Staat van de Europese Unie 2007-2008; Brief van de Minister en de Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31202, nr. 31

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

26-03-2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

31202 nr. 31

13-03-2009

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31202Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 55 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 202Staat van de Europese Unie 2007–2008nr. 31BRIEF VAN DE MINISTER EN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 13 maart 2009Graag bieden wij u hierbij de reactie aan op het verzoek van de vaste
commissie voor Buitenlandse Zaken van 19 december 2008 met kenmerk 2008ZO9029/2008D23392
inzake bredere betrekkingen met de oostelijke buurlanden.EssentieDe EU, en Nederland, hebben grote politieke, strategische, economische,
veiligheids- en energiebelangen in de oostelijke nabuurlanden van de EU (i.c.
Oekraïne, Wit-Rusland, Moldavië, Georgië, Armenië, en
Azerbeidzjan). Daarbij is relevant dat vier van deze landen behoren tot de
Nederlandse kiesgroep in het IMF en de Wereldbank. Daarmee draagt Nederland
een bijzondere verantwoordelijkheid voor steun aan het transitieproces in
deze landen.Het streven van de EU om de samenwerking met deze landen te intensiveren
in het kader van het «Oostelijk Partnerschap» biedt mogelijkheden
en instrumenten om het transformatieproces in deze landen te ondersteunen
en in goede banen te leiden. Nederland en de EU hebben immers belang bij stabiele
buurlanden die zich in hun maatschappelijke inrichting en wet- en regelgeving
steeds meer op de EU richten. Dit is ook in het belang van de buurlanden zelf.Nederland wil actief bijdragen aan de transformatie en modernisering van
deze landen, zodat de regio zich kan ontwikkelen tot een ruimte van veiligheid,
welvaart, en vrijheid, op basis van gedeelde Europese waarden. Bij de vormgeving
van geïntensiveerde samenwerking met de oostelijke buurlanden gaat Nederland
uit van bestaande kaders en parameters, i.c. financiële kaders en het
gegeven dat de EU geen toetredingsperspectief biedt. Het Oostelijk Partnerschap
is geen voorportaal voor lidmaatschap. Daarbij zal intensivering van de samenwerking,
naar de mening van Nederlandse regering, steeds gedifferentieerd per land,
afhankelijk van vooruitgang en op basis van conditionaliteit moeten
plaatsvinden. Op zichzelf is dit al een politiek proces.InleidingIn Uw brief d.d. 19 december 2008 heeft U verzocht U te informeren
over de inzet van de regering ten aanzien van de bredere betrekkingen met
de oostelijke buurlanden, zowel beleidsmatig/inhoudelijk (op het gebied van
economie, veiligheidspolitiek, energie, migratie) als (geo-) politiek, waarbij
tevens aandacht wordt geschonken aan de onderlinge samenhang tussen de verschillende
regionale samenwerkingsfora, alsmede de betrekkingen van de EU met Rusland.Zoals reeds eerder aangegeven in het Algemeen Overleg met Uw Kamer over
het nabuurschapbeleid op 9 oktober 2008 (31 202, nr. 30), hecht
de regering belang aan intensivering van de betrekkingen met de oostelijke
buurlanden, en verwelkomt daarom het initiatief voor een Oostelijk Partnerschap.
Over de visie van de Nederlandse regering op de betrekkingen van de EU met
Rusland hebben wij U eerder geïnformeerd in het Algemeen Overleg met
Uw Kamer op 10 april 2008 (31 200 V, nr. 113). Ook verwijzen wij
naar onze brief d.d. 13 oktober 2008 (2008D11421) n.a.v. het AIV-advies «De
samenwerking tussen de Europese Unie en Rusland: een zaak van wederzijds belang».
In onderhavige brief zullen wij ons vooral richten op de betrekkingen met
de overige oostelijke buurlanden, i.c. Oekraïne, Wit-Rusland, Moldavië,
Georgië, Armenië, en Azerbeidzjan. Hoewel geografisch niet geheel
correct, worden deze landen in deze brief verder aangeduid als de «oostelijke
buurlanden».In juli 2005 heeft de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV), op
verzoek van de regering, een advies uitgebracht over het toekomstige beleid
van de Europese Unie met betrekking tot de oostelijke buren na de uitbreiding
met tien nieuwe landen uit Midden- en Oost-Europa. De ontwikkelingen in het
afgelopen jaar, i.h.b. de oorlog in Georgië en de gascrisis tussen Oekraïne
en Rusland, de mondiale economische crisis, alsmede het streven van de Europese
Unie om de betrekkingen met de oostelijke buurlanden te intensiveren in het
kader van het voorziene Oostelijk Partnerschap, hebben geleid tot hernieuwde
politieke aandacht voor de EU-betrekkingen met de oostelijke buurlanden. Dit
is voor de regering aanleiding geweest om de AIV te verzoeken om een (verkorte)
actualisering van het advies van 2005. De AIV heeft onlangs dit advies uitgebracht,
hetgeen U als bijlage1 bij deze brief aantreft.
Bij de bezinning op de bredere betrekkingen met de oostelijke buurlanden heeft
de regering dit AIV-advies in zijn overwegingen betrokken. Deze brief vormt
tevens de reactie van de regering op dit geactualiseerde AIV-advies.Het «Oostelijk Partnerschap» zal de komende jaren het kader
vormen voor de ontwikkeling van de relaties tussen de Europese Unie en de
oostelijke buurlanden. Het biedt, t.o.v. het Europees Nabuurschapbeleid (ENB)
dat totnogtoe het kader vormde, nauwere contractuele relaties (o.m. associatieovereenkomsten),
een perspectief op een diepgaande vrijhandelszone en een multilateraal kader
waarmee de onderlinge samenwerking van partnerlanden wordt bevorderd. Het
Oostelijk Partnerschap is in wezen geen structuur, maar een proces, dat al
naar gelang de ontwikkeling van elk betrokken land anders verloopt. Het is
bedoeld om een nieuwe impuls te geven aan het transformatieproces, zodat de
regio zich kan ontwikkelen tot een ruimte van veiligheid, vrijheid, en welvaart.
Dit is uiteindelijk in het belang van de gehele EU, en dus ook van Nederland.
Veel van deze landen kampen nog met grote problemen op het gebied van democratisering,
goed bestuur, rechtsstaat, transparantie en vrije marktontwikkeling.
Bij verdere intensivering van de relaties met de EU zal dit kunnen botsen
met de normen en waarden waar de EU voor staat.In deze brief willen wij aangeven wat de inzet is van de Nederlandse regering
bij geïntensiveerde samenwerking tussen de Europese Unie en de oostelijke
buurlanden, in het kader van het «Oostelijk Partnerschap». Wij
schetsen eerst de context en achtergrond van het transformatieproces in de
oostelijke buurlanden, en de rol van de EU daarbij, en gaan vervolgens in
op de inzet van de Nederlandse regering bij geïntensiveerde samenwerking
met de oostelijke buurlanden op een aantal specifieke aspecten en beleidsterreinen.AchtergrondDe oostelijke buurlanden hebben de potentie in zich om een ruimte van
veiligheid, vrijheid, en welvaart te worden, dankzij natuurlijke hulpbronnen,
een hoog opleidingsniveau van de bevolking, en een omvangrijke, dikwijls verouderde
industriële basis. Stabiele en welvarende buurlanden betekenen voor de
EU, en voor Nederland, een grote en aantrekkelijke afzetmarkt, veilige en
beschermde buitengrenzen van de Europese Unie, een dam tegen mensenhandel
en illegale migratie, een partner bij internationale vredesoperaties en non-proliferatie,
en een stabiele en betrouwbare energievoorziening. Daarnaast kan van een succesvolle
transformatie van de regio een heilzaam effect uitgaan naar andere landen
in de regio, zoals Rusland of de Centraal-Aziatische republieken.Sinds 1991 is er in de oostelijke buurlanden, met uitzondering van Wit-Rusland,
grote vooruitgang geboekt. De mensenrechtensituatie is veelal verbeterd. Het
democratisch bestel heeft ingang gevonden, zij het niet overal duurzaam wortel
geschoten. Alle landen zijn toegetreden tot de OVSE en de Raad van Europa
(behalve Wit-Rusland), en hebben daarmee de verplichting op zich genomen om
de mensenrechten te eerbiedigen en een pluriform democratisch stelsel te vestigen.
Dat er aan de naleving van deze verplichting nog het een en ander schort,
doet niets af aan de waarde van deze verplichting.Er zijn economische hervormingen doorgevoerd, veelal met steun van de
EU, Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBRD) en de Wereldbank.
Deze hebben de fundamenten gelegd voor een functionerende markteconomie, die
de opkomst van een middenklasse mogelijk heeft gemaakt. Mede dankzij dergelijke
hervormingen hebben deze landen in de afgelopen jaren een sterke economische
groei vertoond, waarmee zij tot de sterkste opkomende markten behoorden, met
tot voor kort jaarlijkse groeicijfers van tussen de 5 en 10%.In het transitieproces speelt de EU steeds nadrukkelijker een rol: als
handelspartner, als investeerder, als donor, en als voorbeeld. Voor de meeste
oostelijke buurlanden is de EU inmiddels de belangrijkste handelspartner en
investeerder geworden. In het kader van het ENB (Europees Nabuurschapbeleid)
wordt het transitieproces met financiële steun en technische assistentie
ondersteund. De oostelijke buurlanden zoeken daarom allemaal, in meer of mindere
mate, nauwere aansluiting bij de EU. Een aantal landen, i.c. Moldavië,
Oekraïne en Georgië, streeft op termijn zelfs naar toetreding tot
de EU. Ook van samenwerking met de NAVO, waarvan sommige landen (i.c. Oekraïne
en Georgië) het lidmaatschap nastreven, gaat een transformerende werking
uit.Het transformatieproces in de regio is geen geëffend pad gebleken,
maar is met horten en stoten verlopen. Deze landen kampen allen nog met problemen op terreinen als onafhankelijke rechtspraak, corruptie, eigendomswetgeving
en – verhoudingen, concurrentiebeleid, institutionele capaciteit, bureaucratie
en verstikkende regelgeving. In sommige landen zien wij een terugkeer naar
oude reflexen, en inperking van fundamentele vrijheden, zoals vrijheid van
de media en democratische rechten. De politieke, economische en maatschappelijke
erfenis van de Tsaristische – en de Sovjetperiode speelt de landen nog
altijd parten bij dit transitieproces.Als gevolg van de mondiale financieel-economische crisis is de stormachtige
groei van de afgelopen jaren tot stilstand gekomen. Wat op termijn de gevolgen
zullen zijn van de financieel-economische crisis in de oostelijke buurlanden,
valt op dit moment moeilijk te zeggen. Het is echter wel duidelijk dat deze
landen door relatief zwakke instituties, onvolkomen ondernemingsbestuur, gebrek
aan transparantie, en een wankele financiële sector, kwetsbaar zijn en
waarschijnlijk moeilijker dan de EU de gevolgen van de crisis kunnen verwerken.
Gezien de grote belangen en investeringen van Europese financiële instellingen
en bedrijven in de oostelijke buurlanden, kan een economische crisis in deze
landen ook directe gevolgen hebben voor de economieën in Europa. Het
is daarom ook in ons eigen belang om de oostelijke buurlanden bij te staan
de gevolgen van de financieel-economische crisis op te vangen. Daarnaast draagt
geïntensiveerde samenwerking bij aan uitbreiding van markttoegang en
vrijhandel met de oostelijke buurlanden. Daarmee kan een tegenwicht worden
geboden aan de roep om protectionistische maatregelen en afscherming van markten,
die in tijden van crisis nogal eens klinkt.Ook andere actuele ontwikkelingen in het afgelopen jaar leiden tot bezinning
op onze relaties met de oostelijke buurlanden. De Russische militaire actie
in Georgië in augustus 2008 toont aan dat Rusland zijn naaste buurlanden
ziet als gelegen binnen een exclusieve invloedssfeer. Dit gegeven kan de veiligheid
van de regio bedreigen. Het gasconflict tussen Oekraïne en Rusland aan
het begin van dit jaar toont de kwetsbaarheid van onze energievoorziening
voor politieke instabiliteit in de regio aan. En de mondiale financieel-economische
crisis, die ook in de oostelijke buurlanden voor grote problemen zorgt, toont
het belang, maar ook de risico’s, van wederzijdse afhankelijkheid aan.Inzet regering voor verdere ontwikkeling van relaties
met oostelijke buurlandenBelang succesvolle transitie (rechtsstaat, bestuur en
modernisering)Nederland en de EU hebben belang bij een succesvolle transitie in de oostelijke
buurlanden, aangezien zij politieke, economische, veiligheids- en energiebelangen
in deze regio hebben. Voorwaarde hiervoor is in de eerste plaats de opbouw
van een rechtsstaat en goed bestuur. Het risico bestaat dat bij stagnatie
van het hervormingsproces de oostelijke buurlanden terechtkomen in een negatieve
spiraal van politieke instabiliteit, criminaliteit, gewelddadige conflicten,
corruptie en economische neergang. In dat geval zullen Nederland en de andere
EU-lidstaten hier direct de weerslag van ondervinden, in termen van criminaliteit
(met name georganiseerde criminaliteit in relatie tot mensenhandel, mensensmokkel
en drugshandel), verminderde veiligheid aan onze oostgrenzen, wegvallende
markten, stokkende energieleveranties en toenemende migratiestromen. Nederland
heeft zich dan ook gecommitteerd aan de modernisering van deze landen. Dit
uit zich in bilaterale steun (Matra-programma, kiesgroepsteun, steun voor
de opbouw van de rechterlijke macht, politie en justitie), ontwikkelingssamenwerking
in een aantal landen, en steun aan activiteiten van het bedrijfsleven,
o.m. in het kader van het PSOM-programma), versterking van bilaterale betrekkingen,
en behartiging van de belangen van de oostelijke buurlanden in internationale
financiële instellingen. Een voorbeeld hiervan is de samenwerking in
de kiesgroep.De regering is van mening dat geïntensiveerde samenwerking tussen
de EU en de oostelijke buurlanden de geëigende manier is om bij te dragen
aan een succesvolle transformatie en modernisering. Tevens wordt hiermee bijgedragen
aan het vermogen van deze landen om de gevolgen van de wereldwijde financieel-economische
crisis op te vangen. Dit is van belang voor een stabiele economische ontwikkeling
in zowel de oostelijke buurlanden als in de EU als geheel. Meer samenwerking,
meer contacten op alle niveaus, en gerichte steun zullen nodig zijn om nieuw
elan in het hervormingsproces te brengen. Het is daarom belangrijk dat Nederland
constructief betrokken blijft bij de vormgeving van het Oostelijk Partnerschap.
Dit om het samenwerkingsproces en de verwachtingen die over en weer over het
Oostelijk Partnerschap bestaan in goede banen te leiden. Dat vergt een intensieve
dialoog en de bereidheid om deze landen en hun bevolking tegemoet te komen
in zaken die voor hen én voor ons van wezenlijk belang zijn.MensenrechtenMensenrechten spelen een belangrijke rol in het Nederlandse buitenlandse
beleid, en dit geldt uiteraard ook voor de oostelijke buurlanden. In deze
landen valt op mensenrechtengebied nog veel te verbeteren, vooral op het gebied
van mediavrijheid, maatschapelijk middenveld, en rechten van seksuele minderheden.
In de afgelopen jaren zijn mensenrechten, mede op aandrang van Nederland,
regelmatig aan de orde gesteld in de diverse samenwerkingsraden van de EU
met de oostelijke buurlanden. In de komende jaren zal Nederland blijven inzetten
op aandacht voor mensenrechten in de relatie tussen de EU en de oostelijke
buurlanden, onder meer in het kader van het Oostelijk Partnerschap, en op
strikte handhaving van het conditionaliteitsbeginsel: verdere geïntensiveerde
samenwerking met de EU is afhankelijk van voortgang op het terrein van de
mensenrechten.Waar nodig, worden mensenrechtenschendingen langs diplomatieke kanalen,
bilateraal of via de EU, aan de orde gesteld bij de betrokken autoriteiten.
In bepaalde gevallen kan de EU ook gemeenschappelijke verklaringen afgeven
om zorg uit te spreken over mensenrechtenschendingen. Daarnaast speelt de
OVSE-Vertegenwoordiger voor de Vrijheid van de Media een belangrijke rol bij
het aan de orde stellen van aantastingen op de mediavrijheid. Nederland volgt
de mensenrechtensituatie in de betrokken landen op de voet, o.m. door regelmatige
rapportages van onze posten, en steunt actief de inzet van beschikbare instrumenten
en kanalen (bilateraal of multilateraal) om mensenrechten-schendingen te bespreken
met betrokken autoriteiten.Nederland ziet de Raad van Europa als een bij uitstek geschikte organisatie
om invloed uit te oefenen op en het verbeteren van de mensen-rechtensituatie
in de oostelijke buurlanden. Mensenrechten vormen één van de
drie kerntaken van de Raad van Europa en juist in de oostelijke buurlanden,
uitgezonderd Wit-Rusland, worden veel activiteiten op dit gebied ontplooid.
De mensenrechtensituatie in de betreffende landen wordt daarnaast intensief
gemonitord door de Raad van Europa. Binnen het kader van de Raad van Europa
is ook het Europese Hof voor de Rechten van de Mens een belangrijke waarborg
voor de bescherming van de mensenrechten in de oostelijke buurlanden.Nederland hecht in het kader van de mensenrechten grote waarde aan de
menselijke dimensie van de OVSE als onderdeel van de geïntegreerde benadering
van veiligheid. Het overeind houden van vele bereikte verbintenissen, zoals
verkiezingswaarneming, blijft voor de EU en Nederland van groot belang. Nederland
staat vol achter het mandaat van ODIHR (Office for Democratic
Institutions and Human Rights), in een tijd dat de onafhankelijkheid
van ODIHR door een toenemend aantal deelnemende staten wordt betwist. Naast
het ODIHR hecht Nederland binnen de menselijke dimensie bijzondere waarde
aan de rol van de «High Commissioner on National
Minorities» (HCNM). De HCNM heeft onder andere aandacht gevraagd
voor de behandeling van nationale minderheden in Oekraïne en in de Zuidelijke
Kaukasus.De mensenrechtensituatie in o.a. Wit-Rusland blijft zorgelijk. Nederland
is van mening dat Wit-Rusland de komende maanden significante stappen dient
te zetten op de in de Raadsconclusies van 13 oktober 2008 genoemde gebieden
(persvrijheid, mediawet, kieswet, mensenrechten en democratisering) om in
aanmerking te komen voor volwaardige opname in het Oostelijk Partnerschap.
Dit is ook een noodzakelijke voorwaarde voor de afschaffing van de sancties
tegen Wit-Rusland.Vanuit het Mensenrechtenfonds worden diverse mensenrechten-activiteiten
en NGO’s in de regio ondersteund in landen die geen OS-partnerlanden
zijn of waarop een exit-strategie van toepassing is. Dit jaar zullen nieuwe
middelen uit dit fonds worden aangewend voor activiteiten in Armenië
en Azerbeidzjan. De inzet van het mensenrechtenfonds voor actviteiten in Wit-Rusland
zal worden geïntensiveerd, o.m. voor ondersteuning van een onafhankelijk
radiostation. Voor Oekraïne, waar totnogtoe geen mensenrechtenactiviteiten
werden ontplooid met steun uit het Mensenrechtenfonds, zal worden bekeken
hoe in de komende jaren actiever steun kan worden verleend aan mensenrechten-activiteiten.
In Moldavië, dat een OS-partnerland is, wordt thans via de Wereldbank
steun verleend aan goed bestuurprogramma’s. Gelet op het feit dat de
OS-relatie met Moldavië in de komende zal worden afgebouwd, kan steun
aan mensenrechtenactiviteiten en -programma’s worden overwogen in het
kader van de verbreding van de relaties.Strategische aspectenRusland beschikt om historische redenen over grote politieke, militaire,
economische, en culturele invloed in de regio. Naarmate de betreffende landen
zich sterker op Europa richten, kan dit botsen met het Russische streven naar
een exclusief droit de regard in de regio. De
oorlog in Georgië in augustus 2008 en de gascrisis met Oekraïne
aan het begin van dit jaar vormen hier uitingen van. Het is van belang Rusland
ervan te overtuigen dat de intensivering van betrekkingen met de oostelijke
buurlanden niet tegen Rusland, of tegen de Russische belangen in de regio,
is gericht. Moskou kan echter geen exclusieve invloedssfeer in de regio opeisen:
wij willen niet meer terug naar een opgedeeld Europa. In een globaliserende
wereld met onderling verstrengelde belangen en wederzijdse afhankelijkheid
is geen plaats voor dergelijk machtsdenken.Het is belangrijk dat de oostelijke buurlanden zelf een balans vinden
tussen het gaan van een eigen weg en hun (historische) relatie tot Rusland.
Voor Nederland blijft daarbij overigens buiten kijf dat landen ten principale
zelf moeten kunnen bepalen tot welke allianties en samen-werkingsvormen zij
uiteindelijk graag willen behoren. De betreffende landen kunnen niet slechts
door het prisma van de betrekkingen met Rusland worden bezien.De Oostelijke buren van de EU zijn (direct of indirect) ook de buren van
Rusland. Het behoeft geen verder betoog dat de geschiedenis diepe sporen in
de onderlinge relaties tussen de oostelijke buren en Rusland heeft getrokken.
Enerzijds leidt dit tot een moeizame onderlinge verhoudingen; het resultaat
van de politieke en militaire invloed die Rusland nog altijd in de regio heeft.
Anderzijds bestaan er nog altijd intensieve culturele en economische banden;
Rusland vormt voor veel van de landen de belangrijkste handelspartner. Hoe
moeilijk dit ook zal zijn, de oostelijke buurlanden moeten een balans vinden
tussen het gaan van een eigen weg en hun (historische) relatie tot Rusland.
Europa moet de oostelijke buren hierbij zoveel mogelijk steunen en aanmoedigen
in de relatie met Rusland de «reset»-knop in te drukken, om met
de woorden van de Amerikaanse Vice-President Biden te spreken.De regering deelt in dit verband de mening van de AIV, dat het onwenselijk
zou zijn indien de intensivering van onze betrekkingen met de oostelijke buurlanden
een negatieve weerslag zou hebben op onze betrekkingen met Rusland. Zoals
de AIV terecht stelt, mag de relatie met Rusland niet van mindere kwaliteit
of van minder belang zijn dan die met de oostelijke buurlanden. Ook kan betrokkenheid
van Rusland bij het Oostelijk Partnerschap geen vervanging vormen van een
zelfstandig Rusland-beleid van de EU, zoals de AIV terecht opmerkt. Daarvoor
is de relatie met Rusland te zeer sui generis,
en simpel gezegd, te belangrijk voor Europa.VeiligheidsaspectenAlgemeenEen belangrijke inzet van Nederland ten aanzien van de Oostelijke buurlanden
is om vrede, veiligheid en stabiliteit te realiseren. Dat is een doel op zichzelf
en bovendien noodzakelijk om het transformatieproces in deze landen verder
te kunnen bevorderen. Nederland tracht hieraan een wezenlijke bijdrage te
leveren, bilateraal en in EU, OVSE, NAVO en VN. Het accent ligt daarbij op
conflictbeheersing (EU-, OVSE- en VN-missies) en modernisering en hervorming
van de defensie sectoren (EU en NAVO). De inzet van deze organisaties moet
ook in hun onderlinge verband worden bezien.De bedreiging voor veiligheid en stabiliteit in de Oostelijke buurlanden
komt voornamelijk voort uit interne kwetsbaarheden. Het ontbreekt vooralsnog
aan solide democratische, rechterlijke, economische en defensie structuren.
Verder houden interne territoriale conflicten, zoals in Moldavië (Transdnjestrië)
en Georgië (Abchazië en Zuid-Ossetië), politieke, economische
en defensie hervormingen tegen. Er zijn ook dreigingen die van buitenaf komen,
zoals deze zomer bleek bij de inval van Rusland in Georgië. Een ander
voorbeeld daarvan is het conflict tussen Azerbeidzjan en Armenië (Nagorno-Karabach).De toenemende betrokkenheid van vooral de EU, OVSE en NAVO bij de transformatie
van deze regio geeft een impuls aan de stabiliteit. Het Oostelijk Partnerschap
past daarbij. Nederland meent dat, in aanvulling op de ontplooiing van het
Oostelijk Partnerschap, de EU, OVSE en de NAVO, samen met de VS en Rusland,
initiatieven moeten nemen die constructief bijdragen aan de oplossing van
de conflicten in de regio. Naast het waarborgen van de externe veiligheid
met betrekking tot de oostelijke buurlanden is ook het versterken van de interne
veiligheid met betrekking tot deze landen belangrijk. Het kader van de JBZ
externe betrekkingen (waaronder politie, justitie, douane, grensbewaking en
wetshandhaving) is daarbij van groot belang.GBVB/EVDBDe EU zet zich in het kader van het Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid
(GBVB) en het Europees Veiligheids- en Defensiebeleid (EVDB), in voor conflictbeheersing
in de oostelijke buurlanden (i.c. Moldavië en de Kaukasus), o.m. door
ontplooiing van missies op de grens van Moldavië/Oekraïne (EU Grensassistentie
missie) en in Georgië (EU Monitoring missie), in nauwe samenwerking met
UNOMIG, de VN-missie in Georgië. In Moldavië/Oekraïne is de
missie gericht op grensbewaking, m.n. bij de afgescheiden regio Transdnjestrië
waarmee smokkel kan worden tegengegaan. De missie in Georgië richt zich
op waarneming van de naleving van de staakt-het-vurenovereenkomst tussen Georgië
en Rusland. Ook heeft de EU Speciale Vertegenwoordigers aangesteld voor Georgië,
Moldavië en de zuidelijke Kaukasus. Doel is bijdrage te leveren aan conflictbeheersing
en daarmee politiek profiel te leveren aan de betrokkenheid van de EU bij
deze regio. Waar noodzakelijk en mogelijk zal de regering haar verantwoordelijkheid
blijven nemen, en bijdragen aan deze missies.De EU onderneemt daarnaast verschillende activiteiten met Oekraïne
binnen het EVDB, gericht op dialoog over defensiehervormingen en training
van defensiepersoneel. Daarnaast levert Oekraïne als derde land ook een
bijdrage aan de staf van de EU Politiemissie in Bosnië-Herzegovina. Daarmee
is dit het enige oostelijke buurland dat op een dergelijke manier samenwerkt
met de EU. De regering blijft de bijdragen van de oostelijke buurlanden aan
EU-missies aanmoedigen. Dit bevordert niet alleen de verdere samenwerking
met de EU en behartigt wederzijdse belangen in de regio, maar draagt eveneens
bij aan de verdere opbouw van de militaire en civiele capaciteiten van de
EU. De vorm die een dergelijke bijdrage van de oostelijke buurlanden aanneemt,
is afhankelijk van de aard van de missie en de toegevoegde waarde van de bijdrage.OVSEDe Nederlandse regering hecht waarde aan de OVSE als forum voor de dialoog
tussen alle staten van Europa, inclusief de oostelijke buren van de EU, over
veiligheid, democratie en mensenrechten in Europa. Ook dragen diverse OVSE-veldoperaties
(kantoren en waarnemersmissies) in praktische zin bij aan de bevordering van
stabiliteit en opbouw van de democratische rechtsstaat in deze regio. Zo dragen
de veldkantoren in Minsk, Bakoe, Jerevan en Kiev actief bij aan conflictpreventie
en stabiliteit in de regio door hun inzet op de naleving van mensenrechten,
de opbouw van een democratische rechtsstaat en goed bestuur. Daarnaast is
sinds 1993 een OVSE-waarnemingsmissie actief in Moldavië om de vreedzame
oplossing van het conflict in Transdnjestrië te bevorderen. Alhoewel
de OVSE-missie in Georgië sinds 31 december 2008 is gesloten, is
de OVSE daar nog wel actief, via een twintigtal militaire waarnemers en door
betrokkenheid bij de zogenaamde Genève-besprekingen. De OVSE draagt
op deze wijze bij aan de stabiliteit in de oostelijke buurlanden. De Nederlandse
regering ziet grote meerwaarde van de OVSE in deze presentie op de grond en
ondersteunt deze politiek en operationeel (via gedetacheerde Nederlanders).NAVONederland steunt ook de verdere verdieping van de betrekkingen tussen
de NAVO en de oostelijke buren. De NAVO heeft een uitgebreid partnernetwerk
en zet met het Partnerschap voor Vrede (PvV) in op praktische samenwerking
met een aantal oostelijke buurlanden. Het PvV biedt een maatwerkprogramma
waarmee wordt geprobeerd defensiehervormingen in het betreffende
partnerland te bewerkstelligen. Verder zet de NAVO in op samenwerking en dialoog
met Georgië en Oekraïne in de NAVO-Georgië (NGC) en de NAVO-Oekraïne
Commissie (NUC). In deze gremia wordt de voortgang van de hervormingen in
beide landen wordt besproken. Hoewel in tijdens de ministeriële bijeenkomst
van ministers van Buitenlandse Zaken van december 2008 is vastgesteld dat
beide landen nog niet klaar zijn voor een Membership Action Plan (algemeen
beschouwd als het voorportaal voor NAVO-lidmaatschap), is besloten de dialoog
met de NGC en de NUC te intensiveren aan de hand van Annual National Programmes
(ANP). Op dit moment worden de modaliteiten voor deze ANP’s uitgewerkt.
Tot slot leveren veel van de partnerlanden een waardevolle bijdrage aan NAVO-operaties.
Vooral Oekraïne is actief in ondermeer Afghanistan, Irak en Kosovo.Economische betrekkingenNederland erkent het belang voor de EU om een goede economische relatie
met de oostelijke buurlanden te houden en te ontwikkelen, in een globaliserende
wereld. Meer investeringen en handel zijn dus gewenst. Groei van de handel
met de EU zal vooral aanvullend zijn op de productiecapaciteit in de EU; importen
uit de buurlanden zijn weinig concurrerend met de EU. De gas- en olieproducerende
en doorvoerlanden zijn van toenemende betekenis voor de EU, en dus ook voor
Nederland.Op het gebied van verdergaande economische integratie wordt voorgesteld
om te streven naar diepgaande en uitgebreide vrijhandelszones met de oostelijke
partners die op de lange termijn kunnen uitgroeien tot een economisch gemeenschap
in het nabuurschapgebied. Het voorstel om met elk van de landen een «deep
and comprehensive FTA (DCFTA’s)» (diepgaande vrijhandelszone)
af te sluiten wordt door Nederland met enige slagen om de arm verwelkomd.
Welke reikwijdte van de akkoorden haalbaar is, wordt nog bestudeerd. De vrijhandelszones
zullen praktisch al het handelsverkeer moeten omvatten, met inbegrip van de
energiesector, en gericht moeten zijn op maximale liberalisering. Het tempo
van deze liberalisering zal afhankelijk zijn van de ontwikkelingsgraad van
de economie van elk land.Naar het oordeel van Nederland valt nog veel winst te behalen door het
wegnemen van indirecte handelsbarrières, zoals douanecontroles en administratieve
barrières alsook veterinaire en fytosanitaire belemmeringen. Hiervoor
is het niet per se nodig dat de oostelijke partners in dit stadium al integreren
met de interne markt, of toewerken naar vrijhandelsakkoorden.Toekomstige vrijhandelsakkoorden moeten voortbouwen op de criteria van
de WTO, waarvan de meeste oostelijke buurlanden (met uitzondering van Azerbeidzjan
en Wit-Rusland) inmiddels lid zijn. Hierbij is nadere analyse vereist naar
mogelijk nadelige consequenties voor de relatie met Rusland. De regering deelt
in dit verband de mening van de AIV dat economische integratie met de oostelijke
buurlanden niet zou mogen leiden tot ongewenste verlegging van handelsstromen
(trade diversion) ten nadele van de handelsrelaties
met Rusland, gelet op het feit dat Rusland nog geen lid is van de WTO. Anderzijds
kan economische integratie met de oostelijke buurlanden niet afhankelijk blijven
van voortgang, of het gebrek daaraan, in de toetreding van Rusland tot de
WTO.De huidige handelsrelatie met de oostelijke buurlanden, m.u.v. Moldavië,
is gebaseerd op het eenzijdige Algemeen Preferentieel Stelsel (APS) van de
EG. Op basis daarvan kunnen deze landen goederen tegen verlaagd tarief uitvoeren
naar de EU. Omdat de landen in de Kaukasus 27 fundamentele verdragen
t.a.v. mensen- en arbeidsrechten, milieu en goed bestuur hebben geratificeerd
en geïmplementeerd, genieten deze landen zelfs van de gunstigere APS+
regeling die voor veel goederen vrije markttoegang biedt. De preferenties
van Wit-Rusland onder de APS regeling zijn ingetrokken, omdat het land een
fundamenteel ILO-verdrag schendt. In de regeling staat goed bestuur en duurzaamheid
centraal. Nederland hecht sterk aan een goede naleving van deze normen en
wenst dit voort te zetten in de toekomstige economische betrekkingen met de
oostelijke buren. Aan Moldavië heeft de Unie sui generis (eenzijdige) handelspreferenties toegekend.Wat betreft de bilaterale economische relaties met betrokken landen is
vooral Oekraïne voor Nederland van belang. Het is een in potentie belangrijke
partner gezien de omvang, de strategische ligging, het agrarische potentieel
en de relatief goed opgeleide bevolking. Tot het uitbreken van de financieel-economische
crisis werd het land beschouwd als een groeimarkt die geografisch gezien relatief
dicht bij de EU (en Nederland) is gelegen. Daarnaast is Nederland één
van de belangrijkste investeerders in Oekraïne. Dit alles bood en biedt
mogelijk op termijn kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven, reden waarom
Oekraïne door het Ministerie van Economische Zaken en het Ministerie
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit als een van zijn prioriteitenlanden
is aangemerkt. Gebrekkige, niet-transparante wet- en regelgeving en ernstige
corruptie zorgen echter voor een slecht ondernemingsklimaat en werpen barrières
op voor het Nederlandse bedrijfsleven.De overige landen (Wit-Rusland, Moldavië, Georgië, Armenië
en Azerbeidzjan) leveren voor het Nederlands bedrijfsleven relatief geringe
kansen op, zij het dat een democratisch Wit-Rusland op termijn een interessante
handelspartner kan worden. Het belang van Azerbeidzjan ligt vooral op energiegebied.De gevolgen van de mondiale financieel-economische crisis voor de oostelijke
buurlanden vervullen de regering met zorg. Hoewel de situatie uiteraard van
land tot land verschilt, is er in vrijwel alle betrokken landen sprake van
een terugval in industriële productie, export en economische ontwikkeling,
die gepaard gaat met een koersval van locale valuta’s die de koopkracht
van grote delen van de bevolking ondermijnt. Deze situatie wordt verergerd
door zwakke politieke sturing, gebrekkige bestuurlijke capaciteit en intransparantie.
Het wordt voor regeringen en bedrijven in de oostelijke buurlanden steeds
moeilijker om aan hun internationale betalingsverplichtingen te voldoen. Aangezien
de stormachtige economische groei in de oostelijke buurlanden in het afgelopen
decennium voor een belangrijk deel is gefinancierd met kredieten van Europese
financiële instellingen, zullen deze ook direct de gevolgen ondervinden
van betalingsproblemen van debiteuren in de oostelijke buurlanden. Door geïntensiveerde
samenwerking, gerichte ondersteuning aan het hervormingsproces, institutionele
versterking en verdere handelsliberalisatie kan de EU bijdragen aan vergroting
van de weerbaarheid van de oostelijke buurlanden in tijden van financieel-economische
crises. Maar hierbij is ook een belangrijke rol weggelegd voor niet-EU instellingen
als IMF en EBRD.EnergiezekerheidDe oostelijke buurlanden zijn productie- en doorvoerlanden van gas en
olie vanuit Rusland en de Kaspische regio naar de EU. De recente gascrisis
heeft aangetoond hoe kwetsbaar de doorvoer van gas vanuit Rusland via Oekraïne
is. De EU wil die kwetsbaarheid onder meer verminderen door diversificatie
van aanvoerroutes en leveranciers. In dat verband zijn additionele
gaspijpleidingen, zoals Nabucco en Nord Stream., van grote betekenis. Voor
de realisatie van een Southern Corridor zijn de oostelijke buurlanden op de
Kaukasus – Azerbeidzjan en Georgië – van strategische betekenis.
Datzelfde geldt overigens voor de aanvoer van olie vanuit Centraal-Azië
en de Kaukasus. De EU zal zijn relaties met deze landen dan ook structureel
dienen te versterken.Diversificatie van leveranciers en aanvoerroutes is evenwel een proces
van lange adem. De EU moet ermee rekening houden dat landen als Oekraïne
en Moldavië nog lange tijd cruciale doorvoerlanden zullen blijven voor
de Europese gasvoorziening. Het is daarom van groot belang dat deze landen
op het terrein van energievoorzieningszekerheid nauwer aan de EU worden gebonden
en dat het investeringsklimaat in deze landen verbetert. Een belangrijke stap
in dit verband zal de toetreding zijn van Moldavië en Oekraïne tot
de Energiegemeenschap. Hierover wordt op dit moment onderhandeld. De Energiegemeenschap
stelt zich als doel een interne energiemarkt tot stand te brengen tussen de
Europese Unie en de oostelijke buurlanden van Europa. Deze landen staan voor
de uitdaging om hun energieregelgeving in overeenstemming te brengen met de
Europese regelgeving. De verdere ontwikkeling van de Energiegemeenschap is
daarmee ook van belang voor de energievoorzieningszekerheid van de EU.In EU-verband wordt in het kader van de tweede Strategic Energy Review
met betrekking tot energievoorzieningszekerheid ook aandacht gevraagd voor
de ontwikkeling van het Oostelijk Partnerschap en het belang van energiesamenwerking.
Voor het Oostelijk Partnerschap zou dan ook moeten worden bekeken in hoeverre
op energiegebied aansluiting kan worden gevonden bij de relaties die er al
bestaan met het Energiegemeenschap.Mobiliteit, personenverkeer en migratieVoor de oostelijke buurlanden vormt vrij personenverkeer een belangrijke
onderdeel van de betrekkingen met de Europese Unie. Toenemende mobiliteit
is in principe een positieve ontwikkeling, mits beheersbaar en fraudebestendig.
Meer zakelijk personenverkeer, meer uitwisselingen van bijv. studenten, artiesten
en wetenschappers, en meer politieke en ambtelijke contacten dragen immers
bij aan welvaart en stabiliteit – in de oostelijke buurlanden, maar
ook in de EU. Het ligt in de lijn der verwachting dat verdere geïntensiveerde
samenwerking tussen de Europese Unie en de oostelijke buurlanden zal leiden
tot toenemend personenverkeer en mobiliteit vanuit deze landen naar de EU.
De consequenties hiervan zijn nu reeds zichtbaar: een derde van alle derdelanders
in de Unie is inmiddels afkomstig uit de oostelijke en zuidoostelijke buurlanden
van de EU. Het is derhalve van belang om dit proces in goede banen te leiden.
Hierbij dient voldoende aandacht te zijn voor het tegengaan van illegale migratie,
mensenhandel en mensensmokkel, te meer daar deze landen niet alleen van betekenis
zijn als landen van herkomst, maar ook en in een aantal gevallen in het bijzonder
als transitlanden. In Nederland gaat het, voor wat betreft legaal verblijvende
derdelanders uit de oostelijke buurlanden, overigens om relatief bescheiden
aantallen. De regering onderschrijft in dit verband in principe de stelling
van de AIV dat een weloverwogen versterking van onderlinge contacten tussen
maatschappelijke groeperingen, over en weer, van veel belang is voor het verspreiden
van de waarden en normen die in de EU gangbaar zijn.In het Oostelijk Partnerschap vormt visumliberalisatie een lange termijndoelstelling,
onder strikte voorwaarden en te realiseren door een stapsgewijze benadering.
De eerste stap in het proces naar visumliberalisatie vormt de
zgn. visumfacilitatie, een nieuw instrument om de afgifte van visa voor kort
verblijf aan onderdanen van derde landen voor bepaalde categorieën per
geval te vergemakkelijken. Inmiddels zijn door de EU visumfacilitatie-overeenkomsten
gesloten met 8 landen, waaronder Rusland, Oekraïne en Moldavië.
De Europese Commissie heeft het mandaat gekregen om met Georgië te onderhandelen
over een visumfacilitatie-overeenkomst. Het sluiten van een visumfacilitatie-overeenkomst
is gekoppeld aan het sluiten van een terug- en overname-overeenkomst, opdat
niet-rechtmatig verblijvende vreemdelingen gemakkelijker kunnen worden teruggestuurd.
Met Rusland en Oekraïne lopen op dit moment onderhandelingen over de
uitvoeringsprotocollen die vallen binnen deze readmissie-overeenkomsten.De Nederlandse invalshoek bij uitbreiding van visumfacilitatie is terughoudend,
omdat er nog te weinig ervaring met dit nieuwe instrument is opgedaan, het
mogelijk tot overspannen verwachtingen in de betrokken landen leidt, de implementatie
van de gelijktijdig in werking getreden terug- en overnameovereenkomsten moet
worden afgewacht, en omdat de behandeling van visa door gereduceerde tarieven
niet langer kostendekkend is. De regering huldigt nl. het principe dat de
leges de kosten van visumbehandeling moeten dekken. Wel deelt de Regering
de mening van de AIV dat deze kwestie niet versmald moet worden tot de financiering
van visumfacilitatie. De regering wil daarom de uitvoering van bestaande visumfacilitatie-overeenkomsten
eerst afwachten alvorens deze uit te breiden. Eventuele stappen in het proces
naar visumliberalisatie dienen naar de mening van de regering uitsluitend
te worden gebaseerd op de mate van voortgang die op dit terrein wordt geboekt.
Het Oostelijk Partnerschap voorziet in de sluiting van «Mobility and
Security Pacts» tussen de EU en de oostelijke buurlanden. Deze overeenkomsten
zijn erop gericht de oostelijke buurlanden aan te moedigen om de noodzakelijke
hervormingen door te voeren op JBZ-terrein, terwijl anderzijds aan de inwoners
van deze landen de mogelijkheid wordt geboden van een grotere mobiliteit naar
de EU-landen. De regering is echter nog niet overtuigd van de meerwaarde van
deze «Mobility and Security Pacts» t.o.v. de zogenaamde «mobiliteitspartnerschappen»,
wat een reeds bestaand instrument is en waarvan de regering eerst de evaluatie
wil afwachten (zie ook hieronder).Voor de concrete invulling van de samenwerking tussen de EU en de Oostelijke
buurlanden over het beheer van migratie zal gebruik worden gemaakt van de
bestaande instrumenten die in het kader van de «Global Approach to Migration»
worden ontwikkeld. M.h.o.o. beheersing van migratie zijn in het kader van
de «Global Approach to Migration» van
de EU zogenaamde «mobiliteitspartnerschappen» ontwikkeld, waarin
de samenwerking van EU-lidstaten op het gebied van migratie met de buurlanden
concretere vorm krijgt door een geïntegreerde aanpak van justitie, ontwikkelingsbeleid
en buitenlands beleid, op basis van vrijwillige deelname door lidstaten. Er
is inmiddels door een aantal EU-lidstaten (waaronder overigens niet Nederland)
een proefmobiliteits-partnerschap aangegaan met Moldavië. Ook zijn er
besprekingen gaande met Georgië over het sluiten van een proefmobiliteits-partnerschap.
De lopende proef-mobiliteits-partnerschappen zullen in juni a.s. worden geëvalueerd.
Afhankelijk van de uitkomst hiervan, zouden ook met de andere oostelijke buurlanden
mobiliteitspartnerschappen kunnen worden afgesloten, en zou Nederland zich
hierbij kunnen aansluiten. Nederland neemt voorts deel aan het door Roemenië
opgerichte Zwarte Zee samenwerkingsplatform, gericht op het tegengaan van
illegale migratie, grenscontrole en mensensmokkel.Met deze regio zal de inzet zich met name richten op capaciteitsopbouw
voor migratiemanagement, het tegengaan van mensensmokkel en mensenhandel,
het ondersteunen van de rule of law, bespreking
van de visa-overstayers-problematiek, en de terugkeer van onrechtmatig verblijvenden,
bij voorkeur door het sluiten van terug- en overnameverdragen. Nederland is
terughoudend ten aanzien van verruiming van de huidige mogelijkheden voor
mobiliteit (arbeidsmigratie). In ieder geval zullen de behoeften en situatie
van de Nederlandse arbeidsmarkt leidend zijn voor het Nederlandse beleid ten
aanzien van migratie vanuit de oostelijke buurlanden.Bilaterale betrekkingenNederland heeft vanaf het begin van hun onafhankelijkheid nauwe betrekkingen
met de oostelijke buurlanden aangeknoopt, en de transitie steeds ondersteund.
Met het Matra-programma (Maatschappelijke Transformatie) werd de opbouw van
een maatschappelijk middenveld ondersteund, en Nederland is hiermee één
van de grootste donoren in de regio. Mede naar aanleiding van het hiervoor
genoemde AIV-rapport van 2005 is besloten met ingang van 2006 het Matra-programma
ook open te stellen voor Armenië, Georgië en Moldavië. In Oekraïne
en Wit-Rusland worden al langer Matra-projecten gefinancierd. Bij kleine projecten
gaat het om directe bijdragen aan lokale maatschappelijke organisaties. Bij
de grotere Matra-projecten wordt door het financieren van op transformatie
gerichte projecten duurzame samenwerking tussen Nederlandse en lokale maatschappelijke
organisaties bevorderd. Daarnaast neemt Nederland actief deel aan het EU Twinning
programma. Daarbij koppelt de EU een overheidsinstantie uit een EU-lidstaat
aan de zusterorganisatie in een kandidaat-lidstaat of in een van de oostelijke
buurlanden. Zo draagt bijvoorbeeld de Voedsel- en Warenautoriteit bij aan
het verbeteren van de kwaliteit en voedselveiligheid in de visserij van Azerbeidzjan.Met een aantal landen in de regio, i.c. Moldavië, Georgië en
Armenië, onderhoudt Nederland een ontwikkelingssamenwerkingsrelatie,
die in de komende jaren evenwel zal worden uitgefaseerd (i.c. Armenië)
dan wel verbreed (i.c. Georgië en Moldavië), gelet op het feit dat
deze landen inmiddels de status van middeninkomenland hebben bereikt. De Nederlandse
inzet zal zich in deze landen richten op de achterblijvende millenniumdoelen
en het verbreden van de ontwikkeling van het land, waarbij andere vormen van
samenwerking, in het bijzonder op economisch vlak, belangrijker zullen worden,
terwijl de OS-relatie geleidelijk wordt afgebouwd.Een aantal landen in deze regio, namelijk Moldavië, Oekraïne,
Armenië en Georgië, is lid van de door Nederland aangevoerde kiesgroep
in de Wereldbank en het IMF. Dit houdt in dat de Nederlandse bewindvoerder
deze landen vertegenwoordigt in de raad van bewindvoerders van deze belangrijke
internationale financiële instellingen. Deze «kiesgroeprelatie»
geeft een bijzondere dimensie aan de bilaterale betrekkingen met de betrokken
landen. Juist in tijden van financieel-economische crisis geeft dit ons land
een bijzondere verantwoordelijkheid. In het kader van de kiesgroeprelatie
vindt intensieve technische samenwerking met de financiële autoriteiten
in deze landen plaats. De «kiesgroeprelatie» met deze landen heeft
daarnaast uitstralingseffecten op andere dan financiële beleidsterreinen
van bilaterale samenwerking. De regering hecht eraan dat deze kiesgroeprelatie
wordt bestendigd, omdat de kiesgroep de Nederlandse positie in internationale
financiële instellingen versterkt.Op economisch gebied heeft Nederland zich niet onbetuigd gelaten in de
regio. Het Nederlandse bedrijfsleven in zeer actief in de regio, vooral in
Oekraïne, mede dankzij steun van het Ministerie van Economische Zaken
en het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (in het verleden
o.m. het PSOM-programma). Nederland behoort tot de grootste handelspartners
en investeerders in de regio. Het handelsvolume met de oostelijke buurlanden
bedroeg bijna € 4.2 miljard in de eerste 11 maanden van 2008, waarvan € 2.2
miljard aan uitvoer en € 2 miljard aan invoer. Dit handelsvolume
zal naar verwachting dalen als gevolg van de economische crisis, maar op termijn
blijven de oostelijke buurlanden een belangrijke groeimarkt voor het Nederlandse
bedrijfsleven. Implementatie van het PSOM-programma in Oekraïne stuit
echter op problemen door capaciteitsproblemen aan Oekraïense kant. Hierover
vindt thans bilateraal overleg met Oekraïne plaats. Het oude PSOM-programma
zal worden vervangen door een nieuw programma waarmee investeringen van het
Nederlandse bedrijfsleven in de regio worden aangemoedigd.De bilaterale milieusamenwerking zal worden voortgezet. In opdracht van
het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM)
zal het komend jaar een opdrachtenprogramma PSO-Milieu worden uitgevoerd,
dat open staat voor Oekraïne en Georgië. Ook in het programma G2G
werken de ministeries van Economische Zaken en VROM aan bilaterale capaciteitsopbouw
van overheden in Georgië en Oekraïne. Voor het Ministerie van Landbouw,
Natuurbeheer en Voedselkwaliteit is Oekraïne een belangrijk aandachtsgebied,
gezien de goede perspectieven die Oekraïne onder andere biedt aan het
agro-bedrijfsleven en het belang van Oekraïne voor biodiversiteit en
ecosystemen. Met de Russische Federatie en de Oekraïne werkt Nederland
reeds meer dan 15 jaar samen op het terrein van het natuurbeleid. Daarbij
komen ook gerelateerde onderwerpen als waterbeleid en milieubeleid aan de
orde. De speerpunten voor de Nederlandse samenwerking zijn verankerd in het
beleidsprogramma «Biodiversiteit werkt» (2008) en worden in overleg
met de betreffende landen steeds uitgewerkt in een gezamenlijk werkprogramma.
Naast bescherming van de natuur zal de samenwerking zich in de komende jaren
in toenemende mate gaan richten op het verduurzamen van handel.Geen toetredingsperspectiefHet vraagstuk van het lidmaatschapsperspectiefOfschoon de oostelijke buurlanden van de Unie theoretisch gezien, gegeven
artikel 49 van het verdrag betreffende de Europese Unie, op enig moment een
lidmaatschapsaanvraag kunnen doen, acht de regering perspectief op EU-lidmaatschap
voor deze landen op dit moment niet aan de orde (zie ook de «notitie
inzake de relaties van de Europese Unie met haar buren» van 1 juli
2008, kamerstuk 31 202 nr. 29). In haar mededeling over het Oostelijke
partnerschap doet de Commissie hierover overigens ook geen uitspraken. Het
Oostelijk Partnerschap is geen voorportaal voor lidmaatschap. De mening van
de AIV dat een toetredingsperspectief uitdrukkelijk moet worden erkend (zonder
dat er aanleiding bestaat dit perspectief te concretiseren) deelt de regering
niet. Het Oostelijk Partnerschap biedt een alternatief, en het nabuurschapbeleid
biedt nog zeer veel onbenutte mogelijkheden, die aangewend kunnen worden om
de relatie met de Oostelijke buurlanden op een zinvolle wijze te verdiepen.
Het bieden van een toetredingsperspectief leidt slechts tot vermijdbare verwarring
en politieke teleurstelling.Nederland steunt de oostelijke buurlanden in de economische, politieke
en maatschappelijke hervormingen waarop zij zich concentreren. Dit soort processen
kan zeer goed worden gestimuleerd door institutionele versterking, handelsliberalisatie
en technische assistentie. Het hervormingsproces heeft op zichzelf reeds een
groot positief effect, dat los staan van een eventueel lidmaatschapsperspectief.
Het ENB en het Oostelijk Partnerschap bieden hiertoe uitstekende aanknopingspunten
en instrumenten. Daarnaast moedigt de regering de landen aan
om hun wetgeving aan te passen aan het acquis communautaire, met name wat
betreft de regelgeving van de interne markt. Hiermee kunnen de economieën
van deze landen nauwer met die van de EU worden geïntegreerd. Het Oostelijk
Partnerschap impliceert tevens een opdracht aan de oostelijke buurlanden zelf:
naarmate zij hun normen, waarden en standaarden meer aan die van de EU conformeren,
komen zij ook dichter bij de EU te staan. Op zichzelf is dit al een politiek
proces. De verschillende instrumenten van het Oostelijk Partnerschap zullen
gedifferentieerd per land worden ingezet: intensivering van de samenwerking
vindt alleen plaats op basis van conditionaliteit.PartenariaatDe regering wil wel de mogelijkheid voor een partenariaat (niet te verwarren
met het partnerschap-concept zoals in het Oostelijk Partnerschap) openhouden.
Zoals reeds gesteld in de brief inzake het partenariaat van mei 2008 (kamerstuk
31 202 nr. 26), zou het partenariaat naar de mening van de regering van
toepassing kunnen zijn op de zes oostelijke buren, die in theorie gezien hun
geografische ligging de mogelijkheid hebben het EU lidmaatschap aan te vragen,
maar in realiteit geen concreet lidmaatschapsperspectief hebben. Het partenariaat
kan dan ook de uitkomst vormen van het proces waarvoor het Oostelijk Partnerschap
het kader schept, en kan naar de overtuiging van de regering worden gerealiseerd
binnen het kader van het nabuurschapbeleid. Zoals wij reeds aangaven in het
Algemeen Overleg met Uw Kamer over uitbreiding op 27 november 2008, is
de ruimte die aanvankelijk bestond tussen het partenariaat en het nabuurschapbeleid
immers grotendeels verdampt. In zekere zin kan het partenariaat dan ook worden
beschouwd als een fase waarin het nabuurschapbeleid in de relatie met de buurstaten
zijn maximale potentieel bereikt. Met de AIV is de regering van mening dat
het Oostelijk partnerschap niet op gespannen voet staat met het begrip «partenariaat».Financiële kadersVoor de periode 2007–2013 heeft de Europese Unie binnen de EU begroting
in totaal ruim € 3,2 miljard vrijgemaakt voor de oostelijke buren.
De Commissie stelt daarnaast in haar mededeling voor om in de periode 2009–2013 € 600
miljoen extra te reserveren voor specifiek het Oostelijk Partnerschap (€ 250
mln. via herschikking binnen het European Neighbourhood Policy Instrument
(ENPI) en € 350 mln aan additionele middelen).Het ENPI voorziet in communautaire hulp aan de Nabuurschaplanden (zowel
Oosterburen van de Unie als Mediterrane Partners). De Commissie hanteert naast
welvaarts-, armoede-, hervormings- en bevolkingscriteria ook een informeel
geografisch criterium bij de verdeling van de zogenoemde ENPI middelen, waarbij
momenteel 1/3 van deze ENPI middelen beschikbaar zijn voor de Oosterburen
van de Unie en 2/3 voor de Mediterrane Partners. Deze verhouding zal door
de beschikbaarheid van extra middelen voor de oostelijke buren (maximaal EUR
600 miljoen) enigszins wijzigen ten gunste van de oostelijke buren. De regering
heeft hiertegen geen bezwaar. Met de AIV is Nederland van mening dat de verdeling
oost/zuid tegen het licht gehouden kan worden op een opportuun moment in de
toekomst. De AIV noemt de vaststelling van de nieuwe Financiële Perspectieven
als voorbeeld van een geschikt moment. De Regering deelt deze mening, maar
wil hierbij aantekenen dat de geografische verdeling van ENPI middelen niet
dwingend is vastgelegd.De regering is van mening dat geografische allocatiecriteria geen op zichzelf
staande criteria kunnen zijn, en dat de objectieve allocatiecriteria zoals
welvaartsniveau, bevolkingsomvang, UN Development Index, en andere allocatiecriteria
zoals vastgelegd in de ENPI Verordening, doorslaggevend dienen te zijn bij
de verdeling van ENPI-middelen, naast uiteraard vereisten voor goed bestuur,
mensenrechten en democratisering.Ten aanzien van de financiering van het Oostelijk Partnerschap is Nederland
in principe voorstander van meer middelen voor de Oostelijke nabuurregio,
maar moet de financiering tot stand komen via de reguliere begrotingsprocedures
en binnen de bestaande kaders van de EU begroting passen (FP’s), bij
voorkeur door herschikking binnen het ENPI-budget en binnen de betreffende
begrotingscategorie voor Extern Beleid. De regering deelt de mening van de
AIV dat differentiatie binnen het ENB, ook in financiële termen, moet
plaatsvinden op basis van conditionaliteit, d.w.z. dat intensivering van samenwerking
afhankelijk wordt gesteld van vereisten van goed bestuur en voortgang in markthervorming,
zoals ook gebeurt met bijvoorbeeld de leningen van de EIB en de EBRD, en in
sterkere mate het IMF. Dit komt naar de mening van de regering de resultaten
van het ENB ten goede.Aangezien er al jarenlang Europese banken in deze regio actief zijn met
grotere budgetten dan de Europese Unie, en met veel ervaring, pleit de regering
voor het zoeken naar synergie en samenwerking met de EBRD, de Europese Investeringsbank
(EIB), en andere internationale financiële instellingen. Nederland is
voorts van mening dat lidstaten bilateraal hun hulpinspanning in deze regio
kunnen intensiveren. Hier ligt met name een kans voor de nieuwe lidstaten
die gehouden zijn hun ODA-volumes de komende jaren te laten groeien tot 0,33%
van hun BNP in 2015. De nieuwe lidstaten hebben grote ervaring met politieke
en economische transitieprocessen en hebben derhalve een comparatief voordeel
om bij de Oostelijke buren ontwikkelingsactiviteiten te ontplooien. Dit sluit
ook aan bij de Gedragscode inzake Complementariteit en Werkverdeling (op het
gebied van Europese ontwikkelingssamenwerking) die in 2007 is overeengekomen.Onderlinge samenhang samenwerkingsforaDe EU en de oostelijke buren werken samen in verschillende fora. Allereerst
bestaat sinds 2003 het Europees Nabuurschapbeleid
(ENB), dat voorziet in het opbouwen van geprivilegieerde bilaterale relaties
van de Europese Unie met de oostelijke en zuidelijke buurlanden. Het ENB beoogt
de bewerkstelliging van transformatie- en hervormingsprocessen in deze buurlanden.
De uiteindelijke doelstelling van het ENB is het bevorderen van een ring van
welvarende en stabiele staten rondom de Unie.Op verzoek van de Europese Raad van juni 2008 presenteerde de Europese
Commissie in december 2008 een mededeling over het Oostelijk
Partnerschap met een voorstel om de betrekkingen met de zes oostelijke
nabuurschaplanden1 te versterken, als tegenhanger
van de Mediterrane Unie. Een eerste appreciatie van de regering over de mededeling
inzake het Oostelijk partnerschap is Uw Kamer op 22 december 2008 toegegaan
(Kamerstuk 22 112 nr. 763). Het Oostelijk Partnerschap zal worden gelanceerd
tijdens een top van staatshoofden en regeringsleiders van de EU-lidstaten
en van de oostelijke partners op 7 mei. Met de AIV is de regering van
mening dat de Mediterrane Unie nog te kort bestaat om er zinvolle lessen uit
te trekken voor het Oostelijk partnerschap. Wel meent de regering dat de structuren
voor het Oostelijk partnerschap zo licht mogelijk moeten zijn.Het Oostelijk Partnerschap voorziet in versterking van de bilaterale betrekkingen
door opwaardering van contractuele betrekkingen, diepere economische integratie,
versoepeling van personenverkeer, versterkte samenwerking op het gebied van
energievoorzieningszekerheid, en steun voor economische en sociale ontwikkelingen,
alsmede in versterking van regionale samenwerking door oprichting van een
multilaterale structuur. Voor regionale milieusamenwerking biedt het oostelijk
partnerschap meerwaarde als multilateraal forum waarin kan worden samengewerkt
ter verwezenlijking van (verdragsrechtelijke) multilaterale afspraken. Daaronder
vallen ook milieuverdragen van de VN betreffende o.a. klimaat, afvalstoffen,
chemicaliën, water- en luchtvervuiling, en milieuaansprakelijkheid, waarbij
Nederland en andere EU-lidstaten partij zijn. Daarbij kan het Partnerschap
aanknopingspunten bieden voor betrokkenheid van NGO’s, regionale milieucentra
en financiële actoren. Om het Oostelijk Partnerschap zichtbaarder te
maken, zullen een aantal «flagship projecten» worden uitgevoerd,
o.m. op milieugebied.Met een aantal oostelijke buurlanden wordt reeds op subregionaal niveau
samengewerkt in het kader van de zgn. Zwarte Zee Synergie en de Organisatie
voor Economische Samenwerking in het Zwarte Zeegebied (BSEC). De Zwarte Zee
Synergie richt zich alleen op praktische regionale samenwerking rond de Zwarte
Zee, met deelname van Rusland en Turkije, terwijl het Oostelijk Partnerschap –
op basis van conditionaliteit – toewerkt naar economische integratie
en geïntensiveerde samenwerking met de EU. De regering ziet derhalve
geen overlap of strijdigheid tussen het Oostelijk Partnerschap en de Zwarte
Zee Synergie. Integendeel, zij kunnen elkaar alleen maar versterken.AfsluitingWij hopen in deze brief Uw vragen over de inzet van de regering ten aanzien
van de bredere betrekkingen met de oostelijke buurlanden te hebben beantwoord.
Gelet op de reikwijdte van het onderwerp, is in deze brief een veelheid aan
aspecten van de betrekkingen met de oostelijke buurlanden aan de orde gekomen.
Door al deze aspecten samen te brengen en te plaatsen tegen de achtergrond
van het transitieproces in de regio en het streven van de EU om de samenwerking
met deze landen te intensiveren, wordt de onderlinge samenhang zichtbaar.
De regering laat zich bij de vormgeving van de geïntensiveerde samenwerking
met de oostelijke buurlanden leiden door de aanzienlijke politieke, strategische,
economische, veiligheids- en energiebelangen die de EU, en Nederland, in de
regio hebben, met inachtneming van gegeven kaders en parameters, i.c. financiële
kaders en het gegeven dat de EU geen toetredingsperspectief aan de landen
in de regio kan bieden. De regering hanteert hierbij het standpunt dat intensivering
van de samenwerking alleen stapsgewijs, en op basis van conditionaliteit,
kan plaats vinden. Op zichzelf is dit al een politiek proces.De minister van Buitenlandse Zaken,M. J. M. VerhagenDe staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,F. C. G. M. TimmermansXNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1Armenië, Azerbeidzjan, Georgië, Moldavië en Oekraïne.
Volwaardig lidmaatschap van Wit-Rusland hangt af van de ontwikkeling van de
EU-Wit-Rusland relatie. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31202-31.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl