteren, zal ik een handreiking vaststellen waarin
alternatieve methodieken zijn opgenomen om bedrijfsspecifieke stikstofexcreties
vast te stellen. Deze handreiking zal tevens duidelijk maken welke gegevens
verzameld moeten worden om het noodzakelijke bewijs te leveren. Op dit moment
lopen daarvoor enkele onderzoeken.Het voorstel van de leden van de CDA-fractie om voorlopers op het vlak
van mineralenmanagement in de varkens- en pluimveehouderij te belonen binnen
het stelsel van productierechten acht de regering geen begaanbare weg. Verwezen
zij naar de bezwaren uit een oogpunt van uitvoering en handhaving, die in
paragraaf 4, onder d, van de memorie van toelichting bij het eerder aangehaalde
wetsvoorstel inzake de vereenvoudiging van productierechten naar voren zijn
gebracht (Kamerstukken II 2004/05, 30 004, nr. 3).Het voorstel van de leden van de SGP-fractie om het excretieforfait tijdelijk
op 90% te stellen wijst de regering eveneens af, omdat daarmee in strijd zou
worden gehandeld met het akkoord dat met de Europese Commissie is bereikt.De leden van de SP-fractie vragen de regering te voorkomen dat gemengde
bedrijven worden geconfronteerd met dubbele administratieve verplichtingen.De mestproductie op gemengde bedrijven wordt, al naar gelang op deze bedrijven
melkvee, overige graasdieren of staldieren gehouden worden, bepaald overeenkomstig
de voor deze afzonderlijke diersoorten voorgeschreven bepalingsmethode.Bezien is of het mogelijk is om de gehele mestproductie op gemengde bedrijven
te bepalen aan de hand van één berekeningsmethode, dus ofwel
forfaitair ofwel door middel van een stalbalans. Het werken met excretieforfaits
voor alle diersoorten leidt echter – wegens de grote spreiding in de
werkelijke mestproductie ten opzichte van de forfaits – tot te grote
onnauwkeurigheden in de bepaling van het aandeel van de door de staldieren
geproduceerde meststoffen en verdraagt zich derhalve niet met het uitgangspunt
om voor de meststoffenbalans relevante hoeveelheden zo nauwkeurig mogelijk
vast te stellen. Ook het voorschrijven van een stalbalans voor alle dieren
leidt tot onverantwoorde onnauwkeurigheden, die met name veroorzaakt worden
door het grote aandeel ruwvoer, met name gras en snijmaïs, in het rantsoen
van graasdieren. Omdat de voeropname van ruwvoer door graasdieren niet in
het algemeen is vast te stellen, zou deze benaderd moeten worden aan de hand
van forfaitaire opbrengsten van gras- en snijmaïsland. De spreiding in
de opbrengsten van deze gewassen, ten opzichte van de forfaitair vastgestelde
gewasopbrengst is groot, als gevolg waarvan de benadering van de voeropname –
en daarmee de bepaling van een substantiële mineralenpost van de stalbalans
te onnauwkeurig is.Gelet op de milieurisico's die met deze onnauwkeurige bepalingswijzen
samenhangen en op de problemen waarin een bedrijf kan belanden bij het aannemelijk
maken dat het heeft voldaan aan de gebruiksnorm, wordt voor dieren op een
gemengd bedrijf geen uitzondering gemaakt op de ten algemene
voor deze diersoorten geldende wijze van bepaling van de mestproductie.Overigens zijn de verschillende veehouderijtakken op het bedrijf veelal
gescheiden van elkaar en zal het bijhouden van twee administraties de facto
weinig meerwerk opleveren.De leden van de CDA-fractie willen een eenvoudige regeling voor najaarsbeweiding
door schapenNajaarsbeweiding door schapen blijft binnen het systeem mogelijk. LTO-Nederland
en de Landelijke werkgroep van professionele schapenhouders is gevraagd om
in beeld te brengen met welke knelpunten de schapenhouders worden geconfronteerd
en welke oplossingen daarvoor zouden moeten worden geboden. Mochten nadere
voorzieningen noodzakelijk zijn, dan zal daaraan invulling kunnen worden gegeven
in de – in de inleiding van deze nota genoemde – Uitvoeringsregeling
Meststoffenwet. 7.2 Hoeveelheidbepaling van aan- en afgevoerde meststoffenDe leden van de PvdA-fractie vragen naar de stand van «het tweede
spoor» (Commissie Welschen). Deze leden en de leden van de SGP-fractie
vragen naar mijn oordeel over de door CUMELA Nederland voorgestelde «BTW-systematiek»
voor mestverantwoording.De Commissie Welschen zal medio mei haar advies uitbrengen. Dit advies
zal ook betrekking hebben op het voorstel van CUMELA Nederland om te komen
tot een andere wijze van administratie van en controle op de meststromen,
welk voorstel CUMELA heeft voorgelegd aan de Commissie Welschen. Ik zal de
Tweede Kamer begin juni het advies en mijn reactie daarop toezenden.De leden van de LPF-fractie pleiten voor een forfaitair systeem en menen
dat daarbij sprake is van dezelfde onnauwkeurigheden als bij een verfijnd
systeem dat uitgaat van weging, bemonstering en analyse. De overheid moet
naar het oordeel van deze leden het maken van afspraken over het al dan niet
hanteren van een verfijnd systeem aan de leverancier en de afnemer van de
mest overlaten.Op dit punt blijft de regering van inzicht verschillen met de LPF-fractieleden.Een forfait levert per definitie een systematische fout op. Het is een
systematische fout die zich steeds op dezelfde wijze zal voordoen bij een
ongewijzigde bedrijfsvoering. Forfaits die gebaseerd worden op de gemiddelde
gehalten voor een bepaalde mestsoort brengen met zich dat de daadwerkelijke
gehalten aan fosfaat en stikstof in de afgevoerde mest bij de helft van de
bedrijven structureel lager en bij de helft van de bedrijven structureel hoger
zullen zijn dan de forfaits.Mestafvoerende bedrijven die voordeel hebben van de afwijking zullen het
forfait hanteren. Bedrijven die nadeel hebben van de forfaitaire benadering
zullen met alternatieve bewijsstukken – op basis van weging, bemonstering
en analyse- komen om de werkelijke hoeveelheden aan te tonen. Een dergelijk
alternatief bewijs, mits goed onderbouwd, zal gegeven het beginsel «geen
straf zonder schuld» moeten worden aanvaard. Dit leidt ertoe dat de
helft van de bedrijven, namelijk de bedrijven die voordeel hebben van het
forfait stelselmatig te weinig mest zal afvoeren, terwijl de andere helft
stelselmatig de werkelijke hoeveelheid zal mest afvoeren. Per saldo zal het
milieu derhalve worden benadeeld.De gebruiker van de dierlijke mest – over het algemeen de akkerbouwer –
heeft net als veehouder te maken met de structurele afwijking van de forfaits
ten opzichte van de daadwerkelijke gehalten. De helft van de aangevoerde dierlijke
mest zal in werkelijkheid lagere gehalten fosfaat of stikstof
bevatten dan op basis van de forfaits zou mogen worden verwacht. De akkerbouwer
die in werkelijkheid minder mineralen ontvangt, zal dan ook de werkelijke
gehalten willen hanteren. Ook in de verhouding tussen leverancier en afnemer
levert dit daarmee een ongewenste situatie op: de leverancier met een forfaitair
te hoog bepaald gehalte, zal dit forfait willen hanteren, en de afnemer zal
voor dezelfde vracht met het lagere werkelijke gehalte willen werken.De in paragraaf 3.6.2, onder b, van de memorie van toelichting genoemde
fout van maximaal 15% per af- en aangevoerde vracht dierlijke mest, die zich
bij weging, bemonstering en analyse voordoet, is een toevalsfout, die zich
uitmiddelt in de tijd en per bedrijf. Hierdoor zal de ene keer een te hoge
afvoer van mineralen worden berekend en een volgende keer een te lage afvoer.
Per saldo worden evenwel voldoende mineralen afgevoerd om aan de gebruiksnorm
te voldoen. Voor de afnemer van de dierlijke mest geldt in dezen hetzelfde.Het maken van afspraken tussen leverancier en afnemer ten algemene is,
bij gebreke van een voldoende gelijkwaardig tegengesteld belang en gegeven
de noodzaak om de grote hoeveelheden overschotmest nauwkeurig te kunnen volgen,
niet aangewezen. De toegezegde uitzondering in het kader van de zogenoemde
boer-boer-voorziening (zie Kamerstukken II 2003/04, 28 385, nr. 38) is
verantwoord, gegeven de beperkte omvang van de op deze wijze af te zetten
hoeveelheid mest en de beperkte afstand waarover het vervoer plaatsvindt.Waar de leden van de LPF-fractie pleiten voor een grote verruiming van
de boer-boer-voorziening, maken de leden van de PvdA- en van de GroenLinks-fractie
zich zorgen over onregelmatigheden en risico's voor het milieu waarmee deze
uitzondering gepaard zou kunnen gaan.De zogenoemde boer-boer-voorziening zal worden geregeld in het eerdergenoemde
Uitvoeringsbesluit Meststoffenwet en de mede daarop gebaseerde Uitvoeringsregeling
Meststoffenwet. Om onregelmatigheden en milieurisico's te beperken zal de
zogenoemde boer-boer-voorziening aan strikte voorwaarden en beperkingen worden
onderworpen. De in het kader van de voorziening te verlenen vrijstelling van
de verplichting tot weging, bemonstering en analyse, zal betrekking hebben
op maximaal 15% van de op een bedrijf geproduceerde hoeveelheid dierlijke
meststoffen. Daarbij zal het betrokken bedrijf minimaal 85% van de op het
bedrijf geproduceerde mest op het eigen bedrijf moeten kunnen plaatsen. Melkveebedrijven
kunnen - na verlening van de derogatie – 250 kg stikstof per hectare
aanwenden op de eigen grond. Indien een melkveebedrijf een productie heeft
van 294 kg stikstof per hectare of lager, en gebruik maakt van de derogatie,
zal dit bedrijf de overige hoeveelheid mest – overeenkomend met een
productie van 44 kg stikstof per hectare of lager -volledig overeenkomstig
de boer-boer-voorziening, met gebruikmaking van forfaits, kunnen afvoeren.
Bij een productie van meer dan 294 kg stikstof per hectare, dient een melkveebedrijf
het meerdere bij afvoer te laten wegen, bemonsteren en analyseren.De met de boer-boer-voorziening gepaard gaande milieurisico's zijn beperkt.
Ook de kans op onregelmatigheden is beperkt, omdat als eis zal komen te gelden
dat de dierlijke mest binnen een straal van 10 kilometer vanaf de productielocatie
wordt afgeleverd. De mest zal voorts rechtstreeks, zonder tussenopslag geleverd
moeten worden. De agrariër zal het transport zelf kunnen verzorgen, of
kunnen laten verzorgen door een transporteur. Het transport zal verder vergezeld
moeten gaan vaneen vervoersdocument dat volledig ingevuld en voorzien van
handtekeningen van betrokken partijen ingestuurd moet worden aan de Dienst
Regelingen.De vrijstelling van verplichtingen ten aanzien van de hoeveelheidsbepaling
en de mogelijkheid om de dierlijke mest zelf over een korte afstand te transporteren
zullen resulteren in beperkte transportkosten in vergelijking
met transport dat niet is vrijgesteld. Deze kosten zullen nauwelijks hoger
zijn dan de kosten voor aanwending op het eigen bedrijf. Als gevolg hiervan
zal het risico dat onregelmatigheden worden gepleegd en dat te weinig meststoffen
van het veehouderijbedrijf worden afgevoerd gering zijn. Ingeval onregelmatigheden
worden vastgesteld, zal de veehouder voor een bepaalde periode kunnen worden
uitgesloten van de voorziening. Voorts riskeert hij een bestuurlijke boete,
wegens overtreding van de regels inzake de administratieve verantwoording
en hoeveelheidbepaling. De regering acht de risico's dan ook aanvaardbaar.8. SanctioneringDe leden van de fractie van de ChristenUnie kunnen de keuze voor bestuurlijke
boetes als primair sanctie-instrument billijken, maar wijzen wel op het belang
van proportionaliteit in elk concreet geval.De proportionaliteit in de zin van de verhouding van de straf tot de ernst
van de overtreding is bij de gebruiksnormen verzekerd, waar de wettelijke
tarieven gelden per kilogram stikstof en fosfaat waarmee de gebruiksnormen
zijn overschreden. Daarbij is een maximum gesteld aan de bestuurlijke boete.
Naarmate de overbemesting dus groter wordt, neemt ook het bedrag van de boete
recht evenredig toe tot het in het wetsvoorstel voorziene maximum. De tarieven
zijn primair geënt op het ten onrechte genoten economische voordeel –
vooral in de vorm van bespaarde mestafzetkosten – en bevatten voorts
een beperkt punitief element. Ter voorkoming van een ongewenste cumulatie
ingeval van overschrijding van meerdere gebruiksnormen en ingeval van samenloop
van overtreding van artikel 5a en artikel 5h zijn voorzieningen getroffen.
Verwezen zij naar de voorgestelde artikelen 79, 80 en 84, eerste lid van de
Meststoffenwet (artikel I, onderdeel V, wetsvoorstel). Daarnaast is in het
voorgestelde artikel 81 van de Meststoffenwet een hardheidsclausule neergelegd,
die de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit de mogelijkheid biedt
om de bestuurlijke boete te matigen indien deze wegens bijzondere omstandigheden
in een concrete situatie te hoog is. Het is primair aan de overtreder om op
deze clausule een onderbouwd beroep te doen. Indien uit het dossier evenwel
sterke aanwijzingen blijken die zouden moeten leiden tot een matiging van
de boete, zal de minister ook ambtshalve tot matiging kunnen overgaan. De
evenredigheid van de boete in een concreet geval is derhalve verzekerd.Waar het gaat om overtreding van de ondersteunende bepalingen ligt het
tarief niet in de wet vast. Ingevolge het voorgestelde artikel 83 van de Meststoffenwet
moet de minister bij deze overtredingen de bestuurlijke boete afstemmen op
de ernst van de overtreding en de mate waarin deze aan de overtreder kan worden
verweten. Hij houdt daarbij zo nodig rekening met de omstandigheden waaronder
de overtreding is gepleegd. Voor de ondersteunende bepalingen zal een beleidsregel
worden opgesteld, houdende de tarieven voor de verschillende overtredingen
die over het algemeen zullen worden toegepast. Daarmee worden de rechtszekerheid
en rechtsgelijkheid geborgd. Evenwel ook hier zal, indien sprake is van bijzondere
omstandigheden, van de algemene tarieven worden afgeweken, als dat noodzakelijk
is om recht te doen aan het evenredigheidsbeginsel.9. Overige wijzigingenDe leden van de CDA-fractie bepleiten de toepassing van het regime van
de Meststoffenwet voor landbouwgrond op natuurterrein. Verlaagde normstelling
voor natuurterrein kan vervolgens worden geregeld in de afgesloten natuurpakketten.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe in dit verband wordt
omgegaan met agrarisch natuurbeheer en het inscharen van dieren op natuurterrein.De door de leden van de CDA-fractie voorgestelde lijn, is de lijn die
ten aanzien van natuurterreinen zal worden gevolgd. Zolang sprake is van «landbouwgrond»
in de zin van het voorgestelde artikel 1, eerste lid, van de Meststoffenwet
(artikel I, onderdeel A, wetsvoorstel) geldt het regime van de Meststoffenwet,
inclusief de op landbouwgrond toepasselijke gebruiksnormen. De aard van de
grond of het terrein is daarbij irrelevant. Doorslaggevend is of op de grond
«daadwerkelijk enige vorm van landbouw wordt uitgeoefend». Het
begrip «landbouw» is in het voorgestelde artikel 1, eerste lid,
onderdeel f, van de Meststoffenwet ruim gedefinieerd. Ook grond waarop de
Subsidieregeling agrarisch natuurbeheer van toepassing is, geldt als landbouwgrond,
waarop de reguliere gebruiksnormen van de Meststoffenwet van toepassing zijn.
Voor een aangescherpte normstelling voor die grond ziet de regering geen aanleiding.Is er evenwel sprake van natuurterrein in eigenlijk zin, dan gaat het
om gronden waarop de Natuurbeschermingswet van toepassing is of de Subsidieregeling
natuurbeheer 2000, of waarvoor anderszins verregaande beperkingen gelden met
het oog op instandhouding van natuurwaarden. Voor zover op deze gronden sprake
is van enige vorm van beweiding of mestgebruik, dan gelden er op grond van
de betrokken beheersregimes zodanig vergaande beperkingen dat van enige normale
landbouwpraktijk feitelijk niet kan worden gesproken. Voor deze gronden zullen,
overeenkomstig de wens van de leden van de CDA-fractie beperkingen aan de
beweiding of het mestgebruik die zijn neergelegd in het betrokken beheersregime
gelden. Alleen voor de situatie dat het beheersregime geen specifieke grens
heeft gesteld aan het mestgebruik, zal ingevolge artikel 1a van het Besluit
gebruik meststoffen een specifieke gebruiksnorm van 20 kilogram fosfaat per
hectare per jaar gelden. Met de in paragraaf 2.4 van de nota genoemde,
in voorbereiding zijnde wijziging van het Besluit gebruik meststoffen wordt
artikel 1a op dit punt verduidelijkt.Als een veehouder in het kader van het beheer dieren – bijvoorbeeld
schapen of paarden – laat grazen op «echt» natuurterrein
in voornoemde zin, dan telt de mestproductie van deze dieren tijdens de begrazing
van het natuurterrein niet mee bij de berekening van de hoeveelheid mest die
op zijn reguliere landbouwgrond is aangewend. Deze mest is derhalve niet relevant
voor de vraag of de gebruiksnormen van de Meststoffenwet zijn overschreden,
nu deze normen uitsluitend betrekking op landbouwgrond. De administratieve
verantwoording van een en ander zal op eenvoudige wijze kunnen worden vormgegeven.10. Juridische aspectenDe leden van de PvdA-fractie maken zich zorgen over het tijdpad van het
wetsvoorstel en over de gevolgen als het wetsvoorstel niet op 1 januari
2006 in werking is getreden.In de inleiding van deze nota is nader ingegaan op de tijdsplanning met
betrekking tot het wetsvoorstel en de uitvoeringsregelgeving. Het tijdpad
is krap, maar haalbaar. Voldoende voortgang bij de behandeling van het wetsvoorstel
is vereist, omdat Nederland gehouden is de door het Europese Hof van Justitie
geconstateerde inbreuk op het Europese recht, in casu de Nitraatrichtlijn,
op zo kort mogelijke termijn op te heffen. Voldoende voortgang van het wetsvoorstel
en inwerkingtreding van de wet per 1 januari 2006 is voorts essentieel
voor instemming van de Europese Commissie met de door Nederland gevraagde
derogatie van de gebruiksnorm voor dierlijke mest en is dus essentieel voor
de Nederlandse veehouderij. De leden van deze fractie hebben ook vragen over de passage in paragraaf 7
van de memorie van toelichting met betrekking tot het «nemo tenetur-beginsel».Voor de stellingname van de regering ten aanzien van het nemo teneturbeginsel
in relatie tot de bewijsvoering van door middel van bestuurlijke boetes bestrafte
feiten, zij verwezen naar de toelichting bij het voorgestelde artikel 5.0.11
van de Algemene wet bestuursrecht, in de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel
Vierde tranche van de Algemene wet bestuursrecht (Kamerstukken II 2003/04,
29 702, nr. 3, blz. 94 e.v.).Zoals daar is aangegeven laat het zwijgrecht de verplichting om inlichtingen
te verschaffen ten behoeve van de uitvoering of het toezicht op de naleving
van voorschriften onverlet. Het zwijgrecht heeft slechts betrekking op het
afleggen van verklaringen over de overtreding waarvan iemand wordt beschuldigd.
Een belastingplichtige kan bijvoorbeeld niet weigeren een ten behoeve van
de belastingheffing gestelde vraag over een aangifte te beantwoorden op de
enkele grond dat uit het antwoord zou kunnen blijken dat de aangifte niet
geheel conform de waarheid is, aldus de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel
Vierde tranche.In die toelichting wordt tevens aangegeven dat uit jurisprudentie van
het Europese Hof voor de Rechten van de Mens blijkt dat «onder omstandigheden»
verklaringen die voorafgaand aan de «criminal charge» op grond
van een plicht tot informatieverstrekking zijn afgelegd niet mogen worden
gebruikt voor het bewijs van een overtreding waarop een bestraffende sanctie
staat. Verwezen wordt daarbij mede naar het door de leden van de PvdA-fractie
aangehaalde arrest J.B./Zwitserland (EHRM 3 mei 2011, EHRC 2001, nr.
45; BNB 2002, nr. 26; AB 2002, 343) en naar het door deze leden aangehaalde
arrest van de Hoge Raad van 27 juni 2001 (AB 2002, 342).Daarbij tekent de regering evenwel aan dat dit niet betekent dat ter naleving
van een inlichtingenplicht verstrekte informatie nooit mag worden gebruikt
ter onderbouwing van een daaropvolgende bestraffende sanctie. Dit mag in ieder
geval wel indien het gaat om informatie die onafhankelijk van de wil van betrokkene
bestaat. Dat geldt in ieder geval voor gegevens die de overheid in handen
krijgt door eigen handelen, zoals boekenonderzoek, huisbezoek of een huiszoeking.
Maar ook los daarvan is het standpunt van de regering – als weergegeven
in de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel Vierde tranche –
dat uit de genoemde jurisprudentie niet blijkt, dat onder dwang verkregen
verklaringen nooit voor het bewijs van een overtreding mogen worden gebruikt.
Het arrest J.B./Zwitserland betreft een enigszins a-typische casuspositie,
hetgeen noopt tot voorzichtigheid bij het trekken van algemene conclusies.
Dat de kwestie evenwel genuanceerd ligt, is duidelijk. Gelet ook op het aangehaalde
arrest van de Hoge Raad past er in ieder geval voorzichtigheid bij het gebruik
van onder dwang verkregen verklaringen, waarvan niet aannemelijk is dat zij
ook afgelegd zouden zijn zonder die dwang, als basis voor de boeteoplegging.
Dat het in voorkomend geval verstandig kan zijn de afgedwongen verklaring
als zodanig niet als bewijsmateriaal te gebruiken, betekent in de situatie
waarin dat speelt echter niet dat geen boete kan worden opgelegd op basis
van ander bewijsmateriaal, dat onafhankelijk van de wil van de verdachte bestaat.Bovendien is nog van belang, dat de discussie over het bewijs –
waar het de gebruiksnormen betreft – wel relevant is voor de bewijsvoering
van overtreding van het voorgestelde artikel 5a van de Meststoffenwet, te
weten van het verbod om meststoffen te gebruiken, maar niet voor de bewijsvoering
dat de gebruiksnormen zijn nageleefd. Het voldoen aan de gebruiksnormen is
ingevolge het voorgestelde artikel 5b van de Meststoffenwet immers een strafuitsluitingsgrond.
Het is primair aan de gebruiker van meststoffen om zich daarop te beroepen
en om gegevens te overleggen waaruit blijkt dat hij de gebruiksnormen heeft
nageleefd. Maar voor het overige is het beter om de discussie over de betekenis
van de genoemde jurisprudentie te voeren in het kader van de
behandeling van het wetsvoorstel Vierde tranche Algemene wet bestuursrecht.De leden van een niet met name genoemde fractie wijzen erop dat de Nederlandse
Vakbond Varkenshouders (NVV) nog een procedure heeft lopen bij het Europese
Hof voor de Rechten van de Mens inzake de Wet herstructurering varkenshouderij.
Gevraagd wordt wat de gevolgen zijn mocht die wet als onrechtmatig worden
aangeduid.Het Europese Hof in Straatsburg heeft de appellanten, in casu de bij de
procedure betrokken individuele varkenshouders, niet-ontvankelijk verklaard
omdat de nationale rechtsmiddelen nog niet zijn uitgeput. De Hoge Raad had
immers in zijn arrest van 16 november 2001 (NJ 2002, 469) het geding
ter verdere behandeling en beslissing naar het gerechtshof Arnhem verwezen.
In die verwijzingsprocedure gaat het niet om de rechtmatigheid van de wet
zèlf, die immers met het arrest van de Hoge Raad is vastgesteld, maar
om de vraag of de maatregelen van deze wet voor de individuele varkenshouders
«in verband met bijzondere, niet voor alle varkenshouders geldende,
feiten en omstandigheden een individuele en buitensporige last opleveren.»
Zou dat het geval zijn, wat de Staat betwist, dan zou de wet voor hen buiten
toepassing moeten worden gelaten, althans zolang niet is voorzien in een adequate
financiële compensatie (rechtsoverweging 7.3 Hoge Raad). Inmiddels hebben
de NVV en vijf individuele varkenshouders de zaak aanhangig gemaakt bij het
gerechtshof Arnhem. Mocht de kwestie in een later stadium wederom aan het
Hof in Straatsburg worden voorgelegd en mocht dat Hof tot een ander oordeel
komen dan de Hoge Raad, wat de regering niet erg waarschijnlijk acht gegeven
de lijn van de jurisprudentie van het Europese Hof, dan kan dat in individuele
gevallen waarbij de verjaring is gestuit betekenen dat een zekere financiële
compensatie zou moeten worden geboden. Voor het onderhavige wetsvoorstel heeft
dat geen directe gevolgen: de in dit wetsvoorstel opgenomen maatregelen zijn
zondermeer noodzakelijk om te voldoen aan de Europese verplichtingen. Instandhouding
van het plafond van de varkensrechten is wel relevant ter verzekering van
de effectiviteit van deze maatregelen, waar dit plafond, evenals het plafond
van de pluimveerechten, ertoe strekt de fraudedruk die het gevolg is van een
onevenwichtige mestmarkt beheersbaar te houden.De leden van de SGP-fractie hebben vragen bij de delegatie van bepaalde
onderwerpen naar ministeriële regeling.Waar de algemene maatregel van bestuur, genoemd in de inleiding van deze
nota, de regeling van onderwerpen delegeert naar ministeriële regeling,
betreft het de nadere technische uitwerking van in de maatregel zelf neergelegde
hoofdelementen.De regeling van een aantal meer inhoudelijke onderwerpen wordt evenwel
door de wet rechtstreeks gedelegeerd naar ministeriële regeling, in het
bijzonder de vaststelling van de stikstofnormen voor de gewassen, de vaststelling
van de werkingscoëfficiënten voor organische meststoffen en de regeling
van de mogelijkheid van reparatiebemesting. Als dat enigszins mogelijk en
verantwoord was geweest, had het de voorkeur van de regering gehad dergelijke
regels op een hoger niveau te regelen.In casu is evenwel sprake van voorschriften die dikwijls wijziging zullen
behoeven, vanwege de teelt van nieuwe gewassen en rassen, nieuwe landbouwpraktijken,
het op de markt komen van nieuwe meststoffen, voortschrijdend inzicht door
wetenschappelijk onderzoek et cetera; allemaal elementen die de leden van
de SGP-fractie in hun inbreng ook aan de orde hebben gesteld. Daar komt bij
dat als op deze onderwerpen een regeling moet wordt getroffen, daarmee ook
een grote spoed is gemoeid, omdat de landbouwsector tijdig, voor aanvang van
het volgende groeiseizoen duidelijkheid moet hebben; ook dit is een element
waarvoor de leden van de SGP-fractie aandacht hebben gevraagd.
Tot slot is het zo dat de invulling van de betrokken regels in belangrijke
mate door het Europese recht wordt bepaald en dat de nationale keuzevrijheid
beperkt is. Alle drie genoemde factoren bepalen, zoals in aanwijzing 26 van
de aanwijzingen voor de regelgeving tot uitdrukking is gebracht, de toelaatbaarheid
van delegatie van algemeen verbindende voorschriften aan een minister. Daarbij
wordt, overeenkomstig aanwijzing 25, de delegatie in de betrokken wettelijke
delegatiebepaling zo concreet mogelijk begrensd. Tot slot zij erop gewezen
dat de zorgvuldigheid van de procedure mede wordt gewaarborgd door –
het gewijzigde – artikel 63 van de Meststoffenwet (artikel I, onderdeel
Q). Dat artikel voorziet in voorpublicatie van alle milieurelevante regels
gesteld in lagere regelgeving. De regering constateert dat het niveau van
delegatie voor de Raad van State geen aanleiding heeft gegeven tot het maken
van opmerkingen.11. Bedrijfseffecten11.1 Sociaal-economische effectenHet CDA vraagt een studie te verrichten naar de kritische omvang van de
veehouderij in relatie tot het voortbestaan van toeleverende en afnemende
industrie.Het LEI voert een onderzoek uit naar de omvang van de veehouderij in relatie
tot toeleverende en verwerkende industrie. De eerste resultaten van dit onderzoek
zal ik verwerken in mijn visie op de toekomst van de landbouw, die medio dit
jaar naar de Tweede Kamer wordt gezonden. De definitieve resultaten van dit
onderzoek komen aan het einde van dit jaar beschikbaar.Tevens vragen de leden van de CDA-fractie wat volgens de regering de omvang
van de mineralenproductie in 2002 is, ten opzichte waarvan ingevolge het akkoord
met de Europese Commissie geen uitbreiding mag plaatsvinden.Het plafond komt overeen met de totale mestproductie, uitgedrukt in kilogrammen
stikstof en fosfaat, afkomstig van alle in 2002 op Nederlandse landbouwbedrijven
voor gebruiksen winstdoeleinden gehouden dieren. Zoals in paragraaf 4.1
van deze nota is gemeld, is de mestproductie van een aantal diersoorten niet
bekend. Dat geldt ook voor het jaar 2002. Naar verwachting heeft die productie
slecht een beperkte invloed op dit plafond. Op basis van de op dit moment
beschikbare gegevens zien de plafonds voor de dierlijke mineralen er als volgt
uit:Mineralenproductie door de Nederlandse veestapel in miljoenen
kg, cijfers 2002  StikstofFosfaatRundvee25794 Varkens7241 Kippen, kalkoenen en eenden4031 Schapen en geiten145Pelsdieren en konijnen11 384172Deze getallen zijn afkomstig van CBS, statline1,
waarbij de aantallen dieren ontleend zijn aan de gegevens verkregen uit de
landbouwtelling en de excretie per dier gebaseerd is op gegevens van de WUM.
Ten aanzien van de gehanteerde excretiegetallen kan het voorkomen dat nieuwe
gegevens over de mineralenefficiëntie nog tot geringe aanpassingen leiden. De leden van de LPF-fractie wijzen op de belangrijke bedrijfseconomische
effecten van het wetsvoorstel en vragen naar de gevolgen voor het bruto nationaal
product voor de jaren 2006–2009.Het LEI heeft in het in paragraaf 8.2 van de memorie van toelichting
aangehaalde rapport «Effecten in 2006 en 2009 van Mestakkoord en nieuw
EU-landbouwbeleid», een zo goed mogelijke inschatting geprobeerd te
maken van de sociaal-economische gevolgen van de voorgestelde maatregelen
voor de verschillende sectoren. Voor de pluimveehouderij en de varkenshouderij
is daarbij ook naar de gevolgen in de keten gekeken. Wat het geheel van effecten
uiteindelijk betekent voor het bruto nationaal product is echter moeilijk
te voorspellen.In de LEI-studie wordt aangegeven dat de resultaten van de studie beïnvloed
worden door een groot aantal factoren in de Nederlandse landbouw als dierenaantallen,
dierexcreties en acceptatiegraden van mest. Deze factoren zullen op hun beurt
weer van invloed zijn op de prijs voor de afzet van mest en daarmee op kosten
en baten van veehouders en akker- en tuinbouwers. De precieze effecten voor
inkomens en economische ontwikkeling in de landbouw zijn dus moeilijk te voorspellen.Daarnaast zijn de gevolgen per sector verschillend. Voor een deel van
de landbouwsector zullen de maatregelen positieve effecten hebben: de open
teelten zullen waarschijnlijk voordeel hebben van de naar verwachting hogere
prijzen van mestafzet. Voor een ander deel van de landbouwsector en de productieketen
zal sprake zijn van negatieve gevolgen: afhankelijk van vooral de prijzen
voor de mestafzet zullen de kosten in de veehouderij bij die veehouderijbedrijven
met mestoverschotten stijgen; daarnaast zullen in de open teelten, met name
op de kwetsbare gronden een aantal bedrijven mogelijk te maken krijgen met
lagere opbrengsten. De LEI-studie geeft aan dat de negatieve gevolgen naar
verwachting leiden tot het stoppen van een aantal varkens- en pluimveebedrijven
met als gevolg ook dat de toegevoegde waarde in de keten daalt, evenals de
werkgelegenheid. LEI verwacht eveneens een daling van de inkomens in de melkveehouderij,
maar geeft niet aan of dit leidt tot extra bedrijven die stoppen op grond
van de voorgestelde maatregelen.De gevolgen voor het nationaal product zijn ook al moeilijk te bepalen,
omdat niet duidelijk is wat agrariërs die stoppen met hun landbouwbedrijf
vervolgens gaan doen. Mogelijk zullen zij als zelfstandig ondernemer andere,
nieuwe activiteiten starten die inkomen genereren. Mogelijk zullen zij toetreden
tot de arbeidsmarkt, waarbij eventueel ook verdringing van anderen kan plaatsvinden.
De gevolgen voor het nationaal product verschillen in deze gevallen. In de
LEI-studie is met deze effecten in elk geval geen rekening gehouden.Tot slot is het ook moeilijk om de gevolgen van de milieueffecten voor
het bruto nationaal product te bepalen. De effecten op kwaliteit van grond
en oppervlaktewater zullen deels niet, deels slechts zeer indirect en deels
pas na langere tijd tot uitdrukking komen in het bruto nationaal product.Samenvattend ben ik van mening dat er zoveel onzekerheden en onbekende
factoren zijn ten aanzien van de gevolgen van de voorgenomen maatregelen,
dat het niet mogelijk is om een gegronde uitspraak te doen over hun invloed
op de hoogte van het bruto nationaal product. Op grond van de LEI-studie kan
worden gesteld dat een aantal sectoren en bedrijven vooral te maken zullen
krijgen met negatieve inkomensontwikkelingen; dit zal echter niet voor alle
sectoren en bedrijven het geval zijn. Voor de samenleving als geheel zullen
naar verwachting op langere termijn ook positieve gevolgen, met een positieve
invloed op het nationaal product, zichtbaar worden.11.2 Administratieve lastenDe leden van de fractie van de ChristenUnie vragen om een kwantificering van de elementen die bijdragen aan de vermindering van de administratieve
lasten met 40%.In paragraaf 8.3 van de memorie van toelichting is niet uitgegaan
van een benadering waarbij ten opzichte van de in 2002 verrichte nulmeting
van de administratieve lasten die voortvloeien uit de huidige Meststoffenwet
steeds de lastenverlichtende elementen te kwantificeren en op de uitkomst
van de nulmeting in mindering te brengen. Dit omdat het niet goed doenlijk
is de administratieve verplichtingen van het bestaande systeem van regulerende
mineralenheffingen één-op-één te vertalen naar
de administratieve verplichtingen die voortvloeien uit het thans voorgestane
systeem van gebruiksnormen. Daarvoor zijn de systemen te verschillend. Derhalve
is ervoor gekozen om de administratieve lasten opnieuw te berekenen en de
uitkomst daarvan te vergelijken met de uitkomst van de in 2002 verrichte nulmeting.
In de memorie van toelichting is een eerste, indicatieve rekenexercitie opgenomen,
die leidt tot een totale administratieve last van ruim € 82,5 miljoen.
Afgezet tegen het bedrag van de nulmeting, € 195 miljoen leidt dit
tot de conclusie dat de beoogde reductie van 40% ruimschoots wordt gerealiseerd.
Het Adviescollege toetsing administratieve lasten (Actal) heeft met deze aanpak
ingestemd. Overigens wordt dit beeld bevestigd, wanneer de binnen het bestaande
systeem van de Meststoffenwet sinds 2002 gerealiseerde reductie van administratieve
lasten als uitgangspunt zou worden genomen, zoals deze lastenvermindering
steeds is verantwoord in de toelichting bij de betrokken algemene maatregelen
van bestuur en ministeriële regelingen waarmee de afgelopen periode de
vereenvoudigingen in de mestwetgeving zijn doorgevoerd: ook thans is al ruimschoots
een reductie van 40% gerealiseerd, die in het nieuwe beleid derhalve alleen
behoeft te worden vastgehouden.Waar de memorie van toelichting nog een indicatie bevat, kan uiteraard
een nauwkeuriger berekening plaatsvinden als de uitvoeringsregelgeving –
die alle relevante administratieve verplichtingen bevat – concreet is
ingevuld. Thans wordt in directe samenspraak met Actal een nieuwe berekening
gemaakt, ten behoeve van de nota van toelichting van de in de inleiding al
genoemde, in april 2005 voor te publiceren algemene maatregel van bestuur
waarin de administratieve verplichtingen op hoofdlijnen worden uitgewerkt.
Het beeld dat daaruit naar voren komt bevestigt dat de 40%-reductie zal worden
gerealiseerd. Daarbij wordt er uiteraard van uitgegaan dat in het wettelijke
systeem geen majeure wijzigingen meer worden doorgevoerd.Deze leden uiten ook hun zorgen over de lasten die voortvloeien uit de
mutaties die moeten worden doorgegeven aan de Basis registratie percelen.De verwachting is dat de administratieve lasten, waarmee de doorgifte
van mutaties gepaard gaat, in het stelsel van gebruiksnormen beperkt kunnen
blijven. Het voornemen is om een uitzondering te maken op de verplichting
om mutaties te melden, voor mutaties in de periode van 1 november tot
het tijdstip in het volgende jaar waarop de volgende – met de landbouwtelling
en de steunaanvraag voor de hectaretoeslag op grond van het gemeenschappelijk
landbouwbeleid gecombineerde-opgave van het perceelsgebruik wordt gedaan.
Dat scheelt ongeveer 65 000 mutaties. Het streven is er voorts op gericht
om het met ingang van 2006 mogelijk te maken om op elektronische wijze, via
internet mutaties door te geven. De opgave en verwerking van mutaties via
deze weg vraagt veel minder werk. Daarnaast is er inmiddels een aantal jaren
ervaring met de Basisregistratie percelen, waardoor de kinderziektes uit het
systeem zijn en er ook meer ervaring is met het verwerken van mutaties. Dat
betekent ook dat de agrariër minder met de lasten zal worden geconfronteerd
die samenhangen met onjuiste of onvolledige registraties. De
verwachting is dat de 15 000 mutaties die naar schatting in 2006 zullen
worden doorgegeven, zonder grote problemen verwerkt kunnen worden.De systematiek van het Besluit glastuinbouw, waaraan de leden van de SGP-fractie
refereren, is toegesneden op een sector met een beperkt aantal bedrijven.
Deze systematiek is niet doelmatig bij de omvang van de doelgroep die in het
kader van het stelsel van gebruiksnormen en het gemeenschappelijk landbouwbeleid
moet worden gecontroleerd. Bij een dergelijke systematiek bestaat immers geen
inzicht op centraal niveau in het perceelsgebruik. Het gevolg daarvan is dat
veel meer fysieke controles op bedrijven moeten geschieden en dat controles
minder goed gericht kunnen worden op mogelijke overtreders.11.3 Uitzondering categorieën bedrijvenDe leden van de CDA-fractie willen hobbymatig gehouden dieren van het
wettelijke kader uitzonderen en zo de lasten van bedrijven en overheid beperken.Een zekere begrenzing is in het wettelijke systeem al aangebracht, nu
de normstelling zich richt op zoogdieren en vogels die bedrijfsmatig worden
gehouden met het oog op hun producten of met het oog op de (op)fokkerij. Dieren
die uitsluitend in de privésfeer worden gehouden als gezelschapsdier
en dieren die worden getoond in dierentuinen en parken en dergelijke vallen
buiten de reikwijdte van de definitie van «dierlijke meststoffen».Voorts is het voornemen om ondergrenzen te stellen. Op dit moment wordt
nog bekeken waar deze grenzen moeten liggen. Voor pluimvee en varkens ligt
het voor de hand om aan te sluiten bij de ondergrens die geldt in het kader
van de stelsel van varkens- en pluimveerechten: 3 vleesvarkens en 250 legkippen.
Om een zekere harmonisatie te bereiken, vindt voor de verschillende diersoorten
een inventarisatie plaats van vergelijkbare grenzen op andere beleidsterreinen.De leden van de CDA-fractie vragen zich af of een meeromvattende uitsluitingsregeling
voor bedrijven die alleen mest in kassen gebruiken voor de hand ligt.Het voornemen is om glastuinbouwbedrijven die onder de werking van het
op onder meer de Wet milieubeheer gebaseerde Besluit glastuinbouw vallen vrij
te stellen van het belangrijkste deel van de verplichtingen die uit het gebruiksnormenstelsel
van de Meststoffenwet zullen voortvloeien, met uitzondering van de verplichting
om ter zake van de aflevering van dierlijke meststoffen en bepaalde andere
organische meststoffen een vervoersdocument, onderscheidenlijk een afleveringsbewijs
te ondertekenen. Van belang voor een dergelijke uitzondering is dat de bemestingsnormen
voor stikstof die in bijlage 1 bij het Besluit glastuinbouw zijn opgenomen –
en zeker de bemestingsnormen ten aanzien van teelten die in de bodem plaatsvinden –
zullen moeten voldoen aan de eisen die bijlage III.1.3 van de Nitraatrichtlijn
daaraan stelt. Op het punt van fosfaat is het daarbij ook van belang om te
kijken naar de toekomstige verplichtingen van de Kaderrichtlijn water. Momenteel
laat ik naar de normen van het Besluit glastuinbouw onderzoek verrichten.12. Milieu-effectenDe leden van de fractie van Groen Links betwijfelen om een aantal redenen
of de voorgenomen maatregelen voldoende zijn om de gestelde doelen, met name
ook in relatie tot die van de Kaderrichtlijn Water, tekunnen
realiseren. De leden van de SP-fractie vrezen overschrijding van de grondwaternorm
op uitspoelingsgevoelige zandgronden.De normen van het stelsel van gebruiksnormen zijn afgestemd op de doelen
van de Nitraatrichtlijn, waarbij de norm van 50 mg nitraat per liter centraal
staat. Alleen bij het vaststellen van de fosfaatgebruiksnormen na 2009, met
name de afspraak om in 2015 evenwichtsbemesting te bereiken, hebben de verplichtingen
van de Kaderrichtlijn Water een evidente rol gespeeld. In 2009 zal Nederland
het maatregelenprogramma ter implementatie van de Kaderrichtlijn moeten indienen,
dat in 2012 geëffectueerd moet zijn.In het voorgaande is in de paragrafen 5.2 en 6.3 al ingegaan op de wetenschappelijke
onderbouwing van de normen van het stelsel van gebruiksnormen in relatie tot
de gestelde milieudoelen. Wat betreft de overige aangestipte punten zij nog
het volgende opgemerkt:– Het zogenoemde «platslaan» van de normen voor zandgronden
met een hogere grondwaterstand (niet-uitspoelingsgevoelig) en zandgronden
met een lagere grondwaterstand (uitspoelingsgevoelig) kan inderdaad tot gevolg
hebben dat de norm van 50 mg nitraat per liter op sommige bedrijven kan worden
overschreden. Dat geldt voor bedrijven met een groot aandeel uitspoelingsgevoelige
gronden. Op regionaal niveau is de realisatie van de 50 mg norm echter wel
verzekerd, waar de overschrijdingen en onderschrijdingen tegen elkaar wegvallen.– Een verlaging van de toetsdiepte voor de vaststelling of wordt
voldaan aan de 50 mg-norm zal uitsluitend plaatsvinden als uit het nadere
onderzoek, waaraan eerder werd gerefereerd, blijkt dat dat verantwoord is.– Van het oprekken van de derogatievoorwaarden is geen sprake. Het
is altijd de bedoeling geweest om de derogatie ook voor varkens- en pluimveemest
te laten gelden. Overigens kan van deze mestsoorten slechts een beperkte hoeveelheid
worden toegepast, omdat deze relatief rijk aan fosfaat zijn, waardoor al snel
de fosfaatgebruiksnorm beperkend wordt. Waar rundveemest per kg stikstof ongeveer
0,36 kg fosfaat bevat, bevat varkensmest per kg stikstof gemiddeld ongeveer
0,5 kg fosfaat en pluimveemest zelfs ongeveer 1 kg fosfaat. Een afzonderlijke
derogatie voor bouwland is niet aan de orde.– Voor de onderlinge compensatie in de normstelling van bouwlandgewassen
geldt mutatis mutandis wat in het voorgaande is aangegeven te aanzien van
het «platslaan» van de normen voor meer en minder uitspoelingsgevoelige
gronden. Een overschrijding van de norm van 50 mg door de bemesting van het
ene gewas, waaronder bepaalde vollegrondsgroenten, wordt op regionale schaal
gecompenseerd door een onderschrijding van deze norm door de lagere bemesting
van het andere gewas. Overigens is dit pas aan de orde in de normstelling
vanaf 2008 en zal dit aspect nog uitvoerig aan bod komen bij de evaluatie
van de Meststoffenwet in 2007.Tot slot: de hogere stikstofgebruiksnormen voor bedrijven met de koeien
die het gehele jaar op stal worden gehouden zijn wetenschappelijk onderbouwd.
Zij zijn rechtstreeks afgeleid uit het rapport van de WOG.13. Uitvoering en handhaving13.1 LastenDe leden van de CDA-fractie wensen inzicht in de benodigde en beschikbare
menskracht en budgetten als gevolg van deze wet bij Algemene Inspectiedienst,
de Voedsel- en Warenautoritieit, waaronder Rijksdienst voor keuring van Vee
en Vlees, de Dienst Regelingen, de beleidsdirecties en andere
overheidsinstanties. De leden van de SGP-fractie zien een voortzetting van
de hoge lastendruk voor de Dienst Regelingen.Zoals is aangegeven in paragraaf 10.3 van de memorie van toelichting
bij het wetsvoorstel, zal het nieuwe stelsel tot aanzienlijk lagere uitvoeringslasten
leiden voor de bij de uitvoering en handhaving betrokken diensten: de Dienst
Regelingen en de Algemene Inspectie Dienst. Daarbij zullen de uitvoeringslasten
voor de Dienst Regelingen dalen van € 68 miljoen in 2002 tot naar
verwachting ruim € 30 miljoen vanaf 2006. Dit is inclusief
de uitvoeringslasten die gemoeid zijn met de uitvoering van het systeem van
productierechten, maar exclusief de nog resterende lasten die gemoeid gaan
met de afhandeling van aangiften van de regulerende mineralenheffingen uit
de jaren 2005 en eerder. Voor de uitvoeringslasten bij de Algemene Inspectie
Dienst wordt vooralsnog uitgegaan van een bedrag van circa € 8 miljoen
per jaar. In elk geval wordt vanaf 2009 voldaan aan de taakstelling van
een 40%-reductie van de uitvoeringslasten.Bij de berekening die hieraan ten grondslag ligt is een aantal aannames
gemaakt, die zijn weergegeven in de memorie van toelichting. Inmiddels blijkt
er in dit stadium van de uitwerking van het beleid in de uitvoeringsregelgeving
er geen reden te zijn om de in de memorie van toelichting vermelde bedragen
bij te stellen. Belangrijk verschil met het huidige beleid – leidend
tot een aanzienlijke besparing – is dat controles gericht plaatsvinden
(administratief en fysiek) op basis van een risicoanalyse en dat niet langer
alle bedrijven een integrale, door de Dienst Regelingen te verwerken jaaropgave
behoeven te doen. Verder is het aantal voor bezwaar- en beroep vatbare aangrijpingspunten
aanmerkelijk teruggebracht ten opzichte van het stelsel van regulerende mineralenheffingen.
Deze en andere factoren zijn weergegeven in paragraaf 2.5 van de memorie
van toelichting. Ook op het punt van de in paragraaf 10.3 van de memorie
van toelichting besproken belasting van de zittende en staande magistratuur
is geen sprake van gewijzigde inzichten.De Voedsel en Waren Autoriteit is niet belast met de uitvoering van de
Meststoffenwet.De leden van de fractie van de PvdA vragen om in het controleregime rekening
te houden met de bij biologische boeren al plaatsvindende controle.De biologische bedrijven behoren uit een oogpunt van handhaving inderdaad
niet tot de meest risicovolle groep bedrijven. Daar wordt bij de intensiteit
van de verantwoordingsplicht van deze bedrijven rekening mee gehouden. Voorts
zal voor controles het principe gelden van «toezicht op controle»,
met dien verstande dat waar mogelijk zal worden aangesloten bij de controles
die reeds plaatsvinden door certificerende instellingen, zoals bijvoorbeeld
de Stichting keur alternatief voortgebrachte landbouwproducten.13.2 HandhaafbaarheidDe leden van de fracties van het CDA, de PvdA, de SP, en GroenLinks vragen
hoe de regering onregelmatigheden bij de verantwoording van de aanvoer en
het gebruik van kunstmest tegengaat. De leden van de PvdA-fractie vrezen dat
de opgebouwde «MINAS-saldi» in de vorm van opgeslagen kunstmest
kunnen worden meegenomen naar 2006.De constatering van de leden van de genoemde fracties dat de controleerbaarheid
van de aanvoer en het gebruik van kunstmest beperkt is, is juist. Wat dat
betreft is er geen verschil met de bestaande situatie in het kader van het
stelsel van regulerende mineralenheffingen ten aanzien van stikstofkunstmest.
Met de aanscherping van de gebruiksnormen kan evenwel de druk om onregelmatigheden
te plegen groter worden.Bedacht moet evenwel worden dat die druk zich uitsluitend zal doen voelen
bij bedrijven op de zandgronden, voor zover deze voor bepaalde teelten met
suboptimale bemestingsnormen moeten werken. Deze situatie zal zich bij de
voorgestane normstelling eerst vanaf 2007 voordoen. Voor alle overige
bedrijven is de fraudedruk beperkt. Voor deze bedrijven is kunstmest een kostenpost.
Zij zullen in principe niet meer meststoffen gebruiken dan noodzakelijk is
voor de gewasopbrengst en zullen met de voorgestelde bemestingsnormen zonder
onregelmatigheden in de gewasbehoefte kunnen voorzien. De eventueel in 2005
verworven maar niet gebruikte hoeveelheden kunstmest zullen als beginvoorraad
in 2006 moeten worden verantwoord. Steekproefsgewijs zal op de juistheid en
volledigheid van deze voorraadadministratie worden gecontroleerd.Gegeven het feit dat kunstmest een kostenpost is, zal een belangrijk aangrijpingspunt
voor de controle de fiscale boekhouding zijn. Voorts zal ter versterking van
het systeem op grond van de het voorgestelde artikel 59 van de Meststoffenwet
(artikel I, onderdeel M, wetsvoorstel) aan de leveranciers van kunstmest aan
agrarische bedrijven de plicht worden opgelegd om een administratie bij te
houden waarin ten aanzien van de door hen geleverde kunstmest wordt bijgehouden
welke hoeveelheden fosfaat en kunstmest aan welke afnemers zijn geleverd.
Voor 2006 zal dit volstaan. Samen met de kunstmesthandel zal worden bezien
welke verdere versterkingen in het systeem kunnen worden doorgevoerd. Voorts
zal bij de handhaving speciale aandacht uitgaan naar bedrijven die te maken
hebben met suboptimale bemestingsnormen.De leden van de fracties van het CDA, de PvdA, de ChristenUnie en de SGP
hebben vragen over de handhavingsplannen, waarbij de eerstgenoemde leden vragen
naar de relatie met andere handhavingsprioriteiten en milieudelicten.Om een doelmatige en effectieve handhaving van het stelsel van gebruiksnormen
te verzekeren, wordt – zoals is aangekondigd in paragraaf 10.2,
onderdeel b, van de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel – een
interventiestrategie ontwikkeld die uitgaat van het concept programmatisch
handhaven. Uitgangspunt daarbij is dat rechtshandhaving een cyclisch en integraal
beleidsproces is, dat wordt gekenmerkt door het stellen van meetbare doelen,
monitoring, periodieke evaluatie en waar nodig bijstelling van de strategie.De strategie is gericht op het bereiken en onderhouden van een hoog nalevingsniveau
en is gebaseerd op een doelgroepen risicoanalyse. De beschikbare controlemiddelen
worden zo efficiënt mogelijk ingezet voor de groepen die het grootste
milieurisico vormen en er wordt met name gecontroleerd op de normen die voor
die risicogroepen het meest relevant zijn. Als zodanig zijn in ieder geval
geïdentificeerd de overschotbedrijven, de intermediaire ondernemingen
en – vanaf 2007 – de bedrijven die met suboptimale bemesting
te maken krijgen.De strategie is gebaseerd op een hiërarchie van normen. Daarbij wordt
onderscheid gemaakt tussen kernbepalingen en ondersteunende bepalingen. Ten
algemene zijn kernbepalingen die bepalingen die binnen een wetgevingscomplex
de kern vormen van de bescherming van de belangen waartoe het desbetreffende
wetgevingscomplex strekt. Het stelsel van gebruiksnormen kent als kernbepalingen
de drie gebruiksnormen, die ertoe strekken het gebruik van mineralen en dierlijke
mest rechtstreeks beperken. De overige normen zijn ondersteunende bepalingen,
die overigens voor de handhaving van de kernbepalingen van wezenlijk belang
zijn. Bij de strategie wordt rekening gehouden met de tijdshorizon: wanneer
kan worden gecontroleerd op welke normen. Het is de bedoeling om voor alle wetgevingsclusters met een vergelijkbare
aanpak te komen, zodat in de toekomst ten aanzien van de prioriteitstelling
voor de verschillende dossiers een beter onderbouwde besluitvorming kan plaatsvinden.
Dat binnen het geheel het mestdossier een prioritair dossier is, spreekt,
gegeven de Europese verplichtingen en de daar aan de orde zijnde handhavingsproblematiek,
voor zich.Delen van het handhavingsdocument, meer bepaald de strafvorderingsrichtlijn
en de beleidsregels ten aanzien van de tarifering van de bestuurlijke boetes
voor de ondersteunende bepalingen – waarvoor in de wet geen tarief is
vastgelegd – zullen te zijner tijd, nadat het onderhavige wetsvoorstel
tot wet is verheven, openbaar worden gemaakt. De andere delen van het handhavingsdocument,
meer in het bijzonder de interventiestrategie, zullen uiteraard, ter voorkoming
van berekenend gedrag binnen de doelgroepen, geheim blijven. De leden van
de PvdA-fractie vragen tevens hoe de opmerkingen van de Raad van State over
de handhaafbaarheid moeten worden ingeschat.De opmerkingen van de Raad van State in punt 2 onder b van zijn advies
betreffen de aan elk punitief gehandhaafd stelsel van normen inherente wijze
van bewijsvoering. De regering ziet de opmerkingen van de Raad van State vooral
als een relativering van de suggestie die gelezen zou kunnen worden in oorspronkelijke
memorie van toelichting, als voorgelegd aan de Raad, als zouden de beboetbare
feiten te allen tijde eenvoudig vast te stellen zijn en tot een lik-op-stuk
bestraffing kunnen leiden. Voorafgaand aan de oplegging van een boete zullen
echter uiteraard steeds een zorgvuldige weging van feiten en omstandigheden
moeten plaatsvinden. Daarbij zullen zaken niet altijd zo zwart-wit zijn, dat
zonder meer gesproken kan worden van een eenvoudige vaststelling of inderdaad
sprake is van een overtreding. Er zal – ook gelet op verschillen in
bedrijfsvoering en onnauwkeurigheden bij metingen – vaak een zekere
marge gelden waarbinnen voldoening aan de norm aannemelijk is en dus de conclusie
moet zijn dat geen sprake is van een strafbaar feit. In dat kader speelt de
in paragraaf 7.1 van deze nota kort besproken «vrije bewijsleer»
ook een rol. Naar aanleiding van de opmerkingen van de Raad van State is de
toonzetting van de memorie van toelichting iets voorzichtiger geworden. Verwezen
zij verder naar het gestelde in het nader rapport op het advies van de Raad
van State (Kamerstukken II 2004/05, 29 930, nr. 4. blz. 6 e.v.).Verder herhaalt de Raad van State in punt 3 van zijn advies hetgeen in
de memorie van toelichting al was uiteengezet, namelijk dat de nadruk de eerste
jaren zal liggen op repressieve handhaving. De raad heeft vragen bij de in
eerste instantie in de memorie van toelichting genoemde cijfers van aantallen
controles, onderscheiden naar administratieve en fysieke controles. Naar aanleiding
van de opmerkingen van de Raad zijn deze cijfers geschrapt. De eerder hiervoor
genoemde interventiestrategie moet de basis bieden voor de bepaling welke
controle-inzet het meest effectief is om de gestelde (milieu)doelen te bereiken.De leden van de SP-fractie zijn bezorgd over fraude door beïnvloeding
van ureumgehalte van melk door het toedienen van zoutoplossingen aan de koe.De regering acht deze fraudemogelijkheid niet reëel. Het toedienen
van zoutoplossingen is uitermate slecht voor de gezondheid van de koe. Het
nadeel daarvan zal voor melkveehouders niet opwegen tegen het voordeel van
een iets gunstiger excretiegetal.De leden van deze fractie vragen ook hoe de regering het draagvlak voor
het beleid gaat vergroten. Ook de leden van de SGP-fractie vragen daarvoor
aandacht. Er is, zoals deze leden constateren, helaas zowel bij de agrarische organisaties
als bij milieuorganisaties onvrede over de voorgestelde normstelling. De agrarische
organisaties willen ruimere normen en de milieuorganisaties willen strengere
normen. Om tot meer draagvlak voor het beleid te komen, wordt veel aandacht
aan consultatie en communicatie besteed. In februari hebben bijvoorbeeld uitgebreide
consultatierondes plaatsgevonden over de voorgenomen verdere uitwerking van
het beleid. Voorts worden veelvuldig presentaties over het voorgenomen beleid
gehouden. Op internet worden alle relevante onderzoeksrapporten gepresenteerd
en wordt ook andere documenten over de inhoud en achtergronden van het beleid
gepubliceerd. Op dit moment wordt gewerkt aan plannen voor de communicatie
gedurende de zomer en het najaar. De huidige en geplande inzet is erop gericht
om alle belanghebbenden duidelijk te maken wat de achtergronden zijn bij deze
beleidsvoornemens en duidelijk te maken dat de normstelling de uitkomst is
van een goede afweging tussen economie en milieu.De leden van de SGP-fractie vragen naar de wijze van controle van de beginvoorraad
van staldieren.Deze controle geschiedt deels aan de hand van de gegevens over aan- en
afvoer van dieren verkregen op grond van het Besluit identificatie en registratie
van dieren en de Regeling varkensleveringen. Daartoe zal de rechtsbasis voor
de inwinning van deze gegevens worden verruimd tot de Meststoffenwet. Voorts
wordt een adequaat aangrijpingspunt gevonden in de dagelijkse saldoregistratie
die de betrokken bedrijven thans reeds moeten bijhouden en in de financiële
administratie van de bedrijven. Ook fysiek kunnen vaststellingen worden gedaan,
zelfs in de loop van het jaar. De betrokken veehouder zal immers moeten kunnen
verantwoorden waar de aanwezige veestapel vandaan komt: de aanwezige dieren
zijn hetzij eerder in het jaar aangevoerd hetzij reeds als «voorraad»
aanwezig aan het begin van het jaar. In beide gevallen moeten de mineralen
in de dieren als aanvoerpost van de stalbalans worden meegeteld. In de jaren
die volgen op 2006 geldt: beginvoorraad in jaar X + 1 = eindvoorraad in jaar
X.Deze leden vragen tevens op welke wijze rekening is gehouden met de conclusies
uit het rapport van professor Van Reenen.Feitelijk zijn, zoals in paragraaf 10.2 onderdeel b, van de memorie
van toelichting is aangegeven, de aanbevelingen uit het rapport van de heer
Van Reenen allemaal overgenomen. Kort deze aanbevelingen nog langs lopend,
kan het volgende worden gezegd.De voorbereiding van de regelgeving en van de uitvoering ervan geschiedt
zo goed mogelijk, binnen het korte, door onze Europese verplichtingen bepaalde
tijdsbestek. Gewezen zij op de genoemde ex ante-evaluatie, de met ondersteuning
van de heer Van Reenen ontwikkelde interventiestrategie en de eerder behandelde
consultatie van en communicatie met de doelgroepen. De verwachtingen ten aanzien
van een goed functionerende Basisregistratie percelen zijn, zoals in het voorgaande
is aangegeven positief. De achterstanden bij de Dienst Regelingen zijn in
belangrijke mate weggewerkt.Op grond van de risico- en doelgroepenanalyse en de hiërarchie van
normen vindt een zo doelmatig mogelijke inzet van de beschikbare middelen
plaats, waarbij de zichtbaarheid van de overheid zal worden vergroot en speciale
aandacht zal uitgaan naar de intermediaire sector. Het systeem van bestuurlijke
boetes biedt de mogelijkheid van een – in vergelijking met het strafrecht –
relatief snelle reactie van de overheid, met in achtneming uiteraard van de
rechtsbescherming die de overtreder toekomt en de zorgvuldigheid die in acht
moet worden genomen bij de totstandkoming van het boetebesluit.
Het wettelijke systeem bevat mogelijkheden om reeds lopende het jaar in te
grijpen als de meststoffenhuishouding niet op orde is (zie het voorgestelde
artikel 5h van de Meststoffenwet; artikel I, onderdeel F, wetsvoorstel). Dat
geldt ook voor de bepalingen inzake de verantwoording van hoeveelheden (voorgestelde
artikelen 59 en volgende van de Meststoffenwet; artikel I, onderdeel M, wetsvoorstel).Het geadviseerde systeem van programmatisch handhaven wordt thans –
met ondersteuning van de heer Van Reenen – uitgewerkt.De intensivering van het toezicht op de intermediaire sector vindt plaats.
Transportvoertuigen moeten niet alleen zijn uitgerust met automatische bemonsteringsapparatuur,
maar ook met GPS en een systeem van automatische gegevensregistratie. De melding
vooraf van het transport krijgt vooralsnog de vorm van een «on line»
melding via GPS van het laden van de mest. Ook de losplaats moet op deze wijze
worden gemeld. Hierdoor wordt ook een extra mogelijkheid geboden voor controle
van de juistheid van de op het vervoersdocument dierlijke meststoffen vermelde
partijen en tijden. In de uitvoeringsregelgeving zal de mogelijkheid worden
neergelegd om in individuele gevallen, bij wijze van sanctie na eerder geconstateerde
gebreken, voor een bepaalde periode de verplichting op te leggen om langere
tijd voorafgaand aan het transport een melding van dat transport te doen.
Het controleregime voor mestexport, wordt versterkt door volledige implementatie
van de EVOA1. Verwezen zij naar de bij deze nota
gevoegde nota van wijziging.Een verplichte jaaropgave voor alle bedrijven is overwogen maar wordt
niet ingevoerd. De jaaropgave blijft beperkt tot de risicogroepen. Door gebruikmaking
van al bij de overheid beschikbare gegevens en een slimme selectie en analyse
van deze gegevens wordt ook voor de overige groepen de meest doelmatige controle-aanpak
gerealiseerd.De regering onderkent dat het draagvlak voor de maatregelen niet optimaal
is, ook al wordt door communicatie het maximale op dit punt gedaan, en deelt
de conclusie van sommige leden dat de nadruk zal liggen op repressieve handhaving.
De aanbevelingen in het rapport van de heer Van Reenen liggen ook in belangrijke
mate op het vlak van versterking van repressieve handhaving.14. DiversenDe leden van de VVD-fractie vragen waarom er geen organo-minerale meststoffen
meer geproduceerd mogen worden en hoe de regering oordeelt over het initiatief
«De Mestweg».Het wetsvoorstel bevat geen verbod op de productie van organo-minerale
meststoffen. In het kader van het overleg met de maatschappelijke organisaties
over de nadere uitwerking van het beleid, die zijn weerslag krijgt in de op
de wet te baseren uitvoeringsregelgeving, is de gedachte geopperd om een mengverbod
in te stellen voor anorganische met organische meststoffen. Dit overigens
met uitzondering van de situatie waarin deze stoffen op het landbouwbedrijf
zelf voorafgaand aan het gebruik gemengd worden. Een dergelijk verbod zou
moeten voorkomen dat organische meststoffen worden gemengd met kunstmeststoffen
en toch in aanmerking worden gebracht voor een lage werkingscoëfficiënt.
De producenten van organo-minerale meststoffen hebben evenwel nadrukkelijk
gewezen op de verstrekkende consequenties van een dergelijk verbod. Tegen
deze achtergrond wordt bezien welke alternatieven mogelijk zijn, waarbij deze
onbedoelde consequenties worden voorkomen. Het Samenwerkingsverband van Nederlandse
Producenten van Organo-minerale mestststoffen (SNPO) heeft inmiddels op dit
punt concrete voorstellen gedaan, die op hun merites beoordeeld worden. Vanuit mijn ministerie zijn er de afgelopen periode inderdaad contacten
geweest met deelnemers aan het initiatief «De Mestweg». Ik sta
positief tegenover alle initiatieven van de sector met betrekking tot mestverwerking.
Dat geldt ook voor «De Mestweg.De leden van de SGP-fractie vragen hoe wordt omgegaan met boeren die een
zogenoemd «MINAS-gat» hebben.Over dit onderwerp is diverse keren met de Tweede Kamer van gedachten
gewisseld (zie o.a. Kamerstukken II 2003/04, 26 729 en 27 625, nr.
60; II 2002/03, 28 818, nr. 10; II 2002/03, 28 385, nr. 19). De
gedachtewisseling heeft geleid tot onder meer een wijziging van de in de Meststoffenwet
opgenomen forfaits voor de mineralen in aan- en afgevoerde kippen (wet van
7 december 2000; Stb.539) en voor de mineralen in aan- en afgevoerde
varkens (wet van 10 december 2003; Stb. 542). Bij de laatstgenoemde wetswijziging
heeft voorts een aanmerkelijke verlenging van de verrekeningstermijn, neergelegd
in artikel 43, eerste lid, van de Meststoffenwet, plaatsgevonden. Er zijn
op dit moment geen signalen dat er structurele problemen zijn met het sluitend
krijgen van de mineralenbalansen in het kader van het stelsel van regulerende
mineralenheffingen. Wel zijn er individuele bedrijven die stellen alle mest
te hebben afgevoerd en toch een heffing te moeten betalen. Deze bedrijven
kunnen dit aan de orde stellen in het kader van het bezwaar en beroep tegen
de heffing die op aangifte wordt voldaan. Generieke voorzieningen kunnen hier
geen soelaas bieden.15. ArtikelsgewijsLeden van een niet met name genoemde fractie stellen vragen over een vermeende
afwijking in het voorgestelde artikel 77 van de Meststoffenwet van de sepotprocedure
van artikel 12 van het Wetboek van Strafvordering.De in artikel 77 neergelegde procedure, zoals aangepast op advies van
de Raad van State, hangt direct samen met het feit dat bij de handhaving van
het onderhavige stelsel sanctionering door middel van bestuurlijke boetes
voorop staat. Het strafrecht is ultimum remedium. In deze benadering pas het
wel om zaken met een ernstiger karakter aan het Openbaar Ministerie voor te
leggen en als bestuur terug te treden als het Openbaar Ministerie naar aanleiding
van de aanmelding van de zaak dan wel zelfstandig besluit om tot vervolging
over te gaan. Maar daarbij past het niet dat het Openbaar Ministerie elke
zaak die het niet oppakt, bijvoorbeeld wegens prioriteitstelling of omdat
de zaak niet ernstig genoeg lijkt voor een strafrechtelijke aanpak, formeel
seponeert, waardoor de mogelijkheid aan het bestuur zou worden ontnomen om
bestuurlijk te sanctioneren. De invoering van bestuurlijke boetes is immers
onder andere juist bedoeld om tegemoet te komen aan het feit dat het strafrechtelijke
apparaat door zijn zware belasting niet altijd het onderhavige soort overtredingen
kan oppakken, terwijl de algemene opvatting is dat sanctionering van die overtredingen
wel gewenst is. Alsdan moet het bestuur zijn verantwoordelijkheid kunnen nemen.
Ziet het bestuur af van sanctionering, dan kunnen belanghebbenden daartegen
overigens ook opkomen: zij kunnen een handhavingsbesluit vragen en tegen de
afwijzing daarvan beroep aantekenen bij de bestuursrechter.Tevens wordt gevraagd of er is gekeken naar de mogelijkheid een toezichthouder
aan te stellen die de mogelijkheid krijgt om bestuurlijke boetes op te leggen,
of om de productschappen die taak te geven.Ambtenaren van de Algemene Inspectiedienst zullen voor bepaalde kleinere
overtredingen ingevolge het voorgestelde artikel 85, vijfde en zesde lid, van de Meststoffenwet een boete op kunnen leggen. Verwezen zij
naar de toelichting bij artikel 85 in de memorie van toelichting. Productschappen
krijgen deze taak niet, gelet op het feit dan zij op het punt van de handhaving
van de mestwetgeving niet over een bijzondere expertise beschikken. Het zou
ook uit een oogpunt van de vereiste koppeling met de bij Dienst Regelingen
beschikbare gegevens niet doelmatig zijn om een productschap met de oplegging
van boetes te belasten. Ook is er niet één productschap aan
te wijzen dat de volledige doelgroep waarbij boetes worden opgelegd dekt.
Deze doelgroep bestaat uit mestintermediairs, veehouders, akkerbouwers en
ketenpartijen zoals de kunstmesthandel. Derhalve is noch voldaan aan de voorwaarden
die worden gesteld aan de introductie van bestuurlijke boeten (zie paragraaf 5
van de memorie van toelichting) noch aan de criteria om medebewind te vorderen
van productschappen.Tot slot wordt gevraagd om voorbeelden van situaties waarbij de zaak niet
primair bij bestuurlijke boete wordt afgedaan, maar aan het Openbaar Ministerie
wordt voorgelegd.Er wordt met het Openbaar Ministerie een richtlijn opgesteld waarin wordt
aangegeven welke feiten dermate ernstig zijn dat deze met het oog op een eventuele
strafrechtelijke vervolging ter beoordeling aan het Openbaar Ministerie worden
voorgelegd. De richtlijn zal worden gepubliceerd in de Staatscourant. Voorshands
wordt, zoals aangegeven in paragraaf 5 van de memorie van toelichting,
in ieder geval gedacht aan de volgende feiten:a. Herhaalde overtredingen. Als binnen een relatief korte periode, bijvoorbeeld
vijf jaar, voor overtreding van de gebruiksnormen, bedoeld in het voorgestelde
artikel 5a in samenhang met artikel 5b van de Meststoffenwet, of voor overtreding
van de verplichting tot een verantwoorde mestafzet, bedoeld in het voorgestelde
artikel 5h van de Meststoffenwet, twee- of driemaal een bestuurlijke boete
is opgelegd, ligt het in de rede om bij een volgende overtreding van dat voorschrift
strafvervolging in te stellen. Het gaat dan om situaties van kennelijk opzettelijk
handelen waarbij de herhaald opgelegde boete niet werkt en derhalve zal moeten
worden teruggevallen op vrijheidsbenemende straffen en eventuele bijkomende
maatregelen op grond van de Wet op de economische delicten, zoals de stillegging
van een bedrijf. Gegeven de hoogte van de tarieven zal het hier gaan om zeer
uitzonderlijke gevallen. Bij overtredingen van andere voorschriften die bestuurlijk
beboetbaar zijn, de meer ondersteunende bepalingen inzake onder meer de administratieve
verantwoording, kan een soortgelijke lijn worden gevolgd, met dien verstande
dat voor verplichtingen met betrekking tot meldingen of gegevensverstrekking
waarbij een hoge frequentie aan de orde is, zoals GPS-meldingen van mesttransporten
en de verantwoording van mesttransporten door vervoersbewijzen, een andere
maatstaf zal hebben te gelden. Te denken valt bijvoorbeeld aan het binnen
een bepaalde tijdspanne bij herhaling overschrijden van een bepaald boetebedrag,
welk bedrag zal zijn berekend op basis van het aantal onjuiste of niet-tijdig
gedane meldingen of ingestuurde bewijzen.b. Aanmerkelijke overtredingen. Als zodanig moeten in ieder geval worden
aangemerkt overschrijdingen van de gebruiksnormen, bedoeld in het voorgestelde
artikel 5a in samenhang met artikel 5b van de Meststoffenwet, en overtredingen
van de verplichting tot een verantwoorde mestafzet, bedoeld in het voorgestelde
artikel 5h, met een dermate omvang dat het maximale boetebedrag, genoemd in
het voorgestelde artikel 84, wordt overschreden. Een overtreding kan ook in
relatieve zin aanmerkelijk zijn. Bij de gebruiksnormen valt te denken aan
de overschrijding met een nader te bepalen hoeveelheid stikstof of fosfaat
per hectare. Bij het voorgestelde artikel 5h kan de niet verantwoorde
hoeveelheid mest worden afgezet tegen de omvang van de productie en de aanvoer
van dierlijke mest.c. Overtredingen in georganiseerd verband, al dan niet aan te duiden als
criminele organisaties.d. Complexe, frauduleuze constructies voor de ontwarring waarvan ingrijpende
dwangbevoegdheden, zoals vrijheidsbeneming, noodzakelijk zijn.In het handhavingsdocument wordt een en ander verder uitgewerkt. Overigens
behoudt het Openbaar Ministerie uiteraard ook onafhankelijk van het aangeven
van het bestuur de mogelijkheid tot instelling van strafvervolging.De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,C. P. VeermanXNoot1Richtlijn nr. 91/676/EEG van de Raad van de Europese Gemeenschappen van
12 december 1991 inzake de bescherming van water tegen verontreiniging
door nitraten uit agrarische bronnen (PbEG L 375).XNoot1Richtlijn nr. 2000/60/EG van het Europees Parlement en de Raad van de
Europese Unie van 23 oktober 2000 tot vaststelling van een kader voor
communautaire maatregelen betreffende het waterbeleid (PbEG L 327).XNoot2Zie «Guidelines for Drinking-Water Quality», Third edition,
WHO, Geneva, 2004.XNoot1Richtlijn 2001/181/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese
Unie van 23 oktober 2011 inzake nationale emissieplafonds voor bepaalde
luchtverontreinigende stoffen (PbEG L 309).XNoot1Zie ook www.cbs.nl.XNoot1J.J. Schröder et al., 2005, «Limits to the use of manure and
mineral fertilizer in grass and silage maize production in the Netherlands,
with special reference to the EU Nitrates Directive.» Plant Research
International, Report 93, Wageningen. XNoot1«Komen andere gewassen dan gras in aanmerking voor derogatie?»
Schröder et al., WUR-PRI nota 335, feb. 2005.XNoot1Zie ook: http://statline.cbs.nlXNoot1Verordening (EEG) nr. 259/93 van de Raad van 1 februari 1993 betreffende
toezicht en controle op de overbrenging van afvalstoffen binnen, naar en uit
de Europese Gemeenschappen (PbEG L 30). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29930-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl