Regeling onderbouw VO; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30323, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

14-10-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

30323 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamALGEMEEN1. Inleiding2. Achtergrond: van basisvorming tot onderbouw3. Doelstellingen onderbouw voortgezet onderwijs4. Geen door de rijksoverheid opgelegde onderwijsvernieuwing5. Kerndoelen als leidraad voor de onderwijsprogramma's
in de onderbouw6. Inzet onderwijspersoneel7. Gebruik onderwijstijd8. Ruimte verantwoorden9. Toezicht en verantwoording10. Handhaafbaarheid11. Uitvoeringsgevolgen12. Advies OnderwijsraadDe socialiserende en kwalificerende functie van de onderbouw
van het voortgezet onderwijsKerndoelen: niveaus, definitie en substitutiemogelijkheidWerken in teamsDoorstroommogelijkheden voor leerlingenOnderwijstijdEvaluatiebepaling en afspraken tussen rijksoverheid en
scholen13. Financiële gevolgenARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel I, onderdeel A (artikel 1 WVO)Artikel I, onderdelen B en C (artikelen 7 en 8 WVO)Artikel I, onderdelen D, onder 1 (artikelen 10, 10b en
10d WVO), en H (artikel 22 WVO)Artikel I, onderdeel D (artikelen 10, 10b en 10d WVO),
onder 2Artikel I, onderdeel E (artikel 10f WVO)Artikel I, onderdeel F (artikelen 11a tot en met 11f WVO)Artikel 11aArtikel 11bArtikel 11cArtikel 11dArtikel 11eArtikel 11fArtikel I, onderdeel G (artikel 12 WVO)Artikel I, onderdeel I (artikel 23 WVO)Artikel I, onderdeel J (artikel 24a WVO)Artikel I, onderdeel K (artikel 33 WVO)Artikel IIIOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30323Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 73 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 323Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs inzake vervanging van
de basisvorming door een nieuwe regeling voor de onderbouw (regeling onderbouw
VO)nr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGHet advies van de Raad van State wordt niet openbaar gemaakt, omdat het
zonder meer instemmend luidt/uitsluitend opmerkingen van redactionele aard
bevat (artikel 25a, vierde lid, onderdeel b, van de Wet op de Raad van State).ALGEMEEN1. InleidingDit wetsvoorstel bevat een nieuwe regeling voor de onderbouw in het voortgezet
onderwijs, die in de plaats komt van de bepalingen over de basisvorming, de
huidige artikelen 11a tot en met 11g van de Wet op het voortgezet onderwijs
(hierna: WVO). De onderbouw voortgezet onderwijs omvat de eerste twee leerjaren
van het voortgezet onderwijs. In de onderbouw wordt de basis gelegd voor persoonlijk,
maatschappelijk en beroepsmatig functioneren van alle jongeren. Daarmee wordt
voortgebouwd op de bovenbouw van het primair onderwijs en voorbereid op de
vervolgtrajecten in de verschillende schoolsoorten in het voortgezet onderwijs.Dit wetsvoorstel biedt in essentie geen onderwijskundige, maar een bestuurlijke
vernieuwing. Er worden geen nieuwe vormen van onderwijs geregeld of voorgeschreven.Er wordt in de wet ruimte gecreëerd voor verschillende vormen van
onderwijs, zowel bestaande als nieuwe vormen (die nu niet mogelijk zijn).
Of er in een specifieke school daadwerkelijk sprake zal zijn van onderwijskundige
vernieuwing of van voortzetting of versterking van de beproefde werkwijze,
is primair een zaak die de betreffende school – als team en op basis
van draagvlak bij de direct betrokkenen (de ouders, leerlingen en leraren
van díe school) – zélf bepaalt en verantwoordt. Scholen
zijn zelf aan zet.Tussen het streven naar autonomie van scholen en de collectieve ambities
van de samenleving kan spanning bestaan. Dit wetsvoorstel beoogt een balans
te bieden tussen collectieve ambities en autonome scholen door enerzijds heel
helder en uitgesproken te zijn over wat leerlingen op school moeten leren
(de kerndoelen) en anderzijds neutraal te zijn over de manier waarop scholen
deze kerndoelen in onderwijsprogramma's uitwerken. De regering gaat uit
van en vertrouwt op de intrinsieke motivatie van scholen om op hun eigen manier
goed en aantrekkelijk onderwijs te bieden waarmee zij de collectieve en schooleigen
doelen realiseren. 2. Achtergrond: van basisvorming tot onderbouwIn 1993 werd, na lang maatschappelijk en politiek debat, de basisvorming
ingevoerd in het hele voortgezet onderwijs. De achtergrond van het wetsvoorstel
basisvorming was het geven van een gemeenschappelijke en algemene vorming
aan alle leerlingen tot en met de eerste (in principe) drie jaar van het voortgezet
onderwijs. De noodzaak werd gevoeld om het peil van het jeugdonderwijs te
verhogen, verschillen tussen leerlingen als gevolg van sociaal-economische
en culturele achtergronden te verkleinen en het moment van de verplichte studie-
en beroepskeuze uit te stellen. Met het oog daarop werd het als gewenst gezien
om het onderwijsprogramma in de eerste leerjaren van het voortgezet onderwijs
te moderniseren en gedeeltelijk te harmoniseren tot een basisvorming voor
alle leerlingen, en door middel van kerndoelen de gemeenschappelijke basis
te definiëren. Bij de introductie van de basisvorming in 1993 was in
principe voor alle leerlingen hetzelfde programma, met 15 vakken en ongeveer
280 kerndoelen, verplicht. Scholen hadden de opdracht dit uit te werken voor
de verschillende groepen leerlingen.Inspectieonderzoek leidde in 1999 tot de conclusie dat de doelstellingen
die met de basisvorming nagestreefd werden, weliswaar nastrevenswaardig waren
en deels ook gerealiseerd zijn, maar dat de instrumentatie («alle leerlingen
hetzelfde vakkenpakket»):– leidde tot een programma dat overladen en versnipperd was,– onvoldoende recht deed aan verschillen tussen leerlingen en scholen,
en– onvoldoende de professionaliteit van leraren benutte.In 2001 zijn maatregelen ter verlichting van de eisen aan scholen verankerd
in artikel 11g WVO (Stb. 2001, 340). De geldigheidsduur van deze maatregelen
is in 2004 verlengd tot 1 augustus 2006 (Stb. 2004, 244). Deze maatregelen
gaven scholen al redelijk wat ruimte door de gelegenheid te bieden om –
gegeven de opdracht de basisvormingsvakken aan te bieden – te kiezen
welke kerndoelen daarvan daadwerkelijk aan bod komen.In 2001 adviseerde de Onderwijsraad naar aanleiding van het inspectieonderzoek
om het voor alle leerlingen verplichte onderwijsprogramma te beperken tot
een kerncurriculum dat tweederde van de beschikbare tijd zou beslaan. In 2002
is de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming ingesteld met als opdracht om –
in nauwe interactie met de direct betrokkenen in het voortgezet onderwijs –
tot aanbevelingen te komen over de eerste leerjaren van het voortgezet onderwijs.In juni 2004 presenteerde de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming haar eindrapport
met daarin aanbevelingen voor nieuwe wettelijke kaders voor de onderbouw van
het voortgezet onderwijs. Deze aanbevelingen werden zowel door het scholenveld,
als door de Tweede Kamer en de regering grotendeels overgenomen. Ze waren
dan ook tot stand gekomen met grote betrokkenheid van het scholenveld en konden
daardoor rekenen op breed draagvlak. Kern van het eindrapport van de Taakgroep
is dat scholen veel meer ruimte krijgen om maatwerk te bieden en dat de sturing
van de rijksoverheid zich beperkt tot hoofdlijnen. Het eindrapport van de
Taakgroep is met een beleidsreactie op 18 juni 2004 (Kamerstukken II
2003/04, 26 733, nr. 21) aan de Tweede Kamer aangeboden. In het Algemeen
Overleg van 13 en 14 oktober 2004 (zie Kamerstukken II 2004/05, 26 733,
nr. 25) bleek ook de Kamer in te stemmen met de voorgestelde koers voor de
onderbouw voortgezet onderwijs. Dit wetsvoorstel werkt deze koers uit.Bij consultatie van onderwijsorganisaties medio december 2004 over de
contouren van dit wetsvoorstel bleek dat in het onderwijsveld draagvlak bestaat
voor de hoofdlijnen ervan.Beoogde inwerkingtreding van dit wetsvoorstel is 1 augustus 2006. 3. Doelstellingen onderbouw voortgezet onderwijsDe regering heeft in een brief aan de Tweede Kamer van 2 december
2003 over de onderbouw voortgezet onderwijs (ocw0301080) haar ambitie uiteengezet
voor de onderbouw, en in het meerjarenbeleidplan Koers VO (Kamerstukken II
2003/04, 29 200 VIII, nr. 151) in bredere zin voor het hele voortgezet
onderwijs. De kern van deze ambitie is om variëteit mogelijk te maken
binnen duidelijke kaders, en om de verantwoordelijkheid voor professionele
onderwijskundige keuzes primair en consequent op het niveau van scholen te
beleggen. Dit met het doel de talenten van jongeren zo goed mogelijk tot hun
recht te laten komen. Hierbij wordt aangesloten bij het advies «Bewijzen
van goede dienstverlening» (rapport nr. 70) van de Wetenschappelijke
raad voor het regeringsbeleid dat op 1 december 2004 verscheen. De overheid
beperkt zich tot het stellen van heldere doelen en randvoorwaarden. Deze kaders
en eisen moeten scholen ruimte bieden om de collectieve en de eigen doelstellingen
te realiseren.De rijksoverheid stelt, naast een aantal algemene kwaliteitseisen, globale
inhoudelijke kaders voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs vast (de
kerndoelen). De gemeenschappelijke opdracht aan scholen is dat ze leerlingen
(mede) aan de hand daarvan voorbereiden op persoonlijk, maatschappelijk en
beroepsmatig functioneren en op het vervolgonderwijs, zowel in als na het
voortgezet onderwijs. Scholen moeten daarbij het programma van de onderbouw
zo inrichten dat leerlingen na twee jaar (bij voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs,
hierna: vmbo) respectievelijk drie jaar (bij hoger algemeen voortgezet onderwijs
en voorbereidend wetenschappelijk onderwijs, hierna: havo/vwo) voortgezet
onderwijs gevolgd te hebben, nog steeds – binnen de gekozen leerroute
(schoolsoort, leerweg) en indien nodig en mogelijk ook daarbuiten –
alle sectoren respectievelijk profielen kunnen kiezen. Scholen zijn bij de
invulling van de opdracht gehouden aan de eisen voor inspraak, medezeggenschap
en informatie zoals geregeld in de Wet medezeggenschap onderwijs. Ook geldt
een aantal kwaliteitseisen voor het gebruik van onderwijstijd en voor de inzet
van onderwijspersoneel.De visie op onderwijs in de onderbouw is de eigen verantwoordelijkheid
van de school. Met dit wetsvoorstel krijgen scholen op een aantal terreinen
de ruimte om eigen keuzes te maken. Gegeven een aantal voorwaarden voor de
inzet van personeel en verantwoording naar ouders, leerlingen en personeel
kunnen door het team in de school schooleigen professionele en identiteitgerelateerde
afwegingen worden gemaakt over de vertaling van de kerndoelen in concrete
onderwijsprogramma's. Het is daarbij essentieel dat de leerling leert
in een doorlopende leerlijn, van het primair naar het voortgezet onderwijs
en van onderbouw naar bovenbouw. Keuzes van scholen voor de onderbouw moeten
passen bij de inrichting van de bovenbouw op de desbetreffende school. Een
belangrijk kenmerk van onderwijs in de onderbouw is dat leerlingen zicht krijgen
op de mogelijkheden voor de verdere (school)loopbaan, op de kenmerken van
verschillende soorten arbeid en op de samenleving waarin zij leven. Het ligt
voor de hand dat in het onderwijs aandacht is voor de relaties en samenhang
tussen de verschillende programmaonderdelen. Daarbij is het belangrijk dat
dit onderwijs plaatsvindt in een uitdagende, veilige en gezonde leeromgeving.4. Geen door de rijksoverheid opgelegde onderwijsvernieuwingIn de brief van 2 december 2003 (ocw0301080) gaf de regering aan
de term «basisvorming» niet meer te willen gebruiken en in plaats
daarvan te spreken over «onderbouw» als het gaat over de eerste
twee leerjaren van het voortgezet onderwijs. Met deze andere benaming wordt
tot uitdrukking gebracht dat de rijksoverheid zich neutraal wil
opstellen tegenover inrichting en vormgeving van het onderwijsprogramma in
de onderbouw. Voor scholen betekent dat heel concreet dat zíj –
en niet de rijksoverheid – in eerste instantie aan zet zijn bij de inrichting
van het onderbouwprogramma. Scholen kunnen het programma inrichten op basis
van de lokale behoeften, wensen, ambities en mogelijkheden.Op grond van dit wetsvoorstel wordt in globale zin de opdracht aan de
scholen op centraal niveau vastgesteld. De regering is ervan overtuigd dat
de kwaliteit van het onderwijs – dus de kwaliteit van de uitvoering
van die opdracht – het best gewaarborgd is als de verantwoordelijkheid
voor de onderwijskundige en zorggerelateerde keuzes primair en consequent
op het niveau van de uitvoerders in de scholen ligt, en als de inspraak over
de kwaliteit van dit onderwijs primair een aangelegenheid is tussen de school
en haar directe afnemers: de leerlingen en hun ouders en eventueel andere
betrokkenen. Daarom wil de regering scholen werkelijk de ruimte geven op hun
eigen manier het onderwijs vorm te geven.De keuze over de programmering, inrichting, organisatie, vormgeving en
pedagogisch-didactische aanpak in de onderbouw is – binnen de door de
overheid gestelde kaders – aan de school. Sommige scholen en sommige
vakgebieden zullen ervoor kiezen om het onderwijs vakgericht, disciplinair
aan te (blijven) bieden. Andere scholen zullen juist meerwaarde zien in heel
andere manieren om het onderwijs te organiseren, bijvoorbeeld vakoverstijgend
en multidisciplinair. De Taakgroep Vernieuwing Basisvorming heeft een aantal
werkdocumenten ontwikkeld waarin modellen worden beschreven om het onderwijs «anders»
te organiseren. Dit zijn niet meer dan handreikingen die scholen kunnen gebruiken
indien zij dat willen. De professionele keuzes moeten – en kunnen –
door het team in de school zélf worden gemaakt. Het ene model is niet
per se beter dan het andere model: waar het om gaat, is dat voor manieren
wordt gekozen die passen bij de leerlingen, bij het team en bij de school.
Binnen één school kunnen voor verschillende vakgebieden of voor
verschillende groepen leerlingen andere keuzes worden gemaakt.5. Kerndoelen als leidraad voor de onderwijsprogramma's
in de onderbouwDe onderbouw van het voortgezet onderwijs is voor leerlingen een belangrijke
schakel in de doorlopende leerlijn van primair onderwijs naar vervolgopleidingen
in en na het voortgezet onderwijs, de arbeidsmarkt en de maatschappij. Die
doorlopende leerlijn loopt tussen leerlingen als ze ouder worden en de onderwijsloopbaan
verder doorlopen, steeds verder uit elkaar. In de loop van de onderwijsloopbaan
van jongeren worden de onderwijsprogramma's steeds meer divers. De onderbouw
van het voortgezet onderwijs is de laatste periode in de onderwijsloopbaan
met een substantiële gemeenschappelijkheid van onderwijsdoelen: de kerndoelen.
Deze kerndoelen drukken de (minimale) breedte van het onderwijsprogramma uit.
Ten minste 1425 uren (= circa tweederde van de totale duur van het onderwijsprogramma
in de onderbouw) moet worden verzorgd op basis van de kerndoelen.De omvang en de formulering van de kerndoelen moet dusdanig zijn dat alle
scholen in staat worden gesteld om maatwerk te leveren voor leerlingen van
de verschillende schoolsoorten (van voorbereidend beroepsonderwijs tot voorbereidend
wetenschappelijk onderwijs). De richtinggevende kerndoelen moeten vertaald
kunnen worden in concrete onderwijsprogramma's op verschillende niveaus
en op scholen van alle signaturen. De kerndoelen beschrijven de collectieve ambitie: welke kennis, vaardigheden
en inzichten dienen alle jongeren te verwerven? Deze (combinatie van) vaardigheden,
kennis, inzichten en attitudes zijn nodig voor persoonlijk, maatschappelijk
en beroepsmatig functioneren van alle leerlingen. De kerndoelen verwijzen
naar drie aspecten van het leven waarop het onderwijs voorbereidt. «Cultureel
kapitaal» is nodig voor (levenslange en levensbrede) persoonlijke ontplooiing
en ontwikkeling. Het verwerven van voldoende «sociaal kapitaal»
is essentieel voor actief burgerschap, integratie en sociale cohesie. «Menselijk
kapitaal» tenslotte heeft betrekking op de inzetbaarheid op de arbeidsmarkt.
Bovendien brengen kerndoelen tot uitdrukking welke bagage leerlingen nodig
hebben voor het vervolg van hun onderwijsloopbaan, om te beginnen in de bovenbouw
van het voortgezet onderwijs.Met kerndoelen wordt vastgesteld wat de maatschappij – inclusief
de arbeidsmarkt – belangrijk vindt dat jongeren (in de onderbouw van
het voortgezet onderwijs) leren. Een breed draagvlak voor de kerndoelen is
dan ook essentieel. Een centraal onderdeel van het eindrapport van de Taakgroep
Vernieuwing Basisvorming was een voorstel voor een nieuwe set kerndoelen.
Dit voorstel is tot stand gekomen op basis van een breed en open proces waarbij
vele (organisaties van) leraren, vakinhoudelijke deskundigen en andere belanghebbenden
nauw zijn betrokken. Hiermee is breed draagvlak voor het voorstel verworven,
zowel binnen als buiten het voortgezet onderwijs.Het is niet uitgesloten dat sommige kerndoelen niet of moeilijk in een
bepaald didactisch model te realiseren zijn. Indien dat het geval is, is het
natuurlijk niet de bedoeling dat die kerndoelen dan maar niet worden aangeboden.
Scholen zullen dan manieren moeten vinden om op een andere manier invulling
te geven aan deze kerndoelen. Niet de onderwijsmethode, maar de kerndoelen
en de algemene opdracht aan de school zijn voor alle scholen het uitgangspunt.
Daarbij geldt dat de onderbouw voorbereidt op de bovenbouw. Er ontstaat ruimte
in de onderbouw om scholen beter in de gelegenheid te stellen het programma
in de onderbouw zo in te richten dat een goede doorlopende leerlijn naar de
bovenbouw ontstaat. Dit wetsvoorstel stelt scholen in de gelegenheid de onderbouw
aan te passen aan wat leerlingen nodig hebben op wat in de bovenbouw nodig
is, niet andersom.De formulering van de door de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voorgestelde
kerndoelen benadrukt het leren van de leerling. De procesmatige beschrijving
zou de vraag op kunnen oproepen of het leren belangrijker is dan wát
er geleerd wordt. Het belang van kennis is – zeker met onze ambities
voor een kenniseconomie van formaat – onomstreden. Kennis als product
ontstaat pas in een proces van leren en kan ook pas na zo'n proces functioneren.
Het is daarom een misvatting dat een procesmatige beschrijving van de kerndoelen
betekent dat vaardigheden of leren leren belangrijker gevonden worden dan
kennis. De Commissie Kerndoelen Basisonderwijs, die de kerndoelen voor het
primair onderwijs heeft ontwikkeld, noemt hier het voorbeeld van leren schaken:«Kerndoelen geven weer wat een leerling leert. Daarbij duidt «leren»
zowel op het proces als het resultaat. «Marie leert schaken» betekent
zowel dat Marie schaken aan het leren is, als dat er een moment komt waarop
Marie heeft leren schaken. Dan kán Marie schaken. Heeft Marie leren
schaken, als ze «aan het einde van de rit» niet kan schaken? Nee,
ze heeft wel haar best gedaan en haar leraar of lerares ook, maar het doel «Marie
leert schaken» is niet bereikt.» Vanuit deze redenering kiest de commissie ervoor om als vaste formulering
van een kerndoel de vorm te kiezen: de leerling leert + werkwoord + nadere
aanduiding. Dezelfde redenering geldt voor de kerndoelen voor de onderbouw
voortgezet onderwijs.Na indiening van dit wetsvoorstel zal ook het voorstel voor nieuwe kerndoelen
in procedure gebracht worden. De kerndoelen zullen bij algemene maatregel
van bestuur worden vastgesteld, die aan beide Kamers der Staten-Generaal zal
worden overlegd.6. Inzet onderwijspersoneelElke manier om het onderwijs te organiseren staat of valt bij de beschikbaarheid
van voldoende en voor die manier van onderwijs verzorgen in de betreffende
onderwijsinhoud bekwaam onderwijspersoneel. Om scholen ruimte te bieden het
onderwijs op andere manieren te organiseren dan de manieren die nu wettelijk
mogelijk zijn, is het ook nodig dat scholen de ruimte hebben om op een passende
en verantwoorde manier hun personeel in te zetten: manieren die nu al mogelijk
zijn en eventueel andere manieren.Dit wetsvoorstel behelst een aanvulling van de wettelijke mogelijkheden
om ter zake bekwaam onderwijspersoneel optimaal in te kunnen zetten, zonder
concessies te doen aan de kwaliteit van het onderwijs. Daarmee wordt de ruimte
uitgebreid die scholen hebben om modern en goed personeelsbeleid te voeren.
Het gaat dan bijvoorbeeld om de mogelijkheid leraren in te zetten in teams
waarvan de leden gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor de kwaliteit en uitvoering
van een vakoverstijgend onderwijsprogramma. Veel scholen hebben hierin een
goede manier gevonden om het personeel in te zetten om leerlingen op een adequate
manier te ondersteunen, te stimuleren en te begeleiden in hun (leer-)ontwikkeling.
Ook hier geldt dat de wijze van inzet van het personeel een vertaling moet
zijn van de visie op het onderwijs, en niet andersom. Dit wetsvoorstel biedt
nieuwe mogelijkheden naast, niet in plaats van, bestaande werkwijzen.Om leerlingen te kunnen voorbereiden op persoonlijk, maatschappelijk en
beroepsmatig functioneren, is het van belang dat het onderwijspersoneel goed
is toegerust. In het verlengde van de wettelijke waarborgen voor de bekwaamheid
van leraren is blijvende aandacht nodig voor de ontwikkeling van hun professionaliteit,
bijvoorbeeld door middel van scholing. Het is de verantwoordelijkheid van
werkgevers en werknemers om hier inhoud aan te geven.7. Gebruik onderwijstijdDe huidige wettelijke kaders voor onderwijstijd in de onderbouw gaan uit
van een traditionele manier van onderwijzen, namelijk uren waarin een docent
aan een groep leerlingen onderwijs verzorgt in een bepaald vak (één
van de vijftien in artikel 11a van de WVO beschreven vakken om precies te
zijn). Daar is niets mis mee, alleen: er zijn ook andere manieren waarop scholen
het onderwijsprogramma willen aanbieden. Daarbij stuiten zij op de voor hun
situatie onvoldoende bruikbare wettelijke bepalingen. In de huidige WVO wordt
uitgegaan van 1280 lesuren van 50 minuten. Dat komt overeen met 1067 (klok)uren.Naar analogie van de bepalingen voor de tweede fase van het voortgezet
onderwijs wordt onder onderwijstijd verstaan: begeleid onderwijs onder schooltijd
en onder verantwoordelijkheid van daartoe bekwaam onderwijspersoneel. Daarnaast
wordt een bandbreedte voor onderwijstijd (minimaal 1000 uren per
jaar, maximaal 1134 uren per jaar) geïntroduceerd. De reden daarvoor
is een praktische. Ouders en leerlingen zijn gebaat bij zekerheid over de
minimale en maximale onderwijstijd die een school kan bieden. De rijksoverheid
ziet het als haar taak om het speelveld voor schooleigen keuzes op dit vlak
enigszins in te perken. In die zin moet de bandbreedte voor onderwijstijd
gezien worden als een kader voor de opdracht aan de scholen. Binnen dat kader
maken scholen eigen keuzes ten aanzien van de invulling van het onderwijsprogramma.
Het uitgangspunt van traditionele lesuren van 50 minuten verdwijnt uit de
wet en de wettelijke grondslag voor een adviesurentabel basisvorming komt
te vervallen. Waar in dit wetsvoorstel wordt gesproken over uren, worden klokuren
(60 minuten) bedoeld.Ook komt de wettelijke grondslag voor een adviesurentabel te vervallen.
Het Inrichtingsbesluit W.V.O. kent op basis van het huidige artikel 23 van
de WVO een adviesurentabel voor het vmbo. Zoals de naam al aangeeft, is dit
een advies aan de scholen over het aantal uren dat aan alle vakken besteed kan worden gedurende de gehele cursus. Ondanks het feit
dat deze tabel slechts een adviesfunctie heeft, gaat er een sturende werking
van uit, waardoor de ruimte voor schooleigen keuzes ten onrechte wordt ingeperkt.
Een dergelijk instrument past niet in de huidige besturingsfilosofie en daarom
wordt artikel 23 van de WVO in dit wetsvoorstel geschrapt.De invulling van de bandbreedte voor onderwijstijd is niet van invloed
op de bekostiging van scholen. Indien scholen ervoor kiezen minder dan 1067
uren maar ten minste 1000 uren onderwijstijd te programmeren, dienen zij de
vrijkomende uren daarom in te zetten voor schoolontwikkeling en dus kwaliteitsverbetering.8. Ruimte verantwoordenEén van de centrale thema's die in Koers VO worden benadrukt,
is dat scholen over hun keuzes verantwoording moeten afleggen aan hun directe
omgeving: ouders, leerlingen, en hun eigen personeel. Scholen krijgen met
dit wetsvoorstel veel ruimte voor variëteit, professionaliteit en identiteit
bij de vormgeving en organisatie van de onderwijsactiviteiten. Naast onderwijskundige
keuzes gaat dit over de daaraan gerelateerde overwegingen over de inzet van
het personeel en het gebruik van de onderwijstijd. In dit wetsvoorstel worden
de kaders gegeven voor deze keuzes. Conform de Wet medezeggenschap onderwijs
heeft de medezeggenschapsraad bepaalde bevoegdheden in het geval van voorgenomen
schoolbeleid dat belangrijke onderwijskundige en rechtspositionele consequenties
kan hebben. Dat geldt dus ook voor de schoolkeuzes over de inrichting van
het onderwijsprogramma, het gebruik van de jaarlijkse onderwijstijd en (indien
van toepassing) de manier waarop de bekwaamheid van leraren wordt gewaarborgd
en onderhouden bij instelling van teams. Dergelijk schoolbeleid kan pas in
het schoolplan (en daarna in de schoolgids) verankerd worden, nadat de medezeggenschap
hiermee heeft ingestemd. Anders gezegd: een school verandert pas als alle
betrokken partijen daarmee instemmen.9. Toezicht en verantwoordingDe globalere wettelijke kaders voor de onderbouw zullen leiden tot meer
variëteit tussen scholen. Bij een grotere beleidsruimte voor scholen
hoort dat zij zich verantwoorden over gemaakte keuzes en geboekte resultaten:
verticaal aan de overheid, en horizontaal aan ouders, leerlingen, toeleverende
scholen, vervolgopleidingen en stagebedrijven.Meer variëteit tussen scholen betekent ook meer variëteit in
het verticale toezicht door de inspectie, dat in het verleden voor alle scholen
op gelijke wijze werd ingevuld. De Wet op het onderwijstoezicht (WOT) gaat
uit van het principe van proportioneel toezicht. Dit principe houdt in dat
de inspectie frequentie, vorm en intensiteit van het toezicht zal laten afhangen
van de mate waarin scholen hun eigen kwaliteitszorg op orde hebben en goede
resultaten behalen. Specifieke aandachtspunten voor de inspectie in het kader
van de onderbouw zijn de manier waarop scholen de kerndoelen uitwerken in
onderwijsprogramma's, de beschikbare onderwijstijd invullen en het personeel
inzetten.Van belang is dat scholen heldere doelstellingen voor de onderbouw formuleren
en door middel van zelfevaluatie achteraf vaststellen of die doelen behaald
zijn. Het toezicht door de inspectie kan zich, indien de resultaten goed zijn,
dan hierop concentreren. De rijksoverheid en de inspectie stimuleren de ontwikkeling
van kwaliteitszorgsystemen en zelfevaluatie door scholen. De inspectie zal
verder bij schoolbezoeken een stimulerende rol spelen in het monitoren van
ontwikkelingen en het verzamelen en verspreiden van goede voorbeelden uit
de praktijk.10. HandhaafbaarheidDe Inspectie van het Onderwijs is geraadpleegd over de handhaafbaarheid
van de voorgestelde wetswijzigingen. De inspectie is van mening dat met de
voorstellen een bijdrage wordt geleverd aan een voorspoedige ontwikkeling
van de onderbouw in het voortgezet onderwijs. Zij ondersteunt de mogelijkheid
die het wetsvoorstel biedt om leraren flexibel in teams in te zetten, en benadrukt
de verantwoordelijkheid van de school om een modern en goed personeelsbeleid
te voeren. Een overzicht van geordende gegevens ten aanzien van de aanwezige
bekwaamheden vormt samen met informatie uit andere bronnen naar de mening
van de inspectie voldoende basis voor beoordeling van de kwaliteit van het
onderwijs bij vakoverstijgende programmaonderdelen.De inspectie plaatst verder enkele kanttekeningen. Deze betreffen allereerst
de formulering van de opdracht aan de wetgever om kerndoelen vast te stellen
(het voorgestelde artikel 11b WVO). Daarin wordt economie vermeld als aspect
dat in de kerndoelen tot uitdrukking moet komen. De inspectie geeft aan dat
het vak economie in de opdracht aan de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming
en in het advies van de Onderwijsraad buiten het kerncurriculum was geplaatst,
maar daar nu blijkbaar toch deel van uit gaat maken. Zij vraagt om verheldering
van deze keuze; dit is vooral van belang voor traditionele havo/vwo-scholen
die het vak economie veelal in het derde leerjaar aanbieden.Met betrekking tot de opmerking van de inspectie over de positionering
van economie (het vak of aspecten daarvan) het volgende. De in artikel 11b
neergelegde opdracht strekt er niet toe om bepaalde vakken verplicht in het
onderwijsprogramma op te nemen, maar om vast te stellen aan welke aspecten in de kerndoelen aandacht besteed moet worden. Artikel
11b heeft dan ook niet tot doel het vak economie
in de kerndoelen een plaats te geven, net zo min als scholen met dit artikel
worden verplicht het onderbouwprogramma in een aantal in dat artikel bij naam
genoemde vakken te organiseren. Artikel 11b is niet zozeer een opdracht aan
de school als wel aan de wetgever. De regering hecht er aan om in de kerndoelen
ook aandacht te geven aan economische aspecten. Met andere woorden: elke leerling
dient in de onderbouw ten minste met enige economische aspecten van de samenleving
in aanraking te komen. Wélke aspecten dat zijn, wordt niet in de wet
maar in de kerndoelen bepaald. De door de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming
voorgestelde nieuwe kerndoelen bevatten enkele globale economische
aspecten. Scholen kunnen die aspecten in het concrete onderwijsprogramma voor
de onderbouw uitwerken. Dat kan bijvoorbeeld in praktische sectororiëntatie
voor de sector Economie, geïntegreerd in een vak of leergebied, in een
project, of in een apart vak economie. De school maakt hierin eigen keuzes.
Voor havo/vwo-scholen blijft de mogelijkheid bestaan om economie als apart
vak voor het eerst in het derde leerjaar aan te bieden.Met betrekking tot onderwijstijd pleit de inspectie voor een wettelijk
minimum voor de omvang van het jaarlijkse onderwijsaanbod, waaraan vervolgens
strikt de hand moet worden gehouden. Zij constateert dat met de introductie
van een bandbreedte voor onderwijstijd duidelijkheid over de norm wordt gegeven
en ruimte voor scholen ontstaat om zelf keuzes te maken. Zij vraagt zich wel
af of een minimumnorm van 1000 uren per schooljaar in het bijzonder in een
examenjaar reëel is, gelet op de in de praktijk aangetroffen situatie
waarbij dit aantal uren en 40 weken veelal niet worden gerealiseerd. Strikte
handhaving van de minimale onderwijstijd met behulp van een daarop toegesneden
sanctieregime zal naar verwachting vele scholen treffen.Scholen kunnen gegeven de bandbreedte voor onderwijstijd eigen keuzes
maken over het jaarlijkse aantal te programmeren uren onderwijs. Zij moeten
over die keuzes verantwoording afleggen aan hun directe omgeving. In lijn
met het pleidooi van de inspectie zal er strenger op worden toegezien dat
scholen die geplande onderwijstijd ook daadwerkelijk realiseren. Bij de handhaving
hiervan zullen de mogelijkheden die de wet biedt worden benut. Dat varieert
van gericht (nader) onderzoek door de inspectie tot het opleggen van sancties
door de Minister. De momenteel toepasbare sancties zijn reparatoir van aard:
opschorting en inhouding van de bekostiging. In voorbereiding is een wetswijziging
die duidelijk maakt dat opschorting en inhouding van bekostiging bij het niet
naleven door scholen van wettelijke bepalingen – dus ook die met betrekking
tot onderwijstijd – ook punitief van aard kan zijn. De planning is dat
die wetswijziging evenals het voorliggende wetsvoorstel per 1 augustus
2006 in werking treedt. De periode tot inwerkingtreding van dit wetsvoorstel
wordt benut voor het uitvoeren van een nulmeting over de inzet van onderwijstijd,
het eventueel op basis daarvan aanspreken van de sector en het informeren
van scholen en andere betrokken partijen over de beoogde maatregelen in dit
kader.Wat betreft de minimale onderwijstijd voor de bovenbouw van het vmbo,
waarover de inspectie een opmerking heeft gemaakt, het volgende. Het wetsvoorstel
bevat ook een norm voor de minimale onderwijstijd in het derde en vierde leerjaar
van het vmbo. Naar aanleiding van de opmerkingen van de inspectie is de norm
voor het vierde leerjaar in overeenstemming gebracht met de norm die wettelijk
al geldt voor het laatste leerjaar van het havo en vwo, te weten minimaal
700 uren (artikel I, onderdeel D, eerste lid, van dit wetsvoorstel).11. UitvoeringsgevolgenHet agentschap Centrale financiën instellingen (hierna: Cfi) van
het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (hierna: OCW) heeft een
toets op de uitvoerbaarheid van het wetsvoorstel uitgevoerd. Het agentschap
onderschrijft de doelstelling om de scholen meer ruimte te geven voor eigen
keuzes en concludeert dat het voorstel uitvoerbaar is. Het voorstel heeft
geen bekostigingsconsequenties voor de scholen.Cfi geeft aan dat de teksten van het wetsvoorstel en de memorie van toelichting
op bepaalde punten inhoudelijk niet overeenkomen. Naar aanleiding
van deze opmerking is de memorie van toelichting aangepast. Cfi plaatst verder
nog enkele redactionele kanttekeningen bij het wetsvoorstel. Deze zijn voorzover
nodig verwerkt in de tekst.Cfi constateert dat het wetsvoorstel uitvoeringsconsequenties en gevolgen
voor bepaalde processen en systemen van Cfi heeft. Samen met Cfi zal worden
bezien hoe deze gevolgen opgevangen worden.Cfi concludeert dat er ook incidentele gevolgen voor het Onderwijsnummer/BRON
zijn. Hierover zal overleg plaatsvinden met de IB-Groep.12. Advies OnderwijsraadOp 11 juli 2005 heeft de Onderwijsraad op verzoek van de minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, mede namens de Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit, advies uitgebracht over dit wetsvoorstel (kenmerk
2005/0249/834).1De raad beoordeelt het wetsvoorstel positief en concludeert dat het uitvoerbaar
is in de praktijk. De raad staat positief tegenover het vergroten van de mogelijkheden
voor scholen voor de inrichting van de onderbouw. Met dit wetsvoorstel worden
scholen beter in staat gesteld om ervoor te zorgen dat de leerlingen op de
plek komen die past bij hun capaciteiten en interesses, zodat hun talenten
zo goed mogelijk benut worden. Tevens wordt er meer een beroep gedaan op de
deskundigheid van de professionals in de school. De school kan vorm geven
aan een eigen onderwijsprofiel.De raad concludeert ook dat de minister bij de voorbereiding van het wetsvoorstel
zorgvuldig te werk is gegaan en spreekt zijn waardering uit voor het feit
dat het onderwijsveld hierbij sterk betrokken is geweest. Wel plaatst de raad
enkele kanttekeningen. Daarop zal in deze paragraaf worden ingegaan.De socialiserende en kwalificerende functie van de onderbouw
van het voortgezet onderwijsDe raad is van mening dat in het wetsvoorstel de nadruk ligt op de voorbereiding
op de bovenbouw en daarmee op de examenprogramma's. Hij geeft daarbij
aan dat de voorbereiding van leerlingen op participatie in de samenleving
ministens zo belangrijk is. Daarom stelt de raad voor dat op schoolniveau
de beide functies (socialiseren en kwalificeren) meer in balans worden gebracht.
Daarnaast stelt de raad voor dat «de ontwerp-kerndoelen (artikel 11b)
worden aangevuld met aspecten van burgerschap, sociale integratie en culturele
en literaire zaken.»Het klopt dat het wetsvoorstel voor de onderbouw voortgezet onderwijs
relatief weinig accent legt op de socialiserende functie van het onderwijs.
De artikelen voor de onderbouw moeten echter nadrukkelijk worden gezien in
de bredere context van de Wet op het voortgezet onderwijs. Sinds 24 juni
2005 ligt een voorstel van Wet van de leden Hamer, Dijsselbloem en Kraneveldt
bij de Eerste Kamer voor (Kamerstukken I 2004/05, 29 666, A). Dit voorstel
strekt tot opneming in de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra
en de Wet op het voortgezet onderwijs van de verplichting voor scholen om
bij te dragen aan de integratie van leerlingen in de Nederlandse samenleving.
Een belangrijk element in dit voorstel is dat het onderwijs mede is gericht
op het bevorderen van actief burgerschap en sociale integratie. Dit geldt
de hele schoolperiode, zowel in de onderbouw als in de bovenbouw. Het is daarom
niet nodig om dit ook nog specifiek in de artikelen die betrekking hebben
op de onderbouw te regelen. Het is zoals de raad zegt: op schoolniveau
dienen de socialiserende en kwalificerende functies van het onderwijs in balans
worden gebracht.Wat betreft de aandacht voor de door de raad genoemde aspecten van burgerschap,
sociale integratie en culturele en literaire zaken in de kerndoelen, denkt
de raad dat in de toekomst de kerndoelen kunnen worden aangevuld met elementen
uit de canon. «De canon, die door de commissie Ontwikkeling Nederlandse
Canon (commissie-Van Oostrom) wordt samengesteld, kan dan achteraf door scholen
gebruikt worden om verdieping aan te brengen in de kerndoelen» (beleidsreactie
van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap op het advies van de
Onderwijsraad Stand van educatief Nederland d.d. 26 mei 2005). De regering
deelt deze opvatting van de raad: de kerndoelen bieden de wettelijke basis,
die onder meer met behulp van de canon, uitgewerkt en verdiept kunnen worden
in concrete onderwijsprogramma's. De canon heeft met andere woorden –
anders dan de kerndoelen – geen wettelijke status.De raad bepleit echter eveneens het aanvullen van de concept-kerndoelen
met aspecten van sociale cohesie, burgerschap en culturele en literaire zaken.
Dit advies wordt niet overgenomen. Zoals gezegd: sociale cohesie en burgerschap
zijn en worden al op andere plaatsen in de WVO geregeld, terwijl de canon
al een basis voor uitwerking en verdieping van de kerndoelen op het terrein
van culturele en literaire zaken zal bieden. Daar komt bij dat de door de
Taakgroep Vernieuwing Basisvorming ontwikkelde set kerndoelen tot stand is
gekomen in een zorgvuldig en interactief traject met de scholen; daarbij past
het niet om kerndoelen zonder nadere consultatie in een mate aan te passen
die de raad voorstelt. Wel zal bezien worden of, naar aanleiding van het advies
van de canoncommissie, de kerndoelen ten behoeve van de concrete programma's
op schoolniveau (voorbeeldmatig) nader kunnen of moeten worden uitgewerkt.Kerndoelen: niveaus, definitie en substitutiemogelijkheidDe Onderwijsraad bepleit om de kerndoelen een niveauaanduiding te geven
en stelt voor uit te gaan van drie niveaus. Dit voorstel is niet overgenomen.
Op basis van intensief contact met het onderwijsveld heeft de Taakgroep er
heel bewust van afgezien de kerndoelen op verschillende niveaus te formuleren.
Bij de formulering van kerndoelen is er in principe de keuze om de kerndoelen
voor de verschillende niveaus heel specifiek te formuleren of ze algemeen
te formuleren en zo ruimte te laten voor uitwerking op verschillende niveaus
door scholen en onderwijsgevenden zelf. De eerste keuze zou in een langdurig
en waarschijnlijk moeizaam proces tot gedetailleerde leerdoelen leiden op
ten minste drie en misschien wel vijf of zes verschillende niveaus: één
voor elke schoolsoort of leerweg. Het zou ook gedetailleerde landelijke regelgeving
opleveren die eerder belemmerend dan stimulerend is. Vanuit de overweging
dat scholen optimaal ruimte moeten krijgen om hun leerlingen arrangementen
op maat te bieden, is op aanraden van de Taakgroep gekozen voor één
set globaal geformuleerde kerndoelen. De school kan daarbinnen verschillende
uitwerkingen naar niveau en ordening kiezen. Daarmee is een duidelijke keuze
gemaakt in de formele functie van de kerndoelen: het gaat niet om een specificatie
van uniforme leerresultaten, maar om een kader waarbinnen de school echte
aanbodkeuzes kan maken. Dit is een aanpak die zoals blijkt uit het door de
Taakgroep verworven draagvlak kan rekenen op instemming in het onderwijs.De Onderwijsraad bepleit ook om de definitie en het karakter van kerndoelen
zoals geldend in de wettelijke kaders voor de basisvorming, niet te schrappen.
De definitie van kerndoelen is niet geschrapt. Deze heeft echter wel een andere
plaats gekregen: bij de algemene begripsbepalingen in artikel 1 van de WVO. Daarnaast is de definitie of het karakter van de kerndoelen gewijzigd,
zoals hiervoor is beschreven. De functie van de kerndoelen is het vaststellen
van het kader waarbinnen scholen aanbodkeuzes kunnen maken. Dat is een wijziging
ten opzichte van de regelgeving voor de basisvorming, waar de kerndoelen werden
gezien als specificatie van uniforme leerresultaten (huidig artikel 11a, vijfde
lid, van de WVO). De ervaring heeft geleerd dat uniforme regelgeving onvoldoende
recht doet aan de wens van scholen om maatwerk te bieden aan leerlingen en
uit te gaan van eigen professionele inzichten.Niveaudifferentiatie krijgt vorm in de concrete onderwijsprogramma's,
niet in de kerndoelen. Het onderwijs in de onderbouw bereidt leerlingen immers
voor op de verschillende programma's in de bovenbouw en dus op de examenprogramma's.
De examenprogramma's vormen uiteindelijk het einddoel voor de periode
die leerlingen in het voortgezet onderwijs doorbrengt. Daarmee zijn de examenprogramma's
het ultieme ijkpunt voor de mate waarin scholen en onderwijsgevenden succesvol
zijn in het aanbrengen van niveaudifferentiatie in de onderwijsprogramma's.
De regering heeft vertrouwen in de professionaliteit van scholen en leraren
om dat – ondersteund door adequate leermiddelen – te realiseren.
Daarom is zij van mening dat het vastleggen van kerndoelen op verschillende
niveaus geen meerwaarde biedt boven de richtinggevende werking van de examens
en de professionaliteit in de school.De raad houdt het pleidooi om voor elk van de vakken of leergebieden een
referentiekader te ontwikkelen om de praktische betekenis van de kerndoelen
te vergroten, met als richtpunt de drie door de raad voorgestelde niveaus.
Hiermee geeft de raad aan de opvatting van de regering te delen dat het niet
nodig is om het instrument wetgeving te gebruiken om niveaudifferentiatie
op schoolniveau te realiseren. Referentiekaders zijn relevant voor de vormgeving
van concrete onderwijsprogramma's en bij de ontwikkeling van leermethoden.
De regering ziet hier geen noodzaak voor overheidsingrijpen: het betreft immers
de kerntaak van onderwijsgevenden en leermiddelenontwikkelaars om rekening
te houden met niveauverschillen tussen leerlingen en dus tussen onderwijsprogramma's
en leermiddelen.De Onderwijsraad bepleit vervolgens handhaving van de substitutiebepaling.
De wettelijke bepalingen voor de basisvorming kenden zo'n bepaling (huidig
artikel 11e, derde lid). Een bevoegd gezag kon op grond daarvan bij de inrichting
van het onderwijs afwijken van de kerndoelen als zij daarvoor in verband met
levensbeschouwelijke overwegingen aanleiding zag. Het bevoegd gezag moest
in dat geval bepalen welk onderwijs daarvoor in de plaats kwam. Het voorliggende
wetsvoorstel kent een dergelijke bepaling niet. Dit is niet nodig. De kerndoelen
zijn dusdanig globaal geformuleerd dat uitwerking op alle niveaus en volgens
elke signatuur mogelijk is.In paragraaf 5 wordt deze opdracht aan de wetgever expliciet verwoord:
de richtinggevende kerndoelen moeten vertaald kunnen worden in concrete onderwijsprogramma's
op verschillende niveaus en op scholen van alle signaturen. Relevant in dit
opzicht is dat de voorhangprocedure met betrekking tot de algemene maatregel
van bestuur inzake de kerndoelen in het wetsvoorstel – overeenkomend
met het pleidooi van de Onderwijsraad – is gehandhaafd (nieuwe artikel
11b, tweede lid). De beide Kamers der Staten-Generaal worden hiermee uitdrukkelijk
in de gelegenheid gesteld zich uit te spreken over een voorstel voor kerndoelen.
De voorhangprocedure voor de kerndoelen biedt waarborgen dat eventuele nieuwe
kerndoelen aan de eis zullen voldoen dat ze op alle scholen uitgewerkt kunnen
worden. Werken in teamsDe Onderwijsraad acht werken in teams een wenselijke ontwikkeling. De
raad waardeert het daarbij dat het invoeren van teams voor scholen facultatief
is. Wel vraagt hij aandacht voor de gevolgen die het besluit in een school
om meer in teams te werken, kan hebben voor leraren. Dit wetsvoorstel maakt
werken in teams beter mogelijk dan nu het geval is. Het biedt meer mogelijkheden
voor scholen om te werken in teams, maar het zijn de betrokkenen zelf die
beslissen. Over deze keuzes moeten scholen, zowel in het schoolplan als in
de schoolgids, verantwoording afleggen, evenals over hoe zij ervoor zorgen
dat er voldoende vakinhoudelijke en vakdidactische kennis in de teams aanwezig
is.Het is inderdaad wenselijk – zoals de raad stelt – dat aankomende
en zittende leraren adequaat worden geschoold en voorbereid als een school
ervoor kiest het onderwijs op een andere manier vorm te geven dan tot dan
gebruikelijk was. Dat geldt echter ook in algemene zin: leraren moeten hun
bekwaamheid onderhouden. De totstandkomingsgeschiedenis van de Wet op de beroepen
in het onderwijs (Stb. 2004, 344), waarnaar in paragraaf 6 en in de artikelsgewijze
toelichting bij artikel I, onderdeel K (artikel 33 WVO) wordt verwezen, gaat
daar uitvoerig op in.Doorstroommogelijkheden voor leerlingenDe raad constateert dat de in het wetsvoorstel neergelegde bepalingen
scholen mogelijkheden bieden om goede doorstroommogelijkheden voor scholen
te creëren. Scholen moeten volgens de raad de doorstroom van leerlingen
die dat kunnen en willen naar een leerweg of schoolsoort van een zwaarder
niveau, zo veel mogelijk stimuleren. De regering onderschrijft dat. De raad
is wel van mening dat artikel 11f (voorschriften derde leerjaar v.w.o. en
h.a.v.o.) de positie van het derde leerjaar havo en vwo onvoldoende verheldert.Artikel 11f regelt dat ook voor het derde leerjaar havo en vwo de bepalingen
voor de onderwijstijd gelden en dat leerlingen na dit leerjaar nog alle profielen
moeten kunnen kiezen. Daarnaast biedt dit artikel in samenhang met artikel
11c, tweede lid, de wettelijke grondslag om ook aanvullende voorschriften
voor het derde leerjaar havo en vwo te stellen. Daarbij gaat het bijvoorbeeld
om de verplichting tot het aanbieden van een tweede en derde moderne vreemde
taal naast het Engels, en tot het aanbieden van Latijn en Grieks in het gymnasium.
Scholen zijn niet verplicht om het derde leerjaar havo en vwo aan de kerndoelen
te besteden, maar het kan natuurlijk wel. Dat derde leerjaar is hiermee bij
uitstek een jaar waarover scholen zelf keuzes kunnen maken. Om tegemoet te
komen aan het pleidooi van de Onderwijsraad is wel artikel 11a aangepast in
die zin dat voor alle duidelijkheid na het woord «of» de volgende
zinsnede is ingevoegd: «naar het derde leerjaar voorbereidend wetenschappelijk
onderwijs of hoger algemeen voortgezet onderwijs en vervolgens [...]».OnderwijstijdDe raad waardeert het positief dat een nieuwe definitie van onderwijstijd
is geformuleerd, die scholen in staat stelt om het onderwijs flexibel en gevarieerd
vorm te geven. De raad wijst echter de in zijn ogen onvoldoende gemotiveerde
verlaging van de minimale onderwijstijd van de hand.Het introduceren van een bandbreedte en het verlagen van het wettelijk
voorgeschreven minimum aantal uren is geen verlaging (of verhoging) van
de onderwijstijd als zodanig. Waar het om gaat, is dat de overheid zich beperkt
tot het inkaderen van de beleidsvrijheid van scholen met betrekking tot onderwijstijd,
en dat op schoolniveau – binnen deze kaders – wordt besloten hoeveel
uren onderwijstijd precies worden geprogrammeerd. Als een school het voornemen
heeft om in een bepaald jaar (gegeven de bandbreedte) een ander aantal uren
te programmeren dan in het jaar daarvoor, dan is dat een onderwerp waarover
de medezeggenschapsraad zich moet uitspreken. Ook hier geldt: deze maatregel
is in essentie geen onderwijskundige, maar een bestuurlijke verandering. Scholen
krijgen meer ruimte om zelf keuzes te maken. De raad acht het verstandig om
bij de uitvoering van het beleid sterk rekening te houden met de variatie
in het beleidsvoerend vermogen van de scholen. De regering onderschrijft dit.
Het wetsvoorstel gaat hier ook van uit: de school bepaalt zelf «hoe
ver» zij wil gaan. Dat geldt niet alleen de onderwijstijd, maar het
wetsvoorstel in het geheel.Het stellen van een wettelijk minimum aan het op jaarbasis te programmeren
aantal uren onderwijstijd is onomstreden. In dit wetsvoorstel wordt dit op
1000 uren onderwijs per jaar vastgesteld. In zowel de bovenbouw van het primair
onderwijs als in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs wordt wat betreft
het wettelijk vastgesteld minimum aantal uren onderwijstijd uitgegaan van
1000 uren per leerjaar. Het past in het voornemen de wet- en regelgeving voor
de verschillende onderdelen van het onderwijs te harmoniseren om hier ook
voor de onderbouw voortgezet onderwijs van uit te gaan. Er zijn geen doorslaggevende
argumenten om voor de onderbouw het wettelijk minimum voor de onderwijstijd
anders te regelen dan voor de bovenbouw. Daarom wordt de definitie van onderwijstijd
die voor de bovenbouw voortgezet onderwijs wordt gehanteerd, ook voor de onderbouw
toegepast en wordt ook het wettelijke minimumaantal uren geharmoniseerd. Het
pleidooi van de Onderwijsraad om het minimumaantal uren onderwijstijd wettelijk
vast te stellen op 1040 per leerjaar wordt dan ook niet overgenomen. De regering
deelt de opvatting van de raad dat voldoende onderwijstijd een belangrijk
kwaliteitsaspect is. De regering vindt echter dat het primair de verantwoordelijkheid
van de school is om onderwijsprogramma's te realiseren die passen bij
de mogelijkheden, leerstijlen en ambities van verschillende leerlingen. Een
voor bovenbouw primair onderwijs en onderbouw en bovenbouw voortgezet onderwijs
gelijke wettelijke norm van minimaal 1000 uur volstaat om de minimale kwaliteitseis
vast te leggen. Dat is het wettelijk vastgestelde minimum, met andere woorden:
het aantal uren dat de overheid minimaal eist. Dat laat onverlet dat veel
scholen meer uren kunnen en zullen programmeren, juist gegeven die verantwoordelijkheid
van de school om passende onderwijsprogramma's te realiseren. Beslissingen
hierover kunnen en moeten op schoolniveau gemaakt worden.In paragraaf 7 wordt het gebruikmaken van een bandbreedte voor onderwijstijd
gemotiveerd als «praktisch». Deze karakterisering acht de raad
onvoldoende sterk. Deze motivering heeft echter betrekking op het gebruik
van een bandbreedte als zodanig, niet op het minimumaantal en het maximumaantal
uren van die bandbreedte. De formulering in paragraaf 7 luidt als volgt: «De
rijksoverheid ziet het als haar taak het speelveld voor schooleigen keuzes
op [het vlak van de onderwijstijd] enigszins in te perken».
Dit wetsvoorstel gaat uit van het voornemen van de regering om zo min mogelijk
op het niveau van de wet te regelen. Dat vanuit het principe dat op schoolniveau
geregeld moet (kunnen) worden, wat op schoolniveau geregeld kan worden. Een
keuze had kunnen zijn om dat ook van toepassing te laten zijn op de onderwijstijd.
Immers: ook onderwijstijd is een onderwerp waarover scholen, via de lijn van
de medezeggenschap, het schoolplan en de schoolgids, afspraken moeten kunnen
maken met de direct betrokkenen: leerlingen, ouders en onderwijzend personeel.
Om leerlingen, ouders en personeel echter een bestendig kader
te bieden dat houvast en zekerheid biedt, is gekozen voor een bandbreedte
om de keuzevrijheid op het gebied van onderwijstijd enigszins in te perken
met een bandbreedte met zowel een minimum als een maximum.Er is nog een aanvullend argument om een bandbreedte met zowel een minimum
als een maximum te hanteren. Met zo'n bandbreedte wordt namelijk de beleidsruimte
geëxpliciteerd die scholen hebben en waarbinnen ze keuzes kunnen maken.
Het stellen van één norm (of dit nu 1000, 1067, 1134 of een
ander aantal uren is) functioneert naar verwachting als een punt waarop veel
scholen zich bij de programmering van hun onderwijs gaan richten. Eén
van de beleidsdoelstellingen van het bieden van meer ruimte – ook op
het gebied van de onderwijstijd – is echter dat scholen bewuste keuzes
moeten maken bij de vormgeving van de onderwijsprogramma's, uitgaande
van wat verschillende leerlingen nodig hebben. Door dit in lijn met de aanbeveling
van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming op het niveau van de wet te expliciteren
wordt bevorderd dat scholen zich rekenschap geven van de wijze waarop ze met
de beleidsruimte omgaan.Het is hierbij van belang op te merken dat het bij de bepalingen over
onderwijstijd gaat om door leerlingen te besteden tijd. Eventuele verlaging
of verhoging door de school van het aantal geprogrammeerde uren onderwijstijd
is niet van invloed op de door leraren te besteden tijd. De normjaartaak voor
leraren wordt immers in de CAO vastgesteld. Met deze normjaartaak voor leraren
is een bepaalde hoeveelheid uren onderwijs voor leerlingen te programmeren.
Als ervoor gekozen wordt om (binnen de bandbreedte) minder uren voor leerlingen
te programmeren, blijft er in feite lerarentijd «over». In paragraaf 7
wordt al aangegeven dat deze vrijkomende uren ingezet moeten worden voor schoolontwikkeling
en dus kwaliteitsverbetering.Wat betreft het aantal weken waarin scholen een onderwijsprogramma moeten
aanbieden het volgende. Het Inrichtingsbesluit W.V.O. gaat niet uit van het
minimale aantal weken waarin onderwijs aangeboden moet worden, maar van het
maximale aantal schooldagen waarop vakantie gegeven mag worden. Het betreft
(bij een vijfdaagse schoolweek) maximaal 60 schooldagen per cursusjaar (artikel
16, eerste lid, Inrichtingsbesluit W.V.O.). Niet tot schooldagen worden gerekend
vijf christelijke of andere feestdagen, Nieuwjaarsdag en nationale feestdagen.
Materieel kom dat neer op maximaal circa 68 vakantiedagen per cursusjaar (circa
68 dagen: feestdagen vallen soms op een zaterdag of zondag). Dat komt overeen
met het door de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming op basis van brede consultatie
voorgestelde aantal van 38 weken waarin de wettelijk voorgeschreven minimale
onderwijstijd ten minste aangeboden moet worden. Dat plaatst ook het pleidooi
van de Onderwijsraad om het wettelijk minimum aantal uren onderwijstijd te
stellen op 1040 in een ander daglicht. De raad gaat immers uit van 39 weken.
De Taakgroep pleitte in haar eindrapport voor een minimum van 950 klokuren
onderwijstijd per jaar. In verband met de wenselijkheid de bepalingen voor
bovenbouw en onderbouw voortgezet onderwijs met betrekking tot onderwijstijd
te harmoniseren en rekenschap te geven van het door de Taakgroep verworven
draagvlak, is ervoor gekozen dit minimum op 1000 klokuren vast te stellen.De raad waardeert het positief dat geen afzonderlijke en gedetailleerde
voorschriften worden gegeven voor de afzonderlijke vakken en de daarvoor benodigde
tijd in de onderbouw voortgezet onderwijs. In
dat kader merkt hij op dat artikel 23 WVO over de advies-lessentabel dienovereenkomstig dient te worden aangepast. Dit advies is overgenomen in die
zin dat artikel 23 WVO bij dit wetsvoorstel wordt geschrapt.De constatering van de raad dat de toelichting op de wijziging van artikel
22 WVO ontbreekt, is niet correct. Deze wijziging wordt toegelicht in de artikelsgewijze
toelichting bij artikel I, onderdelen D, onder 1 (artikelen 10, 10b en 10d
WVO), en H (artikel 22 WVO).Evaluatiebepaling en afspraken tussen rijksoverheid en
scholenDe Onderwijsraad adviseert om over vijf jaar een onafhankelijke evaluatie
uit te voeren over het proces van autonomievergroting. De regering onderschrijft
de wenselijkheid te monitoren hoe scholen omgaan met beleidsruimte en autonomievergroting.
Zij acht dit wetsvoorstel echter niet de aangewezen plaats om dit wettelijk
te regelen: het wetsvoorstel regelt immers slechts een deel van het voortgezet
onderwijs, terwijl het proces van autonomievergroting het hele voortgezet
onderwijs betreft. Met name interactieve beleidsvorming en de rapportage daarover
naar de Staten-Generaal (zie Koers VO) en het Onderwijsverslag (dat op basis
van artikel 23 van de Grondwet naar de Staten-Generaal wordt gezonden) zijn
goede en afdoende middelen om op de hoogte te komen en vooral te blijven van
de praktische gang van zaken. Het Onderwijsverslag is de laatste jaren gemoderniseerd.
Het is niet alleen meer een «statisch» verslag van de staat van
het onderwijs (de minimale eis die de Grondwet stelt), maar het besteedt jaarlijks
ook aandacht aan relevante thema's in een breder tijdsperspectief. Autonomievergroting
vormt zo'n thema. Daarbij moet nog worden gevoegd dat in de huidige opzet
van de rijksbegroting en vanzelfsprekend ook het departementale Jaarverslag
eveneens veel informatie wordt gegeven over de effecten van het beleid.Niettemin vindt de regering het van belang om de eerste jaren waarin de
nieuwe wettelijke kaders voor de onderbouw gelden, de vinger aan de pols te
houden. Vanaf 1 januari 2005 is de projectgroep Onderbouw VO gestart.
Dit project komt voort uit de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming en is er
op gericht om scholen en leraren te blijven stimuleren en te ondersteunen
bij het werken aan de onderbouw. De projectgroep Onderbouw VO zal de komende
jaren de ontwikkelingen in de onderbouw monitoren. Daarover zal verslag worden
gedaan aan de Tweede Kamer.Om de (administratieve) lasten voor scholen te beperken is de regering
terughoudend met op voorhand aanvullende evaluatieonderzoeken aan te kondigen.
Wanneer daar aanleiding voor is, kan hiertoe te zijner tijd alsnog besloten
worden.Ten slotte pleit de raad voor heldere afspraken tussen de rijksoverheid
en de scholen over de verdeling van de verantwoordelijkheden. Kort gezegd
komt het er bij dit wetsvoorstel op neer dat de rijksoverheid gaat over het «wat»
(de kerndoelen en een aantal kwaliteitseisen met betrekking tot onderwijstijd,
personeel, medezeggenschap en kwaliteitszorg), en de scholen over het «hoe»
(de concrete uitwerking daarvan).Wat betreft de afspraken over de verantwoordelijkheidsverdeling tussen
Rijksoverheid en scholenveld zij verwezen naar de brief van de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap met het kabinetsstandpunt over governance
(goed bestuur) (Kamerstukken II 2004/05, 30 183, nr. 1).13. Financiële gevolgenAan het wetsvoorstel zijn voor de rijksoverheid geen financiële gevolgen
verbonden. Scholen krijgen ruimte om keuzes te maken gegeven de behoeften én
mogelijkheden – dus ook financieel – die ze zelf hebben. Wel is in het kader van flankerend beleid voorzien in een aantal investeringen
om scholen te ondersteunen bij schoolontwikkeling in de onderbouw, zoals de
projectgroep Onderbouw VO, de ontwikkeling van standaarden voor elektronische
portfolio's, experimenten met flexibele leermiddelen en een project van
Schoolmanagers_VO met voorbeeldscholen. Deze uitgaven zijn gedekt op de rijksbegroting.ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTINGArtikel I, onderdeel A (artikel 1 WVO)Zoals in onderdeel 5 van het algemeen deel van deze toelichting is aangegeven,
wordt het begrip basisvorming niet meer gebruikt. Daar komt geen nieuw begrip
voor in de plaats. Het begrip basisvorming wordt geschrapt uit artikel 1 WVO,
dat de begripsbepalingen bevat.Toegevoegd wordt een begripsbepaling van kerndoelen. Dit woord komt regelmatig
voor in de nieuw voorgestelde artikelen. Het is nu niet meer nodig om daarbij
telkens te verwijzen naar artikel 11b, waarin de opdracht tot vaststelling
bij algemene maatregel van bestuur is geregeld. Kerndoelen geven het kader
waarbinnen scholen aanbodkeuzes maken. Verder komt tot uitdrukking dat het
draait om het leerproces van leerlingen en het resultaat daarvan.Artikel I, onderdelen B en C (artikelen 7 en 8 WVO)De artikelen 7, derde lid, en 8, tweede lid, worden aangepast aan het
feit dat het begrip basisvorming niet meer wordt gebruikt. Het vwo en het
havo kennen na de eerste twee leerjaren die zijn gericht op de kerndoelen
een «vrij» jaar (met enige uitzonderingen, zie het nieuw voorgestelde
artikel 11f). Daarna volgt de periode van voorbereidend hoger onderwijs, zo
bepaalt artikel 12.Artikel I, onderdelen D, onder 1 (artikelen 10, 10b en
10d WVO), en H (artikel 22 WVO)In de artikelen 10, 10b en 10d worden de bepalingen voor de onderwijstijd
in de bovenbouw van het vmbo ingericht overeenkomstig de desbetreffende bepalingen
voor de bovenbouw havo/vwo. Dit betekent voor het derde leerjaar vmbo een
minimum van 1000 uren onderwijstijd en voor het vierde, tevens laatste, leerjaar
een minimum van 700 uren. Dit wordt vastgelegd op het niveau van de wet. Daardoor
kunnen de bepalingen in artikel 22 daarover vervallen.De omschrijving van het begrip onderwijstijd («in schooltijd verzorgd
onderwijsprogramma») geeft aan dat het gaat om begeleid onderwijs dat
onder schooltijd en onder verantwoordelijkheid van het personeel van de school
plaatsvindt. Dit betekent dat leerlingen ook elders dan op school aan opdrachten
kunnen werken en dat de leraar of onderwijsondersteuner daarbij niet altijd
fysiek aanwezig hoeft te zijn.Artikel I, onderdeel D (artikelen 10, 10b en 10d WVO),
onder 2Deze wijzigingen bevatten technische aanpassingen van de artikelen over
het vmbo, te weten:– de theoretische leerweg (middelbaar algemeen voortgezet onderwijs,
hierna: mavo),– de beroepsgerichte leerwegen in het voorbereidend beroepsonderwijs
(hierna: vbo) en– de gemengde leerweg (scholengemeenschap mavo/vbo). Deze aanpassingen zijn nodig in verband met de voorgeschreven periode
van twee leerjaren voor onderwijs dat wordt verzorgd op basis van de kerndoelen
(en niet meer twee, drie of vier zoals bij de basisvorming).Artikel I, onderdeel E (artikel 10f WVO)Artikel 10f, derde lid en lid 3a, worden terminologisch aangepast aan
de nieuwe bepalingen voor de onderbouw.Artikel I, onderdeel F (artikelen 11a tot en met 11f WVO)Artikel 11aArtikel 11a bevat algemene voorschriften voor de inrichting van het onderwijsprogramma
voor de eerste twee leerjaren van alle schoolsoorten. Bevoegde gezagsorganen
moeten het programma zo inrichten dat voor elke leerling een doorlopende leerlijn
mogelijk is. Voor de leerlingen moeten alle mogelijkheden voor doorstroming
worden opengehouden. Na de eerste twee leerjaren
in het vmbo moeten alle sectorkeuzes nog mogelijk zijn en na de eerste drieleerjaren (zie artikel 11a in combinatie met artikel
11f) havo/vwo moeten alle profielkeuzes nog mogelijk zijn.Artikel 11bBij de vaststelling van de kerndoelen wordt aandacht besteed aan aspecten
uit de totale breedte van het huidige basisvormingsprogramma. Scholen wordt
ruimte geboden om de kerndoelen in het onderwijsprogramma op verschillende
manieren uit te werken, waarbij de scholen zelf de breedte van de programmaonderdelen
bepalen: bijvoorbeeld vakken, leergebieden/projecten of geïntegreerd
in praktische opdrachten.Artikel 11cHet bevoegd gezag van een VO-school moet een in schooltijd verzorgd samenhangend
onderwijsprogramma voor de eerste twee leerjaren opstellen.De nieuw vast te stellen kerndoelen zijn veel globaler dan de kerndoelen
in het Besluit kerndoelen en adviesurentabel basisvorming 1998–2003.
Bevoegde gezagsorganen moeten deze kerndoelen als uitgangspunt nemen bij het
inrichten van het onderwijsprogramma. Zij moeten daarbij rekening houden met
de verschillen tussen leerlingen. Het eerste lid, onderdeel
a, bevat de opdracht de kerndoelen uit te werken voor verschillende
schoolsoorten (naar verschillende niveaus) en voor verschillende groepen leerlingen
(snel/langzaam; meer praktijk- of meer theoriegericht). Het is daardoor voor
meer leerlingen, van leerlingen in de basisberoepsgerichte leerweg tot leerlingen
in het vwo, mogelijk om alle kerndoelen aan te kunnen. Bij de uitwerking moet
er uitdrukkelijk voor worden gezorgd dat alle mogelijkheden worden opengehouden
voor leerlingen om door te stromen naar de bovenbouw (alle leerwegen/sectoren
in het vmbo en alle profielen bij vwo/havo).Bij de inrichting van het onderwijsprogramma moet worden uitgegaan van
dezelfde totale onderwijstijd als thans bij de basisvorming: 1280 lesuren
van 50 minuten oftewel 1067 (klok)uren. Het bevoegd gezag kan er echter voor
kiezen iets meer of iets minder uren per leerjaar onderwijs te verzorgen,
binnen een bandbreedte van 1000–1134 uren. Indien wordt gekozen voor
minder dan 1067 uren, moeten de vrijkomende uren worden besteed aan schoolontwikkeling.
Zie het eerste lid, onderdeel b, ten eerste en
ten tweede. Bij schoolontwikkeling moet worden gedacht aan ontwikkeling van het beleid
met betrekking tot de kwaliteit van het onderwijs dat binnen de school wordt
gevoerd. Door verhoging van de kwaliteit krijgen leerlingen weliswaar wat
minder, maar uiteindelijk wel beter onderwijs.Verantwoording vooraf voor de keuze van de
totale jaarlijkse onderwijstijd naar de Minister van OCW, de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (hierna: LNV) en/of de inspectie geschiedt
via het schoolplan. Daarin moet op grond van artikel 24 aandacht worden besteed
aan het onderwijskundig beleid, waaronder uitwerking van de wettelijke opdrachten
en aan het beleid met betrekking tot de bewaking en verbetering van de kwaliteit
van het onderwijs.Het schoolplan moet minstens één keer in de vier jaar worden
vastgesteld. Bij een wijziging in het beleid voor de totale onderwijstijd
zal het schoolplan moeten worden aangepast. Voordat een schoolplan kan worden
vastgesteld of gewijzigd, moet het bevoegd gezag op grond van artikel 6, onderdeel
b, van de Wet medezeggenschap onderwijs de instemming van de medezeggenschapsraad
zien te verkrijgen.Verantwoording naar de Ministers van OCW en LNV alsmede de inspectie achteraf geschiedt met behulp van de op grond van het vierde lid verplicht bijgehouden geordende gegevens.Verantwoording naar de ouders geschiedt via de jaarlijks vast te stellen
schoolgids, zie ook de wijziging die voor artikel 24a WVO wordt voorgesteld
(zie artikel I, onderdeel J).Het eerste lid, onderdeel c, bepaalt dat aan
het onderwijs dat wordt verzorgd op basis van de kerndoelen in de eerste twee
leerjaren gezamenlijk minimaal 1425 uren moet worden besteed. Dit komt overeen
met (afgerond) tweederde deel van de totale onderwijstijd. Het restant van
de onderwijstijd (2x 1067 uren – of zo veel als op grond van onderdeel
a, is vastgesteld door bevoegd gezag – minus 1425 uren) mag worden besteed
aan andere onderwijsactiviteiten, maar kan indien nodig ook worden gebruikt
om extra aandacht te schenken aan de kerndoelen.In het tweede lid wordt de mogelijkheid geopend
om bij of krachtens algemene maatregel van bestuur andere programmaonderdelen
voor te schrijven. Te denken valt aan bv. een tweede of derde moderne vreemde
taal. Deze mogelijkheid zit ook in de basisvormingssystematiek, in artikel
11a, zevende lid. De uitwerking daarvan is te vinden in artikel 21 van het
Inrichtingsbesluit W.V.O. Die bepalingen zijn na de inwerkingtreding van deze
wetswijzigingen gebaseerd op het nieuwe artikel 11c, tweede lid.Artikel 11dDe bepalingen uit het huidige artikel 11e, eerste lid, komen terug in
artikel 11d, eerste lid. Het betreft de mogelijkheid
voor het bevoegd gezag ontheffingen te verlenen voor individuele leerlingen
van bepaalde kerndoelen. Gedacht kan worden aan leerlingen met dyslexie, of
aan leerlingen met een lichamelijke of zintuiglijke handicap. Het bevoegd
gezag moet in een dergelijke situatie aangeven welk onderwijs ervoor in de
plaats komt.In het tweede lid komt terug de bepaling uit
het huidige artikel 11e, derde lid. Hierin ligt de basis voor een algemene
maatregel van bestuur, die voorschrijft op basis waarvan het bevoegd gezag
leerlingen kan selecteren die in aanmerking kunnen komen voor een afwijking
van de inrichting van het onderwijsprogramma als bedoeld in artikel 11c. De
afwijking kan geen betrekking hebben op de minimaal voorgeschreven onderwijstijd. In het derde lid komt terug de verlichting
die in het huidige artikel 11g tijdelijk wordt geboden voor groepen leerlingen.
Het betreft leerlingen die leerwegondersteunend onderwijs volgen. Nieuw is
dat deze bepaling ook geldt voor leerlingen die naar de verwachting van het
bevoegd gezag in aanmerking zullen komen om in de bovenbouw een leer-werktraject
te gaan volgen.De verlichting bestaat eruit dat voor de aangegeven groepen leerlingen
in de eerste twee leerjaren niet op basis vanalle kerndoelen onderwijs hoeft te worden verzorgd. Vandaar
dat is geregeld dat in afwijking van de algemene regel onderwijs moet worden
verzorgd op basis van kerndoelen (en dus niet op basis van de kerndoelen). Wel moet dezelfde hoeveelheid tijd (namelijk in de
eerste twee leerjaren gezamenlijk 1425 uren) worden besteed aan onderwijs
op basis van kerndoelen, dus als sommige kerndoelen niet aan de orde komen,
moet extra tijd worden besteed aan wel aangeboden kerndoelen.De bepaling geldt niet meer in het algemeen voor leerlingen die naar de
verwachting van het bevoegd gezag in de bovenbouw de basisberoepsgerichte
leerweg zullen gaan volgen. Voor die categorie leerlingen is deze verlichting
niet meer nodig. Dat houdt verband met de differentiatie die het bevoegd gezag
kan aanbrengen bij het uitwerken van de globale kerndoelen voor de verschillende
groepen leerlingen. Zie ook paragraaf 5 van het algemeen deel van deze
toelichting.Artikel 11eDe bepaling dat in Fryslân aandacht moet worden besteed aan Fries,
komt ook in het nieuwe systeem terug. Nieuw daarbij is dat, naar analogie
van de situatie in het primair onderwijs, ontheffing kan worden aangevraagd
bij Gedeputeerde Staten en niet meer bij de inspectie. Op grond van het tweede
lid worden in het Besluit kerndoelen onderbouw VO ook kerndoelen voor Friese
taal en cultuur vastgesteld.Artikel 11fVoor het derde leerjaar havo/vwo worden vrijwel
geen voorschriften gegeven, maar er zijn wel een paar randvoorwaarden:– het onderwijsprogramma moet zodanig worden ingericht dat alle
doorstromingsmogelijkheden voor leerlingen naar de bovenbouw zoals die ook
in de eerste twee leerjaren gelden, open moeten worden gehouden,– het totaal aantal uren dat in dat leerjaar onderwijs moet worden
verzorgd, is eveneens 1067, tenzij het bevoegd gezag kiest voor een andere
onderwijstijd binnen de bandbreedte 1000–1134 uren, en– in het Inrichtingsbesluit W.V.O. kunnen extra verplichte programmaonderdelen
worden aangewezen.Artikel I, onderdeel G (artikel 12 WVO)De wijziging van artikel 12 betreft een technische aanpassing in verband
met het feit dat er geen periode van basisvorming meer is, met een variabele
lengte. De tweede fase havo en vwo vangt aan in het vierde leerjaar.Artikel I, onderdeel I (artikel 23 WVO)Het Inrichtingsbesluit W.V.O. kent op basis van het huidige artikel 23
van de WVO een adviesurentabel voor het vmbo. Zoals de naam al aangeeft, is
dit een advies aan de scholen over het aantal uren dat aan alle vakken besteed kan worden gedurende de gehele cursus. Ondanks het feit
dat deze tabel slechts een adviesfunctie heeft, gaat er een sturende werking van uit, waardoor de ruimte voor schooleigen keuzes ten onrechte wordt
ingeperkt. Een dergelijk instrument past niet in de huidige besturingsfilosofie.
Door het schrappen van artikel 23 van de WVO komt de grondslag voor deze adviesurentabel
te vervallen.Artikel I, onderdeel J (artikel 24a WVO)Artikel 24a wordt uitgebreid in verband met de verantwoording vooraf aan
ouders in de schoolgids over de inrichting van het onderwijsprogramma in de
eerste twee leerjaren (is er sprake van onderwijs in vakken of in vakoverstijgende
programmaonderdelen zoals vakkencombinaties, leergebieden of projecten) en
de inzet van leraren daarbij (hoeveel leraren staan er voor de klas, zijn
het er 15 of – veel – minder). Als er ouders zijn die nog meer
willen weten, kunnen deze aan de school vragen of zij het schoolplan mogen
inzien.Artikel I, onderdeel K (artikel 33 WVO)Vooraf: deze wijziging moet worden bezien in samenhang met artikel II.
Dat heeft te maken met de Wet op de beroepen in het onderwijs (hierna: WBIO).
De WBIO staat al wel in het Staatsblad (Stb. 2004, 344), maar is nog niet
in werking getreden. Daarom wordt in artikel I, onderdeel I, het huidige artikel 33 gewijzigd, waarin dus de WBIO-wijzigingen nog
niet zijn verwerkt.In artikel II wordt achtereenvolgens:1. het huidige wetsvoorstel gewijzigd voor het geval dat de WBIO eerder
in werking treedt dan de wetswijzigingen voor de onderbouw, en2. de WBIO gewijzigd voor het geval dat de wetswijzigingen voor de onderbouw
eerder in werking treden dan de WBIO.Het artikel inzake de benoemingsvereisten wordt aangepast in verband met
de mogelijkheid te werken met teams bij vakoverstijgende programmaonderdelen.In de aangepaste tekst van het vierde lid
komt tot uitdrukking dat de regeling voor het eerste en tweede leerjaar hetzelfde
wordt.De regeling in het vierde lid heeft alleen betrekking op die gevallen
dat op scholen les wordt gegeven in vakken en niet wordt gewerkt met vakoverstijgende
programmaonderdelen. Daarvoor wordt een nieuw lid 4a ingevoegd.Scholen hebben in het schooljaar 2005/06 al ervaring op kunnen doen in
het werken met vakoverstijgende programmaonderdelen en daarbij het werken
met teams. In een beleidsregel (zie Gele katern 2004, nr. 21, blz. 30 e.v.)
is aan scholen de gelegenheid geboden zich hiervoor aan te melden. Ongeveer
30% van de scholen heeft een aanvraag ingediend. De basis voor de beleidsregel
was artikel 25 voor de afwijking van de inrichtingsvoorschriften en artikel
33, vierde en vijfde lid, voor het werken met teams.Aan het werken met teams in het geval van vakoverstijgende programmaonderdelen
waren de volgende voorwaarden verbonden:1. in het team zijn leraren vertegenwoordigd die gezamenlijk in het bezit
zijn van alle bewijzen van bekwaamheid die vereist zijn voor de bij het vakoverstijgende
programmaonderdeel betrokken vakken,2. de leraren in het team bewaken elk de kwaliteit (inclusief de uitvoering)
van het desbetreffende onderwijsprogramma op het terrein van het vak of de
vakken waarvoor zij in het bezit zijn van een bewijs van bekwaamheid, en3. het onderwijs in het desbetreffende leergebied of project wordt feitelijk
verzorgd door leden van het team. Deze voorwaarden komen terug in het nieuwe lid 4a
van artikel 33. Alleen is nu duidelijker geregeld dat alle leraren in het
team in het bezit moeten zijn van een relevant bewijs van bekwaamheid. Daarnaast
blijft de mogelijkheid open dat niet-bevoegde leraren worden ingeschakeld
bij het daadwerkelijk verzorgen van het onderwijs, maar zij zijn niet betrokken
bij de samenstelling en bij de bewaking van de uitvoering van het onderwijsprogramma.
Die taken zijn voorbehouden aan personen met een bewijs van bekwaamheid.In lid 4b is geregeld dat bij inzet van onderwijspersoneel
in teams bij vakoverstijgende programmaonderdelen artikel 33, derde lid, WVO
van overeenkomstige toepassing is. Dat betekent dat in het geval een bevoegde
leraar uitvalt en er niet tijdig een andere bevoegde leraar kan worden aangetrokken,
tijdelijk een niet- of onderbevoegde leraar onderdeel kan uitmaken van het
team. Het onderwijs moet immers wel voortgang kunnen vinden.Aan het vijfde lid wordt een volzin toegevoegd,
waaruit blijkt dat het bevoegd gezag over de toepassing van de leden 4a en
4b geordende gegevens moet bijhouden ten behoeve van de verantwoording achteraf
aan de inspectie.Artikel IIIIn artikel 18 van het Inrichtingsbesluit W.V.O. zijn voorschriften gegeven
over vakken die gedurende de periode van basisvorming in combinatie met elkaar
kunnen worden gegeven. In artikel 9b van de Regeling bewijzen van bekwaamheid
O.W.V.O. is voor die vakkencombinaties bepaald dat leraren die bevoegd zijn
voor één van de onderliggende vakken, ook bevoegd zijn voor
de gehele combinatie (overigens niet voor de overige onderliggende vakken
voorzover die naast de combinatie worden gegeven).Artikel III regelt dat deze individuele leraren de bevoegdheid behouden
die zij op grond van artikel 9b van de Regeling bewijzen van bekwaamheid O.W.V.O.
hebben verkregen. De bevoegdheid is gekoppeld aan een op dit moment in het
Inrichtingsbesluit W.V.O. opgenomen combinatie van vakken. Die specifieke
combinatie moet dus wel behoren tot het onderwijsprogramma voor de eerste
twee leerjaren op de school waar zij werkzaam zijn of in de toekomst werkzaam
zullen zijn, anders kunnen deze leraren geen gebruik maken van hun bevoegdheid.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,M. J. A. van der HoevenDe Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,C. P. Veerman XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30323-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl