Vaststelling begroting van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2002; Verslag algemeen overleg op 27 november 2001, over huiselijke geweld
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28000-VI, nr. 49

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

11-01-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28000-VI nr. 49

03-01-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesHet antwoord van de bewindsliedenNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28000-VIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 48 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 000 VIVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2002nr. 49VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 3 januari 2002De vaste commissie voor Justitie1 en de vaste
commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport2
hebben op 27 november 2001 overleg gevoerd met minister Korthals van
Justitie en minister Borst-Eilers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over:– de brief van de minister van Justitie
d.d. 26 juli 2000 inzake reactie Landelijk Manifest «Stop huiselijk
geweld» (J00-531);– de brief van de minister van Justitie
d.d. 14 februari 2001 inzake relatie tussen huiselijk geweld en straatgeweld
(J01-153);– de brief van de minister van Justitie
d.d. 16 februari 2001 inzake Plan van aanpak voorkomen en bestrijden
huiselijk geweld (27 400 VI, nr. 51);– de brief van de minister van Justitie
d.d. 28 september 2001 inzake onderzoek naar belaging (Just-01-772).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissiesHet verheugt mevrouw Van der Hoek (PvdA) dat
het kabinet huiselijk geweld belangrijk genoeg vindt om er beleid op te maken.
Er is een interdepartementale projectgroep opgericht die een plan van aanpak
voor huiselijk geweld heeft opgesteld. Hoe verloopt het interdepartementale
project? Wat vindt de minister van Justitie als coördinerend bewindspersoon
van de samenwerking met andere departementen? Doen zich knelpunten voor en,
zo ja, wat wordt daaraan gedaan? Is de minister van Justitie bereid om het
project na volgend jaar te laten doorlopen en zelfs verder uit te bouwen?
Waarom is de minister van Justitie niet bereid, huiselijk geweld via een landelijke
campagne onder de aandacht te brengen?Uit onderzoek blijkt dat er verschillende knelpunten zijn bij politie
en justitie. De samenwerking tussen politie en justitie moet beter worden,
aangiftes worden niet of nauwelijks behandeld en de houding van politieagenten
kan verbeterd worden. Sommige politiekorpsen gaan goed om met huiselijk geweld.
Waarom wordt die aanpak niet in het gehele land ingevoerd? Hoe verloopt het
overleg in de driehoek – korpsbeheerder, korpschef en officier
van justitie – op dit punt? Is er al sprake van een systematische registratie
van huiselijk geweld?De minister van Justitie heeft toegezegd dat er een onderzoek komt naar
huiselijk geweld bij allochtonen. Mevrouw Van der Hoek wijst de minister in
dit verband op de activiteiten van de stichting Kezban. In dit verband vraagt
zij nog aandacht voor vrouwen met een afhankelijke verblijfsvergunning. In
de praktijk blijkt dat vrouwen met een afhankelijke verblijfsvergunning als
gevolg van de lange procedures onnodig lang in de vrouwenopvang zitten en
onnodig lang op een verblijfsvergunning moeten wachten. Hoe kan de minister
van Justitie de procedures bekorten?Mevrouw Van der Hoek vindt het een slechte zaak dat de slachtoffers van
huiselijk geweld, meestal vrouwen, het huis uit moeten vluchten, terwijl de
daders rustig thuis kunnen blijven. Is de minister van Justitie van plan om
binnenkort met het voorstel te komen om de wet zodanig te veranderen dat de
dader het huis moet verlaten in plaats van het slachtoffer? Als de minister
niet zelf komt met een wetsvoorstel, zal zijzelf een initiatiefwetsvoorstel
indienen.Is de minister van VWS bereid om de mogelijkheden en dus ook de financiën
voor daderbehandeling uit te breiden? Een groot probleem is dat de blijf-van-mijn-lijfhuizen
overvol zitten. Er moet meer geld komen voor de vrouwenopvang. Is de minister
van VWS daartoe bereid?De heer Vos (VVD) verwijst naar de publiciteitscampagne
voor huiselijk geweld die in de gemeente Haarlem is gestart. Hij vindt het
goed dat huiselijk geweld de laatste maanden zichtbaar en bespreekbaar is
geworden. Het is belangrijk mensen zover te krijgen dat zij aangifte doen.
Wat doet de minister van Justitie om initiatieven zoals in Haarlem te bevorderen?
Is het juridische instrumentarium toereikend als een slachtoffer van huiselijk
geweld zich meldt?De aanpak van huiselijk geweld valt onder verschillende ministeries, met
name Justitie en VWS. Geven het ministerie van Justitie en het ministerie
van VWS daar op gelijke wijze prioriteit aan?Het is van belang dat de politiekorpsen over voldoende kennis beschikken
om op een verstandige manier om te gaan met een slachtoffer dat aangifte doet
van huiselijk geweld. Kan de minister van Justitie ingaan op de scholing die
in de respectievelijke regio's wordt aangereikt? Kan hij ook ingaan op de
wijze waarop huiselijk geweld op dit moment wordt geregistreerd?Daderbehandeling wordt gefinancierd via de AWBZ, maar voor slachtoffers
zijn er nauwelijks integrale behandelprogramma's beschikbaar. Kan de minister
van VWS ingaan op de structurele aanpak en de financiering van hulpverleningsprojecten
voor slachtoffers van huiselijk geweld?Huiselijk geweld onder allochtonen neemt een uitzonderingspositie in.
Er moeten extra inspanningen verricht worden om die groep te bereiken. Kan
de minister van Justitie aangeven wat hij precies van plan is? Kan de stichting
Kezban daar misschien bij betrokken worden?Mevrouw De Pater-van der Meer (CDA) vindt
dat het voorkomen en bestrijden van huiselijk geweld hoge prioriteit moet
krijgen. Huiselijk geweld is een veiligheidsprobleem in plaats van een relatieprobleem.
Door huiselijk geweld deel uit te laten maken van het veiligheidsbeleid kunnen
er ook op een andere manier maatregelen getroffen worden. Tijdige signalering,
bijvoorbeeld via consultatiebureaus, maatschappelijk werk en artsen, van dreigende
situaties is ook van belang. Kan vroegtijdige signalering uit de hand lopende
situaties voorkomen en, zo ja, op welke manier?Uit een onderzoek van het ministerie van Justitie uit 1997 naar de omvang
van huiselijk geweld blijkt dat 45% van de ondervraagden ooit slachtoffer
is geweest van niet-incidenteel huiselijk geweld en dat jaarlijks ongeveer
honderd mensen, vooral vrouwen en kinderen, overlijden aan de gevolgen
van huiselijk geweld. Er zijn mogelijkheden voor een hoofdstuk mishandeling
in huiselijke kring in het Wetboek van Strafrecht. In het strafrecht wordt
het begrip «huiselijk geweld» op dit moment niet als zodanig gehanteerd.
De aard van het feit, de relatie tussen de dader en het slachtoffer en de
leeftijd van het slachtoffer bepalen nu welk feit strafrechtelijk aan de orde
is. Nu voelt het slachtoffer zich vaak gestraft omdat het gedwongen wordt
het huis te verlaten. De CDA-fractie opteert voor het uit huis halen van de
dader. In Oostenrijk kan de dader al voor zeven dagen uit huis gezet worden.
Is het mogelijk om een zogenaamde blijf-uit-mijn-huiswet in Nederland in te
voeren? Er zijn nu al verschillende mogelijkheden, maar de vraag is of daar
voldoende gebruik van wordt gemaakt. Mevrouw De Pater is er voorstander van
om de positie van het slachtoffer te versterken. Tijdige hulp aan kinderen
die slachtoffer zijn geworden van huiselijk geweld, bijvoorbeeld door gezinsondersteuning,
is noodzakelijk om kinderen een fundamenteel gevoel van veiligheid te geven.Meldpunten voor huiselijk geweld zijn van groot belang. Is de motie-Scheltema-de
Nie c.s. over advies en meldpunten in de politieregio's uitgevoerd? Hoe ziet
het overzicht aan meldpunten er regionaal en landelijk uit?De positie van het slachtoffer moet serieus genomen worden, ook in het
strafproces. Wordt het slachtoffer geïnformeerd over de voortgang daarvan?Welke maatregelen overweegt de minister van Justitie verder nog? In het
Wetboek van Strafrecht bestaat de mogelijkheid om de maximumstraf van twee
jaar te verhogen tot drie jaar. Er zijn mogelijkheden voor aanhouding buiten
heterdaad. Gebeurt dat op dit moment al? Is het voor de politie mogelijk om
de nadruk te leggen op de positie van het slachtoffer? Wat zijn de ervaringen
daarmee?Mevrouw Halsema (GroenLinks) is blij dat het
besef groeit dat huiselijk geweld een maatschappelijk probleem is. Voor haar
staat voorop dat huiselijk geweld in eerste instantie een zorgprobleem is.
Vroegtijdige interventie moet centraal staan. Dat betekent dat moet worden
geïnvesteerd in samenwerking, protocollen, hulpverlening en diagnostiek.
Kan de minister van VWS toelichten welke maatregelen zij neemt om vroegtijdige
interventies te versterken? Slachtoffers zullen namelijk vooral gesignaleerd
worden bij de huisarts, het RIAGG, op de jeugdconsultatiebureaus en in ziekenhuizen.
Het is van belang dat hulpverleners alert zijn op signalen en actiever kunnen
handelen. Trainingen moeten hulpverleners leren om slachtoffers van huiselijk
geweld zo te benaderen dat zij hulp aanvaarden om het geweld te laten stoppen.
Kan de minister van VWS toelichten op welke manier zij hulpverleners traint?
Ook is het van belang dat daders actief benaderd worden en dat hun cursussen
of therapie wordt aangeboden. De vrouwen en kinderen die langdurig slachtoffer
zijn geweest, behoeven professionele hulp om hun zelfvertrouwen en gevoel
van eigenwaarde terug te krijgen. Daarom moet in de hulpverlening het gehele
gezin centraal staan. Kan de minister van VWS ingaan op de financieringsmogelijkheden?Het kenmerk van veel hulpverlening is dat het vrijwillig is en afhankelijk
van de bereidheid van de betrokkene. Bestaat er een mogelijkheid om de dreiging
van strafrechtelijke vervolging in een eerder stadium aan te brengen, om zo
bijvoorbeeld therapie te forceren? Over het algemeen begint het strafrechtelijke
circuit als het slachtoffer aangifte heeft gedaan. Vrouwen zijn vaak bang
om aangifte te doen of trekken hun aangifte na verloop van tijd weer in. Het
is van belang dat de politie slachtoffers actief benadert en dat er een consequente
registratie plaatsvindt van meldingen die door derden worden gedaan. Kan de
minister van Justitie aangeven op welke manier hij de registratie van meldingen
wil bevorderen?Een specifieke groep vrouwen zijn de migrantenvrouwen. Als zij nog geen
drie jaar hier wonen en hun echtgenoot verlaten, kunnen zij hun verblijfsvergunning verliezen en moeten zij terug naar hun herkomstland. Mevrouw
Halsema vindt het daarom van groot belang dat geweld een zelfstandige grond
wordt voor een verblijfsstatus.Tot slot heeft mevrouw Halsema nog een aantal korte opmerkingen en voorstellen.
Er is inmiddels een meldrecht voor artsen ingesteld voor kindermishandeling.
Verdient het overweging om het meldrecht uit te breiden voor volwassenen als
er sprake is van huiselijk geweld? Is het mogelijk om een algemeen centraal
meldpunt in te stellen, waar melding gedaan kan worden van huiselijk geweld?
Als gevolg van de opheffing van de specialistische zedenafdelingen is veel
kennis verloren gegaan. Is de minister van Justitie bereid om dit specialisme
opnieuw in te stellen? De minister van Justitie heeft het initiatief genomen
om voorlopige hechtenis mogelijk te maken door de strafmaat voor mishandeling
met één jaar te verhogen. De minister is ook bereid om uithuisplaatsing
van de dader te onderzoeken. Mevrouw Halsema is benieuwd naar de uitkomsten
van dat onderzoek. Zij pleit evenals de PvdA-fractie voor uitbreiding van
de opvangcapaciteit voor vrouwen en kinderen die vluchten voor huiselijk geweld.
Zij betreurt het zeer dat de Rutgershuizen met opheffing worden bedreigd.
Ten slotte pleit zij voor een landelijk coördinatie- en informatiepunt
voor geweld tegen vrouwen als uitvloeisel van het VN-vrouwenverdrag, een verplichting
waaraan Nederland tot dusverre niet heeft voldaan.De heer Dittrich (D66) vindt het een goede
zaak dat huiselijk geweld nu op de politieke agenda staat. De interdepartementale
projectgroep huiselijk geweld zal in het voorjaar van 2002 een studie over
dit onderwerp afronden. Worden de opgebouwde netwerken en de centrale interdepartementale
aanspreekpunten ook na die tijd gehandhaafd? Het is hem gebleken dat sommige
GG&GD'en vinden dat huiselijk geweld niet tot hun takenpakket behoort.
Kan de sturing van het ministerie van VWS verbeterd worden?Op 28 juli 2000 heeft de minister van Justitie in een brief aan de Kamer
toegezegd dat er een groot onderzoek zou komen naar de aard en de omvang van
huiselijk geweld onder allochtonen. Wat is de stand van zaken op dit moment?
Hoe worden allochtone vrouwen bereikt? Wat vindt de regering van het pleidooi
voor een landelijke monitor huiselijk geweld?Op 20 november 2000 heeft de Kamer een motie aanvaard, waarin staat dat
in elke politieregio een advies- en meldpunt huiselijk geweld moet worden
ingesteld, dat er een politiecoördinator huiselijk geweld benoemd moet
worden en op elk parket een coördinator huiselijk geweld. Hoe ver is
de regering gevorderd met de uitvoering van die motie?In de brief van 26 juli 2000 heeft de minister van Justitie geschreven
dat het openbaar ministerie aandacht zal besteden aan de toepassing van artikel
540 en volgende van het Wetboek van Strafvordering in verband met huiselijk
geweld. Dat betekent dat de dader maximaal negen dagen op een rechterlijk
bevel kan komen vast te zitten. Het probleem is echter dat in artikel 540
sprake is van ontdekking op heterdaad en van een ernstige schending van de
openbare orde. Uit de jurisprudentie blijkt dat bij huiselijk geweld vaak
geen sprake is van ontdekking op heterdaad en schending van de openbare orde.
In hoeverre kan artikel 540 dan worden toegepast? Hoe ver is dat onderzoek
van het openbaar ministerie gevorderd?De Belgische minister van Welzijn, Gezondheid en Gelijke Kansen, Mieke
Vogels, heeft in september 2001 een wetsvoorstel naar het parlement gestuurd
dat tot doel heeft om de dader van huiselijk geweld uit de echtelijke woning
te laten vertrekken. In Nederland is voorlopige hechtenis mogelijk bij mishandeling.
Na die voorlopige hechtenis kan de dader echter weer terugkeren naar de gezamenlijke
woning. Moet dat niet breder aangepakt worden? De heer Dittrich dringt er
bij de minister op aan om goed te kijken naar wetgeving in andere landen,
bijvoorbeeld Oostenrijk en België. Is het mogelijk om de
Kamer daar voor 1 februari 2002 over te informeren?De minister van Justitie heeft laten weten dat hij een screeningsinstrument
ontwikkelt om te bezien of er een relatie is tussen daders van geweld op straat
en daders van huiselijk geweld. Uit onderzoek in het buitenland blijkt dat
er sprake is van een bepaalde overlap. Welke activiteiten heeft de regering
op dit punt al ontplooid?Uit de brief van de Federatie opvang blijkt dat de maatschappelijke opvang
ontoereikend is. Op de begroting van VWS is daarvoor 10 mln extra uitgetrokken.
Komt dat ook ten goede van de vrouwenopvang en, zo ja, voor welk deel? De
behandeling van daders van huiselijk geweld wordt vergoed via de AWBZ, maar
psychosociale hulp aan slachtoffers wordt niet vergoed via de AWBZ? Wat kan
eraan gedaan worden om die scheve situatie recht te trekken?De heer Dittrich is blij met het onderzoek dat is gedaan naar stalking.
Slachtoffers van telefoonterreur kunnen echter moeilijk uit de voeten met
de wijze waarop politie en openbaar ministerie aangiftes daarvan behandelen.
KPN weigert bijvoorbeeld bepaalde telefoonnummers te blokkeren. In hoeverre
kan de politiek daar iets aan doen?Het antwoord van de bewindsliedenDe minister van Justitie wijst erop dat het
project voor het voorkomen en bestrijden van huiselijk geweld 1 april 2002
afloopt. Dat wil echter nog niet zeggen dat daarmee een eind komt aan de speciale
aandacht voor dit thema. Het project eindigt met een eindrapport van de stuurgroep
Huiselijk geweld waarin wordt geadviseerd over de extra inzet die hiervoor
nodig is en over de benodigde voorzieningen. Dit rapport zal de Kamer uiteraard
worden toegezonden. Voor het nieuwe begrotingsjaar is dit onderwerp speerpunt
van beleid op het departement. Het ligt in de lijn der verwachtingen dat een
volgend kabinet de adviezen zal omzetten in beleidsintensiveringen. Het doel
is dat er een landelijke samenwerking totstandkomt tussen de vele betrokken
organisaties en om een impuls te geven aan de ontwikkelingen ter voorkoming
en bestrijding van huiselijk geweld. In dit stadium kan de minister nog niet
ingaan op de vraag over eventueel bij te dragen financiële middelen.Hoewel er steeds meer aandacht komt voor de aanpak van huiselijk geweld,
kan nog niet gesproken worden van een deskundige aanpak in alle regio's. In
de gemeente Haarlem is een campagne voor de bestrijding van huiselijk geweld
gelanceerd, maar daar is een voorbereiding van vele jaren aan voorafgegaan
en daar zijn veel organisaties bij betrokken geweest. Het is de bedoeling
om te leren van de ervaringen die de gemeente Haarlem hiermee heeft opgedaan.Het probleem van een goede registratie speelt niet alleen op het terrein
van huiselijk geweld, maar ook op andere terreinen. Dat komt doordat de informatiesystemen
niet of niet volledig zijn toegerust op de wensen die momenteel leven. Bij
de bouw van nieuwe informatiesystemen zal zoveel mogelijk rekening gehouden
worden met de wensen die men op dit punt heeft.De portefeuillehouder in de Raad van hoofdcommissarissen belegt op 10
december aanstaande een bijeenkomst over de aanpak van huiselijk geweld, waarbij
iedere politieregio op strategisch niveau vertegenwoordigd zal zijn. De korpsleiding
heeft in iedere regio personen op uitvoerend niveau aangewezen als projectcoördinator.
Het is de bedoeling dat de 25 politieregio's gaan samenwerken in vier clusters,
waarbij ieder cluster geleid wordt door een portefeuillehouder huiselijk geweld
op strategisch niveau. Het landelijk netwerk dat op die manier ontstaat, zal
zich richten op de informatie-uitwisseling, bevordering van de bewustwording
binnen de korpsen, bevordering van de samenwerking binnen de regio's en verbetering
van de handelswijze in situaties van huiselijk geweld. Het college
van procureurs-generaal heeft het thema huiselijk geweld inmiddels verbonden
aan het werk van de Landelijke commissie implementatie zedenzorg, maar wil
het niet automatisch koppelen aan de sinds kort bestaande functie van zedenaanspreekofficier.
In het project huiselijk geweld is de aanpak bij het openbaar ministerie onderwerp
van advies. Een door het parket-generaal opgestelde conceptnotitie over de
aanpak van huiselijk geweld door politie en openbaar ministerie die mogelijk
zal worden omgevormd tot een aanwijzing is eveneens nog voorwerp van discussie.
In de praktijk blijkt echter dat op veel parketten al initiatieven zijn ontstaan
om de aanpak van huiselijk geweld te verbeteren. Een voorbeeld daarvan is
het protocol Een veilig huis in de regio Utrecht, waarin politie, justitie,
reclassering en hulpverlening afspraken hebben gemaakt over effectieve daderaanpak.In de Vreemdelingencirculaire wordt speciaal aandacht besteed aan de moeilijke
positie van vrouwen in een afhankelijke verblijfsrechtelijke positie die slachtoffer
zijn van huiselijk geweld. Vrouwen die op basis van een van hun partner afhankelijke
verblijfstitel in Nederland verblijven en die niet langer bij hun partner
kunnen of willen blijven omdat zij slachtoffer zijn van huiselijk geweld,
hebben een grote kans dat zij voor voortgezet verblijf in aanmerking komen.
Geweld binnen de relatie wordt specifiek genoemd als zogenoemde klemmende
reden van humanitaire aard in samenhang met een andere reden, bijvoorbeeld
het hebben van de zorg van de kinderen die in Nederland geboren zijn of in
Nederland een opleiding volgen. Dat leidt in principe steeds tot het recht
op een voortgezet verblijf. Het Clara Wichmanninstituut heeft in 1999 vastgesteld
dat 86% van de mishandelde vrouwen met een afhankelijke verblijfstitel uiteindelijk
een verblijfsvergunning kreeg. In het kader van het landelijk project staat
dit thema opnieuw op de lijst van aandachtspunten. De minister verwacht begin
2002 een advies over de mogelijkheden voor verdere verbetering van de positie
van deze categorie vrouwen.De motie Scheltema-de Nie, Van Heemst, Rietkerk en Rabbae verzoekt de
regering, te stimuleren dat er in elke politieregio een advies- en meldpunt
huiselijk geweld wordt ingesteld. De motie verwijst naar het advies- en meldpunt
huiselijk geweld dat in Haarlem is opgericht. In Haarlem is een jarenlange
voorbereiding voorafgegaan aan het oprichten van het advies- en meldpunt.
Daar komt bij dat de betrokken organisaties al langer samenwerkten. Een advies-
en meldpunt functioneert niet zomaar. Er moet een heel traject worden afgelegd
voordat zo'n meldpunt adequaat op advies- en hulpverzoeken kan reageren. Zo'n
traject kan dan ook niet landelijk opgestart worden; dat zal lokaal dienen
te gebeuren. Ook kan de centrale overheid niet voorschrijven hoe een meldpunt
moet worden ingericht. Dat hangt mede af van de lokale manier van werken en
de lokale samenwerkingsverbanden. Er is een handboek opgesteld waarin wordt
aangegeven hoe zo'n advies- en meldpunt opgericht kan worden. De minister
zegt toe dat hij zijn hoofd zal buigen over de vraag wat er gedaan kan worden
als blijkt dat die meldpunten niet goed van de grond komen.Bij de scholing van de politie wordt al veel aandacht besteed aan huiselijk
geweld. Naast het opnemen van modules in beroepsopleidingen kan een methode
zijn het invoeren van handelingsprotocollen voor iedere beroepsgroep of instelling
die te maken kan krijgen met huiselijk geweld. De methode die in Den Haag
en Utrecht wordt ingezet is veelbelovend. Die methode is gericht op situaties
van vrijwillige daderhulpverlening en hulpverlening als onderdeel van de strafrechtelijke
aanpak. In het project Huiselijk geweld worden de ervaringen van de bestaande
regionale initiatieven betrokken bij het uitwerken van een advies over de
landelijke aanpak. Bovendien verwacht de minister een advies over de dadertherapie
in detentie. Strafrechtelijke vervolging als stok achter de deur om daders
ertoe te zetten therapie te aanvaarden behoort tot de mogelijkheden. Dat kan
als een voorwaarde opgelegd worden bij een straf. Het kan ook
als een bijzondere voorwaarde opgelegd worden als strafonderbreking of als
bijzondere voorwaarde bij voorlopige hechtenis. Over de vraag of dat ook kan
als er een sepot komt, zal de minister de Kamer nog nader informeren.Onder meer in het manifest Stop huiselijk geweld is gesteld dat er voldoende
onderzoek is gedaan naar huiselijk geweld. Alleen het huiselijk geweld bij
allochtonen behoeft nog nadere bestudering. De minister vindt een dergelijk
onderzoek relevant, omdat met de uitkomsten daarvan bepaald kan worden of
eventueel aanvullend beleid noodzakelijk is. Gezien de gevoeligheid van de
problematiek is eerst in 2000 een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd. Daarbij
bleek dat het mogelijk is een onderzoek naar huiselijk geweld uit te voeren
onder het allochtone gedeelte van onze bevolking. Concreet gaat het dan om
een onderzoek onder Turken, Marokkanen, Surinamers en Antillianen. Inmiddels
is het onderzoek gestart. Zowel bij het haalbaarheidsonderzoek als bij het
nu lopende grootschalige landelijke onderzoek naar huiselijk geweld onder
allochtonen is gekozen voor een breed samengestelde beleidsbegeleidingscommissie.
De eindrapportage van het onderzoek zal naar verwachting in mei 2002 beschikbaar
zijn.Inmiddels is opdracht gegeven aan het Verweij-Jonkerinstituut om een monitor
op te zetten en een eerste meting te doen. Uitgangspunt is niet het meten
van de omvang van huiselijk geweld. Het doel van de monitor is weer te geven
in hoeverre de aanpak van huiselijk geweld in beleid is geïntegreerd
op centraal en decentraal niveau en welke middelen en instrumenten worden
ingezet om de aanpak van huiselijk geweld te verbeteren bij alle verantwoordelijke
actoren. Omdat het aantal actoren zeer groot is en het begrip huiselijk geweld
omvangrijk zullen de eerste opzet van de monitor en de nulmeting noodzakelijkerwijs
beperkt zijn. De monitor wordt echter zo opgezet dat bij de volgende metingen
modules aangehaakt kunnen worden en dat desgewenst op specifieke terreinen
een diepere analyse kan plaatsvinden.In de brief van 26 mei 2000 is de minister reeds uitvoerig ingegaan op
de voorzieningen in geval van huiselijk geweld. Het komt erop neer dat in
het geval van een echtscheiding een voorlopige voorziening getroffen kan worden.
Het is mogelijk om de wederpartij middels een actie uit onrechtmatige daad
te dwingen ergens anders heen te gaan. Het is ook mogelijk om gebruik te maken
van artikel 540 van het Wetboek van Strafvordering, maar de minister zegt
toe dat hij zal laten nagaan in hoeverre dat mogelijk is. Daar krijgt de Kamer
voor 1 januari 2002 nadere informatie over. Het wetsvoorstel voor verhoging
van de strafmaat op mishandeling ligt op dit moment bij de Raad van State.
Een aanvullende bepaling op uithuisplaatsing is een redelijk verstrekkende
wijziging, waar weer advies van de Raad van State over gevraagd moet worden.
De minister attendeert de Kamer erop dat hij opdracht heeft gegeven tot het
verrichten van een wetsvergelijkend onderzoek. De wettelijke voorzieningen
in een aantal landen zullen worden geanalyseerd en op hun werking worden getoetst.
Het onderzoek wordt uitgevoerd door het Verweij-Jonkerinstituut, het Clara
Wichmanninstituut en prof. Tak van de Universiteit Nijmegen. De minister verwacht
de resultaten van dit onderzoek in april. Op een interruptie van mevrouw Van
der Hoek zegt de minister toe dat hij hieraan ook een wetsvoorstel zal koppelen.Tot slot gaat de minister in op het onderzoek naar de overlap tussen geweld
op straat en geweld in huis. Het instrument dat de minister voor ogen heeft,
is een risicotaxatie. De politie moet kunnen inschatten hoe groot de kans
is dat iemand die in het publieke domein geweld pleegt dat ook thuis doet.
Zo'n risicotaxatie geeft een handvat voor het politieoptreden. Voor het ontwikkelen
van zo'n handvat moet men eerst zicht hebben op de overlap van verschillende
vormen van geweld. In Rotterdam is men bezig met een diepteanalyse van zo'n
1600 processen-verbaal en het WODC doet een grootschalig onderzoek onder 2000 mensen. Op grond van de resultaten van die onderzoeken wil de minister
kijken of er mogelijkheden zijn om een risicotaxatie te ontwikkelen.De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
wijst erop dat de laatste jaren het besef is gegroeid dat de aanpak van geweld
achter de voordeur evenzeer tot de publieke verantwoordelijkheid behoort als
de aanpak van geweld op straat. Een uiting van die publieke verantwoordelijkheid
is de groeiende samenwerking tussen politie en justitie enerzijds en de zorg-
en opvangsector anderzijds. Dat het ministerie van Justitie het voortouw heeft
genomen, wil nog niet zeggen dat de betrokkenheid van het ministerie van VWS
beperkt is. Ambtenaren van het ministerie van VWS nemen actief deel aan het
interdepartementale project. De minister erkent dat de inzet van de GG&GD'en
wat betreft het signaleren en het voorkomen van huiselijk geweld een verschillend
beeld laat zien, maar zij wijst erop dat haar directe sturingsmogelijkheden
beperkt zijn. Zij zegt toe dat zij dit punt onder de aandacht zal brengen
tijdens een van de overleggen die zij regelmatig heeft met de GGD-Nederland
en de VNG.Het ministerie van VWS heeft zich tot nu toe altijd geconcentreerd op
seksueel geweld. Het project voor de bestrijding van seksueel geweld van Transact
is in 2000 afgelopen, maar daar komt uiteraard een vervolg op. Dat project
had verschillende speerpunten: regionale samenwerking tussen hulpverlening,
politie en gemeenten, het vergroten van de aandacht hiervoor binnen de opleidingen,
het stimuleren van goede zorg binnen de instellingen voor geestelijke gezondheidszorg
en het ondersteunen van de positie van cliënten die te maken hebben met
de problematiek van seksueel geweld. Dit langjarige project heeft positieve
resultaten te zien gegeven. Seksueel geweld wordt steeds meer als een paraplubegrip
gezien, waaronder ook vrouwenmishandeling en misbruik van kinderen wordt begrepen.
Er is ook een programma Bestrijding van seksueel geweld van Zorgonderzoek
Nederland dat meer op de praktijk gerichte projecten doet en onder andere
ook een inventarisatie van daderhulpverlening en een evaluatie daarvan. Vroegtijdige
herkenning van risicogezinnen door de consultatiebureaus en de jeugdhulpverlening
is van groot belang. In sommige gevallen wordt er een gezinsbegeleider aangesteld
die meeloopt met het gezin en probeert om risicosituaties te voorkomen. Het
werkt goed, maar het is een zeer arbeidsintensieve methode, waarvoor niet
altijd voldoende middelen voorhanden zijn. De minister zegt toe dat zij de
Kamer voor de begrotingsbehandeling schriftelijk zal informeren over de beschikbare
middelen voor preventie van huiselijk geweld.In 1998 is besloten om het budget voor de vrouwenopvang te verhogen met
15 mln. Dat bedrag is ingezet voor laagdrempelige opvang, preventieactiviteiten
en voor het probleem van de doorstroming. Uit de monitor van de maatschappelijke
opvang en de vrouwenopvang uit 1999 blijkt dat een kwart van de aanmeldingen
bij de vrouwenopvang uiteindelijk niet leidt tot opname. De registratie was
in dat jaar echter niet perfect. Het is heel moeilijk om na te gaan of dat
enkel het gevolg was van een gebrek aan capaciteit. Er is dus een dringende
behoefte aan een betrouwbare en relevante gegevensverzameling voor cliënten
van de vrouwenopvang. Er zal een onderzoek worden uitgevoerd door het Trimbosinstituut
naar instroom, uitstroom, grootte van de wachtlijsten en het beheer van de
wachtlijsten. De minister erkent dat er sprake is van een capaciteitstekort,
maar dat komt niet alleen door een gebrek aan middelen, dat is ook het gevolg
van de doorstroomproblematiek. De uitvoering van de vrouwenopvang is in handen
van centrumgemeenten. Zij krijgen daar een specifieke uitkering voor. Veel
centrumgemeenten besteden ook aandacht aan die doorstroomproblematiek.Bij de algemene financiële beschouwingen is een motie ingediend door
de heren Vendrik en Marijnissen waarin de regering gevraagd wordt om 15 mln
euro extra beschikbaar te stellen voor zowel maatschappelijke opvang
als vrouwenopvang. De minister van Financiën heeft daarop gezegd dat
het geld op dit moment niet beschikbaar is, maar dat er bij Voorjaarsnota
zal worden gekeken hoe de motie uitgevoerd kan worden. Dan zal ook blijken
hoe de verdeling zal zijn over de maatschappelijke opvang en de vrouwenopvang.Het probleem dat vrouwen met een afhankelijke verblijfsvergunning geen
huisvestingsvergunning kunnen krijgen, is nu gelukkig opgelost. Staatssecretaris
Remkes heeft de Tweede Kamer in september een brief gestuurd waarin staat
dat in deze periode de Huisvestingswet gewijzigd zal worden. Ook zal een AMvB
worden opgesteld om vrouwen met een afhankelijke verblijfsvergunning met voorrang
zelfstandige huisvesting te geven.De daderbehandeling wordt vergoed via de AWBZ. De behandeling van een
vrouw die slachtoffer is van huiselijk geweld en die een indicatie heeft voor
psychosociale hulpverlening kan ook uit de AWBZ gefinancierd worden. Veel
vrouwen zijn onder behandeling bij algemeen maatschappelijk werk, RIAGG, de
huisarts of de GGD. Vrouwen die niet zozeer een indicatie hebben voor psychosociale
hulp, maar die wel behoefte hebben aan begeleiding kunnen bijvoorbeeld terecht
bij Slachtofferhulp. Dat wordt inderdaad niet gefinancierd door de AWBZ. Het
kabinet heeft voor het uitbreiden van de GGZ-capaciteit voor de forensische
psychiatrie voor de komende jaren extra geld beschikbaar gesteld: dit jaar
24 mln, volgend jaar 40 mln en in 2003 57 mln structureel. Dat geld kan ook
ingezet worden voor uitbreiding van de behandelmogelijkheden voor daders.Het voorkomen van huiselijk geweld heeft een grote prioriteit. Transact
zet zich in voor training aan hulpverleners, handleidingen en cursussen gericht
op preventie van huiselijk geweld. In die cursussen leren hulpverleners de
signalen herkennen die kunnen wijzen op huiselijk geweld. Er is een meldrecht
voor artsen op het punt van kindermishandeling. De vraag is of dat is uit
te breiden tot het mishandelen van de partner. Het kind is minderjarig en
uit dien hoofde mag de arts zijn geheimhoudingsplicht doorbreken en de mishandeling
melden. Een vrouw die wordt mishandeld heeft zelf het recht om te beslissen
of dat gemeld mag worden. Dat kan niet zomaar gelijkgeschakeld worden. Het
ministerie van Justitie laat een brochure opstellen over de melding van huiselijk
geweld. Daar is het ministerie van VWS bij betrokken. Daarin zal iedereen
zo goed mogelijk geïnformeerd worden over wat er mogelijk is op het gebied
van huiselijk geweld.Nadere gedachtewisselingMevrouw Van der Hoek (PvdA) is blij met de
bereidheid van de minister van Justitie om de mogelijkheden te onderzoeken
om de dader van huiselijk geweld uit huis te plaatsen. Zij dringt erop aan
dat de minister hier snel mee aan de slag gaat, zodat er voor april overleg
over dit onderwerp kan plaatsvinden.De directeur van De Waag, de forensische poliklinieken, geeft aan dat
de vier grote steden waar projecten zijn gestart voor daderbehandeling geld
tekortkomen. Wat denkt de minister van VWS daaraan te doen?Mevrouw Van der Hoek vindt nader onderzoek naar de vrouwenopvang niet
nodig. De cijfers zeggen genoeg. Gezien de ernst en de omvang van de situatie
bij de vrouwenopvang moet er extra capaciteit komen. Haar fractie zal hierop
bij de begroting terugkomen.Het verheugt de heer Vos (VVD) dat de betrokken
ministeries blijk geven van een actieve houding tegenover de aanpak van huiselijk
geweld. Het is hem bekend dat psychosociale hulp aan slachtoffers van huiselijk
geweld met een indicatie door de AWBZ vergoed wordt, maar hij vindt dat er
in de fase daarvoor ook iets moet gebeuren. Is het mogelijk dat er ook behandelprogramma's
komen in het voortraject? Mevrouw De Pater-van der Meer (CDA) wijst
erop dat het wetsvoorstel dat tot doel heeft om de maximale straf voor eenvoudige
mishandeling van twee naar drie jaar te brengen nu bij de Raad van State ligt.
Is het mogelijk om huiselijk geweld daarbij te betrekken? Daardoor wordt de
wettelijke straf voor huiselijk geweld maximaal vier jaar. Dan is het mogelijk
om de dader buiten heterdaad aan te houden en in verzekering te stellen. Is
de minister van Justitie bereid om nog eens goed na te denken over de mogelijkheid
om huiselijk geweld bij dat wetsvoorstel te voegen?Gaat er daadwerkelijk een preventieve werking uit van het vroegtijdig
signaleren door bijvoorbeeld consultatiebureaus en artsen?Mevrouw Halsema (GroenLinks) heeft de indruk
dat het probleem van vrouwen met een afhankelijke verblijfsvergunning die
worden mishandeld een niet erg hoge prioriteit heeft op het ministerie van
Justitie. Zij vindt dat mishandeling erkend moet worden als grond voor een
verblijfsvergunning. Wat gaat de minister daaraan doen?De redenering van de minister van VWS wat betreft de uitbreiding van het
meldrecht van artsen voor volwassenen die worden mishandeld heeft mevrouw
Halsema niet overtuigd. De belangrijkste reden om een meldrecht van artsen
in het leven te roepen voor kindermishandeling was niet de leeftijd van de
kinderen, maar de combinatie van medische nood, kwetsbaarheid en onvrijheid.
Bij sommige vrouwen is er sprake van eenzelfde combinatie van factoren. Waarom
wil de minister niet in overweging nemen om artsen de mogelijkheid te geven
om mishandeling van volwassenen te melden?De heer Dittrich (D66) is blij met het antwoord
van de minister op de vraag over uithuisplaatsing van de dader. Hij wacht
verder af waar de regering mee komt.De vraag over telefoonterreur is nog niet beantwoord. Uit onderzoek is
gebleken dat er grote verschillen zijn in de benadering van de politieregio's.
Wat wil de minister van Justitie daaraan doen? Wat is de stand van zaken bij
de landelijke dekking van deze projecten?De heer Dittrich vindt een onderzoek naar de vrouwenopvang op zichzelf
interessant, maar hij is ervan overtuigd dat het capaciteitstekort een kwestie
van geld is. Wil de minister kijken of zij ruimte heeft op haar begroting
om extra geld vrij te maken voor de vrouwenopvang?Tot slot wijst de heer Dittrich nog op de situatie dat een vrouw aangifte
doet van mishandeling door haar man, maar vervolgens haar aanklacht intrekt.
In Amsterdam is het Grip-project gestart, dat inhoudt dat de vervolging desondanks
wordt doorgezet. Het probleem is echter dat die vrouw dan extra bescherming
nodig heeft. Gebeurt dat ook?De minister van Justitie zegt toe dat hij
zal bezien in hoeverre het wetsvergelijkende onderzoek naar en het wetsvoorstel
inzake de uithuisplaatsing van de dader naar voren geschoven kan worden.De strafmaat voor mishandeling wordt verhoogd van twee naar drie jaar.
Bij mishandeling in familieomstandigheden wordt de strafmaat met een derde
verhoogd, waarmee de strafmaat uitkomt op vier jaar. Dan is voorlopige hechtenis
mogelijk en hoeft de dader ook niet op heterdaad betrapt te worden.De minister zegt toe dat hij overleg zal plegen met de staatssecretaris
over de positie van mishandelde vrouwen met een afhankelijke verblijfsvergunning
en dat hij daar nader op zal terugkomen.De minister erkent dat telefoonterreur een ernstige zaak is. KPN mag echter
niet zelfstandig nagaan waar de telefoonterreur vandaan komt en vervolgens
een telefoonnummer blokkeren. Daar moet een bepaalde titel aan ten grondslag
liggen. Hij vindt wel dat de politie daar meer aandacht aan moet besteden.
Dit punt zal hij bespreken met de minister van Binnenlandse Zaken,
want dit is niet primair zijn verantwoordelijkheid. De Kamer zal daar voor
1 januari bericht over krijgen.De minister is het ermee eens dat een vrouw die uit angst haar aangifte
intrekt extra bescherming verdient als de dader alsnog wordt vervolgd. Dat
kan door de dader uit huis te plaatsen of door de politie een extra oogje
in het zeil te laten houden. De minister weet nog niet precies hoe dat gestalte
zal krijgen, maar hij zegt toe dat hij de Kamer daar nog voor 1 januari over
zal informeren.De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
onderschrijft de gedachte dat er te weinig middelen zijn voor daderbehandeling.
Het bedrag dat beschikbaar wordt gesteld voor het uitbreiden van de GGZ-capaciteit
voor forensische psychiatrie wordt dan ook meer dan verdubbeld. Dat geld is
ook bestemd voor daderbehandeling.Het is helaas niet mogelijk om een herschikking op de begroting te laten
plaatsvinden ten gunste van de vrouwenopvang, zonder dat het ten koste gaat
van iets anders. Minister Zalm heeft toegezegd dat dit een van de prioriteiten
is bij de Voorjaarsnota. De minister hoopt dat een vlottere doorstroom het
capaciteitstekort in de vrouwenopvang iets zal verlichten, maar zij is zich
ervan bewust dat het daar zeker niet door kan worden opgelost.Vrouwen die slachtoffer zijn van huiselijk geweld, maar die geen indicatie
hebben voor psychosociale hulp hebben drie mogelijkheden: het algemeen maatschappelijk
werk, de huisarts of de vrouwenopvang. Een deel van het budget voor de vrouwenopvang
is bestemd voor begeleiding en ondersteuning. Het interdepartementale project
bestaat uit verschillende werkgroepen, onder andere de werkgroep dader-slachtoffer.
Die werkgroep heeft dit onderwerp hoog op de agenda staan. De minister zal
erop aandringen dat deze werkgroep goed inventariseert of er voor de slachtoffers
voldoende hulp is. Als dat niet het geval is, zal gekeken moeten worden wat
daaraan gedaan kan worden.In bedreigende situaties mag de arts zijn geheimhoudingsplicht doorbreken.
De minister ziet in dat artsen daar vaker gebruik van zouden kunnen maken.
Dit onderwerp zal dan ook aan de orde komen in de brochure waar op dit moment
aan gewerkt wordt.De voorzitter van de vaste commissie voor Justitie,Swildens-RozendaalDe voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,Van LenteDe griffier van de vaste commissie voor Justitie,PeXNoot1Samenstelling: Leden: Swildens-Rozendaal (PvdA), voorzitter, Van de Camp
(CDA), Biesheuvel (CDA), Scheltema-de Nie (D66), Zijlstra (PvdA), Apostolou
(PvdA), Middel (PvdA), Van Heemst (PvdA), Dittrich (D66), ondervoorzitter,
Rabbae (GroenLinks), Van Oven (PvdA), Kamp (VVD), Rouvoet (ChristenUnie),
O. P. G. Vos (VVD), Passtoors (VVD), Van Wijmen (CDA), De Wit (SP),
Ross-van Dorp (CDA), Niederer (VVD), Nicolaï (VVD), Halsema (GroenLinks)
Weekers (VVD), Van der Staaij (SGP), Wijn (CDA).Plv. leden: Wagenaar (PvdA), Balkenende (CDA), Çörüz
(CDA), Van Vliet (D66), Duijkers (PvdA), Kuijper (PvdA), Albayrak (PvdA),
Barth (PvdA), Hoekema (D66), Karimi (GroenLinks), Santi (PvdA), Luchtenveld
(VVD), Slob (ChristenUnie), Van den Doel (VVD), Rijpstra (VVD), Rietkerk (CDA),
Marijnissen (SP), Buijs (CDA), Van Baalen (VVD), Van Blerck-Woerdman (VVD),
De Vries (VVD), Van Walsem (D66), De Pater-van der Meer (CDA), Arib (PvdA).XNoot2Samenstelling: Leden: Van der Vlies (SGP), Swildens-Rozendaal (PvdA),
ondervoorzitter, Middel (PvdA), Van Lente (VVD), voorzitter, Dankers (CDA),
Oudkerk (PvdA), Rijpstra (VVD), Bakker (D66), Rouvoet (ChristenUnie), Van
Vliet (D66), Van Blerck-Woerdman (VVD), Passtoors (VVD), Gortzak (PvdA), Hermann
(GroenLinks), Buijs (CDA), Atsma (CDA), Arib (PvdA), Spoelman (PvdA), Kant
(SP), E. Meijer (VVD), Van der Hoek (PvdA), Blok (VVD), Mosterd (CDA), Çörüz
(CDA), Pitstra (GroenLinks).Plv. leden: Lambrechts (D66), Rehwinkel (PvdA), Apostolou (PvdA), Örgü
(VVD), Verburg (CDA), Noorman-den Uyl (PvdA), Weekers (VVD), Ravestein (D66),
Slob (ChristenUnie), Van 't Riet (D66), Terpstra (VVD), Udo (VVD), Belinfante
(PvdA), Harrewijn (GroenLinks), Ross-van Dorp (CDA), Th. A. M. Meijer
(CDA), Duijkers (PvdA), Smits (PvdA), Marijnissen (SP), O. P. G.
Vos (VVD), Hamer (PvdA), Cherribi (VVD), Rietkerk (CDA), Visser-van Doorn
(CDA), Van Gent (GroenLinks). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28000-VI-49.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl