Verantwoording en toezicht bij rechtspersonen met een wettelijke taak, deel 5; RAPPORT: TERUGBLIK 2009
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST134088B
 2009-2010
 
 30 850
 Verantwoording en toezicht bij rechtspersonen met een wettelijke taak,
deel 5
 
 
 
 
 Nr. 
 32
 RAPPORT: TERUGBLIK 2009
 Inhoud
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Samenvatting
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Over dit onderzoek
 
 
 10
 
 
 
 1.1
 Het doel van terugblikonderzoeken
 10
 
 
 1.2
 Publicaties Algemene Rekenkamer
 10 
 
 
 1.3
 Opbouw van dit rapport
 11 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Deel
I Rijksbrede rapportage
 
 
 13
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 2
 
 
 Ontwikkelingen in het rwt-veld
 
 
 15
 
 
 
 2.1
 Kaderwet zbo’s
 16 
 
 
 2.2
 Discussie-rwt’s
 17
 
 
 
 
 
 
 
 
 3
 
 
 Toezicht
 
 
 18
 
 
 
 3.1
 Achtergrond bij de aanbevelingen
 18 
 
 
 3.2
 Stand van zaken 2008
 18
 
 
 
 
 
 
 
 
 4
 
 
 Rechtmatigheid en reviewbeleid
 
 
 20
 
 
 
 4.1
 Rechtmatigheid
 20 
 
 
 4.1.1
 Aanbeveling uit 2006
 20
 
 
 4.1.2
 Stand van zaken 2008
 20 
 
 
 4.2
 Reviewbeleid
 20
 
 
 4.2.1
 Aanbeveling uit 2006
 20 
 
 
 4.2.2
 Stand van zaken in 2008
 21 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5
 
 
 Borging van het publieke belang
 
 
 22
 
 
 
 5.1
 Toezicht op de bedrijfsvoering
van rwt’s
 22 
 
 
 5.1.1
 Aanbeveling uit 2006
 22 
 
 
 5.1.2
 Stand van zaken 2008
 22 
 
 
 5.2
 Zorg voor integriteit bij rwt’s
 23
 
 
 5.2.1
 Aanbeveling uit 2006
 23 
 
 
 5.2.2
 Stand van zaken 2008
 23 
 
 
 
 
 
 
 
 
 6
 
 
 Verantwoording door ministers
 
 
 24
 
 
 
 6.1
 Informatie over premies en tarieven
 24
 
 
 6.1.1
 Aanbeveling uit 2006
 24 
 
 
 6.1.2
 Stand van zaken 2008
 24 
 
 
 6.2
 Gebruik van uitzonderingsrapportages
 25
 
 
 6.2.1
 Aanbeveling uit 2006
 25 
 
 
 6.2.2
 Stand van zaken 2008
 26
 
 
 
 7
 
 
 Publieke verantwoording
 
 
 28
 
 
 
 7.1
 Aanbeveling uit 2006
 28 
 
 
 7.2
 Stand van zaken 2008
 28 
 
 
 
 
 
 
 
 
 8
 
 
 Conclusies en aanbevelingen
 
 
 29
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 9
 
 
 Reactie ministers en nawoord Algemene Rekenkamer
 
 
 31
 
 
 
 9.1
 Reactie ministers
 31
 
 
 9.1.1
 Reactie op conclusies en aanbevelingen
 31
 
 
 9.1.2
 Rechtmatigheid
 32 
 
 
 9.1.3
 Specifieke punten
 33
 
 
 9.2
 Nawoord Algemene Rekenkamer
 33 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Deel
II Departementale rapportages
 
 
 37
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 10
 
 
 Ministerie van Buitenlandse Zaken
 
 
 39
 
 
 
 10.1
 Ontwikkelingen in het veld
 39 
 
 
 10.2
 Bevindingen uit het terugblikonderzoek
 39
 
 
 10.3
 Conclusie en aanbevelingen
 40 
 
 
 10.4
 Reactie minister
 40 
 
 
 10.5
 Nawoord
 40 
 
 
 
 
 
 
 
 
 11
 
 
 Ministerie van Justitie
 
 
 42
 
 
 
 11.1
 Ontwikkelingen in het veld
 42
 
 
 11.2
 Bevindingen uit het terugblikonderzoek
 42
 
 
 11.3
 Conclusie en aanbevelingen
 44 
 
 
 11.4
 Reactie minister
 45 
 
 
 11.5
 Nawoord
 46 
 
 
 
 
 
 
 
 
 12
 
 
 Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
 
 
 47
 
 
 
 12.1
 Ontwikkelingen in het veld
 47 
 
 
 12.2
 Bevindingen uit het terugblikonderzoek
 47 
 
 
 12.3
 Conclusie en aanbevelingen
 49 
 
 
 12.4
 Reactie minister
 49
 
 
 12.5
 Nawoord
 49 
 
 
 
 13
 
 
 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 
 
 50
 
 
 
 13.1
 Ontwikkelingen in het veld
 50
 
 
 13.2
 Bevindingen uit het terugblikonderzoek
 50
 
 
 13.3
 Conclusie en aanbevelingen
 54 
 
 
 13.4
 Reactie minister
 54 
 
 
 13.5
 Nawoord
 56 
 
 
 
 
 
 
 
 
 14
 
 
 Ministerie van Financiën
 
 
 57
 
 
 
 14.1
 Ontwikkelingen in het veld
 57
 
 
 14.2
 Bevindingen uit het terugblikonderzoek
 57
 
 
 14.3
 Conclusie en aanbeveling
 59 
 
 
 14.4
 Reactie minister
 60 
 
 
 14.5
 Nawoord
 60 
 
 
 
 
 
 
 
 
 15
 
 
 Ministerie van Defensie
 
 
 61
 
 
 
 15.1
 Ontwikkelingen in het veld
 61
 
 
 15.2
 Bevindingen uit het terugblikonderzoek
 61
 
 
 15.3
 Conclusie en aanbevelingen
 62 
 
 
 15.4
 Reactie minister
 62 
 
 
 15.5
 Nawoord
 62 
 
 
 
 
 
 
 
 
 16
 
 
 Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
 
 
 64
 
 
 
 16.1
 Ontwikkelingen in het veld
 64 
 
 
 16.2
 Bevindingen uit het terugblikonderzoek
 64 
 
 
 16.3
 Conclusie en aanbevelingen
 66 
 
 
 16.4
 Reactie minister
 66
 
 
 16.5
 Nawoord
 66 
 
 
 
 
 
 
 
 
 17
 
 
 Ministerie van Verkeer en Waterstaat
 
 
 68
 
 
 
 17.1
 Ontwikkelingen in het veld
 68
 
 
 17.2
 Bevindingen uit het terugblikonderzoek
 68
 
 
 17.3
 Conclusie en aanbevelingen
 71 
 
 
 17.4
 Reactie minister
 71 
 
 
 17.5
 Nawoord
 72 
 
 
 
 18
 
 
 Ministerie van Economische Zaken
 
 
 73
 
 
 
 18.1
 Ontwikkelingen in het veld
 73 
 
 
 18.2
 Bevindingen uit het terugblikonderzoek
 73
 
 
 18.3
 Conclusie en aanbevelingen
 75 
 
 
 18.4
 Reactie minister
 75 
 
 
 18.5
 Nawoord
 76 
 
 
 
 
 
 
 
 
 19
 
 
 Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
 
 
 77
 
 
 
 19.1
 Ontwikkelingen in het veld
 77 
 
 
 19.2
 Bevindingen uit het terugblikonderzoek
 77 
 
 
 19.3
 Conclusie en aanbevelingen
 79 
 
 
 19.4
 Reactie minister
 80
 
 
 19.5
 Nawoord
 80 
 
 
 
 
 
 
 
 
 20
 
 
 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 
 
 81
 
 
 
 20.1
 Ontwikkelingen in het veld
 81 
 
 
 20.2
 Bevindingen uit het terugblikonderzoek
 81
 
 
 20.3
 Conclusie en aanbevelingen
 84 
 
 
 20.4
 Reactie minister
 84 
 
 
 20.5
 Nawoord
 85 
 
 
 
 
 
 
 
 
 21
 
 
 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 
 
 86
 
 
 
 21.1
 Ontwikkelingen in het veld
 86 
 
 
 21.2
 Bevindingen uit het terugblikonderzoek
 87 
 
 
 21.3
 Conclusie en aanbevelingen
 90 
 
 
 21.4
 Reactie minister
 91
 
 
 21.5
 Nawoord
 91 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 1
 
 
 Gedetailleerde overzichten
 
 
 92
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Bijlage 2
 
 
 Gebruikte afkortingen
 
 
 94
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Literatuur
 
 
 96
 
 
 
 
 
 SAMENVATTING
 
 In dit rapport kijken wij terug op het onderzoek Verantwoording
en toezicht bij rechtspersonen met een wettelijke taak, deel 5 (RWT5)
(Algemene Rekenkamer, 2006). Centraal staat de vraag of onze aanbevelingen
en de toezeggingen van de ministers uit dit rapport opvolging hebben gekregen.
Tevens hebben we enkele gegevens geactualiseerd. Het onderzoek RWT5 was het
laatste in een reeks van onderzoeken waarmee wij in 1998 zijn gestart. Aanleiding
voor deze onderzoeksreeks was vooral onze constatering dat de Staten-Generaal
onvoldoende inzicht werd geboden in de stand van zaken op het gebied van rechtmatigheid
en financieel beheer bij de rwt’s.
 
 Veel belangrijke taken die in de wet geregeld zijn, zoals onderwijs, uitvoering
van de sociale zekerheid, handhaving van de openbare orde, beheer van natuur
en uitgifte van kentekens, worden uitgevoerd door zelfstandige instellingen.
Voor de uitvoering van deze publieke taken worden deze instellingen gefinancierd
met publiek geld. Zij worden ook wel rechtspersonen met een wettelijke taak
(rwt’s) genoemd. In 2004 bestonden er ongeveer 1900 rwt’s die
jaarlijks ongeveer € 117,5 miljard uitgaven, waarvan € 70,9
miljard afkomstig was uit premies en tarieven. Het totale aantal rwt’s
is sinds 2004 ongeveer gelijk gebleven. Actuele informatie over de omvang
van de totale publieke middelen van rwt’s is niet beschikbaar, omdat
de meeste ministeries deze niet in hun begroting en jaarverslag hebben opgenomen.
 Toezicht
 In ons RWT5-rapport constateerden wij dat nog niet alle departementen
over een toezichtsvisie beschikten en dat bestaande toezichtsvisies niet helemaal
actueel waren. Ook constateerden wij dat de departementen nog niet voor alle
(clusters van) rwt’s toezichtsarrangementen hadden opgesteld. Nu concluderen
wij dat vrijwel alle departementen een toezichtsvisie hebben en dat het aantal
rwt’s met een toezichtsarrangement licht is toegenomen.
 Rechtmatigheid
 Over het jaar 2005 hadden 22 rwt’s nog geen rechtmatigheidsverklaring.
Het ging hierbij om rwt’s met een totaal aan publiek geld van € 1,17
miljard. Inmiddels is het aantal rwt’s met een rechtmatigheidsverklaring
toegenomen. Vooral de Ministeries van Justitie, OCW, VenW, LNV en VWS hebben
vooruitgang geboekt. Over 2007 hebben in totaal 15 rwt’s nog geen rechtmatigheidsverklaring.
 Reviewbeleid
 Over het reviewbeleid constateerden wij in RWT5 dat niet alle departementen
een reviewbeleid hebben en daarnaast dat het reviewbeleid niet of niet geheel
wordt uitgevoerd. Een review is een belangrijk instrument dat de minister
in kan zetten om zekerheid te verkrijgen over de ontvangen rechtmatigheidsverklaringen
van rwt’s. Nu constateren wij dat er ten aanzien van het reviewbeleid
een kleine vooruitgang is geboekt. Van de drie departementen die in RWT5 nog
geen reviewbeleid hadden, hebben de Ministeries van Justitie en VROM inmiddels
wel een reviewbeleid vastgelegd. Het Ministerie van Financiën heeft nog
geen reviewbeleid.
 Bedrijfsvoering: publiek belang
 In RWT5 deden we de aanbeveling aan de ministers om te bepalen welke aspecten
van de bedrijfsvoering relevant zijn voor het publieke belang, bijvoorbeeld
toegankelijkheid of kwaliteit. Ministers zouden het toezicht op deze aspecten
moeten invullen door gebruik te maken van een risicoanalyse. Ook bevalen we
aan om over dit toezicht op de relevante aspecten van de bedrijfsvoering te
rapporteren aan de Staten-Generaal. Deze aanbevelingen werden door de minister
van Financiën in de overkoepelende bestuurlijke reactie op het rapport
niet onderschreven. Sinds RWT5 is er een lichte verbetering gekomen in het
toezicht op de bedrijfsvoering bij rwt’s. Ongeveer de helft van de ministers
maakt echter nog geen gebruik van een risicoanalyse om het toezicht op de
bedrijfsvoering bij rwt’s vorm te geven. De meeste ministers verantwoorden
zich hierover ook nog onvoldoende aan de Staten-Generaal.
 
 In RWT5 deden wij de aanbeveling aan de ministers om met hun rwt’s
afspraken te maken over de zorg voor integriteit en de informatievoorziening
daarover. De minister van BZK onderschreef dat integriteitszorg een relevant
aspect van publiek belang is en rekende het dan ook tot zijn taak om het integriteitsbeleid
bij rwt’s verder te bevorderen en te ondersteunen. Daarbij vermeldde
de minister dat hierbij ook een rol is weggelegd voor het Bureau Integriteit
Openbare Sector (BIOS). Sinds RWT5 heeft de minister van BZK geen verzoek
bij BIOS neergelegd om de rwt’s actief te ondersteunen bij het opstellen
van een integriteitsbeleid. De werkwijze van BIOS is dan ook niet veranderd:
BIOS ondersteunt rwt’s bij het opstellen van een integriteitsbeleid
wanneer de rwt’s daar zelf om vragen.
 Verantwoording door ministers
 De rijksbegrotingsvoorschriften verplichten de ministers niet om de bijdragen
die rwt’s uit premies en tarieven ontvangen te melden in de begroting
of het jaarverslag. In RWT5 concludeerden wij dat de Staten-Generaal hierdoor
geen volledig inzicht krijgen in de publieke gelden die omgaan bij de rwt’s.
Uit ons terugblikonderzoek blijkt dat alle departementen de Rijksbegrotingsvoorschriften
2008 grotendeels hebben opgevolgd. Helaas geven de meeste departementen niet
aan hoeveel publiek geld de rwt’s via premies en tarieven ontvangen.
De positieve uitzonderingen hierop zijn de Ministeries van SZW en VWS, die
deze informatie ook in voorgaande jaren inzichtelijk maakten. Ook de informatie
over de vermogenspositie van rwt’s is niet verbeterd. De departementale
jaardocumenten bevatten vrijwel geen informatie op dit punt.
 
 In RWT5 moesten we concluderen dat de verantwoording van de ministers
aan de Staten-Generaal door het gebruik van uitzonderingsrapportages zo beperkt
was dat de verantwoording onvoldoende inzicht bood in het functioneren van
de rwt’s. Uit ons onderzoek blijkt dat de meeste departementen zich
ook over het jaar 2007 verantwoorden met een uitzonderingsrapportage. De Staten-Generaal
kunnen uit de departementale jaarverslagen niet afleiden of, en aan welke
specifieke normen de afzonderlijke rwt’s zijn getoetst.
 Publieke verantwoording door rwt’s
 In RWT5 constateerden wij dat nog niet alle rwt’s publiek verantwoording
aflegden. Wij deden daarop de aanbeveling aan het kabinet om een generieke
wettelijke publicatieplicht in te voeren voor alle publieke instellingen,
waaronder rwt’s. De minister van Financiën gaf aan hier geen initiatief
toe te zullen nemen. Het aantal rwt’s dat publieke verantwoording aflegt
is sinds RWT5 wel toegenomen. Er zijn echter nog 19 rwt’s, met in totaal
ongeveer € 400 miljoen aan publieke middelen, die geen publiek jaarverslag
hebben.
 Conclusies en aanbevelingen
 Sinds RWT5 zijn er kleine stappen gezet in de verdere verbetering van
het toezicht en de verantwoording bij rwt’s.
 
 De verantwoording van ministers aan de Staten-Generaal is nog steeds zeer
beperkt. We bevelen de minister van Financiën als coördinerend minister
aan de Rijksbegrotingsvoorschriften (RBV) aan te passen zodat uit de departementale
jaarverslagen blijkt hoe groot de publieke geldstromen bij rwt’s zijn
en hoe zij functioneren en presteren. Ook bevelen wij de minister aan om in
de Rijksbegrotingsvoorschriften een toelichting op te nemen over hoe een uitzonderingsrapportage
moet worden vormgegeven.
 
 Ons terugblikonderzoek laat zien dat de helft van de ministers nog geen
gebruik maakt van een risicoanalyse om hun toezicht op de bedrijfsvoering
van hun rwt’s in te vullen. Wij bevelen de ministers aan om met het
toezicht in te schatten of de onderdelen uit de bedrijfsvoering die raken
aan het publiek belang voldoende worden geborgd door de rwt. Ook bevelen wij
de ministers aan de Staten-Generaal inzicht te bieden in het uitgevoerde toezicht
op de bedrijfsvoering.
 
 De overige onderzochte onderwerpen waren in RWT5 al redelijk tot goed
op orde en zijn sindsdien nog verbeterd. De departementale toezichtsvisies
zijn in ontwikkeling. Voor bijna alle (clusters van) rwt’s zijn vorm
en inhoud van het toezicht uitgewerkt in toezichtsarrangementen. Ook hebben
bijna alle departementen een reviewbeleid. Nog niet alle rwt’s hebben
een publiek jaarverslag. Wij bevelen de ministers aan de rwt’s hier
op aan te blijven spreken.
 Tot slot constateren wij dat de rechtmatigheidsverklaringen van de rwt’s
een punt van aandacht blijven.
 Reactie ministers op rijksbrede rapportage
 De minister van Financiën heeft mede namens zijn ambtsgenoot van
BZK en de andere ministers gereageerd op de rijksbrede rapportage. Hij ziet
het overwegend positieve oordeel van de Algemene Rekenkamer als ondersteuning
voor de inspanningen die departementen hebben geleverd op het gebied van een
toezicht- en verantwoordingsstructuur. Hij schetst daarbij de algemene verantwoordelijkheidsverdeling
tussen ministeries en hun rwt’s. Daarin stelt hij dat de overheid de
publieke belangen op systeemniveau waarborgt en dat specifieke wet- en regelgeving
richting geeft aan de relatie tussen een verantwoordelijke minister en een
rwt, en aan de wijze van verantwoording naar het parlement.
 
 Over de verantwoording van de ministers aan de Staten-Generaal stelt de
minister dat het afleggen van verantwoording over het algemeen langs andere
wegen verloopt dan het departementale jaarverslag. De minister wil hieraan
vasthouden en geeft als belangrijke reden dat de rechtmatigheid van de rwt’s
nu voldoende is gewaarborgd. Ook de wens de toezichts- en verantwoordingslasten
te beperken, zeker voor de rwt’s, is een argument voor het onveranderd
laten van de huidige verantwoordingswijze.
 
 De minister geeft aan dat hij de voorgeschreven rapportagevorm, een uitzonderingsrapportage,
zal verhelderen door in de toelichting bij de Rijksbegrotingsvoorschriften
een aantal aandachtspunten op te nemen. Hij zal bezien of het mogelijk en
doelmatig is om de inkomsten uit tarieven en de vermogenspositie van tariefgefinancierde
zbo’s op te nemen bij het departementale jaarverslag. De
minister heeft in de RBV 2010 opgenomen dat voor de zbo/rwt-bijlagen in de
departementale jaarverslagen de URL’s naar deze organisaties dienen
te worden opgenomen.
 
 Volgens de minister spannen alle departementen zich in voor een compleet
inzicht in de rechtmatigheid. Hij stelt dat hij zijn toezegging aan de Tweede
Kamer hierover is nagekomen. De rechtmatigheid bij (nieuwe) rwt’s blijft
voor het kabinet een punt van aandacht. Over het reviewbeleid stelt hij dat
voor het houden van reviews een risicogerichte aanpak wordt gehanteerd. Door
de Wet toezicht accountantsorganisaties en de beroepsregelgeving van het NIVRA,
die de kwaliteitsbewaking van het beroep en het toezicht op het beroep hebben
versterkt, is volgens de minister de behoefte aan en de noodzaak voor reviews
afgenomen en zal het reviewbeleid worden herzien.
 
 Ten aanzien van zbo’s (tevens rwt’s) die niet (direct) onder
de Kaderwet zbo’s vallen, omdat er sprake is van opheffing of heroverweging,
meldt de minister namens zijn ambtsgenoot van BZK dat het van groot belang
is vakdepartementen daarover te adviseren, om de consistentie van de toepassing
van de Kaderwet zbo’s te bewaken en om de voortgang van het traject
van heroverweging c.q. beëindiging te volgen. In het jaarverslag over
2009 zal de minister wederom over de ontwikkelingen aan de Staten-Generaal
rapporteren. Daarbij zal ook worden aangegeven waar de taken van de zbo’s
die worden opgeheven, worden ondergebracht.
 
 Over het integriteitbeleid bij rwt’s stelt de minister dat de primaire
verantwoordelijkheid hiervoor bij de rwt’s zelf ligt. BIOS zal, mede
op verzoek van het Ministerie van BZK, op zijn website en bij activiteiten
nadrukkelijker duidelijk maken dat het bureau er ook is voor rwt’s.
 
 Tot slot constateert de minister dat de rwt-strategie van de Algemene
Rekenkamer zeer succesvol blijkt te zijn geweest. De aandacht voor rwt’s
is nu stevig verankerd binnen de departementen.
 Nawoord Algemene Rekenkamer
 Wij zijn positief over de vooruitgang in het toezicht op en de verantwoording
door rwt’s. Niettemin vinden wij het noodzakelijk dat de ministers zich
beter verantwoorden aan de Staten-Generaal over het door hen uitgeoefende
toezicht.
 
 Wij plaatsen een kanttekening bij de wijze waarop de minister de verantwoordelijkheid
van ministers voor rwt’s interpreteert. De minister gaat in zijn reactie
alleen in op de verantwoordelijkheid die in specifieke wet- en regelgeving
is genoemd (specifieke ministeriële verantwoordelijkheid). Daarnaast
hebben ministers ook een verantwoordelijkheid voor het beleid en het wettelijk
kader; dit wordt de systeemverantwoordelijkheid genoemd. Zowel de systeem-
als de specifieke verantwoordelijkheid zijn van belang bij de verantwoording
van de minister aan de Staten-Generaal.
 De uitzonderingsrapportages van de ministers aan de Staten-Generaal over
het functioneren en presteren van rwt’s, bieden volgens ons nog onvoldoende
informatie voor Kamerleden. De suggestie van de minister om een verwijzing
op te nemen naar toezichtsrapporten en om de uitzonderingsrapportage te verhelderen
door aandachtspunten in de RBV hiervoor op te nemen, vinden we belangrijke
stappen in de richting naar een betere verantwoording.
 Ook de verwerking van gegevens over tariefgefinancierde zbo’s in
de departementale jaarverslagen zou tegemoet komen aan de wens van de Tweede
Kamer, die heeft aangegeven inzicht te willen hebben in de publieke geldstromen
bij rwt’s.
 
 Met de minister hechten wij belang aan het inzicht in de rechtmatigheid
van het werk van rwt’s. Uit de informatie van de minister blijkt dat
er aandacht is voor de rechtmatigheidsverklaringen, maar nog niet alle rwt’s
hebben een dergelijke verklaring. Verdere inspanningen van de ministers blijven
daarom nodig om dit inzicht te verkrijgen.
 
 De ontwikkelingen in de kwaliteitsbewaking van de accountantscontrole
zijn positief, maar de gevolgtrekking dat daardoor de noodzaak voor reviews
is afgenomen, lijkt ons voorbarig. Een minister blijft er volgens ons verantwoordelijk
voor om periodiek de kwaliteit van de accountantsverklaringen te beoordelen.
 
 Wij zijn positief over de rapportages van de minister van BZK over de
ontwikkeling bij de zbo’s die worden opgeheven of heroverwogen. Wij
vinden het een goede aanvulling dat daarbij ook zal worden aangegeven waar
de taken van zbo’s die worden opgeheven worden ondergebracht. Wij stellen
vast dat de oorspronkelijke planning van de afronding van de heroverwegingstrajecten
met anderhalf jaar is vertraagd. Ministeries rapporteren in hun eigen jaarverslag
niet over de voortgang van de invoering van de Kaderwet zbo’s. Wij zouden
de minister van BZK dan ook willen aanbevelen hier aandacht aan te schenken
in toekomstige rapportages.
 1 OVER DIT ONDERZOEK
 1.1 Het doel van terugblikonderzoeken
 De onderzoeksrapporten van de Algemene Rekenkamer bevatten standaard een
aantal aanbevelingen gericht op de oplossing van problemen die in het onderzoek
zijn gesignaleerd. Ministers zeggen soms naar aanleiding van deze aanbevelingen
concrete acties toe, soms ook niet. Wat gebeurt er met de aanbevelingen van
de Algemene Rekenkamer en de toezeggingen van bewindspersonen na de publicatie
van ons rapport? Hebben onze aanbevelingen opvolging gekregen?
 Deze vragen willen we graag beantwoorden.
 
 Wij monitoren over een langere periode – zo nodig vijf jaar of langer –
of ministeries onze aanbevelingen opvolgen en hun toezeggingen nakomen.
 In dit rapport kijken wij terug op het onderzoek Verantwoording
en toezicht bij rechtspersonen met een wettelijke taak, deel 5 uit
2006 (hierna noemen we dit rapport RWT5) (Algemene Rekenkamer, 2006). Rechtspersonen
met een wettelijke taak (rwt’s) zijn zelfstandige instellingen die publieke
taken uitvoeren met publiek geld. Dit vijfde onderzoek was het laatste in
de reeks van onderzoeken, met onze zogeheten rwt-strategie als grondslag,
waarmee wij in 1998 waren gestart. De aanleiding
voor deze reeks was onze constatering dat de Staten-Generaal onvoldoende inzicht
had in de stand van zaken op het gebied van rechtmatigheid en financieel beheer
bij rwt’s. Ook constateerden wij dat het toezicht niet altijd zodanig
was ingericht dat een minister zijn ministeriële verantwoordelijkheid
kon waarmaken. Met de rwt-strategie wilden wij de ministers stimuleren en
ondersteunen bij het ontwikkelen van de noodzakelijke initiatieven voor een
goede verantwoording en voor goed toezicht (Algemene Rekenkamer, 2008a, p. 19–21).
 
 De centrale vraag van dit terugblikonderzoek is: Wat hebben de ministers
gedaan met de aanbevelingen in het RWT5-rapport, zowel in het rijksbrede deel
ervan als in de daarbij behorende departementale rapporten, en op welke wijze
hebben de aanbevelingen bijgedragen aan een betere opzet van toezicht en verantwoording
bij rwt’s?
 
 We hebben het terugblikonderzoek uitgevoerd in 2008. In dit rapport geven
we de stand van zaken van eind 2008 weer van de thema’s die in RWT5
aan de orde zijn gekomen. Deze thema’s zijn toezicht, rechtmatigheid,
reviewbeleid, toezicht op de bedrijfsvoering en verantwoording. Naast het
onderzoek naar het opvolgen van de aanbevelingen hebben wij op een aantal
thema’s een actualisatie uitgevoerd. Ook hebben we de omvang van het
rwt-veld opnieuw vastgesteld en een nieuwe inventarisatie gemaakt van de ontbrekende
rechtmatigheidsverklaringen en publieke jaarverslagen van rwt’s.
 1.2 Publicaties Algemene Rekenkamer
 Na het verschijnen van RWT5 in 2006 heeft de Algemene Rekenkamer nog vijf
publicaties uitgebracht die gerelateerd zijn aan het onderwerp «toezicht
en verantwoording bij rwt’s». In 2008 gaven we in Bestuur op afstand in beeld een schets van tien jaar onderzoek van
de Algemene Rekenkamer naar instellingen op afstand van het Rijk (Algemene
Rekenkamer, 2008a). In Kaders voor toezicht en verantwoording staan de uitgangspunten die de Algemene Rekenkamer gebruikt bij
haar onderzoek naar instellingen op afstand van het Rijk beschreven (Algemene
Rekenkamer, 2008b). Het rapport Goed bestuur
in uitvoeringbeschrijft de verwachtingen die ministers, toezichthouders
en instellingen hebben over goed bestuur (governance) en laat voor een aantal
sectoren zien zien hoe instellingen goed bestuur in praktijk brengen (Algemene
Rekenkamer, 2008c). In 2009 zijn twee publicaties in een reeks zogeheten rwt-verkenningen
verschenen. Dit waren Verslagen van Raden van Toezicht
vergeleken (Algemene Rekenkamer, 2009a) en Weloverwogen
toezicht. Een analyse van departementale toezichtsvisies (Algemene Rekenkamer, 2009b).
 1.3 Opbouw van dit rapport
 In deel I van dit rapport beschrijven we vanuit het rijksbrede perspectief
de stand van zaken rond verantwoording en toezicht bij rwt’s. In deel
II geven we op de genoemde thema’s per departement de ontwikkelingen
en de stand van zaken en blikken we terug op de departementspecifieke aanbevelingen
uit RWT5.
 DEEL I RIJKSBREDE RAPPORTAGE
 2 ONTWIKKELINGEN IN HET RWT-VELD
 Sinds het verschijnen van RWT5 in 2006 hebben zich rijksbrede ontwikkelingen
voorgedaan rondom verantwoording en toezicht. De belangrijkste daarvan is
de inwerkingtreding van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen (Kaderwet
zbo’s). Ook zijn er ontwikkelingen in de aantallen rwt’s. Zo zijn
er rwt’s opgeheven en nieuwe ingesteld. Het totaal aantal rwt’s
is uiteindelijk ongeveer gelijk gebleven. In 2004 bestonden er ongeveer 1900
van deze instellingen die jaarlijks ongeveer € 117,5 miljard uitgaven,
waarvan € 70,9 miljard vanuit premies en tarieven (zie onderstaand
figuur) (Algemene Rekenkamer, 2006). Gedetailleerde informatie over de ontwikkelingen
in de aantallen rwt’s wordt in de afzonderlijke departementale hoofdstukken
gegeven. Veranderingen in het financieel belang hebben we niet onderzocht
in het kader van dit terugblikonderzoek; we hebben ons in dit onderzoek gericht
op het opvolgen van aanbevelingen en op het nakomen van toezeggingen.
 
 2.1 Kaderwet zbo’s
 De inwerkingtreding, op 1 februari 2007, van de Kaderwet zelfstandige
bestuursorganen is een belangrijke ontwikkeling geweest. Deze wet is van belang
voor een groot aantal rwt’s, omdat een deel daarvan tevens zelfstandig
bestuursorgaan (zbo) is. De Kaderwet zbo’s heeft als doel (Tweede Kamer,
2000a):
 a) ordening in de grote hoeveelheid organisatieregelingen aan te brengen;
 b) duidelijkheid in de ministeriële verantwoordelijkheid voor zbo’s
te scheppen;
 c) duidelijkheid in de financiële controle op zbo’s te scheppen;
 d) publiek inzicht in het bestaan en functioneren van zbo’s te vergroten.
 
 De Kaderwet zbo’s gold direct voor alle zbo’s die na de inwerkingtreding
van de wet zijn ingesteld. Voor zbo’s die vóór de inwerkingtreding
al bestonden gold de wet niet direct. De betreffende ministers moesten binnen
een jaar na inwerkingtreding de Staten-Generaal meedelen welke zbo’s
onder de werking van de Kaderwet zbo’s zouden worden gebracht en op
welke termijn de voordracht voor een daartoe strekkende wettelijke regeling
zou worden gedaan (artikel 42 Kaderwet zbo’s). Conform artikel 42 van
de Kaderwet zbo’s hebben alle ministers die het aangaat de Staten-Generaal
hierover voor 1 februari 2008 geïnformeerd. Uit deze mededelingen
blijkt dat van de in totaal 152 (clusters van) zbo’s er 73 (clusters
van) zbo’s onder de werking van de Kaderwet zbo’s worden gebracht. De overige 79 (clusters van) zbo’s worden er niet
(direct) onder gebracht. Dit kan de volgende redenen hebben:
 – er is sprake van een zogeheten deeltijd-zbo;
 – er is sprake van een zbo zonder openbaar gezag;
 – voor het zbo is een ander specifiek rechtsregime van kracht;
 – vóór februari 2010 wordt de zbo-taak beëindigd
of wordt de zbo-taak opgeheven;
 – er is sprake van heroverweging of herstructurering van het zbo.
 
 Bij de zbo’s die naar aanleiding van de laatste twee redenen niet
(direct) onder de Kaderwet zbo’s vallen (het gaat om ongeveer 45 zbo’s),
is het van belang de voortgang te volgen. Het gaat er dan om te constateren
of de zbo-taak inderdaad voor februari 2010 is beëindigd of opgeheven
en of de heroverweging heeft plaatsgevonden en wat daaruit geconcludeerd kan
worden. De Tweede Kamer heeft de minister van BZK in 2008 verzocht in het
Jaarverslag 2008 een tussenstand op te nemen over de stand van zaken bij deze
laatste groep zbo’s (Tweede Kamer, 2008). Uit deze tussenstand blijkt
dat de meeste ministeries nog bezig zijn met het proces van opheffing of heroverweging
(BZK, 2009). Uit de tussenstand wordt niet duidelijk waar de taken van de
zbo’s die worden opgeheven, worden ondergebracht. De Algemene Rekenkamer
heeft enige casussen gevonden waar de taken teruggaan naar het verantwoordelijke
ministerie en vervolgens weer met een mandaat worden uitbesteed aan een externe
instelling. Hierdoor verandert er in de praktijk niets behalve de zbo-status
van de uitvoerende organisatie. Op dit moment hebben wij nog onvoldoende gegevens
om over deze constructie te kunnen oordelen. Vanzelfsprekend blijven wij de
implementatie van de Kaderwet zbo’s nauwlettend volgen.
 2.2 Discussie-rwt’s
 Over een aantal instellingen bestond ten tijde van RWT5 nog discussie
over de vraag of ze wel of geen rwt waren. Zo was er destijds nog verschil
van inzicht over de rijksmusea. Deze publieke instellingen, met een gezamenlijk
financieel belang van ongeveer € 80 miljoen, werden door de Algemene
Rekenkamer wel en door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
(OCW) niet als rwt’s aangemerkt.
 De discussie met de minister van OCW over de voormalige rijksmusea is
intussen afgerond. De minister heeft de voormalige rijksmusea aangemerkt als
rwt. Meer informatie hierover is te vinden in het departementale hoofdstuk
over het Ministerie van OCW.
 3 TOEZICHT
 3.1 Achtergrond bij de aanbevelingen
 In ons staatsbestel zal – behalve andere overheden – uiteindelijk
altijd een minister verantwoording af moeten leggen aan de Staten-Generaal
over de uitvoering van een publieke taak en over de recht- en doelmatigheid
van de daarmee gemoeide publieke middelen. Ook wanneer de uitvoering in handen
is van een organisatie buiten de rijksoverheid. De minister moet zich over
het functioneren en presteren van de uitvoerende instellingen een oordeel
vormen. Dit doet hij door het houden van toezicht (Algemene Rekenkamer, 2008b,
p. 15). In een toezichtsvisie geeft een minister aan op welke wijze hij
het toezicht op de instellingen op afstand wil vormgeven en organiseren. In
RWT5 constateerden we dat nog niet alle departementen over een toezichtsvisie
beschikten. Ook constateerden wij dat de bestaande departementale toezichtvisies
nog niet waren aangepast aan de principes uit de Kaderstellende visie op toezicht
2005 (KVoT 2005) die het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
(BZK) in 2005 had uitgebracht.
 
 Naast de algemene toezichtsvisie van het departement vonden en vinden
wij het opstellen van toezichtsarrangementen per (cluster) rwt(’s) noodzakelijk.
In een toezichtsarrangement worden de lijnen die in de toezichtsvisie zijn
uitgezet, uitgewerkt voor het toezicht op de afzonderlijke (clusters van)
rwt’s. In RWT5 constateerden wij dat de departementen nog niet voor
alle (clusters van) rwt’s toezichtsarrangementen hadden opgesteld.
 
 Verder wordt de laatste jaren het uitgangspunt gehanteerd dat in het verticale
toezicht gebruik kan worden gemaakt van intern toezicht, bijvoorbeeld in de
vorm van een raad van toezicht. De Algemene Rekenkamer onderschrijft dit,
met de kanttekening dat het interne toezicht het toezicht door de minister
niet kan vervangen. Er is immers een essentieel verschil in verantwoordelijkheid
tussen een interne toezichthouder en een minister (zie bijvoorbeeld Algemene
Rekenkamer, 2008b, p. 27).
 
 In RWT5 spraken wij de verwachting uit dat de departementen in een toezichtsvisie
en in toezichtsarrangementen aangeven op welke wijze de toezichthouder namens
de minister de afstemming vormgeeft met het interne toezicht van de instellingen,
of breder, met alle checks-and-balances rond een instelling.
 3.2 Stand van zaken 2008
 Voor deze terugblik hebben we onderzocht of de departementen voor de (sectoren)
van rwt’s toezichtsarrangementen hebben opgesteld. Het aantal rwt’s
met een toezichtsarrangement is licht toegenomen (zie overzicht 3.1). De Ministeries
van Financiën en van Buitenlandse Zaken hebben helemaal geen toezichtsarrangementen
voor de rwt’s waar de departementen toezicht op moeten houden. Bij de
Ministeries van VenW en van OCW zijn nog steeds niet voor alle (clusters van)
rwt’s toezichtsarrangementen opgesteld. Bij het Ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid (SZW) bestaan inmiddels wel voor alle rwt’s
toezichtsarrangementen.
 Overzicht 3.1 Toezichtsarrangementen per ministerie in
2005 en 2008
 
 
 
 
 
 
 
 Ministerie
 2005
 2008 
 
 
 
 
 Buitenlandse Zaken
 Nee
 Nee 
 
 
 Justitie
 Aanwezig
 Aanwezig
 
 
 Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
 Aanwezig
 Aanwezig
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 Deels*
 Deels*
 
 
 Financiën
 Nee
 Nee 
 
 
 Defensie
 Aanwezig
 Aanwezig
 
 
 Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
 Aanwezig
 Aanwezig 
 
 
 Verkeer en Waterstaat
 Deels*
 Deels* 
 
 
 Economische Zaken
 Aanwezig
 Aanwezig 
 
 
 Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
 Aanwezig
 Aanwezig 
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 Grotendeels
 Aanwezig 
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 Aanwezig
 Aanwezig
 
 
 
 
 * Deels betekent: nog niet voor alle (sectoren van) rwt’s.
 
 Overigens publiceerden we in juni 2009 het onderzoek Weloverwogen toezicht. In dit onderzoek hebben wij van alle bestaande
departementale toezichtsvisies onderzocht of de visies in lijn waren gebracht
met de KVoT 2005. In het rapport concluderen wij dat vrijwel alle departementen
een toezichtsvisie hebben. De departementen stemmen het toezicht steeds meer
af op de specifieke kenmerken van hun beleidsterrein, hun beleidssector of
zelfs op een individuele organisatie. De keuzes die hierbij gemaakt worden,
zijn vastgelegd in de departementale toezichtsvisie. Nog niet alle ministeries
maken echter op alle relevante punten hun keuzes inzichtelijk. Bovendien zijn
de meeste toezichtsvisies niet openbaar, wat niet ten goede komt aan de transparantie
van de keuzes en de inrichting van het toezicht. Belangrijke onderdelen die
volgens ons beter uitgewerkt moeten worden in de toezichtsvisies, zijn de
afstemming van het toezicht op de interne governance van de instellingen en
het hebben van een interventiestrategie.
 4 RECHTMATIGHEID EN REVIEWBELEID
 4.1 Rechtmatigheid
 4.1.1 Aanbeveling uit 2006
 Over het jaar 2005 hadden 22 rwt’s nog geen rechtmatigheidsverklaring. Het ging hierbij om rwt’s waarin in totaal aan
publiek geld ongeveer € 1,17 miljard omging. In RWT5 drongen wij
er op aan om ook voor deze rwt’s rechtmatigheidsverklaringen op te laten
stellen. Tijdens het Algemeen Overleg over het RWT5-rapport op 14 juni
2007 heeft de Tweede Kamer hier ook op aangedrongen. De minister van Financiën
deed daarop de volgende toezegging: «Het streven is om in 2007 de rechtmatigheidsvragen
die nog open staan, opgelost te hebben. Dat moet ook» (Tweede Kamer,
2007a, p. 3).
 4.1.2 Stand van zaken 2008
 Ten opzichte van RWT5 is het aantal rwt’s met een rechtmatigheidsverklaring
toegenomen. Vooral de Ministeries van Justitie, OCW, VenW, van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit (LNV) en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) hebben
vooruitgang geboekt. Deze verbetering is deels het gevolg van het opheffen
van rwt’s. In vergelijking met RWT5 is er een aantal rechtmatigheidsverklaringen
bijgekomen, voor een deel bij nieuwe rwt’s. Over 2007 hadden in totaal
vijftien rwt’s nog geen rechtmatigheidsverklaring. Hoewel er dus sprake
is van een verbetering, is de minister van Financiën er niet in geslaagd
zijn toezegging na te komen om in 2007 alle openstaande rechtmatigheidsvragen
opgelost te hebben. We hebben overigens niet vast kunnen stellen welk bedrag
niet verantwoord is met een rechtmatigheidsverklaring. Een aantal van deze
rwt’s ontvangt namelijk middelen uit premies en tarieven. De omvang
van deze geldstroom is niet af te leiden uit departementale begrotingen of
jaarverslagen.
 
 In overzicht 1 in bijlage 1 staan de rwt’s waar de rechtmatigheidsverklaring
over 2005 ontbrak en de stand van zaken in 2007. Ook staan in deze bijlage
de rwt’s die over 2007 voor het eerst geen rechtmatigheidsverklaring
hebben (overzicht 2).
 4.2 Reviewbeleid
 4.2.1 Aanbeveling uit 2006
 Een review is voor een minister een belangrijk instrument om zich ervan
te verzekeren dat hij zich kan baseren op de ontvangen rechtmatigheidsverklaringen
van rwt’s. Om de keuzes die ten grondslag liggen aan het inrichten van
reviews (bijvoorbeeld met welke regelmaat de review wordt uitgevoerd en de
verantwoordelijkheid voor de uitvoering ervan) inzichtelijk te maken, dient
de minister een reviewbeleid op te stellen. De Algemene Rekenkamer vindt de
uitvoering van reviews het sluitstuk van goed toezicht (zie Algemene Rekenkamer,
2008b, p. 21). Wij constateerden in RWT5 dat niet alle departementen
een reviewbeleid hadden en dat het reviewbeleid niet of niet geheel wordt
uitgevoerd. De minister van Financiën gaf in zijn bestuurlijke reactie
aan dat het kabinet bij het controle- en reviewbeleid terughoudend wil zijn.
Ook maakte de minister onderscheid tussen begrotings-, premie- en tariefgefinancierde
rwt’s. Hij meende dat voor de tariefgefinancierde rwt’s een review
pas aan de orde is als er signalen zijn van mogelijk slechte
kwaliteit van de accountantscontrole. De minister van Financiën gaf wel
aan dat hij de uitvoering van het reviewbeleid bij zijn collega’s onder
de aandacht zou brengen.
 4.2.2 Stand van zaken in 2008
 Er is ten aanzien van het reviewbeleid een kleine vooruitgang geboekt
(zie overzicht 4.1). Van de drie departementen die in RWT5 nog geen reviewbeleid
hadden vastgelegd (de Ministeries van Justitie, Financiën en van Volksgezondheid,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, VROM) hebben het Ministerie van Justitie
en het Ministerie van VROM inmiddels het reviewbeleid vastgelegd. Het Ministerie
van Financiën heeft dit nog niet gedaan. Sommige ministeries (onder andere
de Ministeries van VROM en Financiën) hanteren het uitgangspunt om alleen
reviews bij rwt’s uit te voeren als ze daar aanleiding toe zien. Wij
zijn van mening dat de accountantscontrole bij iedere rwt periodiek moet worden
gereviewd en niet alleen als signalen daar aanleiding toe geven. Op deze wijze
komt de eventuele onvoldoende kwaliteit van de controle eerder onder de aandacht
van de verantwoordelijke ministers. De andere departementen vinden dat een
review in ieder geval iedere vier jaar dient plaats te vinden.
 Overzicht 4.1 Reviewbeleid in 2005 en 2008
 
 
 
 
 
 
 
 Ministerie
 RWT5
 2008 
 
 
 
 
 Justitie
 Nee
 Ja
 
 
 Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
 Ja
 Ja
 
 
 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
 Ja
 Ja
 
 
 Financiën
 Nee
 Nee 
 
 
 VROM
 Nee
 Ja 
 
 
 Verkeer en Waterstaat
 Ja
 Ja 
 
 
 Economische Zaken
 Ja
 Ja 
 
 
 Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
 Ja
 Ja 
 
 
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid
 Ja
 Ja 
 
 
 Volksgezondheid, Welzijn en Sport
 Ja
 Ja
 
 
 
 
 5 BORGING VAN HET PUBLIEKE BELANG
 5.1 Toezicht op de bedrijfsvoering van rwt’s
 5.1.1 Aanbeveling uit 2006
 In RWT5 stelden wij dat de bedrijfsvoering in eerste instantie een interne
aangelegenheid is van rwt’s. Enige terughoudendheid van ministers in
het toezicht op de bedrijfsvoering van rwt’s is naar onze mening dan
ook een logisch gevolg. De bedrijfsvoering van een rwt, zo stelden wij in
RWT5, kan wel elementen bevatten die het publiek belang raken. Wij verwachten
dat ministers zich er in hun toezicht van vergewissen dat in ieder geval deze
elementen bij de rwt’s gewaarborgd zijn. Dat geldt bijvoorbeeld voor:
toegankelijkheid, leveringszekerheid, continuïteit, kwaliteit, integriteit,
betaalbaarheid en kostenbeheersing van de publieke dienstverlening. Het ging
ons nadrukkelijk niet om toezicht op de gehele bedrijfsvoering. In RWT5 bevalen
we de ministers daarom aan om die elementen van de bedrijfsvoering aan te
wijzen die relevant zijn voor het publieke belang en om aan de hand van een
risicoanalyse vast te stellen in hoeverre bestaande checks-and-balances de
risico’s al afdekken en op welke resterende risico’s het toezicht
van de minister zich moet richten. Ook deden we de ministers de aanbeveling
om over de wijze waarop het toezicht op de bedrijfsvoering is vormgegeven
en over de uitkomsten van het toezicht te rapporteren aan de Staten-Generaal.
Alleen zo krijgt de Staten-Generaal voldoende inzicht in de waarborg van publieke
belangen bij uitvoerende instellingen als rwt’s.
 De minister van Financiën gaf in zijn bestuurlijke reactie aan dat
het kabinet deze aanbevelingen niet onderschrijft. De waarborg van publieke
belangen in het toezicht krijgt volgens hem al voldoende aandacht van de vakministers.
Wij gaven in ons nawoord aan het toezicht op en verantwoording over de bedrijfsvoering
van rwt’s zo belangrijk te vinden dat we onze aanbeveling handhaafden.
 5.1.2 Stand van zaken 2008
 Sinds RWT5 zien we een lichte verbetering in het toezicht op de bedrijfsvoering
bij rwt’s. Vijf ministeries maken gebruik van risicoanalyses om te bepalen
welke onderdelen uit de bedrijfsvoering in het toezicht betrokken moeten worden.
De onderdelen die het meest genoemd worden, zijn continuïteit, personeel
en kwaliteit. Vaak benoemen de ministers deze onderdelen in de departementale
toezichtsvisie.
 In ons onderzoek Weloverwogen Toezicht (2009b)
hebben wij aangeven dat een departementale toezichtsvisie een geschikt document
is om de Staten-Generaal inzicht te geven in de keuzes die de minister maakt
bij de vormgeving van het toezicht, mits die visies openbaar zijn of aan de
Staten-Generaal beschikbaar worden gesteld. Dit is bij de meeste toezichtsvisies
nog niet het geval. De meeste ministers verantwoorden zich over dit onderwerp
dan ook nog onvoldoende aan de Staten-Generaal, waardoor deze onvoldoende
inzicht hebben in hoe de ministers bedrijfsvoeringsaspecten die het publieke
belang raken in hun toezicht betrekken.
 5.2 Zorg voor integriteit bij rwt’s
 5.2.1 Aanbeveling uit 2006
 In RWT5 rapporteerden wij over het belang van het element integriteit
in de bedrijfsvoering van de rwt’s. Wij noemden integriteit een relevant
aandachtspunt dat in een risicoanalyse op de bedrijfsvoering van rwt’s
meegenomen moest worden. Wij bevalen de ministers aan om met hun rwt’s
afspraken te maken over de zorg voor integriteit en de informatievoorziening
daarover. De minister van BZK onderschreef onze mening dat integriteitszorg
een relevant element van het publieke belang is en rekende het tot zijn taak
het integriteitsbeleid bij rwt’s te bevorderen en te ondersteunen. Daarbij
vermeldde de minister dat hiervoor ook een rol is weggelegd voor het Bureau
Integriteit Openbare Sector (BIOS), dat als doel heeft de diverse overheden
te ondersteunen, stimuleren en faciliteren bij het concretiseren van het integriteitsbeleid
binnen de eigen organisatie. De minister wilde BIOS dan ook uitdrukkelijk
ten dienste stellen van rwt’s.
 5.2.2 Stand van zaken 2008
 Uit ons onderzoek blijkt dat sinds RWT5 de minister BIOS niet heeft gevraagd
om rwt’s actief te ondersteunen bij het opstellen van integriteitsbeleid.
BIOS werkt doorgaans op basis van verzoeken van individuele organisaties,
en rwt’s moeten BIOS dus zelf om ondersteuning vragen. Rwt’s zijn
tot nu toe echter een kleine afnemercategorie van BIOS. Naar het oordeel van
BIOS zijn rwt’s overigens mogelijk wel inherent kwetsbaarder op het
gebied van integriteit dan andere organisaties. Ze beschikken bijvoorbeeld
over publieke middelen en doen aanbestedingen. BIOS kan rwt’s ondersteunen
bij hun integriteitsbeleid door het ter beschikking stellen van instrumenten
als een methode voor het maken van een risicoanalyse, dilemmatrainingen aan
medewerkers voor integer handelen en handleidingen voor onderzoekscans van
integriteitsbeleid en fraudegevoeligheid.
 6 VERANTWOORDING DOOR MINISTERS
 6.1 Informatie over premies en tarieven
 6.1.1 Aanbeveling uit 2006
 De RBV schrijven voor dat ministers in hun begroting moeten aangegeven
welke rwt’s (en zbo’s) onder het departement vallen en welk bedrag
uit de rijksbegroting zij ontvangen. De RBV verplichten de ministers niet
om de bijdragen die hun rwt’s uit premies en tarieven ontvangen, te
vermelden in begroting of jaarverslag. De meeste ministers doen dat ook niet.
In RWT5 concludeerden wij dat de Staten-Generaal hierdoor geen volledig inzicht
krijgen in de publieke gelden die bij de rwt’s omgaan. In RWT5 hebben
wij de totale omvang van deze geldstroom, dus inclusief premies en tarieven
zelf geïnventariseerd. Wij stelden vast dat € 70,9 miljard,
ofwel ongeveer 60% van de totale uitgaven van rwt’s, afkomstig
is uit premies en tarieven. Wij stelden ook dat met de afronding van onze
rwt-strategie de informatie aan de Staten-Generaal kwantitatief en kwalitatief
zou afnemen als de departementen juist deze geldstroom niet zouden kwantificeren
in hun jaarverslagen.
 
 Dat de Tweede Kamer wel inzicht in deze geldstroom wenst, bleek uit het
Algemeen Overleg over het RWT5-rapport op 14 juni 2007 waarin de Tweede
Kamer de minister van Financiën vroeg om de informatievoorziening over
de inkomsten van rwt’s uit premies en tarieven op peil te houden. Ook
vroeg de Tweede Kamer om inzicht in de vermogens van rwt’s, omdat deze
informatie essentieel is bij de vaststelling van premies en tarieven en van
rijksbijdragen aan rwt’s. De minister van Financiën bestreed in
dit overleg onze conclusie dat met het stoppen van de rwt-strategie van de
Algemene Rekenkamer voor de Staten-Generaal een lacune zou ontstaan in de
informatiestroom en rapportages (Tweede Kamer, 2007a, p. 2 en p. 6).
 6.1.2 Stand van zaken 2008
 Uit ons onderzoek blijkt dat alle departementen zich grotendeels aan de
RBV 2008 hebben gehouden. Helaas geven de meeste departementen niet aan hoeveel
publiek geld de rwt’s uit premies en tarieven ontvangen. De Ministeries
van SZW en VWS zijn positieve uitzonderingen. Zij gaven deze informatie ook
in voorgaande jaren.
 Wij moeten in deze terugblik vaststellen dat er toch een lacune in de
verantwoording over publieke middelen bij rwt’s is ontstaan. In RWT5
stelden wij vast dat € 70,9 miljard van de inkomsten van rwt’s
afkomstig waren uit premies en tarieven, waarvan het grootste deel door rwt’s
van de Ministeries van SZW en VWS werd ontvangen. Deze ministeries rapporteren
in begroting en verantwoording over deze inkomsten van hun rwt’s. Het
resterende bedrag dat rwt’s aan premies en tarieven ontvingen is nog
altijd € 2 miljard. Van deze inkomsten
van rwt’s wordt in de departementale begrotingen of jaarverslagen geen
melding gemaakt.
 
 
 
 
 
 
 Voorbeelden van rwt’s met inkomsten
uit premies en tarieven (bedragen 2004; Bron RWT5). 
 
 
 Kadaster
 € 195 mln 
 
 
 Nederlands Loodswezen BV en drie regionale loodsencorporaties
 € 151 mln 
 
 
 Rijksdienst voor het Wegverkeer
 € 140
mln 
 
 
 Centraal Orgaan Voorraadvorming Aardolieproducten (COVA)
 € 86 mln 
 
 
 Stichting Waarborgfonds Motorverkeer
 € 80
mln
 
 
 
 
 
 Ook de informatie over de vermogenspositie van rwt’s is niet verbeterd.
De departementale jaardocumenten bevatten nog steeds vrijwel geen informatie
op dit punt. Wij voeren op dit moment onderzoek uit naar de reserves van rwt’s.
In dit onderzoek zoeken we antwoord op de vraag hoe groot de reserves, beleggingen
en andere relevante posten zijn, op de vraag hoe de rwt’s zich verantwoorden
en op de vraag welk beleid er door de minister voor vermogensvorming ontwikkeld
is.
 6.2 Gebruik van uitzonderingsrapportages
 6.2.1 Aanbeveling uit 2006
 Volgens de RBV 2008 moeten departementale begrotingen en jaarverslagen
een afzonderlijke bijlage bevatten over de toezichtsrelaties van het departement.
In het jaarverslag moeten in deze bijlage bijzonderheden gemeld worden die
uit het toezicht naar voren zijn gekomen (een uitzonderingsrapportage). De
voorschriften verfijnen dit door aan te geven dat het hierbij gaat om de goedkeuring
van de tarieven, de goedkeuring van de begroting en de goedkeuring van de
jaarrekening voor zover de minister over die bevoegdheden beschikt en de bijzonderheden
met betrekking tot (de opbouw van) de vermogenspositie van de rwt’s.
Ook moet in het jaarverslag een overzicht van de realisatie van de verschillende
ramingen in de begroting staan (Financiën, 2007a).
 Een uitzonderingsrapportage betekent dat de betreffende minister de Staten-Generaal
alleen informeert als zich uitzonderingen voordoen in het functioneren en
presteren van rwt’s. Wat ministers als uitzonderingen moeten beschouwen,
is niet omschreven. Het is dus aan de minister om te bepalen welke informatie
wel en welke niet in het jaarverslag komt. In RWT5 moesten we concluderen
dat de verantwoording van de ministers aan de Staten-Generaal door het gebruik
van uitzonderingsrapportages zo beperkt was dat de verantwoording onvoldoende
inzicht bood in het functioneren van de rwt’s. Het gebruik van uitzonderingsrapportages,
zoals de rijksbegrotingsvoorschriften aangeven, is volgens ons namelijk alleen
zinvol als de Staten-Generaal weten wat een minister onder een uitzondering
verstaat. Dit betekent dat het duidelijk moet zijn aan welke normen een rwt
volgens een minister voldoet en dus op basis waarvan een minister kan melden
dat er geen sprake is van uitzonderingen. Dit is wat wij in RWT5 de «normaalpositie»
noemden. Mochten er geen uitzonderingen te melden zijn, dan zou de minister
in het jaarverslag moeten aangeven dat uit zijn toezicht is gebleken dat de
betreffende rwt’s het afgelopen jaar naar behoren hebben gefunctioneerd,
de gestelde doelen en prestaties hebben behaald en het geld dat daarmee gemoeid
is rechtmatig hebben geïnd, beheerd en besteed.
 Een andere consequentie van het gebruik van uitzonderingsrapportages is
volgens ons dat het niet melden van uitzonderingen beschouwd kan worden als
een uitspraak van een minister dat de rwt’s, of clusters van rwt’s,
aan de normen voldoen. Wij deden in RWT5 dan ook de aanbeveling
dat bij het gebruik van een uitzonderingsrapportage aan bovenstaande uitgangspunten
voldaan zou moeten worden.
 Het uitgangspunt van de Algemene Rekenkamer is namelijk dat het voor het
uitoefenen van de democratische controletaak belangrijk is dat de Staten-Generaal
weten dat de rwt’s naar behoren functioneren, presteren en hun publieke
middelen op een rechtmatige wijze innen en besteden.
 
 In het Algemeen Overleg over RWT5 tussen de minister van Financiën
en de Tweede Kamer van 14 juni 2007 is het gebruik van de uitzonderingsrapportage
besproken. Als reactie op de vraag van de Tweede Kamer naar de algemene en
specifieke normen bij uitzonderingsrapportages gaf de minister van Financiën
aan dat het bij de rwt’s gaat om de algemene normen zoals die voor de
gehele rijksbegroting gelden: rechtmatigheid, doelmatigheid en doeltreffendheid.
Daarnaast zijn er specifieke normen voor rwt’s die onder andere betrekking
kunnen hebben op de kwaliteit van de dienstverlening, de toegankelijkheid
daarvan en de te leveren prestaties. Hier geldt hetgeen in de wet- en regelgeving
is bepaald voor de relatie tussen de verantwoordelijke minister en de rwt.
Deze specifieke normen zouden uitgewerkt moeten zijn in de departementale
toezichtsvisie en de toezichtsarrangementen (Financiën, 2007b, p. 2).
 6.2.2 Stand van zaken 2008
 Uit ons onderzoek blijkt dat de meeste departementen zich over het jaar
2007 middels een uitzonderingsrapportage verantwoorden. De door ons geschetste
voorwaarden waaronder deze vorm van rapporteren zinvolle informatie geeft
voor de Staten-Generaal, hebben wij niet teruggezien in de departementale
jaarverslagen. De Staten-Generaal kunnen uit de departementale jaarverslagen
dus niet afleiden of de afzonderlijke rwt’s aan specifieke normen zijn
getoetst en zo ja, welke dat dan waren. Ook hebben we nauwelijks verwijzingen
gevonden naar documenten waarin deze informatie te vinden zou zijn.
 
 Over het jaar 2007 worden in de jaarverslagen nauwelijks bijzonderheden
vermeld. Over de rwt’s van de Ministeries van Justitie, BZK, OCW, Financiën,
EZ, LNV en VWS worden in het departementale jaarverslag helemaal geen bijzonderheden
vermeld. Dit zou volgens de principes van het gebruik van uitzonderingsrapportages
betekenen dat de Staten-Generaal er vanuit kunnen gaan dat de rwt’s
van deze ministeries naar behoren functioneren, de gestelde doelen en prestaties
hebben behaald en het geld dat daarmee gemoeid is rechtmatig hebben geïnd,
beheerd en besteed. Gezien de ontbrekende rechtmatigheidsverklaringen bij
enkele rwt’s van deze ministeries, lijkt het ons onwaarschijnlijk dat
het niet melden van bijzonderheden beschouwd kan worden als een uitspraak
dat alles op orde is.
 
 Het Ministerie van VROM voldoet volgens ons het meest aan de voorwaarden
van een waardevolle uitzonderingsrapportage. In de toezichtsbijlage van het
Jaarverslag 2007 concludeert de minister van VROM dat de publieke taakuitoefening
door de zelfstandige organen van dit ministerie van een adequaat kwaliteitsniveau
is en dat het ministerie «in control» is wat betreft zijn zelfstandige
organen (zie kader op de volgende pagina). In de bijlage wordt gemeld dat
het toezicht wordt ingevuld op basis van de (bijgestelde) toezichtsvisie en
van de toezichtsarrangementen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Gebruik van uitzonderingsrapportages –
Ministerie van VROM 
 
 
 «Jaarlijks voert TopZO voor ieder
zbo/rwt een risico-analyse uit. In de risico-analyse wordt gekeken naar het
presteren van iedere afzonderlijke zbo/rwt op vier aandachtsgebieden: kwaliteit
taakuitoefening, continuïteit bedrijfsvoering, stabiliteit beleidsterrein
en kwaliteit sturingsrelatie. [...] Daarnaast vinden reguliere activiteiten
plaats als beoordeling van de begroting, jaarstukken en in voorkomende gevallen
tariefsvoorstellen en andere taken en bevoegdheden zoals in instellingswetten
bepaald. De intensiteit van het toezicht wordt gerelateerd aan de maatschappelijke
betekenis (bijdrage aan publieke taken) en omvang (in geld en mensen) van
een zelfstandig orgaan. De risico-analyse is een methodiek die VROM helpt
bij invulling van selectief toezicht op de zbo/rwt’s.» 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 «In het verslagjaar 2007 zijn de
jaarrekeningen 2006 en de begrotingen voor het jaar 2008 van onderstaande
zbo/rwt’s door de minister goedgekeurd, dit is inclusief in voorkomende
gevallen een wijziging van de tarieven.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Geconcludeerd kan worden dat de publieke
taakuitoefening door de zelfstandige organen van VROM van een adequaat kwaliteitsniveau
is en dat de ministeriële verantwoordelijkheid voor deze organisaties
gewaarborgd is. VROM/WWI is in control wat betreft zijn zelfstandige organen.» 
 
 
 (VROM, 2008, p. 232)
 
 
 
 
 7 PUBLIEKE VERANTWOORDING
 7.1 Aanbeveling uit 2006
 De Algemene Rekenkamer gaf in RWT5 aan het belangrijk te vinden dat alle
rwt’s publiek verantwoording afleggen aan de samenleving en direct belanghebbenden
over het gebruik van publieke middelen en de resultaten die zij hiermee bereikt
hebben. In RWT5 constateerden wij dat nog niet alle rwt’s publiek verantwoording
aflegden. Wij deden daarop de aanbeveling aan het kabinet om een generieke
wettelijke publicatieplicht in te voeren voor alle publieke instellingen,
waaronder rwt’s. Bij het Algemeen Overleg in de Tweede Kamer over ons
rapport op 14 juni 2007 is deze publicatieplicht aan de orde geweest.
De minister van Financiën gaf in dat overleg aan hier geen initiatief
toe te zullen nemen (Tweede Kamer, 2007a, p. 2). Wel heeft de minister van
Financiën na het Algemeen Overleg in een brief aan de Tweede Kamer een
overzicht gegeven van de rwt’s die in 2007 geen publieke verantwoording
aflegden (Financiën, 2007b, p. 1–2).
 7.2 Stand van zaken 2008
 Het aantal rwt’s dat publieke verantwoording aflegt is sinds RWT5
sterk toegenomen. Er zijn in totaal nog negentien rwt’s die geen publiek
jaarverslag hebben. In overzicht 3 in bijlage 1 staat een overzicht van de
ontbrekende jaarverslagen. In deze rwt’s gaat ongeveer € 400
miljoen om aan publieke middelen. Het blijft daarom van belang dat de ministers
hun rwt’s blijven aanspreken op de noodzaak van publieke verantwoording.
Rwt’s zouden hun jaarverslag met daarin algemene informatie over de
organisatie en verantwoordingsinformatie over de financiën, de prestaties,
de bedrijfsvoering en het maatschappelijk verantwoord handelen, openbaar moeten
maken. Gezien de ontwikkelingen op het gebied van de digitalisering van informatie,
zou volgens ons tevens verwacht mogen worden dat het jaarverslag via internet
te raadplegen is.
 8 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN
 Overzicht 8.1 Stand van zaken onderzochte thema’s
2005 en 2008
 
 
 
 
 
 
 
 
 Onderzocht thema
 Stand 2005
 Stand 2008
 Toelichting 
 
 
 
 
 Toezicht
 Voldoende ontwikkeld
 Voldoende ontwikkeld
 Toezichtsvisies en toezichtsarrangementen zijn verder ontwikkeld, maar nog
niet voor alle (clusters van) rwt’s zijn toezichtsarrangementen aanwezig.
 
 
 Rechtmatigheid
 Voldoende
inzicht
 Voldoende inzicht
 Het totaal aantal ontbrekende rechtmatigheidsverklaringen is afgenomen; vijftien
verklaringen ontbreken nog. 
 
 
 Bedrijfsvoering van rwt’s
 Beperkt inzicht
 Beperkt inzicht
 Het aantal ministeries dat het toezicht op de bedrijfsvoering baseert op risicoanalyse
is licht toegenomen, maar nog steeds beperkt. 
 
 
 Verantwoording minister aan Staten-Generaal
 Weinig inzicht
 Weinig inzicht
 Het parlement krijgt onvoldoende inzicht in de
publieke middelen die bij de rwt’s omgaan. Het parlement kan uit de
verantwoording niet afleiden of en aan welke normen de afzonderlijke rwt’s
zijn getoetst. Inzicht in het functioneren en presteren blijft hierdoor beperkt.
 
 
 Publieke verantwoording door rwt’s
 Beperkt inzicht
 Voldoende inzicht
 Het aantal rwt’s dat verantwoording aflegt
in een publiek jaarverslag is sterk toegenomen.
 
 
 
 
 
 In overzicht 8.1 is de stand van zaken van eind 2008 vergeleken met de
bevindingen uit RWT5.
 
 Sinds RWT5 zijn er kleine stappen gezet in de verdere verbetering van
het toezicht en de verantwoording bij rwt’s. De verantwoording van ministers
aan de Staten-Generaal is echter nog steeds zeer beperkt (zie tabel 8.1).
De Staten-Generaal krijgen namelijk geen geaggregeerde informatie over de
omvang van de publieke geldstromen bij rwt’s, omdat de uitgaven van
de rwt’s die via premies en tarieven worden verkregen meestal niet in
de departementale begrotingen of jaarverslagen opgenomen zijn. Wij betreuren
het dat de ministers deze uitdrukkelijke wens van de Tweede Kamer niet gehonoreerd
hebben.
 
 Ook de wijze waarop de ministers invulling geven aan de uitzonderingsrapportages
zorgt ervoor dat de Staten-Generaal nog steeds slechts beperkt inzicht hebben
in het functioneren en presteren van de rwt’s. De Staten-Generaal ontvangen
te weinig informatie om te kunnen beoordelen of alle publieke middelen rechtmatig
zijn besteed en of de wettelijke taken voldoende zijn uitgevoerd. We bevelen
de minister van Financiën als coördinerend minister aan de RBV aan
te passen zodat uit de departementale jaarverslagen blijkt hoe groot de publieke
geldstromen bij rwt’s zijn en hoe zij functioneren en presteren.
 Aan de RBV zou een bepaling moeten worden toegevoegd dat ook de geldstromen
vanuit premies en tarieven van de rwt’s moeten worden opgenomen.
 Ook bevelen wij de minister aan om in de RBV een toelichting op te nemen
over hoe een uitzonderingsrapportage moet worden vormgegeven. Wij denken dat
het goed mogelijk is om de informatiewaarde van departementale verantwoordingen
te verhogen, zonder dat hierdoor de verantwoordingsdruk toeneemt. Bij wijze
van handreiking geven wij hier aan op welke manier dat volgens ons mogelijk
is.
 
 Door het afleggen van een aantal verklaringen in de toezichtsbijlage kan
de minister duidelijk maken hoe de situatie bij de rwt’s in het verslagjaar
is geweest. De strekking van de verklaringen is afhankelijk van de uitkomsten
van het toezicht. Mocht een minister van mening zijn dat bij een rwt alles
op orde is, dan zou hij dit in het jaarverslag expliciet moeten maken door
een zin op te nemen waarin staat dat uit zijn toezicht is gebleken
dat de betreffende rwt het afgelopen jaar naar behoren heeft gefunctioneerd,
de gestelde doelen en prestaties heeft behaald en het geld dat daarmee gemoeid
was rechtmatig heeft geïnd, beheerd en besteed. Voor verdere details kan de minister verwijzen naar andere documenten
zoals het openbaar jaarverslag van de betreffende rwt of de toezichtsrapporten.
 Verder dient een minister in de verantwoording te verwijzen naar een openbaar
document (bijvoorbeeld een toezichtsvisie of toezichtsarrangement) waarin
staat aan welke specifieke normen de rwt is getoetst. Zo kunnen de Staten-Generaal
nagaan hoe de minister tot zijn oordeel is gekomen.
 Mocht de minister van mening zijn dat bij een rwt niet alles op orde is,
dan dient hij in het jaarverslag op te nemen op welke punten de rwt niet aan
de gestelde normen voldoet en welke stappen hij heeft ondernomen om de problemen
op te lossen. Voor de overige punten, waarop de rwt wel aan de normen voldoet,
zou de minister dan op dezelfde manier moeten handelen als bij een rwt waar
alles op orde is.
 
 Een ander onderdeel waarin ten tijde van RWT5 nog beperkt inzicht was,
is de bedrijfsvoering van rwt’s. Dit terugblikonderzoek laat zien dat
de helft van de ministers nog geen gebruikmaakt van een risicoanalyse om hun
toezicht op de bedrijfsvoering van hun rwt’s in te vullen. Wij bevelen
de ministers aan om de bedrijfsvoering van rwt’s te analyseren op onderdelen
die het publieke belang, en daarmee de ministeriële verantwoordelijkheid,
raken. In het toezicht moet van deze onderdelen worden ingeschat of deze belangen
voldoende worden geborgd door de rwt. Ook bevelen wij de ministers aan de
Staten-Generaal inzicht te bieden in hun toezicht op de bedrijfsvoering van
rwt’s.
 
 De overige onderzochte onderwerpen waren in RWT5 al redelijk tot goed
op orde en zijn sindsdien nog verbeterd. Wij zijn positief over de ontwikkeling
dat de meeste rwt’s inmiddels publieke verantwoording afleggen. Dit
betekent namelijk dat de publieke verantwoording door de rwt’s zelf
serieus wordt genomen. In totaal zijn er nog negentien rwt’s die geen
publiek jaarverslag hebben opgesteld. Wij bevelen de ministers wel aan de
rwt’s hier op aan te blijven spreken. Niet alleen op het opstellen van
een jaarverslag, maar ook op het publiekelijk toegankelijk maken van de informatie
via het internet.
 
 Tot slot blijven de rechtmatigheidsverklaringen van de rwt’s een
punt van aandacht. Het aantal ontbrekende verklaringen is weliswaar afgenomen,
maar dit is voor een deel het gevolg van het verdwijnen van rwt’s. Opvallend
is dat «nieuwe» rwt’s zijn verschenen op de lijst van rwt’s
met ontbrekende rechtmatigheidsverklaringen (zie bijlage 1).
 9 REACTIE MINISTERS EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER
 De Algemene Rekenkamer heeft een bestuurlijke reactie gevraagd op het
concept van de rijksbrede rapportage aan de ministers van Financiën en
BZK als coördinerende ministers. De minister van Financiën reageerde
mede namens zijn ambtgenoot van BZK, en alle andere ministers die dit aangaat,
op 14 september 2009. In dit hoofdstuk hebben wij de reactie van de ministers
samengevat en van een nawoord voorzien. De volledige tekst is te vinden op
onze website www.rekenkamer.nl.
 9.1 Reactie ministers
 De minister van Financiën ziet het overwegend positieve oordeel in
dit terugblikonderzoek als steun voor de inspanningen die de departementen
hebben geleverd op het gebied van een toezicht- en verantwoordingsstructuur
bij rwt’s. De minister schetst de algemene verantwoordelijkheidsverdeling
tussen ministeries en hun rwt’s: rwt’s zijn verantwoordelijk voor
het bereiken van hun maatschappelijke doelstellingen en zij verantwoorden
zich over hun taakuitoefening aan samenleving en aan belanghebbenden. De ministeries
hechten daarbij aan een goed werkend systeem van checks-and-balances (de interne
governance). De overheid, zo stelt de minister, waarborgt de publieke belangen
op systeemniveau. De specifieke wet- en regelgeving geeft richting aan de
relatie tussen de verantwoordelijke minister en de rwt en aan de wijze van
verantwoording naar het parlement. Daarbij geeft de minister aan dat het beleid
er nog steeds op is gericht om met zo min mogelijk voorschriften, controles
en informatieverplichtingen een goede taakuitoefening en een adequate informatievoorziening
aan het parlement te waarborgen.
 9.1.1 Reactie op conclusies en aanbevelingen
 De minister gaat in op onze aanbeveling om met het opnemen van een aantal
verklaringen in de toezichtsbijlage duidelijk te maken hoe de situatie bij
de rwt’s is geweest in het verslagjaar. De minister schrijft hierover
dat hij een dergelijke verklaring ziet als een «in control statement»
van de verantwoordelijke minister. De minister stelt dat het niet de bedoeling
en niet wenselijk is dat in het departementale jaarverslag integraal over
het functioneren en presteren van rwt’s wordt gerapporteerd. De mate
waarin verantwoording aan het parlement wordt afgelegd, wordt volgens de minister
van Financiën bepaald door het specifieke wettelijke kader van de betreffende
rwt. Dit specifieke wettelijke kader zou volgens de minister ook leidend moeten
zijn bij de verantwoording over het toezicht op de rwt. Het afleggen van verantwoording
kan en zal in het algemeen langs andere wegen verlopen dan het departementale
jaarverslag en lopen daardoor meestal ook niet gelijk op, aldus de minister.
In een aantal sectoren vindt de verantwoording over het uitgeoefende toezicht
bijvoorbeeld plaats door de verslagen van inspecties en van andere toezichthoudende
organen samen met de visie van de minister aan het parlement aan te bieden.
De minister wil aan deze lijn vasthouden, temeer daar de rechtmatigheid van
de rwt’s op dit moment voldoende is gewaarborgd. Bovendien vindt de
minister dat deze lijn aansluit op de eigen verantwoordelijkheid, de taakuitvoering
op afstand, en de vaak bewust gekozen onafhankelijke positionering van een
rwt. De minister geeft aan dat kabinet en Tweede Kamer eraan hechten dat toezichts-
en verantwoordingslasten zoveel mogelijk moeten worden beperkt, in ieder geval
voor de rwt’s.
 
 De minister gaat vervolgens in op onze aanbeveling om een toelichting
te geven op het gebruik van uitzonderingsrapportages. De minister geeft aan
dat hij deze voorgeschreven rapportagevorm zal verhelderen. Hiertoe zal hij
een aantal aandachtspunten opnemen in de toelichting bij de RBV. Ook is de
minister naar aanleiding van onze aanbeveling bereid te bezien of het mogelijk
en doelmatig is om gegevens van tariefgefinancierde zbo’s ter informatie
op te nemen bij het departementale jaarverslag. Ditzelfde geldt ook voor het
opnemen van informatie over de ontwikkeling van de vermogenspositie bij zbo’s.
Daarbij merkt de minister wel op dat voor tariefgefinancierde zbo’s
geldt dat de verantwoording over de uitgaven nu al verloopt via de voor de
zbo geldende wettelijke voorschriften.
 Wat betreft de gegevens over de financiële omvang van de premiegefinancierde
sector meldt de minister dat deze al in de departementale jaarverslagen van
de Ministeries van SZW en VWS zijn opgenomen, bij de andere departementen
zijn geen premiegefinancierde rwt’s. Tot slot geeft de minister aan
dat hij in de RBV 2010 heeft opgenomen dat voor de zbo/rwt-bijlagen de URL’s
naar deze organisaties dienen te worden opgenomen.
 9.1.2 Rechtmatigheid
 Volgens de minister spannen alle departementen zich ervoor in dat alle
rwt’s een rechtmatigheidsverklaring opstellen. In de bij de reactie
toegevoegde tabellen staat de stand van zaken medio 2009.
 Rwt’s waarbij over 2005 en 2007 geen rechtmatigheidverklaring
was, en de stand van zaken van de rechtmatigheid medio 2009
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Ministerie
 Rwt
 2005 Stand
 2007 Visie Algemene Rekenkamer
 Huidige stand 2009
 
 
 
 
 EZ
 WaarborgHolland
 geen
 ontbreekt
 Wordt verwacht voor 2008. 
 
 
 Justitie
 Commissie Schadefonds
Geweldsmisdrijven (SGM)
 geen
 ontbreekt
 Rechtmatigheid geborgd door verklaringen
Departementale Auditdienst. 
 
 
 OCW
 Stichting Participatiefonds
 geen
 ontbreekt
 Wordt verwacht voor 2007. Komt later vanwege UWV verklaring. 
 
 
 VenW
 Nederlands Loodswezen
BV en drie regionale loodsencorporaties
 geen (4)
 ontbreken (4)
 Samenhangend
met recente wetswijzigingen en wijzigingen in de toezichtstructuur, is voorzien
in rechtmatigheidverklaringen.
 
 
 FIN
 Vereniging Nederlands
Bureau der Motorrijtuigenverzekeraars
 geen
 ontbreekt
 Kleine rwt: verklaring
ondoelmatig.
 
 
 
 
 Rwt’s die volgens de Algemene Rekenkamer voor het
eerst over 2007 geen rechtmatigheidverklaring hebben en de stand van zaken
medio 2009
 
 
 
 
 
 
 
 Ministerie
 Rwt 
 Stand van zaken medio 2009 
 
 
 
 
 BZK
 Onderzoeksraad voor
de Veiligheid (OvV)
 Rechtmatigheidverklaring voor
2008 is afgegeven.
 
 
 OCW
 Nederlands-Vlaamse
Accreditatieorganisatie (NVAO)
 Rechtmatigheidverklaringen
zullen conform het Belgisch-Nederlandse verdrag dat ten grondslag ligt aan
de NVAO worden vormgegeven.
 
 
 OCW
 COLO (vereniging van
de kenniscentra voor beroepsonderwijs en bedrijfsleven)
 Bij de activiteiten worden rechtmatigheidverklaringen afgegeven. Onderzocht
wordt of het doelmatig is voor COLO als instelling ook een rechtmatigheidverklaring
af te geven. 
 
 
 VenW
 NV Westerscheldetunnelmaatschappij
 Overleg over rwt-status vanwege de overdracht
naar provincie. 
 
 
 VenW
 HISWA Vereniging
 Geringe wettelijke taak, verklaring ondoelmatig.
 
 
 EZ
 Nederlands Instituut
voor Vliegtuigontwikkeling en Ruimtevaart (NIVR)
 Verklaring over 2008 wordt nog verwacht.
 
 
 LNV
 Bureau Erkenningen
van de AOC Raad
 Rechtmatigheidverklaring wordt
bij de verantwoording over 2009 opgeleverd.
 
 
 
 
 
 De minister stelt dat daarmee zijn toezegging aan de Tweede Kamer is gerealiseerd.
Hij merkt daarbij op dat de rechtmatigheid bij (nieuwe) rwt’s voor het
kabinet een voortdurend punt van aandacht zal blijven.
 De minister gaat kort in op ontwikkelingen die invloed hebben op het reviewbeleid
van de departementen. Hij stelt dat bij het houden van reviews een risicogerichte
aanpak wordt gehanteerd. Ook noemt hij de Wet toezicht accountantsorganisaties
(Wta) en de beroepsregelgeving van het NIVRA, waardoor de kwaliteitsbewaking
in het beroep en het toezicht op het beroep is versterkt. Volgens de minister
is hiermee de behoefte aan en de noodzaak tot reviews afgenomen en het reviewbeleid
wordt dan ook herzien.
 9.1.3 Specifieke punten
 Kaderwet zbo’s
 Voor de rwt’s die tevens zbo zijn, heeft de inwerkingtreding van
de Kaderwet zbo’s gevolgen gehad. Over zbo’s (tevens rwt’s)
die niet (direct) onder deze Kaderwet vallen (door opheffing of heroverweging)
meldt de minister namens zijn ambtgenoot van BZK dat zij het van groot belang
vinden om vakdepartementen daarover te adviseren, de consistentie van de toepassing
van de Kaderwet te bewaken en de voortgang van het traject van heroverweging
dan wel beëindiging van de zbo te volgen. Net als in 2008 rapporteert
het Ministerie van BZK daarom ook in het jaarverslag over 2009 over de 45
(clusters van) zbo’s, die niet (direct) onder de Kaderwet zbo’s
worden gebracht. Daarbij wordt ook aangegeven waar de taken van de zbo’s
die worden opgeheven, worden ondergebracht. Het streven is dit traject van
heroverweging voor het najaar van 2011 af te ronden. De minister geeft aan
dat de evaluatie van de Kaderwet zbo’s in 2012 gereed moet zijn.
 De minister geeft bovendien aan dat de door ons gemelde casussen waarin
taken zouden zijn teruggegaan naar het verantwoordelijke ministerie om daarna
weer met mandaat te worden uitbesteed, zijn ambtsgenoot van BZK niet bekend
zijn.
 Integriteit
 De zorg voor integriteitbeleid bij rwt’s is de primaire verantwoordelijkheid
van de rwt’s zelf. In 2006 heeft de minister van BZK aangegeven dat
het BIOS ook ten dienste staat van de rwt’s. BIOS zal, mede op verzoek
van het Ministerie van BZK, op de website www.integriteitoverheid.nl en op
andere manieren wel nadrukkelijker duidelijk maken dat het bureau er ook is
voor rwt’s.
 
 Tot slot constateert de minister dat het terugblikonderzoek het positieve
beeld bevestigt van het laatste rwt-onderzoek, RWT5, en dat de afgeronde rwt-strategie
van de Algemene Rekenkamer zeer succesvol blijkt te zijn geweest. De aandacht
voor rwt’s is nu stevig verankerd binnen de departementen. Uw strategie
heeft daarmee tot een blijvend effect geleid, aldus de minister van Financiën.
 9.2 Nawoord Algemene Rekenkamer
 We hebben in dit onderzoek teruggekeken op ruim tien jaar onderzoek naar
verantwoording en toezicht bij rwt’s. In deze tien jaar hebben veel
goede ontwikkelingen plaatsgevonden. Ook de ministers zelf constateren een
vooruitgang. Niettemin vinden wij het noodzakelijk dat de ministers zich beter
verantwoorden aan de Staten-Generaal over het door hen uitgeoefende toezicht.
 Verantwoording aan de Staten-Generaal
 In zijn reactie gaat de minister van Financiën in op de verantwoordelijkheid
van de ministers en die van de rwt’s. Wij plaatsen een kanttekening
bij de wijze waarop de minister van Financiën de verantwoordelijkheid
van ministers voor rwt’s interpreteert. De minister gaat in zijn reactie
alleen in op de verantwoordelijkheid die in specifieke wet- en regelgeving
is genoemd (de specifieke ministeriële verantwoordelijkheid). De ministers
hebben echter ook nog een verantwoordelijkheid voor het beleid en het wettelijk
kader. Dit wordt de systeemverantwoordelijkheid genoemd. De minister is namelijk
als eerste geroepen om wijzigingen in het systeem aan te brengen of voor te
stellen (Tweede Kamer, 2000b). De systeemverantwoordelijkheid houdt dus in
dat de minister het beleid en het wettelijk kader van rwt’s zo moet
inrichten dat gewaarborgd wordt dat de publieke gelden rechtmatig geïnd
en besteed worden, en dat de taken goed uitgevoerd worden door rwt’s.
 
 Zowel de specifieke als de systeemverantwoordelijkheid zijn van belang
bij de verantwoording van de minister aan de Staten-Generaal. Wij zijn het
daarom niet met de minister eens dat de verantwoording aan de Staten-Generaal
alleen benaderd moet worden vanuit de specifieke ministeriële verantwoordelijkheid.
 Wij stellen dat een minister in zijn departementale jaarverslag moet ingaan
op het functioneren en presteren van «zijn» rwt’s. Het gaat
hierbij, zoals de minister van Financiën terecht benadrukt, niet om integrale
verantwoording, maar om een verkorte weergave van de stand van zaken bij de
rwt’s. De uitzonderingsrapportage biedt hiervoor nog te weinig informatie.
Uit de verantwoording moet namelijk blijken dat er toezicht is gehouden, aan
welke normen de rwt’s zijn getoetst, welke eventuele afwijkingen van
de norm er zijn geconstateerd en of de betreffende minister van mening is
dat gezien deze informatie het functioneren en presteren van de rwt’s
op orde is, of dat er verbeteringen noodzakelijk zijn. Kamerleden en belangstellenden
kunnen nu de verantwoording niet op waarde schatten, omdat er geen referentiekader
is voor de informatie in de uitzonderingsrapportage. Daardoor wordt de uitzonderingsrapportage
weinigzeggend. De toezegging van de minister om de uitzonderingsrapportage
te verhelderen door aandachtspunten in de toelichting op de RBV op te nemen,
is een stap in de richting van een betere verantwoording richting de Staten-Generaal.
Wij zien graag dat bovengenoemde punten hierin opgenomen worden.
 
 Onze voorstellen voor de inhoudelijke versterking van de departementale
verantwoording leiden overigens niet tot extra administratieve lasten voor
ministers en rwt’s, omdat de benodigde informatie al voorhanden is.
Bij Kamerleden en andere belangstellenden zou deze inhoudelijke versterking
zelfs lasten kunnen wegnemen. Zij hoeven immers niet meer zelf op zoek naar
onderliggende stukken. De ministers kunnen eventuele tussenrapportages over
het functioneren en presteren van rwt’s met hun oordeel naar de Staten-Generaal
sturen en daar in het departementale jaarverslag naar verwijzen ter onderbouwing
van hun verantwoording. De werkwijze die de minister van Financiën voorstelt
om over het toezicht te verantwoorden door de rapporten van inspecties en
andere toezichthoudende organen, voorzien van de visie van de minister, aan
het parlement te sturen, vinden wij dan ook een goed initiatief. Een verwijzing
hiernaar in het departementale jaarverslag hoort hier wel bij.
 
 Het voornemen van de minister van Financiën om te bezien of het mogelijk
en doelmatig is om gegevens van tariefgefinancierde zbo’s in het departementale jaarverslag op te nemen, vinden we een vooruitgang.
De omvang van de vermogens van rwt’s en de inkomsten uit tarieven is
informatie waar de verantwoordelijke minister over behoort te beschikken.
Het opnemen van deze gegevens zou tegemoetkomen aan de wens van de Tweede
Kamer. De ministers kunnen deze gegevens in de zbo/rwt-bijlage van het departementale
jaarverslag opnemen. Alleen dan krijgen de Staten-Generaal inzicht in de totale
omvang van publiek gefinancierde activiteiten en de aan burgers opgelegde
lasten. De minister van Financiën kan de ministers hiertoe uitnodigen
door het in de RBV op te nemen. Overigens wordt in de reactie gesproken over
tariefgefinancierde zbo’s. Wat ons betreft geldt de aanbeveling ook
voor de tariefgefinancierde rwt’s.
 Rechtmatigheid
 Uit de door de minister toegevoegde tabellen blijkt dat nog niet alle
rwt’s een rechtmatigheidsverklaring hebben en dat ook nog niet voor
alle rwt’s geregeld is dat deze verklaringen er komen. Verdere inspanningen
van de ministers blijven daarom nodig.
 Dat de accountantsorganisaties de kwaliteitsbewaking van hun eigen werk
proberen te versterken is een positieve ontwikkeling, maar dit neemt niet
weg dat de ministers een eigen verantwoordelijkheid hebben om zich er periodiek
van te vergewissen dat de afgegeven accountantsverklaringen inhoudelijk en
kwalitatief voldoen aan de eisen die het ministerie daar zelf aan gesteld
heeft. De opmerking van de minister dat de noodzaak voor reviews is afgenomen,
lijkt ons daarom voorbarig. Volgens ons moet het reviewbeleid voorschrijven
dat de minister regelmatig de kwaliteit van de accountantsverklaringen beoordeelt.
Wij verwachten dan ook dat het herziene reviewbeleid hierin zal voorzien.
 Bij de opmerking van de minister dat de rechtmatigheid bij rwt’s
geborgd is, past een kanttekening. Wij hebben in onze rwt-onderzoeken aangegeven
dat er rechtmatigheidsverklaringen door de minister worden gevraagd en door
de rwt’s worden gegeven, waardoor er inzicht is in de rechtmatigheid.
Hiermee is echter niet gezegd dat de rechtmatigheid zelf op orde is. Een rechtmatigheidsverklaring
kan immers ook een afkeuring bevatten. Voor het komende jaar hebben we een
onderzoek in voorbereiding waarin aandacht wordt besteed aan de inhoud van
de rechtmatigheidsverklaringen van de rwt’s.
 Kaderwet zbo’s
 Het is van belang dat het Ministerie van BZK het parlement blijft informeren
over de voortgang van de invoering van de Kaderwet zbo’s. Het is daarom
goed dat de minister van BZK ook bij het jaarverslag 2009 rapporteert over
(clusters van) zbo’s die niet (direct) onder de Kaderwet worden gebracht.
Het is een positieve aanvulling dat daarbij ook wordt opgenomen waar de taken
van op te heffen zbo’s worden ondergebracht. De door ons genoemde casussen
waarbij zbo-taken teruggaan naar het ministerie om vervolgens onder mandaat
te worden uitbesteed, worden daardoor ook inzichtelijk. De minister wenst
het traject van heroverweging voor het najaar van 2011 te hebben afgerond.
Wij constateren dat dit anderhalf jaar later is dan de oorspronkelijke planning.
De aanpassing van de instellingswetten van de zbo’s die onder de Kaderwet
worden gebracht, is een langdurig proces. Omdat ministers geen informatie
geven over de voortgang van de implementatie van de Kaderwet zbo’s,
blijft de voortgang voor de Staten-Generaal en andere belanghebbenden onduidelijk.
Wij bevelen de minister van BZK aan hier informatie over op te nemen in toekomstige
rapportages. We zullen de uitvoering van de Kaderwet zbo’s op de voet
blijven volgen.
 Integriteit
 Wij vinden het een goede zaak als BIOS meer bekendheid krijgt onder de
rwt’s. Een integriteitsbeleid is erg belangrijk voor rwt’s.
 Ter afronding
 Net als de minister zijn wij van mening dat de rwt-strategie succesvol
is geweest. In een nieuw rwt-onderzoeksprogramma willen wij het rwt-veld verder
verkennen door onder andere verdiepend onderzoek te doen naar de werking van
toezicht en verantwoording in de praktijk. Tevens zullen we aandacht besteden
aan de knelpunten van de afgelopen jaren.
 DEEL II DEPARTEMENTALE RAPPORTAGES
 
 In dit deel II blikken we terug op de departementale rapporten van RWT5.
We gaan per departement in op de voortgang, tot eind 2008, bij de rijksbreed
onderzochte thema’s (toezicht, rechtmatigheid, reviewbeleid, bedrijfsvoering
en verantwoording). We blikken tevens terug op de departementspecifieke aanbevelingen
uit RWT5. Doordat de departementspecifieke aanbevelingen zijn meegenomen,
kunnen de rapportages per departement enigszins van elkaar verschillen.
 10 MINISTERIE VAN BUITENLANDSE ZAKEN
 Omdat het RWT5 voor het Ministerie van Buitenlandse Zaken geen aanbevelingen
bevatte, heeft de terugblik zich beperkt tot een actualisering van het beeld.
 10.1 Ontwikkelingen in het veld
 Het Ministerie van Buitenlandse Zaken had eind 2008 één
rwt, net als in 2005: de Nederlandse Financierings-Maatschappij
voor Ontwikkelingslanden NV (FMO). De FMO verstrekt leningen aan bedrijven
en ontwikkelingsbanken om het bedrijfsleven in ontwikkelingslanden te stimuleren
in het belang van de economische en sociale vooruitgang van deze landen.
 Het Ministerie van Buitenlandse Zaken beschouwt de FMO niet als een rwt,
maar als een staatsdeelneming waaraan subsidie wordt verstrekt. Op de besteding
van die subsidies wordt door het Ministerie van Buitenlandse Zaken toezicht
gehouden en het Ministerie van Financiën neemt de rest van het toezicht
(bijvoorbeeld op de rechtmatigheid van de uitgaven en de benoeming van commissarissen)
voor haar rekening.
 10.2 Bevindingen uit het terugblikonderzoek
 Toezichtsvisie en toezichtsarrangementen
 Aan het toezicht op de FMO ligt geen toezichtsvisie of toezichtsarrangement
ten grondslag. De toezichthoudende rol van het departement is vastgelegd in
het controleprotocol waarmee de externe accountant jaarlijks het jaarverslag
en de jaarrekening beoordeelt.
 In RWT5 constateerden wij dat de minister met het actualiseren van het
controleprotocol de toezichtsrol van het departement verder had vormgegeven
en verstevigd. Hetzelfde controleprotocol is nog steeds van toepassing.
 Rechtmatigheid
 De FMO brengt jaarlijks een jaarverslag en jaarrekening uit. Een externe
accountant voert hierop controle uit op grond van een controleprotocol uit
1995 dat is afgesproken tussen de FMO en het Ministerie van Financiën.
 In RWT5 stelden wij vast dat de externe accountant voor de FMO over 2003
en 2004 een goedkeurende accountantsverklaring had afgegeven. Daarnaast is
over deze jaren separaat een rechtmatigheidsverklaring afgegeven door de externe
accountant. Deze werkwijze is ook voor het jaar 2007 gevolgd.
 Reviewbeleid
 In RWT5 constateerden wij dat de departementale accountantsdienst van
het Ministerie van Buitenlandse Zaken tweejaarlijks een review uitvoert op
de werkzaamheden van de externe accountant aan de hand van een controleprotocol.
Tevens werd toen geconstateerd dat sinds april 2005 een aangepast controleprotocol
beschikbaar was. In dit protocol waren bepalingen opgenomen voor de reikwijdte,
de aanpak en de uitvoering van de controle en voor de rapportage, inclusief
een voorgeschreven tekst voor de inhoud van de verklaring. Tevens was aangegeven
dat de minister zich het recht voorbehoudt om een review te laten uitvoeren
bij de accountant van de FMO om de naleving van het controleprotocol te toetsen.
Dit protocol is nog steeds van kracht.
 Verantwoording door de minister aan de Staten-Generaal
 Het departementale jaarverslag over 2007 en de begroting voor 2009 bevatten alleen fragmentarische informatie over de FMO. De Tweede
Kamer ontvangt wel de resultaten van de evaluatie van de overeenkomst tussen
de staat en de FMO. Deze overeenkomst wordt eens in de vijf jaar geëvalueerd.
In 2005 was die evaluatie vooral gericht op de financiering. In de volgende
evaluatie (eind 2009) ligt de nadruk op de ontwikkelingsimpact.
 Publieke verantwoording door de rwt’s
 In RWT5 constateerden wij dat de FMO zich publiek verantwoordt door middel
van een publiek jaarverslag. Ook over 2007 heeft de FMO een jaarverslag opgesteld.
Dit jaarverslag heeft de FMO ook op haar website geplaatst. Het jaarverslag
van de FMO wordt niet aan de Tweede Kamer gestuurd.
 10.3 Conclusie en aanbevelingen
 Wij constateren dat de Staten-Generaal door de minister van Buitenlandse
Zaken slechts beperkt inzicht wordt geboden in de wijze waarop het toezicht
op de FMO wordt uitgevoerd en daarmee beperkt zicht heeft op het functioneren
en presteren van deze rwt.
 Wij bevelen de minister van Buitenlandse Zaken aan om een toezichtsarrangement
op te stellen voor de FMO.
 10.4 Reactie minister
 In de reactie op de specifieke rapportage refereert de minister van Buitenlandse
Zaken aan de discussie tussen hem en de Algemene Rekenkamer over de rwt-status
van de FMO. De minister stelt dat de Ministeries van Financiën en Buitenlandse
Zaken de FMO beschouwen als een staatsdeelneming die beheerd wordt door het
Ministerie van Financiën en waaraan door het Ministerie van Buitenlandse
Zaken subsidie wordt verstrekt. Op de besteding van de subsidies houdt het
laatstgenoemde ministerie toezicht. Verder heeft het Ministerie van Buitenlandse
Zaken samen met het Ministerie van Financiën tweemaal per jaar een overleg
met de FMO, waarin het door de FMO te voeren beleid wordt besproken. Het Ministerie
van Financiën is als aandeelhouder verantwoordelijk voor het beheer van
de onderneming. De FMO is verder op basis van haar banklicentie onderworpen
aan toezicht door De Nederlandsche Bank (DNB). De FMO voert volgens de minister
geen wettelijke taken uit en is dan ook geen rwt.
 
 Voorts stelt de minister dat wij geen tekortkomingen hebben vastgesteld
in het toezicht op de FMO, ook niet in de besteding van de subsidiemiddelen.
Gelet op het bovenstaande ziet de minister van Buitenlandse Zaken dan ook
geen aanleiding om een toezichtsarrangement op te stellen voor de FMO.
 10.5 Nawoord
 Wij stellen vast dat het het Ministerie van Buitenlandse Zaken niet is
gelukt de machtigingswet waarop wij de rwt-status van de FMO baseren, in te
trekken. In zijn reactie beschrijft de minister op hoofdlijnen hoe aansturing,
verantwoording en toezicht op de FMO zijn georganiseerd. Volgens ons zou een
nadere uitwerking van deze hoofdlijnen en het opstellen van de normen waaraan
de FMO zou moeten voldoen, een goede basis zijn voor een toezichtsarrangement
voor de FMO. Los van de rwt-status van de FMO, blijven wij het van belang
vinden dat het voor de FMO en de drie verschillende toezichthouders
duidelijk is welke taken en verantwoordelijkheden alle betrokkenen hebben
in het toezicht op de taakuitvoering en de rechtmatige besteding van de betreffende
publieke middelen. Daarom blijven wij van mening dat het opstellen van een
toezichtsarrangement een goede zaak zou zijn. Dit toezichtsarrangement kan
ook dienen om het parlement te informeren over de wijze waarop de ministers
van Financiën en van Buitenlandse Zaken hun ministeriële verantwoordelijkheid
willen dragen.
 11 MINISTERIE VAN JUSTITIE
 11.1 Ontwikkelingen in het veld
 Het Ministerie van Justitie had eind 2008 vijftig rwt’s. Dit zijn:
 • Raden voor Rechtsbijstand (5);
 • Bureau Financieel Toezicht (BFT);
 • Reclasseringsorganisaties (15);
 • Slachtofferhulp Nederland (SHN);
 • Commissie Schadefonds Geweldsmisdrijven (SGM);
 • Halt-bureaus (12);
 • Particuliere Forensisch Psychiatrische Centra (6);
 • Particuliere Jeugdinrichtingen (7)
 • Centraal orgaan Asielzoekers (COA);
 • Stichting Donorgegevens Kunstmatige Bevruchting (SDKB).
 
 In vergelijking met RWT5 zijn er twee rwt’s bijgekomen, namelijk
een particulier forensisch psychiatrisch centrum en de SDKB. Twee instellingen
hebben de rwt-status verloren, namelijk een Halt-bureau en een particuliere
jeugdinrichting en twee rwt’s zijn overgegaan naar het programmaministerie
voor Jeugd en Gezin, namelijk het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen
en Stichting Nidos.
 Er ligt een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer waardoor de vijf Raden voor
de Rechtsbijstand, nu vijf afzonderlijke rwt’s, samengaan in één
rwt (Tweede Kamer, 2009).
 11.2 Bevindingen uit het terugblikonderzoek
 Toezichtsvisie
 In RWT5 constateerden wij dat de minister van Justitie goede vorderingen
had gemaakt met het toezicht op de rwt’s. Op dat moment liepen er ook
nog acties om het toezicht verder te verbeteren. Sinds RWT5 zien we dan ook
weer een aantal aanpassingen in het toezicht.
 Het nieuwe financieel-economisch toezichtsstatuut is op 1 januari
2007 in werking getreden. Dit is één van de documenten waarin
de toezichtsvisie is vastgelegd.
 Daarnaast is ook de interne organisatie van het toezicht aangepast. Binnen
twee van de drie directoraten is de toezichtsfunctie op de rwt’s verlegd
van de beleidsdirecties naar twee nieuw gevormde directies. Een laatste grote
verandering is dat vanaf 2009 de frequentie van de rapportages van de
rwt’s aan de directies over de geleverde prestaties is verlaagd van
driemaal naar tweemaal per jaar.
 
 In RWT5 constateerden wij dat niet was vastgelegd op welke wijze in het
toezicht werd gebruikgemaakt van de uitkomsten van het toezicht door inspecties,
het verbijzonderd toezicht. Wij bevalen aan in het toezicht zoveel mogelijk
gebruik te maken van dit verbijzonderd toezicht en dit gebruik vast te leggen
in het departementale toezichtsbeleid. Wij constateren dat het ministerie
dit uitgangspunt inmiddels heeft vastgelegd
en ook dat bij de uitvoering van het toezicht beter gebruik wordt gemaakt
van de uitkomsten van inspectierapporten.
 Toezichtsarrangementen
 In RWT5 stelden wij vast dat voor alle (clusters van) rwt’s toezichtsarrangementen
waren opgesteld. Hierin zijn geen veranderingen opgetreden.
 Rechtmatigheid
 In RWT5 constateerden we dat voor alle rwt’s over 2005 een rechtmatigheidsverklaring
was afgegeven. Ook over 2007 geven alle rwt’s een rechtmatigheidsverklaring.
Alleen de SGM heeft, net als over 2005, over 2007 geen eigen rechtmatigheidsverklaring.
De verantwoording en rechtmatigheidscontrole worden namelijk meegenomen in
de controle door de departementale auditdienst, omdat de ambtelijke organisatie
van SGM onderdeel uitmaakt van het Ministerie van Justitie. De SDKB is in
deze terugblik overigens niet onderzocht.
 Reviewbeleid
 In RWT5 constateerden wij dat er geen reviewbeleid van het Ministerie
van Justitie was vastgelegd. Wel werden destijds, afhankelijk van de uitkomsten
van een risicoanalyse of naar aanleiding van de jaarstukken, reviews gehouden.
Verder vonden periodiek reviews plaats. In het toezichtstatuut 2007 is het
reviewbeleid wel vastgelegd. Het uitgangspunt van dit reviewbeleid is dat
de beleidsdirectie ervoor zorgt dat er toezicht wordt uitgeoefend op de controlewerkzaamheden
van de accountant. De beleidsdirectie kan de departementale accountantsdienst
verzoeken reviews uit te voeren. De directie Financieel-Economische Zaken
(DFEZ) toetst of de beleidsdirecties een reviewbeleid hebben ontwikkeld en
op basis hiervan een reviewplan hebben opgesteld, of de beleidsdirecties het
plan hebben uitgevoerd en of aan de uitkomsten van een gehouden review voldoende
vervolg wordt gegeven. Overigens kunnen beleidsdirecties die slechts op een
gering aantal rwt’s toezicht houden, met instemming van DFEZ afzien
van het opstellen van een reviewplan of het houden van reviews. In dit laatste
kan de Algemene Rekenkamer zich niet vinden. Wij vinden het van belang dat
bij alle rwt’s structureel periodieke reviews worden uitgevoerd.
 Bedrijfsvoering: borging publiek belang
 In RWT5 stelden wij vast dat het Ministerie van Justitie slechts beperkt
toezicht houdt op de bedrijfsvoering van de rwt’s. Wij deden de aanbeveling
het toezicht op de bedrijfsvoering verder te laten strekken dan alleen een
risicoanalyse op de continuïteit van de te leveren prestaties. Integriteit
en bestuurskosten zouden in die risicoanalyse betrokken kunnen worden.
 In het toezichtstatuut 2007 is vastgelegd dat de betreffende beleidsdirectie
bij instellingen periodiek een risicoanalyse moet uitvoeren naar relevante
onderdelen zoals beleidsuitvoering, bedrijfsvoering, integriteitszorg en informatievoorziening.
Ook is vastgelegd dat de beleidsdirectie de strategische, financiële
en operationele risico’s voor de rwt’s in kaart brengt. In de
uitvoering van de risicoanalyses wordt nog niet voor iedere rwt structureel
aandacht aan integriteitszorg en bestuurskosten gegeven.
 Verantwoording door de minister aan de Staten-Generaal
 De minister van Justitie verantwoordt zich in de Begroting 2009 en Jaarverslag
2007 volgens de RBV 2008. De minister geeft aan welke zbo’s en rwt’s
onder het departement vallen en welke bijdrage zij uit de departementale begroting
ontvangen. De minister geeft hierbij niet aan welk bedrag de rwt’s aan
premies en tarieven ontvangen. In de toezichtsbijlage van het Jaarverslag
2007 verklaart de minister de verschillen tussen begroting en realisatie van
de verstrekte begrotingsgelden. Over de vermogenspositie van de rwt’s
heeft de minister geen informatie opgenomen. Dit betekent dat het voor de
Staten-Generaal niet duidelijk is hoe groot de totale publieke geldstroom
is en wat de omvang is van de vermogens van de rwt’s.
 
 In het departementale jaarverslag 2007 verantwoordt de minister zich door
middel van een uitzonderingsrapportage over het toezicht op de rwt’s.
In dit jaarverslag worden geen opmerkingen over het uitgevoerde toezicht of
over de uitkomsten uit het toezicht gemeld. Informatie over wanneer uitzonderingen
wel worden gemeld, ontbreekt.
 In de toezichtsbijlage van het Jaarverslag 2007 verwijst de minister wel
naar beleidsartikelen waarin informatie wordt gegeven over de uitvoering van
het beleid en uitgevoerde beleidsdoorlichtingen. De bijdrage van een rwt aan
het beleid wordt in deze artikelen niet gespecificeerd.
 Publieke verantwoording door de rwt’s
 In RWT5 constateerden we dat alle rwt’s zich publiek verantwoordden
in een publiek jaarverslag. Uit dit terugblikonderzoek blijkt dat zes rwt’s
over 2007 geen publiek toegankelijk jaarverslag hebben. Dit zijn twee particuliere
Forensisch Psychiatrische Centra en vier particuliere jeugdinrichtingen. De
jaarverslagen van SGM, COA en SDKB worden aan de Tweede Kamer gestuurd.
 Overige aanbevelingen
 In het RWT5-rapport over het Ministerie van Justitie constateerden wij
dat de betrouwbaarheid van de prestatie-informatie van de (particuliere) jeugdinstellingen
niet is gegarandeerd als gevolg van problemen met het ICT-systeem TULP. Daarnaast was er onvoldoende controle op de totstandkoming
van de prestatie-informatie bij de instellingen zelf. Gezien het feit dat
de door de instellingen geleverde prestatie-informatie gebruikt werd om het
subsidiebedrag vast te stellen, drongen wij aan op het verhogen van de betrouwbaarheid
van de informatie uit TULP. De minister reageerde hierop met een verbetertraject.
De eerste resultaten verwachtte hij begin 2007.
 
 Sindsdien is door het departement op drie manieren gewerkt aan de verbetering
van TULP. De processen zijn waar nodig en mogelijk aangepast. De processen
zijn opnieuw onder de aandacht gebracht van de gebruikers van het systeem.
Er zijn opleidingen, handleidingen en werkinstructies opgesteld, via intranet
is deze informatie permanent beschikbaar en er is een ondersteuningsgroep
waar gebruikers elke werkdag terecht kunnen met vragen. Tot slot is het systeem
zo aangepast dat de juiste invoer van gegevens als het ware afgedwongen wordt.
 Ondanks deze inspanningen is er volgens ons nog steeds vooral sprake van
onderhoud. De aanpassing van TULP heeft plaatsgevonden binnen de mogelijkheden
van het systeem. Om de informatievoorziening op een hoger peil te brengen,
is een nieuw systeem nodig.
 11.3 Conclusie en aanbevelingen
 Hoewel het toezicht op rwt’s en de verantwoording over de aan rwt’s
verstrekte middelen intussen verder gestructureerd en verbeterd is, blijft
het vasthouden en verder uitbouwen van de bereikte verbeteringen noodzakelijk.
 
 In RWT5 formuleerden wij vijf aanbevelingen. Twee daarvan zijn in hun
geheel opgevolgd, namelijk het gebruik van inspectierapporten en het vastleggen
van het reviewbeleid. Twee aanbevelingen zijn deels opgevolgd. Alleen de integriteitszorg
is een structureel aandachtspunt geworden in de risicoanalyse voor Justitiële
Jeugdinrichtingen. En hoewel er aan TULP is gewerkt, is voor het op een hoger
peil krijgen van de informatie een nieuw systeem nodig.
 De vijfde aanbeveling ging over de verantwoordingsinformatie in het departementale
jaarverslag. Deze aanbeveling is niet opgevolgd. Het jaarverslag voldoet wel
aan de RBV, maar geeft niet de aanvullende informatie die wij hadden aanbevolen.
De Algemene Rekenkamer is van mening dat alle geldstromen van en naar de rwt’s
inzichtelijk moeten worden gemaakt voor de Staten-Generaal en dat minimaal
duidelijk moet worden gemaakt aan welke normen de rwt’s zijn getoetst.
Dit punt is in hoofdstuk 6 en in de conclusie van deel 1 van dit rapport toegelicht.
De aanbevelingen die we hier noemen, zijn ook van toepassing op het Ministerie
van Justitie.
 
 Tot slot bevelen wij de minister van Justitie aan dat hij laat onderzoeken
of de in 2008 doorgevoerde veranderingen in de interne organisatie van het
toezicht op de rwt’s gevolgen hebben voor de basisdocumenten (de algemene
toezichtsvisie uit 2004 en het financieel-economisch toezichtsstatuut uit
2007) waarin de uitgangspunten en inrichting van het toezicht zijn vastgelegd.
 11.4 Reactie minister
 In de reactie op de specifieke rapportage gaat de minister van Justitie
in op onze kritiek op het reviewbeleid van het departement. Dit reviewbeleid
staat toe dat beleidsdirecties die slechts op een gering aantal rwt’s
toezicht houden met instemming van de tweedelijns toezichthouder kunnen afzien
van het opstellen van een reviewplan of van het houden van reviews. De minister
stelt dat het element proportionaliteit is ingevoegd om ondoelmatig handelen
te voorkomen en dat dit in beginsel niet in strijd is met de zienswijze van
de Algemene Rekenkamer dat bij alle rwt’s structureel periodieke reviews
worden uitgevoerd. Argumenten om af te zien van het houden van reviews of
het opstellen van een reviewplan zijn: als het aantal instellingen waarop
eerstelijnstoezicht wordt uitgeoefend beperkt is, als het financiële
belang relatief gering is en als er geen andere zwaarwegende argumenten zijn
voor het houden van een review. De belangrijke criteria voor het bepalen van
het bereik en diepgang van reviews zijn (niet limitatief): risico op misbruik
en oneigenlijk gebruik, complexe wet- en regelgeving, ervaringen uit accountantsrapporten,
en eerdere reviews. Ook geldt: hoe complexer en/of risicovoller de processen,
hoe belangrijker het uitvoeren van een review.
 De minister is van mening dat dit richtsnoer voldoende waarborgen geeft
voor het uitvoeren van de vereiste reviews.
 
 De minister geeft aan dat ter verbetering van de risicoanalyses in de
eerstkomende jaarcyclus specifieke aandacht zal worden gegeven aan integriteitszorg
en aan bestuurskosten.
 
 Voor een reactie op onze aanbeveling over de verantwoording aan de Staten-Generaal,
verwijst de minister naar de algemene reactie van de minister van Financiën.
De minister merkt hierbij op dat hij de door de minister van Financiën
aangepaste RBV te zijner tijd zal naleven en dat hij het jaarverslag van het
Ministerie van Justitie in overeenstemming met die richtlijnen zal opstellen.
 
 Over onze kritische opmerkingen over de kwaliteit van de informatie die
met TULP wordt gegenereerd merkt de minister op dat hij passende maatregelen
zal treffen om het automatiseringssysteem TULP te verbeteren. Tot slot geeft
de minister aan dat hij de aanbeveling zal overnemen om te laten onderzoeken
of de in 2008 doorgevoerde veranderingen in de interne organisatie
van het toezicht op de rwt’s gevolgen heeft voor de basisdocumenten.
 11.5 Nawoord
 Wij constateren dat de minister welwillend staat tegenover onze aanbevelingen.
Wij kijken uit naar de concrete uitwerking van de voorgenomen acties. Wij
vinden dat de gehanteerde criteria een goede invulling geven aan het proportionaliteitbeginsel,
maar vragen ons wel af of de afweging van doelmatig handelen niet zou moeten
plaatsvinden in een eerdere fase. Als het departement ervoor kiest om een
accountantsverklaring te vragen dan moet het volgens ons, ook als uit de toepassing
van de criteria blijkt dat er geen zwaarwegend argument is om een review uit
te voeren, de kwaliteit van de accountantswerkzaamheden periodiek onderzoeken.
De departementale auditdienst zou, los van de beleidsdirecties, over het uitvoeren
van reviews moeten kunnen beslissen.
 12 MINISTERIE VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES
 12.1 Ontwikkelingen in het veld
 Het Ministerie van BZK heeft eind 2008 dertig rwt’s. Dit zijn:
 • De 25 politieregio’s;
 • De Politieacademie (PA);
 • Stichting Administratie Indonesische Pensioenen (SAIP);
 • Onderzoeksraad voor Veiligheid (OvV);
 • Nederlands Instituut Fysieke Veiligheid Nibra (NIFV);
 • Nederlands Bureau Brandweerexamens (Nbbe).
 
 Sinds 2005 is er één rwt bijgekomen, namelijk de Onderzoeksraad
voor de Veiligheid en één rwt opgeheven, het VUT-fonds.
 12.2 Bevindingen uit het terugblikonderzoek
 Toezichtsvisie
 Het Ministerie van BZK heeft na RWT5, in 2007, een nieuwe toezichtsvisie
uitgebracht: Toezicht bij BZK. Deze visie is een actualisering van de versie
uit 2005. In deze nieuwe visie is de uitwerking van onze aanbevelingen uit
RWT5 vastgelegd. Hieronder gaan we daar voor een aantal onderdelen op in.
 Toezichtsarrangementen
 In RWT5 concludeerden we dat de toezichtsarrangementen nog niet allemaal
waren aangepast aan de toezichtsvisie van het departement. Ook vonden wij
dat de toezichtsarrangementen konden worden verbeterd door gebruik te maken
van (periodieke) risicoanalyses. De minister deed hierop de toezegging dat
de toezichtsarrangementen in het najaar van 2006 door de toezichthouders zouden
worden geactualiseerd en dat risicoanalyses de expliciete basis zouden worden
voor de keuzes in het toezicht. Op die manier zou herkenbaar selectief toezicht
kunnen plaatsvinden. Ter ondersteuning van de invoering van risicoanalyses
zou een handleiding voor het maken van een risicoanalyse worden opgesteld.
Bovendien zou de invoering van de nieuwe systematiek worden getoetst door
het toezichtscomité. Wij constateren dat sinds 2006 een expliciete
risicoanalyse onderdeel is van de toezichtscyclus. De toezichthouders voeren
elk jaar een risicoanalyse uit op basis waarvan het toezichtsprogramma wordt
opgesteld. Ook de toegezegde handleiding is verschenen: het «basisstramien
risicoanalyse» (FEZ BZK, z.j.). Het toezichtscomité toetst ten
slotte de werking van het toezicht aan de toezichtsvisie en bewaakt de samenhang
in het toezicht. De minister is op dit vlak al zijn toezeggingen nagekomen.
 Rechtmatigheid
 In RWT5 stelden wij vast dat twee rwt’s over het jaar 2005 geen
rechtmatigheidsverklaring hadden. Dit waren SAIP en het VUT-fonds. Het VUT-fonds
is per 2007 opgeheven. SAIP heeft over 2007 wel een rechtmatigheidsverklaring.
Alleen de nieuw ingestelde rwt, de OvV, heeft geen rechtmatigheidsverklaring,
maar een verklaring van getrouwheid.
 Reviewbeleid
 In RWT5 constateerden wij dat het reviewbeleid van het Ministerie van
BZK nog niet overal voldoende in de toezichtsarrangementen en in het feitelijk
toezicht door de beleidsdirecties was opgenomen. Wij stellen vast dat
het reviewbeleid inmiddels is vastgelegd in de departementale toezichtsvisie.
De toezichtsvisie stelt dat het reviewbeleid onderdeel moet uitmaken van het
toezichtsarrangement. De toezichthouder is verantwoordelijk voor het inrichten
van het toezicht en dus ook voor het daadwerkelijk inzetten van reviews als
toezichtsinstrument. De handleiding Reviews en reviewbeleid (Auditdienst BZK, z.j.) van de departementale auditdienst fungeert
hierbij als richtlijn. De auditdienst voert reviews uit op verzoek van de
toezichthouder, maar kan op basis van een eigen risicoanalyse ook uit eigen
beweging reviews uitvoeren (BZK, 2007). Uit ons onderzoek blijkt dat in 2008
een review is uitgevoerd bij de OvV.
 Bedrijfsvoering: borging publiek belang
 In RWT5 concludeerden we dat de minister van BZK nog niet bepaald had
welke aspecten van de bedrijfsvoering van de rwt’s van belang zijn voor
het publiek belang en waar hij dus systematisch toezicht op moest houden.
Intussen heeft de minister deze aspecten wel in de toezichtsvisie vastgelegd.
Het gaat om doelmatigheid, kwaliteit van de planning & controlcyclus,
vermogensbeheer, personeel, bedrijfsresultaat, integriteit en bestuurskosten.
We hebben slechts enkele van deze aspecten expliciet teruggevonden in de risicoanalyses
die de basis vormen voor het toezichtprogramma voor 2008. In het toezichtsprogramma
voor 2009 is er expliciete aandacht voor de aspecten vermogensbeheer, bestuurskosten
en integriteit.
 Verantwoording door de minister aan de Staten-Generaal
 De minister van BZK verantwoordt zich in de Begroting 2009 en het Jaarverslag
2007 grotendeels volgens de RBV 2008. De minister geeft aan welke zbo’s
en rwt’s onder het departement vallen, maar is onvolledig over het aantal
rwt’s. Er staat namelijk niet vermeld welke zbo’s ook rwt zijn.
Het Jaarverslag 2007 voldoet niet aan het voorschrift om informatie te geven
over de realisatie van de begrotingsgelden en het verklaren van eventuele
verschillen met de ramingen. De minister geeft niet aan welk bedrag de rwt’s
uit premies en tarieven ontvangen. Over de vermogenspositie van de rwt’s
heeft de minister ook geen informatie opgenomen. Dit betekent dat het voor
de Staten-Generaal niet duidelijk is hoeveel publiek geld er in totaal bij
de rwt’s omgaat en wat de omvang van de vermogens van de rwt’s
is.
 
 In het Jaarverslag 2007 verantwoordt de minister zich door middel van
een uitzonderingsrapportage over het toezicht op de rwt’s. De minister
verantwoordt zich in de bedrijfsvoeringsparagraaf van het jaarverslag over
het toezicht op de rwt’s, niet in de toezichtsbijlage. Er worden in
het Jaarverslag 2007 over het toezicht geen bijzonderheden gemeld. Informatie
over wanneer uitzonderingen wel worden gemeld, ontbreekt.
 Uit ons onderzoek blijkt dat het ministerie wel een afwegingskader heeft
om te bepalen welke toezichtsbevindingen in het jaarverslag worden vermeld.
Dit is echter een intern document (FEZ BZK, 2009).
 Los van het jaarverslag worden de Staten-Generaal overigens wel geïnformeerd
over het toezicht op de politieregio’s en op de Politieacademie. Deze
informatie staat in het toezichtsverslag van de Inspectie Openbare Orde en
Veiligheid.
 Publieke verantwoording door de rwt’s
 In RWT5 constateerden wij dat de SAIP en het VUT-fonds zich niet publiek
verantwoordden door middel van een publiek jaarverslag. Intussen is het VUT-fonds
geen rwt meer en verantwoorden alle andere rwt’s zich in een publiek
jaarverslag of in andere resultaatinformatie via hun website. Het jaarverslag
van de Nederlandse Politie wordt tevens aan de Staten-Generaal aangeboden.
Hierin wordt uitgebreid ingegaan op de prestaties van de diverse korpsen.
 12.3 Conclusie en aanbevelingen
 In RWT5 concludeerden wij dat over het geheel genomen het Ministerie van
BZK voldoende toezicht houdt op zijn rwt’s. Sindsdien is het toezicht
sterker verankerd in een toezichtscyclus en zijn enkele aspecten verder uitgewerkt
in een toezichtsvisie en in toezichtsarrangementen. De minister is de toezeggingen
uit RWT5 over de toepassing van risicoanalyses en het vastleggen van het reviewbeleid
nagekomen.
 Er zijn nog mogelijkheden voor verbeteringen in de verantwoording over
het toezicht aan de Staten-Generaal. Het parlement wordt nog niet volledig
geïnformeerd over de inkomsten van de rwt’s uit premies en tarieven
en over de uitkomsten van het toezicht. Zie hiervoor ook de rijksbrede aanbeveling
in hoofdstuk 8 van dit rapport.
 12.4 Reactie minister
 In de reactie op de rapportage over het Ministerie van BZK geeft de minister
van BZK aan verheugd te zijn met onze conclusie dat haar ministerie het toezicht
sterker heeft verankerd in de toezichtscyclus en dat enkele aspecten verder
zijn uitgewerkt in de toezichtsvisie en in de toezichtsarrangementen. Over
onze aanbeveling om de verantwoording over het toezicht aan de Staten-Generaal
te verbeteren, verwijst de minister naar de rijksbrede reactie, waarin dit
onderwerp wordt behandeld.
 Over de ontbrekende rechtmatigheidsverklaring bij de OvV meldt de minister
dat over het jaar 2008 wel een rechtmatigheidverklaring is afgegeven.
 12.5 Nawoord
 Met onze rwt-rapporten hebben wij ons vooralsnog beperkt tot het op hoofdlijnen
beschrijven van de organisatie van verantwoording en toezicht bij rwt’s.
De toezicht- en verantwoordingscyclus lijkt bij het Ministerie van BZK voldoende
ingebed in de werkprocessen. Het departement zal deze cyclus wel kritisch
moeten blijven volgen en waar nodig verbeteren.
 13 MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
 13.1 Ontwikkelingen in het veld
 Het Ministerie van OCW was eind 2008 verantwoordelijk voor ongeveer 1660
rwt’s:
 1. Sector Primair onderwijs (PO)
 Ongeveer 1246 bevoegd gezagsorganen
 2. Sector Voortgezet onderwijs (VO)
 Ongeveer 380 bevoegd gezagsorganen
 3. Sector Beroepsonderwijs en Volwassenen Educatie (BVE)
 – ongeveer 69 ROC’s, AOC’s en vakinstellingen
 – 17 Kenniscentra Beroepsonderwijs en Bedrijfsleven (KBB)
 – COLO (vereniging van KBB’s)
 4. Sector Hoger Onderwijs (HO)
 – ongeveer 49 instellingen voor hoger beroepsonderwijs
 – 13 instellingen voor wetenschappelijk onderwijs
 – de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO)
 – 8 academische ziekenhuizen
 5. Sector Onderzoek en Wetenschappen (OWB)
 – Koninklijke Nederlandse Acedemie van Wetenschappen (KNAW)
 – Ned. Org. voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek (TNO)
 – Koninklijke Bibliotheek (KB)
 – Ned. Org. Voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO)
 6. Sector Media, Letteren en Bibliotheken (MLB)
 – 3 rwt’s
 – 12 rwt’s in het publieke omroepbestel
 7. Sector Kunst en Cultuur
 – 23 rwt’s voor kunst en cultuur, waaronder 17 voormalige
rijksmusea
 – 3 rwt’s voor cultureel erfgoed, waaronder monumentenzorg
 8. Informatiebeheergroep (IB-Groep)
 9. Stichting Participatiefonds
 10. Stichting Vervangingsfonds
 
 Sinds RWT5 zijn er twee rwt’s bijgekomen: COLO en NVAO. De minister
is zijn toezegging nagekomen om een lijst op te stellen van musea die als
rwt moeten worden aangemerkt. Deze lijst bevat zeventien museale instellingen.
Onze suggestie om ook vergelijkbare musea die eerder of later zijn verzelfstandigd
als rwt te beschouwen, heeft het ministerie niet gevolgd. Het ministerie en
de Algemene Rekenkamer zullen over de status van de laatstgenoemde museale
instellingen nog overleg plegen.
 13.2 Bevindingen uit het terugblikonderzoek
 In RWT5 concludeerden wij dat de toezichtsvisie en toezichtsarrangementen
van het Ministerie van OCW versterking behoefden. Wij noemden vier aspecten
waarvan wij vonden dat deze uitgewerkt dienden te worden in een toezichtsvisie.
Dat waren: het afstemmen van het toezicht op het interne toezicht, het afstemmen
van het toezicht op de horizontale verantwoording van de rwt’s, het
bepalen van de aspecten van de bedrijfsvoering van de rwt’s waarvoor
de minister zich verantwoordelijk acht, en ten slotte het vastleggen van door
de rwt’s te leveren prestatiegegevens. De minister zegde in RWT5 toe
deze zaken in de toezichtsarrangementen per sector concreet vorm te geven.
 Toezichtsvisie
 In september 2006 heeft het Ministerie van OCW de toezichtsvisie Toezicht in vertrouwen, vertrouwen in toezicht uitgebracht.
Hierin zijn de uitgangspunten voor het toezicht van het Ministerie van OCW
op de zelfstandige instellingen voor de periode 2007–2011 opgenomen.
In de departementale toezichtsvisie is vermeld dat in het toezicht onder meer
rekening wordt gehouden met de sterkte van de interne governance van de instellingen.
Daaronder vallen de interne kwaliteitszorg, het interne toezicht, de externe
verantwoordingen van de instelling en overleg met belanghebbenden.
 De toezichtsvisie geeft dus aandacht aan het afstemmen van het toezicht
op het interne toezicht en op de horizontale verantwoording van de rwt’s,
maar niet aan de aspecten van de bedrijfsvoering en prestatiegegevens.
 Toezichtsarrangementen
 Bijna alle sectoren hebben een toezichtsarrangement. Het geïntegreerde
toezichtskader voor het primair en voortgezet onderwijs is nog een concept.
 
 Wij hebben onderzocht op welke wijze in de toezichtsarrangementen uitwerking
is gegeven aan de vier aspecten waarvan wij destijds hebben aanbevolen ze
uit te werken in het toezicht. We concluderen dat in de toezichtsarrangementen
voor de sectoren PO, VO, HO en BVE aandacht gegeven wordt aan de afstemming
van het toezicht op het interne toezicht en op de horizontale verantwoording.
Voor de sectoren OWB, MLB en DCE is dit niet het geval.
 Het bepalen van de aspecten van de bedrijfsvoering krijgt in de meeste
sectoren geen aandacht, terwijl de vastlegging van de te leveren prestatiegegevens
wel in alle sectoren aandacht krijgt. In tabel 12.1 staat het totale overzicht.
 Tabel 12.1 Onderzochte aspecten in het toezichtsarrangement
per sector
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Sector
 Afstemming op intern toezicht
 Afstemming
op horizontale verantwoording
 Bepalen
van aspecten van de bedrijfsvoering
 Vastleggen te leveren prestatie-informatie 
 
 
 
 
 PO
 In ontwikkeling
 In ontwikkeling
 Nee
 In ontwikkeling 
 
 
 VO
 In ontwikkeling
 In ontwikkeling
 Nee
 In ontwikkeling 
 
 
 HO
 In ontwikkeling
 In ontwikkeling
 Nee
 Ja 
 
 
 BVE
 Ja
 Ja
 Nee
 In ontwikkeling
 
 
 OWB
 Nee
 Nee
 Ja
 Ja 
 
 
 MLB
 Nee
 Nee
 Deels
 Ja
 
 
 DCE
 Nee
 Nee
 Nee
 Ja
 
 
 
 
 Rechtmatigheid
 In RWT5 stelden wij vast dat twee rwt’s niet over een rechtmatigheidsverklaring
beschikten. Dit waren de Stichting Participatiefonds en de Stichting Vervangingsfonds.
Bij de Stichting Participatiefonds is over 2007 nog geen rechtmatigheidsverklaring,
maar die wordt nog wel verwacht. De rechtmatigheidsverklaringen over 2007
van de recent opgerichte rwt’s COLO en de NVAO ontbreken en worden ook
over 2008 niet verwacht.
 
 De Algemene Rekenkamer doet sinds 2002 de aanbeveling om ieder jaar voor
iedere sector een expliciet oordeel over de rechtmatigheid aan de Tweede Kamer
te verstrekken. De minister was hiertoe bereid, maar heeft er uiteindelijk
toch voor gekozen, en kiest daar nog voor, om in de jaarverslagen te rapporteren
in de vorm van uitzonderingsrapportages. Daardoor wordt er dus niets vermeld
over de rechtmatigheid in de verschillende sectoren. Wij blijven echter van
mening dat het voor de Staten-Generaal zinvol is jaarlijks duidelijkheid
te verkrijgen over de rechtmatigheid van de uitgaven van alle rwt’s.
 Reviewbeleid
 In RWT5 constateerden we dat het ministerie voor de onderzochte sectoren
een reviewbeleid heeft dat voldoet aan onze normen. De departementale auditdienst
voert periodiek reviews uit op de controleactiviteiten die door de instellingsaccountant
van de rwt’s zijn uitgevoerd voor de jaarlijkse rechtmatigheidsverklaring.
In ons rechtmatigheidsonderzoek gaan wij jaarlijks na of het reviewbeleid
is uitgevoerd. Over het jaar 2007 hebben wij geconstateerd dat het reviewbeleid
in het rechtmatigheidsonderzoek voldoende is uitgevoerd.
 Bedrijfsvoering: borging publiek belang
 In RWT5 constateerden wij dat het Ministerie van OCW de bedrijfsvoering
van rwt’s indirect volgde via de financiële gegevens van de rwt
en de rechtmatigheidsverklaring van de instellingsaccountant van de rwt. In
RWT5 heeft de minister toegezegd dat er in de toezichtsarrangementen per sector
aandacht zal worden gegeven aan het bepalen van de aspecten van de bedrijfsvoering
van rwt’s waarvoor het ministerie zich verantwoordelijk acht. Aan het
begin van deze paragraaf concluderen wij al dat het ministerie geen gevolg
heeft gegeven aan deze toezegging.
 
 De minister is voor de door ons onderzochte onderwijssectoren van oordeel
dat de bedrijfsvoering een zaak van de instellingen zelf is. Wel wordt door
de Inspectie van het Onderwijs gekeken naar de kwaliteit van het onderwijs
en naar de kwaliteit van de rechtmatigheidsverklaringen van de instellingsaccountants.
 Voor het toezicht op de rechtmatige besteding van de subsidies door de
omroepen stelt het Commissariaat voor de Media eisen aan de bedrijfsvoering.
Naast deze eisen worden geen andere eisen gesteld aan de bedrijfsvoering van
de omroepen.
 In de sector OWB heeft het ministerie inzicht in de bedrijfsvoering door
het afsluiten van convenanten met de vier rwt’s uit deze sector.
 In de sector DCE heeft het ministerie geen specifieke eisen gesteld aan
de bedrijfsvoering van de instellingen, behalve dat de departementale auditdienst
toezicht houdt op de kwaliteit van de rechtmatigheidsverklaringen van de instellingsaccountants.
 Verantwoording door de minister aan de Staten-Generaal
 De minister van OCW verantwoordt zich in de Begroting 2009 en Jaarverslag
2007 volgens de RBV 2008. De minister geeft aan welke zbo’s en rwt’s
onder het departement vallen en welke bijdrage zij uit de departementale begroting
ontvangen. De minister geeft niet aan welk bedrag de rwt’s uit premies
en tarieven ontvangen. Over de vermogenspositie van de rwt’s heeft de
minister geen informatie opgenomen. Dit betekent dat het voor de Staten-Generaal
niet duidelijk is hoe groot de totale publieke geldstroom en de omvang van
de vermogens bij de rwt’s is.
 
 Met uitzondering van de IB-Groep wordt er geen informatie gegeven over
het functioneren en presteren van individuele rwt’s. Informatie over
wanneer uitzonderingen worden gemeld, ontbreekt. In de bedrijfsvoeringsparagraaf,
niet in de toezichtsbijlage, gaat de minister in op de ontwikkelingen in het
toezicht op de onderwijssectoren, maar niet op die in de sectoren cultuur
en wetenschap. De minister verwijst hiervoor naar publicaties
met informatie over het functioneren van OCW-stelsels en de kwaliteit die
zij leveren.
 Publieke verantwoording door de rwt’s
 In RWT5 constateerden we dat alle rwt’s zich verantwoordden door
middel van een publiek jaarverslag. Dit beeld is niet gewijzigd.
 In alle onderzochte sectoren is het openbaar maken van de jaarverslagen
voor de rwt’s vanaf het verslagjaar 2008 verplicht of zijn de jaarverslagen
al openbaar.
 Overige aanbevelingen
 Prestatie-informatie
 De minister zegde in RWT5 toe in de toezichtsvisie en toezichtsarrangementen
aan te zullen geven welke prestatiegegevens de rwt’s aan het ministerie
moeten leveren. Het ministerie is bezig met het ontwikkelen van een zogenaamd
geïntegreerd jaardocument voor de sectoren PO, VO en BVE. Daarin worden
onder andere afspraken vastgelegd over te leveren prestatie-informatie. Het
gaat zowel om informatie die aan de minister moet worden verstrekt als om
informatie die de rwt’s aan andere belanghebbenden moeten verstrekken
(horizontale verantwoording). Dit proces bevindt zich in een laatste fase.
In RWT5 concludeerden wij al dat de minister met de rwt’s uit de sectoren
HO, OWB en MLB afspraken had gemaakt over de prestatie-informatie die zij
moeten leveren. Voor de voormalige rijksmusea zijn inmiddels ook afspraken
gemaakt over de prestatie-informatie.
 
 In RWT5 formuleerden wij specifieke conclusies en aanbevelingen voor het
Commissariaat voor de Media en NOS Publieke Omroep. Deze bespreken wij hieronder.
 Commissariaat voor de Media
 In RWT5 deden wij aan het commissariaat de aanbeveling om met het ministerie
duidelijke en volledige afspraken te maken over de prestatie-informatie die
de minister moet ontvangen. Daarnaast stelden wij dat het commissariaat een
analyse zou moeten maken van de relevante onderdelen van de bedrijfsvoering
van de publieke omroepen.
 De eerste aanbeveling is opgevolgd. De tweede aanbeveling is aan de orde
geweest in ons onderzoek Publieke omroep in beeld
(Algemene Rekenkamer, 2008d). Hieruit bleek dat het commissariaat geen analyse
had uitgevoerd aan de hand waarvan de belangrijkste onderdelen van de bedrijfsvoering
konden worden geïdentificeerd. Naar aanleiding van ons rapport uit 2008
zegde het commissariaat toe onze aanbeveling te verwerken. Voor dit terugblikonderzoek
zijn wij niet nagegaan of het commissariaat de aanbeveling inmiddels heeft
opgevolgd.
 NOS Publieke Omroep
 In RWT5 bevalen wij de bestuurders van de NOS aan om de uitvoering van
het integriteitsbeleid verder te ontwikkelen. De NOS heeft deze aanbeveling
opgevolgd. Het integriteitsbeleid is volledig geïmplementeerd. Belangrijke
onderdelen van dit beleid zijn de aanstelling van een compliance officer die
toeziet op de naleving van het integriteitsbeleid en de jaarlijkse ondertekening
van een compliance-verklaring door alle personeelsleden.
 13.3 Conclusie en aanbevelingen
 In de toezichtsvisie van het ministerie is het toezicht op de bedrijfsvoering
en de vastlegging van de prestatie-gegevens nog onvoldoende uitgewerkt.
 In de toezichtsarrangementen zijn de door ons benoemde aspecten voor een
groot deel (al) te herkennen. Wij bevelen de minister aan om bij de verdere
invulling van de toezichtsarrangementen per sector extra aandacht te besteden
aan het expliciet maken van die aspecten van de bedrijfsvoering van rwt’s
die de ministeriële verantwoordelijkheid raken. In hoofdstuk 8 doen we
voor het invullen van het toezicht op de bedrijfsvoering een rijksbrede aanbeveling,
die ook op het Ministerie van OCW van toepassing is.
 Tot slot bevelen wij het Commissariaat voor de Media aan aandacht te geven
aan het opstellen van een toezichtsvisie waarin is vastgelegd dat het toezicht
door het commissariaat wordt gebaseerd op een risico-analyse.
 13.4 Reactie minister
 In de reactie op de departementale rapportage gaat de minister van OCW
in op de door ons onderzochte onderwerpen. We geven hierover per onderwerp
een samenvatting.
 Toezichtsvisie en toezichtsarrangementen
 Over onze aanbeveling om in de toezichtsvisie het toezicht op de bedrijfsvoering
en het vastleggen van de prestatiegegevens beter uit te werken, geeft de minister
aan dat hij ervoor gekozen heeft de departementale toezichtsvisie niet tussentijds
op de aspecten bedrijfsvoering en prestatiegegevens aan te passen, maar deze
mee te nemen in de toezichtskaders voor de afzonderlijke sectoren. De departementale
toezichtsvisie wordt in 2010 geëvalueerd en daarna worden eventuele aanpassingen
doorgevoerd.
 Bij de cultuurfondsen is volgens de minister in het toezichtsarrangement
sprake van afstemming van het toezicht op het interne toezicht en de horizontale
verantwoording. De minister schetst zijn voornemens voor de sectorale toezichtsvisies
en specifieke toezichtsarrangementen. Bij de Erfgoedinspectie wordt in 2009
en volgende jaren de afstemming van het toezicht op het interne toezicht expliciet
gemaakt. Voor de musea wordt gewerkt aan een geïntegreerd toezichtsarrangement
waarin de afstemming van het toezicht tot uitdrukking komt. Het resultaat
wordt in 2010 verwacht.
 Rechtmatigheid
 Voor de ontbrekende rechtmatigheidsverklaring van de Stichting Participatiefonds
geeft de minister aan dat de noodzakelijke verklaring van het UWV onlangs
is ontvangen. De minister zal onderzoeken of het mogelijk is een rechtmatigheidsverklaring
op te nemen in het jaarverslag van NVAO. Ook zal hij onderzoeken of het doelmatig
is om een rechtmatigheidsverklaring te vragen voor COLO.
 De minister geeft aan dat het een onjuiste veronderstelling was van de
Algemene Rekenkamer dat de minister van OCW ieder jaar voor iedere sector
een expliciet oordeel over de rechtmatigheid aan de Tweede Kamer zou verstrekken.
In de reactie op RWT5 is aangegeven dat de minister van OCW volgens de RBV
zou rapporteren, namelijk in de vorm van een uitzonderingsrapportage. De minister
geeft wel aan dat hij zich kan vinden in onze kritische kanttekeningen over
deze wijze van rapporteren en dat hij de toezegging ondersteunt
die in de algemene reactie op het rapport door de minister van Financiën
op dit punt wordt gedaan.
 Bedrijfsvoering
 De minister geeft aan dat in het toezicht op de onderwijsinstellingen
aandacht is voor aspecten van de bedrijfsvoering die het publieke belang raken.
In de risicoanalyse wordt gekeken naar de naleving van de wettelijke vereisten,
naar de opbrengsten, naar het onderwijsproces, de examinering, de financiële
positie en de financiële rechtmatigheid. Hij stelt dat de Inspectie van
het Onderwijs toezicht houdt op de kwaliteit van de dienstverlening, de door
de instellingen ingestelde heffingen (collegegelden en ouderbijdragen) en
de uitkomsten van de financiële bedrijfsvoering. In de verdere ontwikkeling
van het toezicht zal bekeken worden of het functioneren van de relevante aspecten
van de bedrijfsvoering afdoende in het toezicht zit of extra aandacht behoeft.
 In tegenstelling tot zijn voorganger voelt de huidige minister van OCW
er niet voor sommige onderwerpen (zoals integriteit en bestuurskosten) bij
voorbaat tot onderwerp van toezicht te maken.
 De minister geeft aan dat met de cultuurfondsen en de musea prestatieafspraken
zijn gemaakt. Deze prestatieafspraken hebben ook betrekking op de bedrijfsvoering.
 Verantwoording door de minister aan de Staten-Generaal
 De minister onderschrijft onze opvatting dat de wijze van verantwoorden
aan de Staten-Generaal verbeterd kan worden. Hij ondersteunt het voornemen
dat de minister van Financiën heeft opgenomen in de algemene reactie
om aandacht te besteden aan de wijze waarop de uitzonderingsrapportages worden
vormgegeven. Ook voor een reactie op de aanbeveling over de tariefgefinancierde
rwt’s en informatie over de vermogenspositie van rwt’s, verwijst
de minister naar de algemene reactie.
 Prestatie-informatie
 De minister geeft aan dat de ontwikkeling van het geïntegreerd jaardocument
inmiddels zover is gevorderd dat de prestatie-indicatoren van de rwt’s
in de bve-sector erin zijn opgenomen. Het geïntegreerde jaardocument
bevat de jaarrekening, het jaarverslag en de resultatenbox met de set van
afgesproken prestatie-indicatoren. Vanaf 2009 gaan alle rwt’s via
deze wijze verantwoorden, in 2010 is dit zelfs verplicht. Voor de KBB’s
zal de verplichting waarschijnlijk een jaar later ingaan.
 Commissariaat voor de Media
 De minister geeft aan dat in de sector MLB in 2009 een werkgroep is opgericht
met vertegenwoordigers van het departement, het Commissariaat voor de Media
en de Nederlandse Publieke Omroep om een toezichtsinstrumentarium te ontwikkelen
en om de onderlinge afstemming van het toezicht op het interne toezicht en
op de horizontale verantwoording te verbeteren. De werkgroep rapporteert in
het najaar van 2009.
 
 Ook het Commissariaat voor de Media heeft op ons rapport gereageerd. Die
reactie stelt dat het commissariaat onze aanbeveling om het toezicht te baseren
op een risicoanalyse heeft uitgevoerd. Het commissariaat verwijst in dat kader
naar enkele in 2009 opgestelde documenten, waaronder het Jaarplan 2009 Financieel
Toezicht.
 
 De NOS Publieke Omroep heeft in een reactie op ons rapport aangegeven
geen inhoudelijk commentaar te hebben op de voor de organisatie relevante
passages uit het rapport.
 13.5 Nawoord
 Wij constateren dat er bij het Ministerie van OCW ontwikkelingen plaatsvinden
of in het vooruitzicht worden gesteld over de departementale toezichtsvisie,
de toezichtsarrangementen en de aandacht voor bedrijfsvoering en prestatie-informatie
van rwt’s. Wij waarderen deze acties van de minister en zullen de voortgang
blijven volgen.
 
 Over de rechtmatigheid en de verantwoording door de minister aan de Staten-Generaal
zijn in het nawoord bij het rijksbrede deel van dit rapport al opmerkingen
gemaakt.
 
 Wij vinden het verder positief dat het Commissariaat voor de Media actie
heeft ondernomen naar aanleiding van onze aanbeveling (toezicht baseren op
een risicoanalyse), zoals die eerder ook is geformuleerd in ons onderzoek Publieke omroep in beeld uit 2008. De met de reactie meegestuurde
documenten laten zien dat een begin is gemaakt met het baseren van het toezicht
op een risicoanalyse. Wij zullen in een mogelijke terugblik op het onderzoek Publieke omroep in beeld de nadere uitwerking van de risicoanalyse
bekijken.
 14 MINISTERIE VAN FINANCIËN
 14.1 Ontwikkelingen in het veld
 Het Ministerie van Financiën had eind 2008 vijf rwt’s, dit
waren:
 • Stichting Autoriteit Financiële Markten (AFM);
 • De Nederlandsche Bank NV (DNB);
 • Stichting Waarborgfonds Motorverkeer (WM);
 • Vereniging Nederlands Bureau der Motorrijtuigverzekeraars (Nederlands
Bureau);
 • Waarderingskamer.
 
 In vergelijking met RWT5 zijn er geen veranderingen opgetreden in het
aantal rwt’s.
 14.2 Bevindingen uit het terugblikonderzoek
 Toezichtsvisie
 In RWT5 stelden wij vast dat er geen departementale toezichtsvisie was
opgesteld voor de rwt’s die onder de verantwoordelijkheid van het Ministerie
van Financiën vallen. Ook eind 2008 was er nog geen departementsbrede
toezichtsvisie beschikbaar. In ons onderzoek naar departementale toezichtsvisies
(Algemene Rekenkamer, 2009) heeft de minister aangegeven dat hij niet van
plan is een toezichtsvisie op te stellen, aangezien hij van mening is dat
toetsing van het functioneren en presteren van de rwt’s kan plaatsvinden
aan de hand van wet- en regelgeving. Naar ons oordeel is het wel degelijk
belangrijk dat naast wet- en regelgeving de keuzes die de minister maakt en
de prioriteiten die hij in het toezicht stelt worden vastgelegd en transparant
worden gemaakt voor alle belanghebbenden. Wij hebben de minister van Financiën
opnieuw aanbevolen een departementale toezichtsvisie op te stellen.
 Toezichtsarrangementen
 In RWT5 stelden wij vast dat er bij het Ministerie van Financiën
geen toezichtsarrangementen bestonden waarin per rwt was uitgewerkt hoe het
toezicht in de praktijk concreet plaatsvond. Gelet op het belang van transparantie
van en continuïteit in de informatievoorziening, deden wij de aanbeveling
toezichtsarrangementen op te stellen voor alle rwt’s. In zijn reactie
gaf de minister aan dat het opstellen van de arrangementen in overleg met
de AFM, DNB en Waarderingskamer zou gebeuren. Het streven was om dit proces
in de loop van 2007 af te ronden.
 Eind 2008 waren de gesprekken van het Ministerie van Financiën met
de AFM en DNB over de toezichtsarrangementen nog niet afgerond. Volgens het
ministerie omdat de minister streeft naar uniforme arrangementen voor de beide
rwt’s. Bovendien wordt het opstellen van een arrangement voor DNB bemoeilijkt
doordat zij naast toezichtstaken ook andere taken vervult. Om toch een eerste
stap te zetten, heeft het ministerie besloten prioriteit te geven aan het
opstellen van het controleprotocol voor de externe accountant. Het ministerie
heeft aangegeven nog steeds van plan te zijn om voor DNB en AFM een toezichtsarrangement
op te stellen. Het is alleen niet duidelijk op welke termijn de minister verwacht
de arrangementen opgesteld te hebben.
 
 Voor de Waarderingskamer heeft het ministerie inmiddels een concept-toezichtsarrangement
opgesteld.
 
 Voor het Waarborgfonds Motorverkeer en het Nederlands Bureau der Motorrijtuigverzekeraars
worden geen toezichtsarrangementen opgesteld. De minister vindt de bestaande
checks-and-balances van deze rwt’s voldoende functioneren. Systematisch
toezicht door de minister is hierdoor, aldus de minister, niet nodig. De minister
vindt dat toezicht op incidentele basis kan plaatsvinden. Deze uitleg staat
ook in een brief aan de Tweede Kamer (Minister voor BVK, 2006, p. 20).
 Wij zijn van mening dat de minister niet incidenteel, maar juist systematisch
toezicht moet houden op zijn rwt’s. Hoe de minister het toezicht op
deze rwt’s vormgeeft, zou hij bovendien vast moeten leggen in een toezichtsarrangement
per rwt dat ook voor andere belanghebbenden toegankelijk is. Door in het toezicht
gebruik te maken van een risicoanalyse zou de minister zijn toezicht kunnen
stroomlijnen.
 Rechtmatigheid
 In RWT5 stelden wij vast dat één rwt geen rechtmatigheidsverklaring
over het jaar 2005 had, namelijk het Nederlands Bureau der Motorrijtuigverzekeraars.
Over het jaar 2007 had deze rwt nog steeds geen rechtmatigheidsverklaring.
 Reviewbeleid
 In RWT5 concludeerden we dat het Ministerie van Financiën geen reviewwerkzaamheden
laat uitvoeren voor de rechtmatigheidsaspecten van de rwt’s. Hierdoor
had de minister volgens ons geen zekerheid over de kwaliteit van de accountantscontrole
bij de rwt’s. Wij deden daarom in RWT5 de aanbeveling een reviewbeleid
voor rwt’s te ontwikkelen. Hoewel de minister destijds in zijn reactie
aangaf aandacht te gaan geven aan het reviewbeleid voor rwt’s, moeten
wij concluderen dat dat beleid er eind 2008 nog niet was.
 Bedrijfsvoering: borging publiek belang
 Het toezicht op de bedrijfsvoering van rwt’s door het Ministerie
van Financiën is sinds RWT5 niet gewijzigd. Dat wil zeggen dat de minister
voor zijn informatievoorziening steunt op de door de rwt’s zelf ontwikkelde
indicatoren en op hun verantwoording over de bedrijfsvoering. De minister
vindt deze informatie voldoende voor het toezicht op de bedrijfsvoering van
de rwt’s. Bij DNB en de AFM zijn panels ingesteld waarin vertegenwoordigers
van de minister, van de rwt’s en van de marktpartijen overleg voeren
over de begroting. In dit overleg wordt ook de bedrijfsvoering aan de orde
gesteld. Via deze panels verwacht de minister op de hoogte te blijven van
het functioneren van de rwt’s.
 Verantwoording door de minister aan de Staten-Generaal
 De minister van Financiën verantwoordt zich in het Jaarverslag 2007
volgens de RBV 2008. De minister geeft aan welke zbo’s en rwt’s
onder het departement vallen en geeft aan welke bijdrage zij uit de rijksbegroting
ontvangen. In de begroting voor 2009 ontbreken de bijdragen die de rwt’s
ontvangen uit de departementale begroting.
 De minister geeft in begroting of verantwoording niet aan welk bedrag
de rwt’s uit premies en tarieven ontvangen. Ook over de vermogenspositie
van de rwt’s heeft de minister geen informatie opgenomen. Dit betekent
dat het voor de Staten-Generaal niet duidelijk is hoeveel publiek geld er
in totaal bij de rwt’s omgaat en wat de omvang van de vermogens bij
de rwt’s is.
 
 De minister rapporteert alleen uitzonderingsgevallen aan de Tweede Kamer.
Op verzoek van de Tweede Kamer heeft de minister in het departementale
jaarverslag over 2007 wel gerapporteerd over de toezichtstaak, beleidsdoelen,
geleverde prestaties, toezichtkosten, aan onder toezichtgestelden toe te rekenen
kosten en gemiddeld aantal fte’s van DNB en AFM. Voor de overige drie
rwt’s worden geen bijzonderheden vermeld over het uitgevoerde toezicht
en het functioneren en presteren van de rwt’s. Informatie over wanneer
uitzonderingen worden gemeld, ontbreekt.
 Publieke verantwoording door de rwt’s
 In RWT5 concludeerden we dat DNB, AFM, het Waarborgfonds en de Waarderingskamer
publieke verantwoording aflegden in jaarverslagen en publicaties op het internet.
Ook over 2007 leggen deze rwt’s publieke verantwoording af in de vorm
van jaarverslagen en publicaties op hun eigen websites. De jaarverslagen van
DNB en AFM worden ook aan de Tweede Kamer gestuurd. Het Nederlands Bureau
der Motorrijtuigverzekeraars heeft geen publiek jaarverslag. De minister van
Financiën heeft het bureau hier ook niet om gevraagd. Het jaarverslag
van het Nederlands Bureau der Motorrijtuigverzekeraars is wel beschikbaar
voor de leden van het bureau en voor de minister van Financiën.
 Overige aanbevelingen
 In RWT5 besteedden wij aandacht aan het functioneren van de raad van toezicht
van de AFM. Daarbij bleek dat bestuurders van beursgenoteerde ondernemingen
in de raad van toezicht van de AFM werden toegelaten. Wij meenden dat dit
vanuit het oogpunt van het risico van belangenverstrengeling ongewenst was.
Volgens ons had het «nee, tenzij»-beginsel de voorkeur boven het
door de AFM en departement gehanteerde beginsel dat functies bij beursgenoteerde
ondernemingen mogelijk moeten zijn. Wij gaven de minister in overweging om
transparant te maken hoe vaak en in welke gevallen de verschoningsregeling
is toegepast. De minister en AFM namen deze aanbeveling niet over. De minister
was van mening dat er voldoende waarborgen waren om het risico van belangenverstrengeling
voldoende te beperken. De risico’s wegen volgens de minister niet op
tegen de waarde van de kennis en kunde die bestuurders of toezichthouders
van beursgenoteerde ondernemingen in de raad van toezicht inbrengen. De minister
staat eind 2008 nog steeds op dit standpunt. Wel is over de toepassing van
de verschoningsregelingen door de AFM in de jaarverslagen 2007 en 2008 gerapporteerd.
 14.3 Conclusie en aanbeveling
 Sinds RWT5 zien wij bij het Ministerie van Financiën een beperkte
inspanning om het toezicht op de rwt’s te versterken. Van de drie aanbevelingen
uit RWT5 die wij in deze terugblik onderzocht hebben, is er niet één
opgevolgd. Het reviewbeleid is niet uitgewerkt. Er is geen departementsbrede
toezichtsvisie gekomen en er zijn geen toezichtsarrangementen voor de afzonderlijke
rwt’s opgesteld. Het door het departement gekozen alternatief, het opstellen
van controleprotocollen voor DNB en de AFM, heeft ook nog geen definitieve
status.
 
 Aan de overweging die wij de minister in RWT5 meegaven om bij benoeming
van functies bij de AFM uit te gaan van het «nee, tenzij»-beginsel
is geen gevolg gegeven. Gezien de recente negatieve gebeurtenissen op de financiële
markten zou in onze ogen de integriteit van markttoezichthouders een onderwerp
moeten zijn dat juist extra aandacht van de minister van Financiën verdient.
Wij zijn positief over het feit dat de AFM in het jaarverslag
transparant is over de toepassing van het verschoningsrecht.
 Wij dringen er bij de minister op aan alsnog gevolg te geven aan de openstaande
aanbevelingen.
 14.4 Reactie minister
 In de reactie op de departementale rapportage gaat de minister van Financiën
in op de door ons onderzochte onderwerpen.
 De minister stelt dat het institutionele kader waarbinnen het toezicht
van het departement op de financiële toezichthouders is vormgegeven,
heeft bijgedragen aan de onduidelijkheid over dit toezicht. Dit kader bevat
weliswaar een aantal specifieke bevoegdheden van de minister, maar deze zijn,
vanwege het principe van toezicht op afstand, beperkt. Tijdens de evaluatie
van de Wft zal hieraan aandacht worden besteed. De minister streeft naar het
wegnemen van onduidelijkheid over het toezicht door het departement op DNB
en AFM door voor deze rwt’s toezichtsvisies, toezichtsarrangementen
en controleprotocollen op te stellen.
 
 Ook de AFM heeft een reactie gegeven op de voor haar relevante passages
uit ons rapport. De AFM verwijst over de inrichting van het toezicht naar
de comptabiliteitenregeling die onderscheid maakt tussen financiële instellingen
en overige al dan niet beursgenoteerde instellingen. De eerste groep valt
onder de vergunningplicht en hier reikt het toezicht van de AFM tot in het
primaire proces van een instelling. Het toezicht van AFM op de andere groep
instellingen is beperkter van karakter. Leden van de Raad van Toezicht van
de AFM kunnen volgens de comptabiliteitenregeling ook commissaris zijn van
een beursgenoteerde instelling, maar niet van een financiële instelling
die onder de vergunningplicht valt. Volgens het bestuur van de AFM is er geen
enkele reden om de kredietcrisis aan te grijpen om gewone commissarissen van
beursgenoteerde niet-financiële instellingen uit te sluiten van het lidmaatschap
van de raad van toezicht van de AFM. De AFM wil zich distantiëren van
de mogelijkheid van een verband tussen de integriteit van de AFM en de oorzaken
van de huidige financiële crisis.
 14.5 Nawoord
 De Algemene Rekenkamer is blij met de toezegging van de minister van Financiën
om de onduidelijkheid over de inrichting van het toezicht bij DNB en AFM weg
te nemen door het opstellen van toezichtsvisies, toezichtsarrangementen en
controleprotocollen. Wij willen de minister er wel op wijzen dat ook voor
de overige drie rwt’s, de Waarderingskamer, Stichting Waarborgfonds
Motorverkeer en het Nederlands Bureau der Motorrijtuigverzekeraars, een dergelijke
aanpak ook nodig is. Ook vragen wij aandacht voor een reviewbeleid dat hem
in staat stelt zicht te houden op de kwaliteit van de accountantscontrole
bij «zijn» rwt’s.
 
 Voor het vertrouwen in de financiële instellingen is van belang dat
bij de toezichthouder op de financiële instellingen iedere schijn van
belangenverstrengeling wordt voorkomen. Wij blijven van mening dat het ongewenst
is dat bestuurders van beursgenoteerde ondernemingen in de raad van toezicht
van AFM zitting kunnen hebben.
 15 MINISTERIE VAN DEFENSIE
 15.1 Ontwikkelingen in het veld
 Het Ministerie van Defensie had eind 2008 één rwt. Dit is
de Stichting Ziektekostenverzekering Krijgsmacht (SZVK). In vergelijking met
2005 zijn er geen rwt’s bijgekomen en hebben geen rwt’s de rwt-status
verloren.
 
 De SZVK is namens het ministerie belast met de uitvoering van de Regeling
ziektekostenverzekering militairen. Het financieel belang van de uitgevoerde
taak bedroeg € 146,6 miljoen in 2004. Met de invoering van de nieuwe
zorgverzekeringswet op 1 januari 2006 is het aantal verzekerden drastisch
gereduceerd. Daardoor is het financieel belang afgenomen tot € 59,6
miljoen (2007).
 
 Omdat in RWT5 het onderzoek al beperkt was tot het actualiseren van de
ontwikkelingen in het toezicht op en de verantwoording door de SZVK, is ook
deze terugblik beperkt. We hebben onderzoek gedaan naar het verloop van de
afbouw van reserves en naar de informatie van de minister over de SZVK aan
de Tweede Kamer.
 15.2 Bevindingen uit het terugblikonderzoek
 Toezichtsvisie en toezichtsarrangementen
 Het ministerie heeft een (beknopt) visiedocument op toezicht opgesteld:
Toezichtsvisie Minister van Defensie inzake de Stichting Ziektekostenverzekering
Krijgsmacht. Hierin is uitgewerkt in welke wet- en regelgeving en documenten
de instrumenten voor toezicht zijn opgenomen. Omdat het Ministerie van Defensie
slechts één zelfstandige organisatie heeft waar het verantwoordelijk
voor is, vallen toezichtsvisie en toezichtsarrangement samen. In Weloverwogen Toezicht (Algemene Rekenkamer, 2009b) wezen wij onderdelen
aan die in de toezichtsvisie verder uitgewerkt zouden kunnen worden. Dit waren
bijvoorbeeld een risicoanalyse en de wijze waarop de toezichtsbevindingen
openbaar worden gemaakt.
 Verloop afbouw reserves
 In RWT5 stelden wij dat de minister zou moeten vaststellen hoe groot de
benodigde totale reserve van de SZVK zou moeten zijn, gelet op de afname van
het aantal verzekerden. Over de bestemming van eventueel verder vrijvallende
reserves moest volgens ons snel een beslissing worden genomen.
 In de bestuurlijke reactie van de minister op het RWT5-onderzoek werd
melding gemaakt van een bepaalde wijze van aanwenden van opgebouwde reserves.
Wij concludeerden eind 2008 dat de afbouw van de reserves van de SZVK tot
2007 was voortgezet, maar dat vervolgens sprake was van juist een aanzienlijke
toename ervan door de voorlopige en verwachte uitkering uit het risico- en
egalisatiefonds. Inmiddels is voor de afbouw van een deel van deze toename
overeenstemming bereikt tussen de SZVK en de minister. Verder beraadt de SZVK
zich op dit moment over de wijze waarop de reserve van de SZVK verder kan
worden afgebouwd.
 Verantwoording door de minister aan de Staten-Generaal
 In RWT5 deden wij de aanbeveling om te bezien in hoeverre, rekening houdend
met het bescheiden belang van het rwt-veld bij het Ministerie van Defensie,
in de departementale begroting en het jaarverslag meer invulling gegeven kon
worden aan de informatie over het functioneren en het presteren
van de SZVK. In zijn reactie gaf de minister aan dat hij de informatievoorziening
toereikend vond en dat de informatie ook te vinden was in het openbare jaarverslag
van de SZVK.
 
 Sinds RWT5 is de informatie over de rwt in departementale begroting en
jaarverslag nog verder afgenomen. In tegenstelling tot eerdere jaren wordt
in het jaarverslag over 2007 het totale aantal deelnemers niet meer gemeld
en wordt niets meer opgemerkt over bijzonderheden bij de goedkeuring van de
begroting en de jaarrekening. Ook de beschrijving van de bevoegdheden van
de minister en de informatie over de vermogenspositie zijn uit de begroting
verdwenen. Gezien de ontwikkelingen in de vermogenspositie van de SZVK is
het opvallend dat deze informatie niet in begroting en jaarverslag gemeld
wordt.
 
 Verder heeft de minister geen uitvoering gegeven aan ons voorstel om in
het departementale jaarverslag een verwijzing op te nemen naar het openbare
jaarverslag van de SZVK, zodat geïnteresseerden hiervan kennis kunnen
nemen.
 Publieke verantwoording door de rwt’s
 In RWT5 constateerden we dat de SZVK zich verantwoordt door middel van
een openbaar jaarverslag. Ook over 2007 beschikt de SZVK over een jaarverslag.
Het jaarverslag van de SZVK staat niet op haar website of op die van het Ministerie
van Defensie. Het jaarverslag is openbaar, maar moet bij de SZVK opgevraagd
worden. Het jaarverslag wordt niet naar de Staten-Generaal gestuurd.
 15.3 Conclusie en aanbevelingen
 Wij stellen vast dat de minister niet is ingegaan op onze aanbeveling
uit RWT5 om in de begroting en het jaarverslag meer informatie op te nemen
over de SZVK. In de hoofdstukken 6 en 8 uit deel I van dit rapport is hierover
een rijksbrede aanbeveling geformuleerd, die ook van toepassing is op het
Ministerie van Defensie.
 De afbouw van de reserves is nog in ontwikkeling. Wij bevelen de minister
aan de afbouw van reserves voort te zetten en de Tweede Kamer hierover te
blijven informeren.
 Tot slot bevelen wij aan het jaarverslag van de SZVK via internet beschikbaar
te stellen.
 15.4 Reactie minister
 De minister geeft in zijn reactie op de departementale rapportage aan
te laten bezien in hoeverre de informatie over de aantallen deelnemers en
de vermogenspositie van de SZVK weer kan worden opgenomen in het departementale
jaarverslag. Ook geeft de minister aan dat het jaarverslag van de SZVK voortaan
beschikbaar zal worden gesteld via internet. Tot slot geeft de minister aan
dat de afbouw van reserves nog gaande is. De minister zal met de SZVK nadere
afspraken maken over de afbouw van de reserves en de Tweede Kamer hierover
periodiek informeren.
 15.5 Nawoord
 Allereerst spreken wij onze waardering uit over de reactie van de minister
van Defensie.
 We zijn positief over het feit dat de minister het jaarverslag van de
SZVK voortaan ook via internet toegankelijk zal maken. Wij zien tevens uit
naar de afspraken die de minister gaat maken met de SZVK over
de afbouw van de reserves. Wij zullen deze ontwikkelingen blijven volgen.
Tot slot waarderen wij het dat de minister wil proberen informatie over het
aantal deelnemers en de vermogenspositie van de SZVK op te nemen in zijn jaarverslag.
Wij zien wel graag dat de minister in zijn jaarverslag ook aandacht besteedt
aan de in de hoofdstukken 6 en 8 genoemde punten.
 16 MINISTERIE VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING
EN MILIEUBEHEER
 16.1 Ontwikkelingen in het veld
 Het Ministerie van VROM had eind 2008 vier rwt’s. Dit waren:
 • Kadaster;
 • Centraal Fonds Volkshuisvesting (CFV);
 • Stichting Advisering Bestuursrechtspraak ruimtelijke ordening en
milieu (StAB);
 • Stichting Bureau Architectenregister (SBA).
 
 In vergelijking met RWT5 zijn er twee rwt’s minder. De Stichting
Servicecentrum Grondzaken (SCG) is opgeheven (de taken zijn overgedragen aan
het agentschap SenterNovem) en het Fonds Luchtverontreiniging (FLV) heeft
geen wettelijke taak meer.
 
 Sinds 2007 heeft het Ministerie van VROM twee ministers: één
voor Ruimte en Milieu en één voor Wonen, Wijken en Integratie.
Dit is niet van invloed geweest op het aantal rwt’s dat onder het departement
valt.
 16.2 Bevindingen uit het terugblikonderzoek
 Toezichtsvisie
 Het Ministerie van VROM heeft de departementale toezichtsvisie uit 2004
geactualiseerd. De nieuwe versie is in januari 2008 door de verantwoordelijke
bewindslieden goedgekeurd. De toezichtsvisie beschrijft onder andere de taken
en bevoegdheden van de afdeling Toezicht op Zelfstandige Organen (TopZO),
onderdeel van de directie Financieel-Economische Zaken van het ministerie.
TopZO houdt toezicht op de kwaliteit van de taakuitoefening en de bedrijfsvoering
van de rwt’s.
 
 In RWT5 bevalen we de minister aan om voor de driehoek beleid-uitvoering-toezicht
in kaart te brengen wie welke prestatie-informatie dient te ontvangen en dit
in een protocol vast te leggen. In de geactualiseerde toezichtsvisie staan
de rollen van de beleidsafdeling en van TopZO in relatie tot elkaar beschreven,
maar op de uitwisseling van de prestatie-informatie wordt in de toezichtsvisie
niet ingegaan. Hiervoor wordt in de toezichtsvisie verwezen naar de toezichtsarrangementen.
 Toezichtsarrangementen
 Voor drie van de vier rwt’s is er een toezichtsarrangement. Het
toezichtsarrangement voor StAB ontbreekt, maar de minister verwacht dat deze
in 2009 gereed is. Het ministerie is van plan in 2009 het toezichtsarrangement
dat in 2001 voor het Kadaster is opgesteld, te actualiseren.
 Rechtmatigheid
 In het RWT5-onderzoek constateerden we dat bij twee rwt’s, SBA en
SCG, nog geen rechtmatigheidsverklaring was afgegeven. Het SCG is in 2005
opgeheven. Over het jaar 2007 hebben alle rwt’s een rechtmatigheidsverklaring
afgegeven en in hun jaarverslag opgenomen.
 Reviewbeleid
 In RWT5 concludeerden we dat het Ministerie van VROM als uitgangspunt
hanteert dat reviews alleen worden uitgevoerd als daar een concrete aanleiding
voor bestaat. Volgens ons is het houden van periodieke reviews noodzakelijk
en wij deden dan ook de aanbeveling dit vast te leggen in een
reviewbeleid. Eind 2008 is het standpunt van de minister niet gewijzigd. De
minister heeft haar uitgangspunt voor het houden van een review wel vastgelegd
in haar geactualiseerde toezichtsvisie. Er is tot eind 2008 nog geen aanleiding
geweest om een review uit te voeren op de rechtmatigheidsverklaringen van
de rwt’s.
 Bedrijfsvoering: borging publiek belang
 In RWT5 constateerden we dat de minister inzicht heeft in de mate waarin
de bedrijfsvoering van de rwt’s op orde is. We kunnen concluderen dat
dit eind 2008 nog steeds zo is. In de departementale toezichtsvisie is uitgewerkt
hoe de minister toezicht houdt op de bedrijfsvoering van de rwt’s. TopZo
beoordeelt de ontvangen verantwoordingsinformatie van de rwt’s over
de bedrijfsvoering aan de hand van een beoordelingskader. Dat kader besteedt
onder andere aandacht aan kwaliteit van het beleid op het terrein van personeel
en organisatie, ICT en integriteit. Op basis van een risicoanalyse richt de
minister haar toezicht op de kwaliteit van de bedrijfsvoering. Een belangrijk
beoordelingsaspect is de in control-verklaring van het bestuur van de rwt.
 De minister gaat in het jaarverslag 2007 niet in op de uitkomsten van
het toezicht op de bedrijfsvoering van rwt’s, maar meldt wel dat een
beschrijving van de bedrijfsvoering een van de onderdelen is van de jaarverslagen
van de rwt’s.
 Integriteit
 In RWT5 vroegen wij de minister om aandacht voor het integriteitsbeleid
van de rwt’s. In het beoordelingskader van TopZo is integriteit een
aandachtspunt. In het beoordelingskader gaat TopZo in op de inhoud en werking
van het integriteitsbeleid. Er wordt onder meer gekeken naar het bestaan van
een integriteitsbeleid en een aantal aspecten die daarin moeten voorkomen,
de aandacht van zowel de organisatie als de accountant voor de naleving van
het integriteitsbeleid, en de registratie van en het optreden bij integriteitsinbreuken.
Wij vinden dat de minister door deze ontwikkeling in het toezicht op integriteit
op een goede manier is omgegaan met de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer.
 Verantwoording door de minister aan de Staten-Generaal
 De minister van VROM verantwoordt zich in de Begroting 2009 en het Jaarverslag
2007 volgens de RBV 2008. De minister geeft aan welke zbo’s en rwt’s
onder haar departement vallen en welke bijdragen zij uit de departementale
begroting ontvangen. De minister geeft hierbij niet aan welk bedrag de rwt’s
uit premies en tarieven ontvangen. Over de vermogenspositie van de rwt’s
heeft de minister geen informatie opgenomen. Dit betekent dat het voor de
Staten-Generaal niet duidelijk is hoeveel publiek geld er in totaal in de
rwt’s omgaat en wat de omvang van de vermogens bij de rwt’s is.
 
 In het departementale jaarverslag over 2007 biedt de minister de Staten-Generaal
informatie over het uitgevoerde toezicht en een overzicht van het functioneren
en presteren van de rwt’s. De informatie gaat verder dan een uitzonderingsrapportage.
In de bijlage wordt melding gemaakt van onder andere de toezichtswerkzaamheden,
de goedkeuring van de jaarrekeningen, de kwaliteit van de publieke taakuitoefening
en het negatieve exploitatieresultaat over 2007 van het Kadaster. In de bijlage
in het jaarverslag wordt tevens gemeld dat de toezichtsbevindingen van TopZo
aan de minister worden gerapporteerd. Ze vormen een vast onderdeel van het
bestuurlijk overleg tussen minister en bestuur van een rwt. Wij
geven de minister in overweging deze bevindingen eveneens aan de Staten-Generaal
ter beschikking te stellen.
 Publieke verantwoording door de rwt’s
 In RWT5 constateerden we dat alle rwt’s zich verantwoordden door
middel van een publiek jaarverslag. Dit beeld is niet gewijzigd. In het departementale
jaarverslag meldt het Ministerie van VROM de internetadressen waar de jaarverslagen
van de betreffende rwt’s zijn te vinden. Het Kadaster en het Centraal
Fonds Volkshuisvesting zenden hun jaarverslag ook aan de Tweede Kamer.
 16.3 Conclusie en aanbevelingen
 In RWT5 deden we een drietal aanbevelingen. Twee daarvan zijn opgevolgd.
De informatie-uitwisseling tussen beleid, uitvoering en toezicht over de prestaties
van de rwt’s is volgens de minister vastgelegd in de toezichtsarrangementen.
En in het beoordelingskader is het integriteitsbeleid opgenomen. De aanbeveling
om structureel periodieke reviews uit te voeren, is niet opgevolgd.
 
 We zijn positief over de systematische wijze waarop het Ministerie van
VROM haar toezicht op rwt’s heeft vormgegeven. Een kritische kanttekening
plaatsen wij bij de intentie van de minister dat deze alleen reviews uit laat
voeren als signalen daartoe aanleiding geven. Wij vinden het van belang dat
het ministerie nagaat of de werkzaamheden van de accountant van voldoende
kwaliteit zijn, zodat de minister zekerheid heeft over betrouwbaarheid van
de (financiële) gegevens van de rwt’s. Deze gegevens heeft de minister
immers nodig om zich aan de Staten-Generaal te kunnen verantwoorden.
 16.4 Reactie minister
 De minister van VROM geeft in haar reactie – mede namens de minister
voor WWI – aan dat het haar deugd doet dat de Algemene Rekenkamer tot
een positief oordeel is gekomen over de wijze waarop haar ministerie het toezicht
op rwt’s heeft vormgegeven. Over het reviewbeleid verschilt de minister
echter met ons van mening. Zij geeft aan bij haar intentie te blijven alleen
reviews uit te voeren als signalen daartoe aanleiding geven. Dit is volgens
de minister ook de lijn die de minister van Financiën hanteert. Daaraan
voegt de minister toe dat dit ook past in de lijn die in de toezichtsvisie
van het Ministerie van VROM, «Toezicht op basis van vertrouwen»,
is gekozen. De minister is verder van mening dat de Tweede Kamer voldoende
wordt geïnformeerd over inkomsten en vermogensposities van de rwt’s.
De Tweede Kamer wordt namelijk altijd geïnformeerd over aanpassingen
in vermogens, tarieven en heffingen. Ook ontvangt de Tweede Kamer het jaarverslag
van zowel het Kadaster als het CFV.
 Tot slot meldt de minister dat het toezichtsarrangement voor de StAB gereed
is en ter ondertekening voorligt.
 16.5 Nawoord
 We danken de minister van VROM voor haar reactie op de departementale
rapportage. We blijven van mening verschillen over de in ons rapport genoemde
normen voor het reviewbeleid. We vinden dat reviews niet alleen moeten plaatsvinden
als signalen daartoe aanleiding geven, maar ook om periodiek de kwaliteit
van de accountantscontrole vast te stellen. Zo kunnen eventuele
fouten eerder worden geconstateerd en blijft de praktijk van de accountantscontrole
goed in beeld. Toezicht op basis van vertrouwen vereist dat de minister zich
er periodiek van vergewist dat dat vertrouwen gerechtvaardigd is. Het blijft
onduidelijk hoe de minister dat doet. Ook is het nog niet helder hoe de beleidsdirecties
signalen over (rechtmatigheids)risico’s afgeven.
 
 De informatie die de minister de Staten-Generaal over rwt’s verschaft,
vraagt nog om verbetering. De jaarverslagen van de StAB en de SAB worden niet
naar de Tweede Kamer gestuurd. Ook wordt in het departementale jaarverslag,
waarin alle rwt’s bij elkaar staan, geen informatie opgenomen over de
inkomsten uit tarieven en over de hoogte van de eigen vermogens van de rwt’s.
 Overigens vinden we het voltooien van het toezichtsarrangement voor de
StAB positief.
 17 MINISTERIE VAN VERKEER EN WATERSTAAT
 17.1 Ontwikkelingen in het veld
 Het Ministerie van VenW had eind 2008 32 rwt’s. Dit waren:
 • Prorail BV;
 • RDW (Rijksdienst voor het Wegverkeer);
 • Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR);
 • Innovam Branche Kwalificatie Instituut (IBKI);
 • Loodswezen (Nederlands Loodswezen BV en drie regionale loodsencorporaties);
 • Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL);
 • Stichting Nationale en Internationale Wegvervoer Organisatie (NIWO);
 • Stichting Vaarbewijs en Marifoonexamens (Vamex);
 • Havenbedrijf Rotterdam NV;
 • HISWA Vereniging;
 • Stichting Afvalstoffen & Vaardocumenten Binnenvaart (SAB);
 • NV Westerscheldetunnelmaatschappij;
 • Zeventien regionale luchthavens.
 
 Zodra de nieuwe Wet regelgeving burgerluchthavens en militaire luchthavens
(RBML) in werking treedt, zijn de regionale luchthavens geen rwt meer. Daarom
hebben wij deze rwt’s in dit onderzoek buiten beschouwing gelaten.
 
 Sinds RWT5 zijn bij de rwt’s van het Ministerie van VenW de volgende
wijzigingen opgetreden:
 • De NV luchthaven Schiphol is geen rwt meer na het in werking treden
van de gewijzigde Wet luchtvaart. De minister minister is niet meer degene
die de tarieven van Schiphol vaststelt.
 • De Stichting Inschrijving Eigen Vervoer (SIEV) is geen rwt meer
sinds het vervallen van de wettelijke taak.
 • De wettelijke taak van de vijf exameninstellingen voor het klein
vaarbewijs is ondergebracht bij een aparte rechtspersoon, de VAMEX. Hierdoor
zijn deze vijf instellingen geen rwt meer en VAMEX is een nieuwe rwt.
 • De NV Havenbedrijf Rotterdam is een nieuwe rwt. Sinds de verzelfstandiging
van het havenbedrijf oefent de rijkshavenmeester van Rotterdam de wettelijke
taak uit van het beheer van de rijkswateren in de Rotterdamse haven.
 • De NV Westerscheldetunnel kwalificeren wij als rwt op grond van
de criteria in artikel 91 van de CW.
 17.2 Bevindingen uit het terugblikonderzoek
 Toezichtsvisie
 Sinds de publicatie van RWT5 in 2006 is het toezicht door de minister
op de rwt’s anders ingericht. Er komt één eenheid voor
toezicht in 2009. De eenheid wordt onafhankelijk in de beleidskern gepositioneerd
onder verantwoordelijkheid van de directeur-generaal Mobiliteit. Het is de
bedoeling dat de eenheid voor toezicht elk jaar een toezichtsplan opstelt,
gericht op te bereiken toezichtdoelen in dat jaar. De eenheid oefent op basis
van het plan het toezicht uit op de rwt’s.
 Wij vinden de bundeling van de toezichtsfunctie bij het Ministerie van
VenW een positieve ontwikkeling. Op deze wijze bundelt het ministerie kennis
op het gebied van toezicht en krijgen ook de rwt’s die vallen onder het Directoraat-Generaal Luchtvaart en Maritieme Zaken meer aandacht
dan voorheen.
 De departementale toezichtsvisie van het Ministerie van VenW is in 2003
uitgebracht onder de titel Welingericht toezicht.
Ondanks een nieuwe toezichteenheid stelt de minister nog geen nieuwe departementsbrede
toezichtsvisie op.
 Toezichtsarrangementen
 In RWT5 concludeerden we dat nog niet voor alle (clusters van) rwt’s toezichtsarrangementen waren vastgesteld. We bevalen
de minister dan ook aan die toezichtsarrangementen voor die rwt’s alsnog
op te stellen. Eind 2008 konden we concluderen dat er nog steeds niet voor
alle rwt’s toezichtsarrangementen zijn opgesteld.
 Voor de HISWA Vereniging en de NV Westerscheldetunnel ontbreken namelijk
nog toezichtsarrangementen. Voor de NV Westerscheldetunnel heeft het ministerie
geen toezichtsarrangement opgesteld, omdat het beheer is overgedragen aan
het Ministerie van Financiën. Ook dit ministerie heeft echter geen toezichtsarrangement
opgesteld.
 
 Het Ministerie van VenW heeft wel een nieuw toezichtsarrangement opgesteld
voor VAMEX en SAB. Voor het toezicht op de uitvoering van de wettelijke taken
van het Havenbedrijf Rotterdam NV is een concepttoezichtsarrangement opgesteld.
 Met de inwerkingtreding van de gewijzigde Loodsenwet is het toezicht op
het Loodswezen overgedragen aan de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa).
Het Ministerie van VenW heeft voor het Loodswezen een concepttoezichtsarrangement
opgesteld, waarin staat dat de NMa markttoezicht op het Loodswezen houdt en
de tarieven van het Loodswezen vaststelt. De NMa rapporteert met ingang van
2009 aan de minister van VenW over het door haar gehouden toezicht op onder
andere de financiële verantwoording en het gerealiseerde kwaliteitsniveau
van de diensten van het Loodswezen.
 Rechtmatigheid
 In RWT5 stelden wij vast dat niet alle rwt’s over het Jaarverslag
2005 een rechtmatigheidsverklaring hadden. Er ontbrak een rechtmatigheidsverklaring
bij de vijf exameninstellingen klein vaarbewijs, Luchthaven Schiphol, SIEV,
NIWO, IBKI, het Loodswezen (vier rwt’s), de HISWA Vereniging en de NV
Westerscheldetunnel. Wij stellen vast dat er over 2007 nog steeds bij drie
(clusters van) rwt’s geen rechtmatigheidsverklaringen aanwezig zijn.
Dat zijn de HISWA Vereniging, de NV Westerscheldetunnel en het Loodswezen.
De minister is de toezegging om voor het Loodswezen een rechtmatigheidsverklaring
over 2007 te hebben, niet nagekomen.
 
 De overige rwt’s die over 2005 geen rechtmatigheidsverklaring hadden,
hebben deze inmiddels wel of zijn niet langer een rwt. De Luchthaven Schiphol
en de SIEV zijn geen rwt meer. De exameninstellingen klein vaarbewijs zijn
samengevoegd tot één nieuwe rwt, namelijk VAMEX, en deze nieuwe
rwt heeft een rechtmatigheidsverklaring over 2007. Ook Innovam en NIWO hebben
over 2007 een rechtmatigheidsverklaring.
 De in 2008 ontstane rwt Havenbedrijf Rotterdam NV (voor de uitvoering
van de wettelijke taken van de rijkshavenmeester), zal naar verwachting over
2008 een rechtmatigheidsverklaring hebben.
 Reviewbeleid
 In RWT5 concludeerden we dat het Ministerie van VenW wel een reviewbeleid
had met daarin de richtlijn dat tenminste eenmaal in de vier jaar een review
wordt uitgevoerd, maar dat in de praktijk (vrijwel) geen reviews werden uitgevoerd.
We bevalen de minister aan periodiek reviews uit te voeren bij de rwt’s
van het ministerie. De minister heeft deze aanbeveling uit RWT5 deels uitgevoerd.
De departementale auditdienst voert bij één grote rwt, namelijk
bij Prorail, jaarlijks een review uit. Daarnaast voert de auditdienst als
nieuwe activiteit ten opzichte van RWT5 bij vier rwt’s collegiaal overleg
over de controle-aanpak. Wij beschouwen dit overleg niet als een review.
 Bedrijfsvoering: borging publiek belang
 De minister van VenW oefent sinds RWT5 het toezicht op de bedrijfsvoering
nog op dezelfde wijze uit. Dat wil zeggen dat de minister in specifieke toezichtsarrangementen
per rwt aandacht besteedt aan de bedrijfsvoering bij rwt’s. De minister
besteedt in ieder geval aandacht aan de kwaliteit van de dienstverlening en
aan de tariefstelling. Bij drie rwt’s
gebeurt dit mede aan de hand van een risicoanalyse. De minister geeft aan
toezicht te houden op de bedrijfsvoering bij rwt’s om de ministeriële
verantwoordelijkheid voor de kwaliteit en continuïteit van de taakuitvoering
en de tarieven van rwt’s te waarborgen. Het Ministerie van VenW stelt
de kwaliteit van de dienstverlening aan de orde bij het vaststellen van de
doelen en prestatie-indicatoren voor de rwt’s. Ook bij het vaststellen
van de tarieven telt de mening van het ministerie over de kwaliteit van de
dienstverlening mee.
 Integriteit
 In RWT5 concludeerden we dat de minister van VenW zich niet verantwoordelijk
voelde voor het integriteitsbeleid van de rwt’s. Daarop bevalen we de
minister aan in overweging te nemen meer aandacht te besteden aan het integriteitsbeleid
van de rwt’s zelf. Het ministerie is nog steeds van mening dat integriteit
de verantwoordelijkheid van de rwt’s is, maar heeft ons wel medegedeeld
dat het waarde hecht aan de publieke verantwoording door zbo’s en rwt’s
over hun integriteitbeleid. Ook stelt het ministerie zich op de hoogte van
ontwikkelingen rond integriteitsonderwerpen via overleggen met sommige rwt’s
of via informatie uit de verantwoordingsdocumenten van de rwt’s.
 Verantwoording door de minister aan de Staten-Generaal
 De minister van VenW verantwoordt zich in de Begroting 2009 en het Jaarverslag
2007 volgens de RBV 2008. De minister geeft aan welke zbo’s en rwt’s
onder zijn departement vallen en welke bijdrage zij uit de departementale
begroting ontvangen. De minister geeft niet aan welk bedrag de rwt’s
uit premies en tarieven ontvangen. Over de vermogenspositie van de rwt’s
heeft de minister ook geen informatie opgenomen. Dit betekent dat het voor
de Staten-Generaal niet duidelijk is hoeveel publiek geld er in totaal in
de rwt’s omgaat en wat de omvang van de vermogens bij de rwt’s
is.
 
 In het departementale jaarverslag 2007 geeft de minister van VenW de Staten-Generaal
informatie over het uitgevoerde toezicht en een overzicht van het functioneren
en presteren van de rwt’s. De informatie gaat verder dan een rapportage
over bijzonderheden. In de toezichtsbijlage is algemene informatie opgenomen
over de doorlichting van zbo’s, het opstellen van nieuwe toezichtsvisies
en het betrekken van RDW, LVNL en CBR in de personeelsreductie in het kader
van de vernieuwing van de rijksdienst. Verder heeft het ministerie informatie
opgenomen over de taakuitvoering, tarieven, financiële onderwerpen en
ontwikkelingen in het toezicht. De minister verantwoordt zich
hiermee uitgebreid over de activiteiten van en het toezicht op de zbo’s
die onder zijn ministerie vallen.
 Publieke verantwoording door de rwt’s
 In RWT5 constateerden wij dat bijna alle rwt’s zich publiek verantwoordden
middels een publiek jaarverslag. Alleen het Loodswezen had nog geen publiek
jaarverslag. Ook over 2007 heeft het Loodswezen geen publiek jaarverslag,
net zomin als de HISWA Vereniging. Bij alle andere rwt’s is het jaarverslag
via internet te raadplegen. Alle beschikbare jaarverslagen, behalve van SAB
en de NV Westerscheldetunnel worden tevens aan de Tweede Kamer gestuurd.
 17.3 Conclusie en aanbevelingen
 Het Ministerie van VenW heeft sinds het verschijnen van het rapport RWT5
in 2005 voortgang geboekt in de verbetering van het toezicht op de rwt’s.
De belangrijkste ontwikkeling is de oprichting van een centrale eenheid voor
het toezicht op rwt’s en zbo’s. Wel bevelen wij aan om de nieuwe
toezichtseenheid de faciliteiten en bevoegdheden te verlenen voor een goede
taakuitvoering.
 
 Wat betreft toezichtsarrangementen, reviewbeleid en rechtmatigheidsverklaringen
is er beperkte voortgang geboekt. Voor het Loodswezen is er nog geen rechtmatigheidsverklaring,
voor de HISWA Vereniging en de NV Westerscheldetunnel ontbreken nog toezichtsarrangementen.
Reviews worden nog niet periodiek uitgevoerd.
 Wij bevelen de minister aan om passende initiatieven te ontplooien.
 17.4 Reactie minister
 In de reactie op de departementale rapportage geeft de minister van VenW
aan ons rapport te ervaren als een steun in de rug voor zijn koers van de
afgelopen jaren. De minister wil dan ook op deze voet doorgaan. Hij is positief
over onze steun voor het oprichten van een centrale toezichtseenheid. De minister
verwacht met een dergelijke toezichtseenheid de nog openstaande zaken in het
toezicht beter in te kunnen vullen. De toezichtseenheid zal zich ook gaan
richten op het periodiek (laten) uitvoeren en verbeteren van reviews.
 
 De minister gaat in op punten die nog niet op orde zijn. Voor het Loodswezen
merkt hij op dat het toezicht hierop is overgedragen aan de NMa om redenen
van efficiency en transparantie. De bepalingen uit de Wet markttoezicht registerloodsen
(ingegaan in 2008) vormen het toezichtsarrangement voor het Loodswezen. Over
de ontbrekende rechtmatigheidsverklaring voor het Loodswezen meldt de minister
dat zijn ministerie uitsluitend metatoezicht uitvoert en, waar nodig en gewenst,
beleidsregels kan stellen voor het toezicht door de NMa. Het Loodswezen is
(sinds de overdracht van het toezicht aan de NMa) verplicht een jaarlijkse
rechtmatigheidsverklaring af te geven die door een accountant moet worden
getoetst.
 De aandelen van de Westerscheldetunnel zijn inmiddels geheel overgedragen
aan de provincie Zeeland. Over de gevolgen voor de rwt-status zal de minister
binnenkort met ons in overleg treden.
 Naar aanleiding van de rechtmatigheidsverklaring voor HISWA Vereniging
zal de minister op het punt van de rechtmatigheid geen actie ondernemen. Dat
is gezien het geringe belang en de kleine publieke taak van HISWA Vereniging
niet doelmatig. Wel zal de minister een toezichtsarrangement
opstellen. Ook merkt de minister op dat het de bedoeling is dat op zeer korte
termijn HISWA Vereniging haar zbo-status zal verliezen als gevolg van de Kaderwet
zbo’s.
 17.5 Nawoord
 We vinden het positief dat de centrale toezichtseenheid zich ook gaat
richten op de reviews. Naar ons oordeel zou dit ook moeten leiden tot het
periodiek uitvoeren van reviews. Wij vinden het van belang dat het Loodswezen
jaarlijks een rechtmatigheidsverklaring overlegt en vragen de minister hiervoor
aandacht te houden. Voor overleg over de rwt-status van de Westerscheldetunnel
staan wij uiteraard open. Om te kunnen beoordelen of een rechtmatigheidsverklaring
voor HISWA Vereniging inderdaad aantoonbaar ondoelmatig is, moeten wij nader
onderzoek doen. Het opstellen van een toezichtsarrangement voor HISWA Vereniging
vinden wij overigens een positieve ontwikkeling.
 18 MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN
 18.1 Ontwikkelingen in het veld
 Het Ministerie van EZ had eind 2008 zeven (clusters van) rwt’s.
Dit waren:
 • Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS);
 • Stichting Centraal Orgaan Voorraadvorming Aardolieproducten (COVA);
 • Nederlands Instituut voor Vliegtuigontwikkeling en Ruimtevaart
NIVR).
 • Nederlands Meetinstituut (NMi);
 • Onafhankelijke Post en Telecommunicatie Autoriteit (OPTA);
 • WaarborgHolland, handelsnaam voor Waarborg Platina, Goud en Zilver
N.V. (WH);
 • Edelmetaal Waarborg Nederland (EWN).
 
 Sinds 2005 hebben twee rwt’s de rwt-status verloren, namelijk één
dochter van NMi (Certin) en Tennet. Het NIVR
is in juli 2009 opgeheven. Opvallend is dat de op afstand geplaatste rwt-taken
van Tennet en van het NIVR worden ondergebracht bij een agentschap van het
departement, namelijk bij SenterNovem.
 18.2 Bevindingen uit het terugblikonderzoek
 Toezichtsvisie
 De toezichtsvisie van het Ministerie van EZ is in 2005 uitgebracht onder
de titel Aansturing intermediaire organisaties.
In RWT5 concludeerden wij dat deze departementale toezichtsvisie niet leefde
bij de beleidsdirecties die belast zijn met de aansturing van rwt’s.
De minister gaf aan hierop actie te ondernemen. De minister heeft deze toezegging
niet uitgevoerd. Naar aanleiding van het wetgevingsoverleg in de Tweede Kamer
in 2008 over het Jaarverslag 2007 van het Ministerie van EZ is het ministerie
gaan werken aan de actualisatie van de toezichtsvisie. Het Ministerie van
EZ wil in de nieuwe toezichtsvisie onderscheid maken in de verschillende typen
uitvoeringsorganisaties en daarmee een verschil in de wijze van toezicht en
verantwoording. Het ministerie neemt zich voor om de geactualiseerde toezichtsvisie
wel actief onder de aandacht te gaan brengen binnen het ministerie.
 Toezichtsarrangementen
 Het ministerie heeft aangegeven dat zij de toezichtsvisie onder de aandacht
van de beleidsdirecties wil brengen door de bestaande individuele toezichtsarrangementen
te toetsen aan de nieuwe toezichtsvisie. Dit is ook nodig, bijvoorbeeld omdat
sommige arrangementen verouderd zijn, zoals het toezichtsarrangement voor
de OPTA. Dat dateert uit 1997 en is opgesteld door de minister van VenW, destijds
nog verantwoordelijk voor deze rwt.
 Rechtmatigheid
 In RWT5 stelden wij vast dat drie rwt’s over het jaar 2005 geen
rechtmatigheidsverklaring hadden, namelijk Nmi Certin, WaarborgHolland en
EWN. Van deze drie is Nmi Certin geen rwt meer, heeft Waarborg Holland nog
steeds geen rechtmatigheidsverklaring, en heeft EWN een rechtmatigheidsverklaring
met een oordeelsonthouding.
 Voor het NIVR werd over 2007 geen rechtmatigheidsverklaring afgegeven,
terwijl dit wel was gedaan (over het jaar 2004) ten tijde van het RWT5-onderzoek.
Ter verklaring refereert het Ministerie van EZ aan een nog lopende discussie
over de afronding van een oud project uit voorgaande jaren en
de instemming met de jaarstukken over 2007 die daarvan afhangt. De minister
verwacht dat er voor zowel WaarborgHolland als voor de NIVR over het jaar
2008 rechtmatigheidsverklaringen worden afgegeven.
 
 In RWT5 gaf de minister aan de rechtmatigheidsverklaringen voor de EWN
en de WaarborgHolland te heroverwegen. Dit heeft geresulteerd in een controleprotocol
dat de instellingsaccountant voorschrijft een rechtmatigheidsverklaring op
te stellen die specifiek betrekking heeft op de omgang met de tarieven. Bij
WaarborgHolland heeft dit over 2007 dus nog niet geresulteerd in een rechtmatigheidsverklaring.
Wel is een accountantsonderzoek uitgevoerd naar de gehanteerde tarieven en
gemaakte kosten. Bij EWN heeft de accountant over 2007 een rechtmatigheidsverklaring
met oordeelsonthouding gegeven.
 Reviewbeleid
 In RWT5 constateerden wij dat het reviewbeleid van het Ministerie van
EZ voldoende waarborgen biedt voor een oordeelsvorming door de minister over
de taakuitvoering van de rwt’s op zijn beleidsterrein. In 2008 heeft
het Ministerie van EZ het reviewbeleid gewijzigd. De wijziging betreft de
verschuiving van de verantwoordelijkheid voor het nemen van het initiatief
tot het uitvoeren van reviews. Die is verplaatst van de departementale auditdienst
naar de beleidsafdelingen. Ook worden de reviews niet meer gebaseerd op de
risicoanalyses van de auditdienst, maar op basis van de risicoanalyses van
de beleidsafdelingen.
 Bedrijfsvoering: borging publiek belang
 Het toezicht op de bedrijfsvoering van rwt’s door het Ministerie
van EZ is sinds RWT5 niet gewijzigd. Dat wil zeggen dat in de toezichtsvisie
en in de toezichtsarrangementen niet wordt ingegaan op het toezicht op de
bedrijfsvoering van de rwt’s. De minister wil de bedrijfsvoering van
de rwt’s «op gepaste afstand» volgen. Dit betekent in de
praktijk dat het ministerie kennis neemt van de bedrijfsvoering van de meeste
rwt’s via informatie uit hun jaarlijkse begrotings- en verantwoordingsdocumenten.
 De minister heeft niet aangegeven over welke aspecten van de bedrijfsvoering
de rwt’s in deze documenten informatie moeten geven.
 Verantwoording door de minister aan de Staten-Generaal
 De minister van EZ verantwoordt zich in haar Begroting 2009 en Jaarverslag
2007 volgens de RBV 2008. De minister geeft aan welke zbo’s en rwt’s
onder haar departement vallen en welke bijdrage zij uit de departementale
begroting ontvangen. De minister geeft niet aan welk bedrag de rwt’s
uit premies en tarieven ontvangen. Over de vermogenspositie van de rwt’s
heeft de minister ook geen informatie opgenomen. Dit betekent dat het voor
de Staten-Generaal niet duidelijk is hoe groot de totale publieke geldstroom
is en wat de omvang van de vermogens bij de rwt’s is.
 
 In het Jaarverslag 2007 worden geen opmerkingen over het uitgevoerde toezicht
gemaakt. De minster maakt gebruik van een uitzonderingsrapportage, maar informatie
over de normen waaraan de rwt’s zijn getoetst en informatie over wanneer
uitzonderingen worden gemeld, ontbreekt.
 Publieke verantwoording door de rwt’s
 In RWT5 constateerden wij dat COVA, WaarborgHolland, EWN en de drie werkmaatschappijen
van de NMi zich niet verantwoordden in een publiek jaarverslag. Inmiddels
verantwoordt NMi-dochter Verispect zich wel via een publiek jaarverslag. COVA,
WaarborgHolland en EWN hebben nog steeds geen publiek jaarverslag.
De overige rwt’s hebben hun jaarverslag via internet beschikbaar gesteld.
Alleen het jaarverslag van het CBS wordt naar de Tweede Kamer gestuurd en
vermeld in het departementale jaarverslag van het Ministerie van EZ.
 18.3 Conclusie en aanbevelingen
 De minister heeft onze aanbeveling om de rechtmatigheidsverklaringen voor
de waarborginstellingen te heroverwegen, opgepakt. Dit heeft geresulteerd
in een controleprotocol voor de externe accountant voor de controle van de
waarborginstellingen. Ook heeft het ministerie aan de waarborginstellingen
gevraagd rechtmatigheidsverklaringen te leveren, specifiek gericht op de omgang
met de tarieven over 2007. Overigens voldoen de verstrekte verklaringen nog
niet geheel aan het controleprotocol. Wij bevelen de minister aan hier aandacht
aan te blijven besteden.
 Verder is de minister gestart met het herzien van de toezichtsvisie. Voor
de nieuwe toezichtsvisie blijft onze oude aanbeveling onverminderd van kracht.
Het is belangrijk dat de minister er zorg voor draagt dat de beleidsdirecties
de nieuwe toezichtsvisie kennen en toepassen in het toezicht op de rwt’s.
 18.4 Reactie minister
 In haar reactie op de departementale rapportage gaat de minister van EZ
in op de door ons onderzochte onderwerpen.
 Ze zegt toe de vernieuwde toezichtsvisie binnen het ministerie uit te
dragen. Ook zal zij de bestaande individuele toezichtsarrangementen toetsen
aan de nieuwe toezichtsvisie. Over het toezichtsarrangement van de OPTA merkt
zij op dat het toezichtarrangement voor OPTA uit meerdere lagen bestaat. De
belangrijkste laag, gevormd door de Wet OPTA, is niet verouderd, maar wordt
momenteel wel aangepast aan de Kaderwet zbo’s. Enkele onderliggende
documenten dateren nog uit 1997. Deze zijn in de loop van de tijd verschillende
keren doorgelicht en daarbij is vastgesteld dat er geen inhoudelijke wijzigingen
nodig waren.
 
 De minister verwacht dat EWN over 2009 een rechtmatigheidsverklaring zonder
oordeelsonthouding zal krijgen. Over de ontbrekende rechtmatigheidsverklaringen
merkt de minister op dat NIVR voor zowel 2007 als 2008 accountantsverklaringen
bij de respectievelijke jaarrekeningen heeft. Daarbij merkt zij ook op dat
in deze verklaringen gerefereerd wordt aan het controleprotocol voor het NIVR.
 
 Doordat de waarborginstellingen onder de Kaderwet zbo’s zullen worden
gebracht, moeten ze in de toekomst aan de Staten-Generaal en aan de minister
een jaarverslag sturen. De minister verwacht dat het voorstel van wet houdende
aanpassing van EZ-instellingswetten aan de Kaderwet zbo’s binnen enkele
weken na haar reactie op dit rapport bij de Tweede Kamer wordt ingediend.
Daarmee zal er een publicatieplicht van de jaarverslagen van de waarborginstellingen
komen.
 Voor de COVA zal de minister bezien of als nadere invulling op de nu al
beschikbare informatie op de COVA-website ook een publiek jaarverslag van
COVA via internet zal worden gepubliceerd. Tot slot meldt de minister dat
met ingang van 2008 een publiek jaarverslag van VSL (dochterbedrijf van het
Nederlands Meetinstituut) via internet beschikbaar zal komen.
 18.5 Nawoord
 Uit de reactie van de minister van EZ blijkt dat zij bereid is stappen
te zetten voor de verdere verbetering van het toezicht op «haar»
rwt’s. Dat vinden wij positief. Wij hopen dat het uitdragen van de nieuwe
toezichtsvisie zal resulteren in het gebruik ervan door de beleidsdirecties.
De reactie van de minister over de accountantsverklaringen bij de jaarrekeningen
van het NIVR is feitelijk juist. In deze verklaringen is echter niet geëxpliciteerd
of ze een oordeel bevatten over de rechtmatigheid. Wij waarderen het dat de
minister zich ervoor inzet dat de waarborginstellingen, de COVA en VSL zich
binnenkort ook zullen moeten verantwoorden in een publiek jaarverslag.
 19 MINISTERIE VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT
 19.1 Ontwikkelingen in het veld
 Het Ministerie van LNV had eind 2008 negen (clusters van) rwt’s.
Dit waren:
 
 1. Groene onderwijsinstellingen
 
 • Wageningen Universiteit
 • Stoas Hogeschool
 • Christelijke Agrarische Hogeschool
 • Hogeschool Van Hall Larenstein
 • Agrarische Hogeschool Den Bosch
 • INHolland – Agrarische Hogeschool Delft
 • Twaalf agrarische opleidingscentra
 
 2. Stichting Dienst Landbouwkundig Onderzoek (DLO)
 
 
 3. Keurings- en controle-instellingen
 
 • Centraal Orgaan voor Kwaliteitsaangelegenheden in de Zuivel (COKZ)
 • Bloembollenkeuringsdienst (BKD)
 • Kwaliteits-Controle-Bureau voor Groenten en Fruit (KCB)
 • Nederlandse Algemene Keuringsdienst voor zaaizaad en pootgoed van
landbouwgewassen (NAK)
 • Nederlandse Algemene Kwaliteitsdienst voor Tuinbouw (NAKTuinbouw)
 • Stichting Keur Alternatief voortgebrachte Landbouwproducten (Skal)
 • Stichting Controlebureau voor Pluimvee, Eieren en Eiproducten (CPE)
 
 4. Staatsbosbeheer (SBB)
 
 
 5. Faunafonds
 
 
 6. Bureau Beheer Landbouwgronden (BBL)
 
 
 7. College voor de Toelating van gewasbeschermingsmiddelen
en biociden (Ctgb)
 
 
 8. Destructiebedrijven (Rendac)
 
 
 9. Bureau Erkenningen, onderdeel van de AOC Raad
 
 
 In vergelijking met 2005 is er één rwt opgeheven, namelijk
de Stichting Examens Vakbekwaamheid Honden- en Kattenbesluit en is er één
nieuwe rwt opgericht, namelijk het Bureau Erkenningen van de AOC Raad.
 19.2 Bevindingen uit het terugblikonderzoek
 Toezichtsvisie
 De toezichtsvisie van het Ministerie van LNV is in 2007 uitgebracht onder
de titel Vertrouwen op afstand; visie op uitvoeringstoezicht. Bij het opstellen van de visie heeft het ministerie een aanzet gedaan
voor het nakomen van de toezegging om in de visie een koppeling te maken met
de raden van toezicht en horizontale verantwoording van de externe organisaties.
Het ministerie formuleert haar standpunt over het toezicht door een raad van
toezicht als volgt: «De aanwezigheid van een Raad van Toezicht kan een
reden zijn om het toezicht vanuit het ministerie te verminderen, maar er kan
nooit sprake zijn van vervanging van het ministerieel toezicht door het interne
toezicht.» Dit algemene standpunt van de minister moet nog wel verder
geoperationaliseerd worden, bijvoorbeeld in toezichtsarrangementen.
 Toezichtsarrangementen
 Het Ministerie van LNV heeft voor zeven van de negen (clusters van) rwt’s
een toezichtsarrangement. De arrangementen voor Rendac en Bureau Erkenningen
ontbreken. Rendac heeft wel een contract met het Ministerie van LNV. In dit
contract staan de afspraken over de taakuitvoering van Rendac en de vergoeding
die het ministerie hiertegenover stelt, vermeld. Voor de nieuwe rwt Bureau
Erkenningen is er in concept een toezichtsarrangement aanwezig. De definitieve
versie zal naar verwachting nog in 2009 gereed zijn.
 Rechtmatigheid
 In RWT5 constateerden wij dat het Faunafonds en het Controlebureau voor
Pluimvee, Eieren en Eiproducten over het jaar 2005 geen rechtmatigheidsverklaring
hadden. Deze rwt’s beschikken voor het jaar 2007 wel over een rechtmatigheidsverklaring.
Alleen het recent ingestelde Bureau Erkenningen van de AOC Raad heeft geen
rechtmatigheidsverklaring. Het bureau heeft wel een verklaring van getrouwheid.
De minister overweegt om het bureau vrij te stellen van de verplichte rechtmatigheidsverklaring,
omdat het omzetbedrag gering is. Hierover wordt in 2009 een besluit genomen.
 Reviewbeleid
 In RWT5 constateerden we dat het reviewbeleid van het ministerie nog niet
voor alle rwt’s was uitgewerkt. Daarop hebben wij de minister aanbevolen
dit alsnog te doen. Het ging hierbij vooral om het ontbreken van een reviewbeleid
voor de keuringsinstellingen. De minister zegde hierop toe dat het departement
in 2007 het reviewbeleid voor de overige rwt’s zou uitwerken. De minister
is deze toezegging nagekomen door het bestaande reviewbeleid ook op de overige
instellingen van toepassing te verklaren. Sinds 2006 staan alle rwt’s
op de lijst met uit te voeren reviews en worden bij deze instellingen ook
daadwerkelijk reviews uitgevoerd.
 Bedrijfsvoering: borging publiek belang
 Sinds RWT5 heeft het ministerie een nieuwe toezichtsvisie opgesteld waarin
wordt ingegaan op het toezicht op de bedrijfsvoering. In de toezichtsvisie
staat dat de eenheid «Rijkstoezicht» ook toezicht moet houden
op de bedrijfsvoering van de rwt’s. Het toezicht richt zich op de volgende
aspecten van de bedrijfsvoering: continuïteit, transparante verantwoording,
gescheiden administratie publieke en private activiteiten, mogelijke belangenverstrengeling,
kwaliteitswaarborgingsystemen, kennis van personeel, tevredenheidsonderzoeken,
benchmarking en prestatie-indicatoren. Het toezicht op deze aspecten wordt
op basis van een risicoanalyse uitgevoerd.
 Verantwoording door de minister aan de Staten-Generaal
 De minister van LNV verantwoordt zich in de Begroting 2009 en Jaarverslag
2007 volgens de RBV 2008. De minister geeft
aan welke zbo’s en rwt’s onder haar departement vallen en welke
bijdrage zij uit de departementale begroting ontvangen. De minister geeft
hierbij niet aan welk bedrag de rwt’s uit premies en tarieven ontvangen.
Over de vermogenspositie van de rwt’s heeft de minister geen informatie
opgenomen. Dit betekent dat het voor de Staten-Generaal niet duidelijk is
hoe groot de totale publieke geldstroom is en wat de omvang van de vermogens
bij de rwt’s is.
 
 In het Jaarverslag 2007 van het Ministerie van LNV verantwoordt de minister
zich door middel van een uitzonderingsrapportage over het toezicht
op de rwt’s. Informatie over wanneer uitzonderingen worden gemeld, ontbreekt.
Niet in de toezichtsbijlage, maar in de bedrijfsvoeringsparagraaf van het
jaarverslag meldt de minister wel dat alle rwt’s beschikken over een
jaarverslag, een jaarrekening en een accountantsverklaring omtrent een getrouw
beeld. Ook meldt de minister het ontbreken van toezichtsarrangementen voor
enkele rwt’s. Omdat de minister niet aangeeft welke organisaties dit
zijn, is de waarde van deze informatie beperkt.
 Publieke verantwoording door de rwt’s
 In RWT5 constateerden wij dat de rwt’s NAKTuinbouw, AeresGroep,
Van Hall Instituut, Stoas en de agrarische onderwijsinstellingen, behalve
het Wellantcollege, zich niet publiek verantwoordden in een publiek jaarverslag.
Intussen leggen wel alle rwt’s publiek verantwoording af en publiceren
alle rwt’s een jaarverslag op hun website. De minister stuurt de jaarverslagen
van het Faunafonds, Staatsbosbeheer en Bureau Beheer Landbouwgronden ook aan
de Tweede Kamer.
 Overige aanbevelingen
 Kwaliteit van de prestatie-informatie
 In RWT5 concludeerden wij dat de minister prestatie-informatie vraagt
van de rwt’s, deze informatie ook ontvangt en vervolgens ook benut.
Tegelijkertijd concludeerden we dat de minister nog geen waarborgen voor betrouwbaarheid
en validiteit van de prestatie-informatie had vastgesteld. Wij bevalen aan
dit alsnog te doen. De minister zegde toe in de nieuwe toezichtsvisie aandacht
te schenken aan de verdere verbetering van de kwaliteit van de prestatiegegevens.
In de nieuwe toezichtsvisie wordt echter geen aandacht besteed aan de waarborg
van de kwaliteit van de prestatie-informatie.
 Prestatie-informatie van agrarische onderwijscentra
 In RWT5 bevalen wij de minister aan ervoor te zorgen dat de agrarische
onderwijscentra in hun jaarverslagen informatie over prestaties opnemen. Het
Ministerie van LNV volgt hiervoor de regelingen van het Ministerie van OCW.
Dit ministerie heeft de regelgeving voor informatievoorziening over prestaties
in de jaarverslagen van onderwijsinstellingen herzien, en daarmee is onze
aanbeveling opgevolgd.
 19.3 Conclusie en aanbevelingen
 Wij hebben in RWT5 zeven aanbevelingen gedaan. De minister van LNV heeft
hierop zes toezeggingen gedaan. Van deze toezeggingen heeft de minister er
vijf opgevolgd. Twee aanbevelingen staan nog open, namelijk het zorgen voor
waarborgen voor betrouwbaarheid en validiteit van de prestatie-informatie
en het opnemen van informatie in het departementale jaarverslag over de opbouw
van vermogens en de ontvangsten uit tarieven bij rwt’s. Wij bevelen
de minister van LNV aan om alsnog gevolg te geven aan deze aanbevelingen.
 
 Tot slot zien wij met belangstelling het besluit van de minister tegemoet
over de rechtmatigheidsverklaring voor het Bureau Erkenningen van de AOC Raad.
 19.4 Reactie minister
 In haar reactie op de departementale rapportage gaat de minister van LNV
in op twee van onze openstaande aanbevelingen. Voor de aanbeveling over het
opnemen van informatie in het departementale jaarverslag over vermogens en
ontvangsten uit tarieven bij rwt’s verwijst de minister naar de gezamenlijke
reactie op de rijksbrede rapportage.
 
 In reactie op de aanbeveling om te zorgen voor waarborgen voor betrouwbaarheid
en validiteit van de prestatie-informatie, stelt de minister dat zij wel degelijk
instrumenten gebruikt om de kwaliteit van de taakuitvoering te meten bij externe
organisaties. Hiervoor geeft de minister voorbeelden, zoals het uitvoeren
van onafhankelijke audits bij Staatsbosbeheer. Deze kunnen afhankelijk van
de risico-inschattingen structureel of incidenteel uitgevoerd worden. Een
ander instrument is het meten van kwaliteit door operationeel toezicht. Als
voorbeeld geeft het ministerie het operationeel toezicht dat de Plantenziektenkundige
Dienst en de Voedsel en Waren Autoriteit houden op bijvoorbeeld de keuringsinstellingen.
 19.5 Nawoord
 De reactie van de minister geeft aan dat het ministerie aandacht heeft
voor het waarborgen van de kwaliteit van de prestatie-informatie. Wij dringen
er op aan dat de minister standaard in de aansturingsarrangementen laat opnemen
dat ook de informatie over de prestaties in de jaarverslagen van de externe
instellingen wordt gewaarborgd door een verklaring van een externe accountant
of een onderzoek van de auditdienst.
 20 MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
 20.1 Ontwikkelingen in het veld
 Het Ministerie van SZW had eind 2008 zes rwt’s. Dit waren:
 • Centrale organisatie werk en inkomen (CWI);
 • Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV);
 • Sociale Verzekeringsbank (SVB);
 • Inlichtingenbureau (IB);
 • Raad voor Werk en Inkomen (RWI);
 • Stichting Kunstenaars&CO.
 
 Sinds het RWT5 zijn er voor het Ministerie van SZW geen nieuwe rwt’s
bijgekomen. Per 1 januari 2009 zijn CWI en UWV samengevoegd tot het Werkbedrijf
UWV en heeft het Ministerie van SZW vijf rwt’s.
 Het Bureau Keteninformatisering Werk en Inkomen (BKWI) is geen aparte
rwt, maar maakt onderdeel uit van CWI. BKWI verantwoordt zich wel los van
CWI en wordt daarom – waar relevant – apart meegenomen in dit
onderzoek.
 20.2 Bevindingen uit het terugblikonderzoek
 Toezichtsvisie
 Het Ministerie van SZW heeft de toezichtsvisie niet in één
document vastgelegd. De toezichtsvisie is af te leiden uit verschillende documenten
die onderdeel uitmaken van het dossier Wet structuur uitvoeringsorganisatie
werk en inkomen (Wet SUWI). Hier is in ons onderzoek Weloverwogen
toezicht (Algemene Rekenkamer, 2009) aandacht aan besteed. De minister
gaf in zijn reactie op dit onderzoek aan dat hij in 2009 een start zal maken
met het actualiseren van de sturings- en toezichtsvisie.
 
 De Inspectie voor Werk en Inkomen (IWI), de onafhankelijke toezichthouder
die onder meer toezicht houdt op de rwt’s, heeft aangekondigd de toezichtskaders
voor het toezicht te willen veranderen (IWI, 2008). IWI wil vanaf 2011
het toezicht beperken tot toezicht op systeemniveau. Dit betekent dat zij
niet langer toezicht houdt op zaken die de eigen controle van de rwt of de
sturing van het departement betreffen. Deze verandering is in oktober 2008
door het managementteam van het Ministerie van SZW goedgekeurd.
 IWI beschrijft haar toekomstige rol als volgt (IWI, 2008): «IWI
houdt systeemtoezicht. IWI houdt geen toezicht op toezicht of tweedelijnstoezicht
of meta-toezicht. In het algemeen gesteld houdt IWI dus geen toezicht op zaken
die de eigen interne controle van een ZBO of de sturing door het departement
betreffen. Voor het doen van uitspraken over het systeem maakt de inspectie
vanzelfsprekend wel gebruik van informatie over de uitvoering door individuele
ZBO’s. Tot en met 2010 zal overigens de (gewijzigde) wet SUWI ten aanzien
van de relatie met de SUWI-ZBO’s uitgevoerd (blijven) worden.»
 Toezichtsarrangementen
 In RWT5 constateerden we dat alleen voor de Stichting Kunstenaars&CO
een toezichtsarrangement ontbrak. Wij deden daarom de aanbeveling om bij deze
organisatie een toezichtsarrangement uit te werken. In 2007 is er een aanvullend
toezichtarrangement op Stichting Kunstenaars&Co gekomen en is de aanbeveling
opgevolgd.
 Rechtmatigheid
 In RWT5 stelden wij vast dat alle rwt’s over het jaar 2005 een rechtmatigheidsverklaring
hadden. Net als in RWT5 kunnen we ook nu concluderen dat alle rwt’s
een rechtmatigheidsverklaring hebben.
 
 In RWT5 constateerde de Algemene Rekenkamer dat UWV al jaren niet voldoet
aan de rechtmatigheidseis voor de uitkeringsverstrekking. Wij bevalen de minister
aan om in overleg met het UWV te zoeken naar mogelijkheden om de rechtmatigheid
van de werknemersverzekeringen structureel te verbeteren. Ook nu concluderen
wij dat UWV niet voldoet aan de rechtmatigheidseis voor de uitkeringsverstrekking.
De rechtmatigheid is in 2007 met een score van 98,5% licht verbeterd
ten opzichte van 2006, maar ligt nog wel onder de norm van 99%. Het
niet behalen van de norm in 2007 werd vooral veroorzaakt door financiële
fouten bij de uitvoering van de Ziektewet (ZW). Het grootste percentage financiële
fouten heeft betrekking op de dagloonvaststelling.
 In november 2008 werd het rechtmatigheidpercentage gegeven over de eerste
acht maanden van 2008. Dat was 98,3%, en is daarmee licht gedaald ten
opzicht van verslagjaar 2007. De verbetermaatregelen bij de ZW lijken effect
te hebben, maar het effect op de UWV-brede rechtmatigheid wordt teniet gedaan
door een toename van het percentage financiële fouten bij de uitvoering
van de Werkloosheidswet (WW). UWV voert op dit moment een nadere analyse uit
van de onderliggende foutsoorten en deelpopulaties bij de WW (SZW, 2008).
 Hoewel UWV nog steeds niet voldoet aan de rechtmatigheideis voor de uitkeringsverstrekking
heeft de minister wel invulling gegeven aan de aanbeveling om in samenwerking
met het UWV te zoeken naar mogelijkheden om de rechtmatigheid van de werknemersverzekeringen
structureel te verbeteren.
 Reviewbeleid
 In RWT5 constateerden wij dat het reviewbeleid van het Ministerie van
SZW aan de normen voldoet. Dit beeld is niet gewijzigd.
 Bedrijfsvoering: borging publiek belang
 Wij stellen vast dat het Ministerie van SZW toezicht houdt op de bedrijfsvoering
van de rwt’s. Hierbij wordt gebruikgemaakt van een risicoanalyse.
 De minister richt zijn toezicht op de volgende aspecten van de bedrijfsvoering:
 • rechtmatigheid en doelmatigheid;
 • kwaliteit van de dienstverlening;
 • procesbeheersing;
 • kwaliteit van de informatievoorziening;
 • tegengaan van misbruik en oneigenlijk gebruik;
 • bezoldiging van Raad van Bestuur en Raad van Advies.
 
 In RWT5 gaven wij de minister de overweging in het integriteitsbeleid
van de rwt’s te betrekken in de risicoanalyse, om te zien of en zo ja,
welke informatie hij over het integriteitsbeleid van de rwt’s wil ontvangen.
In zijn reactie gaf de minister aan het vanwege de eigen verantwoordelijkheid
van de SUWI-rwt’s wenselijk te vinden om op de meeste aspecten (van
de vormgeving) van integriteitsbeleid enige afstand tot de rwt’s te
bewaren. Aan deze keuze ligt volgens de minister wel degelijk een risicoafweging
ten grondslag, die overigens niet in een document is vastgelegd.
 Verantwoording door de minister aan de Staten-Generaal
 De minister van SZW verantwoordt zich in de Begroting 2009 en Jaarverslag
2007 volgens de RBV 2008. De minister geeft aan welke zbo’s en rwt’s
onder het departement vallen en welke bijdrage zij uit de departementale begroting
ontvangen. In het jaarverslag geeft de minister verklaringen voor de verschillen
tussen de ramingen en realisatie van de beschikbaar gestelde middelen. Bovendien
geeft de minister in de begroting aan welk bedrag de rwt’s uit premies
en tarieven ontvangen. Dit is overigens niet gespecificeerd per rwt. De jaarverslagen
van de rwt’s, die de minister aan de Tweede Kamer aanbiedt, geven dit
overzicht wel. Over de vermogenspositie van de rwt’s heeft de minister
geen informatie opgenomen. Dit betekent dat het voor de Staten-Generaal niet
duidelijk is wat de omvang van de vermogens bij de rwt’s is.
 
 In het Jaarverslag 2007 van het Ministerie van SZW geeft de minister de
Staten-Generaal informatie over het toezicht op de rwt’s en het functioneren
en presteren van de rwt’s. De informatie gaat verder dan een rapportage
over bijzonderheden. In de toezichtsbijlage rapporteert de minister over de
rechtmatigheid van de door de UWV en de SVB uitgevoerde wetten, en bovendien
doet de minister verslag van de ontwikkelingen rond aansturing, toezicht en
samenwerking van de SUWI-rwt’s.
 Los van het jaarverslag worden de Staten-Generaal geïnformeerd over
aandachtpunten bij het functioneren en presteren van de rwt’s. Dit gebeurt
in de jaarverslagen en de viermaandelijkse verslagen van de rwt’s die
de minister, voorzien van zijn reactie, aan de Tweede Kamer stuurt.
 Publieke verantwoording door de rwt’s
 In RWT5 constateerden we dat alle rwt’s zich verantwoordden door
middel van een publiek jaarverslag. Dit beeld is niet gewijzigd. Alle rwt’s
publiceren hun jaarverslag ook op hun website.
 Overige aanbevelingen
 Bestuurskosten
 De Algemene Rekenkamer gaf in RWT5 de minister de overweging om op «individueel
niveau», dus per bestuurder, inzicht te krijgen in de bestuurskosten.
Zowel in de jaarverslagen over 2006 als over 2007 geven UWV, CWI en SVB intussen
inzicht in de bestuurskosten op het niveau van de individuele bestuurder.
In de jaarverslagen 2006 en 2007 van de RWI ontbreekt inzicht in de bestuurskosten
van de voorzitter en leden van de raad van bestuur op individueel niveau;
de regeling SUWI schrijft dit ook niet voor. Het ministerie heeft de regeling
SUWI inmiddels gewijzigd. Sinds het jaarverslag 2008 geeft RWI op individueel
niveau inzicht in de bestuurskosten van de voorzitter en de leden van de RWI.
We constateren dat de minister onze overweging over het krijgen van inzicht
in de bestuurskosten op individueel niveau, heeft overgenomen.
 Informatie over prestaties van rwt’s
 In RWT5 concludeerden wij dat de betrouwbaarheid van de prestatie-informatie
niet voldoende geborgd was. De minister had namelijk niet eenduidig aangegeven
wat hij verstaat onder de kwaliteit van de prestatie-informatie en hoe de
rwt’s zich volgens hem moeten verantwoorden over de informatievoorziening.
Daardoor ontbrak een duidelijk kader voor het beoordelen van de informatie
die de SUWI-rwt’s leveren. Ook had de minister niet duidelijk aangegeven
in welke gevallen de accountant van de SUWI-rwt’s de getrouwheid
van de prestatie-informatie moest toetsen.
 
 De minister heeft de aanbevelingen die wij deden over de prestatie-informatie
opgevolgd. Hij heeft een SUWI-normenkader opgesteld voor het toetsen van de
betrouwbaarheid van de niet-financiële informatievoorziening. Hierin
staan de eisen waaraan de prestatie-informatie moet voldoen en hierin staat
in welke gevallen de accountant de getrouwheid van de prestatie-informatie
moet toetsen. De minister heeft tevens samen met de SUWI-rwt’s en IWI
een handreiking opgesteld waarin de hoofdnormen ordelijk, controleerbaar en
deugdelijk op procesniveau zijn uitgewerkt.
 Voor IWI vormt deze handreiking mede het uitgangspunt voor haar toezicht.
De uitvoeringsorganisaties hebben het normenkader vervolgens geoperationaliseerd
in een organisatiespecifiek normenkader. In 2008 paste de minister van SZW
de reikwijdte van het normenkader aan, zodat nu ook de niet genormeerde indicatoren
(de kengetallen) binnen het normenkader vallen.
 20.3 Conclusie en aanbevelingen
 We zijn verheugd te kunnen constateren dat de minister van SZW alle toezeggingen
die hij in RWT5 deed, is nagekomen. Ook nam hij onze suggesties ter harte.
Wij moedigen de minister aan het toezicht op de rwt’s verder te verbeteren.
Vooral de rechtmatigheid van het UWV en de kwaliteit van de prestatie-informatie
blijven punten die ook in de toekomst veel aandacht vragen.
 Wij vragen ook aandacht voor de gevolgen van de gewijzigde Wet SUWI. Wij
wijzen de minister erop dat we het zouden betreuren als IWI haar toezicht
op SUWI-rwt’s met ingang van 2010 zou beperken.
 
 Tot slot zien wij nog verbetermogelijkheden in de verantwoording van de
minister aan de Staten-Generaal. In de conclusie van deel I van dit rapport
wordt een rijksbrede aanbeveling geformuleerd, die ook op het Ministerie van
SZW van toepassing is. Wij bevelen de minister aan ook verwijzingen naar de
jaarverslagen van de rwt’s op te nemen in het departementale jaarverslag.
 20.4 Reactie minister
 De minister geeft in zijn reactie op onze departementale rapportage aan
met instemming kennisgenomen te hebben van het algemene beeld van zijn departement
zoals dat naar voren komt uit ons onderzoek. De minister gaat in zijn reactie
in op onze aandachtspunten. Allereerst gaat de minister in op de verandering
in het toezicht door IWI. De minister geeft aan dat deze verandering in het
toezicht plaatsvindt na een wetswijziging en past in de ontwikkeling van professionalisering
en versterking van de directe sturingsrelatie tussen het ministerie en IWI.
In 2009 zal de minister een start maken met het actualiseren van de sturings-
en toezichtsvisie op IWI. Hij zal de nieuwe visie op de taak van IWI hierbij
betrekken zodat de juiste en doeltreffende verantwoordelijkheidsverdeling
en samenhang tussen sturing en toezicht gewaarborgd blijft. Ten tweede gaat
de minister in op de rechtmatigheid bij UWV. De rechtmatigheid ligt nog steeds
iets onder de norm en blijft daarom een aandachtspunt voor de minister. De
minister heeft het UWV verzocht de maatregelen om de rechtmatigheid te verbeteren
te continueren in 2009. Ten derde geeft de minister aan dat de kwaliteit van
de prestatie-informatie de komende tijd zijn aandacht blijft houden.
De minister heeft, naast de in het rapport beschreven acties, ook in het kader
van de wetswijziging SUWI de zogenaamde resultaatgebieden waarop de prestatie-indicatoren
betrekking hebben, bij Algemene Maatregel van Bestuur vastgelegd. De minister
is van mening dat door het scherp definiëren en vastleggen van de beoogde
resultaten mede wordt bijgedragen aan het waarborgen van de kwaliteit van
de prestatie-informatie van de SUWI-zbo’s. Tot slot gaat de minister
in op onze aanbeveling om in het departementale jaarverslag een verwijzing
op te nemen naar de jaarverslagen van de rwt’s. De minister wijst erop
dat in het jaarverslag over 2008 van het Ministerie van SZW expliciet wordt
verwezen naar de aanbiedingsbrief bij de jaarverslagen over 2008 van de SUWI-zbo’s.
De minister is van mening op deze manier reeds invulling te geven aan de aanbeveling.
 20.5 Nawoord
 De minister van SZW heeft het toezicht op de rwt’s de afgelopen
jaren sterk ontwikkeld en we zien graag dat dit de komende jaren op hetzelfde
goede niveau blijft. Wij vinden het positief dat de minister bij de actualisering
van de sturings- en toezichtsvisie de nieuwe visie op de taak van IWI betrekt.
Wij zien uit naar deze geactualiseerde visie. De minister zal ook aandacht
moeten blijven schenken aan de rechtmatigheid van UWV, aangezien deze nog
steeds onder de norm ligt. Over de acties om de kwaliteit van de prestatie-informatie
van de rwt’s te bevorderen zijn we positief. De minister laat op deze
manier zien de kwaliteit van de prestatie-informatie belangrijk te vinden.
Tot slot zijn we positief over de verwijzing naar de aanbiedingsbrief bij
de jaarverslagen van de SUWI-zbo’s die de minister in zijn jaarverslag
over 2008 heeft opgenomen. Dit past in onze lijn van het versterken van de
verantwoording aan de Staten-Generaal. Om de uitzonderingsrapportage in het
departementale jaarverslag nog verder vorm te geven, verwijzen we naar de
hoofdstukken 6 en 8 uit dit rapport.
 21 MINISTERIE VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT
 21.1 Ontwikkelingen in het veld
 Bij het Ministerie van VWS is er eind 2008, net als in 2005, sprake van
twee clusters van rwt’s. Het eerste cluster bevat rwt’s uit de
zorgsector – veelal zorgverzekeraars – die mede uit wettelijke
premies worden gefinancierd op basis van de Zorgverzekeringswet (Zvw) dan
wel de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ). Dit zijn:
 • 32 Zorgverzekeraars die de Zorgverzekeringswet uitvoeren;
 • 32 Uitvoeringsorganen AWBZ (AWBZ-verzekeraars) waarvan er 12 door de minister als concessiehouder belast zijn met
de taken van het zorgkantoor;
 • 9 van deze 12 concessiehouders hebben een aparte rechtspersoon
opgericht voor de uitvoering van de taken van het zorgkantoor;
 • Centraal Administratiekantoor Kantoor (CAK);
 • Stichting Uitvoering Omslagregeling WTZ (SUO);
 • Nederlandse Transplantatie Stichting (NTS).
 
 Het tweede cluster van rwt’s wordt vooral uit de begrotingsgelden
van VWS gefinancierd. Dit zijn:
 • Centrum indicatiestelling zorg (CIZ);
 • College voor zorgverzekeringen (CVZ);
 • Nederlandse Zorgautoriteit (NZa);
 • College bouw zorginstellingen (CBZ);
 • College sanering zorginstellingen (CSZ);
 • Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie
(ZonMw);
 • Pensioen- en Uitkeringsraad (PUR);
 • Stichting Fonds Patiënten- Gehandicaptenorganisaties en Ouderenbonden
(PGO);
 • Stichting Koppeling.
 
 In 2008 waren er in totaal 54 rwt’s.
Zij hebben in 2008 ongeveer € 39 miljard aan publiek geld besteed.
 
 Er zijn sinds 2005 veel veranderingen opgetreden in het rwt-bestand:
 • Het aantal zorgverzekeraars dat de Zvw uitvoert is toegenomen in
vergelijking met het aantal ziekenfondsen die de toenmalige Ziekenfondswet
hebben uitgevoerd. Daarnaast zijn er rwt’s die worden opgeheven vanwege
de wijzigingen in het zorgstelsel, zoals het CBZ en het CSZ.
 • Het aantal uitvoeringsorganen voor de AWBZ is gedaald in vergelijking
met 2005. Daarnaast zijn er sinds 2005 rwt’s bijgekomen omdat de uitvoeringsorganen
voor de AWBZ aparte rechtspersonen hebben opgericht voor de uitvoering van
hun taken als zorgkantoor.
 • Een opvallende ontwikkeling is dat er de afgelopen jaren (nieuwe)
wettelijke taken werden neergelegd bij bestaande rwt’s/zbo’s van
het Ministerie van VWS of bij bestaande rwt’s/zbo’s van een ander
ministerie. Een voorbeeld van het eerste is het CVZ en van het tweede de SVB.
 • Tenslotte is de besluitvorming over de toekomst van de AWBZ van
belang voor de vraag of de zorgkantoren, het CIZ en het CAK een rol krijgen
in een eventueel nieuw stelsel voor de langdurige zorg.
 21.2 Bevindingen uit het terugblikonderzoek
 Het RWT5-onderzoek is in oktober 2006 gepubliceerd. Dit onderzoek had
als peiljaar 2005. In het rapport waren zeven aanbevelingen opgenomen voor
het Ministerie van VWS: een aantal aanbevelingen voor het ministerie in het
algemeen, en een aantal voor de toezichtsrelatie tussen het Ministerie van
VWS en de PUR respectievelijk ZonMw. De PUR en ZonMw zijn in het RWT5-onderzoek
uitgebreider onderzocht. Wij hebben in dit terugblikonderzoek onderzocht in
hoeverre de zeven aanbevelingen door de minister zijn overgenomen.
 Toezichtsvisie en toezichtsarrangementen
 In RWT5 concludeerden we dat de minister alleen een toezichtsvisie voor
de sector curatieve zorg had, maar nog niet voor de andere sectoren in de
zorg. De minister gaf in zijn reactie op het rapport wel aan ook voor de andere
sectoren een toezichtsvisie op te willen stellen. Dit heeft de minister echter
nog niet gedaan. De minister is deze toezegging dus nog niet nagekomen.
 Toezichtsarrangementen
 In RWT5 zijn we niet ingegaan op de toezichtsarrangementen van de rwt’s.
Eind 2008 waren de toezichtsarrangementen nog in ontwikkeling. Het is niet
duidelijk wanneer deze arrangementen klaar moeten zijn.
 Rechtmatigheid
 In RWT5 constateerden wij dat alle rwt’s een rechtmatigheidsverklaring
hadden, of dat het aantoonbaar ondoelmatig werd geacht om een rechtmatigheidsverklaring
te vragen. Met de ingang van de Zvw (2006) is
de verplichting voor de ziektekostenverzekeraars vervallen zich te verantwoorden
over de rechtmatige en doelmatige besteding van publieke middelen. Het gevolg
is dat deze rwt’s geen rechtmatigheidsverklaring hebben. Alle overige
rwt’s hebben een rechtmatigheidsverklaring over 2007.
 Reviewbeleid
 In RWT5 concludeerden we dat het Ministerie van VWS beschikt over een
reviewbeleid. In het rapport daarvoor, RWT4, had de minister al toegezegd
dat reviews als instrument een plaats zou krijgen in de nieuwe toezichtsvisie
voor het curatieve zorgstelsel. Het reviewinstrument is uiteindelijk niet
opgenomen in de nieuwe toezichtsvisie, maar wel in de wet- en regelgeving.
Het ministerie voert overigens alleen reviews uit bij de begrotingsgefinancierde
rwt’s.
 Bedrijfsvoering: borging publiek belang
 In RWT5 concludeerden we dat de minister toezicht hield op relevante onderdelen
van de bedrijfsvoering bij de rwt’s. Ook in 2008 doet de minister dit
nog. De algemene kaders voor het toezicht op de bedrijfsvoering van de begrotingsgefinancierde
rwt’s zijn vastgelegd in de toezichtsvisie (2006) en de instellingswetten
zoals de Zvw, de Wet toelating zorginstellingen (WTZi), de Wet PUR en de Wet
ZON en in de subsidiebesluiten. Voor de topstructuurorganen (uitgezonderd
SUO) zijn deze nader uitgewerkt in de Regeling bezoldiging en beheerskosten
bestuursorganen volksgezondheid. De andere begrotingsgefinancierde rwt’s
hebben vergelijkbare uitwerkingen.
 
 De minister houdt onder meer toezicht op de bedrijfsvoering door de verantwoordingsdocumenten
te beoordelen van de topstructuurorganen en de begrotingsgefinancierde
rwt’s. De minister heeft door het formuleren van eisen aan de verantwoordingsdocumenten
relevante onderdelen van de bedrijfsvoering bepaald. Daarbij wordt een koppeling
gelegd tussen de wettelijke taken, benodigde werkzaamheden en benodigde middelen.
De minister richt zijn toezicht onder meer op de uitvoering van het jaarplan,
de ontwikkeling van de apparaatskosten of de afbouw van een organisatie. De
NZa houdt toezicht op de uitvoeringsorganen AWBZ en de verzekeraars voor de
Zvw. De NZa rapporteert daarover aan de minister en staatssecretaris van VWS.
 Verantwoording door de minister aan de Staten-Generaal
 De minister van VWS verantwoordt zich in zijn Begroting 2009 en Jaarverslag
2007 volgens de Rijksbegrotingsvoorschriften 2008. De minister geeft in de
Begroting 2009 aan welke zbo’s en rwt’s onder zijn departement
vallen en welke bijdrage zij uit de departementale begroting ontvangen. Daarnaast
heeft de minister in het jaarverslag over 2007 aangegeven welk bedrag aan
wettelijke premies de rwt’s – i.c. zorgverzekeraars voor de Zvw
en de AWBZ – hebben ontvangen. Hiermee geeft de minister de Staten-Generaal
volledig inzicht in het publieke geld. Over de vermogenspositie van de rwt’s
heeft de minister geen informatie opgenomen. Dit zou betekenen dat er geen
bijzonderheden in de vermogenspositie van de rwt’s zijn. Helaas blijft
het voor de Staten-Generaal onduidelijk of de rwt’s vermogens hebben
en zo ja, om welke bedragen het dan gaat.
 
 In het Jaarverslag 2007 verantwoordt de minister van VWS zich door middel
van een uitzonderingsrapportage over het toezicht op de rwt’s. In het
Jaarverslag 2007 heeft de minister over een aantal rwt’s een toelichting
opgenomen. Over het uitgevoerde toezicht is geen informatie opgenomen.
 Tussentijdse verantwoording over het toezicht op de rwt’s
 In RWT5 oordeelden wij positief over de wijze waarop de minister de Tweede
Kamer inlichtte over het functioneren van de topstructuurorganen, het CVZ,
de NZa, het CBZ en het CSZ. De minister zond over deze rwt’s jaarlijks
zijn expliciete oordeel over hun functioneren aan de Tweede Kamer. Wij deden
dan ook de aanbeveling om navolging te geven aan de wijze van verantwoorden
bij álle toenmalige begrotingsgefinancierde
rwt’s (i.c. ZonMw, de PUR en PGO).
 Nu constateren wij dat het ministerie het voornemen heeft de tussentijdse
verantwoording over het functioneren van de topstructuurorganen te beëindigen. Volgens de minister vervallen door de invoering van
de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen (Kaderwet zbo’s) de wettelijke
bepalingen die voorschrijven dat de minister elk jaar een brief aan de Tweede
Kamer stuurt met zijn oordeel over het functioneren van deze rwt’s.
De Kaderwet zbo’s biedt volgens de minister andere mogelijkheden voor
de democratische controle op het functioneren van deze rwt’s (VWS, 2008,
p. 7). Zo moeten deze rwt’s bijvoorbeeld elk jaar hun jaarverslag
aan de Staten-Generaal sturen.
 In de nieuwe situatie zal de minister zich daarom in zijn jaarverslag
alleen over bijzonderheden bij de NZa en het CVZ verantwoorden. Met het wegvallen
van het jaarlijkse expliciete oordeel wordt de Tweede Kamer minder expliciet
en gefragmenteerder geïnformeerd over het functioneren van de topstructuurorganen.
 
 De minister heeft toegezegd dat hij vanaf het jaar 2005 ook het jaarverslag
van ZonMw voorzien van zijn oordeel aan de Tweede Kamer zou toesturen.
Deze toezegging is de minister deels nagekomen. We hebben vastgesteld dat
het jaarverslag van ZonMw over 2005 inderdaad aan de Tweede Kamer is toegestuurd,
voorzien van een brief van de minister met daarin zijn oordeel. Het jaarverslag
van ZonMw over 2006 is niet aan de Tweede Kamer toegestuurd; het jaarverslag
over 2007 echter weer wel. Dit keer voorzien van de toezichtsbrief van de
directeur-generaal van de Volksgezondheid aan de raad van bestuur van ZonMw.
De minister is van plan ZonMw onder de Kaderwet zbo’s te brengen. Het
is nog niet duidelijk of de minister in 2009 een brief aan de Tweede Kamer
zal sturen over het functioneren van ZonMw. De besluitvorming daarover is
nog niet afgerond.
 Verantwoording over premiegefinancierde rwt’s
 Over het functioneren van de premiegefinancierde rwt’s wordt door
de minister expliciet verantwoording afgelegd aan de Staten-Generaal, maar
niet in het jaarverslag. De NZa oefent toezicht uit op de zorgverzekeraars.
Hiervoor maakt zij gebruik van een openbaar beoordelingskader. Over het uitgeoefende
toezicht legt de NZa verantwoording af aan de minister van VWS. Over de resultaten
van de beoordeling van de zorgkantoren door de NZa wordt de Tweede Kamer jaarlijks
door de minister geïnformeerd met het algemeen rapport Uitvoering AWBZ.
Een vergelijkbaar rapport wordt gemaakt over de uitvoering van de Zorgverzekeringswet
door de zorgverzekeraars.
 Publieke verantwoording door de rwt’s
 In RWT5 constateerden we dat alle rwt’s zich verantwoordden door
middel van een publiek jaarverslag. Dit beeld is in vergelijking met RWT5
niet gewijzigd. Nagenoeg alle rwt’s maken hun jaarverslag openbaar op
hun website. Een aantal van deze jaarverslagen wordt door de minister aan
de Tweede Kamer gestuurd. Het gaat om de jaarverslagen van het CVZ, de NZa,
CBZ, CSZ, de PUR en ZonMw.
 De PGO stelt geen eigen jaarverslag op omdat de stichting onderdeel is
van het Centraal Informatiepunt Beroepen Gezondheidszorg (CIBG). Dit is een
agentschap van het Ministerie van VWS. De verantwoording van PGO wordt in
de verantwoording van CIBG opgenomen.
 Overige aanbevelingen
 Integriteit
 In RWT5 hebben wij aanbevolen de nevenfuncties van de leden van de raden
van bestuur van de PUR en ZonMw openbaar te maken. De minister zegde toe dat
de PUR en ZonMw zich zouden conformeren aan de geldende regelgeving. Eind
2008 blijkt dat nog maar ten dele het geval: in het jaarverslag van de PUR
over 2007 staan de nevenfuncties vermeld, in het jaarverslag van ZonMw over
2007 zijn deze nog niet opgenomen. Ze zijn ook niet openbaar gemaakt via een
ander medium zoals de website. De nevenfuncties van de leden van de raad van
bestuur zijn «opvraagbaar». Dat maakt ze ons inziens onvoldoende
openbaar. De minister heeft de aanbeveling daarmee deels opgevolgd. Wel heeft
het ministerie met ZonMw afgesproken om vanaf het jaarverslag 2008 het overzicht
van nevenfuncties van de leden van de raad van bestuur op de website te plaatsen.
 Bestuurskosten PUR
 In RWT5 hebben wij aanbevolen om het bezoldigingsbesluit voor de leden
van de raad van bestuur van de PUR te actualiseren en meer in lijn te brengen
met de veranderingen die waren opgetreden in de arbeidsrelatie tussen
de leden van de raad van bestuur en de PUR. De Algemene Rekenkamer achtte
periodieke verslaglegging en afstemming tussen de PUR en het ministerie over
deze arbeidsrelatie van belang. In zijn reactie op het rapport zegde de minister
toe zich te beraden op de vraag of het bezoldigingsbesluit voor de leden van
de raad van bestuur van de PUR actualisatie behoeft. Het ministerie heeft
inmiddels met de PUR op basis van een extern onderzoek vastgesteld dat actualisatie
niet noodzakelijk is. Met de overheveling van de uitvoering van de wetten
en regeling voor oorlogsgetroffenen naar de SVB per 1 januari 2011 zal
het bezoldigingsbesluit opnieuw worden bezien. De minister heeft daarmee voldaan
aan de toezegging te bezien of actualisatie noodzakelijk is.
 Beoordelingskader
 In RWT5 concludeerden we dat de minister gebruikmaakte van een beoordelingskader
om het functioneren van de topstructuurorganen in de zorg systematisch te
beoordelen. Wij bevalen aan om dit beoordelingskader nader uit te werken,
daarbij een risicoanalyse op de bedrijfsvoering uit te voeren om te kunnen
bepalen over welke aspecten de minister geïnformeerd wil worden, en om
dit beoordelingskader ook bij alle begrotingsgefinancierde rwt’s toe
te passen. De minister zegde toe het beoordelingskader nader uit te werken
en ook toe te passen op begrotingsgefinancierde rwt’s. De suggestie
om gebruik te maken van een risicoanalyse voor de bedrijfsvoering zou de minister
meenemen bij het nader uitwerken van het beoordelingskader.
 
 Eind 2008 was de nadere uitwerking van het beoordelingskader nog niet
afgerond. Er wordt bij de uitvoering wel gewerkt met een risicoanalyse. Daarmee
wordt gevolg gegeven aan onze aanbeveling. Het beoordelingskader wordt echter
nog niet toegepast bij andere begrotingsgefinancierde rwt’s van het
Ministerie van VWS. Deze aanbeveling is dus nog niet opgevolgd.
 21.3 Conclusie en aanbevelingen
 Van de zeven aanbevelingen uit RWT5 heeft het Ministerie van VWS eind
2008 twee aanbevelingen volledig opgevolgd: het toepassen van een risicoanalyse
bij het toezicht op de bedrijfsvoering en het overwegen om het reglement voor
de bezoldiging van de leden van de raad van bestuur van de PUR te actualiseren.
 Drie aanbevelingen zijn deels opgevolgd. Er een begin gemaakt met de uitwerking
van het beoordelingskader. De nevenfuncties van de leden van de raad van bestuur
van de PUR zijn openbaar, die van ZonMw nog niet. Tenslotte is het jaarverslag
van ZonMw inclusief de reactie van de minister niet ieder jaar aan de Tweede
Kamer gestuurd.
 Wij moedigen de minister aan deze aanbevelingen alsnog tot uitvoering
te brengen.
 
 De minister is twee aanbevelingen niet nagekomen. De minister heeft voor
de andere sectoren buiten de curatieve zorg geen toezichtsvisie opgesteld.
Ook wordt het beoordelingskader dat gebruikt wordt bij het beoordelen van
het functioneren van de topstructuurorganen, nog niet toegepast op álle
begrotingsgefinancierde rwt’s.
 Beide instrumenten zijn van belang om te komen tot een betere opzet van
toezicht en verantwoording bij rwt’s. Wij bevelen de minister aan de
vernieuwing van het beoordelingskader op korte termijn af te ronden en het
resultaat openbaar te maken.
 
 Tot slot bevelen wij de minister aan om het jaarlijkse oordeel over het
functioneren van de topstructuurorganen aan de Tweede Kamer te blijven geven,
en de voor deze rwt’s gehanteerde werkwijze uit te breiden naar alle
begrotingsgefinancieerde rwt’s. De komst van de Kaderwet zbo’s
staat dit niet in de weg.
 21.4 Reactie minister
 In zijn reactie op de departementale rapportage gaat de minister van VWS
in op de openstaande aanbevelingen:
 • Over de uitwerking van het beoordelingskader merkt de minister
op dat tussen het ministerie en de PUR contact is geweest over de toepasbaarheid
van het beoordelingskader voor de zorg-zbo’s op rwt’s. De uitkomst
hiervan was dat de verschillen tussen zorg-zbo’s en de PUR te groot
zijn. Omdat een groot deel van de werkzaamheden van de PUR in 2011 worden
overgedragen aan de SVB vindt de minister de invoering van het beoordelingskader
voor de PUR niet meer opportuun.
 • De nevenfuncties van de leden van de raad van bestuur van zowel
de PUR als van ZonMw worden inmiddels openbaar gemaakt.
 • Het jaarverslag van ZonMw inclusief de reactie van de minister
zijn dit jaar aan de Tweede Kamer verzonden, aldus de minister.
 
 De PUR heeft ons medegedeeld geen commentaar te hebben op de voor de organisatie
relevante passages uit het conceptrapport.
 
 ZonMW meldt in een reactie op relevante passages uit dit rapport dat de
functies en nevenfuncties van de bestuursleden en de directeur per direct
op hun website openbaar zijn gemaakt. Voorheen werden deze gegevens gepubliceerd
als een bijlage bij de jaarrekening. Hiermee voldeden zij weliswaar aan wet-
er regelgeving, maar zij geven aan zich te kunnen vinden in de opvatting van
de Rekenkamer dat de gegevens hiermee «onvoldoende openbaar» zijn.
 21.5 Nawoord
 Wij danken de minister van VWS voor zijn reactie op ons rapport. Wij constateren
dat de minister niet is ingegaan op de toezegging naar aanleiding van ons
RWT5-rapport om het beoordelingkader voor de topstructuurorganen ook toe te
passen op andere begrotingsgefinancierde rwt’s zoals ZonMw, CIZ of Fonds
PGO. Een oordeel dat gebaseerd is op dit normenkader kan volgens ons wel degelijk
een goede basis zijn voor de informatievoorziening aan de Tweede Kamer.
 De minister gaat ook niet in op onze kanttekening bij zijn voornemen om
zijn expliciete oordeel over het functioneren van de topstructuurorganen niet
meer naar de Tweede Kamer te zenden. Dit expliciete oordeel was altijd een
goed voorbeeld van de wijze waarop een minister verantwoording kan afleggen
aan het parlement over het uitgeoefende toezicht op rwt’s.
 
 Wij vinden het zeer positief dat ZonMW voor het vergroten van de transparantie
over het eigen functioneren bereid is meer inspanningen te leveren dan op
basis van wet- en regelgeving noodzakelijk is.
 
 BIJLAGE 1
 GEDETAILLEERDE OVERZICHTEN
 Overzicht 1: Rwt’s waarbij over 2005 de rechtmatigheidsverklaring
ontbrak en de stand van zaken over 2007.
 
 
 
 
 
 
 
 Ministerie
 Ontbrekende rechtmatigheidsverklaring over 2005
 Rechtmatigheids-verklaring over 2007 
 
 
 
 
 BZK
 Stichting Administratie
Indonesische Pensioenen (SAIP)
 Op orde 
 
 
 EZ
 
 WaarborgHolland
 
 
 Ontbreekt
 
 
 
 EZ
 Nmi-Certin
 Geen rwt meer 
 
 
 Justitie
 
 Commissie Schadefonds Geweldsmisdrijven (SGM)
 
 
 Ontbreekt
 
 
 
 OCW
 
 Stichting Participatiefonds
 
 
 Ontbreekt
 
 
 
 OCW
 Stichting Vervangingsfonds
 Op orde
 
 
 VenW
 
 Nederlands Loodswezen BV en drie regionale loodsencorporaties
 
 
 Ontbreken (4)
 
 
 
 VenW
 NV luchthaven Schiphol
 Geen rwt meer 
 
 
 VenW
 St. Nationale en
internationale WegvervoersOrganisatie (NIWO)
 Op
orde 
 
 
 VenW
 Innovam Branche Kwalificatie
Instituut (IBKI)
 Op orde 
 
 
 VenW
 Stichting Inschrijving
Eigen Vervoer (SIEV)
 Geen rwt meer
 
 
 VenW
 Exameninstellingen
klein vaarbewijs
 Op orde
 
 
 VROM
 Stichting Bureau
Architectenregister (SBA)
 Op orde
 
 
 VROM
 Stichting Servicecentrum
Grondzaken (SCG)
 Geen rwt meer
 
 
 LNV
 St. Controlebureau
voor Pluimvee, Eieren en Eiproducten (CPE)
 Op orde 
 
 
 LNV
 Faunafonds
 Op orde
 
 
 FIN
 
 Vereniging Nederlands Bureau der Motorrijtuigenverzekeraars
 
 
 Ontbreekt
 
 
 
 
 
 Totaal
 
 
 8
 
 
 
 
 
 Overzicht 2: Rwt’s die voor het eerst over 2007
geen rechtmatigheidsverklaring hebben.
 
 
 
 
 
 
 Ministerie
 Rwt
 
 
 
 
 BZK
 Onderzoeksraad voor
de Veiligheid (OvV)
 
 
 OCW
 Nederlands-Vlaamse
Accreditatieorganisatie (NVAO)
 
 
 OCW
 COLO (vereniging van
de kenniscentra voor beroepsonderwijs en bedrijfsleven) 
 
 
 VenW
 NV Westerscheldetunnelmaatschappij
 
 
 VenW
 HISWA Vereniging 
 
 
 EZ
 Nederlands Instituut
voor Vliegtuigontwikkeling en Ruimtevaart (NIVR) 
 
 
 LNV
 Bureau Erkenningen van de AOC Raad 
 
 
 
 Totaal
 
 
 7
 
 
 
 
 
 Overzicht 3: Ontbrekende jaarverslagen van rwt’s
over 2007
 
 
 
 
 
 
 Ministerie
 rwt
 
 
 
 
 Justitie
 FPC: Oldenkotte 
 
 
 
 FPC: Dr. Henri van der
Hoevenkliniek 
 
 
 
 PJI: Teijlingereind 
 
 
 
 PJI: Het Poortje (Juvaid) 
 
 
 
 PJI: Het Keerpunt 
 
 
 
 PJI: De Sprengen
 
 
 Financiën
 Nederlands
Bureau der Motorrijtuigverzekeraars
 
 
 Defensie
 Stichting Ziektekostenverzekering
Krijgsmachtpersoneel (SZVK) 
 
 
 VenW
 HISWA Vereniging 
 
 
 
 Nederlands Loodswezen
BV en drie regionale loodsencorporaties (4 rwt’s) 
 
 
 EZ
 Centraal Orgaan Voorraadvorming
Aardolieproducten (COVA)
 
 
 
 WaarborgHolland 
 
 
 
 Edelmetaal Waarborg Nederland
(EWN)
 
 
 
 Nederlands Meetinstituut
(Nmi), dochterbedrijf VSL
 
 
 LNV
 AOC Landstede 
 
 
 VWS
 Stichting Fonds Patiënten- en Gehandicaptenorganisaties en Ouderenbonden
(PGO)1
 
 
 
 Totaal
 
 
 19
 
 
 
 
 
 
 1 De stichting is een onderdeel van het agentschap CIBG
van het Ministerie van VWS en maakt onderdeel uit van het jaarverslag van
VWS. Hierdoor heeft de stichting geen eigen jaarverslag.
 
 
 BIJLAGE 2
 GEBRUIKTE AFKORTINGEN
 
 
 
 
 
 
 AFM
 Autoriteit Financiële
Markten
 
 
 AOC
 Agrarisch Onderwijs
Centrum 
 
 
 AWBZ
 Algemene Wet Bijzondere
Ziektekosten 
 
 
 BIOS
 Bureau Integriteit
Openbare Sector
 
 
 BuiZa
 (Ministerie van)
Buitenlandse Zaken
 
 
 BVE
 Beroepsonderwijs en
volwasseneneducatie
 
 
 BZK
 (Ministerie van) Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties
 
 
 CBS
 Centraal Bureau voor
de Statistiek 
 
 
 CFV
 Centraal Fonds Volkshuisvesting 
 
 
 COA
 Centraal Orgaan opvang
asielzoekers
 
 
 COLO
 Vereniging van de
kenniscentra voor beroepsonderwijs en bedrijfsleven 
 
 
 COVA
 Stichting Centraal
Orgaan Voorraadvorming Aardolieproducten 
 
 
 CPE
 Controlebureau Pluimvee,
Eieren en Eierproducten 
 
 
 CTB
 College voor de Toelating
van Bestrijdingsmiddelen 
 
 
 CTZ
 College Toezicht Zorgverzekeringen
 
 
 CvdM
 Commissariaat voor
de Media 
 
 
 CW
 Comptabiliteitswet
 
 
 CWI
 Centrum voor Werk
en Inkomen 
 
 
 DCE
 Directie Cultureel
Erfgoed 
 
 
 DG
 Directoraat-generaal 
 
 
 DNB
 De Nederlandsche Bank
 
 
 EWN
 Edelmetaal Waarborg
Nederland 
 
 
 EZ
 (Ministerie van) Economische
Zaken 
 
 
 FEZ
 Financieel-Economische
Zaken
 
 
 FMO
 Nederlandse Financierings-Maatschappij
voor Ontwikkelingslanden 
 
 
 FPC
 Forensisch Psychiatrisch
Centrum
 
 
 HO
 Hoger onderwijs 
 
 
 KVoT
 Kaderstellende visie
op toezicht
 
 
 LNV
 (Ministerie van) Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit
 
 
 LVNL
 Luchtverkeersleiding
Nederland 
 
 
 MLB
 Media, letteren en
bibliotheken 
 
 
 NAK tuinbouw
 Nederlandse
Algemene Kwaliteitsdienst voor tuinbouwproducten 
 
 
 Nbbe
 Nederlands bureau
brandweerexamens 
 
 
 NIVR
 Nederlands Instituut
voor Vliegtuigontwikkeling en Ruimtevaart 
 
 
 NIWO
 Stichting Nationale
en Internationale Wegvervoer Organisatie 
 
 
 NMa
 Nederlandse Mededingingsautoriteit 
 
 
 NMi
 Nederlands Meetinstituut
 
 
 NOS
 Nederlandse Omroep
Stichting 
 
 
 NVAO
 Nederlands-Vlaamse
Accreditatieorganisatie 
 
 
 OCW
 (Ministerie van) Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap 
 
 
 OPTA
 Onafhankelijke Post
en Telecommunicatie Autoriteit 
 
 
 OvV
 Onderzoeksraad voor
de Veiligheid
 
 
 OWB
 Onderzoek en Wetenschapsbeleid 
 
 
 P&C
 Planning en controle 
 
 
 PGO
 Stichting Fonds Patiënten-
Gehandicaptenorganisaties 
 
 
 PJI
 Particuliere Jeugdinrichtingen
 
 
 PO
 Primair onderwijs 
 
 
 PUR
 Pensioen- en Uitkeringsraad
 
 
 RBV
 Rijksbegrotingvoorschriften 
 
 
 RDW
 Dienst Wegverkeer
 
 
 RMV
 Rechtmatigheidsverklaring 
 
 
 rwt
 Rechtspersoon met
een wettelijke taak 
 
 
 RWT5
 Rapport Verantwoording en toezicht bij rechtspersonen met een wettelijke taak, deel
5
 
 
 SAIP
 Stichting Administratie
Indonesische Pensioenen
 
 
 SBA
 Stichting Bureau Architectenregister 
 
 
 SCG
 Stichting Servicecentrum
Grondzaken 
 
 
 SDKB
 Stichting Donorgegevens
Kunstmatige Bevruchting 
 
 
 SGM
 Commissie Schadefonds
Geweldsmisdrijven 
 
 
 SIEV
 Stichting Inschrijving
Eigen Vervoer
 
 
 SKAL
 Stichting Keur Alternatief
voortgebrachte Landbouwprodukten
 
 
 SUWI
 Structuur Uitvoering
Werk en Inkomen 
 
 
 SVB
 Sociale Verzekeringsbank 
 
 
 SZVK
 Stichting Ziektekostenverzekering
Krijgsmachtpersoneel 
 
 
 SZW
 (Ministerie van) Sociale
Zaken en Werkgelegenheid 
 
 
 TNO
 Nederlandse Organisatie
voor toegepast natuurwetenschappelijk onderzoek 
 
 
 UWV
 Uitvoeringsinstituut
Werknemersverzekeringen 
 
 
 VROM
 (Ministerie van)
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer 
 
 
 VenW
 (Ministerie van)
Verkeer en Waterstaat 
 
 
 VO
 Voortgezet onderwijs
 
 
 VWS
 (Ministerie van) Volksgezondheid,
Welzijn en Sport
 
 
 WH
 WaarborgHolland 
 
 
 WWI
 Wonen Wijken Integratie
 
 
 zbo
 Zelfstandig bestuursorgaan
 
 
 
 
 LITERATUUR
 Algemene Rekenkamer (1998). Toezicht op uitvoering
publieke taken. Tweede Kamer, vergaderjaar 1997–1998, 25 956, nrs. 1–2.
Den Haag: SDU.
 
 Algemene Rekenkamer (2006). Verantwoording en toezicht
bij rechtspersonen met een wettelijke taak, deel 5. Tweede Kamer,
vergaderjaar 2006–2007, 30 850, nrs. 1–2. Den Haag:
Sdu.
 
 Algemene Rekenkamer (2008a). Bestuur op afstand in
beeld. Tien jaar onderzoek van de Algemene Rekenkamer naar instellingen op
afstand van het Rijk. Den Haag: Ando bv.
 
 Algemene Rekenkamer (2008b). Kaders voor toezicht en
verantwoording. Uitgangspunten, redeneerlijnen en handreikingen van de Algemene
Rekenkamer. Den Haag: Ando bv.
 
 Algemene Rekenkamer (2008c). Goed bestuur in uitvoering.
De praktijk van onderwijsinstellingen, woningcorporaties, zorgorganisaties
en samenwerkingsverbanden. Den Haag: RS-drukkerij.
 
 Algemene Rekenkamer (2008d). Publieke omroep in beeld.
Financiering, bedrijfsvoering en toezicht. Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 31 557, nrs. 1–2. Den Haag: Sdu.
 
 Algemene Rekenkamer (2009a). Verslagen van raden van
toezicht vergeleken. Goede voorbeelden en tips voor een beter verslag. RWT-verkenningen
deel 1. Den Haag: Ando bv.
 
 Algemene Rekenkamer (2009b). Weloverwogen toezicht.
Een analyse van departementale toezichtsvisies. Den Haag: OBT bv.
 
 Auditdienst BZK (z.j.). Reviews en reviewbeleid.
Interne notitie.
 
 BZK (2007). Toezicht bij BZK: De manier waarop het
ministerie van BZK toezicht houdt op zelfstandige organisaties. Den
Haag.
 
 BZK (2009). Brief minister met overzicht zelfstandige
bestuursorganen per 1 januari 2009. Tweede Kamer, vergaderjaar
2008–2009, 25 268, nr. 72. Den Haag: Sdu.
 
 FEZ BZK (2009). Concept beleidsverslag en bedrijfsvoeringsparagraaf
voor het jaarverslag 2008. Interne notitie.
 
 FEZ BZK (z.j.). Basisstramien risicoanalyse toezicht
BZK.
 
 Financiën (2007a). Regeling Rijksbegrotingsvoorschriften
2008. Den Haag.
 
 Financiën (2007b). Brief minister ter uitwerking
toezeggingen gedaan in het Algemeen Overleg van 14 juni 2007, o.a. de
stand van zaken m.b.t. de publieke verantwoording van rwt’s.Tweede
Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 850, nr. 26. Den Haag: Sdu.
 
 IWI (2008). Toezichtskaders IWI. Interne nota
van de IWI, geaccordeerd door MT SZW. Den Haag: IWI.
 
 Minister voor BVK (2006). Departementale voortgangsrapportages
toezicht 2006. Bijlage bij Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007,
27 831, nr. 21.
 
 SZW (2008). Bijlage prestatie-indicatoren UWV achtmaandenverslag
november 2008. Bijlage bij Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009,
26 448, nr. 388. Den Haag: SDU.
 
 Tweede Kamer (2000a). Kaderwet ZBO. Memorie van Toelichting.Tweede Kamer, vergaderjaar 2000–2001, 27 426, nr. 3.
Den Haag: Sdu.
 
 Tweede Kamer (2000b). Verslag van een nota-overleg
over de nota Vertrouwen in verantwoordelijkheid. Tweede Kamer, vergaderjaar
2000–2001, 26 806, nr. 6. Den Haag: SDU.
 
 Tweede Kamer (2007a). Verslag van een algemeen overleg
van 14 juni 2007 over Verantwoording en Toezicht bij rechtspersonen met
een wettelijke taak, deel 5. Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007,
30 850, nr. 25. Den Haag: Sdu.
 
 Tweede Kamer (2008). Verslag van een algemeen overleg
over het overzicht zelfstandige bestuursorganen. Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 25 268, nr. 69. Den Haag: Sdu.
 
 Tweede Kamer (2009). Aanpassing van de Wet op de rechtsbijstand
in verband met de bestuurlijke centralisatie van de raden voor rechtsbijstand, vergaderjaar 2008–2009, 31 835, nrs. 1–3.
Den Haag: Sdu.
 
 VROM (2008). Jaarverslag van het Ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer 2007.Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 3144 XI, nr. 1. Den Haag: Sdu.
 
 VWS (2008). Brief van de minister van VWS over zelfstandige
bestuursorganen. Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 25 268,
nr. 70. Den Haag: Sdu.
 
 
 
 
 De delen 1 tot en met 5 van de reeks Verantwoording
en toezicht bij rechtspersonen met een wettelijke taak zijn beschikbaar
op www.rekenkamer.nl.
 
 
 Bij 39 van de 73 zbo’s worden er één of meer uitzonderingen
gemaakt op de regelingen in de Kaderwet zbo’s.
 
 
 Het gaat hierbij om zbo’s die de zbo-taak duidelijk als neventaak
vervullen en deze zbo-taak in concurrentie uitvoeren. Dit komt vooral voor
bij keuringsinstellingen.
 
 
 De reikwijdte van de Kaderwet zbo’s beperkt zich tot zbo’s
met openbaar gezag. De zbo’s zonder openbaar gezag vallen dus buiten
de reikwijdte van de Kaderwet zbo’s. Voorbeelden van de laatste zbo’s
zijn Staatsbosbeheer en de Koninklijke Bibliotheek.
 
 
 Onder rechtmatigheid verstaat de Algemene Rekenkamer dat de inning en
besteding van publieke middelen in overeenstemming is met alle daarvoor geldende
wettelijke regelingen (Algemene Rekenkamer, 2006).
 
 
 Deze conservatieve schatting is gebaseerd op gegevens uit RWT5. In RWT5
hadden wij de inkomsten uit premies en tarieven van alle toenmalige rwt’s
via jaarverslagen in kaart gebracht.
 
 
 In het geval van sectoren van rwt’s kan de minister zich in deze
zin op de gehele sector richten.
 
 
 Tussen het Ministerie van Buitenlandse Zaken, het Ministerie van Financiën
en de FMO enerzijds en de Algemene Rekenkamer anderzijds bestaat al enige
jaren discussie over de rwt-status van de FMO. De Algemene Rekenkamer is van
mening dat de FMO een rwt is, omdat een machtigingswet ten grondslag ligt
aan de oprichting van deze organisatie.
 
 
 In de Aanwijzing controleprotocol subsidiëring Deel I-Algemeen van
juni 2008 is opgenomen dat voor de kwaliteit van de uitvoering van subsidies
vaak gebruik zal worden gemaakt van inspectierapporten.
 
 
 Volgens het Reglement Donorgegevens Kunstmatige Bevruchting dient het
bestuur van de stichting jaarlijks de balans en een rekening van baten en
lasten op te stellen en deze, voorzien van een accountantsverklaring, naar
de ministers van VWS en Justitie te zenden.
 
 
 Via TULP moeten de (particuliere) jeugdinstellingen informatie aan het
ministerie leveren.
 
 
 Bij de controle van de getrouwheid gaat de account na of de jaarrekening
een getrouw beeld geeft van zowel de baten en lasten als de grootte en samenstelling
van het vermogen.
 
 
 Volgens ons is de verklaring van het Nederlands Bureau een getrouwbeeldverklaring
en geen rechtmatigheidsverklaring. De verklaring bevat wel in een bijzin een
verwijzing naar wet- en regelgeving, maar doet geen expliciete uitspraak over
de rechtmatigheid van de uitgaven en bevat ook geen verwijzing naar een controleprotocol
dat een controle op de rechtmatigheid voorschrijft.
 
 
 Het Loodswezen, de Luchthaven Schiphol (intussen geen rwt meer), de regionale
luchthavens (intussen geen rwt meer) en de exameninstellingen klein vaarbewijs
(intussen VAMEX).
 
 
 CBR, RDW en IBKI.
 
 
 Tennet is alleen een rwt voor het publieke deel van zijn taken in het
kader van de Wet milieukwaliteit elektriciteitsproductie (MEP), uitgevoerd
door Tennet dochter EnerQ. De MEP-regeling is in 2006 beëindigd, maar
de subsidie heeft een looptijd van maximaal tien jaar.
 
 
 Het ministerie voldoet nog niet helemaal aan de RBV. In de begroting moeten
volgens het model 4.51 RBV de functie van de rwt’s en zbo’s worden
vermeld. In de begroting van 2009 is dit niet gebeurd. Het ministerie heeft
dit model in het jaarverslag over 2008 wel opgenomen.
 
 
 De 31 rechtspersonen die de Zvw uitvoeren zijn tevens uitvoeringsorganen
van de AWBZ.
 
 
 In totaal zijn er 54 rwt’s. De 31 zorgverzekeraars die tevens uitvoeringsorganen
van de AWBZ zijn, tellen we maar één keer mee.
 
 
 Dit was vooral het geval bij rwt’s met een klein financieel of maatschappelijk
belang, of bij organisaties waarvan de wettelijke taak slechts een klein gedeelte
van de activiteiten vormde.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 25 268, nr. 70.