Voornemen tot herziening van de Wet op de ondernemingsraden; Brief minister met het kabinetsstandpunt over een herziening van de WOR
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24132, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

11-04-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

24132 nr. 1

03-04-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamSAMENVATTINGAfspraken tussen OR en ondernemerVereenvoudiging van regelgevingDe relatie tussen OR en achterbanInitiatiefrechtAdvies- en instemmingsrechtOR en arbeidsvoorwaarden1. INLEIDING2. BASISVOORZIENING2.1. Basisniveau van bescherming2.1.1. Faciliteiten2.1.2. Rechtspositie2.2. Basisniveau van ordening2.2.1. De personeelsvergadering2.2.2. De ondernemingsraad2.2.2.1. Het adviesrecht2.2.2.2. Het instemmingsrecht2.2.2.3. Het financieel informatierecht2.2.2.4. Informatieverstrekking binnen multinationale
concerns2.2.2.5. Het initiatiefrecht2.2.2.6. De relatie tussen ondernemingsraad en achterban2.2.2.7. Afspraken tussen ondernemer en ondernemingsraad3. FLEXIBELE TOEPASSING MEDEZEGGENSCHAP 3.1. Afspraken3.2. Besluitvorming en informatieverstrekking3.3. Begrip «belangrijk»3.4. Medezeggenschap in concerns3.5. Bedrijfscommissies4. VEREENVOUDIGING4.1. Medezeggenschap in kleine ondernemingen4.2. Het één-derde criterium5. ONDERNEMINGSRAAD EN ARBEIDSVOORWAARDEN5.1. Arbeidsreglement en wijzigingsbedingen5.2. Instemmingsrecht ondernemingsraad5.3. Ondernemingsovereenkomst5.4. Afbakening ondernemingsraad-vakbond6. OVERIGE ONDERWERPEN 6.1. Combinatiewerken6.2. De kring van personen waarop de WOR van toepassing
is6.3. Ondernemingspensioenfondsen en spaarfondsenBIJLAGEOVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE VOORGENOMEN WETSAANPASSINGENAfspraken tussen ondernemingsraad en ondernemerArbeidsvoorwaardenoverleg en de rol van de ondernemingsraadVereenvoudigingMedezeggenschap in concernsAchterbanAdviesrecht artikel 25InstemmingsrechtInitiatiefrechtScholingsverlof leden van OR-commissiesPersoneelsvergaderingBedrijfscommissiesBedrijfsinterne milieuzorg
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24132Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 70 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 132Voornemen tot herziening van de Wet op de ondernemingsradennr. 1BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEIDAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 3 april 1995Hierbij bied ik u aan een notitie houdende het standpunt van het kabinet
over een herziening van de Wet op de ondernemingsraden.Het standpunt is mede een reactie van het kabinet op twee adviezen van
de Sociaal-Economische Raad over knelpunten in de Wet op de ondernemingsraden
(advies 92/07) en over de betrokkenheid van ondernemingsraden bij arbeidsvoorwaardenvorming
(advies 94/06).Een wetsvoorstel waarin de in dit standpunt neergelegde hoofdlijnen nader
worden uitgewerkt is thans in voorbereiding.De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,A. P. W. Melkert SAMENVATTINGDe medezeggenschap van werknemers, zoals die in de Wet op de ondernemingsraden
(WOR) zijn aangrijpingspunt vindt, heeft zich in de loop der jaren in toenemende
mate ontwikkeld. De OR is een erkend instituut geworden in het Nederlandse
stelsel van arbeidsverhoudingen. Hij speelt, bij voortgaande flexibilisering
en decentralisatie en bij de invulling van cao's, steeds meer een rol bij
het leveren van maatwerk in ondernemingen, o.m. op het gebied van de kwaliteit
van de arbeid, de werkgelegenheid en de arbeidsvoorwaardenvorming.Het kabinet acht een verdere groei van de medezeggenschap van grote betekenis.
Het beleid behoort volgens het kabinet vooral gericht te zijn op bevordering
van de effectiviteit van de medezeggenschap. Dat draagt bij aan evenwichtige
arbeidsverhoudingen en bevordert het goed functioneren van arbeidsorganisaties.
Dit is in de visie van het kabinet te meer van belang gezien de in de maatschappij
levende flexibiliseringstendens en bij het benadrukken van marktwerking op
diverse beleidsterreinen. Bij het effectief kunnen benutten van de ruimte
die bij verdere flexibilisering ontstaat, heeft een adequate structuur van
medezeggenschap, met voldoende aangrijpingspunten voor betrokkenheid van werknemers,
volgens het kabinet een belangrijke functie.De uiteindelijke verwezenlijking van effectieve medezeggenschap is de
verantwoordelijkheid van betrokkenen zelf. Het kabinet vindt het belangrijk
dat daartoe ook impulsen worden gegeven. De verantwoordelijkheid van de overheid –
als wetgever – hierbij is volgens het kabinet het scheppen van een eigentijdse
WOR, als randvoorwaarde voor effectieve medezeggenschap. Het kabinet streeft
naar een duidelijk en goed toepasbaar wettelijk kader waarop betrokkenen kunnen
terugvallen, dat qua niveau voldoende aangrijpingspunten biedt voor betrokkenheid
van werknemers, en dat tevens een basis bevat voor een flexibele vormgeving
van de medezeggenschap door betrokkenen zelf, toegespitst op de specifieke
omstandigheden in de eigen arbeidsorganisatie.In het licht van het voorgaande stelt het kabinet – meer concreet –
op hoofdpunten o.m. het volgende voor. Afspraken tussen OR en ondernemerHet kabinet vindt dat het functioneren van de medezeggenschap gediend
is met een duidelijke wettelijke regeling over afspraken tussen OR en ondernemer,
zulks onder handhaving van in het bijzonder het primaat van de cao. In afspraken
kunnen bedrijfsspecifieke oplossingen worden vastgelegd voor probleempunten,
waarin specifieke wetgeving niet kan voorzien. Door afspraken kunnen betrokkenen
ook de medezeggenschap, o.a. in concerns, op maat snijden. Uiteraard kunnen
betrokkenen niet de minimum-bevoegdheden uit de wet wegcontracteren. Vereenvoudiging van regelgevingHet kabinet streeft er naar om, waar thans sprake is van in de regelgeving
gelegen knelpunten die het functioneren van de medezeggenschap belemmeren,
deze weg te nemen. Ook overigens streeft het kabinet naar vereenvoudiging
van regels. Het kabinet zal voorstellen het zgn. één-derde criterium
(waardoor werknemers met weinig arbeidsuren niet bij medezeggenschap in kleine
ondernemingen betrokken zijn) uit de wet te schrappen. Voorts wordt het verlichte
regime voor de kleine ondernemingsraad vereenvoudigd: zo zal een aantal van
de beperkingen op facilitair terrein worden geschrapt. De relatie tussen OR en achterbanHet kabinet merkt op dat in de toepassing van de medezeggenschap knelpunten
zijn gelegen, zoals de relatie tussen OR en achterban. Dit is, vanuit het
oogpunt van draagvlak voor medezeggenschap en het kunnen benutten van het
werknemerspotentieel, een belangrijk punt. Het kabinet stelt voor om te bepalen
dat de ondernemer die faciliteiten dient te verstrekken die in redelijkheid
nodig zijn voor een effectieve achterbanraadpleging. InitiatiefrechtEen ander knelpunt in de toepassing van de medezeggenschap is dat het
initiatiefrecht onvoldoende uit de verf komt. Veel ondernemingsraden vinden
kennelijk onvoldoende gehoor bij de bestuurder, wat het totstandkomen van
voorstellen belemmert. Het kabinet stelt daarom een aanvullende regeling voor
waarbij de OR over een door de werkgever afgewezen voorstel bemiddeling kan
vragen (zonder dat een bindend besluit van een externe instantie mogelijk
wordt). Dit zal ondernemers er meer toe nopen voorstellen van de OR serieus
te bezien en dus een belemmering voor ondernemingsraden kunnen wegnemen. Het
kabinet verwacht dat dit op termijn de effectiviteit van de medezeggenschap
zal bevorderen. Advies- en instemmingsrechtHet kabinet meent dat de wet voldoende aangrijpingspunten moet bieden
voor betrokkenheid van de OR bij de besluitvorming van de onderneming, die
de werknemers immers mede aangaat. Het kabinet wil daarom het adviesrecht
van de OR uitbreiden met besluiten tot het verstrekken van een belangrijk
krediet aan derden en tot het stellen van zekerheid voor belangrijke schulden
van derden. Ook streeft het kabinet naar een adequate wettelijke formulering
voor een adviesrecht bij besluitvorming tot automatisering of technologische
vernieuwing, ook bij fasegewijze invoering daarvan, en wil het een adviesrecht
voor de OR over invoering van milieuzorgsystemen.Voorts zal het kabinet de lijst van onderwerpen van sociale aard, waarover
de OR instemmingsrecht heeft, actualiseren (met o.a. privacyreglementen, regelingen
over disciplinaire maatregelen en onkostenregelingen). OR en arbeidsvoorwaardenOp het gebied van de arbeidsvoorwaardenvorming is sprake van voortschrijdende
decentralisatie en differentiatie. Een geprononceerder rol van de OR hierbij
ligt in de rede. Het kabinet constateert voorts dat werkgevers eenzijdig,
zonder betrokkenheid dus van vakbond, OR en individuele werknemer, (een deel
van de) arbeidsvoorwaarden van de werknemer kunnen wijzigen. Het kabinet zal,
om de werknemers een passend beschermingsniveau te bieden, een voorstel doen
om dit aan banden te leggen, zodanig dat recht wordt gedaan aan de behoefte
van werkgevers om arbeidsvoorwaarden collectief te ordenen en zonder dat wordt
afgedaan aan het primaat van de cao. 1. INLEIDINGIn de medezeggenschap van werknemers hebben zich, sinds de wijziging van
de Wet op de ondernemingsraden (WOR) in 1979, duidelijke ontwikkelingen voorgedaan. Door diverse maatschappelijke veranderingen, zoals de tendens naar decentralisatie,
het gestegen opleidingsniveau en de toegenomen individuele mondigheid van
werknemers, heeft de medezeggenschap kunnen groeien in betekenis en effectiviteit.
Betrokkenheid van werknemers bij ontwikkelingen in het bedrijf krijgt in toenemende
mate inhoud. Daarbij is de ondernemingsraad een erkend instituut geworden
in de Nederlandse arbeidsverhoudingen.De toepassing van de medezeggenschap, zoals die in de WOR zijn aangrijpingspunt
vindt, heeft zich in een groot aantal bedrijven en instellingen van een sterke
gerichtheid op regels en procedures1 in de loop
der jaren ontwikkeld tot een meer inhoudelijke betrokkenheid die uitstijgt
boven de loutere toepassing van de wettelijke regels.Dit neemt niet weg dat duidelijke regels over medezeggenschap, waar betrokkenen
op terug kunnen vallen en die voldoende aangrijpingspunten bieden voor betrokkenheid
van werknemers, noodzakelijk blijven.In dit verband merkt het kabinet op dat ondernemingen steeds meer behoefte
hebben aan maatwerk en differentiatie (verwezen zij onder meer naar de Nota
«Een nieuwe koers» van de Stichting van de Arbeid, van 4 november
1993), hetgeen een maatschappelijke ontwikkeling indiceert waarin flexibiliteit
sleutelbegrip is. Het kabinet zoekt bij deze ontwikkelingen aansluiting, door
op diverse beleidsterreinen regelgeving te flexibiliseren en de werking van
de markt te benadrukken. Flexibilisering en deregulering brengt met zich dat
werkgevers en werknemers op verschillende niveaus, dus in sectoren en ondernemingen,
meer ruimte hebben voor een eigen invulling. Willen ondernemingen die ruimte
effectief kunnen benutten dan vergt dat, in de visie van het kabinet, dat
er binnen ondernemingen tussen werkgever en werknemers een evenwichtige afweging
van belangen kan plaatsvinden. Hierin heeft een adequate structuur van medezeggenschap,
waarin voldoende aangrijpingspunten voor betrokkenheid van werknemers zijn
vervat, volgens het kabinet een belangrijke functie.Overigens moet de wetgever volgens het kabinet op het gebied van de medezeggenschap
niet de ambitie willen hebben om alles tot in detail te regelen. De wet moet
ruimte bieden voor een eigen invulling van medezeggenschap door de rechtstreeks
betrokkenen.In de praktijk is in dit verband steeds meer een voorname rol weggelegd
voor afspraken tussen ondernemingsraden en bestuurders. Door afspraken worden
zaken waarin de wet niet met zoveel woorden kan voorzien nader geregeld of
opgepakt. Dit indiceert een tendens waarbij voor wat betreft de vormgeving
en de inhoud van de arbeidsverhoudingen meer accent komt te liggen op interne
regulering. Betrokkenen zelf komen tot een nadere vormgeving van medezeggenschap,
afgestemd op de specifieke omstandigheden en wensen in de eigen arbeidsorganisatie.
Door afspraken kunnen ook praktische knelpunten in de medezeggenschap op efficiënte
wijze worden opgelost, waar die knelpunten niet uit onvolkomen regelgeving
voortkomen. Dit was een belangrijk uitgangspunt van de adviesaanvrage aan
de Sociaal-Economische Raad van 21 augustus 1989. Het kabinet handhaaft dit
uitgangspunt.Ontwikkelingen in de medezeggenschap houden verband met ontwikkelingen
binnen ondernemingen. Door onder andere de toenemende, ook en vooral internationale,
concurrentiedruk en de technologische innovatie, streven veel ondernemingen
naar een meer dynamische produktie-organisatie met een nadruk op flexibiliteit,
efficiënte communicatie en decentrale besluitvorming. Vernieuwingen,
met integrale aandacht voor de kwaliteit van het produkt, de organisatie,
de arbeid en de arbeidsverhoudingen, leiden mede tot de ontwikkeling van nieuwe
arbeidspatronen en het ontstaan van bijvoorbeeld autonome taakgroepen,
waarin werknemers bevoegd zijn om te beslissen over de keuze van de inzet
van middelen om taken te kunnen vervullen. Dit zijn ontwikkelingen die eisen
stellen aan het werk van ondernemingsraden en die ook aandacht vergen voor
de structuur van de medezeggenschap.Ook het terrein van de arbeidsvoorwaardenvorming wordt beïnvloed
door ontwikkelingen zoals decentralisatie, differentiatie en individualisering.
De decentralisatie houdt niet op bij het niveau van de bedrijfstak: in toenemende
mate blijkt een verdere differentiëring op het niveau van de onderneming
noodzakelijk. Dit was ook één van de voorname achtergronden
van het wetsvoorstel voor een nieuwe arbeidstijdenwet (K. 23 646).Het belang van «maatwerk» bij de vorming van arbeidsvoorwaarden
wordt nog groter in het licht van de toenemende internationale concurrentie
en de technologische ontwikkelingen, en heeft ook betekenis voor het evenwicht
in de arbeidsverhoudingen, zoals ook de Stichting van de Arbeid in «Een
nieuwe koers» constateert. Mede onder invloed van verschuivingen en
veranderingen in de Nederlandse arbeidsverhoudingen, komt de vraag op naar
de mogelijke rol van de ondernemingsraad bij de vorming van arbeidsvoorwaarden,
een rol die mede verband houdt met de positie van de vakbeweging en de rol
en invloed van centrale en sectorale niveaus in de overlegeconomie.In dit verband kan onder meer gesignaleerd worden dat, met name in die
ondernemingen waar de vakbonden geen invloed uitoefenen, in zekere mate ondernemingsraden
bij de arbeidsvoorwaardenvorming worden betrokken.Vastgesteld kan echter tevens worden dat werkgevers in de praktijk een
deel van de arbeidsvoorwaarden van de werknemers eenzijdig vaststellen: zonder
invloed van individuele werknemers en zonder collectieve inbreng van vakbond
of ondernemingsraad2. Genoemde adviesaanvrage
over de WOR alsmede een aanvullende adviesaanvrage aan de SER van 23 maart
1990 inzake een door de Stichting van de Arbeid aanbevolen wijziging van artikel
27 lid 3 WOR en de adviesaanvrage aan de SER van 16 februari 1990 over het
arbeidsreglement waren hierop – in hun onderlinge samenhang –
mede gericht. Daarbij speelde ook de behoefte van het bedrijfsleven aan ordening
op het gebied van de arbeidsvoorwaarden een voorname rol.De laatste jaren is voorts in versneld tempo aandacht ontstaan voor wat
men kan noemen de maatschappelijke verantwoordelijkheid van de onderneming
en – in het verlengde daarvan – de maatschappelijke betrokkenheid
van medezeggenschap op ondernemingsniveau. Complexe maatschappelijke problemen
vragen om een gezamenlijke aanpak van overheid en sociale partners en met
name ook om een inzet op ondernemingsniveau. Op onder meer het gebied van
de bevordering van de instroom van werkzoekende allochtonen, de aanpak van
ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid en de bescherming van ons milieu tegen
verdere aantasting is er, ook in het belang van de betrokken ondernemingen
zelf, behoefte aan een actieve bijdrage van ondernemers en ondernemingsraden.
Zij kunnen vanuit hun positie en mogelijkheden oplossingen vinden die aansluiten
bij de omstandigheden in hun onderneming. Een werkelijk effectieve aanpak
van deze majeure kwesties vereist immers maatwerk binnen ondernemingen.Hier is tevens de positie en de rol van de medezeggenschap op ondernemingsniveau
in relatie tot de rol en invloed van centrale en sectorale niveaus in ons
sociaal-economisch bestel aan de orde. Zo kunnen op sectorniveau kaders worden
aangegeven en gecreëerd waarbinnen en waardoor de invulling in ondernemingen
doelmatig gestalte kan krijgen. Bovengenoemde ontwikkelingen roepen de vraag op of de door de overheid
gecreëerde, in 1979 ingrijpend herziene, basisvoorziening voor medezeggenschap (de WOR) nog in voldoende mate een adequate voorziening is. Dat wil
zeggen zodanig adequaat dat het medezeggenschapsstelsel – mede door
haar zelfregulerend vermogen – in relatie tot de besluitvorming in ondernemingen
effectief kan functioneren, in staat is en toegerust is om nieuwe ontwikkelingen
op te pakken.Naar het gevoelen van het kabinet zijn er, gelet op de hierboven geschetste
ontwikkeling van de medezeggenschap en de adviezen van de SER van 15 mei 1992
en 20 mei 1994, evenwel geen dringende gronden voor meer fundamentele wettelijke aanpassingen van de onderlinge invloedposities van ondernemingsraad
en ondernemer of in het wettelijk systeem van medezeggenschap.Centraal behoort veeleer te staan de bevordering van de effectiviteit
van de medezeggenschap. Effectieve medezeggenschap heeft een belangrijke meerwaarde.
Zij draagt bij aan evenwichtige arbeidsverhoudingen, die volgens het kabinet,
in het licht van de in de maatschappij levende flexibiliseringstendens en
bij het benadrukken van marktwerking op diverse beleidsterreinen, van groot
belang zijn. Effectieve medezeggenschap bevordert voorts het goed functioneren
van arbeidsorganisaties zelf, en heeft daarmee ook een positieve betekenis
voor de genoemde maatschappelijke verantwoordelijkheid van de onderneming
en voor de positie van de arbeidsorganisatie in zijn – steeds vaker:
internationale – omgeving.Uiteraard is de uiteindelijke verwezenlijking van effectieve medezeggenschap
primair de verantwoordelijkheid van betrokkenen zelf.Het kabinet acht het van groot belang dat daartoe ook impulsen worden
gegeven. De rol van de overheid, als wetgever, komt in dit verband naar het
oordeel van het kabinet neer op het bewerkstelligen van een duidelijk en werkbaar
basisniveau van ordening en bescherming. Het kabinet streeft – anders
gezegd – naar een eigentijdse Wet op de ondernemingsraden: een duidelijk
en goed toepasbaar wettelijk kader waarop betrokkenen – indien nodig –
kunnen terugvallen, dat qua niveau voldoende aangrijpingspunten biedt voor
betrokkenheid van werknemers, en dat tevens een basis bevat voor een flexibele
vormgeving van de medezeggenschap door betrokkenen zelf, toegespitst op de
specifieke omstandigheden in de eigen arbeidsorganisatie.In het navolgende zullen de hiervoor geschetste lijnen nader worden uitgewerkt.
In paragraaf 2 wordt ingegaan op de gewenste basisvoorziening. Paragraaf 3
gaat nader in op de flexibele toepassing van de medezeggenschap. Paragraaf
4 behelst de belangrijkste voorstellen tot vereenvoudiging van de regels.
Paragraaf 5 bevat het standpunt van het kabinet over het arbeidsvoorwaardenoverleg
op ondernemingsniveau en de rol van de ondernemingsraad daarbij en in paragraaf
6 komen nog enige andere onderwerpen aan de orde.De bijlage bevat een overzicht van de voornaamste voorgenomen wetsaanpassingen. 2. BASISVOORZIENINGOnder basisvoorziening verstaat het kabinet in deze een werkbaar en adequaat
niveau van bescherming en ordening. Hoewel deze elementen niet altijd goed
te scheiden zijn, gaat het bij «bescherming» onder
meer om de faciliteiten van de ondernemingsraad, de rechtspositie van de bij
het ondernemingsraadwerk betrokkenen en de procedures over geschilbeslechting.
Bij «ordening» gaat het meer om de rechten en bevoegdheden van ondernemingsraad en personeelsvergadering en institutionele
voorzieningen, zoals de instelling en samenstelling van ondernemingsraden,
de instelling van bedrijfscommissies alsmede de instrumenten om zelf een nadere
invulling aan de medezeggenschap te geven. 2.1. Basisniveau van beschermingHet kabinet herinnert er aan dat met betrekking tot de geschilbeslechting
in 1990 reeds vereenvoudigende regelgeving tot stand is gekomen.Het basisniveau van bescherming richt zich voorts vooral op de faciliteiten
van de ondernemingsraad en zijn leden, zoals de bepalingen omtrent het tijdbeslag
van het ondernemingsraadwerk en de scholing en vorming, alsmede, daarmee samenhangend,
de rechtspositie van de bij het ondernemingsraadwerk betrokkenen. Het kunnen
combineren van het ondernemingsraadwerk met de uitoefening van de normale
functie in de onderneming is voor een goed functionerende overlegstructuur
binnen ondernemingen van groot belang. 2.1.1. FaciliteitenTen aanzien van de faciliteiten van de ondernemingsraad merkt het kabinet
het volgende op. Op grond van artikel 18 lid 3 WOR kan de ondernemingsraad
een deel van zijn totale budget aan scholingsdagen overdragen aan de leden
van vaste commissies voor veiligheid, gezondheid en welzijn in verband met
de arbeid («v.g.w»-commissies) en de leden van commissies voor
gelijke behandeling van mannen en vrouwen, die zelf geen lid van de ondernemingsraad
zijn. Bij de vaststelling van het totaal aantal scholingsdagen dient rekening
te worden gehouden met de taken van de ondernemingsraad op v.g.w.-terrein
en met betrekking tot gelijke behandeling. Deze regeling is in 1990 –
bij de afstemming tussen Arbeidsomstandighedenwet en WOR – tot stand
gekomen. De SER adviseert in meerderheid tot een aanpassing ervan.De bestaande wettelijke regeling kan, mede gezien de toenemende betrokkenheid
van ondernemingsraden bij bijvoorbeeld arbeidsomstandigheden, tot praktische
problemen leiden ten aanzien van het ontvangen van de scholing. Het kabinet
vindt het belangrijk dat er duidelijke scholingsfaciliteiten zijn voor de
bedoelde leden van de genoemde commissies. Een eigen scholingsverlof voor
deze leden van drie dagen per jaar, zoals door een SER-meerderheid wordt bepleit,
lijkt aan de problemen op adequate wijze tegemoet te komen, en zou voorts
een vereenvoudiging zijn van de regelgeving.Het kabinet merkt nog op dat in de praktijk nogal eens sprake is van gecombineerde
v.g.w.- en milieucommissies. Vanwege het belang dat het kabinet hecht aan
werknemersbetrokkenheid bij bedrijfsinterne milieuzorg, alsmede aan een integrale
aanpak van arbeidsomstandigheden en milieuzorg, meent het kabinet dat ook
de leden van dergelijke gecombineerde commissies (het gaat om de leden die
zelf geen lid van de ondernemingsraad zijn) zijn, deze scholingsfaciliteit
behoeven.Voorts merkt het kabinet op dat op grond van het in het wetsvoorstel voor
een nieuwe arbeidstijdenwet voorgestelde artikel 5:2, het aantal uren dat
een werknemer de bedongen arbeid niet heeft verricht door de uitoefening van
zijn taak in het kader van de ondernemingsraad, meegeteld wordt voor het bepalen
van het aantal uren dat arbeid wordt verricht. Het kabinet merkt met betrekking tot de faciliteiten van de ondernemingsraad
voorts op dat een mogelijk toenemende taakbelasting voor de ondernemingsraad
in verband met de hiervoor genoemde maatschappelijke betrokkenheid, in beeld
komt. De belasting en belastbaarheid van ondernemingsraden is recentelijk
onderzocht3. De meeste ondernemingsraden ervaren
geen knelpunten bij de behandeling van maatschappelijke onderwerpen. Waar
ondernemingsraden wel belemmeringen ondervinden lijken die met name te schuilen
in een combinatie van factoren, zoals het onvoldoende gehoor vinden bij de
bestuurder, het gevoel hebben weinig te bereiken, een gebrek aan interesse
bij de achterban en de houding van de ondernemingsraad zelf (zoals een gevoel
van onvoldoende deskundigheid). Het kabinet komt hierop in het navolgende
nog terug.Het bovenstaande in aanmerking nemende kunnen de wettelijke regels voor
de faciliteiten naar het oordeel van het kabinet in het algemeen een adequate
basisvoorziening worden geacht. 2.1.2. RechtspositieHet wettelijk kader voor de rechtspositie van de bij het OR-werk betrokkenen
is volgens het kabinet voorshands een voldoende te achten basisvoorziening,
die de gewenste ruimte voor betrokkenen biedt om tot een nadere invulling
te komen.In dit verband merkt het kabinet op dat nadere afspraken tussen ondernemer
en ondernemingsraad het aangewezen instrument zijn om het wettelijk kader
te concretiseren. Mede daartoe heeft de Commissie Ondernemingsraden van de
SER aanbevelingen uitgebracht (1987). Of dergelijke afspraken in de praktijk
ook daadwerkelijk functioneren is onvoldoende bekend. Het kabinet overweegt
dan ook een evaluatie-onderzoek te laten doen naar de mate waarin de bedoelde
aanbevelingen in de praktijk effect sorteren.Door een ruime meerderheid van de SER worden overigens nadere wettelijke
voorzieningen op rechtspositioneel gebied afgewezen.Voor wat betreft de positie van de eventuele ambtelijk secretaris van
de ondernemingsraad is het kabinet van oordeel dat binnen de bestaande wettelijke
kaders voldoende mogelijkheden bestaan om deze functionaris van een naar gelang
de omstandigheden passende rechtsbescherming te voorzien. 2.2. Basisniveau van ordeningIn deze paragraaf wordt ingegaan op de rechten en bevoegdheden van personeelsvergadering
en ondernemingsraad. 2.2.1. De personeelsvergaderingNaar het oordeel van het kabinet biedt de wettelijke regeling van de personeelsvergadering,
voor ondernemingen met 10 tot 35 werknemers, als zodanig een voldoende basis
voor medezeggenschap van werknemers.De naleving van deze regeling is de laatste jaren in kwantitatief opzicht
behoorlijk verbeterd maar nog steeds niet optimaal te noemen4. Een belangrijk punt van aandacht is voorts de kwaliteit van de personeelsvergadering,
die vooral afhangt van een minimale vertrouwensbasis en effectieve communicatie
tussen werkgever en werknemers. Dit laatste laat nog wel eens te wensen over.
Een grotere betrokkenheid van het personeel bij de voorbereiding en uitvoering
van de personeels-vergadering zou de kwaliteit ervan kunnen verbeteren.
De adviesaanvrage van 21 augustus 1989 suggereerde op dit punt nadere regels
volgens welke de ondernemer een werknemer kon aanwijzen voor het verrichten
van taken ten behoeve van de personeelsvergadering (een «PV-functionaris»).Niettemin zal het kabinet op dit punt geen wetsvoorstellen doen. De keuze
van de binnen de bedrijfsvoering meest gewenste vormgeving van betrokkenheid
van het personeel (bij de organisatie van de personeelsvergadering) kan beter
aan betrokkenen zelf worden overgelaten; de wetgever dient op dit punt niet
een te knellend keurslijf op te leggen. Aanwijzing van een PV-functionaris
is slechts één van de manieren op een grotere betrokkenheid
van het personeel te bereiken.Overigens wijst ook de meerderheid van de SER nadere regels terzake af. Met het oog op het verbeteren van de kwantitatieve en kwalitatieve naleving
van de regels omtrent de personeelsvergadering legt het kabinet aan daarvoor
in aanmerking komende sociale partners op sectorniveau de vraag voor hoe de
bedoelde betrokkenheid van het personeel in de praktijk effectief gestalte
kan krijgen. Dit ligt in het verlengde van het stimuleringsvoorstel dat de
Marktplan Adviesgroep terzake heeft ontwikkeld5.
Aangesloten wordt bij initiatieven van diverse branche-organisaties, zoals
produkt- en bedrijfschappen, die activiteiten verrichten op het gebied van
zorgsystemen, waarbij communicatie met de werknemers (onder andere door middel
van personeelsvergaderingen) een belangrijk item is.Overigens zal het kabinet een voorstel doen op grond waarvan voor geschillen
omtrent de personeelsvergadering eerst bemiddeling en advies van de bedrijfscommissie
dient te worden gevraagd alvorens een beroep op de kantonrechter mogelijk
is. De SER heeft daartoe unaniem geadviseerd. 2.2.2. De ondernemingsraadDe huidige rechten en bevoegdheden van de ondernemingsraad behoeven naar
het oordeel van het kabinet op onderdelen wel enige aanpassing. De in paragraaf
1 geschetste ontwikkelingen nopen daartoe. De huidige regels voorzien op onderdelen
in een onvoldoende mate in aangrijpingspunten voor betrokkenheid van werknemers.
Die betrokkenheid is nodig en wenselijk voor evenwichtige afwegingen op ondernemingsniveau,
zulks mede in het licht van de ruimte waaraan ondernemingen behoefte hebben,
een ruimte die mede ontstaat door flexibiliseringstendenzen en deregulering. 2.2.2.1. Het adviesrechtHet kabinet is voornemens uitdrukkelijk onder het adviesrecht te brengen
de (voorgenomen) besluiten tot het verstrekken van een belangrijk krediet
aan derden en tot het stellen van zekerheid voor belangrijke schulden van
derden (tenzij dit geschiedt in het kader van de normale uitoefening van het
bedrijf). Dit is onder meer in concernverhoudingen van belang. Dergelijke
besluiten zijn, zoals een ruime meerderheid van de SER terecht stelt, van
wezenlijk belang voor de continuïteit van ondernemingen.Voorts hecht het kabinet er aan dat de ondernemingsraad betrokkenheid
heeft bij de besluitvorming tot automatisering of technologische vernieuwing.
Invoering van nieuwe technologieën gaat nogal eens gepaard gaat met ingrijpende
nieuwe produktiestructuren en werkprocessen en stelt vaak hogere
eisen aan de vaardigheid en deskundigheid van werknemers. Ook worden wel nieuwe
overlegvormen ingevoerd, zoals kwaliteitskringen, ten aanzien waarvan de ondernemingsraad
eveneens over aanknopingspunten voor effectieve beïnvloeding namens de
werknemers dient te beschikken.Besluiten tot een belangrijke technologische vernieuwing kunnen al onder
het adviesrecht vallen als bijvoorbeeld sprake is van een belangrijke investering
en/of een belangrijke wijziging in de werkzaamheden.Betrokkenheid van de ondernemingsraad is echter niet altijd verzekerd,
met name niet als een technologische vernieuwing zich fasegewijs
voltrekt, dat wil zeggen door een opeenvolging van op zichzelf niet «belangrijke»
besluiten. De besluitvorming hieromtrent heeft nogal eens een procesmatig
karakter, waarbij een vroegtijdige betrokkenheid gewenst is. Ook de SER is
unaniem van mening dat het ongewenst is dat de ondernemingsraad in deze situatie
buitenspel komt te staan maar meent dat een wetgevingtechnisch afdoende oplossing
moeilijk te vinden is. Op die grond wil de SER een wijziging van artikel 25
WOR niet aanbevelen.Het kabinet zal – uitgaande van de ook door de SER gedeelde wenselijkheid
van een adviesrecht in deze gevallen – nader studeren op doelmatige
wettelijke formuleringen.Zoals het vorige kabinet reeds heeft aangegeven zal met betrekking tot
milieuzorg in artikel 28 WOR tot uitdrukking worden gebracht dat de ondernemingsraad
terzake een stimulerende taak heeft.Gezien de cruciale rol van bedrijven voor de milieuzorg als zodanig, de
ook door de SER onderschreven wenselijkheid om werknemers daarbij te betrekken
(advies over werknemers en bedrijfsmilieuzorg, 93/05) en gezien ook de samenhang
met de organisatie van de bedrijfsvoering, acht het kabinet het daarenboven
gewenst dat de ondernemingsraad een adviesrecht heeft over invoering van milieuzorgsystemen
in bedrijven. Een expliciet en adequaat aangrijpingspunt voor betrokkenheid
van ondernemingsraden bij initiatieven van werkgevers in deze, kan niet gemist
worden.Het kabinet zal geen voorstel doen tot uitbreiding van het adviesrecht
met een zogenaamde «kapstokbepaling». Voor zo'n uitbreiding bestaat
onvoldoende grond, gezien de hierboven genoemde actualisering van het adviesrecht.
Voorts is aan een kapstokbepaling een zodanige mate van onbepaaldheid inherent,
dat in de praktijk interpretatiegeschillen en conflicten zullen kunnen toenemen,
hetgeen verstorend kan werken op de verhouding tussen ondernemer en ondernemingsraad.Een ruime SER-meerderheid heeft bovendien grote bezwaren tegen een dergelijke
bepaling.Een grote SER-meerderheid spreekt zich uit voor handhaving van de zogenaamde
buitenlandclausule in artikel 25 lid 1 WOR, omdat met betrekking tot die clausule
niet is gebleken van praktische knelpunten. Het kabinet sluit zich hierbij
aan. 2.2.2.2. Het instemmingsrechtOok het instemmingsrecht behoeft naar het oordeel van het kabinet, in
het licht van de in paragraaf 1 geschetste ontwikkelingen, enkele aanpassingen.Het kabinet kiest daarbij voor actualisering van de in artikel 27 lid
1 WOR opgenomen lijst van instemmingsplichtige onderwerpen, onder handhaving
van het limitatief karakter van die lijst. Met een ruime meerderheid van de
SER is het kabinet van mening dat een kapstokbepaling in artikel 27 WOR ongewenst
is met het oog op de aan het niet in acht nemen van het instemmingsrecht
verbonden nietigheidssanctie: duidelijk moet immers zijn wat wèl en
wat niet nietig is.Met betrekking tot de actualisering van de lijst kan in de eerste plaats
worden vastgesteld dat aangelegenheden betreffende de persoonlijke levenssfeer
van werknemers in de onderneming in toenemende mate aandacht vragen. Bij onder
meer registratie van gegevens (bijvoorbeeld in verband met (medische) keuringen,
aanstelling en ziekteverzuim) en het volgen van werknemers in gedrag en prestaties,
is betrokkenheid van werknemers en openheid over procedures en de omgang met
de gegevens, van groot belang. Het kabinet acht het dan ook geboden, mede
gezien het advies van de SER, de ondernemingsraad instemmingsrecht toe te
kennen over regelingen ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer van
werknemers, alsmede over besluiten tot invoering van technische of andere
voorzieningen die (mede) gericht zijn op waarneming of controle op aanwezigheid,
gedrag of prestaties van werknemers.Actualisering van de lijst van instemmingsplichtige onderwerpen in artikel
27 WOR brengt naar het oordeel van het kabinet voorts met zich dat het huidige
instemmingsrecht van de ondernemingsraad over «regelingen met betrekking
tot de positie van jongeren» kan vervallen. De noodzaak van dit instemmingsrecht
is komen te vervallen, onder meer door totstandkoming van regelingen bij of
krachtens de Arbeidsomstandighedenwet en de Arbeids(tijden)wet. Voorts geldt
het instemmingsrecht over andere onderwerpen, zoals regelingen betreffende
het aanstellings- en opleidingsbeleid, ten aanzien van «groepen»
werknemers, waarbij ook de groep «jongeren» kan worden onderscheiden. De SER is verdeeld over een instemmingsrecht van de ondernemingsraad over
regelingen inzake disciplinaire maatregelen in de onderneming. Dergelijke
regelingen maken in de praktijk vaak deel uit van «arbeidsreglementen».
Dat schrapping van het arbeidsreglement (in formele zin) door uitspraken van
de Hoge Raad geïndiceerd is (zie paragraaf 5), behoort echter naar het
oordeel van het kabinet niet tot gevolg te hebben dat regelingen omtrent disciplinaire
maatregelen voortaan zonder instemming van de ondernemingsraad kunnen worden
vastgesteld. Handhaving van dat instemmingsrecht ligt in de rede en zal worden
genoemd in artikel 27 lid 1 WOR.Het kabinet is – ten slotte – van mening dat ook besluiten
over onkostenregelingen onder het instemmingsrecht van de ondernemingsraad
behoren te vallen. Dit volgt evenzeer uit de ontwikkelingen in de praktijk
omtrent het instemmingsrecht over het «arbeidsreglement» (waarvan
dergelijke regelingen veelal deel uitmaken) en sluit logisch aan bij diverse
andere onderwerpen waarover de ondernemingsraad instemmingsrecht heeft. Overigens
lijkt een meerderheid van de SER, zij het impliciet, voorstander van een dergelijk
instemmingsrecht van de ondernemingsraad. 2.2.2.3. Het financieel informatierechtIn de adviesaanvraag uit 1989 stelde het toenmalige kabinet dat de ondernemingsraad
van een groepsmaatschappij in een concern onvoldoende inzicht had in de financiële
gang van zaken van de onderneming. Een meerderheid van de SER deelt die mening
en acht een wettelijke uitbreiding van financiële informatierechten van
deze ondernemingsraden gewenst. Het kabinet stelt voorop dat het beschikken over voldoende financiële
informatie belangrijk is voor het functioneren van de medezeggenschap. Dat
neemt niet weg dat wetsaanpassing op dit punt voor de betrokken bedrijven
een nieuwe – aanmerkelijke – administratieve lastenverzwaring
zou zijn. Mede gezien het feit dat de betrokken ondernemingsraden op basis
van de huidige wet al aanspraak kunnen maken op de bedoelde informatie (als
die redelijkerwijs nodig is voor vervulling van hun taak) ziet het kabinet
dan ook af van wetsaanpassing. 2.2.2.4. Informatieverstrekking binnen multinationale
concernsOver de informatieverstrekking binnen multinationale concerns merkt het
kabinet het volgende op.Als bekend hebben in 1994 de elf Europese lidstaten die partij zijn bij
het Sociaal protocol een richtlijn vastgesteld over een «Europese ondernemingsraad»
of de informatieverschaffing aan en raadpleging van werknemers(vertegenwoordigers)
over vraagstukken van transnationaal belang (Richtlijn 94/45/EG van 22 september
1994, PB nr. L254/64). Deze richtlijn, die op onder meer het punt van de informatieverstrekking
aanknopingspunten bevat, zal spoedig in het Nederlandse recht worden geïmplementeerd.Zie voor het standpunt van het kabinet over de andere onderdelen van het
SER-advies met betrekking tot medezeggenschap in concerns paragraaf 3. 2.2.2.5. Het initiatiefrechtHet initiatiefrecht van de ondernemingsraad is volgens het kabinet een
belangrijk aangrijpingspunt voor benutting van het werknemerspotentieel. Dat
van dit recht slechts in betrekkelijk geringe mate gebruik wordt gemaakt valt
dan ook te betreuren.Dit geringe gebruik heeft volgens het kabinet twee oorzaken. Een belangrijke
oorzaak is dat ondernemingsraden de op grond van de huidige wetgeving bestaande
mogelijkheden om informatie en faciliteiten te krijgen voor de ontwikkeling
van initiatiefvoorstellen, te weinig benutten. Nadere wettelijke regels kunnen
daarvoor naar het oordeel van het kabinet geen oplossing zijn (zie ook paragraaf
3).Een andere oorzaak is dat – in zijn algemeenheid – het ontbreken
van een toetsingsmogelijkheid ten aanzien van voorstellen van de ondernemingsraad
door anderen dan de bestuurder door veel ondernemingsraden als een gemis wordt
ervaren6. Waar ondernemingsraden – bijvoorbeeld
bij het oppakken van maatschappelijke onderwerpen – belemmeringen ondervinden
schuilen die onder meer in (blijkens het in noot 3 genoemde onderzoek van
het NIA) de houding van de bestuurder, het onvoldoende gehoor vinden bij de
bestuurder en het gevoel hebben weinig te bereiken. Dit nodigt er niet toe
uit om veel tijd en moeite te steken in de ontwikkeling van voorstellen.Mede met het oog op de stimulering van activiteiten van de ondernemingsraad
met betrekking tot maatschappelijke onderwerpen, zoals die in de inleiding
van deze notitie zijn genoemd, acht het kabinet dan ook een wettelijke maatregel
met betrekking tot het initiatiefrecht gewenst, die aangrijpt bij de hierboven
genoemde belemmering.Het kabinet stelt zich voor om een nadere voorziening te realiseren die
gericht is op bedrijfsinterne bemiddeling danwel, bij afwezigheid daarvan,
externe bemiddeling (door de bedrijfscommissie) over door de ondernemer afgewezen
initiatiefvoorstellen, zulks zonder dat voorzien wordt in een beroep op de
rechter. De ondernemer wordt hierdoor meer gemoti-veerd om voorstellen
van de ondernemingsraad serieus op hun merites te bezien en daarover grondig
overleg te voeren. Dat is een prikkel voor ondernemingsraden om actief te
werken aan de ontwikkelingen van initiatiefvoorstellen en aldus aan de inbreng
van de werknemers gestalte te geven. Het kabinet verwacht dat hierdoor op
termijn de effectiviteit van de medezeggenschap zal verbeteren.Naar het oordeel van het kabinet dient de uiteindelijke beslissing over
het initiatiefvoorstel voorbehouden te zijn aan de ondernemer. Een recht van
beroep ten aanzien van initiatieven van de ondernemingsraad, dat uitmondt
in een bindend besluit van een externe instantie, past niet in
de opzet van de WOR. Die is immers dat de ondernemer door de rechter wel kan
worden gedwongen af te zien van een koers die hij had willen varen, maar geeft
niet de rechter de vrijheid om in plaats daarvan een eigen koers uit te zetten
die de ondernemer vervolgens verplicht is te volgen. 2.2.2.6. De relatie tussen ondernemingsraad en achterbanBij een helder en adequaat basisniveau van ordening, dat voldoende aangrijpingspunten
biedt voor betrokkenheid van werknemers en tevens voldoende ruimte en verantwoordelijkheid
laat voor betrokkenen zelf, passen volgens het kabinet ook voorzieningen omtrent
de relatie tussen de ondernemingsraad en zijn achterban.De huidige wet biedt enkele globale aanknopingspunten voor contacten tussen
ondernemingsraad en werknemers. Niettemin laat die band – die voor het
draagvlak van de medezeggenschap en het kunnen benutten van het werknemerspotentieel
van groot belang is – in de praktijk nogal eens te wensen over.Dat is te meer een aandachtspunt nu deze relatie van groeiende betekenis
is door de wenselijke betrokkenheid van werknemers bij het aanpakken van diverse
maatschappelijke onderwerpen en gezien voorts de toenemende betrokkenheid
van de ondernemingsraad bij de totstandkoming van arbeidsvoorwaarden. Ook
het in de inleiding geschetste proces van organisatievernieuwing, hetwelk
mede leidt tot de ontwikkeling van nieuwe arbeidspatronen, vergt nadere aandacht
binnen ondernemingen voor de contacten tussen ondernemingsraad en werknemers,
zowel bij besluitvorming over en invoering van organisatievernieuwingen als
bij de uitvoering van de feitelijke – vernieuwde – arbeidsprocessen.Het kabinet is dan ook voornemens een wettelijke basisvoorziening te geven
over de raadpleging door de ondernemingsraad van zijn achterban. Op grond
van deze voorziening zou de ondernemer die faciliteiten dienen te verstrekken
die voor het effectief kunnen raadplegen van de achterban door de ondernemingsraad
redelijkerwijs nodig zijn.Hiermee wordt tot uitdrukking gebracht dat het moet gaan om binnen de
bedrijfsvoering verantwoorde manieren van raadpleging. In het overleg tussen
ondernemingsraad en ondernemer kan – hetgeen vanuit het oogpunt van
flexibiliteit wenselijk kan worden geacht – gekomen worden tot op de
bedrijfsomstandigheden toegespitste invulling. 2.2.2.7. Afspraken tussen ondernemer en ondernemingsraadHet kabinet acht het gewenst, gezien de grote betekenis die afspraken
hebben voor de effectiviteit van de medezeggenschap7, dat de wet een voorziening bevat over afspraken («ondernemingsovereenkomsten»)
tussen ondernemingsraad en ondernemer. De SER is dezelfde mening toegedaan maar acht het niet geboden die voorziening
de vorm te geven die de adviesaanvrage suggereerde. De SER stelt in zijn advies
van 15 mei 1992 voor om in artikel 36 WOR te bepalen dat ondernemer
en ondernemingsraad voor de kantonrechter van elkaar kunnen verlangen dat
zij zich gedragen naar hetgeen door «redelijkheid en billijkheid»
wordt gevorderd.Naar het oordeel van het kabinet behoort een duidelijker regeling over
afspraken tussen ondernemer en ondernemingsraad echter tot de mogelijkheden.
Waar het om gaat is om op eenvoudige en duidelijke wijze te komen tot een
actualisering van het wettelijk kader en een facilitering voor flexibele vormgeving
van medezeggenschap.In het zgn. Barracuda-arrest van 17 maart 1993 heeft de Hoge Raad bepaald
(NJ 1993, 366) dat de wettelijke bevoegdheden van de ondernemingsraad niet
alleen bij besluit van de ondernemer maar ook bij afspraak tussen ondernemer
en ondernemingsraad kunnen worden uitgebreid. Het kabinet meent dat daaruit
voortvloeit dat ook over de toepassing van andere wettelijke regels tussen
ondernemer en ondernemingsraad afspraken kunnen worden gemaakt. Het zal voorstellen
een regeling van deze strekking in de wet vast te leggen, zulks onder handhaving
van het primaat van de cao. Daarbij kan tevens een antwoord worden geformuleerd
op twee vragen die in het Barracuda-arrest niet zijn beantwoord, namelijk
in welke vorm de afspraak dient te worden gegoten – het kabinet meent
dat zij schriftelijk moet zijn gemaakt – en wat de looptijd ervan is.
Een, behoudens andersluidende afspraak, onbepaalde looptijd ligt naar het
oordeel van het kabinet in de rede.Het kabinet merkt nog op dat een adequaat niveau van rechten en bevoegdheden
voor de ondernemingsraad geboden blijft, al is het maar omdat afspraken in
een minder positief overlegklimaat niet altijd tot stand zullen kunnen komen.
Afspraken zijn voorts in principe aanvullend: dat betekent dat afwijkingen
van de wettelijke basisvoorzieningen «naar beneden toe» niet mogelijk
zijn. 3. FLEXIBELE TOEPASSING MEDEZEGGENSCHAP 3.1. AfsprakenAfspraken tussen ondernemer en ondernemingsraad hebben – als gezegd –
naar het oordeel van het kabinet een grote betekenis voor de effectiviteit
van de medezeggenschap.In algemene zin zijn afspraken een middel om voor bijzondere bedrijfssituaties
bijzondere bedrijfsregelingen te maken. Daarin door middel van specifieke
wetgeving voorzien zou – zo al doenlijk – tot bijzonder gecompliceerde
maar nooit voor alle gevallen adequate regels leiden en is daarom niet gewenst.De verantwoordelijkheid van de wetgever beperkt zich tot het vaststellen
van heldere en qua niveau adequate basisvoorzieningen van beschermende en
ordenende aard, zoals in de voorgaande paragrafen is aangegeven. Het is dan
naar het oordeel van het kabinet de verantwoordelijkheid van betrokkenen zelf
om nader invulling te geven aan de medezeggenschap en te zorgen voor een effectief
functioneren daarvan. Afspraken tussen betrokkenen zijn een instrument dat
bij uitstek geschikt is om zelf de medezeggenschap in de eigen onderneming
op maat te snijden en af te stemmen op de omstandigheden in die onderneming.
Aldus kan de medezeggenschap ook de gewenste flexibiliteit en differentiatie
in de bedrijfsvoering volgen. De partners kunnen ook, met het oog op hun betrokkenheid bij de meergenoemde
maatschappelijke onderwerpen, in aanvulling op de wettelijke regels (zoals
neergelegd in, onder andere, de WOR) door middel van nadere afspraken komen
tot op de arbeidsorganisatie zelf toegespitste aanpakken bij bedoelde vraagstukken.Door middel van afspraken kunnen voorts praktische knelpunten in de toepassing
van de medezeggenschap, die niet voortkomen uit onvolkomenheden in de wetgeving,
door de partners zelf worden opgelost. 3.2. Besluitvorming en informatieverstrekkingHet kabinet constateert dat ten aanzien van diverse onderwerpen, zoals
«besluitvorming en informatieverstrekking» en «initiatiefrecht
en informatieverstrekking» (zie over dit laatste punt reeds paragraaf
2), het SER-advies van 15 mei 1992 een aantal uitgebreide beschouwingen bevat.
Daaruit komt naar voren dat met betrekking tot deze onderwerpen gesignaleerde8 knelpunten (zoals de informatievoorziening met het oog
op de ontwikkeling van voorstellen) bij volledige benutting van de huidige
regels niet behoeven te bestaan. Het kabinet had op deze onderdelen in de
adviesaanvrage nadere wetgeving gesuggereerd maar stelt thans vast dat het
hier in wezen gaat om knelpunten die niet voortkomen uit onvolkomenheden in
de regelgeving maar om knelpunten die partijen zelf moeten oplossen.Het kabinet deelt de mening van de SER dat nadere wettelijke procedureregels
terzake niet noodzakelijk zijn. Het ligt meer voor de hand dat partijen zelf,
in aanvulling op de wettelijke regels, door afspraken komen tot adequate toepassing
van medezeggenschap. De in paragraaf 2 bedoelde voorziening over afspraken
tussen ondernemer en ondernemingsraad kan ook daartoe dienen. 3.3. Begrip «belangrijk»Het kabinet zal voorts – zoals in adviesaanvrage reeds gesteld werd –
geen voorstellen doen tot concretisering van het begrip «belangrijk»
in artikel 25 WOR (gezien ook het op dit punt unanieme SER-advies). Dat zou
bepaald inflexibel zijn en het gegeven miskennen dat de omstandigheden in
arbeidsorganisaties nu eenmaal verschillen. De praktijk dient de ruimte te
houden om dit begrip, en andere begrippen, zelf in te vullen naar gelang bedoelde
divergentie, waartoe afspraken een geëigend middel zijn. 3.4. Medezeggenschap in concernsAangaande de medezeggenschap in concernsituaties is het kabinet van oordeel
dat rekening gehouden moet worden met de diversiteit en complexiteit van en
binnen concerns en groepen ondernemingen. De wet mag dus niet te stringent
zijn en moet een basis bieden voor de praktijk om door afspraken bijzondere
situaties goed te regelen.De huidige – in artikel 35 WOR neergelegde – regeling voor
de medezeggenschap in concerns kent enkele probleempunten die, het voorgaande
in aanmerking nemende, voor het kabinet aanleiding zijn op onderdelen aanpassingen
van de regeling voor te stellen.Zo is het kabinet voornemens – zulks in het verlengde van de opvattingen
in de literatuur op dit punt – om buiten twijfel te stellen dat de centrale
ondernemingsraad volledige eigen bevoegdheden heeft over zaken die van gemeenschappelijk
belang zijn voor de meerderheid van de ondernemingen (aangelegenheden van
concernbeleid derhalve), ook ingeval bij een basisondernemingsraad geen bevoegdheid
te traceren is. Ingeval ten aanzien van een voorgenomen besluit een basisondernemingsraad
wèl bevoegd is en géén sprake is van een aangelegenheid
van gemeenschappelijk belang als bedoeld in artikel 35 WOR, behoort de centrale
ondernemingsraad naar het oordeel van het kabinet geen advies- of instemmingsrecht
te hebben: dat is strijdig met het principe dat medezeggenschap zoveel mogelijk
«aan de voet» gestalte dient te krijgen. In die situatie behoort
de centrale ondernemingsraad echter wel informatie te verkrijgen over de betrokken
aangelegenheid. De centrale ondernemingsraad kan daardoor immers een nuttige
coördinerende rol vervullen met betrekking tot de medezeggenschap in
het concern in het algemeen. Een dergelijke rol sluit ook aan bij de toenemende
decentralisatie, ook binnen concerns. Het overleg over het betreffende voorgenomen
besluit zelf dient – in het kader van het advies- of instemmingsrecht –
voorbehouden te zijn aan de bevoegde basisondernemingsraad. Overigens noopt
het voorgaande niet tot nadere wettelijke regels omtrent de informatievoorziening
van de centrale ondernemingsraad. Die informatievoorziening kan immers via
de vigerende medezeggenschapsstructuur in het concern aan de centrale ondernemingsraad
verstrekt worden.Ten slotte merkt het kabinet op dat de huidige wet er niet in voorziet
dat de centrale ondernemingsraad met de ondernemer afspraken kan maken over
de medezeggenschap in het concern. In de praktijk worden daarover in concerns
regelmatig afspraken ofwel «convenanten» gemaakt. Een wettelijke
voorziening die deze praktijk faciliteert en ondersteunt is gewenst. De algemene
voorziening over ondernemingsovereenkomsten (zie paragraaf 2) zal dus ook
op centrale ondernemingsraden toepasbaar worden.Naar het oordeel van het kabinet is er met deze bijstellingen een stelsel
dat aan gewenste soepelheid, verantwoordelijkheid van betrokkenen en eisen
van eenvoud voldoet. 3.5. BedrijfscommissiesMet betrekking tot de bedrijfscommissies zal, in navolging van het op
dit punt unanieme SER-advies, wetswijziging bevorderd worden in verband met
het probleem dat (met name) concerns met verschillende bedrijfscommissies
geconfronteerd worden. Een grotere flexibiliteit in de aanwijzing van bedrijfscommissies
is geboden.Het kabinet ziet overigens geen goede grond om in de wijze van financiering
van de bedrijfscommissies wijziging te brengen. Van echte knelpunten terzake
is immers niet gebleken9. 4. VEREENVOUDIGINGInherent aan het scheppen van een basisniveau van ordening en bescherming
en het streven naar eenvoud en effectief toepasbare regels is uiteraard dat –
waar mogelijk – complexe en gedetailleerde wettelijke voorzieningen
die belemmerend werken op het functioneren van de medezeggenschap, vermeden
moeten worden.Het kabinet zal dan ook de wettelijke regels grondig bezien op nadere
stroomlijning en vereenvoudiging. 4.1. Medezeggenschap in kleine ondernemingenTen aanzien van de bepalingen voor ondernemingen met 35 tot 100 werknemers
(artikel 35a WOR), waarin een aantal beperkingen in bevoegdheden en faciliteiten
van kleine ondernemingsraden zijn neergelegd, constateert het
kabinet dat een aantal van deze bepalingen nog steeds in een behoefte voorziet10. Dat geldt in het bijzonder voor de bepalingen omtrent
het raadplegen van deskundigen, het mondeling kunnen verstrekken van informatie
en de bepaling die het bestaan van het adviesrecht koppelt aan de voorwaarde
dat het besluit gevolgen moet hebben voor 1/4 deel van de werknemers.Het kabinet zal dan ook – onder handhaving van artikel 35a WOR als
zodanig – de andere beperkingen van bevoegdheden en faciliteiten voor
de kleine ondernemingsraad uit dat artikel schrappen. 4.2. Het één-derde criteriumNaar het oordeel van het kabinet dienen de in de WOR neergelegde bepalingen
over het onderscheid tussen deeltijdwerkers en voltijdwerkers, het zogenaamde
één-derde criterium, te vervallen.Schrapping van dit criterium, dat mede bepalend is voor het aantal werknemers
waarbij instelling van (kleine) ondernemingsraden verplicht wordt alsmede
voor het actief en passief kiesrecht van werknemers in ondernemingen met 35
tot 100 werknemers, is niet alleen vanuit het oogpunt van vereenvoudiging
van regels gewenst. De gedachte die destijds ten grondslag lag aan invoering
van het één-derde criterium, namelijk dat werknemers met minder
arbeidsuren zich in de praktijk weinig betrokken voelen bij de onderneming,
kan niet meer als juist worden aanvaard. Ook werkt het criterium discriminerend,
immers «kleine deeltijders» zijn in overwegende mate vrouwen,
en past het niet in het beleid om deeltijdarbeid te bevorderen.Overigens pleit een grote meerderheid van de SER voor het afschaffen van
bedoelde bepalingen.Het vervallen van het één-derde criterium zal naar het oordeel
van kabinet niet gepaard dienen te gaan met verhoging van de instellingsgrens
voor de ondernemingsraad tot 50 werknemers (zoals een minderheid van de SER
suggereert).Er zijn zelfstandige redenen om die grens te handhaven op 35 werknemers.
Uit onderzoek blijkt dat vertegenwoordigende medezeggenschap door de ondernemingsraad
in ondernemingen vanaf 35 werknemers in het algemeen goed blijkt te kunnen
functioneren11 . Voorts is – in kwantitatief
opzicht – de instelling van ondernemingsraden in de categorie ondernemingen
met 35 tot 50 werknemers de laatste jaren aanmerkelijk verbeterd12. 5. ONDERNEMINGSRAAD EN ARBEIDSVOORWAARDENOp het gebied van de arbeidsvoorwaardenvorming is, als gezegd, sprake
van voortschrijdende decentralisatie en differentiatie. Zowel ondernemingen
als werknemers hebben behoefte aan maatwerk en flexibiliteit. Cao's krijgen
steeds vaker het karakter van raamregelingen die op ondernemingsniveau nadere
invulling behoeven. Een meer geprononceerde rol van de ondernemingsraad bij
de totstandkoming van arbeidsvoorwaarden op ondernemingsniveau ligt naar het
oordeel van het kabinet in het verlengde daarvan.Tegelijkertijd constateert het kabinet dat de invloed van de werknemers
op de totstandkoming van een deel van arbeidsvoorwaarden is verminderd. Het
gaat om dat deel dat niet in cao's maar in andere arbeidsvoorwaardenregelingen
op het niveau van de onderneming wordt vastgesteld. De individuele werknemer
kan door toepassing van zogenaamde «eenzijdige wijzigingsbedingen»
worden gebonden aan eenzijdige wijziging van dergelijke arbeidsvoorwaardenregelingen
(in bijvoorbeeld personeelsgidsen) die onderdeel uitmaken van de arbeidsovereenkomst.
Deze eenzijdige wijzigingsbedingen komen voor de werknemer neer op een ongezien
akkoord vooraf met wijziging van arbeidsvoorwaarden. Werkgevers verkiezen
in de praktijk in het algemeen deze weg van ordening van arbeidsvoorwaarden
boven de weg van het arbeidsreglement, zoals geregeld in artikel 1637j-m BW.
Daardoor heeft de ondernemingsraad over dergelijke regelingen van arbeidsvoorwaarden
geen instemmingsrecht meer. Dit klemt te meer indien in het bedrijf de vakorganisaties
geen invloed kunnen uitoefenen. In de praktijk worden ondernemingsraden in
betrekkelijk beperkte mate bij de vaststelling van dergelijke arbeidsvoorwaardenregelingen
betrokken.Het bovenstaande roept de vraag op of, en zo ja, in hoeverre, middels
wettelijke maatregelen bijstelling van het systeem van arbeidsvoorwaardenvorming
op ondernemingsniveau geboden is.Het kabinet stelt vast dat de SER van mening is dat een grotere rol van
de ondernemingsraad bij het proces van arbeidsvoorwaardenvorming wenselijk
is. De SER is echter ernstig verdeeld over de vraag of, en zo ja, op welke
wijze, die betrokkenheid in nadere wetgeving gestalte dient te krijgen.Het kabinet stelt voorop dat ook op het terrein van de arbeidsvoorwaardenvorming
de rol van de overheid gelegen is in het bieden van een basisniveau van bescherming
en ordening. De overheid behoort hier, gezien de belangrijke verantwoordelijkheid
van sociale partners, terughoudend te zijn met ingrepen in het systeem van
arbeidsverhoudingen en van collectieve arbeidsvoorwaardenvorming en bij regelgeving
niet verder te gaan dan nodig is om werknemers een passend beschermingsniveau
te bieden. Betrokken partijen dienen zich in hun onderlinge verhoudingen zoveel
mogelijk autonoom te kunnen ontwikkelen. Op het gebied van de collectieve
arbeidsvoorwaardenvorming dienen betrokken partijen voorts ruimte te hebben
voor eigen regulering. Eisen van flexibiliteit en maatvoering indiceren ook
een bepaalde ruimte voor werkgevers.Het kabinet stelt echter tevens vast dat het waarborgen van passende invloed
van werknemers bij de vaststelling van de arbeidsvoorwaarden op ondernemingsniveau
thans – gelet op het voorgaande – tot enig ingrijpen van de wetgever
noopt.Gezien bovenstaande overwegingen komt het kabinet tot het volgende standpunt. 5.1. Arbeidsreglement en wijzigingsbedingenDe regeling in het Burgerlijk Wetboek van het arbeidsreglement heeft in
de praktijk zodanig aan betekenis ingeboet, dat zij naar het oordeel van het
kabinet kan komen te vervallen. Daarmee vervalt ook het instemmingsrecht van
de ondernemingsraad ten aanzien van dergelijke – nog zelden vóórkomende –
arbeidsreglementen. De toch al beperkte bescherming die de werknemer in de
regeling van het arbeidsreglement vond tegen eenzijdige wijziging van zijn
arbeidsvoorwaarden, komt aldus ook te vervallen.Het kabinet acht het noodzakelijk dat in deze leemte wordt voorzien. Tegelijk
zal daarbij recht moeten worden gedaan aan het belang van werkgevers om de
arbeidsvoorwaarden collectief te kunnen ordenen. Het kabinet denkt hiertoe aan een regeling (op te nemen in het Burgerlijk
Wetboek) met de strekking dat de werkgever slechts gebruik kan maken van de
«eenzijdige wijzigingsbedingen» als hij daarvoor zodanig zwaarwichtige
belangen heeft dat de belangen van de werknemer daarvoor, naar maatstaven
van redelijkheid en billijkheid, behoren te wijken. Dit strekt op zichzelf
ter bescherming van de werknemer tegen onredelijke wijziging van zijn arbeidsvoorwaarden.
Een wijziging kan immers slechts geschieden als de werkgever aantoont dat
zijn belang bij de wijziging het belang van de werknemer duidelijk overvleugelt.Aansluitend bij de in de praktijk gangbare wijze van ordening wordt voorts
geregeld dat het belang van de werkgever wordt vermoed voldoende zwaarwichtig
te zijn als de regeling van arbeidsvoorwaarden, waaraan de werkgever de werknemer
door toepassing van het wijzigingsbeding wil binden, voortvloeit uit een cao
danwel is vastgesteld in overeenstemming met de ondernemingsraad. De werkgever
is hiermee gediend vanuit zijn belang van collectieve ordening van arbeidsvoorwaarden;
hij heeft een collectief aanspreekpunt voor het overleg over de arbeidsvoorwaarden.
De werknemer is evenzeer gediend omdat zijn positie door bundeling van zijn
belangen met die van andere werknemers wordt versterkt.Overigens benadrukt het kabinet dat de cao prevaleert boven hetgeen ondernemer
en ondernemingsraad overeenkomen. De doorwerking van een wijziging van arbeidsvoorwaarden
in individuele arbeidsovereenkomsten van besluiten tot algemeen verbindend
verklaring of (ten aanzien van georganiseerde werknemers) een cao-bepaling,
blijft onverlet. De overeenstemming met de ondernemingsraad heeft niet het
karakter van een cao en werkt niet door in de individuele arbeidsovereenkomsten,
behoudens ingeval van de arbeidsovereenkomst een wijzigingsbeding deel uitmaakt.
In die situatie kan de werkgever – bij gebleken overeenstemming met
de ondernemingsraad – een beroep doen op het wijzigingsbeding omdat
is voldaan aan het wettelijk vermoeden dat hij bij de wijziging een voldoende
zwaarwichtig belang heeft. De individuele werknemer die meent dat hij desondanks
door de wijziging onevenredig in zijn belang wordt getroffen, kan zich tegen
die wijziging verzetten indien de wijziging naar maatstaven van redelijkheid
en billijkheid voor hem, in de afweging tussen diens individuele belang en
het (vermoede zwaarwichtige) belang van de werkgever, niet aanvaardbaar zou
zijn.Het kabinet gaat er hierbij van uit dat in de maatstaf van redelijkheid
en billijkheid besloten ligt dat aan de omstandigheid dat de arbeidsvoorwaardenregeling
voortvloeit uit een cao, een bijzondere betekenis toekomt. Juist de cao heeft
immers – naar heersende rechtsovertuigingen – een belangrijke,
brede maatschappelijke betekenis (zie ook artikel 14 WCAO, op grond waarvan
de werkgever verplicht is, jegens de vakorganisaties bij de cao, om de cao
ook ten aanzien van anders georganiseerde of onorganiseerde werknemers toe
te passen). Derhalve reikt de mate waarin een werknemer zich kan onttrekken
aan de toepassing van het wijzigingsbeding ingeval sprake is van overeenstemming
tussen werkgever en ondernemingsraad, verder dan de mate waarin een (ongeorganiseerde)
werknemer zich kan onttrekken aan zo'n beding ingeval de regeling van arbeidsvoorwaarden
voortvloeit uit een cao.Naar het oordeel van het kabinet geeft deze regeling aan de ene kant de
individuele werknemer een passende bescherming tegen eenzijdige wijziging
van arbeidsvoorwaarden door de werkgever. De regeling grijpt aan bij het knelpunt
van de eenzijdige wijziging van arbeidsvoorwaarden, en lost dat op door de
werknemer, ingeval geen cao van toepassing is of geen ondernemingsraad aanwezig
is, danwel ingeval tussen ondernemingsraad en werkgever geen akkoord tot stand
komt, een stevige – en passende – individuele positie te geven. Aan de andere kant doet de regeling recht aan de behoefte van werkgevers
om arbeidsvoorwaarden collectief te kunnen ordenen.Alsdan is er naar het oordeel van het kabinet sprake van een goede balans
tussen de te beschermen belangen van werkgevers en van werknemers, en bestaat
voorts alle ruimte voor de gewenste differentiatie in de arbeidsvoorwaarden. 5.2. Instemmingsrecht ondernemingsraadEen belangrijke vraag is of, naast de hierboven in grote lijnen beschreven
regeling in het Burgerlijk Wetboek over het gebruik van wijzigingsbedingen,
ook nog een wettelijk instemmingsrecht van de ondernemingsraad over arbeidsvoorwaarden,
voorzover die niet bij cao zijn geregeld, geboden is.Het kabinet is van oordeel dat zo'n instemmingsrecht niet noodzakelijk
is.Een belangrijke overweging daarbij is dat van de in grote lijnen beschreven
regeling (met de strekking dat gebruik van wijzigingsbedingen slechts mogelijk
is als de werkgever daartoe een zwaarwichtig belang heeft; een cao of overeenstemming
tussen ondernemingsraad en ondernemer geldt als vermoeden voor zo'n belang)
een voldoendeprikkel uitgaat voor werkgevers om collectief overleg
te voeren. Wanneer de werkgever zich in deze gevallen beroept op een wijzigingsbeding
kan voorts eigenlijk niet meer worden gesproken van «eenzijdige»
vaststelling van arbeidsvoorwaarden: er is dan immers een countervailing power
aan werknemerszijde, hetgeen gezien kan worden als waarborg voor evenwichtige
en op de onderneming toegespitste arbeidsvoorwaarden.Waar belangrijke verantwoordelijkheden van het private domein aan de orde
zijn, terwijl fundamentele rechten van individuele werknemers door een wettelijke
regeling als bedoeld voldoende beschermd worden, liggen naar het oordeel van
het kabinet verdergaande wettelijke ingrepen in het systeem van arbeidsvoorwaardenvorming
niet in de rede. De bij arbeidsvoorwaardenvorming betrokken partijen behoren
ruimte te behouden voor een autonome ontwikkeling, en de voorgestelde regeling
sluit aan bij in de praktijk in zekere mate gegroeide feitelijke betrokkenheid
van de ondernemingsraad bij arbeidsvoorwaarden. 5.3. OndernemingsovereenkomstHet kabinet is – als gezegd – van mening op dat op het gebied
van de collectieve arbeidsvoorwaardenvorming de betrokken partijen ruimte
moeten hebben voor eigen regulering. Het kabinet staat dan ook positief ten
opzichte van de totstandkoming van zogenaamde «ondernemingsovereenkomsten»:
afspraken tussen ondernemingsraad en ondernemer, die ook arbeidsvoorwaarden
kunnen betreffen. Deze afspraken kunnen de resultante zijn van betrokkenheid
van de ondernemingsraad bij arbeidsvoorwaarden, o.a. bij de uitwerking van
raamcao's. Ook ten aanzien van dergelijke overeenkomsten geldt overigens het
primaat van de cao.Dergelijke ondernemingsovereenkomsten zouden naar het oordeel van het
kabinet echter de werknemers niet dwingend en automatisch moeten kunnen binden
(zgn. «institutionele doorwerking»), zoals een minderheid van
de SER kennelijk voorstaat.In de eerste plaats bestaat voor een zódanige wijze van «doorwerking»
geen dwingende noodzaak. Totstandkoming van een ondernemingsovereenkomst betekent
immers dat ondernemer en ondernemingsraad overeenstemming hebben bereikt over
een regeling van arbeidsvoorwaarden. Zoals in paragraaf 5.1 is
toegelicht kan de werkgever zich in die situatie beroepen op een wijzigingsbeding
in het individuele arbeidscontract, omdat hij een vermoeden heeft van een
zwaarwichtig belang bij de wijziging van arbeidsvoorwaarden (zgn. «contractuele
doorwerking» op basis van wijzigingsbedingen).In de tweede plaats zij aangetekend dat automatische, dwingende, op de
WOR gebaseerde doorwerking van instemming van de OR (van institutionele aard,
langs de lijnen van artikel 12 en 13 WCAO) niet zonder meer verenigbaar lijkt
met de individuele vrijheid van de werknemer om zich al dan niet te organiseren
alsmede met diens individuele contractsvrijheid. Een dergelijke vorm van doorwerking
zou veeleer behoren te berusten – naar huidige inzichten – op
vrijwillige toetreding van een werknemer tot een vakorganisatie die (daarmee)
door hem gemachtigd is hem te vertegenwoordigen bij de vaststelling van zijn
arbeidsvoorwaarden. Anders gezegd: op een vrijwillige overdracht van individuele
contractsvrijheid.Voor een nadere, diepgaande studie naar de ondernemingsovereenkomst tussen
ondernemer en ondernemingsraad ziet het kabinet gezien het voorgaande onvoldoende
reden. Wel merkt het kabinet op dat de ontwikkelingen op dit terrein, in het
bredere verband van de betrokkenheid van de ondernemingsraad bij arbeidsvoorwaarden,
nauwkeurig zullen worden gevolgd. 5.4. Afbakening ondernemingsraad-vakbondDe SER is verdeeld over de vraag of aanpassing van de wettelijke afbakening
van taken tussen vakorganisaties en ondernemingsraden, zoals die beslag heeft
gekregen in artikel 27 lid 3 WOR, geboden is.De meerderheid van de SER beveelt aan in de wet te bepalen dat het instemmingsrecht
van de ondernemingsraad niet geldt indien de voor de onderneming geldende
cao een regeling bevat en daarbij in de cao tevens is aangegeven dat de ondernemingsraad
op andere wijze (dan door middel van een instemmingsrecht), of in geheel niet,
bij de uitwerking van de cao-regeling wordt betrokken.In de adviesaanvrage van 21 augustus 1989 werd gesteld dat het huidige
artikel 27 lid 3 WOR overlappingsproblemen kan veroorzaken die, hoewel zij
niet op grote schaal voorkomen, verstorend kunnen werken op de relatie tussen
ondernemingsraden en vakorganisaties. Tevens werd aangegeven dat, bij het
daaraan middels wetgeving tegemoet komen, gewaakt moet worden voor grotere
problemen. Raakvlakken zijn nu eenmaal onvermijdelijk.Het kabinet is van oordeel dat ondernemingsraden en vakbonden ten opzichte
van elkaar complementaire kanalen van werknemersvertegenwoordiging zijn en
constateert met waardering een ontwikkeling waarbij dat besef ook bij alle
betrokkenen in toenemende mate leeft en gerealiseerd wordt.Het kabinet heeft – hetgeen verband houdt met de zojuist genoemde
ontwikkeling – voorts de indruk dat de bestaande overlappingsproblemen
in de afbakening van taken tussen vakbeweging en ondernemingsraden niet van
dien aard en omvang zijn dat wettelijke aanpassing van de huidige afbakening
noodzakelijk is, zeker niet in verhouding tot bij invoering van de bovengenoemde
alternatieve formule te verwachten problemen. De huidige formulering heeft
in de jurisprudentie een duidelijke invulling gekregen. Bij de alternatieve
formulering kunnen zich nieuwe interpretatieproblemen voordoen
die kunnen leiden tot spanningen tussen werkgevers, vakorganisaties en ondernemingsraden.Er lijkt ook overigens geen dwingende reden om cao-partijen het instemmingsrecht
van de ondernemingsraad te laten afbakenen. Het proces van decentralisatie
en maatwerk, dat zich onder andere uit in een toename van raamcao's waaraan
in bedrijven gedifferentieerde uitwerking wordt gegeven, brengt naar het oordeel
van het kabinet niet met zich dat cao-partijen de bevoegdheid zouden moeten
verkrijgen om te bepalen op welke wijze de ondernemingsraad bij de invulling
van die cao wordt betrokken, of zelfs die betrokkenheid uit te sluiten.Handhaving van de uit het huidige recht voortvloeiende afbakeningsstructuur,
waarin het primaat van de cao op duidelijke en evenwichtige wijze is verankerd,
verdient volgens het kabinet dan ook de voorkeur.Het kabinet ziet voorts af van de door een minderheid van de SER gewenste
toevoeging aan artikel 27 lid 3 WOR met de strekking dat het instemmingsrecht
niet toepasselijk is voor zover de aangelegenheid voor de onderneming «pleegt»
te zijn geregeld. Over cao-loze periodes en het kennelijk door dit deel gevreesde
«snel zaken doen door ondernemer en ondernemingsraad», bestaan
thans geen praktische problemen. Voorts zou een dergelijke formulering naar
het oordeel van het kabinet weer nieuwe interpretatieproblemen oproepen. 6. OVERIGE ONDERWERPEN 6.1. CombinatiewerkenDe SER wijst er in zijn advies van 15 mei 1992 op dat de betrokkenheid
van werknemers bij de arbeidsomstandigheden bij projectlocaties, in bijvoorbeeld
de bouw, in de huidige wetgeving nog onvoldoende geregeld is.Met betrekking tot veiligheid en gezondheid van werknemers op tijdelijke
en mobiele bouwplaatsen is inmiddels een wetsvoorstel aangenomen (Stb. 1994,
440) tot implementatie van Richtlijn 92/57/EEG van de Raad van de Europese
Gemeenschappen van 24 juni 1992. Daarmee verband houdt het Bouwprocesbesluit,
hetwelk gedurende de behandeling van voornoemd wetsvoorstel in de Tweede Kamer
uitvoerig is besproken (en dat op 12 augustus 1994 in werking is getreden).Het komt het kabinet voor dat op basis van de Arbeidsomstandighedenwet
en het bedoelde Besluit de zorg voor arbeidsomstandigheden op projectlocaties,
binnen de verantwoordelijkheden van werkgevers en werknemers, adequaat geregeld
kan worden. Het kabinet gaat daar ook vanuit. 6.2. De kring van personen waarop de WOR van toepassing
isIn het advies van 15 mei 1992 stelt de SER dat overwogen moet worden om
de artikelen 27 en 28 WOR zodanig aan te passen dat de ondernemingsraad de
aldaar omschreven rol op het gebied van de arbeidsomstandigheden ook kan vervullen
ten aanzien van personen die anders dan op basis van een arbeidsovereenkomst
in de onderneming werkzaam zijn. De SER wijst daarbij onder meer op ingeleende
arbeidskrachten en thuiswerkers.Het kabinet merkt op dat artikel 27 – niet alleen op het gebied
van de arbeidsomstandigheden – naar redelijke wetstoepassing zo kan
worden verstaan dat onder omstandigheden daar ook regelingen onder vallen
die (mede) zien op personen die in de onderneming werkzaam zijn
zonder een arbeidsovereenkomst te hebben met de betrokken ondernemer. Zulks
merkt de SER overigens ook zelf al op in zijn advies van 20 mei 1994. Nadere
regelen op dit punt in de WOR zijn dan ook naar het oordeel van het kabinet
overbodig.Overigens wijst het kabinet op de Wet van 14 februari 1994 tot wijziging
van de Arbeidsomstandighedenwet in verband met thuiswerk (in werking getreden
op 1 november 1994). Hierdoor vallen alle thuiswerkers, ongeacht de aard van
hun dienstbetrekking, onder de werkingssfeer van de Arbeidsomstandighedenwet.
Het kabinet acht het niet nodig om dan ook nog de artikelen 27 lid 1 sub e
en 28 WOR aan te passen in de door de SER bedoelde zin. De betrokken aangelegenheden
behoren, voor wat betreft thuiswerkers, krachtens de Arbeidsomstandighedenwet
al tot de bevoegdheid van de ondernemingsraad. Een en ander neemt niet weg dat het kabinet – in het kader van de
in voorbereiding zijnde nota over flexibilisering van arbeid – nader
de wenselijkheid zal bezien van eigen medezeggenschapsaanspraken voor die
groepen werknemers die thans dergelijke aanspraken op basis van de WOR ontberen.Dit houdt mede verband met twee belangwekkende uitspraken van de Hoge
Raad, op 30 december 1994, over de medezeggenschapspositie van gedetacheerde
althans elders tewerkgestelde werknemers. Daaruit komt naar voren –
zoals de Hoge Raad zelf ook aangeeft – dat de WOR voor werknemers die
een arbeidsovereenkomst hebben met een andere werkgever dan degene die de
onderneming in stand houdt, niet in alle opzichten bevredigend is.Als gezegd zal het kabinet zal hierop nog beraden. 6.3. Ondernemingspensioenfondsen en spaarfondsenHet kabinet is, anders dan een minderheid van de SER, van oordeel dat
geen sprake van onduidelijkheden in de verhouding tussen de Pensioenen Spaarfondsenwet
en artikel 29 WOR. Ook overigens is op dit punt niet van problemen gebleken.
Het kabinet zal terzake geen wetswijziging bevorderen. BIJLAGEOVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE VOORGENOMEN WETSAANPASSINGENAfspraken tussen ondernemingsraad en ondernemerIn plaats van artikel 32 lid 2 WOR wordt bepaald dat, onder handhaving
van het primaat van de cao, ondernemingsraad en ondernemerschriftelijk verdere bevoegdheden voor de ondernemingsraad kunnen overeenkomen.
Tevens kunnen daarmee – wat minder ver gaat – afspraken worden
gemaakt over de toepassing van de wettelijke regels (met als begrenzing de
wettelijke minimumbevoegdheden).De naleving van de overeenkomsten geschiedt volgens de bestaande
geschillenprocedure van de WOR (artikel 36 lid 2 WOR). Voor zover zij neerkomen
op een uitbreiding van het adviesrecht resp. het instemmingsrecht zullen op
in strijd met die overeenkomst genomen besluiten de beroepsprocedures van
artikel 26 respectievelijk 27 WOR van toepassing zijn.De looptijd van de overeenkomsten is in beginsel onbepaald,
tenzij partijen zelf anders overeenkomen. Arbeidsvoorwaardenoverleg en de rol van de ondernemingsraadDe regeling van het arbeidsreglement (artikel 1637j e.v. BW) vervalt,
evenals artikel 27 lid 1 sub a WOR. In het BW wordt een regeling ingevoerd
met de strekking dat de werkgever slechts gebruik kan maken van wijzigingsbedingen
als hij daarvoor zodanig zwaarwichtige belangen heeft dat de belangen van
de werknemer daarvoor in redelijkheid behoren te wijken. Een dergelijk zwaarwichtig
belang wordt vermoed aanwezig te zijn als de regeling van arbeidsvoorwaarden
waarvoor de werkgever het beding wil gebruiken voortvloeit uit een cao of
is vastgesteld in overeenstemming met de ondernemingsraad. VereenvoudigingUit artikel 35a worden geschrapt de onderdelen a, c (voor wat betreft
instelling commissies), d en f. Het schrappen van het één-derde
criterium betreft artikel 2, 3, 6 en 35b. Ook overigens wordt de WOR bezien
op nadere stroomlijning en vereenvoudiging. Medezeggenschap in concernsGeregeld wordt dat de centrale (en groeps-)ondernemingsraad volledige
eigen bevoegdheden heeft over aangelegenheden van concernbeleid, ook als bij
de basisondernemingsraden geen bevoegdheden over die aangelegenheden te traceren
zijn.De voorziening over afspraken (zie boven) wordt ook op centrale (en groeps-)ondernemingsraden
toegepast.Conform unaniem SER-advies zullen voorts werknemers van een concernonderneming
worden aangemerkt als «in de onderneming werkzame personen», ongeacht
met welke ondernemer van de in een groep verbonden ondernemers zij een arbeidsovereenkomst
hebben. AchterbanEen bepaling wordt voorgesteld met de strekking dat de ondernemer die
faciliteiten dient te verstrekken die redelijkerwijs nodig zijn voor een effectieve
raadpleging van de werknemers door de ondernemingsraad. Adviesrecht artikel 25Aan artikel 25 lid 1 WOR wordt toegevoegd een bepaling op grond waarvan
de voorgenomen besluiten tot het verstrekken van een belangrijk krediet aan
derden en tot het stellen van zekerheid voor belangrijke schulden van derden
(tenzij dit geschiedt in het kader van de normale uitoefening van het bedrijf),
onder het adviesrecht komen te vallen. Dit geldt ook voor invoering van milieuzorgsystemen.
Voorts wordt gestreefd naar een adequate wettelijke formulering om besluiten
met betrekking tot technologische vernieuwing of automatisering, ook bij fasegewijze
invoering daarvan, onder het adviesrecht te laten vallen. InstemmingsrechtArtikel 27 WOR wordt uitgebreid met regelingen ter bescherming van de
persoonlijke levenssfeer van werknemers, besluiten tot invoering van technische
of andere voorzieningen die (mede) gericht zijn op waarneming of controle
op aanwezigheid, gedrag of prestaties van werknemers, alsmede met onkostenregelingen
en regelingen inzake disciplinaire maatregelen.Het instemmingsrecht over «regelingen met betrekking tot de positie
van jongeren in de onderneming» vervalt. InitiatiefrechtBepaald wordt dat indien de ondernemer een initiatief van de ondernemingsraad
geheel of gedeeltelijk afwijst de ondernemingsraad zich voor bemiddeling kan
wenden tot de bedrijfscommissie, zulks tenzij ondernemingsraad en ondernemer
hebben afgesproken dat het toezichthoudend orgaan zal bemiddelen. Een beroep
op de rechter zal zijn uitgesloten. Scholingsverlof leden van OR-commissiesArtikel 18 lid 3 WOR wordt vervangen door een regeling die aan leden van
bepaalde OR-commissies, die geen lid zijn van de ondernemingsraad, zelfstandig
recht op scholingsverlof geeft van tenminste drie dagen per jaar. Het gaat
om v.g.w.-commissies, gecombineerde v.g.w.- en milieucommissies en commissies
voor gelijke behandeling van mannen en vrouwen. PersoneelsvergaderingBepaald zal worden dat vorderingen tot naleving van artikel 35b WOR eerst
mogelijk zijn na bemiddeling en advies door de bedrijfscommissie. BedrijfscommissiesBepaald wordt dat de SER, voor ondernemers of in een groep verbonden ondernemers
die meerdere ondernemingen in stand houden waarvoor meer dan één
bedrijfscommissie bevoegd is, een aparte bedrijfscommissie kan instellen danwel
de commissie kan aanwijzen die voor de behandeling van de aangelegenheden
van personeelsvergaderingen en ondernemingsraden van die ondernemingen de
krachtens de wet bevoegde commissie is. Bedrijfsinterne milieuzorgIn de kabinetsreactie van 25 mei 1994 op het SER-advies van 16 april 1993
over werknemersbetrokkenheid bij bedrijfsinterne milieuzorg was reeds aangekondigd
dat in artikel 28 WOR tot uitdrukking wordt gebracht dat de milieuzorg
van de onderneming behoort tot de aangelegenheden ten aanzien waarvan de ondernemingsraad
een taak heeft. XNoot1Gesteld kan thans worden dat de bevindingen in het rapport Onvolkomenheden,
onduidelijkheden en/of omissies in de Wet op de ondernemingsraden, van de
vaste Commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid van de Tweede Kamer
der Staten-Generaal (8 mei 1985, K. 18 980, nrs. 1–2) die gerichtheid
op regels indiceren.XNoot2Zie o.a. het onderzoek «Van Personeelsgids tot CAO», mr. J.G.F.M.
Hoffmans, Sinzheimer cahier nr. 5, SDU 1992.XNoot3Belasting en belastbaarheid van ondernemingsraden, prof. mr. A.M. Iwema
en mr. F. Verbakel, VUGA-reeks, april 1994, en het onderzoek De maatschappelijke
betrokkenheid van ondernemingsraden, Nederlands Instituut voor Arbeidsomstandigheden,
VUGA-reeks, september 1994, beide verricht in opdracht van het Ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.XNoot4Het onderzoek Medezeggenschap in kleine ondernemingen, IVA Tilburg 1987,
alsmede het onderzoek Naleving van de Wet op de ondernemingsraden, Research
voor beleid, VUGA-reeks, december 1992, beide verricht in opdracht van het
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.XNoot5Vgl. de aanbevelingen van het onderzoek Stimuleren van medezeggenschap
in kleine bedrijven (10–35 werknemers), Marktplan adviesgroep, in opdracht
van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, VUGA-reeks, november
1993.XNoot6Enquête Ondernemingsraden over de WOR, maart 1993, Praktijkblad
voor Medezeggenschap.XNoot7Vgl. ook het onderzoek Medezeggenschap per convenant, prof. mr. P. van
der Heijden en mr. A. Doup, in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid, Sinzheimer cahier nr. 3, SDU 1991.XNoot8Zie het onderzoek Ondernemingsraden, bestuurders en besluitvorming, ITS
Nijmegen 1987, verricht in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid, alsmede de in noot 6 genoemde enquête.XNoot9Onderzoek Bedrijfscommissies in kaart, mr. J. van Horne, in opdracht van
het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Sinzheimer cahier nr.
7, SDU 1993.XNoot10Onderzoek «Medezeggenschap in middelgrote ondernemingen»,
IVA Tilburg 1989, verricht in opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid.XNoot11Medezeggenschap in middelgrote ondernemingen, zie noot 10.XNoot12Naleving van de Wet op de ondernemingsraden, zie noot 4 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24132-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl