Jaarverslag en slotwet ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 2009; Rapport Bij het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (Viii)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2021-10-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST139597
 2009-2010
 
 32 360 VIII
 Jaarverslag en slotwet Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
2009
 
 
 
 
 Nr. 
 2
 RAPPORT BIJ HET JAARVERSLAG 2009 VAN HET MINISTERIE VAN ONDERWIJS,
CULTUUR EN WETENSCHAP (VIII)
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 ’s-Gravenhage, 19 mei 2010
 
 Hierbij bieden wij u het op 7 mei 2010 door ons vastgestelde «Rapport
bij het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
(VIII)» aan.
 
 Algemene Rekenkamer
 
 drs. Saskia J. Stuiveling,
 president
 dr. Ellen M.A. van Schoten RA,
 secretaris
 
 Inhoud
 
 
 
 
 
 
 
 
 Samenvatting
 
 
 5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1
 
 
 Over dit onderzoek
 
 
 6
 
 
 
 1.1
 Oordelen bij het jaarverslag
 6 
 
 
 1.2
 Onderzoek naar beleid
 6 
 
 
 1.3
 Onderzoek naar de bedrijfsvoering
 6
 
 
 1.4
 Onderzoek naar de financiële
informatie
 7
 
 
 
 
 
 
 
 
 2
 
 
 Beleid
 
 
 8
 
 
 
 2.1
 Beschikbaarheid van de beleidsinformatie
 8 
 
 
 2.2
 Praktijktoets
 8 
 
 
 2.3
 Oordeel over totstandkoming informatie
in jaarverslag over gevoerd beleid
 9
 
 
 
 
 
 
 
 
 3
 
 
 Bedrijfsvoering
 
 
 10
 
 
 
 3.1
 Ontwikkeling in de bedrijfsvoering
 10 
 
 
 3.2
 Oordeel over het financieel beheer
en materieelbeheer
 11 
 
 
 3.2.1
 Inkoopbeheer
 11
 
 
 3.2.2
 Interne beheersing bekostigingsproces
primair onderwijs CFI
 12 
 
 
 3.3
 Overige onderdelen van de bedrijfsvoering
 12
 
 
 3.3.1
 Informatiebeveiliging
 12 
 
 
 3.4
 Oordeel over totstandkoming informatie
in jaarverslag over bedrijfsvoering
 13
 
 
 
 
 
 
 
 
 4
 
 
 Financiële informatie
 
 
 14
 
 
 
 4.1
 Oordeel over de financiële
informatie
 14
 
 
 4.2
 Oordeel over de saldibalans
 14 
 
 
 
 
 
 
 
 
 5
 
 
 Reactie minister en nawoord Algemene Rekenkamer
 
 
 15
 
 
 
 5.1
 Reactie minister
 15 
 
 
 5.2
 Nawoord Algemene Rekenkamer
 16
 
 
 
 
 
 
 
 
 Kwaliteitskaart
 
 
 17
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Audit
Actielijst 2010
 
 
 22
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Overzicht
fouten en onzekerheden in de financiële informatie in het Jaarverslag
2009 van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII)
 
 
 23
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Gebruikte
afkortingen
 
 
 31
 
 
 
 
 
 SAMENVATTING
 Voor u ligt ons Rapport bij het Jaarverslag 2009 van
het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW, VIII).
In dit rapport presenteren wij de resultaten van ons rechtmatigheidsonderzoek
naar het jaarverslag en de bedrijfsvoering van dit ministerie.
 
 Wij hebben uit hoofde van onze wettelijke taak, zoals beschreven in de
Comptabiliteitswet 2001 (CW 2001), het gevoerde financieel beheer en materieelbeheer
van het Ministerie van OCW beoordeeld en wij zijn nagegaan of de informatie
in het jaarverslag van dit ministerie over het gevoerde beleid, over de bedrijfsvoering
en over de financiën tot stand is gekomen volgens de daarvoor geldende
regels, en goed is weergegeven in het jaarverslag.
 
 De belangrijkste uitkomsten van ons onderzoek naar het Jaarverslag 2009
van het Ministerie van OCW zijn:
 • De niet-financiële informatie is over het algemeen op orde.
Het ministerie maakt werk van het verbeteren van de informatie in de begroting
en het jaarverslag.
 • De bedrijfsvoering is over het algemeen onder controle. De bedrijfsvoeringsprocessen
van het ministerie zijn in opzet toereikend. Niet altijd lukt het alle directies
om volgens de beschreven opzet te werken. Zo ontbreken soms afdoende maatregelen
van interne controle. Dit kan leiden tot tekortkomingen. De aanpak en oplossing
van deze tekortkomingen worden strak gemonitord door een team onder leiding
van de secretaris-generaal.
 • De financiële informatie is over het algemeen op orde. Er
zijn geen fouten en onzekerheden in de rechtmatigheid en deugdelijke weergave
geconstateerd die de tolerantiegrenzen overschrijden.
 1 OVER DIT ONDERZOEK
 Een minister verantwoordt zich in zijn jaarverslag over hoe zijn ministerie
in het afgelopen jaar heeft gepresteerd en gefunctioneerd. In het jaarverslag
staat of de doelen en prestaties die in de begroting van het ministerie waren
afgesproken, ook zijn gerealiseerd (informatie over het beleid), hoe het ministerie
heeft gefunctioneerd (informatie over de bedrijfsvoering) en wat de verplichtingen,
uitgaven en ontvangsten van het ministerie zijn geweest (financiële informatie).
 Wij onderzoeken de informatie in het jaarverslag op elk van deze drie
terreinen, en kijken ook naar de achterliggende processen binnen het ministerie.
Op basis hiervan formuleren wij onze bevindingen en oordelen.
 In dit rapport komen achtereenvolgens aan de orde: de informatie in het
jaarverslag over het door de minister gevoerde beleid (hoofdstuk 2), over
de bedrijfsvoering van het ministerie (hoofdstuk 3) en over de financiën
van het ministerie (hoofdstuk 4). Wij besluiten dit rapport met een weergave
van de reactie die wij op het conceptrapport hebben gekregen van de minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, aangevuld met ons nawoord (hoofdstuk
5).
 
 Een uitgebreide toelichting op dit rapport vindt u op www.rekenkamer.nl.
 1.1 Oordelen bij het jaarverslag
 De Algemene Rekenkamer doet jaarlijks rechtmatigheidsonderzoek bij het
Rijk. Wij doen dit onderzoek uit hoofde van onze wettelijke taak zoals beschreven
in de CW 2001. Wij beoordelen het gevoerde financieel beheer en materieelbeheer
en gaan na of de informatie in de jaarverslagen over het gevoerde beleid,
over de bedrijfsvoering en over de financiën tot stand is gekomen volgens
de daarvoor geldende regels en goed is weergegeven in de jaarverslagen. Met
onze wettelijke oordelen hierover ondersteunen we de Tweede Kamer bij het
verlenen van decharge aan de betrokken ministers.
 1.2 Onderzoek naar beleid
 Niet alleen het doen van onderzoek naar de jaarverslagen behoort tot de
wettelijke taak van de Algemene Rekenkamer. De CW schrijft daarnaast voor
dat wij onderzoek doen naar de doeltreffendheid en de doelmatigheid van het
gevoerde beleid (CW 2001, artikel 85).
 Dit jaar hebben wij het gevoerde beleid op een aantal terreinen onder
de loep genomen. Hierover rapporteren wij in hoofdstuk 2. Wij schetsen een
beeld van de beschikbaarheid in het jaarverslag van informatie over het door
de minister gevoerde beleid. Daarnaast geven wij voor de door ons onderzochte
onderwerpen aan in hoeverre het gevoerde beleid heeft bijgedragen aan het
oplossen van maatschappelijke problemen en of het voor dit beleid bestemde
geld ook is besteed zoals met de Tweede Kamer was afgesproken. Tot slot geven
wij in dit hoofdstuk een oordeel over de wijze waarop de beleidsinformatie
tot stand is gekomen.
 1.3 Onderzoek naar de bedrijfsvoering
 Conform de CW 2001 (artikel 82) doet de Algemene Rekenkamer ook onderzoek
naar de bedrijfsvoering van departementen. Wij integreren dit onderzoek in
het jaarlijks terugkerende rechtmatigheidsonderzoek. Wij geven in hoofdstuk
3 een oordeel over het gevoerde financieel beheer en materieelbeheer
en de voor dat beheer bijgehouden administraties. Ook beschrijven wij in dit
hoofdstuk de geconstateerde onvolkomenheden in de overige bedrijfsprocessen
die belangrijk zijn voor het functioneren van het Ministerie van OCW, en doen
we waar nodig aanbevelingen voor verbetering.
 Verder gaan wij in hoofdstuk 3 in op het managementcontrolsysteem van
het ministerie. Tot slot geven wij in dit hoofdstuk een oordeel over de wijze
waarop de informatie over de bedrijfsvoering in het jaarverslag tot stand
is gekomen.
 1.4 Onderzoek naar de financiële informatie
 Ook het onderzoek naar de financiële informatie in het jaarverslag
is onderdeel van ons jaarlijkse rechtmatigheidsonderzoek (CW 2001, artikel
82). In hoofdstuk 4 melden wij zowel de fouten en onzekerheden in de financiële
informatie die de kwantitatieve tolerantiegrenzen
overschrijden als de fouten en onzekerheden in de financiële informatie
die naar hun aard onze kwalitatieve tolerantiegrenzen
overschrijden. Onder «fouten» verstaan wij financiële informatie
die niet rechtmatig tot stand is gekomen (dat wil zeggen: het begrotingsgeld
is niet volgens de regels ontvangen of uitgegeven) of niet deugdelijk is weergegeven
(dat wil zeggen: er is geen goede verantwoording afgelegd in het jaarverslag).
Wij spreken van «onzekerheden», wanneer wij door onvolkomenheden
in het financieel beheer niet kunnen vaststellen of er al dan niet sprake
is van fouten.
 2 BELEID
 Onze conclusie op hoofdlijnen is dat het Ministerie van OCW zich in voldoende
mate over haar beleid verantwoordt in het Jaarverslag 2009. Het ministerie
maakt werk van het verbeteren van de informatie in de begroting en het jaarverslag.
In het Beleidsverslag (onderdeel van het jaarverslag) is per kabinetsdoelstelling
informatie opgenomen over prestaties en een beleidsconclusie. Ook is hier
een relatie gelegd met de relevante indicatoren. Bij de beleidsartikelen is
over het algemeen meer aandacht voor de activiteiten van het ministerie en
minder voor resultaten of trends. Dit kan het ministerie nog verbeteren.
 
 In het Jaarverslag 2009 heeft het ministerie voldoende concrete informatie
opgenomen over het behalen van de operationele doelstellingen. Datzelfde geldt
ook voor de prestaties bij de operationele doelstellingen.
 Uit onze praktijktoets naar de verhoging van het percentage vrouwelijke
hoogleraren blijkt dat de middelen die de minister voor deze doelstelling
beschikbaar stelt, daadwerkelijk voor dit doel worden ingezet.
 De informatie over het door ons onderzochte prestatiegegeven Verwachte rendementen van studenten in het WO, HBO en BOL is op deugdelijke wijze tot stand gekomen.
 2.1 Beschikbaarheid van de beleidsinformatie
 In het Jaarverslag 2009 heeft het ministerie voor 76% van de operationele
doelstellingen concrete informatie opgenomen over het behalen van deze doelstellingen.
Concrete informatie over de prestaties is bij 85% van de operationele
doelstellingen beschikbaar. Het Jaarverslag 2009 biedt daarmee een vergelijkbaar
inzicht in de doelrealisatie en prestaties als het Jaarverslag 2008.
 2.2 Praktijktoets
 In onze praktijktoets bekijken we wat de bijdrage van het beleid is geweest
aan de oplossing van een bepaald maatschappelijk probleem, en gaan we na of
het voor dit beleid bestemde geld besteed is aan de afgesproken doelen. Bij
het Ministerie van OCW hebben wij een praktijktoets uitgevoerd naar het verhogen
van het percentage vrouwelijke hoogleraren. Deze doelstelling valt onder beleidsartikel
16 Onderzoek en wetenschapsbeleid uit het Jaarverslag van het Ministerie van
OCW. Het financieel belang dat met dit onderwerp is gemoeid, bedraagt € 6
miljoen.
 In het kader van de Lissabonstrategie voor duurzame economische groei
en werkgelegenheid in Europa hebben de Europese landen onder meer afgesproken
dat in 2010 25% van de hoogleraren vrouw moet zijn. In Nederland was
eind 2008 11,6% van de hoogleraren vrouw. De minister geeft aan de
doelstelling van 25% vrouwelijke hoogleraren in 2010 niet te gaan halen.
 
 Uit onze praktijktoets blijkt dat de middelen die de minister voor deze
doelstelling beschikbaar stelt, voor dit doel worden ingezet. De toename van
het aantal vrouwelijke hoogleraren is echter van meer factoren afhankelijk
dan alleen geld. Op de universiteiten moet een cultuuromslag plaatsvinden
waardoor meer vrouwelijke wetenschappers worden gestimuleerd om de top te
halen. Hierop heeft het Ministerie van OCW weinig invloed omdat de universiteiten
autonoom zijn. Om de doelstelling te kunnen halen is volgens het Ministerie
van OCW nog vele jaren de gezamenlijke inzet van overheid en universiteiten
nodig.
 2.3 Oordeel over totstandkoming informatie in jaarverslag
over gevoerd beleid
 In onderstaand kader staat ons oordeel over de totstandkoming van de informatie
die in het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van OCW wordt verstrekt over
het gevoerde beleid. Wij geven hierover jaarlijks een oordeel krachtens de
CW 2001. Dit jaar hebben wij de totstandkoming van het prestatiegegeven Verwachte rendementen van studenten in het WO, HBO en BOL
(artikel 11) uit het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van OCW onderzocht.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Oordeel 
 
 
 Op grond van ons onderzoek
hebben wij vastgesteld dat de informatie over het presta- tiegegeven Verwachte rendementen van studenten in het WO, HBO en BOL
op deugde- lijke wijze tot stand is gekomen en voldoet aan de verslaggevingseisen.
 
 
 
 
 3 BEDRIJFSVOERING
 
 Onze conclusie op hoofdlijnen is dat het Ministerie van OCW de bedrijfsvoering
over het algemeen onder controle heeft. In de bedrijfsvoeringsparagraaf gaat
de minister uitgebreid in op de bedrijfsvoering. Hij geeft aan dat er in 2009
sprake was van beheerste bedrijfsprocessen, met uitzondering van de beheersing
van het bekostigingsproces primair onderwijs en de ov-chipkaart. De minister
waarschuwt wel dat door de afgesproken vermindering van het aantal ambtenaren
de grenzen van de organisatie zijn bereikt. Dit zou tot gevolg kunnen hebben
dat de beheersing van de bedrijfsprocessen onder druk komt te staan.
 
 Een team onder leiding van de secretaris-generaal monitort de aanpak en
oplossing van de door de auditdienst van het ministerie en de Algemene Rekenkamer
gesignaleerde tekortkomingen strak. Wij juichen deze aanpak toe. Dit heeft
ertoe geleid dat in 2009 elf tekortkomingen geheel of nagenoeg geheel werden
opgelost. In 2009 signaleerde de auditdienst echter ook vijf nieuwe tekortkomingen.
 Wij hebben in 2009 drie onvolkomenheden geconstateerd, te weten: een bestaande
en twee nieuwe onvolkomenheden. Daarnaast is een onvolkomenheid opgelost.
Wij concluderen dat waakzaamheid geboden blijft.
 De bedrijfsvoeringsprocessen van het ministerie zijn over het algemeen
in opzet toereikend. Desondanks slagen niet alle directies er altijd in om
volgens de beschreven opzet te werken. Zo ontbreken soms afdoende maatregelen
van interne controle. Deze maatregelen moeten ervoor zorgen dat de juiste
procedures worden gevolgd en dat tekortkomingen in deze processen tijdig worden
gesignaleerd en/of gecorrigeerd. Het betreft maatregelen voor informatiebeveiliging,
het inkoopbeheer (waaronder de naleving van de Europese aanbestedingsregels),
het navolgen van de intern verplichte procedure voor de totstandkoming van
nieuw beleid en/of nieuwe wetgeving en de implementatie van een digitaal informatievoorzieningssysteem.
Daarnaast ontbreekt voldoende toezicht op deze processen door de controllers
van de directoraten-generaal en/of de directie Financieel-Economische Zaken.
 Wij bevelen aan om de interne controle en het toezicht op deze bedrijfsvoeringsprocessen
in te richten, dan wel aan te scherpen.
 
 Verder wijzen wij opnieuw op het belang van een goede kennis van de comptabele
voorschriften. Hiermee kan het Ministerie van OCW de gevolgen van de beleidshandelingen
tijdig, juist en volledig in de departementale boekhouding vastleggen.
 3.1 Ontwikkeling in de bedrijfsvoering
 Onderstaande figuur toont de ontwikkeling van de onvolkomenheden in de
bedrijfsvoering van het Ministerie van OCW over de afgelopen drie jaar. Te
zien is welke (ernstige) onvolkomenheden wij de laatste jaren hebben aangetroffen
in het financieel beheer en het materieelbeheer en in de overige onderdelen
van de bedrijfsvoering, en welke onvolkomenheden zijn opgelost.
 
 
 Wij hebben in 2009 drie onvolkomenheden geconstateerd in de bedrijfsvoering
van het ministerie. Deze komen aan bod in § 3.2 en § 3.3.
Een toelichting op de eerdergenoemde onvolkomenheden is opgenomen in het achtergronddocument Toelichting op het rapport bij het Jaarverslag 2009 van het Ministerie
van OCW. Dit document staat op onze website www.rekenkamer.nl.
 3.2 Oordeel over het financieel beheer en materieelbeheer
 In onderstaand kader staat ons oordeel over het financieel beheer en het
materieelbeheer van het Ministerie van OCW. Krachtens de CW 2001 gaan wij
jaarlijks na of deze onderdelen van de departementale bedrijfsvoering voldoen
aan de daaraan gestelde eisen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Oordeel 
 
 
 De onderzochte onderdelen van het financieel
beheer, het materieelbeheer en de daartoe bijgehouden administraties van het
Ministerie van OCW voldeden in 2009 aan de in de CW 2001 gestelde eisen, met
uitzondering van:
 
 
 – het inkoopbeheer (waaronder
de naleving van de Europese aanbestedingsregels); 
 
 
 – de interne beheersing bekostigingsproces
primair onderwijs CFI.
 
 
 
 
 3.2.1 Inkoopbeheer
 Bij het Ministerie van OCW zijn directies er zelf voor verantwoordelijk
dat zaken die (mogelijk) Europees aanbesteed moeten worden aan de directie
Concernondersteuning (CO) worden gemeld. Dit gebeurt niet altijd. De directie
CO heeft een adviesrol en kan de inkoop begeleiden. Hoewel het ministerie
beschikt over Europees aanbestede raamcontracten, is er geen toezicht
geregeld of directies hiervan gebruikmaken. Ook bestaat het risico dat directies
afzonderlijke contracten afsluiten die, gebundeld met opdrachten van andere
directies, wel Europees aanbesteed hadden moeten worden.
 
 Wij merken het inkoopbeheer (waaronder de naleving van de Europese aanbestedingsregels)
aan als onvolkomenheid. Deze onvolkomenheid betreft:
 • de ontoereikende opzet van het Europese aanbestedingsproces;
 • het niet voldoende (controleerbaar) naleven van de geldende wet-
en regelgeving;
 • de op onderdelen ontoereikende vastleggingen van contracten in
het contractenregistratiesysteem (CRIS).
 
 Onze aanbevelingen zijn:
 • Breng de opzet van het Europese aanbestedingsproces in lijn met
de regels.
 • Waarborg het toezicht op dit proces beter.
 • Leg alle contracten vanaf € 50 000 exclusief btw
tijdig en juist vast in het contractenregistratiesysteem.
 3.2.2 Interne beheersing bekostigingsproces primair
onderwijs CFI
 Wij handhaven de onvolkomenheid uit ons Rapport bij
het Jaarverslag 2008 van het Ministerie van OCW (Algemene Rekenkamer,
2009). Vorig jaar constateerden wij dat de baten-lastendienst
Centrale Financiën Instellingen (CFI) onvoldoende
maatregelen van interne beheersing heeft getroffen in het bekostigingssysteem
van het primair onderwijs. CFI heeft als primaire taak het verstrekken van
financiële middelen aan onderwijsinstellingen en gemeenten namens het
Ministerie van OCW. Het gaat hier om vele miljarden euro’s.
 CFI heeft een verbeterplan opgesteld en heeft de wijze waarop de interne
beheersing plaatsvindt in de loop van 2009 beschreven. Sinds vorig jaar heeft
CFI zich aanzienlijk ingespannen en een positieve ontwikkeling laten zien.
De opzet is dus grotendeels gereed, maar in 2009 en begin 2010 kon de werking
van de getroffen maatregelen nog niet worden vastgesteld.
 
 Onze aanbevelingen zijn:
 • Werk aan de verdere implementatie van het verbeterplan.
 • Voer de interne beheersing uit conform de beschreven opzet.
 • Maak de werking van de interne beheersing zichtbaar door goede
vastleggingen.
 • Ontwikkel managementinformatie over de interne beheersing.
 • Zorg voor goede kennisopbouw over interne beheersing bij de medewerkers.
 3.3 Overige onderdelen van de bedrijfsvoering
 Er is ook een onvolkomenheid in de overige onderdelen van de bedrijfsvoering.
 3.3.1 Informatiebeveiliging
 Het informatiebeveiligingsbeleid is in opzet goed, voldoet aan de wet-
en regelgeving. Wij constateren dat de geldende wet- en regelgeving niet voldoende
wordt nageleefd. Dit kan verstoring van de bedrijfsprocessen tot gevolg hebben.
Ook functioneert het managementcontrolsysteem op dit punt onvoldoende.
Wij merken informatiebeveiliging aan als onvolkomenheid in de overige onderdelen
van de bedrijfsvoering.
 
 Onze aanbevelingen zijn:
 • Neem alle onderdelen van informatiebeveiliging op in de reguliere
planning- & controlcyclus.
 • Intensiveer het toezicht op de correcte naleving van de regelgeving
en de werking van de informatiebeveiliging.
 3.4 Oordeel over totstandkoming informatie in jaarverslag
over bedrijfsvoering
 In onderstaand kader staat ons oordeel over de totstandkoming van de informatie
die in het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van OCW staat vermeld over
de bedrijfsvoering van het departement. Krachtens de CW 2001 gaan wij jaarlijks
na of deze informatie tot stand is gekomen volgens de daarvoor geldende regels.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Oordeel 
 
 
 De informatie over de bedrijfsvoering
in het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van OCW is op deugdelijke wijze
tot stand gekomen en voldoet aan de verslaggevings- voorschriften.
 
 
 
 
 4 FINANCIËLE INFORMATIE
 In dit hoofdstuk staan onze oordelen over de financiële informatie
(§ 4.1) en over de saldibalans (§ 4.2) in het Jaarverslag
2009 van het Ministerie van OCW. Krachtens de CW 2001 gaan wij jaarlijks na
of deze informatie voldoet aan de daaraan gestelde eisen.
 4.1 Oordeel over de financiële informatie
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Oordeel 
 
 
 De financiële informatie
in het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van OCW voldoet aan de eisen die
de CW 2001 stelt. Dit betekent dat wij geen belangrijke fouten en onzekerheden
in de rechtmatigheid en de deugdelijke weergave hebben geconstateerd die de
tolerantiegrenzen overschrijden, en dat de informatie voldoet aan de verslag-
gevingsvoorschriften. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Het totaalbedrag aan geconstateerde fouten
en onzekerheden blijft ook onder de tolerantiegrens voor de financiële
informatie in het jaarverslag als geheel.
 
 
 
 
 
 Een overzicht van alle fouten en onzekerheden
is opgenomen in de bijlagen van dit rapport.
 4.2 Oordeel over de saldibalans
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Oordeel 
 
 
 De informatie in de saldibalans
in het Jaarverslag 2009 van het Ministerie van OCW voldoet aan de eisen die
de CW 2001 stelt. Dit betekent dat wij geen belangrijke fouten en onzekerheden
in de rechtmatigheid en de deugdelijke weergave hebben geconsta- teerd die
de tolerantiegrenzen overschrijden en dat de informatie voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 In 2009 heeft het Ministerie
van OCW voor een bedrag van € 3,3 miljard aan open- staande voorschotten
afgerekend. Wij zijn van oordeel dat de afgerekende voorschot- ten voldoen
aan de daaraan te stellen eisen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Het totaalbedrag aan geconstateerde fouten
en onzekerheden in de saldibalansposten blijft ook onder de tolerantiegrens
voor de saldibalans als geheel.
 
 
 
 
 
 Een overzicht van alle fouten en onzekerheden
is opgenomen in de bijlagen van dit rapport.
 5. REACTIE MINISTER EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER
 5.1 Reactie minister
 De minister van OCW heeft op 27 april 2010 op ons rapport gereageerd.
Hierna volgt een samenvatting van zijn reactie. De volledige reactie is te
vinden op www.rekenkamer.nl.
 
 De minister reageert op de geconstateerde onvolkomenheden, op enkele aandachtspunten
bij de bedrijfsvoering en op de totstandkoming van beleidsinformatie in het
jaarverslag. Verder gaat de minister specifiek in op de twee nieuwe instrumenten
die we hebben gebruikt: de «kwaliteitskaart bedrijfsvoering» en «de
praktijktoets». Ofschoon deze twee instrumenten hun waarde hebben in
het compact weergeven van de geconstateerde onvolkomenheden en het geven van
een globaal zicht op de oplossing van maatschappelijke problemen, vraagt de
minister ook aandacht voor de beperking van deze instrumenten. Zonder adequate
toelichting kunnen verkeerde conclusies uit de kwaliteitskaart worden getrokken.
De praktijktoets geeft volgens de minister geen representatief beeld, terwijl
de buitenwereld dit wel van de Algemene Rekenkamer verwacht.
 Inkoopbeheer waaronder de naleving van de Europese aanbestedingsregels
 De minister erkent dat in 2009 in het inkoopproces enkele omissies zijn
opgetreden. Deze omissies richten zich op de administratieve kant van het
inkoopproces. De minister neemt onze aanbevelingen over het inkoopbeheer over.
Het ministerie van OCW gaat het inkoopproces, inclusief het Europees aanbesteden
en het tijdig betalen van facturen, opnieuw bekijken en herinrichten. In 2010
zorgt het ministerie voor de noodzakelijke vastlegging van contracten in het
contractregister.
 Het ministerie ziet in 2010 actief toe op een goed functionerend inkoopproces
en zal bij het herinrichten daarvan ook het tijdig betalen van facturen meenemen.
De minister verwacht dat het inkoopproces dan structureel geborgd zal zijn,
maar dat dit wel enige tijd zal kosten.
 Interne beheersing bekostigingsproces primair onderwijs
bij CFI
 De minister geeft aan bij de opzet van de processen, werkinstructies en
productiedossiers de door ons genoemde verbeterpunten mee te nemen. Deze aanpak
leidt volgens de minister tot de vereiste verslaglegging van de productieactiviteiten
en de bijbehorende controlemaatregelen over 2010. Hiervoor is een verbeterplan
opgesteld.
 CFI zet in 2010 de door de ons positief beoordeelde opzet van het verbeterplan
voort. De nadruk komt te liggen op de implementatie ervan. Daarnaast moeten
medewerkers via onder meer personeelsbijeenkomsten, opleidingen en trainingen
en door het uitvoeren van interne audits, bewuster worden van de noodzaak
tot verbetering. Bij de opzet van de processen, werkinstructies en productiedossiers
worden de door ons genoemde verbeterpunten meegenomen.
 Informatiebeveiliging
 De minister kan zich vinden in onze aanbevelingen. In de jaarlijkse slotrapportage
van de planning- & controlcyclus wordt informatiebeveiliging als afzonderlijk
onderwerp opgenomen. Verder wordt het toezicht op de naleving van de geldende
regelgeving geïntensiveerd, onder meer door het Bureau Beveiligingsambtenaar
en in het kader van het Toezichtsplan FEZ 2010. De minister geeft
aan hierdoor een integraal beeld van de werking van de informatiebeveiliging
te krijgen.
 Totstandkoming van beleidsinformatie
 De minister geeft aan dat de door ons aangegeven verbeterpunten voor de
totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid in overleg met de
Auditdienst al zijn opgepakt. De richtlijnen zijn inmiddels vernieuwd. Hiermee
worden de verantwoordelijkheden en bevoegdheden duidelijker. Ook zijn eisen
aan de beschrijving van de totstandkoming meer in lijn gebracht met de eisen
aan de brongegevens. Aanpassingen in de administratieve organisatie bij dit
proces komen de uitvoering van het toezicht, de toetsing en de controle ten
goede.
 5.2 Nawoord Algemene Rekenkamer
 Wij stellen vast dat de minister van OCW onze aanbevelingen onderschrijft
en op onderdelen al is gestart is met de implementatie daarvan. 
 KWALITEITSKAART
 Toelichting op het instrument kwaliteitskaart
 De kwaliteitskaart is een instrument van de Algemene Rekenkamer, dat is
bedoeld om de uitkomsten van ons rechtmatigheidsonderzoek op een compacte
manier te presenteren. De kwaliteitskaart plaatst de geconstateerde (ernstige)
onvolkomenheden in de bedrijfsvoering in het licht van de totale bedrijfsvoering
van het ministerie.
 
 De kwaliteitskaart bestaat uit twee delen. In deel I zijn onze bevindingen
gekoppeld aan de begrotingsartikelen van het ministerie. In deel II van de
kwaliteitskaart vormen de organisatieonderdelen van het ministerie en de te
beheersen bedrijfsvoeringsprocessen het uitgangspunt. Dit deel van de kaart
is mede gebaseerd op de Baseline financieel en materieel
beheer van het Ministerie van Financiën, waarin de normen voor
een goed financieel beheer en materieelbeheer zijn vastgelegd.
 In dit deel van de kaart zetten we het aantal beheerdomeinen waarin we
onvolkomenheden hebben geconstateerd af tegen het aantal beheerdomeinen dat
voor een goed functioneren van het ministerie «relevant», respectievelijk «kritisch»
is.
 Deel II van de kwaliteitskaart maakt ook zichtbaar aan welke onderwerpen
wij en/of de departementale auditdienst in de controle over 2009 extra aandacht
hebben besteed en waar wij (ernstige) onvolkomenheden hebben geconstateerd.
Met extra aandacht van de auditdienst bedoelen wij die aandacht voor de bedrijfsvoering
die de reguliere aandacht uit hoofde van de jaarlijkse wettelijke controle
overstijgt. Met extra aandacht van de Algemene Rekenkamer doelen wij op ons
departementspecifieke en ons rijksbrede onderzoek.
 Extra aandacht van de Algemene Rekenkamer en van de auditdienst betekent
niet per definitie dat alle aspecten van het desbetreffende
beheerdomein in het onderzoek zijn betrokken; de extra aandacht kan ook betrekking
hebben op een enkel aspect binnen het beheerdomein.
 
 Voor een verdere toelichting op het instrument kwaliteitskaart verwijzen
wij naar onze website: www.rekenkamer.nl. Hier vindt u achtergrondinformatie
over de kwaliteitskaart en over de gehanteerde criteria en ordeningsprincipes.
 
 
 
 Toelichting op de kwaliteitskaart van het Ministerie van
OCW
 Toelichting op kaart deel I
 • Beleidsinformatie
 Deel I van de kwaliteitskaart van het Ministerie van OCW maakt per artikel
zichtbaar hoeveel procent van de uitgaven wordt toegelicht met specifieke,
meetbare en tijdgebonden beleidsinformatie en maakt zichtbaar of het eventuele
ontbreken van deze informatie door het ministerie wordt uitgelegd. In hoofdstuk
2 van de toelichting op dit rapport op internet wordt hierop uitgebreider
ingegaan.
 • Bedrijfsvoering
 Deel I van de kwaliteitskaart laat zien dat alle begrotingsartikelen van
het Ministerie van OCW worden geraakt door de onvolkomenheden die wij bij
dit ministerie hebben geconstateerd.
 Daarnaast hebben wij een onvolkomenheid geconstateerd bij een ander ministerie
dat een begrotingsartikel van het Ministerie van OCW raakt. Het betreft de
onvolkomenheid in het financieel beheer bij het kantoor Toeslagen van het
Ministerie van Financiën. Deze onvolkomenheid raakt begrotingsartikel
24 Kinderopvang van het Ministerie van OCW.
 • Financiële informatie
 Uit deel I van de kwaliteitskaart van het Ministerie van OCW blijkt dat
bij geen van de begrotingsartikelen de tolerantiegrens voor de omvang van
fouten en onzekerheden in de rechtmatigheid en deugdelijke weergave wordt
overschreden. De tolerantiegrens voor het jaarverslag van het Ministerie van
OCW als geheel wordt niet overschreden.
 Toelichting op kaart deel II
 Uit deel II van de kwaliteitskaart van het Ministerie van OCW blijkt dat
127 beheerdomeinen van belang zijn voor de bedrijfsvoering. Daarvan zijn negentien
beheerdomeinen als kritisch aan te merken. Van de 127 beheerdomeinen die van
belang zijn voor het goed functioneren van het ministerie hebben de auditdienst
van het Ministerie van OCW en/of wij tien beheerdomeinen extra onderzocht.
Daarvan waren er vijf kritisch en vijf relevant. Bij één kritisch
beheerdomein en twee relevante beheerdomeinen hebben wij een onvolkomenheid
geconstateerd:
 • een onvolkomenheid in het inkoopbeheer, waaronder de naleving van
de Europese aanbestedingsregels (zie AAL, punt 1);
 • een onvolkomenheid in de interne beheersing van het bekostigingsproces
primair onderwijs CFI (zie AAL, punt 2);
 • een onvolkomenheid in de naleving van wet- en regelgeving voor
informatiebeveiliging (zie AAL, punt 3).
 
 In hoofdstuk 3 zijn we de hierboven vermelde onvolkomenheden toegelicht.
 AUDIT ACTIELIJST 2010
 
 De Audit Actielijst (AAL) laat zien op welke punten de Algemene Rekenkamer
vindt dat het ministerie actie moet ondernemen. Deze punten kunnen zowel de
onvolkomenheden in het financieel beheer en materieelbeheer betreffen als
de onvolkomenheden in de overige onderdelen van de bedrijfsvoering. De lijst
vermeldt ook welke maatregelen de minister heeft aangekondigd om de onvolkomenheden
die wij hebben geconstateerd op te lossen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Eerste jaar constatering en artikel
 
 
 Stand van zaken en conclusie
 
 
 Aanbeveling
 
 
 Toezegging minister
 
 
 Meer informatie
 
 
 
 
 
 
 1. Inkoopbeheer (waaronder de naleving van de Europese aanbestedingsregels)
 
 
 
 2009Diverse
 De opzet van het onderdeel
Europees aanbesteden van dit proces is ontoereikend. Het toezicht is niet
geborgd. De geldende wet- en regel- geving wordt niet voldoen- de (controleerbaar)
nageleefd. Onvolledige contractenregistratie.
 Breng de opzet van het Europese aanbestedingsproces in lijn met
de Euro- pese aanbestedingsregels. Borg het toezicht op dit proces beter.
Leg alle contracten vanaf € 50 000 exclusief btw tijdig en
juist vast in het contrac- tenregistratiesysteem CRIS zodat controle achteraf
altijd mogelijk is en tijdig geanti- cipeerd kan worden op nieuwe aanbestedingen.
 De minister neemt onze aanbevelingen
over het inkoopbeheer over.
 § 3.2.1
 
 
 
 2. Interne beheersing bekostigingsproces primair onderwijs
CFI
 
 
 
 2008Artikel
1
 De opzet van de interne beheersing
is beschreven, maar de juiste werking hebben wij in 2009 nog niet kunnen vaststellen. 
 Werk aan de verdere imple-
mentatie van het verbeterplan. Voer de interne beheersing uit conform de beschreven
opzet. Maak de werking van de interne beheersing zichtbaar door goede vastleggingen.
Ontwikkel managementinformatie over de interne beheersing. Zorg voor goede
kennisopbouw over interne beheer- sing bij de medewerkers.
 De minister neemt bij de opzet van de processen, werkinstructies
en produc- tiedossiers de door ons genoemde verbeterpunten mee. Hiervoor is
een verbeterplan opgesteld. 
 § 3.2.2
 
 
 
 3. Informatiebeveiliging
 
 
 
 2009Alle 
 De wet- en regelgeving wordt niet
voldoende nageleefd. Hierdoor ont- staan risico’s van verstoring van
de bedrijfsprocessen. Informatiebeveiliging is niet volledig ingebed in het
managementcontrolsysteem. 
 Neem alle onderdelen
van informatiebeveiliging op in de reguliere planning- & controlcyclus.
Intensiveer het toezicht op de correcte naleving van de regelgeving en de
werking van de informatiebeveiliging.
 De minister neemt onze aanbevelingen over infor- matiebeveiliging over.
 § 3.3.1
 
 
 
 
 
 BIJLAGE OVERZICHT FOUTEN EN ONZEKERHEDEN IN DE FINANCIELE
INFORMATIE IN HET JAARVERSLAG 2009 VAN HET MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP (VIII)
 A. Verplichtingen (€ x 1000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art. nr.
 Omschrijving
 Verantwoord
bedrag
 Fout
 Onzekerheid
 Totaal F + O
 Tolerantie overschreden?
 Onzekerheid over volledig-heid
 
 
 
 
 
 
 
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1
 Primair onderwijs
 9 625 193
 37 600
 – 46 500
 4 646
 –
 88 746
 nee
 –
 
 
 3
 Voortgezet onderwijs
 7 183 021
 12 704
 – 49 277
 –
 –
 61 981
 nee
 –
 
 
 4
 Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
 3 846 651
 1 848
 –
 –
 –
 1 848
 nee
 –
 
 
 5
 Technocentra
 10 189
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 6
 Hoger beroepsonderwijs
 2 692 061
 –
 2 217
 2 957
 –
 5 174
 nee
 –
 
 
 7
 Wetenschappelijk onderwijs
 4 052 409
 –
 –
 –
 
 –
 –
 –
 
 
 8
 Internationaal onderwijsbeleid
 29 277
 484
 – 9
 –
 –
 493
 nee
 –
 
 
 9
 Arbeidsmarkt en personeelsbeleid
 203 820
 –
 – 59
 –
 –
 59
 nee
 –
 
 
 11
 Studiefinanciering
 3 617 833
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 12
 Tegemoetkoming onderwijsbijdrage
en schoolkosten
 162 639
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 13
 Lesgelden
 6 297
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 14
 Cultuur
 918 594
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 15
 Media
 929 447
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 16
 Onderzoek en wetenschapsbeleid
 1 152 585
 –
 – 15 700
 –
 –
 15 700
 nee
 –
 
 
 24
 Kinderopvang
 3 075 884
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 25
 Emancipatie
 11 229
 271
 – 50
 –
 –
 321
 nee
 –
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-beleidsartikelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 17
 Nominaal en onvoorzien
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 18
 Ministerie algemeen
 146 542
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 19
 Inspecties
 67 131
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 20
 Adviesraden
 6 478
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 Totaal
 37 737 280
 52 907
 – 109 378
 7 603
 –
 –
 
 –
 
 
 
 
 Individuele fouten in de deugdelijke weergave die de tolerantie
overschrijden
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art. nr.
 Post
 Fout
 
 
 
 
 
 
 Totaal individuele fouten
 0 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal verplichtingen
 37 737 280 
 
 
 
 
 Procentuele fout
 0,43%
 Tolerantiegrens niet overschreden 
 
 
 
 Procentuele onzekerheid
 0,02%
 Tolerantiegrens niet overschreden
 
 
 
 
 B/C. Uitgaven + ontvangsten (€ x 1000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art. nr.
 Omschrijving
 Verantwoord
bedrag*
 Fout
 Onzekerheid
 Totaal F + O
 Tolerantie overschreden?
 Onzekerheid over volledig-heid
 
 
 
 
 
 
 
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1
 Primair onderwijs
 9 628 863
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 3
 Voortgezet onderwijs
 6 852 007
 –
 445
 –
 –
 445
 nee
 –
 
 
 4
 Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
 3 531 439
 90 500
 –
 –
 –
 90 500
 nee
 –
 
 
 5
 Technocentra
 19 990
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 6
 Hoger beroepsonderwijs
 2 335 057
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 7
 Wetenschappelijk onderwijs
 3 795 694
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 8
 Internationaal onderwijsbeleid
 24 502
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 9
 Arbeidsmarkt en personeelsbeleid
 186 056
 1 000
 3 345
 4 075
 –
 8 420
 nee
 –
 
 
 11
 Studiefinanciering
 4 159 724
 1 490
 –
 10 920
 –
 12 410
 nee
 –
 
 
 12
 Tegemoetkoming onderwijsbijdrage
en schoolkosten
 178 164
 28
 –
 1 795
 –
 1 823
 nee
 –
 
 
 13
 Lesgelden
 193 492
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 14
 Cultuur
 970 543
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 15
 Media
 1 149 689
 –
 2 800
 –
 –
 2 800
 nee
 –
 
 
 16
 Onderzoek en wetenschapsbeleid
 1 354 302
 –
 –
 1 004
 –
 1 004
 nee
 –
 
 
 24
 Kinderopvang
 3 881 117
 51 500
 –
 32 800
 –
 84 300
 nee
 –
 
 
 25*
 Emancipatie
 14 279
 –
 –
 313
 –
 313
 nee
 –
 
 
 
 
 Niet-beleidsartikelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 17
 Nominaal en onvoorzien
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 18*
 Ministerie algemeen
 152 711
 2 385
 –
 8 085
 –
 10 470
 nee
 –
 
 
 19
 Inspecties
 67 368
 20
 84
 –
 –
 104
 nee
 –
 
 
 20
 Adviesraden
 6 478
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 Totaal
 38 501 475
 146 923
 5 784
 58 992
 –
 
 
 –
 
 
 
 * De
fouten worden (deels) veroorzaakt door onvolkomenheden in de bedrijfsvoering 
 
 
 
 
 ** Uitsplitsing
van het verantwoord bedrag naar uitgaven en ontvangsten vindt plaats in bijlagen
B en C
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (1)
 Totaal uitgaven en ontvangsten
 38 501 475
 Omvangsbasis uitgaven + ontvangsten
 
 
 
 
 Procentuele fout
 0,40%
 Tolerantiegrens
niet overschreden 
 
 
 
 
 Procentuele onzekerheid
 0,15%
 Tolerantiegrens niet overschreden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 (2)
 Totaal
 38 505 954
 Omvangsbasis uitgaven + ontvangsten + bijdrage(n) van derden baten-lastendiensten
 
 
 
 
 Procentuele fout
 0,40%
 Tolerantiegrens
niet overschreden 
 
 
 
 
 Procentuele onzekerheid
 0,15%
 Tolerantiegrens niet overschreden
 
 
 
 
 
 B. Uitgaven (€ x 1000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art. nr.
 Omschrijving
 Verantwoord
bedrag
 Fout
 Onzekerheid
 Totaal F + O
 Tolerantie overschreden?
 Onzekerheid over volledig-heid
 
 
 
 
 
 
 
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1
 Primair onderwijs
 9 567 428
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 3
 Voortgezet onderwijs
 6 788 278
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 4
 Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
 3 507 340
 90 500
 –
 –
 –
 90 500
 nee
 –
 
 
 5
 Technocentra
 10 189
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 6
 Hoger beroepsonderwijs
 2 323 653
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 7
 Wetenschappelijk onderwijs
 3 781 800
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 8
 Internationaal onderwijsbeleid
 24 418
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 9
 Arbeidsmarkt en personeelsbeleid
 178 436
 1 000
 – 1 929
 4 075
 –
 7 004
 nee
 –
 
 
 11
 Studiefinanciering
 3 617 833
 1 490
 –
 10 612
 –
 12 102
 nee
 –
 
 
 12
 Tegemoetkoming onderwijsbijdrage
en schoolkosten
 162 639
 28
 –
 1 795
 –
 1 823
 nee
 –
 
 
 13
 Lesgelden
 6 297
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 14
 Cultuur
 934 749
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 15
 Media
 902 098
 –
 – 1 400
 –
 –
 1 400
 nee
 –
 
 
 16
 Onderzoek en wetenschapsbeleid
 1 167 402
 –
 –
 1 004
 –
 1 004
 nee
 –
 
 
 24
 Kinderopvang
 3 078 792
 51 500
 –
 32 800
 –
 84 300
 nee
 –
 
 
 25*
 Emancipatie
 13 990
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-beleidsartikelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 17
 Nominaal en onvoorzien
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 18*
 Ministerie algemeen
 146 555
 2 385
 –
 8 085
 –
 10 470
 nee
 –
 
 
 19
 Inspecties
 67 131
 20
 – 42
 –
 –
 62
 nee
 –
 
 
 20
 Adviesraden
 6 478
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 Totaal
 36 285 506
 146 923
 – 3 371
 58 371
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 
 * De fouten worden (deels) veroorzaakt door onvolkomenheden in de
bedrijfsvoering
 Individuele fouten in de deugdelijke weergave die de tolerantie
overschrijden
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art. nr.
 Post
 Fout
 
 
 
 
 
 
 Totaal individuele fouten
 0 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal uitgaven
 36 285 506
 
 
 
 
 Procentuele fout
 0,41%
 Tolerantiegrens niet overschreden
 
 
 
 Procentuele onzekerheid
 0,16%
 Tolerantiegrens niet overschreden
 
 
 
 
 C. Ontvangsten (€ x 1000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art. nr.
 Omschrijving
 Verantwoord
bedrag
 Fout
 Onzekerheid
 Totaal F + O
 Tolerantie overschreden?
 Onzekerheid over volledig-heid
 
 
 
 
 
 
 
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 
 
 
 
 
 
 
 Beleidsartikelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 1
 Primair onderwijs
 61 435
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 3
 Voortgezet onderwijs
 63 729
 –
 445
 –
 –
 445
 nee
 –
 
 
 4
 Beroepsonderwijs en volwasseneneducatie
 24 099
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 5
 Technocentra
 9 801
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 6
 Hoger beroepsonderwijs
 11 404
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 7
 Wetenschappelijk onderwijs
 13 894
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 8
 Internationaal onderwijsbeleid
 84
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 9
 Arbeidsmarkt en personeelsbeleid
 7 620
 –
 – 1 416
 –
 –
 1 416
 nee
 –
 
 
 11
 Studiefinanciering
 541 891
 –
 –
 308
 –
 308
 nee
 –
 
 
 12
 Tegemoetkoming onderwijsbijdrage
en schoolkosten
 15 525
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 13
 Lesgelden
 187 195
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 14
 Cultuur
 35 794
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 15
 Media
 247 591
 –
 – 1 400
 –
 –
 1 400
 nee
 –
 
 
 16
 Onderzoek en wetenschapsbeleid
 186 900
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 24
 Kinderopvang
 802 325
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 25
 Emancipatie
 289
 –
 –
 313
 –
 313
 nee
 –
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Niet-beleidsartikelen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 17
 Nominaal en onvoorzien
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 18
 Ministerie algemeen
 6 156
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 19
 Inspecties
 237
 –
 – 42
 –
 –
 42
 nee
 –
 
 
 20
 Adviesraden
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 Totaal
 
 2 215 969
 –
 – 2 413
 621
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 
 Individuele fouten in de deugdelijke weergave die de tolerantie
overschrijden
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art. nr.
 Post
 Fout
 
 
 
 
 
 
 Totaal individuele fouten
 0 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Totaal ontvangsten
 2 215 969
 
 
 
 
 Procentuele fout
 0,11%
 Tolerantiegrens niet overschreden 
 
 
 
 Procentuele onzekerheid
 0,03%
 Tolerantiegrens niet overschreden
 
 
 
 
 D. Baten-lastendiensten (€ x 1000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art. nr.
 Omschrijving
 Verantwoord
bedrag
 Fout
 Onzekerheid
 Totaal F + O
 Tolerantie overschreden?
 Onzekerheid over volledigheid
 
 
 
 
 
 
 
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 
 
 
 
 
 
 Nationaal
Archief
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 24 736
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 Bijdrage moederdepartement
 22 820
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 Centrale
Financiële Instellingen
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Baten
 64 681
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 Bijdrage moederdepartement
 62 118
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 Procentuele onzekerheid
 0,00%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 E. Saldibalans (€ x 1000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Art. nr.
 Omschrijving
 Verantwoord
bedrag
 Fout
 Onzekerheid
 Totaal F +O
 Onzekerheid over volledig-heid
 
 
 
 
 
 
 
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 
 
 
 
 
 Museaal aankoopfonds
 53 600
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 Risicopremie Garantstelling
 929
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 3
 Liquide middelen
 2 584
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 5
 Uitgaven buiten begrotingsverband
 4 852
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 6
 Ontvangsten buiten begrotingsverband
 17 006
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 8
 Extracomptabele vorderingen
 15 603 369
 –
 – 3 175
 –
 –
 3 175
 –
 
 
 9
 Extracomptabele schulden
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 10
 Voorschotten
 5 300 258
 –
 – 14 500
 –
 200 000
 214 500
 –
 
 
 11
 Garantieverplichtingen
 1 503 020
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 12
 Openstaande verplichtingen
 25 350 248
 –
 – 110 513
 –
 311
 110 824
 –
 
 
 13
 Deelnemingen
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 –
 
 
 
 Procentuele onzekerheid
 0,42%
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Tolerantiegrens
niet overschreden
 
 
 
 
 
 F. Afgerekende voorschotten (€ x 1000)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Omschrijving
 Verantwoord
bedrag
 Fout
 Onzekerheid
 Totaal F + O
 Tolerantie overschreden?
 Onzekerheid over volledig-heid
 
 
 
 
 
 
 
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 Rechtmatigheid
 Deugdelijke weergave
 
 
 
 
 
 
 Totaal afgerekende voorschotten
 3 304 265
 –
 –
 –
 –
 –
 
 –
 
 
 
 
 GEBRUIKTE AFKORTINGEN
 
 
 
 
 
 
 AAL
 Audit Actielijst
 
 
 CFI
 Centrale Financiën
Instellingen 
 
 
 CO
 (directie) Concernondersteuning 
 
 
 CRIS
 Contractenregistratiesysteem 
 
 
 CW 2001
 Comptabiliteitswet
2001 
 
 
 OCW
 (Ministerie van) Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap
 
 
 
 
 
 Op www.rekenkamer.nl staat een verklarende woordenlijst met begrippen
die veel voorkomen in onze rapporten bij de jaarverslagen.
 
 
 
 
 Wetenschappelijk onderwijs, hoger beroepsonderwijs en beroepsopleidende
leerweg.
 
 
 Algemene Rekenkamer (2009). Rapport bij het Jaarverslag
2008 van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII).
Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 924 VIII, nr. 2.
Den Haag: Sdu.
 
 
 Met ingang van 1 januari 2010 is CFI in Zoetermeer gefuseerd met
de IB-Groep in Groningen tot Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). CFI heet nu
DUO-Z, IB-Groep heet voortaan DUO-G.
 
 
 De Algemene Rekenkamer kan op grond van de Comptabiliteitswet 2001 artikel
88 en 89 eventueel bezwaar maken tegen alle onvolkomenheden in het financieel
beheer, het materieelbeheer en de daartoe bijgehouden administraties.