Bevoegdheden van de Nationale ombudsman ten aanzien van mede-overheden; Brief staatssecretaris met de notitie betreffende de bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien van mede-overheden
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24206, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

14-06-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

24206 nr. 1

30-05-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamNOTITIE BETREFFENDE DE BEVOEGDHEID VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN
TEN AANZIEN VAN MEDE-OVERHEDEN 1. Inleiding2. Klachtbehandeling door het openbaar bestuur 2.1. Behoorlijke klachtbehandeling: een eis van behoorlijk
bestuur 2.2. Wijze van klachtbehandeling2.2.1. Interne klachtbehandeling2.2.2. Externe klachtbehandeling3. Uitwerking van het model van aansluiting van gemeenten
bij de Nationale ombudsman 3.1. Algemeen3.2. Gemeenten3.2.1. De aanwijzingsmethodiek Aanwijzing bij ministerieel besluitAanwijzingsprocedureBeëindiging van de aanwijzing3.2.2. Berekening en doorberekening van de kosten verbonden
aan de aanwijzing van gemeenten3.3. De positie van bestuursorganen van gemeenschappelijke
regelingen3.4. Het tussentraject4. Conclusie
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24206Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 46 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 206Bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien van mede-overhedennr. 1BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 30 mei 1995Daartoe gemachtigd door de ministerraad, bied ik u hierbij een notitie
betreffende de bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien van mede-overheden
aan. Deze notitie vloeit voort uit een toezegging mijnerzijds aan uw Kamer
bij de plenaire behandeling van het jaarverslag van de Nationale ombudsman
over 1993 op 12 oktober 1994.De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken,J. Kohnstamm NOTITIE BETREFFENDE DE BEVOEGDHEID VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN
TEN AANZIEN VAN MEDE-OVERHEDEN 1. InleidingOp 12 oktober 1994, tijdens de plenaire behandeling in de Tweede Kamer
van het jaarverslag van de Nationale ombudsman over 1993 alsmede van de brief
van de Minister van Binnenlandse Zaken van 11 mei 1994 terzake van de competentie-uitbreiding
van de Nationale ombudsman, heb ik enkele gedachten ontvouwd omtrent een ombudsvoorziening
voor gemeenten en provincies. Dit mede vanuit de overtuiging dat de «sur
place» die al jaren terzake van dit onderwerp bestaat, naar mijn mening
doorbroken zou moeten worden. Ik heb toen toegezegd dat ik met een notitie
zou komen, waarin ik die gedachten nader zou uitwerken. Met de voorliggende
notitie los ik die toezegging in.De ontwikkelingen zijn ondertussen wel voortgegaan. Zo hebben de provincies,
bij monde van het Interprovinciaal Overleg (IPO), recent het verzoek ingediend
om onder de werking van de Wet Nationale ombudsman (WNo) te worden gebracht.
Dat verzoek zal worden gehonoreerd; in paragraaf 2.2.2 wordt op een en ander
nader ingegaan. Daarmee ontstaat de situatie dat in feite alleen nog de gemeenten
en de gemeenschappelijke regelingen buiten de werking van de WNo vallen.1 In de notitie zal derhalve – afgezien van de meer
algemene beschouwing in paragraaf 2 betreffende de klachtbehandeling door
het openbaar bestuur – de nadruk liggen op de wijze waarop voor deze
(resterende) bestuursorganen de voorziening bij de Nationale ombudsman ter
beschikking kan worden gesteld. 2. Klachtbehandeling door het openbaar bestuur 2.1. Behoorlijke klachtbehandeling: een eis van behoorlijk
bestuur Het openbaar bestuur, in al zijn geledingen, dient zich behoorlijk te
gedragen. Dat lijkt een vanzelfsprekendheid, maar helaas is de praktijk soms
anders. Ik verwijs voor wat betreft de rijksoverheid, de politie, de publiekrechtelijke
bedrijfsorganisatie, de zelfstandige bestuursorganen en de waterschappen kortheidshalve
naar de rapporten van de Nationale ombudsman die over het optreden van diverse
onderdelen van die overheden soms een keihard oordeel bevatten; maar ook de
jaarverslagen van de bestaande gemeentelijke ombudsmannen zijn in dit verband
wat de gemeentelijke praktijk betreft illustratief.Er gaat gelukkig ook heel veel goed. Maar waar gewerkt wordt – en
dat geldt niet alleen voor de overheid – worden nu eenmaal ook fouten
gemaakt. Met die fouten kan op verschillende wijzen worden omgegaan. Het slechtste
is in ieder geval: niets doen. Fouten stellen mensen en organisaties immers
in staat om er juist van te leren: hoe kan voor de toekomst eenzelfde fout
worden voorkomen? Vanuit deze optiek bezien draagt kennis omtrent gemaakte
fouten en – vervolgens – het leren voorkomen van die fouten bij
tot verbetering van de kwaliteit van het functioneren van de desbetreffende
organisatie, in ons geval van de overheid.Een procedure, waarin op zorgvuldige wijze klachten van burgers over beweerdelijk
fout optreden worden behandeld, kan bijdragen aan die kennis en vormt aldus
een prima instrument in het kader van het beleid gericht op kwaliteitsverbetering
van de eigen organisatie.Maar niet alleen vanuit een optiek van kwaliteitsverbetering van de eigen
bestuurlijke organisatie is het van belang om op een zorgvuldige wijze
om te gaan met klachten van burgers. Het is nog eerder een zaak van bestuurlijk
fatsoen. Zeker in een tijd waar met regelmaat wordt gesproken over het tanende
vertrouwen van de burger in (het functioneren van) politiek en bestuur is
het meer dan ooit zaak om naar zijn of haar stem, ook (of wellicht juist)
indien die is verpakt in een klacht, te luisteren. In dat verband moet bovendien
niet worden vergeten dat de burger vaak ook in een afhankelijke positie ten
opzichte van bestuursorganen verkeert. Met andere woorden: niets moet onbenut
worden gelaten om de spreekwoordelijke kloof tussen burger en bestuur te overbruggen.Gelet op het voorgaande acht ik het dan ook niet langer een vrijblijvende
aangelegenheid voor het bestuur om te voorzien in een adequate wijze van omgaan
met klachten. Behoorlijk bestuur impliceert een behoorlijke behandeling van
klachten. Dat betekent in ieder geval dat men als bestuur zich op de eerste
plaats openstelt voor klachten over eventuele fouten en vervolgens dat als
het met dergelijke fouten wordt geconfronteerd, daar dan ook op een serieuze
en behoorlijke wijze mee omgaat. De verantwoordelijkheid daarvoor berust in
eerste instantie bij elk bestuursorgaan zelf. De wijze van klachtbehandeling
kan echter, zoals hierna zal worden aangegeven, verschillend zijn. Het is
echter eveneens in de eerste plaats aan het bestuur zelf om te bezien op welke
wijze dat het beste zou kunnen geschieden. 2.2. Wijze van klachtbehandelingDe wijze waarop de klachtbehandeling gestalte kan krijgen is divers. In
zijn algemeenheid maakt men daarbij onderscheid tussen interne klachtbehandeling
en externe klachtbehandeling. Het kenmerkende verschil tussen beide is daarin
gelegen dat bij interne klachtbehandeling de klachtbehandeling door en onder
verantwoordelijkheid van het desbetreffende bestuursorgaan geschiedt. Het
is daarbij overigens mogelijk dat in de klachtbehandeling een zeker extern
element wordt ingebouwd, bijvoorbeeld door de inschakeling van een onafhankelijke
klachtenadviescommissie. Externe klachtbehandeling geschiedt daarentegen niet
door het bestuursorgaan zelf, maar door een niet daartoe behorende instantie
die liefst ook nog in een onafhankelijke positie ten opzichte van dat bestuursorgaan
verkeert. Het is tevens deze instantie die een oordeel over de klacht geeft.In het onderstaande zal op deze twee vormen van klachtbehandeling nader
worden ingegaan, waarbij bezien zal worden op welke wijze enerzijds in meer
algemene zin aan verbetering van met name de interne klachtbehandeling door
het openbaar bestuur een impuls kan worden gegeven en anderzijds – het
hoofdthema van deze notitie – zal worden aangegeven op welke wijze de
voorziening van de Nationale ombudsman als vorm van externe klachtbehandeling
kan worden ingezet voor die bestuursorganen die thans nog niet onder diens
bevoegdheid vallen. 2.2.1. Interne klachtbehandelingVanuit het eerder aangegeven gezichtspunt dat behoorlijke klachtbehandeling
niet langer een vrijblijvende aangelegenheid voor het bestuur betreft, rijst
de vraag of onder erkenning van de eigen verantwoordelijkheid van elk bestuursorgaan
in dezen door de formele wetgever niettemin daaraan een aantal minimum-eisen
kunnen worden gesteld. Zo ontbreekt immers op dit moment een algemene wettelijke
regeling voor de interne behandeling van klachten bij bestuursorganen. De
praktijk van interne klachtbehandeling is dan ook divers: de klachtbehandeling
is wel of niet geregeld, er is wel of niet een klacht(advies)commissie voorhanden enz. Al met al levert dat voor de burger geen heldere situatie op,
zeker niet indien hij met verschillende bestuursorganen te maken heeft. Maar
ook voor bestuursorganen zelf is het niet altijd duidelijk waar men bij klachten
van burgers ten minste toe gehouden is. De tijd lijkt mij dan ook rijp om
wat de interne klachtbehandeling betreft tot enige stroomlijning te komen.
Te denken valt aan het opnemen van een beperkt aantal minimum-eisen in de
Algemene wet bestuursrecht (Awb), nu hoofdstuk 9 van die wet inmiddels is
gereserveerd voor het klachtprocesrecht voor het openbaar bestuur. Ik zal
daarom ook met de regeringscommissaris voor de algemene regels van bestuursrecht,
prof. mr. M. Scheltema, nader overleg voeren over de wijze waarop een ontwerp
voor een dergelijke regeling op niet al te lange termijn tot stand gebracht
zou kunnen worden alsmede wat de mogelijke inhoud daarvan zou kunnen zijn.
Ik heb wat dat laatste betreft wel een aantal – zij het niet uitputtende –
gedachten. Zo zou allereerst tot codificatie moeten worden gekomen van het
recht een klacht bij het bestuursorgaan in te dienen (als vorm van bijzonder
petitierecht). Daarbij zou moeten worden bezien of de indiening aan bepaalde
vormvereisten zou moeten voldoen. Verder zouden regels moeten worden gesteld
met betrekking tot onder andere de termijn waarbinnen op de klacht dient te
worden gereageerd, het horen van de klager en eventueel – van de betrokken
ambtenaar. Ook zou – vergelijkbaar met de regeling van de advisering
door een (onafhankelijke) commissie over bezwaarschriften (artikel 7:13 Awb) –
een regeling van een eventuele (onafhankelijke) klachtadviescommissie kunnen
plaatsvinden. Tot slot verdient aandacht de wijze waarop uiteindelijk door
het bestuursorgaan op de klacht wordt gereageerd.Een regeling als hier bedoeld zal, naast het feit dat het een aantal minimum-eisen
voor de interne klachtbehandeling geeft, naar mijn mening ook een nadere formalisering
kunnen inhouden van het in de WNo neergelegde kenbaarheidsvereiste; dat vereiste
houdt in dat de Nationale ombudsman het verzoek om klachtbehandeling pas dan
honoreert, indien de klager eerst het desbetreffende bestuursorgaan of de
betrokken ambtenaar met zijn klacht heeft geconfronteerd en de gelegenheid
heeft geboden daarop te reageren (artikel 12, tweede lid, WNo). Dat vereiste
is echter vormvrij. Door wettelijk enige minimum-eisen te geven waarop –
in het kader van de toepassing van het kenbaarheidsvereiste – met de
klacht dient te worden omgegaan, kan wellicht ook een verdere zeefwerking
worden bewerkstelligd ten aanzien van de klachtenstroom richting de Nationale
ombudsman. Deze klachtenstroom is – zoals uit het recente jaarverslag
van de Nationale ombudsman blijkt – in de afgelopen jaren fors toegenomen. 2.2.2. Externe klachtbehandelingIn tegenstelling tot de interne klachtbehandeling door bestuursorganen,
is de externe klachtbehandeling inmiddels voor een zeer groot deel van de
bestuursorganen wel wettelijk geregeld. Het betreft hier de algemene externe
klachtprocedure bij de Nationale ombudsman.1 De
stand van zaken wat het toepassingsbereik van de Wet Nationale ombudsman betreft
is thans als volgt.De WNo is sedert haar inwerkingtreding van toepassing op de gedragingen
van de ministers en van de politie. Met de uitbreiding van de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman tot de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie en
de zogenoemde zelfstandige bestuursorganen met ingang van 1 november 19932, kan men stellen dat – op een enkele uitzondering
na – de Nationale ombudsman thans bevoegd is voor de gehele rijksoverheid.
Voor de rijksoverheid en de politie is de vraag of een externe klachtvoorziening,
in casu de voorziening bij de Nationale ombudsman, als een basisvoorziening
dient te worden beschouwd derhalve bevestigend beantwoord, dit ongeacht de
eventuele aanwezigheid van een voorziening van interne klachtbehandeling bij
de desbetreffende bestuursorganen.Met ingang van 1 januari 1994 is de Nationale ombudsman ook bevoegd met
betrekking tot klachten van burgers over gedragingen van bestuursorganen van
waterschappen.1 Deze bevoegdheidsuitbreiding is
gerealiseerd op verzoek en – vooralsnog – ook voor rekening van
de waterschappen zelf. De voorziening bij de Nationale ombudsman vormt het
sluitstuk van het door de Unie van Waterschappen geëntameerde proces
gericht op optimalisering van de interne kwaliteitszorg bij de waterschappen,
waartoe onder meer het zorgvuldig omgaan met klachten van burgers wordt gerekend.Zoals de Tweede Kamer bekend is, heeft het college van gedeputeerde staten
van de provincie Gelderland in 1994 aan het IPO het verzoek gericht om in
IPO-verband besluitvorming voor te bereiden over de wenselijkheid om als provincies
gebruik te gaan maken van de diensten van de Nationale ombudsman. Het dagelijks
bestuur van het IPO heeft op 16 juni 1994 besloten aan dit verzoek gevolg
te geven. Ter voorbereiding van de besluitvorming is vervolgens een werkgroep
ombudsvoorziening voor de provincies, onder leiding van de Groningse gedeputeerde
mevr. M.L. de Meijer, ingesteld. Deze werkgroep heeft op 8 november 1994 haar
advies aan het dagelijks bestuur van het IPO uitgebracht. Dat advies komt –
voor zover hier relevant – neer op:– het als gezamenlijke provincies aansluiting zoeken bij de Nationale
ombudsman als tweedelijns-voorziening voor klachtopvang en daartoe de nodige
besluiten nemen;– de kosten vooralsnog te laten dragen door de provincies zelf op
basis van een gelijke verdeling van het totaalbedrag;– het continueren respectievelijk instellen van een vorm van interne
klachtenopvang als eerstelijns-voorziening en de wijze waarop de eerstelijns
klachtopvang wordt geregeld over te laten aan de provincies zelf;– het IPO-standpunt spoedig voor te leggen aan de staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken.Het dagelijks bestuur heeft in november 1994 met dit advies ingestemd,
waarna het aan de provincies is gezonden. Alle provincies zijn akkoord gegaan
met het voorstel van het IPO en op 23 februari 1995 heeft het algemeen bestuur
van het IPO eveneens met het advies van de werkgroep ingestemd. Bij brief
van 28 februari 1995 heb ik van het dagelijks bestuur van het IPO het verzoek
ontvangen om te bevorderen dat de bestuursorganen van de provincies op grond
van de WNo worden aangewezen. Het realiseren van bedoelde aanwijzing zal,
onder de voorwaarde dat overeenstemming kan worden bereikt over de vergoeding
van de daaraan verbonden kosten door de provincies, langs de gebruikelijke
weg kunnen worden bewerkstelligd, namelijk door het totstandbrengen van een
algemene maatregel van bestuur op grond van artikel 1a, eerste lid, onderdeel
d, van de WNo. De aanwijzing zal op verzoek van het IPO dan uiterlijk met
ingang van 1 januari 1996 kunnen worden gerealiseerd.In dit verband moet nog wel even worden stilgestaan bij een aantal ontwikkelingen,
die onder leiding van de gemeentelijke ombudsmannen van Amsterdam, Den Haag
en Rotterdam plaatsvinden. Mede met het oog op de totstandbrenging van provincies
rond die steden wordt door hen bezien in hoeverre de thans bestaande gemeentelijke
ombudsmannen een regionale danwel provinciale rol (dat wil zeggen voor zowel
de provincie als voor de daarin gelegen gemeenten) kunnen gaan vervullen.
De vrees zou kunnen ontstaan dat door de voorgenomen categoriale aanwijzing van de bestuursorganen van de provincies de mogelijke ontwikkelingen
in die richting worden doorkruist. Dat is geenszins de bedoeling. Indien de
inspanningen die thans worden verricht inderdaad tot de instelling van een
regionale danwel provinciale ombudsman leiden, zullen die geen haarbreed in
de weg worden gelegd.Uit de beschrijving van het toepassingsbereik van de Wet Nationale ombudsman,
waartoe ik gelet op de inmiddels afgeronde discussie bij de provincies en
het daaruit voortgevloeide verzoek om aanwijzing gemakshalve ook de bestuursorganen
van de provincies reken, kan worden geconcludeerd dat de Nationale ombudsman
in feite alleen nog onbevoegd is voor de bestuursorganen van de gemeenten
en de gemeenschappelijke regelingen.Met de constatering dat de Nationale ombudsman alleen nog onbevoegd is
voor gemeenten (en gemeenschappelijke regelingen) is overigens niet gezegd,
dat er op gemeentelijk niveau adequate klachtvoorzieningen zouden ontbreken.
Integendeel; zowel vormen van interne klachtbehandeling (variërend van
het spreekuur bij de burgemeester tot een procedure voor een klachtcommissie)
als vormen van externe klachtbehandeling komen voor. Deze laatste zijn evenwel
slechts in een gering aantal gemeenten aanwezig en voor zover ze er zijn worden
ze aangeduid met gemeentelijke ombudsman (of -vrouw) dan wel gemeentelijke
ombudscommissie.1 2
Deze geringe ontwikkeling betekent overigens niet dat er op lokaal niveau
geen behoefte zou zijn aan een lokaal ombudsinstituut. Uit een voor het weekblad
Binnenlands Bestuur door prof. W. Derksen uitgevoerde trendstudie onder lokale
politici blijkt immers dat de behoefte aan het verbeteren van klachtprocedures
op lokaal niveau alsmede het instellen van een lokale ombudsman hoog scoort.3Voor een deel blijft het gissen naar de redenen waarom een lokale met
de nationale vergelijkbare – ombuds(man)voorziening slechts beperkt
tot ontwikkeling is gekomen. Eén – en wellicht ook wel de belangrijkste –
reden is ongetwijfeld het feit dat een dergelijke externe klachtvoorziening
die – mede ter onderscheiding van de interne klachtvoorziening –
aan een aantal daaraan te stellen eisen dient te voldoen, namelijk die van
onafhankelijkheid, onpartijdigheid en professionaliteit, nogal wat kosten
voor het desbetreffende bestuursorgaan met zich mee kan brengen.4 Het is dan op zich ook niet onbegrijpelijk dat in de uiteindelijke
besluitvorming door gemeenten, zoals we ook bij de provincies hebben gezien,
vaak zal worden geconcludeerd dat de kosten verbonden aan een eigen ombudsvoorziening
niet in een evenredige verhouding staan tot het aantal (te verwachten) klachten,
hetgeen ertoe leidt dat men van het instellen van een dergelijke voorziening
af moet zien. Men kan zich overigens afvragen of deze besluitvorming niet
anders zou uitvallen, indien samen met andere gemeenten een dergelijke voorziening,
bijvoorbeeld in de vorm van een regionale ombudsman, zou worden ingesteld
dan wel aansluiting zou worden gezocht bij een reeds bestaande gemeentelijke
ombudsman.Gezien het bovenstaande rijst de vraag of en hoe van de zijde van de rijksoverheid,
zo men wil: de formele wetgever, naast de bovengeschetste mogelijkheid dat
gemeenten zelf of in samenwerking met andere gemeenten tot de instelling van
een (eigen of gemeenschappelijke) ombudsvoorziening komen, een alternatief
kan worden geboden dat met name voor die gemeenten die om de een of andere
reden geen mogelijkheid zien om een eigen ombudsmanvoorziening in het leven
te roepen aantrekkelijk kan zijn. De WNo zelf biedt – zoals bekend – geen enkele belemmering
om bestuursorganen van gemeenten (en gemeenschappelijke regelingen) onder
de werking van die wet en daarmee onder de bevoegdheid van de Nationale ombudsman
te brengen.1 Daar is de discussie in de afgelopen
jaren ook nooit om gegaan. De discussie draaide namelijk om de meer principiële
vraag of de voorziening bij de Nationale ombudsman aan de mede-overheden diende
te worden opgelegd. Het antwoord op deze vraag luidt wat ondergetekende betreft
onder de huidige omstandigheden ontkennend. Het voorzien in een adequate externe
klachtvoorziening, die in mijn visie dan als sluitstuk op een adequate interne
voorziening zou moeten functioneren, is een aangelegenheid waarover gemeenten –
zoals ook is geschied bij de waterschappen en de provincies – zelf een
beslissing dienen te nemen.Ik vind daarentegen wel, dat de mogelijkheden die de WNo biedt zonder
meer benut dienen te worden. Ik stel daarom voor om in de gevallen dat (individuele)
gemeenten de wens uiten om de externe klachtvoorziening die de WNo biedt voor
hen van toepassing te verklaren, die wens ook te honoreren. In een periode
waarin een groot belang wordt toegekend aan verbetering van de kwaliteit van
de overheid en aan versterking van de positie van de burger ten opzichte van
het bestuur – zie in dit verband hetgeen in het regeerakkoord van dit
kabinet is gesteld – moeten geen belemmeringen worden opgeworpen voor
het inzetten van daartoe reeds beschikbare instrumenten. Integendeel, op initiatieven
daartoe moet juist worden ingespeeld. In dit verband kan niet onvermeld blijven
dat inmiddels één gemeente, namelijk de gemeente Heiloo, zich
met het verzoek tot mij heeft gericht om te bevorderen dat het onder de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman wordt gebracht. Ik heb stellig de verwachting dat-
mede als gevolg van de in deze notitie uitgezette beleidslijn – het
niet bij dit ene verzoek zal blijven.In het verlengde van het openen van de mogelijkheid van vrijwillige aansluiting
bij de Nationale ombudsman ligt de niet onbelangrijke vraag voor wiens rekening
de kosten die daaraan verbonden zijn dienen te komen. Naar mijn mening dienen
deze kosten voor rekening te komen (en te blijven) voor de desbetreffende
gemeenten. Ook in de huidige situatie komen immers de kosten van reeds bestaande
ombudsvoorzieningen (of andere klachtvoorzieningen) van gemeenten voor hun
eigen rekening. Ten tweede: de aansluiting bij de Nationale ombudsman geschiedt
op vrijwillige basis en wordt niet van bovenaf opgelegd. Verder is van belang
dat zowel de waterschappen als de provincies de kosten van de voorziening
bij de Nationale ombudsman zelf dragen of zullen gaan dragen. Weliswaar is
daarbij door hen benadrukt dat dat in afwachting van een beslissing over een
algehele bevoegdheidsuitbreiding van de Nationale ombudsman tot de decentrale
overheden geschiedt, maar zeker nu een dergelijke algehele bevoegdheidsuitbreiding
niet in het verschiet ligt is er mijns inziens geen reden om voor de gemeenten
een andere benadering te kiezen. Die andere benadering, namelijk dat het Rijk
de kosten voor zijn rekening zou nemen, is bovendien gelet op de financiële
toestand van het Rijk geen haalbare kaart.Het vorenstaande leidt tot de volgende, samenvattende, uitgangspunten:1. Behoorlijke klachtbehandeling is een beginsel van behoorlijk bestuur.
De primaire verantwoordelijkheid daarvoor berust bij elk bestuursorgaan zelf.2. Het is niettemin wenselijk dat aan de interne klachtbehandeling door
bestuursorganen een aantal minimum-eisen wordt gesteld. Aan de Commissie
wetgeving algemene regels van bestuursrecht zal worden gevraagd daaromtrent
een advies uit te brengen.3. Gemeenten (en gemeenschappelijke regelingen) zijn en blijven, evenals
de provincies en de waterschappen, primair verantwoordelijk voor het treffen
van een eigen ombudsvoorziening.4. Vanwege het Rijk zal een dergelijke ombudsvoorziening niet worden opgelegd.5. Gemeenten krijgen het recht zich desgewenst aan te laten sluiten bij
het instituut Nationale ombudsman.6. De kosten van een dergelijke voorziening worden, zoals ook thans het
geval is bij de waterschappen en de provincies, door de gemeenten zelf gedragen. 3. Uitwerking van het model van aansluiting van gemeenten
bij de Nationale ombudsman 3.1. AlgemeenIn deze paragraaf ga ik in op de wijze waarop naar mijn mening de mogelijkheid
voor gemeenten om zich op vrijwillige basis aan te sluiten bij de Nationale
ombudsman zou moeten worden geconcretiseerd. Daarbij zijn nadrukkelijk de
gevolgen voor de (organisatie van de werkwijze van de) Nationale ombudsman
betrokken. Aansluitend wordt in het kort stil gestaan bij de wijze waarop
vooralsnog met de bestuursorganen van gemeenschappelijke regelingen zal worden
omgegaan. Tot slot schets ik de wijze waarop ik met verzoeken tot aanwijzing
van gemeenten om wil gaan in de periode tot aan de inwerkingtreding van de
voor te stellen wijziging van de WNo. 3.2. GemeentenIn tegenstelling tot hetgeen we bij de waterschappen en de provincies
hebben gezien, valt vooralsnog niet te verwachten dat, bijvoorbeeld van de
zijde van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), het verzoek zal komen
tot een categoriale aanwijzing van gemeenten op grond van de Wet Nationale
ombudsman waarbij de kosten van die aanwijzing ook door de gemeenten gezamenlijk
zullen worden gedragen.1 Het model dat in deze
notitie wordt voorgesteld gaat daarom uit van verzoeken van afzonderlijke
gemeenten om onder de werking van de WNo te worden gebracht. Deze uitgangssituatie
dient om een aantal redenen te leiden tot een andere benaderingswijze zowel
wat de methodiek van aanwijzing betreft als de wijze van (door)berekening
van de daaraan verbonden kosten. In het onderstaande zal ik op beide aspecten
ingaan. 3.2.1. De aanwijzingsmethodiek Aanwijzing bij ministerieel besluitArtikel 1a van de WNo bepaalt op welke bestuursorganen de wet van toepassing
is. Dat zijn de ministers, de bestuursorganen werkzaam onder verantwoordelijkheid
van de ministers, de commissarissen van de Koningin en de burgemeesters voor
zover het de uitoefening van bij wettelijk voorschrift aan hen opgedragen
taken met betrekking tot de politie betreft, alsmede andere bij algemene maatregel
van bestuur aan te wijzen bestuursorganen. Een aantal van dergelijke algemene
maatregelen van bestuur is inmiddels tot stand gebracht; gewezen wordt op
hetAanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo en het besluit tot aanwijzing
van de bestuursorganen van de waterschappen. Het is evident dat in een situatie waarin nu eenmaal aan een veelheid
van bestuursorganen van dezelfde categorie gebiedscorporaties het recht wordt
gegeven om op eigen verzoek onder de bevoegdheid van de Nationale ombudsman
te worden gebracht, de procedure om dat telkens bij algemene maatregel van
bestuur te realiseren nodeloos omslachtig is. Dat geldt temeer indien in de
WNo zelf allereerst dat recht uitdrukkelijk wordt vastgelegd en ten tweede
ook de hoofdlijnen worden vastgelegd met betrekking tot de aan een aanwijzing
verbonden voorwaarden. Ik stel derhalve voor om naast het wettelijk verankeren
van eerdergenoemd recht, tevens in de wet de mogelijkheid te openen dat de
aanwijzing van bestuursorganen van gemeenten bij ministerieel besluit zal
kunnen plaatsvinden. Anders dan bij een algemene maatregel van bestuur behoeft
dan geen behandeling in de ministerraad en aansluitend advisering door de
Raad van State plaats te vinden, hetgeen tot vermindering van de aan een aanwijzing
verbonden bestuurslasten leidt. AanwijzingsprocedureNaast het openen van de mogelijkheid om bij ministerieel besluit de bestuursorganen
van gemeenten aan te wijzen, acht ik het noodzakelijk om in de WNo tevens
de hoofdlijnen van de procedure van aanwijzing vast te leggen. Daarmee wordt
enerzijds beoogd om richting gemeenten helder en eenduidig vast te leggen
hoe de procedure van aanwijzing zal verlopen, en anderzijds getracht de gevolgen
die uit de aanwijzing van gemeenten voor de Nationale ombudsman en zijn bureau
voortvloeien zoveel als mogelijk beheersbaar te doen zijn. Met name dit laatste
aspect zal van betekenis dienen te zijn voor de concrete inrichting van de
procedure. Immers, al naar gelang het aantal alsmede de omvang van de gemeenten
die op enig moment aansluiting bij de Nationale ombudsman wensen, zal de Nationale
ombudsman tijdig de noodzakelijke voorbereidingen moeten treffen om het als
gevolg van die aansluiting te verwachten aantal klachten te kunnen behandelen.
Het gaat hierbij vooral om het realiseren van de benodigde onderzoekscapaciteit.
Dat betekent in de praktijk onder meer: personeel moet worden geworven en
ingewerkt alsmede materiële voorzieningen in de sfeer van automatisering
en huisvesting moeten worden gerealiseerd. Last but not least is het niet
uitgesloten, dat het op enig moment zelfs nodig zal blijken de organisatie
van de klachtenbehandeling op een andere wijze invulling te geven. Met andere
woorden: de procedure moet zodanig ingericht zijn, dat ruim voor het moment
waarop een aanwijzing daadwerkelijk in werking treedt duidelijkheid bestaat
over de omvang van de aanwijzing en de (mogelijke) gevolgen daarvan voor de
Nationale ombudsman en diens bureau.Voor gemeenten betekent helderheid over de van toepassing zijnde procedure,
dat zij hun eigen besluitvormingsprocedure – omtrent de vraag al dan
niet aansluiting te zoeken bij de Nationale ombudsman kunnen afstemmen op
die betreffende de aanwijzing.Het voorgaande leidt wat de hoofdlijnen van de aanwijzingsprocedure betreft
tot het volgende – in de Wet Nationale ombudsman vast te leggen –
voorstel. De aanwijzing van gemeenten dient plaats te vinden op een tijdstip
dat vooraf kenbaar en gefixeerd is. De aanwijzing geschiedt bijvoorbeeld slechts
eenmaal per jaar en voor alle bestuursorganen van de desbetreffende gemeenten
gezamenlijk. Het verzoek om aanwijzing dient ruim voor dat tijdstip (gedacht
wordt aan ten minste zes maanden tevoren) bij de Minister van Binnenlandse
Zaken te zijn ingediend. Beëindiging van de aanwijzingHet tot dusverre beschreven stelsel gaat uit van aansluiting van gemeenten op basis van vrijwilligheid. Een gemeente die dat wil, wordt
op een daartoe strekkend verzoek aangewezen. De vraag is echter of het principe
van vrijwilligheid tevens ertoe zou moeten leiden dat een gemeente die op
enig moment niet meer onder de bevoegdheid van de Nationale ombudsman wil
vallen het recht moet worden gegeven de aanwijzing te beëindigen. Ik
ben van oordeel dat de mogelijkheid tot beëindiging van de aanwijzing
in beginsel aanwezig moet zijn, zij het dat ik mij moeilijk kan voorstellen
dat een gemeente die eenmaal gekozen heeft voor de Nationale ombudsman daar –
buiten het geval dat men de burgers een ander doch gelijkwaardig alternatief,
bijvoorbeeld in de vorm van een gemeentelijke ombudsman, gaat bieden –
weer onder uit zou willen. Het is immers voor het bestuur geen vrijblijvende
aangelegenheid meer.Aan de mogelijkheid van beëindiging van de aanwijzing wil ik wel
een voorwaarde verbinden. Namelijk dat beëindiging van de aanwijzing
pas mogelijk is na verloop van een minimale bij de wet vastgestelde termijn,
die, indien niet van de mogelijkheid tot beëindiging gebruik wordt gemaakt,
van rechtswege (telkens) met eenzelfde termijn wordt verlengd. Mijn gedachten
gaan daarbij uit naar een periode van vijf jaar. Deze voorwaarde is met name
ingegeven vanuit het al eerder genoemde uitgangspunt dat de gevolgen van een
en ander voor de Nationale ombudsman en diens bureau beheersbaar dienen te
zijn. Vergelijkbaar met de procedure van aanwijzing zal ook hier in een procedure,
maar dan voor beëindiging, moeten worden voorzien. Tot slot zal tevens
bezien moeten worden op welke wijze de aan de uittreding van gemeenten verbonden
financiële gevolgen worden vergoed.Het voorgaande leidt tot het volgende – eveneens in de Wet Nationale
ombudsman vast te leggen – voorstel. Een aanwijzing kan pas na verloop
van een bepaalde vaste periode, bijvoorbeeld vijf jaar, op een daartoe strekkend
verzoek worden beëindigd. Dat verzoek dient tijdig (gedacht wordt aan
ten minste zes maanden van tevoren) te worden ingediend. Blijft een dergelijk
verzoek achterwege dan wordt de aanwijzing van rechtswege met eenzelfde periode
verlengd. 3.2.2. Berekening en doorberekening van de kosten verbonden
aan de aanwijzing van gemeentenHet bovengeschetste model van vrijwillige aansluiting van gemeenten bij
de Nationale ombudsman heeft zoals gezegd financiële gevolgen. Het is
zaak om een model te ontwikkelen dat enerzijds liefst aan de hand van zo objectief
mogelijk te bepalen criteria aangeeft wat het te verwachten klachtenaantal
van het desbetreffende bestuursorgaan is alsmede de daaraan verbonden kosten
en anderzijds erin voorziet dat het risico van een verkeerde inschatting van
het aantal klachten zo klein mogelijk wordt gehouden en de daarmee verbonden
kosten (achteraf) kunnen worden gecompenseerd.Voorgaande overwegingen hebben ertoe geleid te bezien of het wat de gemeenten
betreft mogelijk is een model van toerekening te ontwikkelen dat is gebaseerd
op het objectieve criterium inwonertal. Complicatie daarbij is natuurlijk
dat relatief weinig gegevens over klachtenaantal en over verschillen in klachtenaantal
in relatie met het inwonertal van gemeenten beschikbaar zijn om een dergelijk
model invulling te geven. Niettemin heeft een dergelijk model – met
een gedurende zekere periode te aanvaarden marge van onzekerheid – verre
de voorkeur boven een model waarbij voor iedere gemeente afzonderlijk een
schatting van het te verwachten klachtenaantal moet worden gemaakt. Thans
vindt een analyse van de jaarverslagen van de huidige gemeentelijke ombudsmannen
plaats om te bezien of daaruit kan worden gedestilleerd wat het gemiddelde
aantal klachten is per duizend inwoners. Aldus kan tot een model worden gekomen,
waarbij iedere gemeente aan de hand van zijn inwonertal kan zien wat het voor
die gemeente te verwachten klachtenaantal is. Dat aantal vermenigvuldigd met
de kosten per klacht is dan het door die gemeente te betalen basisbedrag voor
de aansluiting bij de Nationale ombudsman. Eenmaal in de vijf jaar zal een
evaluatie van het gemiddeld aantal klachten per duizend inwoners plaatsvinden.
Op basis van een nieuw gemiddelde wordt het basisbedrag opnieuw vastgesteld.In het model wordt uitgegaan van een geschat aantal klachten gerelateerd
aan het inwonertal van de desbetreffende gemeente; het uiteindelijk in enig
jaar gerealiseerde aantal klachten kan echter ruim daarboven liggen. Het is
evident dat ook deze klachten behandeld moeten worden. In het kostenmodel
wordt daarom voorgesteld om in aanvulling op het basisbedrag aan gemeenten
de kosten die verband houden met de behandeling van die extra (gerealiseerde)
klachten aan de desbetreffende gemeenten achteraf in rekening te brengen,
zij het pas vanaf 10% overschrijding van het verwachte klachtenaantal. Concreet
komt het voorstel erop neer, dat:– bij overschrijding van het verwachte klachtenaantal van tussen
de 10 en 20% een bedrag in rekening wordt gebracht dat gelijk is aan 10% van
het basisbedrag;– bij overschrijding van het verwachte klachtenaantal van tussen
de 20 en 30% een bedrag in rekening wordt gebracht dat gelijk is aan 20% van
het basisbedrag; enz.Op deze wijze wordt het risico voor overschrijding van het verwachte klachtenaantal
voor de Nationale ombudsman, die immers gehouden is de klachten te behandelen,
tot een minimum beperkt.Verder wordt opgemerkt, dat in de gevallen dat het gerealiseerde klachtenaantal
van een gemeente onder het verwachte klachtenaantal blijft, er geen restitutie
van de in rekening gebrachte kosten plaatsvindt.Daarmee kom ik op de kosten verbonden aan de klachtbehandeling. In de
afgelopen maanden is in goed overleg tussen het Bureau Nationale ombudsman
en het ministerie van Binnenlandse Zaken veel tijd gestoken in de berekening
van de kosten die samenhangen met de klachtbehandeling. Dat was niet alleen
nodig in verband met de werkzaamheden die voortvloeien uit de aansluiting
van gemeenten maar ook omdat de klachtenstroom richting Nationale ombudsman
op basis van zijn huidige competentie sterk toeneemt. Als uitgangspunt voor
de berekeningen is teruggegrepen op een uit 1988 daterend rekenmodel van het
extern adviesbureau De Galan & Voigt, waarin voor alle activiteiten in
verband met de klachtbehandeling door de Nationale ombudsman een normtijd
is aangegeven. Deze normtijden konden – zo bleek – worden aangescherpt
als gevolg van een efficiëntere werkwijze bij het Bureau Nationale ombudsman.
Op basis daarvan is een (her)berekening gemaakt van de personele en materiële
kosten die gemaakt worden. Zoals het er thans naar uitziet zal de «kostprijs»
per klacht neerkomen op een bedrag tussen de f 1 500 en f 2 000.
Het uiteindelijk aan de gemeente in rekening te brengen bedrag per klacht
zal jaarlijks op grond van door de Nationale ombudsman aangeleverde gegevens
door de Minister van Binnenlandse Zaken worden vastgesteld.Resumerend: De kosten per gemeente bedragen jaarlijks het te verwachten
klachtenaantal dat gerelateerd is aan het inwonertal van die gemeente vermenigvuldigd
met de kostprijs per klacht. Indien in een jaar het gerealiseerd aantal klachten
10% of hoger uitkomt boven het verwachte aantal klachten dan worden de daaraan
verbonden extra kosten achteraf bij de gemeente in rekening gebracht. Het
bedrag per klacht zal jaarlijks op basis van door de Nationale ombudsman aangeleverde gegevens door de Minister van Binnenlandse Zaken worden
vastgesteld.Aparte aandacht verdient ten slotte de feitelijke uitvoering van de aan
dit kostenmodel verbonden werkzaamheden. De feitelijke uitvoering van dit
kostenmodel zal in handen komen van de Minister van Binnenlandse Zaken. Dat
betekent dat deze wordt belast met:– het verzenden van de facturen aan de gemeenten voor het basisbedrag
en het innen van dit bedrag;– het (indien nodig) achteraf afrekenen op basis van de feitelijke
realisatie van het aantal klachten;– het afrekenen bij beëindiging van de aansluiting van gemeenten.De ontvangsten zullen worden verantwoord op de begroting van het Ministerie
van Binnenlandse Zaken. 3.3. De positie van bestuursorganen van gemeenschappelijke
regelingenDe positie van bestuursorganen van gemeenschappelijke regelingen verdient
in deze notitie afzonderlijke aandacht. Gemeenschappelijke regelingen zijn
er in zeer uiteenlopende vormen; niet alleen wat betreft de deelnemende partijen
(gemeenten, provincies, waterschappen, rijk enz.) maar ook wat betreft de
daaraan opgedragen taken, bevoegdheden en rechtsvorm. Op zich zou de voor
de gemeenten geschetste aanwijzingsmethodiek ook van toepassing kunnen worden
verklaard op gemeenschappelijke regelingen. Dat wil zeggen: het recht op aansluiting
alsmede de procedurele bepalingen betreffende de aansluiting bij de Nationale
ombudsman alsmede de beëindiging daarvan. Het is evenwel nog niet duidelijk
op welke wijze de kosten verbonden aan een dergelijke aanwijzing zouden moeten
worden berekend en doorberekend, juist vanwege het feit dat gemeenschappelijke
regelingen onderling sterk kunnen verschillen (ook in de mate van contacten
met burgers). Dat vergt derhalve nadere studie. Ik stel de Tweede Kamer dan
ook voor dat vooralsnog wordt afgezien van het op eenzelfde wijze als voor
de gemeenten openen van de mogelijkheid van aansluiting van gemeenschappelijke
regelingen bij de Nationale ombudsman. Zodra de genoemde studie is afgerond
zal ik de Tweede Kamer omtrent de daaruit te trekken conclusies informeren. 3.4. Het tussentrajectDe vraag rijst op welke wijze gedurende de periode tot aan het moment
waarop de voorgestelde wijziging van de WNo in werking treedt (het tussentraject)
gehandeld dient te worden. Tot aan dat moment zullen er immers naar verwachting
al verzoeken van gemeenten komen om op vrijwillige basis en voor eigen rekening
onder de bevoegdheid van de Nationale ombudsman te worden gebracht. Eerder
heb ik al gewezen op het verzoek van de gemeente Heiloo. Ik wil deze en andere
verzoeken graag honoreren.De huidige wetgeving biedt immers, zoals eerder gesteld, op zich al de
bevoegdheid om bestuursorganen aan te wijzen en het lijkt mij verder geen
goed idee om eerst het hele traject van wetswijziging af te wachten. Bovendien
kan in het tussentraject door de Nationale ombudsman reeds de nodige ervaring
worden opgedaan met de behandeling van klachten van gemeenten en kunnen deze
ervaringen te zijner tijd bij de behandeling van het wetsvoorstel tot wijziging
van de WNo worden betrokken. Ik zal overigens de verzoeken die door gemeenten
zijn ingediend voordat de Tweede Kamer over deze notitie heeft gesproken,
tot na die bespreking aanhouden maar vervolgens ten spoedigste trachten te
honoreren. Andere, dat wil zeggen na de behandeling van de notitie ingediende verzoeken
wil ik vervolgens wel zoveel mogelijk reeds in lijn met de in de WNo vast
te leggen aanwijzingsprocedure behandelen. Dat betekent dat enige regie moet
plaatsvinden. In concreto stel ik voor dat verzoeken van andere gemeenten,
die worden ingediend voor 1 januari 1996, met ingang van 1 juli 1996 zullen
worden gehonoreerd. Voor de periode daarna zal na overleg met de Nationale
ombudsman en de VNG telkens een nieuwe «inschrijfdatum» worden
vastgesteld, die vervolgens – al dan niet via tussenkomst van de VNG –
aan de gemeenten zal worden medegedeeld.De in het «tussentraject» aangewezen gemeenten blijven aangewezen,
dat wil zeggen ook na het moment waarop de wijziging van de WNo in werking
treedt, en zij zullen alleen op de alsdan in de WNo neergelegde voorwaarden
hun aanwijzing kunnen beëindigen.Met de betrokken gemeenten zullen ten slotte ook concrete afspraken gemaakt
moeten worden over de doorberekening van de kosten die samenhangen met de
aanwijzing in dit tussentraject. 4. ConclusieIn het voorgaande ben ik ingegaan op de behandeling van klachten tegen
het openbaar bestuur en heb daarbij aangegeven dat de primaire verantwoordelijkheid
daarvoor bij elk bestuursorgaan zelf ligt. Het is een beginsel van behoorlijk
bestuur om als bestuursorgaan op behoorlijke wijze met tegen dat bestuursorgaan
gerichte klachten om te gaan; dat kan op verschillende wijzen geschieden,
bijvoorbeeld in een geformaliseerde interne klachtprocedure. De bestuursorganen
wordt hier grote vrijheid gelaten. Aan de Commissie wetgeving algemene regels
van bestuursrecht zal ik vragen advies uit te brengen met betrekking tot een
regeling in de Algemene wet bestuursrecht van een beperkt aantal minimum-eisen
die aan de interne behandeling van klachten door bestuursorganen zouden kunnen
worden gesteld.Naast de interne behandeling van klachten kan er ook sprake zijn van een
externe klachtbehandeling, dat wil zeggen behandeling van klachten tegen een
bepaald bestuursorgaan door een instantie die ten opzichte van dat bestuursorgaan
een onafhankelijke positie inneemt. Voor het grootste deel van de bestuursorganen
in Nederland is inmiddels in een dergelijke onafhankelijke klachtbehandeling
voorzien, namelijk in de vorm van de klachtvoorziening bij de Nationale ombudsman.
Na de aangekondigde aanwijzing van de provincies op basis van de WNo kan geconcludeerd
worden dat alleen nog de gemeenten, een aantal overigens uitgezonderd, en
(het grootste deel van) de gemeenschappelijke regelingen een dergelijke externe
voorziening ontberen. Een dergelijke voorziening zal echter niet worden opgelegd;
gemeenten zullen – zoals ook bij de waterschappen en de provincies is
geschied – terzake hun eigen verantwoordelijkheid moeten nemen. Niettemin
kan van de zijde van de centrale overheid, lees: de formele wetgever, aan
de gemeenten die dat willen onder bepaalde voorwaarden de voorziening bij
de Nationale ombudsman als faciliteit ter beschikking worden gesteld. Met
name in die gevallen waarin gemeenten wel een ombudsvoorziening in het leven
zouden willen roepen maar een eigen voorziening om verschillende redenen niet
haalbaar blijkt te zijn, kan de voorziening bij de Nationale ombudsman een
goed alternatief zijn. Of dat in het concrete geval ook zo is, zal elke gemeente
voor zichzelf uit moeten maken. Het lijkt mij echter wel aangewezen dat het
toekennen van het recht aan gemeenten om aansluiting te zoeken bij de Nationale
ombudsman ook een wettelijke verankering krijgt in de WNo. Daarbij kunnen
dan tevens de daaraan te stellen voorwaarden, waaronder de verplichting de
aan de beschikbaar gestelde voorziening verbonden kosten te vergoeden,
duidelijk worden geregeld. Een wijziging van de WNo in deze zin zal, indien
de Tweede Kamer zich met de gekozen lijn kan verenigen, ten spoedigste in
procedure worden gebracht. Ik spreek de hoop uit, dat door het aldus voorgestelde
systeem de komende jaren de ontwikkeling van een ombudsvoorziening voor gemeenten
een extra impuls krijgt. XNoot1De positie van adviescolleges als bedoeld in artikel 79 van de Grondwet
laat ik hier verder buiten beschouwing. Deze adviescolleges zijn namelijk
aan te merken als bestuursorganen in de zin van de Algemene wet bestuursrecht,
immers organen van de rechtspersoon staat (artikel 1:1 Algemene wet bestuursrecht).
Deze colleges vallen evenwel (nog) niet onder de werking van de Wet Nationale
ombudsman en de Wet openbaarheid van bestuur.XNoot1Naast de algemene voorziening bij de Nationale ombudsman bestaan er nog
enkele specifieke externe klachtprocedures. Het betreft hier zowel procedures
«sec», zoals die bestaan voor onder andere verpleegden in t.b.s.-inrichtingen
en voor bejaarden in bejaardenoorden, als klachtprocedures die in het kader
van een toezichtsfunctie zijn geregeld, zoals onder meer bij de inspecties
van het Staatstoezicht op de Volksgezondheid. Zie verder ook Gerrits-Janssens,
M.P., Behoorlijke klachtbehandeling, Contouren van een geharmoniseerd klachtprocesrecht
(dissertatie), W.E.J. Tjeenk Willink, Zwolle 1994, blzz. 57 e.v.XNoot2Koninklijk besluit van 16 oktober 1993, houdende aanwijzing van bestuursorganen
als bedoeld in de Wet openbaarheid van bestuur en de Wet Nationale ombudsman
(Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo)(Stb. 535).XNoot1Koninklijk besluit van 1 september 1993, houdende aanwijzing van bestuursorganen
van waterschappen als administratieve organen in de zin van de Wet Nationale
ombudsman (Stb. 488).XNoot1De VNG heeft zowel voor de instelling van een gemeentelijke ombudsman
als van een gemeentelijke ombudscommissie in 1992 een model-verordening opgesteld.
Thans is het instituut gemeentelijke ombudsman ingesteld in de volgende gemeenten:
Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Groningen, Nijmegen en Apeldoorn.
Daarnaast bestaan onder meer in de volgende gemeenten ombudscommissies: Zoetermeer,
Enschede, Assen en Delft.XNoot2Wat de gemeentelijke ombudscommissies betreft kan overigens soms twijfel
rijzen of die wel als extern moeten worden geduid, hetgeen onder meer samenhangt
met de organisatorische inbedding ervan alsmede de wijze waarop de commissie
wordt ondersteund bij haar werkzaamheden.XNoot3Binnenlands Bestuur (nr. 50) van 15 december 1994.XNoot4Om een indicatie te geven. In Amsterdam kost – voor zover bekend
- de gemeentelijke ombudsman f 900 000 en in Utrecht f 350 000.XNoot1Ingevolge artikel 1a, eerste lid, onderdeel d van de WNo kunnen bij algemene
maatregel van bestuur bestuursorganen worden aangewezen, waarop de wet van
toepassing zal zijn. Bij algemene maatregel van bestuur zijn inmiddels de
bestuursorganen van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie, de zelfstandige
bestuursorganen en de bestuursorganen van de waterschappen aangewezen. Ook
de bestuursorganen van de provincies zullen op de voet van dit artikel worden
aangewezen.XNoot1De opvatting van de VNG komt hier op neer, dat lokale klachtregelingen
wettelijk voorrang zouden moeten hebben ten opzichte van de Nationale ombudsman
maar indien er geen lokale klachtregeling aanwezig is de burger (klager) zonder
meer gerechtigd zou moeten zijn de Nationale ombudsman te adiëren (zie
o.m. de brief van de VNG aan de vaste commissie voor de Nationale ombudsman
van de Tweede Kamer der Staten-Generaal d.d. 11 juli 1991). Dit standpunt
impliceert dat er te allen tijde een wettelijk geregelde klachtvoorziening
voor gemeenten aanwezig zou moeten zijn; onduidelijk blijft op welke wijze
de financiële gevolgen daarvan worden afgedekt. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24206-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl