Vaststelling begroting van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2005; Verslag schriftelijk overleg over het jaarverslag van de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie (Kamerstuk 29800 XVI, nr. 157)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29800-XVI, nr. 200

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

01-08-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

29800-XVI nr. 200

26-07-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamVraag CDA-fractie + antwoord staatssecretaris1Vragen PvdA-fractie + antwoorden staatssecretaris234Vragen ChristenUnie-fractie + antwoorden staatssecretaris56789101112Vragen SGP-fractie + antwoorden staatssecretaris1314151617181920212223242526272829303132
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29800-XVIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 46 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 800 XVIVaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2005nr. 200VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEGVastgesteld 26 juli 2005In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport1 bestond er bij enkele fractie behoefte een aantal vragen ter beantwoording
voor te leggen aan de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
over de brief van 22 april 2005 inzake het jaarverslag van de Regionale
Toetsingscommissies Euthanasie (29 800 XVI, nr. 157).De op 10 juni 2005 toegezonden vragen zijn met de door de staatssecretaris
bij brief van 25 juli 2005 toegezonden antwoorden hieronder afgedruk.De voorzitter van de commissie,BlokAdjunct-griffier van de commissie,SjerpVraag CDA-fractie + antwoord staatssecretaris1Wanneer een arts zonder uitdrukkelijk verzoek van een
patiënt tot levensbeëindiging overgaat, dient de gemeentelijke lijkschouwer
de zaak direct te zenden aan de desbetreffende officier van justitie. Hoe
vaak was hiervan sprake in 2004 en met welke gevolgen? (blz. 7)In 2004 heeft het College van procureurs-generaal zes door de parketten
gemelde zaken besproken waarin sprake was levensbeëindiging zonder een
verzoek van de patiënt.In vier gevallen betrof het pasgeborenen bij wie sprake was van uitzichtloos
en ondraaglijk lijden (ernstige vormen van spina bifida in combinatie met
andere ernstige afwijkingen, zoals hersenafwijkingen en hydrocephalie). In
al deze gevallen heeft consultatie plaatsgevonden en hebben de ouders, na
intensief overleg met de betrokken artsen over de diagnose en prognose van
de aandoeningen van hun kinderen, ingestemd met de levensbeëindiging.
De levensbeëindiging is in deze zaken bovendien op medisch verantwoorde
wijze uitgevoerd. De zaken zijn daarom met instemming van de Minister van
Justitie geseponeerd.In een geval betrof het een comateuze volwassen patiënt. Het openbaar
ministerie heeft in die zaak hoger beroep ingesteld tegen het vonnis van de
rechtbank waarbij de verdachte is vrijgesproken.Het laatste aan het College van procureurs-generaal gemelde geval betrof
een peuter bij wie sprake was van uitzichtloos en ondraaglijk lijden (gendefect,
stoornissen in het afweersysteem en ernstige spierspasmen). Deze zaak is met
instemming van de Minister van Justitie geseponeerd, omdat de betrokken arts,
evenals de artsen in de vier gevallen van levensbeëindiging bij pasgeborenen,
een beroep op noodtoestand toekwam. Deze arts heeft echter wel een waarschuwing
gekregen in verband met het plegen van valsheid in geschrifte, omdat hij ten
onrechte een verklaring van natuurlijke dood heeft afgegeven.Vragen PvdA-fractie + antwoorden staatssecretaris2De berichte casuïstiek laat in principe een zorgvuldige
afwegingsprocedure zien bij de diverse regionale commissies. Hoe duidt men
de ogenschijnlijke stabilisatie in het aantal meldingen? Hoe wordt het feit
verklaard dat de meldingsaantallen van 2001 zelfs niet worden bereikt? (blz.
11)In het jaar 2004 is voor het eerst een einde gekomen aan het dalend aantal
meldingen dat vanaf 1999 zichtbaar werd. Op zichzelf zegt een daling
of stijging van het aantal meldingen nog niets over de meldingsbereidheid
van artsen. Op dit moment wordt onderzoek gedaan naar de verhouding tussen
het totale aantal euthanasiegevallen en het aantal gemelde gevallen. In het
onderzoek komt ook aan de orde op welke manier de ontwikkeling van het meldingspercentage
kan worden verklaard. 3Hoe verhoudt zich dit jaar het aantal meldingen tot
het aantal niet meldingen en hebben de commissies zich in het verslagjaar
op enigerlei wijze met de bevordering van meldingen beziggehouden?Zie het antwoord op vraag 2. De commissies hebben naast hun hoofdtaak –
het toetsen van meldingen – ook een rol bij de verhoging van de kwaliteit
van levensbeëindigend handelen. Zij doen dit onder meer door het geven
van voorlichting. Zij verlenen medewerking aan de opleiding tot consulent
die wordt verzorgd door «Steun en Consultatie bij Euthanasie in Nederland» en zij geven presentaties aan onder meer GGD's en
(huis)artsenverenigingen.4Zijn er uit de in casus 3 beschreven overwegingen verdere,
algemenere conclusies te trekken over het beoordelen van een euthanasiewens
bij iemand met een (beginnende) ziekte van Alzheimer?In ieder geval moet de arts beoordelen of is voldaan aan alle zorgvuldigheidscriteria.
In het geval dat iemand in het beginstadium van de ziekte van Alzheimer een
verzoek doet, moet extra aandacht worden besteed aan de beoordeling van de
vrijwilligheid en de weloverwogenheid van een euthanasiewens. Zo kan een arts
in aanvulling op het wettelijk voorgeschreven consult nog één
of meer deskundigen raadplegen. Daarbij kan gedacht worden aan een psychiater
of geriater. Deze zijn bij uitstek in staat om na te gaan of de patiënt
wilsbekwaam is, of hij zich bewust is van zijn ziekte en het te verwachten
beloop ervan en of de patiënt ondraaglijk lijdt.Vragen ChristenUnie-fractie + antwoorden staatssecretaris5In 2004 is in tegenstelling tot de vijf jaar daarvoor
geen sprake van een dalende trend in het aantal meldingen van euthanasie.
Dit kan duiden op een toename van de meldingsbereidheid van artsen of op een
toename van het aantal euthanasiegevallen in Nederland. Wat is de oorzaak
van deze ontwikkeling? (blz. 8)Zie het antwoord op vraag 2.6Uit het onderzoek van Van der Wal c.s. blijkt dat in
10 procent van de gevallen is besloten tot terminale sedatie, omdat er geen
uitdrukkelijk verzoek tot euthanasie was gedaan door de patiënt. In hoeverre
worden op dit moment criteria gehanteerd inzake het toepassen van terminale
sedatie? (blz. 9)Het is van belang om terminale sedatie en euthanasie uit elkaar te houden.
Terminale sedatie is een vorm van normaal medisch handelen, euthanasie is
dat niet. Binnen de beroepsgroepen zijn verschillende initiatieven genomen
om richtlijnen op te stellen voor terminale sedatie, ook wel palliatieve sedatie
genoemd. Zo komt de KNMG dit najaar met een richtlijn.7In het jaarverslag is een casus opgenomen over de toepassing
van euthanasie bij een patiënt die leed aan de ziekte van Alzheimer.
De arts en de consulent kwamen tot een verschillend oordeel over de wilsbekwaamheid
van de patiënt en over de vraag of het lijden van de patiënt als
ondraaglijk kon worden aangemerkt. De zorgvuldigheidseisen geven geen uitsluitsel
over wat er in dat geval moet worden gedaan. Kunt u toelichten hoe vaak het
voorkomt dat er een verschil van inzicht bestaat tussen arts en consulent,
en in hoeveel gevallen er dan toch wordt besloten om euthanasie toe te passen?
(blz. 15 en 16)Slechts zeer incidenteel blijkt uit de stukken die in het kader van een
melding door de commissies worden ontvangen dat de meldend arts en de consulent
verschillende inzichten hebben. In de bedoelde casus heeft de meldend arts
gekozen voor het inwinnen van advies bij enkele deskundigen. Voor de commissies
is in alle gevallen van belang inzicht te hebben in de manier
waarop tot een afweging is gekomen. Een goede verslaglegging is daarbij essentieel.8In het jaarverslag staat vermeld dat het criterium
van ondraaglijkheid van het lijden bij patiënten met de ziekte van Alzheimer
tot dilemma's kan leiden. Bij patiënten met de ziekte van Alzheimer wordt
het onderscheid gemaakt tussen lijden bij beginnende dementie en lijden in
een gevorderd stadium van dementie. In de medische beroepsgroep wordt algemeen
aangenomen dat een patiënt in comatueuze toestand niet ondraaglijk lijdt.
Is dit ook de opvatting die geldt voor patiënten in een gevorderd stadium
van dementie? Zo neen, op basis van welke overwegingen wordt gevorderde dementie
dan anders beoordeeld? (blz. 16 en 17)In de medische beroepsgroep wordt algemeen aangenomen dat patiënten
in een gevorderd stadium van dementie niet lijden onder het feit dat hun geestelijke
vermogens achteruit zijn gegaan, aangezien zij zich daar niet meer van bewust
zijn. Zij kunnen echter nog wel lijden onder symptomen die met de dementie
samenhangen. Een patiënt kan zich bijvoorbeeld angstig en onbegrepen
voelen. Daarnaast kan er bij een dementerende patiënt lijden ontstaan
als gevolg van een somatische ziekte. Het bepalen van de ondraaglijkheid ervan
is extra moeilijk, aangezien daarover geen goede communicatie meer mogelijk
is.9In het jaarverslag is een casus opgenomen over de toepassing
van euthanasie bij een patiënt met beginnende dementie. Zijn er ook gevallen
bekend van euthanasie bij patiënten met gevorderde dementie? Is de grens
tussen beginnende dementie en gevorderde dementie voldoende duidelijk afgebakend?
(blz. 17 en 18)Er zijn nooit gevallen gemeld van patiënten met gevorderde dementie.
Er is geen sprake van een duidelijke afbakening, want de periode van beginnende
dementie en de periode van vergevorderde dementie vloeien in elkaar over.
In deze tussenfase worden heldere momenten afgewisseld met momenten waarin
de patiënt erg verward is. Een arts moet voldoende inzicht hebben in
de medische toestand van de patiënt om te beoordelen of de patiënt
nog wilsbekwaam is, inzicht heeft in het eigen ziektebeeld en er dus sprake
is van beginnende dementie of dat sprake is van gevorderde dementie. Wanneer
een arts dit – bijvoorbeeld in de tussenfase – niet goed kan beoordelen,
dan moet hij om een nader advies vragen van een deskundige, zoals een psychiater
of geriater.10In het jaarverslag worden gevallen beschreven, waarbij
een consulent in eerste instantie vaststelt dat er nog niet aan alle zorgvuldigheidseisen
is voldaan. Op een later moment wordt alsnog besloten euthanasie toe te passen.
In hoeveel gevallen worden patiënten niet opnieuw geconsulteerd, maar
wordt telefonisch besloten of tot euthanasie kan worden overgegaan? Zijn er
richtlijnen of criteria met betrekking tot het opnieuw consulteren danwel
telefonisch afhandelen waaraan consulenten zich moeten houden bij het beoordelen
van een patiënt? (blz. 18)Het komt in de praktijk voor dat een consulent van mening is dat nog geen
sprake is van ondraaglijk lijden. In veel gevallen geeft de consulent dan
aan dat hij verwacht dat binnen een bepaald tijdsbestek door verdere achteruitgang
wel sprake zal zijn van ondraaglijkheid. In dat geval dient de arts de consulent
in een later stadium alsnog te benaderen om te overleggen of nu wel sprake
is van ondraaglijk lijden. Afhankelijk van de omstandigheden van het geval
kan het nodig zijn dat de consulent de patiënt nog een keer
bezoekt. In andere gevallen is telefonisch contact voldoende. Altijd is van
belang dat uit de verslaglegging van de arts blijkt dat vervolgcontact met
de consulent heeft plaatsgevonden of dat een tweede consultatie heeft plaatsgevonden.11Een van de zorgvuldigheidseisen voor het toepassen
van euthanasie is dat arts en patiënt samen tot de overtuiging moeten
komen dat er geen redelijke andere oplossing meer is. Hoe wordt in de praktijk
invulling gegeven aan het begrip «redelijke andere oplossing»?
In het jaarverslag wordt een casus beschreven waarin een patiënt euthanasie
verkiest boven een gang naar het verpleeghuis, omdat hij daar slechte ervaringen
mee had. Valt opname in een verpleeghuis onder een «redelijke andere
oplossing»? Zijn er situaties denkbaar waarin een patiënt een alternatief
niet mag weigeren? (blz. 24)Een patiënt is niet verplicht elke mogelijke behandeling te ondergaan.
Een reëel behandelperspectief bestaat wanneer sprake is van een behandeloptie
die naar huidig medisch inzicht uitzicht geeft op verbetering van de situatie
van de patiënt, binnen een afzienbare termijn en met een redelijke verhouding
tussen het resultaat en de belasting voor patiënt. Palliatieve zorg zal
niet altijd aan dit criterium kunnen voldoen. Bedoelde casus betrof een patiënt
die door zijn voortschrijdende ziekte op het laatst in een situatie was beland
waarin hij ten gevolge van zijn afhankelijkheid en lichamelijke complicaties
intensieve zorg nodig had. Zorg die hij in de thuissituatie niet meer (goed)
kon krijgen. Hoewel over het algemeen voor dergelijke situaties een opname
in een verpleeghuis een reële optie is om het lijden te verlichten, was
deze oplossing voor deze patiënt gelet op zijn eerdere ervaringen in
een verpleeghuis en daarmee zijn expliciete wens om waardig en in de thuissituatie
te sterven voor hem geen redelijke oplossing. Samen met de arts kwam de patiënt
tot het besluit dat euthanasie als enige oplossing was overgebleven. De commissie
was van oordeel dat de arts in zijn verslaglegging duidelijk had aangegeven
waarom de weigering van de patiënt in dit geval redelijk was.12In het jaarverslag wordt een casus beschreven waarin
van de consultatie-eis wordt afgeweken. Toch oordeelde de toetsingscommissie
dat de arts overeenkomstig de zorgvuldigheidseisen had gehandeld. Op grond
waarvan is de toetsingscommissie tot dit oordeel gekomen? Komt het vaker voor
dat een melding wordt «goedgekeurd», terwijl niet aan alle zorgvuldigheidseisen
is voldaan? (blz. 28 en 29)In casus 13 van het jaarverslag is er door de arts een psychiater als
consulent geraadpleegd. In principe wordt er daarmee niet afgeweken van de
consultatie-eis want de psychiater in kwestie was een andere, onafhankelijke
arts in de zin van de wet. Het is de bedoeling dat de consulent schriftelijk
zijn oordeel geeft over alle zorgvuldigheidseisen. De consulent in kwestie
had in zijn verslag de aard van het lijden van patiënt beschreven maar
niet met zoveel woorden een oordeel daarover gegeven. Door de schriftelijke
toelichting van de arts kwam voor de commissie vast te staan dat er bij patiënte
sprake was geweest van ondraaglijk lijden. Aangezien ook aan de andere zorgvuldigheidseisen
was voldaan kwam de commissie tot de conclusie dat de arts heeft gehandeld
overeenkomstig de zorgvuldigheidseisen.Vragen SGP-fractie + antwoorden staatssecretaris13Uit het jaarverslag blijkt niet hoe het in algemene
zin is gesteld met de kwaliteit van de verslaglegging door artsen. Onlangs
stelden twee deskundigen dat die kwaliteit zeer slecht is.1 Komt dit oordeel overeen met de bevindingen van de toetsingscommissies?
Op welke punten gaat het vooral mis?De kwaliteit van de verslaglegging is over het algemeen voldoende. In
vrijwel alle gevallen wordt het modelformulier gebruikt. Slechts incidenteel
komt het voor dat een meldend arts geen of summiere verslaglegging aanlevert.
Wanneer een toetsingscommissie nog vragen heeft na het lezen van de stukken,
dan wordt hierover contact opgenomen met de betreffende arts. De verslaglegging
door de zogeheten SCEN artsen is bijna altijd van goede kwaliteit. In dat
verband is het goed om nog eens op te merken dat SCEN nu ook wordt uitgebreid
naar ziekenhuizen en verpleeghuizen.14Onder het kopje «Euthanasie en dementie»
is te lezen: «In algemene zin kan niet worden gesteld dat euthanasie
bij patiënten met de ziekte van Alzheimer altijd in overeenstemming met
de zorgvuldigheidseisen kan worden uitgevoerd». Wordt hier uitgegaan
van een standpunt dat precies tegenovergesteld is aan dat van het kabinet?
Moet er niet juist gesteld worden dat er in principe geen sprake kan zijn
van euthanasie in dergelijke gevallen? (blz. 9)Uitgangspunt blijft dat een arts een euthanasie alleen dan zorgvuldig
heeft verricht als hij daarbij overeenkomstig de in de wet genoemde zorgvuldigheidseisen
heeft gehandeld. Wanneer euthanasie bij patiënten met de ziekte van Alzheimer
niet in overeenstemming met de zorgvuldigheidseisen kan worden uitgevoerd,
dan moet deze inderdaad in het geheel niet worden uitgevoerd.15Is een verklaring te geven voor het feit dat in de
noordelijke regio sprake is van een zeer sterke stijging van het aantal meldingen,
terwijl er in de regio Zuid-Holland en Zeeland juist sprake is van een blijvende
daling? (blz. 11)Zie het antwoord op vraag 2.16Hoe oordeelt u over casus 1, waarin sprake is van een
situatie waarbij de pijn draaglijk was, maar desondanks toch is overgegaan
tot euthanasie? (blz. 13)Zoals in het jaarverslag staat op blz. 16, is het soms moeilijk om de
ondraaglijkheid van het lijden vast te stellen. De ondraaglijkheid wordt bepaald
door het perspectief van de patiënt, zijn fysieke en psychische draagkracht
en zijn eigen persoonlijkheid. Vaak zijn pijn, misselijkheid, benauwdheid
e.d. factoren die het lijden ondraaglijk maken. Ook ontluistering, afhankelijkheid
en verlies van waardigheid kunnen het lijden voor een patiënt ondraaglijk
maken. Patiënte in genoemde casus takelde sterk af en werd afhankelijk
van anderen. Ook was zij misselijk en moest zij braken. Zij ervoer geen enkele
vreugde meer. Mede gezien de lange ziektegeschiedenis was de commissie overtuigd
van het feit dat het lijden uitzichtloos en voor patiënte ondraaglijk
was.17Wat is uw oordeel over de casus van de Alzheimerpatiënt?
Moet er niet worden gesteld dat in dergelijke situaties het oordeel moet worden
gevolgd zoals dit door de consulent was gegeven dat het lijden in zo'n situatie
niet invoelbaar is en bovendien de ondraaglijkheid juist minder zal worden?
Wat is in dergelijke situaties de betekenis van het breed gedragen gevoelen
dat zulke situaties geen ondraaglijk lijden vormen? (blz. 15)De arts is weliswaar verplicht een consulent te raadplegen, maar is niet
verplicht diens advies te volgen. Wel zal hij het advies van een consulent
in overweging nemen. In de casus van de Alzheimerpatiënt bevestigde de
consulent dat patiënt leed onder zijn afhankelijkheid van anderen, zijn
besef van de aftakeling en decorumverlies, het verlies van autonomie en zelfrespect
en de wetenschap dat zijn situatie alleen maar zou verergeren. De consulent
en de arts verschilden echter van inzicht over de vraag of dit lijden voor
patiënt invoelbaar ondraaglijk was. Om in dergelijke situaties tot een
zo afgewogen mogelijke beslissing te kunnen komen, zal een arts behoefte hebben
om meerdere deskundigen om een oordeel te vragen.In de medische beroepsgroep wordt inderdaad aangenomen dat patiënten
in een gevorderd stadium van dementie niet lijden onder het feit dat hun geestelijke
vermogens achteruit zijn gegaan. Dit doet echter niets af aan het lijden in
een eerder stadium van de ziekte, waarbij juist het besef van de te verwachten
verdere geestelijke en lichamelijke aftakeling een onderdeel van het lijden
uitmaakt.18Opent de gang van zaken in casus 5 niet de weg tot
het consulteren van meer deskundigen om op die manier alsnog bij een of meerdere
deskundigen ruimte te vinden voor euthanasie? (blz. 15)Een arts die een verzoek tot levensbeëindiging krijgt van een patiënt
die uitzichtloos en ondraaglijk lijdt dient volgens artikel 2 lid 1 onder
e van de WTL minstens één andere, onafhankelijke arts te raadplegen.
De wet geeft de arts met andere woorden de mogelijkheid meerdere deskundigen
als consulent te raadplegen over een verzoek tot euthanasie. De commissies
zien ook dat artsen in moeilijke gevallen van de mogelijkheid gebruik maken
om meerdere artsen te raadplegen. Het is belangrijk dat de arts bij een concreet
verzoek om euthanasie zijn eigen oordeel over de zorgvuldigheidseisen nauwkeurig
afweegt en toetst aan de mening van een of meer collega-artsen. De arts die
overgaat tot levensbeëindiging behoudt ten allen tijde de verantwoordelijkheid
daarvoor en wordt dienaangaande getoetst door de commissies.19Komen de toetsingscommissies het vaak tegen dat artsen
reeds van tevoren min of meer ongeclausuleerde toezeggingen hebben gedaan
aan patiënten? Hoe wordt hier vervolgens mee omgegaan door deze artsen?
(blz. 17)De commissies geven in hun jaarverslag in algemene zin aan dat een dilemma
kan ontstaan wanneer de arts de patiënt eerder heeft toegezegd medewerking
te verlenen aan euthanasie. Als deze arts na de toezegging wordt geconfronteerd
met (plotselinge) wijzigingen in de situatie, kan bij de arts (morele) druk
ontstaan. Dit wil niet zeggen dat de commissies deze situaties in hun meldingen
aantreffen.20Zijn er veel gevallen waarin de patiënt een redelijk
behandelalternatief weigert? Wat zijn hiervoor de redenen? Is er dan wel een
wettelijke grond voor euthanasie? (blz. 22)Uit de verslaglegging van de artsen blijkt dat patiënten aangeboden
behandelingsalternatieven meer dan eens weigeren. De patiënt doet dit
veelal op grond van persoonlijke overwegingen. Zo wordt als reden voor een
weigering aangevoerd dat het door de behandeling beoogde resultaat (verhoogde
kwantiteit van leven of vermindering van de klachten) niet opweegt tegen de
negatieve invloed van deze behandeling op de algehele kwaliteit van leven.
Behandelingen met als doel verlenging van leven maar met daarbij onverminderd
dezelfde of zelfs ernstigere klachten zijn voor patiënten veelal niet
acceptabel. Soms geven behandelingen met radiotherapie en chemotherapie zodanige
bijwerkingen dat het effect van de behandeling niet opweegt tegen de nadelen
ervan. Een ander voorbeeld is pijnbestrijding die in hogere doseringen leidt
te versuffing dan wel verlies van bewustzijn. Wanneer een reëel behandelingsperspectief
wordt geweigerd, dan bestaat op dat moment geen goede rechtsgrond voor euthanasie.
Zie het antwoord op de volgende vraag voor de beschrijving van een reëel
behandelingsperspectief.21In welke situaties wordt het weigeren van een behandelalternatief
wel geaccepteerd en wanneer niet? (blz. 22)Een patiënt mag iedere behandeling weigeren. Voor euthanasie is echter
vereist, dat er geen reëel behandelingsperspectief meer is. Een reëel
behandelperspectief is een behandeloptie die 1) naar huidig medisch inzicht
perspectief biedt op verbetering van de situatie van de patiënt, 2) binnen
een afzienbare termijn en 3) met een redelijk verhouding tussen het resultaat
en de belasting voor patiënt. De vraag of sprake is van een reëel
behandelingsperspectief moet per geval worden bekeken. Omdat dit afhankelijk
is van de specifieke omstandigheden van het individuele geval.22Hoe oordeelt u in het algemeen over de afwijzing van
opname in een verpleeghuis als redelijk behandelalternatief? Is er in dergelijke
situaties grond voor euthanasie? (blz. 23)Zoals hierboven aangegeven, kan deze vraag niet in het algemeen worden
beantwoord. Per geval moet worden bekeken of sprake is van een reëel
behandelingsperspectief. Als daarvan sprake is, dan bestaat er geen rechtsgrond
voor euthanasie.23Blijkens casus 9 zijn de mogelijkheden voor palliatie
niet eens onderzocht. Is deze indruk juist? Waarom is dit niet gebeurd? (blz.
24)Die indruk is niet juist. De mogelijkheden voor palliatie zijn in dit
geval door de arts en de overige behandelende specialisten uitgebreid onderzocht.
De palliatieve behandeling bestond uit hormonale therapie, radiotherapie,
derdelijns chemotherapie en het bestrijden van de pijnklachten. In het kader
van het bestrijden van de pijn werd de mogelijkheid van het verder ophogen
van de doses morfine door patiënte van de hand gewezen. In het verlengde
daarvan zou het advies van de consulent aan de arts om een palliatief consulent
te raadplegen over mogelijke alternatieven ten aanzien van de pijnbestrijding
en de eventuele uitkomst daarvan geen gevolg hebben gehad. Iedere palliatieve
mogelijkheid moet worden overwogen, maar niet iedere mogelijke palliatieve
behandeling moet ook worden geprobeerd. Het ophogen van de doses morfine zou
tot mogelijk voor de patiënt ongewenste bijwerkingen hebben geleid. Uit
de verslaglegging van de arts bleek dat in dit geval de weigering
van patiënt redelijk was.24Bent u van mening dat weigering van behandelalternatieven,
zonder dat duidelijk is welke alternatieven er nog zijn, ongewenst is? (blz.
24)Dat is inderdaad ongewenst. Voor een weloverwogen verzoek van de patiënt
is het noodzakelijk dat hij een voldoende inzicht heeft in zijn ziekte, de
gestelde diagnoses, prognoses en behandelmogelijkheden. 25Volgens het jaarverslag is in het algemeen een tweede
consultatie nodig als in een vroeg stadium nog geen sprake was van ondraaglijk
lijden. Als uitzondering wordt gewezen op de mogelijkheid van telefonisch
overleg als van tevoren duidelijk is aangegeven waaruit het op zeer korte
termijn intredende ondraaglijk lijden zal kunnen bestaan. In casus 4 blijkt
geen tweede consultatie te zijn geweest, terwijl er ook niet wordt gesproken
over van tevoren aangegeven verwachtingen. Zijn de volgens het jaarverslag
geldende regels dan niet zijn nageleefd? Wat is uw oordeel? (blz. 25 en 18)In casus 4 kwam de consulent tot de conclusie dat er op het moment van
de consultatie nog geen sprake was van een ondraaglijk lijden voor patiënte.
Patiënte had dit ook beaamd en zij gaf zelf de voorkeur aan een natuurlijk
overlijden. Gezien het ziektebeeld was het wel mogelijk dat een ileus zou
ontstaan en dat daarmee klachten zouden kunnen optreden waardoor het lijden
ondraaglijk zou worden voor patiënte. De consulent gaf in zijn verslag
aan, dat wanneer het lijden voor patiënte ondraaglijk zou worden, binnen
zes weken na de consultatie, een nieuw consult niet nodig zou zijn; indien
meer dan zes weken zouden zijn verstreken wèl. Uit de verslaglegging
van de arts bleek dat hij na zes dagen euthanasie uitvoerde bij patiënte.
Een tweede consultatie had hij derhalve niet nodig geacht.De arts had in zijn verslag niet duidelijk aangegeven wat er was veranderd
in de toestand van patiënte in de zes dagen na de consultatie. De arts
van de commissie benaderde de arts hierover telefonisch. Uit dit gesprek bleek,
dat de toestand van patiënte acuut was verslechterd door het ontstaan
van een ileus. De misselijkheid was toegenomen en patiënte had onhoudbare
buikkrampen. Uit het gesprek bleek dat de arts telefonisch contact had opgenomen
met de consulent en hem de veranderde situatie had voorgelegd. Voor de consulent
was het lijden nu ook invoelbaar ondraaglijk. Nu was naar zijn oordeel aan
de zorgvuldigheidseisen voldaan. Daar een en ander zich binnen zes dagen na
de consultatie afspeelde was de arts van mening dat de consulent patiënte
niet opnieuw had hoeven te bezoeken. De commissie deelde deze mening. De geldende
regels zijn nageleefd. De commissie was van mening dat de arts overeenkomstig
de zorgvuldigheidseisen had gehandeld.26In casus 11 is er tussen de eerste consultatie en het
telefonisch overleg zelfs sprake van een periode van twee maanden. Hoe heeft
de toetsingscommissie tot het oordeel kunnen komen dat in dit geval zorgvuldig
is gehandeld, gezien de genoemde regels? (blz. 27)Zie ook het antwoord op 25.De commissies hanteren geen vaste termijn voor de periode tussen consultatie
en uitvoering. Eén en ander is afhankelijk van de omstandigheden van
het geval. In casu was er geen ondraaglijk lijden op het moment van de consultatie,
maar de consulent gaf wel aan dat de palliatie te kort zou kunnen
schieten waardoor een ondraaglijk lijden voor patiënt zou ontstaan. Patiënt
had aangegeven dit tot elke prijs te willen voorkomen. Omdat uit de verslaglegging
van de arts niet duidelijk was wat er veranderd was werd een nadere schriftelijke
toelichting gevraagd. Hierin gaf de arts aan waardoor het lijden ondraaglijk
was voor patiënt. Ook bleek dat de arts de consulent telefonisch had
benaderd en hem had aangegeven wat er was veranderd in de toestand van patiënt.
In dat gesprek had de consulent aangegeven dat het ziekteproces volgens verwachting
verliep. Hij was van mening dat aan de zorgvuldigheidseisen was voldaan.De commissie was deze mening ook toegedaan, nu bleek dat er nogmaals overleg
was geweest tussen de arts en de consulent en er daadwerkelijk een situatie
van ondraaglijk lijden was ontstaan.27In casus 12 is zelfs geen sprake meer van telefonisch
overleg. Waarom is dat niet gebeurd? (blz. 27 en 28)In deze casus waren tussen de arts en de consulent duidelijke afspraken
gemaakt over de termijn waarbinnen ondraaglijkheid van lijden werd verwacht
door de snelle progressie van de ziekte. Afgesproken was dat wanneer de ondraaglijkheid
binnen een bepaalde periode zou ontstaan er geen tweede consultatie nodig
was. Binnen de afgesproken termijn vond de euthanasie plaats. De arts kon
in dit geval voldoende duidelijk maken dat patiënt inmiddels ondraaglijk
leed. Dit neemt niet weg dat een vorm van nadere afstemming tussen de arts
en de consulent in het algemeen de voorkeur verdient.28Deelt u de mening dat uit de drie voorbeelden (casus
4, 11 en 12) kan worden geconcludeerd dat de regels inzake consultatie niet
worden nageleefd?In het geheel niet. Wel blijkt daaruit dat de verslaglegging door zowel
de meldend arts als door de consulent voor de commissies van groot belang
is. Op die manier kunnen de commissies een volledig beeld krijgen van de omstandigheden
en de op basis daarvan gemaakte afwegingen.29Waarom wordt er volgens casus 13 genoegen genomen met
een onvolledig oordeel van een psychiater, zonder dat er wordt gevraagd om
een (aanvullend) oordeel van een andere arts? Gebeurt deze methode vaker?
Hoe oordeelt u hierover? (blz. 29)De commissies hebben vaker moeten constateren dat er in de protocollen
van ziekenhuizen aan de arts die euthanasie wil toepassen wordt voorgeschreven
om een psychiater te raadplegen. Het raadplegen van een psychiater kan met
name zinvol zijn wanneer er twijfels bestaan over de wilsbekwaamheid van patiënt
of de vrijwilligheid van het verzoek in verband met bijvoorbeeld tekenen van
een depressie. Tegen het raadplegen van een psychiater als consulent in het
algemeen bestaat op zich geen bezwaar mits deze in zijn verslag een oordeel
geeft over alle wettelijk zorgvuldigheidseisen. In casus 13 gaf de psychiater
niet met zoveel woorden een eigen oordeel over de ondraaglijkheid van het
lijden van patiënt. Uit de nadere schriftelijke toelichting van de arts
kwam voor de commissie de ondraaglijkheid van het lijden van patiënt
voldoende vast te staan. Om die reden kwam de commissie uiteindelijk tot het
oordeel dat de arts aan de zorgvuldigheidseisen had voldaan.30Zijn er door de Inspectie ook gesprekken gevoerd met
de individuele artsen uit casus 14 en casus 15, of is volstaan met de gesprekken
met het ziekenhuis? Is deze benadering geen ondergraving van de individuele
verantwoordelijkheid van de arts om volgens de regels te handelen? Bent u
van mening dat het beroep op «gewetensvol» of «integer en
betrokken» handelen als zodanig niet genoeg is? (blz. 30–33)De arts die euthanasie of hulp bij zelfdoding toepast is vanzelfsprekend
verantwoordelijk om de wettelijke procedure te volgen en is daarop aanspreekbaar.
Het is ook het handelen van die arts dat door de commissies getoetst wordt.
Dat neemt niet weg dat ook een rol is weggelegd voor de instelling waarin
een arts werkzaam is. De instelling heeft de verantwoordelijkheid om artsen
voldoende op de hoogte te stellen van de geldende regels.31Casus 15 is een voorbeeld van een situatie waarin het
onduidelijk is wat de verantwoordelijkheid is van respectievelijk de arts
en de verpleegkundigen. In tegenstelling tot het standpunt van de staatssecretaris
over de rol van verpleegkundigen, meldt NU'91 in een brief van 25 april
2005 aan de Kamer (bij u als bekend verondersteld) eveneens dat er veel onduidelijkheid
is. Kunt u aan de hand van deze reactie toelichten welke rol verpleegkundigen
hebben, zolang er nog geen sprake is van het in die brief genoemde protocol?De arts in casus 15 lijkt inderdaad niet een juist beeld te hebben gehad
van de verantwoordelijkheden volgens de wet. De verpleegkundigen hebben echter
goed gehandeld door te weigeren om uitvoeringshandelingen te verrichten en
door aan te geven dat niet de juiste methode werd gebruikt. Het onderzoek
naar de rol van verpleegkundigen bij euthanasie1
en mijn brief van 4 maart 2005 (Tweede Kamer, 29 800 XVI, nr. 137)
hadden als doel om meer duidelijkheid te geven over de rol van verpleegkundigen.
Het protocol van de beroepsorganisaties zal de duidelijkheid hopelijk nog
verder vergroten.32Kunt u toelichten op welke wijze in de vier gevallen
waarin niet zorgvuldig is gehandeld, concreet wordt gehandeld? Wat is de stand
van zaken?Casus 5: de Inspectie heeft de zaak voorgelegd aan het Medisch Tuchtcollege.Casus 10: De Inspectie voor de Gezondheidszorg oordeelde dat de arts voor
wat betreft de uitvoering niet geheel in overeenstemming met de medisch professioneel
standaard heeft gehandeld; de arts was onder andere tekort geschoten in de
documentatie van de gemaakte afspraken en had de verpleging de Dormicum®
laten ophogen. Verder was door de consulent aannemelijk gemaakt dat hij geen
medebehandelaar was, ofschoon patiënte hem bekend was. Naast het doen
van enkele aanbevelingen werden jegens de betrokkenen geen verdere stappen
ondernomen.Casus 14: de Inspectie heeft de Raad van Bestuur benaderd met vragen omtrent
procedures die in het ziekenhuis in zijn algemeenheid gelden ten aanzien van
overdracht van ernstig zieke patiënten door wie een euthanasieverzoek
is gedaan en ten aanzien van euthanasieverzoeken en de inwilliging hiervan.
De Raad van Bestuur is eveneens benaderd met vragen over de casus zelf. Naar
aanleiding van deze casus heeft de Raad van Bestuur besloten in het ziekenhuis
een uitgebreid protocol «Euthanasie» op te stellen en daarover
een symposium te organiseren.Casus 15: Deze zaak is nog in behandeling en daarom kunnen daarover nu
nog geen mededelingen worden gedaan.In een van deze vier gevallen heeft het College van procureurs-generaal
de betrokken hoofdofficier van justitie verzocht een vordering te doen tot
het instellen van een gerechtelijk vooronderzoek (casus 5). In twee van de
gevallen (de casus 10 en 15) heeft het College van procureurs-generaal besloten
de zaken tegen de bij de euthanasie betrokken artsen voorwaardelijk te seponeren.
In de zaken die door het openbaar ministerie voorwaardelijk worden geseponeerd,
heeft de officier van justitie een gesprek met de betrokken artsen gevoerd.
In het vierde geval (casus 14) heeft het College van procureurs-generaal besloten
tot een sepot. In al deze gevallen heeft de Minister van Justitie ingestemd
met de besluitvorming van het College van procureurs-generaal.XNoot1Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), Kalsbeek (PvdA), Rijpstra (VVD), Buijs (CDA),
Atsma (CDA), Arib (PvdA), Vendrik (GL), Kant (SP), Blok (VVD), voorzitter,
Smits (PvdA), Örgü (VVD), Verbeet (PvdA), Van Oerle-van der Horst
(CDA), ondervoorzitter, Vergeer (SP), Vietsch (CDA), Joldersma (CDA), Van
Heteren (PvdA), Smilde (CDA), Nawijn (Groep Nawijn), Van Dijken (PvdA), Timmer
(PvdA), Van Miltenburg (VVD), Hermans (LPF), Schippers (VVD), Omtzigt (CDA),
Azough (GL) en Koser Kaya (D66).Plv. leden: Rouvoet (CU), Verdaas (PvdA), Nijs MBA (VVD), Ferrier (CDA),
Çörüz (CDA), Blom (PvdA), Halsema (GL), Gerkens (SP), Veenendaal
(VVD), Hamer (PvdA), Weekers (VVD), Tjon-A-Ten (PvdA), Aasted Madsen-van Stiphout
(CDA), De Ruiter (SP), Ormel (CDA), Koomen (CDA), Waalkens (PvdA), Mosterd
(CDA), Varela (LPF), Bussemaker (PvdA), Heemskerk (PvdA), Oplaat (VVD), Kraneveldt
(LPF), Hirsi Ali (VVD), Eski (CDA), Van Gent (GL) en Bakker (D66).XNoot1Euthanasieverslagen van ziekenhuizen «onder de maat», Trouw,
6 juni 2005.XNoot1De rol van verpleegkundigen bij medische beslissingen rond het levenseinde,
verslag van een landelijk onderzoek naar betrokkenheid en praktijken. Door
Ada van Bruchem-van de Scheur e.a. De Tijdstroom, Utrecht (2004). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29800-XVI-200.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl