Werklozen zonder startkwalificatie; Rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30851, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

20-10-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

30851 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoud blz.DEEL I: CONCLUSIES, AANBEVELINGEN EN BESTUURLIJKE REACTIES Inhoud blz.1 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN1.1 Inleiding1.1.1 Aanleiding en achtergrond van het onderzoekAanleidingAchtergrond1.1.2 Vraagstelling en opzet van het onderzoekVraagstellingOpzet1.2 Conclusies1.3 Toelichting bij de conclusies1.3.1 Noodzaak van kwalificerende scholing1.3.2 Effectiviteit van prikkels in wet- en regelgeving1.3.3 Prestaties voor het realiseren van de Lissabondoelstelling1.3.4 Stimulerende en faciliterende rol van de rijksoverheid1.3.5 Inzet van scholings- en re-integratievoorzieningen
voor werklozen1.3.6 Samenwerking tussen regionale organisaties1.4 AanbevelingenInspanningen afstemmen op specifieke kenmerken van cliëntenAfzonderlijke doelstelling formuleren voor werklozen zonder
startkwalificatieRegionale partijen prikkelen om zich ondernemender op
te stellenPartijen stimuleren tot gezamenlijk investeren in duurzame
scholing en re-integratieVoorzieningen om werklozen te scholen beter benutten en
op elkaar afstemmenOndersteunen van regionale samenwerking2 BESTUURLIJKE REACTIE EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER2.1 Reactie van de staatssecretaris van SZW en de
minister van OCWNoodzaak van kwalificerende scholingEffectiviteit van prikkels in wet- en regelgevingAfzonderlijke doelstelling voor werklozen zonder startkwalificatieStimulerende en faciliterende rol van de rijksoverheidVoorzieningen om werklozen te scholen beter benutten en
afstemmenSamenwerking tussen regionale organisaties2.2 Reactie van de voorzitters van de Raden van Bestuur
van CWI en UWV2.3 Nawoord Algemene RekenkamerBIJLAGEBELANGRIJKSTE CONCLUSIES, AANBEVELINGEN EN TOEZEGGINGENDeel II: OnderzoeksbevindingenInhoud1 INLEIDING1.1 Aanleiding voor het onderzoek1.2 Opzet van het onderzoekWaarin onderscheidt de groep werklozen zonder startkwalificatie
van 23 jaar en ouder zich van de andere werklozen en van werkenden?In welke mate worden publieke voorzieningen ingezet voor
de groep werklozen zonder startkwalificatie van 23 jaar en ouder? Zijn er
knelpunten die de inzet van deze publieke voorzieningen belemmeren? Wat is
bekend over de effectiviteit van de voorzieningen?Hoe verloopt de samenwerking in de regio’s tussen
de «keten voor werk en inkomen» met scholingsinstellingen en werkgevers
als het gaat om het opleiden van werklozen tot startkwalificatieniveau?1.3 Verantwoordelijkheden van betrokken actoren1.4 Leeswijzer2 NOODZAAK VAN KWALIFICERENDE SCHOLING2.1 Inleiding2.2 Lagere kansen voor laagopgeleidenTabel 2.1 Omvang beroepsbevolking (CBS-definitie: 15–65
jaar) en niet-werkende werkzoekenden (NWW) naar opleidingsniveau (absoluut
en in % van de beroepsbevolking)2.3 Omvang van de doelgroep2.4 Opvallende verschillen in achtergrondkenmerkenTabel 2.2: Kenmerken van werkenden en werklozen met en
zonder startkwalificatie (in percentages)2.5 Kwalificerende scholing binnen re-integratie2.5.1 Noodzaak van kwalificerende scholing binnen
re-integratie2.5.2 Inzet scholing in re-integratieTabel 2.3: Percentage werkenden en werklozen zonder en
met startkwalificatie dat post initieel onderwijs volgt per leeftijdscategorie3 DOORVERTALING VAN DOELEN VAN DE RIJKSOVERHEID3.1 Inleiding3.2 De Lissabondoelstelling3.3 Het re-integratiebeleid van SZW3.4 Het re-integratiebeleid van UWV3.5 Het re-integratiebeleid van gemeentenFinanciering vanuit de rijksoverheid3.6 Het beleid van het Ministerie van OCW4 STIMULERENDE EN FACILITERENDE ROL VAN DE RIJKSOVERHEID4.1 Inleiding4.2 Projectdirectie Leren en WerkenProjectdirectie Leren en Werken vanuit de regio bekeken4.3 Versterken van regionale samenwerking4.3.1 Faciliteren van samenwerking vanuit het Ministerie
van SZW4.3.2 Faciliteren van samenwerking vanuit het Ministerie
van OCW4.3.3 Ervaringen vanuit de regio’sBehoefte aan gezamenlijke visie4.4 Verspreiding van goede initiatieven4.4.1 Rol van de rijksoverheid4.4.2 Kennis in de regio’s5 VOORZIENINGEN VOOR DE REGIO’S5.1 Inleiding5.2 De voorzieningen in een re-integratietrajectProblematiek per fase in kaart5.3 Re-integratieadvies CWI5.4 Voortraject5.5 Matching5.6 Financiële tegemoetkomingen voor werkgevers5.7 Erkenning Verworven Competenties (EVC)5.8 Duale trajecten5.8.1 Duale trajecten binnen re-integratie5.8.2 Maatwerkscholing5.8.3 Leerbedrijven5.9 Vraaggerichte re-integratie en scholingWerkgeversbenadering5.10 Effectiviteit van scholing in re-integratie6 REGIONALE SAMENWERKING6.1 Inleiding6.2 Voorwaarden voor samenwerking6.3 Gedeelde visie6.4 Taken en verantwoordelijkheden: krachtenveldanalyse6.5 Regie- of makelaarsrol6.6 Verdeling van kosten en batenBIJLAGE 1GEBRUIKTE AFKORTINGENBIJLAGE 2METHODOLOGISCHE VERANTWOORDINGScores op de stellingenRolverdelingLiteratuurlijst
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30851Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 256 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 851Werklozen zonder startkwalificatienr. 2RAPPORTInhoud blz.Deel I: Conclusies, aanbevelingen en bestuurlijke reacties 5Deel II: Onderzoeksbevindingen 31DEEL I: CONCLUSIES, AANBEVELINGEN EN BESTUURLIJKE REACTIES Inhoud blz.1Conclusies en aanbevelingen91.1Inleiding9 1.1.1Aanleiding en achtergrond van
het onderzoek9 1.1.2Vraagstelling en opzet van het
onderzoek11 1.2Conclusies13 1.3Toelichting bij de conclusies13 1.3.1Noodzaak van kwalificerende scholing13 1.3.2Effectiviteit van prikkels in
wet- en regelgeving14 1.3.3Prestaties voor het realiseren
van de Lissabondoelstelling 15 1.3.4Stimulerende en faciliterende
rol van de rijksoverheid15 1.3.5Inzet van scholings- en re-integratievoorzieningen
voor werklozen161.3.6Samenwerking tussen regionale
organisaties171.4Aanbevelingen18    2Bestuurlijke reactie en nawoord Algemene Rekenkamer212.1Reactie van de staatssecretaris
van SZW en de minister van OCW212.2Reactie van de voorzitters van
de Raden van bestuur van CWI en UWV23 2.3Nawoord Algemene Rekenkamer24   BijlageBelangrijkste conclusies, aanbevelingen en toezeggingen271 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN1.1 InleidingDe Algemene Rekenkamer heeft in 2006 onderzoek verricht naar het beleid
van de rijksoverheid om de arbeidsmarktpositie van werklozen zonder startkwalificatie
te verbeteren. In dit hoofdstuk bespreken we de conclusies en aanbevelingen
waartoe het onderzoek heeft geleid (paragraaf 1.2 tot en met 1.4). Daaraan
voorafgaand lichten we in deze paragraaf de aanleiding, de achtergrond, de
vraagstelling en de opzet van het onderzoek kort toe.1.1.1 Aanleiding en achtergrond van het onderzoekAanleidingDe werkloosheid onder laagopgeleiden is al langere tijd een probleem in
Nederland. De huidige economische conjunctuur maakt de kwestie echter actueel;
er zijn op dit moment nóg meer redenen (en kansen) om de problematiek
aan te pakken.Om de arbeidsparticipatie van werklozen te bevorderen heeft de minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) een re-integratiebeleid geformuleerd.
In het re-integratiebeleid staat «werk boven uitkering» centraal.
Naast dit re-integratiebeleid heeft het kabinet in het kader van de Lissabonagenda
het beleidsdoel geformuleerd dat voor 2010 minimaal 80% van de beroepsbevolking
van 25 tot 65 jaar over een startkwalificatieniveau beschikt.1Signalen wijzen er echter op dat de inzet van scholing bij re-integratie
van werklozen de afgelopen jaren juist sterk is verminderd. Dit gegeven vormt
de aanleiding voor ons onderzoek.AchtergrondDe werkloosheid onder laagopgeleiden is aanmerkelijk groter dan onder
hoogopgeleiden. Door macro-economische ontwikkelingen en technologische vooruitgang
neemt het aantal banen voor laagopgeleide werknemers bovendien minder hard
toe dan voor hoogopgeleiden. Voor de ontwikkeling van de Nederlandse economie
is het van belang dat iedereen die kan participeren op de arbeidsmarkt daadwerkelijk
participeert.Om een indruk te geven van de omvang van de groep werklozen zonder startkwalificatie
hebben we de totale groep 23- tot en met 64-jarigen op basis van CBS-cijfers
onderverdeeld naar arbeidsmarktpositie (werkzaam, werkloos, niet beroepsbevolking)2 en het al dan niet hebben van een startkwalificatie.
Figuur 1.1 geeft de omvang van deze groep weer.Mensen zonder startkwalificatie zijn kwetsbaar op de arbeidsmarkt. Zij
zijn vaker werkloos en wanneer ze wel werk hebben bevinden ze zich vaker in
beroepen met een lage werkzekerheid (tijdelijk, conjunctuurgevoelig). Om hen
duurzaam te re-integreren of aan het werk te houden, is verbetering van het
opleidingsniveau tot minimaal een startkwalificatie van groot belang. Een «startkwalificatie»
is een mbo-diploma op ten minste het tweede niveau (mbo-2, de basisberoepsopleiding)
of een havo- of vwo-diploma.1 Zo’n diploma
is volgens de overheid de minimale voorwaarde voor een duurzame baan, voor
voldoende inkomen en voor een volwaardige plek in de samenleving.Financieel belang van scholing van werklozen In de begroting 2006 van
de ministeries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en Onderwijs Cultuur
en Wetenschap (OCW) zijn geen middelen geoormerkt voor scholing van werklozen.
Het totale bedrag aan uitkeringen voor de WWB is € 4 338,1
miljoen en voor de WW € 4 456,8 miljoen. Voor het re-integreren
van uitkeringsgerechtigden is € 1 629,3 miljoen voor bijstandsgerechtigden
beschikbaar en € 90,0 miljoen voor WW’ers. Het bedrag dat
naar de Regionale Opleiding Centra (ROC’s) of Agrari- sche Opleidingen
Centra gaat, die het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) verzorgen, is € 2 396,7
miljoen. Daarnaast zijn er fiscale regelingen (WVA-onderwijs) en een aantal
speciale subsidies (SVWW, ESF), waarvan een aantal inmiddels afgebouwd wordt.1.1.2 Vraagstelling en opzet van het onderzoekVraagstellingMet dit onderzoek willen we een beeld krijgen van de inspanningen van
de rijksoverheid voor het opleiden van werklozen zonder startkwalificatie
van 23 jaar en ouder om duurzaam aan het werk te komen. Ook willen we achterhalen
in hoeverre de betrokken regionale partijen erin slagen om werklozen van 23
jaar en ouder een startkwalificatie te laten behalen door middel van scholing
en de inzet van specifieke voorzieningen. De regionale partijen zijn: Centrum
voor Werk en Inkomen (CWI), Uitvoeringsorganisatie Werknemersverzekeringen
(UWV), gemeenten, Regionale Opleidings Centra (ROC’s), Kenniscentra
Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (KBB’s), re-integratiebedrijven (RIB’s)
en werkgevers.OpzetWij richten ons met dit onderzoek tot de twee ministers die betrokken
zijn bij de inzet van scholing in het kader van re-integratie van werklozen:
de minister van SZW, verantwoordelijk voor een activerend arbeidsmarktbeleid
en re-integratiebeleid, en de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
(OCW), verantwoordelijk voor het onderwijsbeleid.Het zwaartepunt van het onderzoek zelf heeft niet bij de ministeries gelegen,
maar bij de zojuist genoemde regionale partijen. Zij bepalen namelijk de invulling
van het beleid; de ministers van SZW en van OCW stellen kaders door middel
van wet- en regelgeving en vervullen verder vooral een stimulerende en faciliterende
rol. De taken en verantwoordelijkheden, die samen het krachtenveld vormen,
staan in figuur 1.2 weergegeven.1.2 ConclusiesOns onderzoek heeft geresulteerd in de hoofdconclusie dat de problematiek
rond scholing voor werklozen zonder startkwalificatie van 23 jaar en ouder
urgent is en dat de aanpak daarvan de afgelopen jaren onvoldoende van de grond
is gekomen.Deze hoofdconclusie is gebaseerd op de volgende deelconclusies:• Werklozen van 23 jaar en ouder zonder startkwalificatie vormen
een groep die niet alleen door een laag opleidingsniveau, maar ook door andere
kenmerken zoals etniciteit, bijzonder kwetsbaar is. Dat betekent dat de noodzaak
van kwalificerende scholing voor deze groep urgent is, en extra inspanningen
noodzakelijk zijn om deze groep duurzaam te re-integreren.• De prikkels in wet- en regelgeving hebben er onvoldoende toe geleid
dat uitvoeringsinstellingen zich richten op de duurzame re-integratie van
werklozen zonder startkwalificatie.• De minister van SZW heeft bovendien niet vastgelegd welke prestaties
geleverd moeten worden om de Lissabondoelstelling voor werklozen zonder startkwalificatie
te realiseren.• De rijksoverheid faciliteert en stimuleert de uitvoeringsinstellingen
onvoldoende bij het opstarten van gezamenlijke, perspectiefrijke initiatieven.• De beschikbare voorzieningen om werklozen te scholen voor een startkwalificatie
zijn niet optimaal ingericht en worden door de regionale uitvoerende instanties
niet optimaal ingezet.• Samenwerking tussen regionale organisaties op het terrein van onderwijs
en arbeidsmarkt komt slechts moeizaam van de grond.Er is ook een aantal positieve ontwikkelingen opgestart die kansrijk lijken,
zoals het stimuleren van «duale trajecten»: combinaties van werken
en leren.1.3 Toelichting bij de conclusies1.3.1 Noodzaak van kwalificerende scholingDoor het toenemen van de opleidingseisen die werkgevers stellen, wordt
het voor werklozen zonder startkwalificatie steeds moeilijker om een baan
te vinden. Wij constateren een duidelijk verband tussen het hebben van een
startkwalificatie en de kansen op de arbeidsmarkt. Werklozen hebben 1,6 maal
vaker geen startkwalificatie dan werkenden.Er spelen echter ook nog andere factoren een rol, die de problematiek
extra urgent maken. De groep werklozen zonder startkwalificatie van 23 jaar
en ouder bestaat uit personen die veel belemmeringen ervaren bij het duurzaam
re-integreren op de arbeidsmarkt. Het lage opleidingsniveau is hierbij een
belangrijke, maar niet de enige verklarende factor. Het lage opleidingsniveau
is namelijk veelal gecombineerd met achtergrondkenmerken, zoals etniciteit
(relatief veel allochtonen tussen de 23 en 44 jaar) en geslacht (verhoudingsgewijs
hoog percentage vrouwen), die de positie van de betrokkenen op de arbeidsmarkt
verder verslechteren.Opvallende achtergrondkenmerkenWanneer we werklozen zonder
startkwalificatie vergelijken met werklozen met start- kwalificatie en met
werkenden, valt het volgende op: – Allochtonen
zijn naar verhouding vaker werkloos dan autochtonen en hebben vaker geen startkwalificatie.– Binnen
de autochtone beroepsbevolking zijn verhoudingsgewijs meer vrouwen dan mannen
werkloos; mannen en vrouwen beschikken in gelijke mate over een start- kwalificatie.– Vooral
jonge allochtonen zijn oververtegenwoordigd binnen de groep werklozen zonder
startkwalificatie.1.3.2 Effectiviteit van prikkels in wet- en regelgevingHet re-integratiebeleid van het minister van SZW is neergelegd in de wet
Structuur uitvoering werk en inkomen (SUWI), de Wet werk en bijstand (WWB)
en de Werkloosheidswet (WW). De nadruk ligt in deze wetten op «de kortste
weg naar werk». De prikkels die hiervan uitgaan hebben er tot nog toe
in geresulteerd dat gemeenten, uitvoeringsorganisaties en re-integratiebedrijven
hun inspanningen vooral richten op de kansrijke groepen en op de korte termijn.
Dit is in strijd met de eis in de WWB van een evenwichtige benadering voor
kansrijke en moeilijk te re-integreren groepen. Uit onderzoek blijkt dat de
netto-effectiviteit van re-integratie juist voor kansarme groepen het grootst
is.Uitwerking prikkels bij UWV en gemeenten UWV koopt re-integratietrajecten in voor
WW-uitkeringsgerechtigden bij private re-integratiebureaus. UWV werkt daarbij
voornamelijk op basis van «no cure no pay»: een re-integratiebedrijf
krijgt pas na succesvolle plaatsing van zes maanden op een reguliere arbeidsplaats
de tweede helft van het overeengekomen bedrag betaald. Gevolg van deze wijze
van financiering is dat re-integratiebdrijven zich vooral richten op de kansrijke
werklozen.      Gemeenten zetten momenteel
weinig re-integratie-instrumenten in die een langdurige investering met zich
meebrengen. Veel gemeenten hebben de invoering van de WWB ervaren als een
bezuinigingsmaatregel vanwege de korting op het macrobudget. Met de nieuwe
financieringssystematiek zijn gemeenten er echter in geslaagd om binnen het
budget te blijven en zelfs geld over te houden. Ook blijken gemeenten, vanwege
het gehanteerde verdeelmodel voor de WWB, onzeker over de toekomstige financie-
ring. Resultaat hiervan is dat er op rijksniveau sprake is van een onderbesteding
van het W-deel.Vooral gemeenten die er met de invoering
van de WWB financieel op achteruit zijn gegaan, werken niet vanuit een langetermijnperspectief.
Voor het opzetten van duale trajecten is deze langetermijnvisie onontbeerlijk.De minister van OCW stelt de wet- en regelgeving op voor het beroepsonderwijs –
waaronder de ROC’s vallen – waar werklozen zonder startkwalificatie
hun kwalificerende scholing zouden moeten krijgen. De belangrijkste wet in
dit verband is de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB). Hierin is de financiering
geregeld voor de ROC’s: ze krijgen betaald voor 80% op basis
van de aantallen leerlingen die op 1 oktober binnen zijn en voor 20%
op basis van behaalde diploma’s.Deze bekostigingssystematiek blijkt tot gevolg te hebben dat ROC’s
zich vooral richten op het initiële onderwijs voor reguliere leerlingen,
en veel minder op postinitieel onderwijs voor werkenden en werklozen. Ook
heeft de regelgeving tot gevolg dat de ROC’s zich onvoldoende flexibel
opstellen als het gaat om afwijkende instroommomenten en/of een afwijkende
inrichting van het onderwijsaanbod. Voor werklozen zonder startkwalificatie
van 23 jaar en ouder is het echter juist belangrijk om op verschillende momenten
in het jaar te kunnen beginnen met een op maat gesneden opleiding (waarbij
bijvoorbeeld sommige modules sneller worden doorlopen, of waarbij vrijstellingen
gelden op grond van de erkenning van verworven competenties).Het gebrek aan flexibiliteit en maatwerk bij ROC’s leidt ertoe dat
het vaak niet mogelijk is om kwalificerende scholing vanuit het reguliere
onderwijs in te zetten bij het re-integreren van werklozen.Obstakels bij het realiseren van maatwerkopleidingen Uit ons onderzoek komt naar voren dat
de volgende punten grote obstakels vormen bij het realiseren van maatwerkopleidingen
door ROC’s: 1. De teldatum van 1 oktober
vormt voor ROC’s een belemmering voor het uitbreiden van het aantal
instroommomenten en door de niet-modulaire opzet van het onderwijs kunnen
vrijgevallen plaatsen (doordat leerlingen voortijdig uitvallen) niet tussentijds
opgevuld worden door nieuwe leerlingen. 2. Als iemand op grond van EVC zo
veel vrijstellingen krijgt dat hij minder dan 300 uur onderwijs nodig heeft
om binnen de Beroeps Ondersteunende Leerweg in deeltijd het diploma te halen,
dan ontvangt het ROC voor deze persoon geen financiering. 3. Om voor financiering in aanmerking
te komen, moet de opleiding die het ROC biedt, gericht zijn op het behalen
van een diploma. Modules of opleidingen waarvan op voorhand bekend is dat
er geen diploma op volgt, kunnen daardoor alleen privaat gefinancierd worden.
De administratie van deze private geldstromen moet strikt gescheiden zijn
van de publieke geldstromen. Dit maakt het voor ROC’s ingewikkeld en
omslachtig om flexibel en modulair onderwijs te ontwikkelen.1.3.3 Prestaties voor het realiseren van de LissabondoelstellingDe minister van SZW heeft de Lissabondoelstelling niet nader doorvertaald
in een meetbare doelstelling (beoogde prestaties en maatschappelijke effecten)
voor de groep waarvoor hij de verantwoordelijkheid draagt.Uitwerking van de Lissabon-doelstelling In de uitwerking van de
Lissabondoelstelling zijn drie groepen onderscheiden: voortij- dig schoolverlaters,
werkenden zonder startkwalificatie en werklozen zonder startkwali- ficatie.
Voor deze laatste groep dragen het Ministerie van SZW en de uitvoerende instellingen
binnen de sociale zekerheid, CWI, UVW en gemeenten, de primaire verant- woordelijkheid.
Het Ministerie van SZW heeft berekend dat voor het verhogen van het aantal
mensen in de beroepsbevolking met een startkwalificatie vanaf 2002 tot
2010 een extra gemiddelde jaarlijkse groei van 50 000 personen met een
startkwalificatie nodig is, boven op de trendmatige groei als gevolg van de
demografische ontwikkelingen in de beroepsbevolking. De groei van 50 000
moet voor een belangrijk deel behaald worden met de inzet van EVC en van duale
trajecten. Het Ministerie van SZW verantwoordt
zich in zijn jaarverslag over het bereiken van de Lissabondoelstelling, maar
splitst dit niet uit naar de drie onderscheiden groepen.De
minister van OCW verantwoordt zich tegenover de Tweede Kamer wel over de realisatie
van de Lissabondoelstelling voor de groep waarvoor zij primair de verantwoordelijkheid
draagt: de voortijdig schoolverlaters. De Algemene Rekenkamer heeft in 2006
de kwaliteit van die verantwoordingsinformatie onderzocht (Algemene Rekenkamer,
2006a). In 2000 lag het percentage mensen binnen de beroepsbevolking
dat over een startkwalificatie beschikt op 74% en in 2005 is het percentage
77%.1.3.4 Stimulerende en faciliterende rol van de rijksoverheidHet scholings- en re-integratiebeleid is in sterke mate gedecentraliseerd.
De ministers van SZW en OCW hebben vooral een stimulerende en faciliterende
rol ten opzichte van de uitvoerende organisaties. Deze rol kunnen zij invullen
door het oplossen van knelpunten, het geven van voorlichting, het uitdragen
van goede initiatieven en innovaties. Wij constateren dat dit slechts in beperkte
mate is gebeurd. Dit heeft verschillende oorzaken.In de eerste plaats worden de betrokken organisaties vanuit twee beleidsterreinen aangestuurd (SZW en OCW); de in te zetten
voorzieningen worden ook vanuit twee beleidsterreinen ontwikkeld. Integrale
doelen en visies ontbreken. Dat heeft tot gevolg dat de nagestreefde doelen
aan de afzonderlijke partijen worden gekoppeld (CWI, UWV, de ROC’s enzovoort),
terwijl deze partijen alleen in samenwerking tot een optimaal resultaat kunnen
komen.In de tweede plaats zijn de initiatieven van de rijksoverheid om samenwerking
tussen partijen van de grond te krijgen voor een groot deel onvoldoende structureel en te weinig beleidsterreinoverstijgend,
omdat ze worden ondersteund met tijdelijke subsidiemaatregelen en gericht
zijn op slechts één van de beleidsterreinen.In de derde plaats werken opeenvolgende beleidswijzigingen van de rijksoverheid (zoals de invoering van SUWI en de WWB) remmend
op vernieuwende initiatieven op regionaal niveau, omdat veel tijd gaat zitten
in het vertalen en invoeren van nieuw beleid.Beleidsonrust De regio’s zien «beleidsonrust»
als een van de belangrijkste oorzaken van de achtergebleven regionale samenwerking
op het terrein van onderwijs en arbeidsmarkt (bij- voorbeeld SUWI, de WWB
en de gevolgen van de commissie Rekenschap). Partijen weten elkaar niet te
vinden, omdat zij het te druk hebben met het vertalen en invoeren van nieuw
beleid vanuit de rijksoverheid. Zij wijzen verder op knellende wet- en regel-
geving, onbekende instrumenten en gebrekkige mogelijkheden voor werkgevers.
Bovendien vertrouwen de betrokken partijen er onvoldoende op dat mogelijkheden
blijvend zijn, wat een belangrijke rol speelt bij het niet gebruiken van de
faciliteiten vanuit de rijksoverheid.In de vierde plaats wordt de verspreiding van kansrijke projecten tussen
gemeenten in het kader van de WWB op een te weinig actieve
manier gestimuleerd. Het Ministerie van SZW tracht de verspreiding
van kansrijke projecten onder meer te bevorderen door het plaatsen van informatie
op websites en via contactdagen met gemeenten. Het effectiefst blijken kansrijke
projecten zich echter te verspreiden wanneer gemeenten in een samenwerkingsverband
de projecten leren kennen. Dit vraagt van het Ministerie van SZW een andere,
actievere rol.1.3.5 Inzet van scholings- en re-integratievoorzieningen
voor werklozenEr staan de regionale partijen verschillende voorzieningen ter beschikking
om een werkloze zonder startkwalificatie te scholen en terug te geleiden naar
de arbeidsmarkt. Deze voorzieningen bieden kansen om werklozen (versneld)
met een startkwalificatie naar de arbeidsmarkt te helpen. Voorbeelden van
deze voorzieningen zijn: de erkenning van verworven competenties, duale trajecten,
loonkostensubsidies, proefplaatsingen en afdrachtsvermindering voor werkgevers
(WVA-startkwalificatie). Regionale actoren gebruiken deze
voorzieningen echter nauwelijks om werklozen te scholen voor een
startkwalificatie. In ons onderzoek zijn wij hiervoor de volgende verklaringen
tegengekomen:• Partijen (zoals UWV, gemeenten en ROC’s) zijn niet of onvoldoende
bekend met deze voorzieningen.• De voorzieningen zijn niet afgestemd op elkaar en op de doelgroep
werklozen.• Er is weinig bekend over de effectiviteit van de voorzieningen.• CWI, UWV en gemeenten hebben onvoldoende kennis over hun cliëntenbestand
en wat cliënten nodig hebben om weer aan het werk te komen.Van aanbodgerichte naar vraaggerichte
re-integratie Een voorwaarde voor succesvolle
duale trajecten is dat er een omslag komt van aan- bodgerichte naar vraaggerichte
re-integratie waardoor de werkgever in een vroeg stadium bij het traject betrokken
wordt. Bij aanbodgerichte re-integratie wordt het re-integratietraject afgestemd
op wat de cliënt nodig heeft, gezien zijn of haar achter- grond. Bij
vraaggerichte re-integratie daarentegen, is het uitgangspunt de vraag op de
arbeidsmarkt en wat de cliënt nodig heeft om aan die vraag te voldoen.
Hierbij hoort ook vraaggerichte scholing, zodat zowel het niveau van vacature
en werkzoekende beter aansluiten, als ook de richting van de scholing. Duale
trajecten voldoen hieraan. Het werven van duale banen brengt in de praktijk
twee knelpunten met zich mee:1. Het werven van duale
banen is niet ondergebracht bij één actor, waardoor werkge-
vers door meer actoren worden benaderd voor duale trajecten. 2. Voor veel werkgevers,
vooral in het MKB, is het lastig te voorspellen waar en wan- neer er vacatures
ontstaan; zij hanteren een kortetermijnperspectief. Gericht scholen vereist
echter een langetermijnvisie.1.3.6 Samenwerking tussen regionale organisatiesOm werklozen zonder startkwalificatie duurzaam terug te geleiden naar
de arbeidsmarkt is regionale samenwerking nodig tussen gemeenten, werkgeversorganisaties,
UWV, CWI, re-integratiebedrijven en ROC’s. Deze regionale samenwerking
op het snijvlak van onderwijs en arbeidsmarkt komt echter maar moeizaam van
de grond.De volgende afstemmingsproblemen spelen hier een rol:• Gemeenten spannen zich vooral in voor de uitstroom van eigen bijstandscliënten;
dit kan samenwerking met andere gemeenten belemmeren.• De competentietestcentra van CWI sluiten niet aan op de procedures
voor de erkenning van verworven competenties van ROC’s en kenniscentra
beroepsonderwijs bedrijfsleven, terwijl daar kansen liggen.• Er is geen coördinatie rond het plaatsen van werklozen in
leerwerktrajecten (duale trajecten); werkgevers worden benaderd door te veel
verschillende publieke partijen.Ontbrekende coördinatie bij duale
trajecten Voor een leerwerkbaan kunnen kandidaten
zowel onder werkzoekenden als onder leerlingen gezocht worden. Er is slechts
een beperkt aantal leerwerkbanen beschikbaar en de beste invulling daarvan
verlangt afstemming tussen CWI, gemeenten, Kbb’s en ROC’s. Deze
coördinatie is op dit moment nog niet aanwezig. In veel regio’s
weten vooral ROC’s en het CWI elkaar niet goed te vinden als het gaat
om het matchen van werkgevers met kandidaten voor leerwerkbanen. Werklozen zonder startkwalificatie
van 23 jaar en ouder komen vaak niet in aanmerking voor leerwerkbanen en krijgen
dus niet de kans om zich bij te scholen. Dit wordt ver- sterkt doordat organisaties
(bijvoorbeeld het CWI en ROC’s) niet met elkaar samenwer- ken over de
vraag wie er mogelijk geschikt is voor een bepaalde leerwerkbaan.In de praktijk blijkt het moeilijk om aan een aantal voorwaarden voor
succesvolle samenwerking te voldoen.Zo is er in de regio vaak geen gedeelde visie
op de aanpak van de re-integratie van werklozen zonder startkwalificatie van
23 jaar en ouder. ROC’s, UWV, CWI en gemeenten hebben moeite
om elkaar op dit punt te vinden. Dit komt doordat de verdeling van taken en
verantwoordelijkheden op dit terrein voor de betrokken partijen niet duidelijk
is vanwege de vele veranderingen die op beide beleidsterreinen hebben plaatsgevonden.
Er is doorgaans geen heldere regierol belegd of coördinatiepunt aangewezen.
De goede voorbeelden van regionale samenwerking die wij tijdens dit onderzoek
hebben bezocht, hadden hiervoor een «makelaar». Deze stimuleert
en bewaakt het proces wat tot betere netwerksamenwerking leidt.Bovendien is de verdeling van kosten en baten niet
helder voor de betrokken partijen. Daardoor ontbreekt het de partijen
aan helder inzicht in het maatschappelijk en economisch rendement van de diverse
investeringen. Zulk inzicht zou kunnen bijdragen aan een betere samenwerking.1.4 AanbevelingenInspanningen afstemmen op specifieke kenmerken van cliëntenGegeven de geringere kansen van mensen die niet over een startkwalificatie
beschikken, is het van belang dat de komende jaren wordt gewerkt aan het versterken
van hun positie op de arbeidsmarkt. Kwalificerende scholing kan hierbij een
belangrijke rol vervullen.• Wij bevelen aan dat de ministers van SZW en OCW, gezamenlijk met
de uitvoeringsorganisaties, ervoor zorgen dat de voorzieningen en dienstverlening
aansluiten bij de specifieke kenmerken en behoeften van deze groep werklozen
en deze groep voldoende bereiken.• CWI, gemeenten en UVW moeten beter inzicht krijgen in hun cliëntenbestand
en de inzet van voorzieningen hierop afstemmen. Het maken van competentieprofielen
zoals nu bijvoorbeeld al gebeurt in de competentietestcentra van CWI kan hierbij
voor ROC’s, UWV en gemeenten behulpzaam zijn.Afzonderlijke doelstelling formuleren voor werklozen zonder
startkwalificatieIn het kader van de Lissabondoelstelling draagt de minister van SZW de
primaire verantwoordelijkheid voor werklozen zonder startkwalificatie.• Wij geven de minister van SZW in overweging om een afzonderlijke
doelstelling te formuleren voor de groep werklozen zonder startkwalificatie.
Het behalen hiervan zou hij vervolgens moeten monitoren.Regionale partijen prikkelen om zich ondernemender op
te stellenDe komende jaren moet blijken of de financieringssystematiek van de WWB
gemeenten ook daadwerkelijk prikkelt om laaggeschoolde langdurig werklozen
duurzaam te re-integreren.• De minister van SZW moet blijven investeren in de relatie met de
gemeenten. Wanneer gemeenten meer vertrouwen hebben in continuïteit van
financiering van de WWB, is de kans groter dat gemeenten daadwerkelijk durven
te investeren in duurzame re-integratievoorzieningen zoals kwalificerende
scholing.• ROC’s zouden zich flexibeler en marktgerichter moeten opstellen
tegenover werkgevers en leerlingen die postinitiële scholing volgen.
De minister van OCW zou ROC’s hierop nadrukkelijker moeten aanspreken.Partijen stimuleren tot gezamenlijk investeren in duurzame
scholing en re-integratieOm meer leerwerktrajecten voor werklozen te creëren, is samenwerking
tussen regionale partijen nodig. De ministers van SZW en OCW hebben een gezamenlijke
verantwoordelijkheid om deze samenwerking te bevorderen. Dit kunnen zij doen
door regionale partijen en uitvoerders aan te spreken op wat ze gezamenlijk
bereiken. De betrokken partijen zouden zich over hun bijdrage aan de gezamenlijke
prestaties publiek moeten verantwoorden.• De ministers zouden regionale partijen moeten stimuleren om in
duurzame scholing en re-integratie te investeren. Dit kan bijvoorbeeld door
inzicht te bieden in de kosten en baten die voorzieningen en initiatieven
op de langere termijn kunnen opleveren. Zo zou de minister van SZW in het
kader van het Innovatieprogramma Werk en Bijstand (IPW) bij subsidieverstrekking
de voorwaarde kunnen stellen dat de subsidieontvanger zich niet alleen verantwoordt
over de kosten, maar ook over de baten die de beoogde investering opbrengt.
In een «businessplan» zou de subsidieaanvrager van tevoren kunnen
aangeven waar naar verwachting de grootste opbrengst te behalen is en waar
deze opbrengsten neerdalen. Dergelijke informatie kan het ministerie vervolgens
gebruiken om regionale partijen te stimuleren om goede voorbeelden op het
gebied van scholing van werklozen over te nemen en zich meer te richten op
de groep kansarme werklozen.• De ministers zouden, eventueel via de koepelorganisaties, een strategie
moeten ontwikkelen om «koplopers» en «achterblijvers»
onder de regionale uitvoerders te identificeren en de achterblijvers actief
te stimuleren. De ministers zouden zich op de hoogte moeten stellen van succesvolle
innovaties en deze actief moeten uitdragen.• De ministers zouden zich regelmatig op de hoogte moeten stellen
van knelpunten waarmee partijen op het snijvlak van onderwijs en arbeidsmarkt
kampen bij de inzet van voorzieningen. Dit kan bijvoorbeeld door middel van
periodiek contact met uitvoerders en/of door middel van een structureel meldpunt.
De Projectdirectie Leren en Werken, waarin de ministeries van OCW en SZW samenwerken,
zien wij in dit verband als een goed initiatief. Het is van belang dat de
projectdirectie werkt aan het signaleren en opheffen van knelpunten die veroorzaakt
worden vanuit rijksbeleid en nadelig doorwerken op het uitvoerende niveau.Voorzieningen om werklozen te scholen beter benutten en
op elkaar afstemmenHet is belangrijk dat de voorzieningen waarover de uitvoerende instanties
beschikken om werklozen te scholen voor een startkwalificatie goed op elkaar
zijn afgestemd, zodat ze in aanvulling op elkaar ingezet worden.• Wij zien veel kansen in de route om via erkenning van verworven
competenties relevante werkervaringen om te zetten in certificaten en om via
maatwerkscholing deficiënties in te vullen, waardoor een persoon een
opleiding op startkwalificatieniveau behaalt. Een voorwaarde is wel dat de
betrokken partijen, zoals ROC’s en Kenniscentra Beroepsonderwijs Bedrijfsleven,
deze voorzieningen ook voor werklozen geschikt maken. De keuze voor duurzame
re-integratie, al dan niet met kwalificerende scholing, vergt inzicht in welke
voorziening voor welk individu haalbaar en effectief is.• De ministers van OCW en SZW moeten partijen in de regio’s
beter voorlichten over de (mogelijkheden van) voorzieningen die hun ter beschikking
staan om werklozen zonder startkwalificatie op te leiden voor de arbeidsmarkt.• De minister van SZW moet er samen met de keten voor werk en inkomen
voor zorgen dat er een omslag naar vraaggerichte re-integratie plaatsvindt
om de effectiviteit van de voorzieningen te vergroten. Bij vraaggerichte re-integratie
wordt scholing gericht ingezet om aan de vraag van de regionale brancheorganisaties
te voldoen. UWV, gemeenten en ROC’s maken daarbij afspraken met sectoren
van werkgevers om uitkeringsgerechtigden zo op te leiden dat ze vacatures
in de betreffende branche of sector kunnen vervullen.Ondersteunen van regionale samenwerkingDe opbouw van duurzame regionale samenwerkingsverbanden op het terrein
van onderwijs en arbeidsmarkt is noodzakelijk. Wij merken op dat dit niet
per definitie hoge kosten met zich meebrengt.• Bij onze bezoeken aan de goed werkende regionale samenwerkingsverbanden
kwam naar voren dat het vrijstellen van één of twee personen
vanuit de betrokken partijen, die een «makelaarsrol» op zich nemen,
ertoe kan leiden dat samenwerking van de grond komt. Hiervoor zou de minister
van SZW, mede gezien de onderbenutting van het Werk-deel dat gemeenten ontvangen
voor de inzet van re-integratievoorzieningen, binnen het Werk-deel mogelijkheden
kunnen scheppen.• Het financieel ondersteunen van (regionale) samenwerking zou daarnaast
via cofinanciering kunnen verlopen, zodat alle betrokken partijen zich committeren
aan deze samenwerking.2 BESTUURLIJKE REACTIE EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER2.1 Reactie van de staatssecretaris van SZW en de
minister van OCWDe bewindspersonen onderkennen dat de arbeidsmarktpositie van mensen zonder
startkwalificatie kwetsbaar blijft. Om die reden hecht het kabinet aan de
doelstelling dat voor 2010 minimaal 80 procent van de (werkende en werkloze)
beroepsbevolking van 25-65 jaar over een startkwalificatie zou moeten beschikken.
Het kabinet heeft hiertoe een aantal stappen gezet, zoals het oprichten van
de Projectdirectie Leren en Werken en de Taskforce Jeugdwerkloosheid. Volgens
de bewindspersonen komt het er nu op aan om nieuwe initiatieven de kans te
geven om effect te sorteren. In dit kader refereren zij aan de brief «Leren
en Werken» (Leren: dat wérkt!) die op 17 september jl. aan
de Tweede kamer is aangeboden. In deze brief is mede gebruikgemaakt van ons
conceptrapport.Noodzaak van kwalificerende scholingDe bewindspersonen delen onze conclusie dat scholing van werklozen zonder
startkwalificatie van 23 jaar en ouder belangrijk is. Zij merken op dat uit
het rapport niet blijkt dat deelname aan scholing altijd effectief is.De bewindspersonen gaan in op de conclusie in het rapport dat deze groep
niet alleen door een laag opleidingsniveau, maar ook door andere factoren
zoals etniciteit bijzonder kwetsbaar is. Zij merken op dat op basis van de
beschikbare gegevens niet kan worden vastgesteld dat scholing effectief is
voor etnische minderheden. Toch ondersteunen de bewindspersonen onze aanbeveling
om kwalificerende scholing af te stemmen op specifieke kenmerken, zoals etniciteit,
van de betreffende groep. Zij onderkennen bovendien dat een goed inzicht in
het cliëntenbestand van de uitvoeringsinstellingen en gemeenten van belang
is voor een effectieve inzet van voorzieningen.Effectiviteit van prikkels in wet- en regelgevingDe bewindspersonen kunnen de conclusie van de Algemene Rekenkamer niet
goed duiden dat prikkels in wet- en regelgeving er tot nu toe onvoldoende
toe hebben geleid dat uitvoeringsinstellingen zich richten op duurzame re-integratie
van werklozen zonder startkwalificatie van 23 jaar en ouder. Zij wijzen in
dit kader op de afname van het bijstandsvolume. De bewindspersonen onderkennen
wel dat gemeenten in eerste instantie hebben ingezet op quick wins, zoals het beperken van de instroom. Volgens de bewindspersonen
zal de prikkel in de WWB de gemeenten echter automatisch in de richting van
de kansarme groepen sturen. Ook merken de bewindspersonen op dat er geen tegenstelling
hoeft te bestaan, zoals de Algemene Rekenkamer wel stelt, tussen duurzame
re-integratie en de kortste weg naar werk. Verder staat het volgens hen onderwijsinstellingen
vrij om zelf te bepalen hoeveel instroommomenten per jaar wenselijk en doelmatig
zijn. Wel zullen de bewindspersonen bezien of het voor de ROC’s aantrekkelijker
gemaakt kan worden om meer maatwerk te bieden.De bewindspersonen zullen, conform onze aanbevelingen, blijven investeren
in de relatie met de gemeenten. De wijze van financieren staat volgens hen
niet ter discussie en de middelen die bestemd zijn voor het verhogen van de
arbeidsparticipatie mogen niet onbenut blijven, zo menen de bewindspersonen.
Ze erkennen dat ROC’s zich flexibeler en vraaggerichter
kunnen opstellen. Hiertoe hebben de bve-sector en de overheid afspraken gemaakt,
waarop ze elkaar wederzijds kunnen aanspreken.Afzonderlijke doelstelling voor werklozen zonder startkwalificatieVolgens de bewindspersonen ligt de aanbeveling om in het kader van het
bereiken van de Lissabondoelstelling een specifieke doelstelling te formuleren
voor de groep werklozen zonder startkwalificatie niet in de rede. De stap
van werkend naar werkloos zonder startkwalificatie is namelijk vooral in tijden
van laagconjunctuur klein Het is bovendien aan de gemeenten om werklozen zonder
startkwalificatie te re-integreren.Stimulerende en faciliterende rol van de rijksoverheidDe bewindspersonen onderschrijven de constatering in het rapport dat gemeenten
rust en zekerheid nodig hebben rond de WWB. Zij benadrukken dat gemeenten
in de uitvoering van de WWB voor het grootste deel zelf verantwoordelijk zijn
voor de invulling van het re-integratiebeleid. Het Rijk heeft bij de sturingsrelatie
en de verantwoordelijkheidsverdeling een terughoudende rol. Het Rijk stimuleert
en faciliteert gemeenten bij het opzetten van gezamenlijke perspectiefrijke
initiatieven vanuit het Innovatie Programma Werk en Bijstand (IPW).De bewindspersonen uiten hun verbazing over de conclusie in het rapport
dat het de Ministeries van SZW en OCW zou ontbreken aan integrale doelen en
visies. Zij wijzen op de oprichting van de Projectdirectie Leren en Werken,
de Taskforce Jeugdwerkloosheid en de aanvullende financiële middelen
voor de doelen van de Projectdirectie. Verder zijn de bewindspersonen van
mening dat daar waar samenwerking nog niet goed gaat, niet te snel moet worden
geconcludeerd dat de rijksoverheid moet ingrijpen.De bewindspersonen ondersteunen de aanbeveling om regionale partijen te
stimuleren te investeren in duurzame re-integratie en zij ondersteunen de
verwijzing naar het IPW-programma. Daarnaast onderschrijven zij het belang
van het uitdragen van succesvolle innovaties. Zij omarmen eveneens de aanbeveling
om regelmatig op de hoogte te worden gebracht van de knelpunten op het snijvlak
van onderwijs en arbeidsmarkt. De Projectdirectie vervult bij deze laatste
twee punten een belangrijke rol.Voorzieningen om werklozen te scholen beter benutten en
afstemmenDe bewindspersonen onderschrijven het nut van EVC van harte en nemen de
aanbeveling over om dit instrument verder te ontwikkelen en meer te gebruiken.
Voorlichting over de inzet en mogelijkheden van instrumenten vinden de bewindspersonen
eveneens van belang. Om aan deze twee aanbevelingen invulling te geven, wijzen
zij op de initiatieven van de Projectdirectie Leren en Werken en de Taskforce
Jeugdwerkloosheid. De bewindspersonen horen van ons graag suggesties over
de wijze waarop de omslag naar meer vraaggerichte re-integratie, in aanvulling
op al staand beleid, vorm zou kunnen krijgen.Samenwerking tussen regionale organisatiesDe bewindspersonen zijn het eens met onze conclusie dat samenwerking tussen
regionale organisaties op het terrein van onderwijs en arbeidsmarkt niet vanzelfsprekend
is. Het ontbreken van regionale samenwerking vindt overigens niet zijn oorzaak
in een gebrek aan structurele financiële middelen, aldus
de bewindspersonen. Ze constateren dat een analyse van de gevolgen van deze
haperende samenwerking voor mensen zonder startkwalificatie in ons rapport
ontbreekt. Zij delen onze mening niet dat de geconstateerde problemen zijn
op te lossen door sterkere regierol van de rijksoverheid.De aanbeveling om mogelijkheden te creëren voor financiering van
regionale samenwerking binnen het W-deel van de WWB, bijvoorbeeld het financieren
van een «makelaar» als procesbegeleider, vinden de bewindspersonen
niet wenselijk. Het toewijzen van het W-deel aan een specifiek doel schendt
bovendien de gemeentelijke beleidsvrijheid.Wel vinden bewindspersonen het voorstel om regionale samenwerking via
cofinanciering een impuls te geven interessant en zij vragen ons om concrete
suggesties voor het vormgeven van dergelijke co-financiering.De bewindspersonen zijn echter geen voorstander van een structurele financiële
regeling vanuit de rijksoverheid.2.2 Reactie van de voorzitters van de Raden van Bestuur
van CWI en UWVDe voorzitters van de raden van bestuur van CWI en UWV zijn van mening
dat met het onderzoek een juist beeld is geschetst van de stand van zaken
rond beleid en uitvoering, en rond de dilemma’s en knelpunten met betrekking
tot de arbeidsmarktkansen respectievelijk de re-integratie van laaggeschoolde
werklozen. Zij onderschrijven grotendeels de conclusies van het rapport.De conclusie dat prikkels in wet- en regelgeving er onvoldoende toe hebben
geleid dat uitvoeringsinstellingen zich richten op de duurzame re-integratie
van werklozen zonder startkwalificatie, vinden zij te ongenuanceerd. CWI en
UWV geven aan dat zij zich niet hebben gericht op het door de werkloze laten
behalen van een startkwalificatie, maar dat zij de problematiek wel hebben
geagendeerd omdat bleek dat in de afgelopen jaren (te) weinig scholing werd
ingezet. Na een aarzelende start blijkt dat door invoering van het Scholingsprotocol
in juli 2005 scholing in snel toenemende mate weer wordt ingezet.CWI en UWV geven aan vanuit de concrete vraag in alle regio’s fors
in te willen zetten op vormen waarbij werken en leren van werklozen gecombineerd
kunnen worden. Via duale trajecten, en daar waar taalachterstand een rol speelt
via geïntegreerde trajecten, kan er een drempelloze instroom naar vast
werk plaatsvinden.De daadwerkelijke match willen zij in regionale samenwerkingsverbanden
met werkgevers, branches, ROC’s, KBB’s en gemeenten vorm en inhoud
geven, evenals de uitvoering van EVC-toetsen. Omdat dit tijd en geld kost,
ondersteunen CWI en UWV de aanbeveling die gericht is op bekostiging van regionaal
organiserend vermogen van harte. CWI en UWV werken met de MBO Raad en ROC’s
aan de oplossing van in ons onderzoek gesignaleerde knelpunten als flexibele
instroommomenten, gebrek aan maatwerk en financiering.Volgens CWI en UWV is onze constatering dat er onvoldoende kennis is van
het werkzoekendenbestand inmiddels verleden tijd, onder meer door inmiddels
genomen maatregelen zoals het aanstellen van vaste klantenbegeleiders en het
opstellen van klantportfolio’s en competentieprofielen. CWI en UWV wijzen
ook op de ontwikkeling van zogenaamde E-portfolio’s waarmee digitaal
een verbinding gemaakt kan worden tussen vraag en aanbod van
vacatures. Daaronder vallen ook leerwerktrajecten en een instrument om competenties
in relatie te brengen met beroepenscans van perspectiefrijke beroepen in diverse
MKB-sectoren. De kenmerken van langdurig WW-gerechtigden worden momenteel
in kaart gebracht om te bezien welke dienstverlening verder geboden kan worden.
CWI en UWV gaan het deel van de langdurig WW-gerechtigden dat niet over een
startkwalificatie beschikt, in de gelegenheid stellen om een duaal traject
te volgen.CWI en UWV onderschrijven de constatering uit het onderzoek dat de aansluiting
tussen CTC en EVC onvoldoende is. Zij geven aan dat in de regio’s afspraken
gemaakt zullen worden over goede doorverwijzing naar de EVC-toetsen waardoor
zij dit knelpunt kunnen oplossen.Volgens CWI en UWV is het aan de minister om een uitspraak te doen over
de aanbeveling om een aparte doelstelling voor werklozen zonder startkwalificatie
te formuleren. Wel merken zij op dat scholing van werkenden en werklozen noodzakelijk
is om werk te behouden, respectievelijk weer aan werk te komen. CWI en UWV
hebben in het Ketenprogramma 2007 van het Algemeen Keten Overleg (AKO) aangegeven
de kloof tussen vraag en aanbod te willen verkleinen door de scholingsgraad
van uitkeringsgerechtigden te verhogen, zodat meer mensen weer aan het werk
kunnen gaan. Daarbij zijn de behoeften van werkgevers op de regionale/sectorale
arbeidsmarkt leidend voor de benutting van het aantal kwalificerende leerwerktrajecten.2.3 Nawoord Algemene RekenkamerWij waarderen het dat de bewindspersonen vrijwel alle aanbevelingen die
wij in ons rapport hebben gedaan, onderschrijven. We zien deze aanbevelingen
vertaald in de brief Leren: dat wérkt!, die de bewindspersonen van
SZW en OCW onlangs aan de Tweede Kamer hebben aangeboden.We zijn met de bewindspersonen van mening dat deelname aan scholing niet
voor iedereen in dezelfde mate effectief is. Juist om die reden vragen we
de bewindspersonen om te evalueren welke voorzieningen voor wie het meest
effect sorteren. Om dat te kunnen doen is beter inzicht in het cliëntenbestand
noodzakelijk. Dan kan dienstverlening efficiënt en doelmatig ingezet
worden, afgestemd op de specifieke kenmerken van de cliënten.De bewindspersonen verwijzen voor hun stimulerende en faciliterende rol
naar een aantal initiatieven die zij de afgelopen jaren genomen hebben. Wij
oordelen positief over deze initiatieven, maar constateren dat al deze initiatieven
een tijdelijk karakter hebben en na afloop niet (kunnen) worden doorgezet
binnen de regio’s.In hun reactie geven de bewindspersonen aan dat prikkels in de WWB gemeenten
automatisch in de richting van kansarme groepen sturen en dat er geen tegenstelling
is tussen de kortste weg naar werk en duurzame re-integratie. Wij constateren
in ons onderzoek dat de kortste weg naar werk voor gemeenten op korte termijn
het meeste rendement oplevert. Wij constateren verder dat de prikkels in de
WWB tot op heden niet automatisch hebben geleid tot duurzame investering in
werklozen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Wij pleiten voor het
zichtbaar maken van kosten en baten bij de inzet van voorzieningen, opdat
gemeenten eerder voorzieningen gaan inzetten, ook als die pas op langere termijn
zullen renderen.Wij constateren dat de invoering van het scholingsprotocol een goed voorbeeld
is voor het komen tot duurzame re-integratie van werklozen. Wij kijken uit
naar de resultaten van de evaluatie van het scholingsprotocol, dat eind 2007
aan de Tweede Kamer wordt aangeboden.Wij zijn benieuwd hoe de bewindspersonen het voor de ROC’s aantrekkelijker
zullen maken om meer maatwerk te bieden. In de brief Leren: dat wérkt!
wordt het voorstel gelanceerd om een aantal voorhoedescholen aan te wijzen
die inventariseren wat er binnen instellingen moet gebeuren om zo goed mogelijk
maatwerk te kunnen leveren. Wij zien dit als een kansrijk voorstel voor een
structurele oplossing van de knelpunten die deze instellingen ondervinden.
Randvoorwaarde is wel dat de mogelijke oplossingen die deze voorhoedescholen
vinden, instemming krijgen van de bewindspersonen en actief worden uitgedragen
naar andere onderwijsinstellingen.We kunnen ons tot op zekere hoogte vinden in de redeneerlijn van de bewindspersonen
dat een afzonderlijke doelstelling voor de groep werklozen zonder startkwalificatie
minder in de rede ligt, omdat de scheidslijn tussen werkend en werkloos zonder
startkwalificatie dikwijls dun is. De minister van SZW heeft echter wel een
beleidsmatige verantwoordelijkheid voor deze groep werklozen. Hij zou in het
licht van deze verantwoordelijkheid moeten monitoren in hoeverre decentrale
actoren scholing voor werklozen zonder startkwalificatie inzetten.Wij zijn het eens met het CWI en UWV dat het aan de minister is om –
mede in het licht van de Lissabondoelstelling – een uitspraak te doen
over de aanbeveling om een aparte doelstelling voor werklozen zonder marktkwalificatie
te formuleren. Wij vinden het een goede ontwikkeling dat CWI en UWV de scholingsgraad
van uitkeringsgerechtigden willen verhogen en dat hierbij de vraag op de arbeidsmarkt
centraal staat. Dit sluit aan op onze aanbeveling om een omslag te maken naar
vraaggerichte re-integratie waarvan vraaggerichte scholing deel uitmaakt.De bewindspersonen wijzen in hun reactie op de gepaste afstand die zij
betrachten bij het aansturen van regionale samenwerking en op het feit dat
centrale regie vanuit de rijksoverheid niet past binnen de bestaande bestuurlijke
verhoudingen. Wij benadrukken dat wij geenszins het standpunt innemen dat
de rijksoverheid de regie naar zich toe zou moeten trekken.We merken op dat het creëren van de mogelijkheid om vanuit het W-deel
van de WWB een «makelaar» te financieren die een coördinerende
rol speelt bij het totstandbrengen van regionale samenwerking, de beleidsvrijheid
van gemeenten niet beperkt, zoals de bewindspersonen suggereren, maar juist
verruimt. Gemeenten worden in onze aanbeveling niet verplicht het geld in
te zetten voor het organiseren van samenwerking, maar krijgen daartoe dan
wel de mogelijkheid. De functie van «makelaar» zoals wij die voorstellen
heeft inhoudelijk grote overeenkomsten met de functie van accountmanager,
zoals de bewindspersonen die voorstellen in de brief Leren: dat wérkt!.
Ook hiervoor zal bekostiging mogelijk gemaakt moeten worden.Wij ondersteunen de intentie van CWI en UWV uit te gaan van de concrete
vraag in de regio om leren en werken te combineren. Wij verwachten dat CWI
en UWV afspraken maken met sectoren om vacatures – waar nodig met inzet
van scholing – in specifieke sectoren te vervullen.De Algemene Rekenkamer waardeert het dat UWV en CWI verschillende initiatieven
hebben genomen om de kennis van het werkzoekendenbestand te vergroten. De
overdracht van kennis over het werkzoekendenbestand bij deze nieuwe initiatieven
moet echter wel worden gewaarborgd. De door UWV en CWI genoemde initiatieven
op dit gebied vinden wij kansrijk. CWI en UWV geven in hun reactie aan dat
in de regio’s afspraken gemaakt zullen worden over goede doorverwijzing
vanuit de Competentie Test Centra naar EVC-toetsen. Ook deze stappen achten
wij kansrijk.BIJLAGEBELANGRIJKSTE CONCLUSIES, AANBEVELINGEN EN TOEZEGGINGENConclusiesAanbevelingenToezeggingen bewindspersonen
van SZW en OCW en de voorzitters van de RvB’s van CWI en KWVNawoord Algemene Rekenkamer Werklozen van 23 jaar en ouder zonder startkwalificatie
vormen een groep die niet alleen door een laag opleidingsniveau maar ook door
andere factoren bijzonder kwetsbaar is. Dat betekent dat de noodzaak van kwalificerende
scholing voor deze groep urgent is, en extra inspanningen noodzakelijk zijn
om deze groep duurzaam te re-integreren. De ministers
van SZW en OCW moeten, gezamenlijk met de uitvoeringsorganisaties, ervoor
zorgen dat de voorzieningen en dienstverlening aansluiten bij de specifieke
kenmerken en behoeften van deze groep werklozen en deze groep voldoende bereiken.De bewindspersonen ondersteunen onze aanbeveling
om kwalificerende scholing af te stemmen op specifieke kenmerken van de groep
en onderkennen dat een goed inzicht in het cliëntenbestand van de uitvoeringsinstellingen
en gemeenten van belang is voor een effectieve inzet van voorzieningen. Wij vragen de bewindspersonen te evalueren welke voorzieningen
voor wie het meeste effect sorteren. Daarvoor is beter inzicht in het cliëntenbestand
noodzakelijk. Dan kan de dienstverlening efficiënt en doelmatig ingezet
worden, afgestemd op de specifieke behoeften van de cliënten.  CWI, gemeenten en UW moeten beter inzicht krijgen in hun cliëntenbestand
en de inzet van voorzieningen hierop afstemmen. Het maken van competentieprofielen
zoals nu bijvoorbeeld al in de competentietestcentra van CWI gebeurt, kan
hierbij voor ROC’s, UWV en gemeenten behulpzaam zijn. CWI en UWV geven aan dat onze constatering dat er
onvoldoende kennis is van het werkzoekendenbestand verleden tijd is door inmiddels
genomen maatregelen. De kenmerken van langdurig WW-gerechtigden worden momenteel
in kaart gebracht om te zien welke dienstverlening verder geboden kan worden.
CWI en UWV gaan het deel van de langdurig WW-gerechtigden dat niet over een
startkwalificatie beschikt in de gelegenheid stellen om een duaal traject
te volgen. De Algemene Rekenkamer waardeert
het dat UWV en CWI verschillende initiatieven hebben genomen om de kennis
van het werkzoekendenbestand te vergroten. De overdracht van kennis over het
werkzoekendenbestand bij deze nieuwe initiatieven moet echter wel worden gewaarborgd.
De door UWV en CWI genoemde initiatieven op dit gebied vinden wij kansrijk.
Wij constateren dat de invoering van het scholingsprotocol een goed voorbeeld
is voor het komen tot duurzame re-integratie van werklozen. Wij kijken uit
naar de resultaten van de evaluatie van het scholingsprotocol, dat eind 2007
aan de Tweede Kamer wordt aangeboden. De prikkels in wet- en regelgeving hebben er onvoldoende
toe geleid dat uitvoeringsinstellingen zich richten op de duurzame re-integratie
van kansarme groepen. De minister van SZW moet
ervoor zorgen dat gemeenten vertrouwen krijgen in de continuïteit van
financiering van de WWB, zodat deze durven investeren in duurzame re-integratievoorzieningen
zoals kwalificerende scholing. De bewindspersonen
zullen, conform onze aanbevelingen, blijven investeren in de relatie met de
gemeenten. De wijze van financieren staat volgens hen niet ter discussie en
de middelen die bestemd zijn voor het verhogen van de arbeidsparticipatie
mogen niet onbenut blijven. Volgens de bewindspersonen zal de prikkel in de
WWB de gemeenten automatisch in de richting van de kansarme groepen sturen.
Ook merken de bewindspersonen op dat er geen tegenstelling hoeft te bestaan
tussen duurzame re-integratie en de kortste weg naar werk. Wij constateren dat de kortste weg naar werk voor gemeenten op
korte termijn het meeste rendement oplevert. Wij constateren verder dat de
prikkels in de WWB tot op heden niet automatisch hebben geleid tot duurzame
investering in werklozen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Wij pleiten
voor het zichtbaar maken van kosten en baten bij de inzet van voorzieningen,
opdat gemeenten eerder voorzieningen gaan inzetten, ook als die pas op langere
termijn zullen renderen.  De minister van OCW moet ROC’s nadrukkelijker aanspreken opdat zij zich
flexibeler en marktgerichter opstellen jegens werkgevers en leerlingen die
postinitiële scholing volgen. De bewindspersonen onderkennen dat ROC’s zich flexibeler en vraaggerichter
kunnen opstellen. Hiertoe hebben de bve-sector en de overheid afspraken gemaakt,
waarop ze elkaar wederzijds kunnen aanspreken. De bewindslieden zullen bezien
of het voor de ROC’s aantrekkelijker gemaakt kan worden om meer maatwerk
te bieden. In de brief Leren: dat wérkt!
wordt het voorstel gelanceerd om een aantal voorhoedescholen aan te wijzen
die inventariseren wat er binnen instellingen moet gebeuren om zo goed mogelijk
maatwerk te kunnen leveren. Wij zien dit als een kansrijk voorstel voor een
structurele oplossing van de knelpunten die deze instellingen ondervinden.
Randvoorwaarde is wel dat de mogelijke oplossingen die deze voorhoedescholen
vinden instemming krijgen van de bewindspersonen en actief worden uitgedragen
naar andere onderwijsinstellingen.De minister van SZW heeft niet vastgelegd
welke prestaties geleverd moeten worden om de Lissabondoelstelling voor werklozen
zonder startkwalificatie te realiseren. De minister van SZW moet overwegen of een aparte doelstelling voor de groep
werklozen zonder startkwalificatie (zijn primaire verantwoordelijkheid) moet
worden geformuleerd. Het behalen hiervan moet hij dan monitoren.Volgens de bewindspersonen ligt de aanbeveling om
in het kader van de Lissabon-doelstelling een specifieke doelstelling te formuleren
voor de groep werklozen zonder startkwalificatie niet in de rede. We merken op dat de minister van SZW een beleidsmatige
verantwoordelijkheid heeft voor deze groep werklozen. Hij zou in het licht
van deze verantwoordelijkheid moeten monitoren in hoeverre decentrale actoren
scholing voor werklozen zonder startkwalificatie inzetten. De rijksoverheid faciliteert en stimuleert de uitvoeringsinstellingen
onvoldoende bij het opstarten van gezamenlijke, perspectiefrijke initiatieven De ministers van SZW en OCW moeten regionale partijen
en uitvoerders aanspreken op wat ze gezamenlijk bereiken. De betrokken partijen
zouden zich over hun bijdrage aan de gezamenlijke prestaties publiek moeten
verantwoorden.  De
bewindspersonen verwijzen voor hun stimulerende en faciliterende rol naar
een aantal initiatieven die zij de afgelopen jaren genomen hebben. Wij oordelen
positief over deze initiatieven, maar constateren dat al deze initiatieven
een tijdelijk karakter hebben en na afloop niet (kunnen) worden doorgezet
binnen de regio’s.  De ministers van SZW
en OCW moeten regionale partijen stimuleren om in duurzame scholing en re-integratie
te investeren. Bijvoorbeeld door in samenwerking met regionale partijen inzicht
bieden in de kosten en baten van voorzieningen en initiatieven op de lange
termijn (zoals in een businessplan). De bewindspersonen
ondersteunen de aanbeveling om regionale partijen te stimuleren om te investeren
in duurzame re-integratie. De Projectdirectie vervult hierbij een belangrijke
rol.  De ministers van OCW
en SZW moeten, eventueel via koepelorganisaties, strategieën ontwikkelen
om «koplopers» en «achterblijvers» te identificeren
en achterblijvers te stimuleren.De bewindspersonen
onderschrijven het belang van het uitdragen van succesvolle innovaties. De
projectdirectie vervult hierbij een belangrijke rol.   De ministers van SZW en OCW moeten zich op de hoogte stellen van knelpunten
bij de inzet van voorzieningen op het snijvlak van onderwijs en arbeidsmarkt
en zorgen voor structurele oplossingen voor deze knelpunten. De bewindspersonen omarmen eveneens de aanbeveling
om regelmatig op de hoogte te worden gesteld van de knelpunten op het snijvlak
van onderwijs en arbeidsmarkt. De Projectdirectie vervult ook hierbij een
belangrijke rol. De beschikbare voorzieningen om werklozen te scholen
voor een startkwalificatie zijn niet optimaal ingericht en worden door de
regionale uitvoerende instanties niet optimaal ingezet voor werklozen.De uitvoerende instanties moeten voorzieningen zodanig
op elkaar afstemmen dat ze beter en in aanvulling op elkaar gebruikt worden
(bijvoorbeeld de erkenning van verworven competenties en maatwerkscholing). De bewindslieden onderschrijven van harte het
nut van EVC en nemen de aanbeveling over om dit instrument verder te ontwikkelen
en meer te gebruiken. De Projectdirectie Leren en Werken heeft hiertoe diverse
activiteiten ingezet.   CWI en UWV zullen in de regio’s afspraken maken over goede doorverwijzing
vanuit de competentie Test Centra naar EVC-toetsen.Wij achten deze stappen kansrijk.      De ministers van SZW
en OCW moeten partijen in de regio beter voorlichten over de voorzieningen
die hun ter beschikking staan Voorlichting over
de inzet en mogelijkheden van instrumenten vinden de bewindspersonen van belang.
Ook hier verwijzen zij naar de activiteiten van de Projectdirectie en de Taskforce.       De minister van SZW moet,
samen met de keten van werk en inkomen, zorgen voor een omslag naar vraaggerichte
re-integratie De bewindspersonen onderschrijven
dit en vragen ons om suggesties hoe deze omslag verder vorm zou kunnen krijgen.   CWI en UWV winnen vanuit de concrete vraag
in alle regio’s fors inzetten op vormen waarbij werken en leren van
werklozen gecombineerd kunnen worden.Wij verwachten dat CWI en UWV afspraken maken met sectoren om vacatures –
waar nodig met inzet van scholing – in specifieke sectoren te vervullen.De samenwerking tussen organisaties op het terrein
van onderwijs en arbeidsmarkt komt slechts moeizaam van de grond.De minister van SZW zou binnen het Werk-deel van de WWB
mogelijkheden moeten scheppen om een «makelaarsrol» te financieren,
die duurzame samenwerking kan stimuleren. De bewindspersonen
vinden het scheppen van mogelijkheden voor financiering van regionale samenwerking
binnen het W-deel van de WWB niet wenselijk. Het toewijzen van het W-deel
aan een specifiek doel schendt de gemeentelijke beleidsvrijheid. We merken op dat het creëren van de mogelijkheid
om vanuit het W-deel van de WWB een «makelaar» te financieren
die een coördinerende rol speelt bij het totstandbrengen van regionale
samenwerking, de beleidsvrijheid van gemeenten niet beperkt, zoals de bewindspersonen
suggereren, maar juist verruimt. Gemeenten worden in onze aanbeveling niet
verplicht het geld in te zetten voor het organiseren van samenwerking, maar
krijgen daartoe dan wel de mogelijkheid.  De rijksoverheid moet
samenwerking financieel ondersteunen door middel van cofinanciering met de
betrokken partijen. De suggestie om regionale
samenwerking via co-financiering te ondersteunen vinden de bewindspersonen
interessant. Zij zijn echter geen voorstander van structurele financiële
regelingen vanuit het Rijk. Deel II: OnderzoeksbevindingenInhoud1Inleiding351.1Aanleiding voor het onderzoek35 1.2Opzet van het onderzoek361.3Verantwoordelijkheden van betrokken
actoren371.4Leeswijzer39    2Noodzaak van kwalificerende scholing402.1Inleiding402.2Lagere kansen voor laagopgeleiden40 2.3Omvang van de doelgroep41 2.4Opvallende verschillen in achtergrondkenmerken43 2.5Kwalificerende scholing binnen
re-integratie44 2.5.1Noodzaak van kwalificerende scholing
binnen re-integratie44 2.5.2Inzet scholing in re-integratie44    3Doorvertaling van doelen van de rijksoverheid463.1Inleiding46 3.2De Lissabondoelstelling46 3.3Het re-integratiebeleid van SZW47 3.4Het re-integratiebeleid van UWV473.5Het re-integratiebeleid van gemeenten48 3.6Het beleid van het Ministerie van
OCW49    4Stimulerende en faciliterende rol van de rijksoverheid524.1Inleiding52 4.2Projectdirectie Leren en Werken52 4.3Versterken van regionale samenwerking534.3.1Faciliteren van samenwerking
vanuit het Ministerie van SZW53 4.3.2Faciliteren van samenwerking
vanuit het Ministerie van OCW54 4.3.3Ervaringen vanuit de regio’s54 4.4Verspreiding van goede initiatieven554.4.1Rol van de rijksoverheid56 4.4.2Kennis in de regio’s56    5Voorzieningen voor de regio’s585.1Inleiding58 5.2De voorzieningen in een re-integratietraject585.3Re-integratieadvies CWI59 5.4Voortraject595.5Matching59 5.6Financiële tegemoetkomingen
voor werkgevers60 5.7Erkennen Verworven Competenties
(EVC)615.8Duale trajecten61 5.8.1Duale trajecten binnen re-integratie61 5.8.2Maatwerkscholing625.8.3Leerbedrijven62 5.9Vraaggerichte re-integratie en
scholing63 5.10Effectiviteit van scholing in
re-integratie64    6Regionale samenwerking666.1Inleiding666.2Voorwaarden voor samenwerking66 6.3Gedeelde visie66 6.4Taken en verantwoordelijkheden:
krachtenveldanalyse67 6.5Regie- of makelaarsrol686.6Verdeling van kosten en baten69    Bijlage 1Gebruikte afkortingen71Bijlage 2Methodologische verantwoording72   Literatuurlijst761 INLEIDING1.1 Aanleiding voor het onderzoekDe werkloosheid onder laagopgeleiden is hoger dan onder hoogopgeleiden.
Dit geldt nog in hogere mate voor oudere werklozen. Door macro-economische
ontwikkelingen en technologische vooruitgang neemt het aantal banen voor laagopgeleide
werknemers bovendien minder hard toe dan voor hoogopgeleiden.Voor de ontwikkeling van de Nederlandse economie is het van belang dat
iedereen die kan participeren op de arbeidsmarkt daadwerkelijk participeert.
Er bestaat op die arbeidsmarkt echter een mismatch tussen gevraagd opleidingsniveau
bij vacatures en aangeboden opleidingsniveau van werkzoekenden. Ondanks de
verwachting dat er door de toenemende vergrijzing, ontgroening en door economische
groei in de toekomst meer vraag naar arbeid zal komen, blijven de arbeidskansen
van laagopgeleiden ongunstig. Een bijzonder kwetsbare groep onder de werklozen
wordt gevormd door de mensen die geen startkwalificatie hebben. Om hen duurzaam
te re-integreren is verhogen van het opleidingsniveau tot minimaal startkwalificatie
van groot belang. Startkwalificatie is gedefinieerd als een diploma op ten
minste het tweede niveau mbo (mbo-2, de basisberoepsopleiding) of een havo-
of vwo-diploma. Een startkwalificatie is volgens de overheid de minimale voorwaarde
voor een duurzame baan, voor voldoende inkomen en voor een volwaardige plek
in de samenleving1.In dit onderzoek richten wij ons op de groep werklozen zonder startkwalificatie
van 23 jaar en ouder. Het overgrote deel van de werkzoekenden die bij het
Centrum voor Werk en Inkomen (CWI) staan ingeschreven is namelijk ouder dan
23 jaar. Voor de jongeren is de Taskforce Jeugdwerkloosheid actief om voldoende
jeugdbanen te creëren. Veel gemeenten dwingen jongeren zonder startkwalificatie,
in het kader van de Wet werk en bijstand (WWB), terug naar een opleiding of
naar werk. Daarentegen is het onvoldoende duidelijk wat de verschillende instanties
doen voor de groep werklozen ouder dan 23 jaar.Het kabinet heeft in het kader van de Lissabonagenda een algemene beleidsdoelstelling
geformuleerd dat in 2010 80% van de beroepsbevolking van 25 tot 65
jaar het startkwalificatieniveau moet hebben behaald.Het kabinet heeft ingezet op een grootschalige toepassing van combinaties
van leren en werken in de vorm van duale trajecten. Om deze doelstelling te
behalen is het van cruciaal belang dat er regionale samenwerking is tussen
bedrijfsleven, onderwijsinstellingen, het CWI, de Uitvoeringsorganisatie Werknemersverzekeringen
(UWV) en gemeenten. De noodzaak van regionale samenwerking wordt nog versterkt
door de decentralisatie van het arbeidsmarktbeleid en de uitvoering hiervan.Gezien de economische ontwikkelingen liggen er op dit moment kansen om
de groep werklozen zonder startkwalificatie van 23 jaar en ouder duurzaam
te re-integreren op de arbeidsmarkt. Het onderzoek dat wij in de eerste helft
van 2006 hebben uitgevoerd, richt zich op de vraag of en hoe werklozen van
23 jaar en ouder zonder startkwalificatie, geschoold worden voor duurzame
deelname aan het arbeidsproces.Financieel belang van scholing van werklozen In de begroting 2006 van de ministeries
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en Onderwijs Cultuur en Wetenschap
(OCW) zijn geen middelen geoormerkt voor scholing van werklozen. Het totale
bedrag aan uitkeringen voor de WWB is € 4 338,1 miljoen en
voor de WW € 4 456,8 miljoen. Voor het re-integreren van uitkeringsgerechtigden
is € 1 629,3 miljoen voor bijstandsgerechtigden beschikbaar
en € 90,0 miljoen voor WW’ers. Het bedrag dat naar de Regionale
Opleidingencentra (ROC’s) of agrarisch opleidingencentra gaat, die het
middelbaar beroepsonderwijs (mbo) verzorgen, is € 2 396,7 miljoen.
Daarnaast zijn er fiscale regelingen (WVA-onderwijs) en een aantal speciale
subsidies (SVWW, ESF), waarvan een aantal inmiddels afgebouwd wordt.1.2 Opzet van het onderzoekMet dit onderzoek willen we een beeld krijgen van wat de rijksoverheid
doet om het doel «minder werklozen zonder startkwalificatie» te
bereiken. Daarnaast hebben we onderzocht in hoeverre de betrokken regionale
partijen ervoor zorgen dat werklozen van 23 jaar en ouder de benodigde startkwalificatie
behalen door de inzet van voorzieningen als vraaggerichte re-integratie, het
Erkennen van Verworven Competenties (EVC), duale trajecten en scholing. Bijlage
2 geeft de methodologische verantwoording van dit onderzoek.Omdat de minister van SZW de uitvoering van zijn beleid heeft neergelegd
bij de actoren in de regio’s, heeft daar het zwaartepunt van het onderzoek
gelegen.In dit onderzoek stonden drie vragen centraal:Waarin onderscheidt de groep werklozen zonder startkwalificatie
van 23 jaar en ouder zich van de andere werklozen en van werkenden?Voor het beantwoorden van deze onderzoeksvraag hebben we gegevens uit
de Enquête Beroepsbevolking (EBB) van het Centraal Bureau voor de Statistiek
(CBS) gebruikt over werkenden en werklozen met en zonder startkwalificatie.
Ook hebben we bevindingen uit andere onderzoeken naar deze doelgroep gebruikt.In welke mate worden publieke voorzieningen ingezet voor
de groep werklozen zonder startkwalificatie van 23 jaar en ouder? Zijn er
knelpunten die de inzet van deze publieke voorzieningen belemmeren? Wat is
bekend over de effectiviteit van de voorzieningen?Het antwoord op deze tweede onderzoeksvraag hebben we gebaseerd op gesprekken
met regionale actoren en met landelijke organisaties die bij de beleidsterreinen
werk & inkomen en onderwijs betrokken zijn.1
Verder hebben we veel gebruikgemaakt van documenten en websites van de betrokken
organisaties, onderzoeksrapporten en van verantwoordings- en beleidsstukken.Hoe verloopt de samenwerking in de regio’s tussen
de «keten voor werk en inkomen» met scholingsinstellingen en werkgevers
als het gaat om het opleiden van werklozen tot startkwalificatieniveau?Voor het beantwoorden van de derde onderzoeksvraag hebben we in zeven
regio’s groepsinterviews gehouden over het thema regionale samenwerking.
Deze regio’s zijn geselecteerd omdat hier sprake was van een vorm van
regionale samenwerking. Bij deze gesprekken zaten gemeenten, onderwijsinstellingen,
SUWI-instellingen, werkgeversorganisaties, werknemersorganisaties en re-integratiebedrijven
rond de tafel. De gesprekken boden inzicht in wat wel en niet werkt in regionale
samenwerkingsverbanden. Aan de individuele deelnemers van de
groepsgesprekken zijn tevens stellingen voorgelegd over de publieke voorzieningen
in hun regio. De respons was 58%. De volledige scores staan in bijlage
2.1.3 Verantwoordelijkheden van betrokken actorenBinnen de rijksoverheid dragen twee ministeries, SZW en OCW, verantwoordelijkheid
voor het onderzochte beleidsveld. Het Ministerie van SZW is de eerste verantwoordelijke
voor een activerend arbeidsmarktbeleid en re-integratie van werklozen. De
minister van SZW is aanspreekbaar op zijn systeemverantwoordelijkheid voor
de re-integratie van werklozen zonder startkwalificatie van 23 jaar en ouder.
Binnen de systeemverantwoordelijkheid van de minister van SZW hebben de raden
van bestuur van UWV en CWI, als zelfstandige bestuursorganen van het Rijk,
een bij wet vastgelegde eigen verantwoordelijkheid.Het Ministerie van OCW is verantwoordelijk voor het aanbieden van opleidingsfaciliteiten.
De minister van OCW is aanspreekbaar op haar systeemverantwoordelijkheid voor
het aanbod van scholing aan werklozen zonder startkwalificatie van 23 jaar
en ouder. Het beleid over de inzet van instrumenten wordt niet bepaald door
de ministeries: dit beleid is grotendeels gedecentraliseerd en deels geprivatiseerd
naar regionale partijen, zoals CWI, UWV, gemeenten (de keten voor werk en
inkomen)1 en ROC’s. De taken en verantwoordelijkheden,
die samen het krachtenveld vormen, van deze regionale partijen staan in figuur
2.1 weergegeven. De ministeries hebben aangegeven dat hun rol beperkt is tot
het faciliteren en stimuleren van het veld.1.4 LeeswijzerIn hoofdstuk 2 schetsen we het nut en de noodzaak van kwalificerende scholing
voor de doelgroep werklozen zonder startkwalificatie van 23 jaar en ouder.
Verder geven we een beeld van de omvang en kenmerken van de doelgroep. In
hoofdstuk 3 geven we een overzicht van het rijksbeleid op het terrein van
het scholen van werklozen en geven we aan hoe de overheid haar doelen op dit
terrein heeft doorvertaald naar de regio’s. In hoofdstuk 4 staat hoe
de rijksoverheid haar stimulerende en faciliterende taak invult en hoe deze
invulling in de regio’s wordt ervaren. De beschikbare voorzieningen
voor het scholen van werklozen komen in hoofdstuk 5 aan de orde en we sluiten
dit hoofdstuk af met de wijze waarop samenwerking in de regio in de praktijk
gestalte krijgt aan de hand van belangrijke voorwaarden voor goede regionale
samenwerking.2 NOODZAAK VAN KWALIFICERENDE SCHOLING2.1 InleidingIn dit hoofdstuk gaan we in op het nut en de noodzaak van kwalificerende
scholing voor werklozen zonder startkwalificatie van 23 jaar en ouder. We
bespreken eerst de (toekomstige) kansen voor laagopgeleiden op de arbeidsmarkt.
Vervolgens brengen we kenmerken en omvang van deze groep in beeld. Ten slotte
zijn we nagegaan in hoeverre kwalificerende scholing onderdeel uitmaakt van
de re-integratie van werklozen zonder startkwalificatie van 23 jaar en ouder.2.2 Lagere kansen voor laagopgeleidenIn de Arbeidsmarktprognose 2006–2011
geeft het CWI (2006) aan dat het aantal niet-werkende werkzoekenden de komende
jaren met tienduizenden mensen per jaar daalt, maar dat de arbeidskansen van
laagopgeleiden en ouderen ongunstig blijven. Er zijn steeds minder mensen
zonder startkwalificatie, maar deze mensen zijn steeds vaker werkloos (Mosselman,
2006). Mensen zonder startkwalificatie bevinden zich vaak in beroepen met
relatief lage werkzekerheid (tijdelijk dan wel conjunctuurgevoelig) en relatief
weinig nieuwe baanopeningen (De Vries et al., 2004). Onderzoek wijst uit dat
de kans op herhaal-bijstandsafhankelijkheid en herhaalwerkloosheid afneemt
met het toenemen van het opleidingsniveau (Van Berkel en Hekelaar, 2005).Voorbeeld belang opleidingsniveau In 2004 groeide de werkloosheid onder
ongeschoold installatie- en montagepersoneel met 33%, terwijl de werkloosheid
voor geschoold installatie- en montagepersoneel daalde met 6,7%. De
totale groei van de werkloosheid in 2004 was 4% (CWI, 2005).In de CWI-bestanden van niet-werkende werkzoekenden zijn de mensen met
een opleiding op maximaal vmbo-niveau sterk oververtegenwoordigd (zie tabel
2.1). Mensen met alleen basisonderwijs of vmbo beschikken niet over een startkwalificatie.
Samen zijn zij 27% van de beroepsbevolking, terwijl zij 49%
vormen van het totaal aantal niet-werkende werkzoekenden dat bij CWI staat
ingeschreven.Tabel 2.1 Omvang beroepsbevolking (CBS-definitie: 15–65
jaar) en niet-werkende werkzoekenden (NWW) naar opleidingsniveau (absoluut
en in % van de beroepsbevolking) BeroepsbevolkingNWW mei
2005% NWW van
beroeps bevolkingBasisonderwijs561 000118 90021,2Vmbo1 511 000219 70014,5Mbo/havo/vwo3 229 000240 8007,5Hbo1 510 00077 0005,1Wo746 00035 7004,8Totaal7 557 000694 9009,2Bron: CWI (2005)Uit de tabel blijkt dat het percentage niet-werkende werkzoekenden sterk
afneemt als de opleiding toeneemt, met name vanaf startkwalificatie (mbo/havo/vwo).
Uit onderliggende gegevens van CWI blijkt verder dat werkzoekenden zonder
startkwalificatie gemiddeld langer werkloos zijn dan mensen met een startkwalificatie
en dat 92% van hen ouder is dan 23 jaar en 57% zelfs ouder dan
40 jaar.Uit een onderzoek van TNO blijkt dat tussen 1994 en 2000 het gemiddelde
beroepsniveau is gestegen met 2% (Oeij, Korver & Grüdemann,
2003). Deze trend wordt aangeduid als kwalificatie-upgrading. De helft van
de ondernemers in het Midden en Kleinbedrijf (MKB) geeft aan dat zij in hun
bedrijfstak steeds meer mbo’ers aannemen, ten koste van mensen met een
vmbo-opleiding (Hoogendijk, 2005). Van 2005 tot 2010 wordt een gemiddelde
werkgelegenheidsgroei van 1% per jaar verwacht, dat is een toename
van ruim 70 000 personen per jaar. De werkgelegenheidsgroei voor de hoogopgeleiden
zal echter groter zijn dan voor laagopgeleiden omdat de sectoren en beroepen
waarin zij werken harder groeien. Ook de upgrading van de kwalificatievereisten
zal – zij het iets langzamer – door blijven gaan (ROA, 2005).
Om in de toekomst te kunnen voldoen aan de toenemende vraag vanuit de arbeidsmarkt
naar goed opgeleid personeel, is het van belang nu te investeren in het scholen
van werklozen zonder startkwalificatie.2.3 Omvang van de doelgroepOp basis van cijfers van het CBS kunnen we een indruk geven van de omvang
de groep werklozen zonder startkwalificatie, in vergelijking met andere groepen
binnen de Nederlandse bevolking.1 We hebben de
totale groep 23- tot en met 64-jarigen onderverdeeld naar arbeidsmarktpositie
(werkzaam, werkloos, niet beroepsbevolking)2
en het al dan niet hebben van een startkwalificatie. De volgende figuur geeft
de omvang weer van deze groepen.Uit deze cijfers kunnen we het volgende afleiden:• Van de totale groep personen van 23 tot en met 64 jaar heeft 32%
geen startkwalificatie. Voor de beroepsbevolking (76%), de groepen
werkenden en werklozen samen, ligt dit percentage op 26%.• Van de werklozen heeft 41% geen startkwalificatie. Van de
werkenden 25%. Met andere woorden: werklozen hebben 1,6 maal vaker
geen startkwalificatie dan werkenden. Werkenden hebben significant vaker een
startkwalificatie in vergelijking tot werklozen.Niet-beroepsbevolking De groep personen die niet
behoort tot de beroepsbevolking is aanzienlijk (zie figuur 2.2) en het percentage
zonder startkwalificatie binnen deze groep is hoog (52%). Deze groep
bestaat voor een groot deel uit vrouwen. Belangrijke redenen voor personen
uit deze groep om niet te willen werken zijn ondermeer «zorg voor gezin
of huishouden» en «ziekte of arbeidsongeschiktheid of slechte
gezondheid». Wanneer de arbeidsparti- cipatie van personen uit de groep
die nu nog niet tot de beroepsbevolking behoort in de toekomst moet toenemen,
zijn er extra inspanningen nodig om hen een startkwali- ficatie te laten behalen.2.4 Opvallende verschillen in achtergrondkenmerkenDe groepen werkenden en werklozen uit figuur 2.2 hebben we nader onderzocht
op een aantal achtergrondkenmerken.1 Tabel 2.2
geeft een overzicht van een aantal kenmerken van werklozen en werkenden met
en zonder startkwalificatie.Tabel 2.2: Kenmerken van werkenden en werklozen met en
zonder startkwalificatie (in percentages)KenmerkenWerkend, zonder st.kw. Werkend, met st.kw.Werkloos, zonder st.kw. Werkloos, met st.kw.Geslacht    Man62584042Vrouw38426058Leeftijd    23–291219162130–4444485043 45–6444343436Herkomstgroepering    Autochtonen79855970Westerse allochtonen991114 Niet-westerse allochtonen1253116 Inschrijving bij CWI    Nee97985964Ja324136Bron: CBS (EBB 2002–2003)  Wanneer we de groep werklozen zonder startkwalificatie vergelijken
met de andere groepen, dan valt het volgende op:• In de groep werklozen zonder startkwalificatie zijn niet-westerse
allochtonen oververtegenwoordigd. Ditzelfde geldt, zij het in duidelijk mindere
mate, ook voor de groep werklozen met startkwalificatie. Deze cijfers geven
aan dat allochtonen naar verhouding vaker werkloos zijn en vaker geen startkwalificatie
hebben.• In de groep werklozen zijn vrouwen oververtegenwoordigd.• De leeftijdsopbouw van de groep werklozen zonder startkwalificatie
wijkt niet sterk af van de andere groepen. Een uitzondering hierop is de groep
werkenden zonder startkwalificatie. Het percentage van de 45- tot en met 64-jarigen
is in deze groep relatief groot.Inschrijving bij CWIHet percentage werklozen
dat bij CWI staat ingeschreven, is het hoogst binnen de groep werklozen zonder
startkwalificatie, zo blijkt uit tabel 2.2. Toch heeft van deze groep 59%
zich niet bij CWI laten inschrijven als werkzoekend. Deze werklozen zijn voor
CWI niet te bereiken. Bij een nadere analyse van de gegevens over inschrijving
bij CWI valt op dat relatief weinig 23- tot en met 29-jarige werklozen met
startkwalificatie zich bij het CWI hebben laten inschrijven. Verder staan
werkloze allochtonen naar verhou- ding vaker bij CWI ingeschreven dan werkloze
autochtonen. Hieruit kunnen we afleiden dat allochtonen voor CWI in principe
beter te bereiken zijn dan autochtonen.Bij nadere analyse van deze cijfers komt het volgende naar voren:• Allochtonen zijn vooral oververtegenwoordigd bij de twee jongere
groepen werklozen (23–29 en 30–44 jaar) en bij de jongere groepen
werklozen zonder startkwalificatie.• Onder autochtonen zijn verhoudingsgewijs beduidend meer vrouwen dan mannen werkloos. Onder allochtone werklozen zijn de percentages
mannen en vrouwen vrijwel gelijk.• Mannen en vrouwen beschikken in gelijke mate over een startkwalificatie,
terwijl onder vrouwen het percentage werklozen hoger is.• Binnen de leeftijdsgroep 23 tot en met 29 jaar ligt het totale
percentage werkenden en werklozen met startkwalificatie boven de 80%
(de Lissabondoelstelling). Uit een nadere analyse komt echter naar voren dat
van de allochtonen in deze leeftijdsgroep slechts 61% een startkwalificatie
heeft.Allochtonen op de arbeidsmarkt In het rapport Etnische
minderheden op de arbeidsmarkt, wordt een inventarisatie gemaakt
van problemen en mogelijke oplossingen binnen verschillende fases bij het
verwerven van een plek op de arbeidsmarkt (Klaver et al., 2005).Bij de fase van toerusting blijken etnische
minderheden aan te lopen tegen onderwijs- en taalachterstanden. Bij de fase
van instroom blijken etnische minderheden bovenmatig last te hebben van verdringing
door illegale arbeid. Daarnaast hebben instanties moeite om hun bemiddelings-
en re-integratie-inspanningen af te stemmen op deze specifieke groep. Allochtonen
vertonen een minder efficiënt zoekgedrag en kunnen vaak minder gebruikmaken
van een netwerk. Etnische minderheden hebben daarnaast bovengemiddeld last
van afroming door private re-integratiebedrijven. Ook bestaat bij werkgevers
soms een negatieve beeldvorming over het allochtone arbeidsaanbod, waardoor
zij moeilijker werk krijgen. Allochtonen werken vaker in kwetsbare banen met
minder doorgroeimogelijkheden, meer werkonzekerheid en lagere lonen.2.5 Kwalificerende scholing binnen re-integratie2.5.1 Noodzaak van kwalificerende scholing binnen
re-integratieZoals we in paragraaf 1.2 aangaven is, gezien de verwachte ontwikkelingen
op de arbeidsmarkt, nu het moment daar om te investeren in het opleiden van
werklozen zonder startkwalificatie. Ook de Sociaal Economische Raad (SER)
en de Raad voor Werk en Inkomen (RWI 2005a, CWI 2005) zijn van mening dat,
mede vanwege de vergrijzing, de ontgroening en het economische klimaat, op
termijn «iedereen nodig is» en dat er dus iets gedaan moet worden
aan de problematiek aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Uit de vorige paragrafen
blijkt dat er gerichte inspanningen nodig zijn om deze groep – met extra
aandacht voor allochtonen en autochtone vrouwen – naar het niveau van
startkwalificatie te brengen.De sociale zekerheid moet volgens de voormalige SER-voorzitter Wijffels,
naar Deens voorbeeld, een «trampoline worden richting arbeidsmarkt,
waarbij de springveren bestaan uit scholing».Het «Deense model» In het «Deense model» worden
hoge uitkeringen gecombineerd met een streng en activerend beleid en een geringe
ontslagbescherming, waardoor een hoge mate van arbeidsmarktflexibiliteit en
een hoge arbeidsparticipatie gerealiseerd worden. Binnen het activeringsbeleid
is veel aandacht voor het menselijk kapitaal. Het resultaat is een hoge arbeidsdeelname
in arbeidsjaren en onder achterstandgroepen op de arbeidsmarkt en een hoge
productiviteitsgroei (Ministerie van SZW, 2004).2.5.2 Inzet scholing in re-integratieUit het onderzoek van de Algemene Rekenkamer naar bemiddeling en re-integratie
van werklozen (2004) bleek dat de re-integratie van werklozen vooral gericht
is op de doelstelling van de operatie Structuur Uitvoering Werk
en Inkomen (SUWI) om werklozen via de kortste weg aan werk te helpen. Kwalificerende
opleidingen maken daar nauwelijks deel van uit.Omdat er weinig betrouwbare cijfers zijn over scholing binnen re-integratietrajecten
hebben wij met cijfers van het CBS vastgesteld in welke mate werkenden en
werklozen met en zonder startkwalificatie deelnemen aan post-initieel onderwijs.1 Tabel 2.3 geeft de deelname weer voor drie leeftijdsgroepen.Tabel 2.3: Percentage werkenden en werklozen zonder en
met startkwalificatie dat post initieel onderwijs volgt per leeftijdscategorie WerkendenWerklozen LeeftijdZonder st.kw. Met st.kw. Zonder st.kw. Met st.kw. Gemiddeld voor lft.groep 23–29172416141830–44112014221745–6461371410Gemiddelde van de kolom10181217 Bron: CBS (EBB 2002–2003)De tabel laat zien dat deelname aan post-initieel onderwijs afneemt naarmate
men ouder wordt. Verder blijkt dat zowel werkenden als werklozen met startkwalificatie vaker post-initieel onderwijs volgen dan mensen zonder startkwalificatie. Doelstellingen van het kabinet
in het kader van Leven Lang Leren (Ministerie van OCW, 2004a) zijn het verder
ophogen van de kwalificatiegraad van de beroepsbevolking (werkend en werkloos)
en het substantieel omhoog brengen van het aantal werkenden en werklozen met
een startkwalificatie. De cijfers duiden erop dat de opleidingskloof tussen
mensen met en mensen zonder startkwalificatie momenteel juist groter wordt.3 DOORVERTALING VAN DOELEN VAN DE RIJKSOVERHEID3.1 InleidingHet kabinet heeft aangegeven dat niet alleen om economische redenen, maar
ook vanuit sociaal oogpunt investeren in een leven lang leren noodzakelijk
is. Daarmee kan voorkomen worden dat er een kloof ontstaat tussen werkenden
die volop kansen krijgen zich te ontplooien en werkzoekenden die zich veel
moeizamer aanpassen (Ministerie van OCW, 2004c). Wij hebben onderzocht in
hoeverre het beleid van de rijksoverheid aansluit bij de constateringen uit
het vorige hoofdstuk. Daarnaast zijn we nagegaan hoe dit beleid is doorvertaald
naar de primaire opdrachtgevers voor re-integratie, namelijk UWV en gemeenten.
We doen dit door eerst de Lissabondoelstelling voor het verhogen van het opleidingsniveau
te beschrijven. Daarnaast kijken we hoe deze doelstelling is ingepast in het
re-integratiebeleid van het Ministerie van SZW en het beleid voor het beroepsonderwijs
van het Ministerie van OCW.3.2 De LissabondoelstellingTijdens de Europese topbijeenkomst in Lissabon in maart 2000 is besloten
dat de Europese Unie in de periode tot 2010 omgevormd dient te worden tot
de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie ter wereld. In het kader
van het toen gesloten Lissabonakkoord heeft het kabinet zich tot doel gesteld
dat in 2010 meer dan 80% van de beroepsbevolking van 25 tot en met
64 jaar minimaal over een startkwalificatie zal beschikken (de Lissabondoelstelling).
In de uitwerking van de Lissabondoelstelling worden drie groepen onderscheiden,
waarvoor de verantwoordelijkheid bij verschillende partijen ligt. De eerste
groep bestaat uit voortijdig schoolverlaters, waarvoor het Ministerie van
OCW en de onderwijsinstellingen de eerste verantwoordelijkheid hebben. De
tweede groep bestaat uit werkenden zonder startkwalificatie, waarvoor de verantwoordelijkheid
volgens het kabinet ligt bij werkgevers en werknemers. De laatste groep bestaat
uit werklozen zonder startkwalificatie, waarvoor het Ministerie van SZW en
de uitvoerende organisaties in de keten van werk en inkomen de eerste verantwoordelijkheid
dragen.Jaarlijkse groei Het Ministerie van SZW heeft
berekend dat voor het verhogen van het aantal mensen in de beroepsbevolking
met een startkwalificatie vanaf 2002 tot 2010 een extra gemid- delde
jaarlijkse groei van 50 000 personen met een startkwalificatie nodig
is, bovenop de trendmatige groei als gevolg van de demografische ontwikkelingen
in de beroepsbevolking. De groei van 50 000 moet voor een
belangrijk deel behaald worden met de inzet van Erkenning van Verworven Competenties
(EVC) en van duale trajecten.De doelen in het kader van de Lissabondoelstelling zijn niet uitgesplitst
naar werkenden en werklozen. Het Ministerie van SZW verantwoordt zich in haar
jaarverslag over het bereiken van de Lissabondoelstelling, maar splitst dit
niet uit naar de drie onderscheiden groepen. In 2000 beschikte 74%
van de beroepsbevolking over een startkwaliicatie en in 2005 was dit 77%.Het is volgens het kabinet de taak van gemeenten en UWV om de mogelijkheden
van duale trajecten en stageplekken als re-integratieactiviteit voor werklozen
in goed overleg met werkgevers te verkennen en te benutten. Met
de inzet van duale trajecten verschuift de primaire verantwoordelijkheid van
het verhogen van het opleidingsniveau van de overheid naar de werkgever. De
werkloze wordt namelijk een werkende zodra deze het duale traject start.3.3 Het re-integratiebeleid van SZWHet re-integratiebeleid van het Ministerie van SZW heeft tot doel inschakeling
in reguliere arbeid van hen die dat niet op eigen kracht kunnen. Het re-integratiebeleid
is geregeld in de SUWI-wet, de WW en de WWB. De minister van SZW is systeemverantwoordelijk
voor het re-integratiebeleid en heeft binnen deze verantwoordelijkheid de
opdrachtverlening voor feitelijke uitvoering neergelegd bij gemeenten en UWV.
Gemeenten en UWV kunnen zelf bepalen wat het geschiktste instrument (en/of
re-integratiebedrijf) is om werklozen aan de slag te krijgen. Binnen het re-integratiebeleid
staat de kortste weg naar werk centraal. De kerngedachte is dat iedereen die
(gedeeltelijk) kan werken ook daadwerkelijk aan regulier werk moet worden
geholpen, zo nodig via verschillende – bij voorkeur korte – tussenstappen.3.4 Het re-integratiebeleid van UWVUWV koopt re-integratietrajecten in voor WW-uitkeringgerechtigden door
middel van aanbesteding bij private re-integratiebureaus. In 2006 is hiervoor € 90
miljoen beschikbaar. UWV werkt daarbij voornamelijk op basis van no cure no
pay: een re-integratiebedrijf krijgt pas na succesvolle plaatsing van zes
maanden op een reguliere arbeidsplaats de tweede helft van het overeengekomen
bedrag betaald. Uit gesprekken tijdens het onderzoek kwam naar voren dat het
gevolg van deze wijze van financiering is dat re-integratiebedrijven zich
vooral richten op kansrijke werklozen. Bij hen is immers de kans op duurzame
plaatsing en dus op positief resultaat het grootst. De groep werklozen zonder
startkwalificatie van 23 jaar en ouder behoort niet tot de groep kansrijke
werklozen, zoals bleek uit hoofdstuk 2.UWV heeft in 2005 een scholingsprotocol ontwikkeld, waarmee de re-integratiecoach
van UWV vaststelt of het noodzakelijk is om de werkloze scholing te laten
volgen voor de terugkeer op de arbeidsmarkt. Leidend blijft het principe van
de kortste weg naar werk, scholing moet daaraan bijdragen. Het behalen van
een (start)kwalificatie speelt geen beslissende rol. Scholing mag maximaal één
jaar duren en er dient een directe relatie te bestaan met een vacature of
met een concrete vraag op de regionale arbeidsmarkt. Er wordt ook altijd gekeken
naar de kosten van de scholing. Kan de werkloze via een goedkopere opleiding
naar een baan, dan wordt deze goedkopere weg gekozen. De scholingskosten worden
los van de reguliere trajectprijs aan het re-integratiebedrijf vergoed. Het
is nog niet bekend hoe vaak het scholingsprotocol in de praktijk geleid heeft
tot scholing van WW-gerechtigden.Inzet scholingsprotocolVoor de inzet van het scholingsprotocol
heeft de minister van SZW € 28 miljoen uitge- trokken voor de periode
2005–2008. Het was aanvankelijk de bedoeling dat dit budget verdubbeld
zou worden met behulp van ESF-financiering. Door de sluiting van het ESF-loket
in 2005 is deze financiering echter komen te vervallen. UWV heeft besloten
om de beschikbare ESF-financiering voor scholing in te zetten voor herbeoordeelde
arbeidsgehandicapten. Scholing voor de WW-populatie moet dan uit de reguliere
middelen bekostigd worden.Om het scholingsprotocol te implementeren, sluit UWV sinds 1 mei
2006 contracten af met organisaties die fungeren als scholingsmakelaar. Met
de scholingsmakelaars wil UWV de inkoop en administratie van scholing op een
meer efficiënte en effectieve manier laten verlopen. UWV heeft zelf aangegeven
de benodigde kennis op het terrein van scholing niet in huis te hebben.Besparing op uitkeringslastenUWV verwacht dat het scholingsprotocol
uiteindelijk een besparing van de uitkeringslasten zal opleveren. De omvang
hiervan berekent UWV als volgt: voor 2006 gaat UWV uit van 4 500 scholingen
voor WW-ers van gemiddeld € 2 500 aan scholingskosten per persoon;
dat is totaal € 11 250 000. Voor de berekening van de
besparing gaat UWV uit van een gemiddelde uitkering van € 10 000
op jaarbasis.Dit is een gemiddelde (zowel voor arbeidsgehandicapten
als WW) gebaseerd op het feit dat niet iedereen zijn volledige uitkering zal
 kwijtraken. Uitgaande van een plaatsingsresultaat tussen
de 30 en 42,5%50% plaatsing van 60 tot
85% die de scho- ling ook afronden., liggen de
besparingen tussen de € 13 500 000 en € 19 125 000.
Netto bedraagt de besparing dus € 2 250 000 tot € 7 875 000
per jaar. Dit betekent dat het vanuit kosten-batenoverweging zelfs op korte
termijn lonend is om scholing aan te bieden aan mensen met een WW-uitkering.
In de berekening is geen rekening gehouden met wat het plaatsingspercentage
geweest zou zijn zonder scholing, zodat de besparing in de praktijk ook lager
uit kan vallen.3.5 Het re-integratiebeleid van gemeentenGemeenten krijgen van het Ministerie van SZW het budget voor de WWB in
twee delen: het Inkomensdeel (I-deel) voor de financiering van uitkeringen
en het Werkdeel (W-deel) voor de financiering van re-integratie. Gemeenten
kunnen uit het W-deel van de WWB-scholing, loonkostensubsidie, gesubsidieerde
arbeid, sociale activering, premies, kinderopvang en stages betalen. Ook kunnen
zij re-integratietrajecten inkopen bij re-integratiebureaus. Het hoofddoel
van de WWB is «Werk boven uitkering». Een eis vanuit het Ministerie
van SZW bij het inzetten van re-integratie-instrumenten is dan ook dat de
activiteiten moeten leiden tot arbeidsinschakeling. Daarnaast hebben gemeenten
de wettelijke verplichting om evenwichtige aandacht te geven aan alle groepen.Gemeenten hebben zich sinds de invoering van de WWB vooral geconcentreerd
op het voorkomen van instroom door «de poort dicht te houden»
en op het bereiken van een snelle uitstroom door zich te richten op kansrijke
groepen. Bij gemeentelijke re-integratietrajecten wordt net zoals bij UWV
meer aandacht gegeven aan kansrijke werklozen. Uit gesprekken met gemeenten
blijkt dat scholing binnen re-integratie sinds de invoering van de WWB minder
voorkomt.Financiering vanuit de rijksoverheidGemeenten kunnen een deel van het geld dat zij overhouden van het W-deel
overhevelen naar het volgende jaar. In 2005 was er voor het W-deel € 1 611
miljoen beschikbaar. De schatting is dat het overschot over 2005 € 533
miljoen betrof, waarvan € 315 miljoen bestond uit geld dat overgeheveld
was uit 2004 (Ministerie van SZW, 2006a). In het Algemeen Overleg
over het jaarverslag van het Ministerie van SZW 2005 op 14 juni 2006
gaf de staatssecretaris van SZW aan dat er voor gemeenten«nog een wereld
is te winnen» als ze het W-deel volledig zouden gebruiken.In ons onderzoek lieten gemeenten echter weten dat er veel onduidelijkheid
bestaat over de bestedingsmogelijkheden van het W-deel. Het Ministerie van
SZW gaf tijdens het onderzoek aan dat vooral bij het begrip arbeidsinschakeling
als eis aan re-integratie, interpretatieproblemen leven.Gemeenten zetten momenteel weinig re-integratie-instrumenten in, die een
langdurige investering met zich meebrengen. Veel gemeenten gaven in de gesprekken
aan dat zij de invoering van de WWB hebben ervaren als een bezuinigingsmaatregel
vanwege de korting op het macrobudget. Met de nieuwe financieringssystematiek
zijn gemeenten er echter in geslaagd om binnen het budget te blijven en zelfs
over te houden. Ook blijken gemeenten, vanwege het gehanteerde verdeelmodel
voor de WWB, onzeker over de toekomstige financiering. Resultaat hiervan is
dat er op rijksniveau sprake is van een onderbesteding van het W-deel.Vooral gemeenten die er met de invoering van de WWB financieel op achteruit
zijn gegaan, werken niet vanuit een langetermijnperspectief. Dit blijkt ook
uit de WWB-monitor 2006 van Divosa: «Een vijfde van de gemeenten hanteert
een langetermijnstrategie van meer dan twee jaar. Meer dan twee vijfde van
de gemeenten kijkt twee jaar vooruit en bijna een derde van de gemeenten beperkt
zicht tot een jaar» (Divosa, 2006, p. 39). Voor het opzetten van duale
trajecten is deze langetermijnvisie onontbeerlijk.De staatssecretaris van SZW heeft aangegeven dat hij verwacht dat na de
eerste quick-wins er langzaam een beweging zal
komen naar meer duurzame vormen van re-integratie, waaronder scholing. Deze
omslag zou tot stand moeten komen vanuit de prikkelwerking van de WWB. Het
Ministerie van SZW gaf tijdens het onderzoek aan dat gemeenten tot nu toe
nog voldoende I-budget hebben en dat daardoor de prikkelwerking in de WWB
nog niet optimaal werkt. Gemeenten worden volgens het Ministerie van SZW creatiever
met het W-deel wanneer de winst niet meer te behalen zal zijn door quick-wins, zoals het beperken van instroom. Het loont
dan ook om te investeren in de moeilijk bemiddelbaren.Onderkant arbeidsmarktRe-integratietrajecten van
gemeenten hebben in veel gevallen niet als primair doel uitstroom naar regulier
werk. Uit de gesprekken met regionale actoren kwam naar voren dat ongeveer
50% van de mensen met een WWB-uitkering een zo grote afstand tot de
arbeidsmarkt heeft dat sociale activering, het behalen van een certificaat
of het afronden van een cursus het hoogst haalbare doel is. Er is veel gesproken
over kansen voor mensen voor wie een startkwalificatie niet haalbaar is en
welke activerende voor- zieningen er voor hen moeten zijn. Veel gemeenten
en andere actoren willen een goede, meer structurele voorziening voor deze
mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt.3.6 Het beleid van het Ministerie van OCWDe Lissabondoelstelling is uitgewerkt in het actieplan «Leven Lang
Leren» (Ministerie van OCW, 2004a). In het kader van dit beleidsprogramma
wordt van ROC’s verwacht dat zij flexibel onderwijs voor volwassenen
aanbieden vanuit de reguliere OCW-financiering. ROC’s worden gefinancierd op basis van de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB). De prikkels
in het bekostigingsmodel zijn voornamelijk gericht op jeugdige deelnemers
die initieel onderwijs volgen (Ministerie van OCW, 2004b). Het is de vraag
op of het model «Leven Lang Leren» wel past bij oudere deelnemers
die kortere onderwijstrajecten volgen.Bekostiging van het reguliere beroepsonderwijs In de WEB is de bekostiging van het mbo
geregeld. 80% van het macrobudget wordt over de ROC’s verdeeld
op basis van het aantal leerlingen dat op 1 oktober van het jaar t-2
staat ingeschreven. 20% van het budget wordt verdeeld op basis van
de in het jaar t-2 uitgereikte diploma’s. De besteding van de middelen
is de verantwoordelijkheid van de individuele onderwijsinstellingen. De prijs
per leerling gaat uit van een groepsgrootte van 20 deelnemers.Het kabinet heeft aangegeven dat het de vraaggerichtheid van onderwijsinstellingen
wil bevorderen. De onderwijsinstellingen zullen hiertoe hun toegankelijkheid
voor volwassenen moeten vergroten.De vraag is hoe die toegankelijkheid vergroot kan worden. De behoefte
aan scholing van werkzoekende volwassenen verschilt op een aantal punten van
wat er in het reguliere onderwijs aangeboden wordt. Om te beginnen is dat
het moment waarop ze met een opleiding willen starten. Volwassenen die werkloos
worden, willen op dat moment kunnen starten en niet alleen aan het begin van
het schooljaar. Er is dus behoefte aan meer instroommomenten per jaar, dus
aan flexibiliteit. Ten tweede moet de mogelijkheid bestaan om niet een volledige
opleiding te volgen, maar alleen de vakken die nog nodig zijn om het gewenste
diploma te halen. Deze vorm van maatwerk wordt belangrijker naarmate EVC vaker
toegepast wordt. Ten slotte kwam uit een aantal gesprekken naar voren dat
gemotiveerde volwassenen die op- of omgeschoold willen worden, sneller door
de stof heen zouden willen dan in het programma voor jongeren mogelijk is.
Dat kan als de opleiding modulair is ingericht.Uit de gesprekken in de regio is gebleken dat het vaak niet mogelijk is
flexibel en modulair onderwijs te volgen. De Bve Raad meldt ons dat maatwerk
binnen regulier onderwijs wel mogelijk is, maar daar zijn wel grenzen aan.
Afwijkingen van het reguliere onderwijsaanbod (zoals bij maatwerk) kosten
geld. Als er niet een hele opleiding gevraagd wordt, wordt de scholing daarom
vaak verzorgd door de commerciële afdeling van de ROC’s. Dit is
ook het geval bij scholing in het kader van re-integratie. Dat betekent dat
de scholing niet bekostigd wordt uit OCW-middelen, maar door de aanvrager
zelf betaald moet worden.ROC’s, maar ook andere organisaties die wij binnen ons onderzoek
hebben gesproken, noemen de volgende punten als grote obstakels voor het realiseren
van maatwerkopleidingen:1. ROC’s ervaren de teldatum van 1 oktober als een belemmering
voor het uitbreiden van het aantal instroommomenten en het leveren van maatwerk.
Zij hebben het onderwijs niet zodanig (lees: modulair) georganiseerd dat vrijgevallen
plaatsen (doordat leerlingen voortijdig uitvallen) tussentijds opgevuld kunnen
worden door nieuwe leerlingen. Voor de ROC’s blijven de kosten, maar
ze leveren minder leerlingen af waarvoor de financiering ontvangen. In sommige
gevallen spreken gemeenten met ROC’s af dat op openvallende plekken
nieuwe deelnemers kunnen instromen, zodat het hele jaar het maximale aantal
mensen een opleiding volgt. Ongeveer 80% van de actoren
heeft het idee dat de bekostiging van ROC’s belemmerend werkt bij het
aanbieden van scholing in re-integratietrajecten.2. Werklozen zonder startkwalificatie maken vooral gebruik van onderwijsvormen
met deeltijdsbekostiging, zoals een Beroeps Begeleidende Leerweg (BBL) en
Beroeps Ondersteunende Leerweg (BOL) in deeltijd. Voor BBL geldt geen ondergrens
voor het aantal contacturen om mee te tellen voor de bekostiging. Voor deeltijd
BOL wel: minimaal 300 uur. Als iemand op grond van EVC zo veel vrijstellingen
krijgt dat hij minder dan 300 uur onderwijs nodig heeft om het diploma te
halen, dan ontvangt het ROC voor die persoon dus geen financiering voor het
onderwijs.3. Op basis van het rapport dat is uitgebracht door de commissie Vervolgonderzoek
Rekenschap over onregelmatigheden in het mbo en het hbo, onder leiding van
oud-Kamerlid Schutte, zijn maatregelen genomen om eventuele fraude tegen te
gaan. Een van de maatregelen heeft ertoe geleid dat de opleiding gericht moet
zijn op het behalen van een diploma om voor financiering in aanmerking te
komen. Modules waarvan op voorhand bekend is dat er geen diploma op volgt,
kunnen daardoor alleen privaat gefinancierd worden. De administratie van deze
private geldstromen moet strikt gescheiden zijn van de publieke geldstromen.
Deze maatregel maakt het voor ROC’s ingewikkeld en omslachtig om flexibel
en modulair onderwijs te ontwikkelen voor werklozen zonder startkwalificatie.4 STIMULERENDE EN FACILITERENDE ROL VAN DE RIJKSOVERHEID4.1 InleidingUit het vorige hoofdstuk blijkt dat het re-integreren en opleiden van
werklozen naar een startkwalificatie de verantwoordelijkheid is van regionale
actoren. In dat hoofdstuk is ook beschreven op welke manier de regionale actoren
invulling geven aan die verantwoordelijkheid. De rijksoverheid heeft hierbij
een faciliterende en stimulerende rol. In ons onderzoek hebben we gekeken
naar drie vormen van faciliteren en stimuleren door de rijksoverheid: de oprichting
van de Projectdirectie Leren en Werken, de versterking van regionale samenwerking
op het gebied van onderwijs en arbeidsmarkt en de ondersteuning van een aantal
initiatieven om goede voorbeelden van re-integratieprojecten te verspreiden.
We bespreken ze hieronder. De volgende vragen staan bij alle drie centraal:
hoe geeft de minister invulling aan deze stimulerende en faciliterende rol
en hoe kijken de regio’s aan tegen de invulling van deze rol?4.2 Projectdirectie Leren en WerkenDe Projectdirectie Leren en Werken is op 1 maart 2005 van start gegaan
voor een periode van twee jaar (inmiddels verlengd met een jaar tot 1 januari
2008). Het is een samenwerkingsverband tussen de ministeries van OCW en SZW,
met inbreng van de ministeries van Landbouw Natuur en Visserij (LNV) en Economische
Zaken (EZ).De projectdirectie kreeg de opdracht een aantal concrete acties in gang
te zetten ter verbetering van de aansluiting tussen «de wereld van het
leren en de wereld van het werken», en ter verbetering van de regionale
en landelijke samenwerking op dit terrein tussen de betrokken partijen en
personen (Ministerie van OCW & Ministerie van SZW, 2005). De projectdirectie
moet bovendien stimuleren dat EVC en duale trajecten op grotere schaal worden
toegepast. In de opdracht van de projectdirectie staat namelijk het behalen
van 20 000 nieuwe EVC-trajecten en 15 000 nieuwe duale trajecten
in 2007 voor werkenden en werklozen (Projectdirectie Leren en Werken, 2005).De projectdirectie heeft voor het stimuleren van leerwerkprojecten een
Tijdelijke stimuleringsregeling leren en werken van € 12 miljoen
tot haar beschikking in de begrotingsjaren 2005 tot en met 2007. Werkgevers,
brancheorganisaties, onderwijsinstellingen en gemeenten kunnen bij de directie
subsidie aanvragen voor:• het stimuleren van nieuwe duale trajecten (€ 7,8 miljoen);• het creëren van leerwerkloketten om een regionale infrastructuur
tot stand te brengen voor loopbaanadvies enbegeleiding (€ 2,5 miljoen);• het ontwikkelen en gebruiken van nieuwe EVC-procedures (€ 1,7
miljoen).Om deze instrumenten in te zetten en de doelstellingen te halen worden
intentieverklaringen opgesteld met partijen in de regio (onder andere de keten
voor werk en inkomen, onderwijsinstellingen, kenniscentra en werkgeversorganisaties).
De projectdirectie wil met deze initiatieven een blijvende infrastructuur
voor «een leven lang leren» opzetten.Projectdirectie Leren en Werken vanuit de regio bekekenVeel actoren vinden het positief dat de projectdirectie departementoverstijgend
werkt en de regio als aanspreekpunt kiest, zo bleek uit ons onderzoek.
Ze vinden het ook positief dat de directie door middel van concrete projecten
probeert haar doelen te bereiken. De meerwaarde van de projectdirectie ligt
volgens de regionale actoren in het proberen knelpunten op rijksniveau op
te heffen door in de regio’s projecten van de grond te krijgen.Regionale actoren ervaren het als een nadeel dat de projectdirectie tijdelijk
is en dat ze geen landelijke dekking weet te bereiken. Actoren vragen zich
af of deze aanpak zal leiden tot een structureel effect op de samenwerking
in de regio. Het kost bovendien veel tijd voor een intentieverklaring indaalt
in de verschillende organisaties, aldus respondenten die betrokken waren bij
ondertekening van een intentieverklaring.4.3 Versterken van regionale samenwerkingIn de kabinetnotitie over duale trajecten staat dat, afgezien van wet-
en regelgeving, een belangrijke belemmering voor het realiseren van duale
trajecten is dat betrokken partijen op lokaal en regionaal niveau onvoldoende
samenwerken (Ministerie van SZW, 2005). De betrokken departementen proberen
wel invulling te geven aan de regionale samenwerking door die te stimuleren
en te faciliteren.Drempel voor samenwerking vanuit rijksbeleid De staatssecretaris heeft in maart 2006
(Ministerie van SZW, 2006b) besloten om te stoppen met het rechtstreeks verstrekken
van WWB- financiering aan intergemeentelijke samenwerkingsverbanden. Het argument
is dat iedere individuele gemeente haar eigen budget heeft en dat iedere individuele
gemeente betrokken moet zijn bij de uitvoering van de WWB. Zo kunnen college
van B en W en de gemeenteraad invloed en controle blijven uitoefenen. Uit
de WWB-monitor (2006) van Divosa blijkt dat de betrokkenheid van de gemeenteraad
bij de uitvoering van de WWB van gemeenten in samenwerkingsverbanden even
groot is als bij individuele gemeenten.Uit de gesprekken met regionale
actoren kwam naar voren dat samenwerkingsverbanden het zeker voor kleine gemeenten
mogelijk maken een zelfstandig en slagkrach- tig WWB-beleid te voeren. Om
beleid rondom startkwalificaties vorm te geven is het van belang dat verschillende
actoren samenwerken. Uit ons onderzoek kwam naar voren dat UWV, ROC’s,
CWI en werkgevers liever zaken doen met één grote sociale dienst.4.3.1 Faciliteren van samenwerking vanuit het Ministerie
van SZWBij de start van SUWI stimuleerde het Rijk door middel van een subsidie
(van 2001 tot 2004) de opstartfase van Regionale Platforms Arbeidsmarktbeleid
(RPA’s). In de RPA’s werken gemeenten, CWI, UWV (de keten van
werk en inkomen) en werkgeversorganisaties en werknemersorganisaties samen.
De RPA’s kregen in de tijdelijke stimuleringsregeling drie functies:
de afstemming van het regionale arbeidsmarktbeleid, de coördinatie van
de besteding van re-integratiemiddelen en bevorderen van een sluitende keten
van dienstverlening. Het was de bedoeling dat de deelnemende partijen de financiering
na 2004 overnamen. Toch is na het wegvallen van de tijdelijke opstartsubsidie
een aantal RPA’s opgehouden te bestaan. Een aantal deelnemende organisaties
zag namelijk onvoldoende meerwaarde in de RPA’s en wilde niet investeren
in de samenwerking. Wij constateren dat de tijdelijke subsidieregeling vanuit
de rijksoverheid onvoldoende als vliegwiel heeft gewerkt. De discussie in
de regio is te veel gegaan over de onzekere financiële toekomst van de
samenwerkingsverbanden en te weinig over het realiseren van resultaten door
samenwerking.Advies RWI over regionale samenwerking Met het oog op de onvoldoende ontwikkeling
van regionaal organiserend vermogen heeft de staatssecretaris van SZW aan
de RWI gevraagd een advies uit te brengen over de mogelijkheden en onmogelijkheden
van regionale samenwerking voor arbeidsmarktbeleid (Ministerie van SZW, 2005b).
RWI adviseert om een structurele, financiële regeling voor regionaal
arbeidsmarktbeleid in het leven te roepen: de Financiële Ondersteuning
Regionale Arbeidsmarktinitiatieven (FORA). Deze regeling houdt in dat de kosten
van partijen die een nieuw gezamenlijk project starten, gesubsidieerd worden
vanuit de rijksoverheid (RWI, 2006a).4.3.2 Faciliteren van samenwerking vanuit het Ministerie
van OCWHet Ministerie van OCW heeft het belang van regionale samenwerking op
onderwijsterrein benadrukt in Koers BVE, het regionale
netwerk aan zet (Ministerie van OCW, 2004d). Koers BVE is verder
uitgewerkt in een gezamenlijke nota van de Bve Raad, de AOC-raad en de Ministeries
van OCW en LNV. In deze nota, Ruimte voor ambitie en innovatie
in het MBO, wordt benadrukt dat er gericht moet worden op de ontwikkeling
van bve-instellingen tot loopbaancentra om een rol te spelen in het leven
lang leren en EVC, inclusief scholing voor werkenden en scholing in het kader
van re-integratie (Ministerie van OCW, Ministerie van LNV en de Bve- en AOC
raad, 2005, p. 10). Ook het Actieplan Leven Lang Leren gaat in op de verbinding
tussen arbeidsmarkt- en onderwijsbeleid (Ministerie van OCW, 2004a). In deze
nota benadrukt het Ministerie van OCW dat het versterken van de relatie tussen
beroepsonderwijs (ROC’s), bedrijfsleven en andere partners een belangrijke
voorwaarde is om een leven lang leren verder te ontwikkelen.Verschillende partijen plaatsen kanttekeningen bij de wijze waarop het
Ministerie van OCW de ROC’s wil aanzetten om meer arbeidsmarktgericht
te werken en dus de relatie met het bedrijfsleven te versterken. Het ministerie
geeft volgens de SER in Koers BVE bijvoorbeeld
niet expliciet aan wat de bestuurlijke rol van de landelijke overheid is,
hoe zij haar doelstellingen heeft geëxpliciteerd en hoe zij de instellingen
ertoe zal brengen aansluiting te zoeken bij de maatschappelijke ambities die
geformuleerd zijn in Koers BVE (SER, 2004). Het Max Goote Kenniscentrum (Hooge
en Van der Sluis, 2005 in RWI, 2006a) beschouwt de ruimte voor ROC’s
om regionaal een netwerk te vormen paradoxaal met de prestatiemeting waarop
ROC’s als losse organisaties worden beoordeeld. Deze prestatiemeting
richt zich namelijk enkel en alleen op de wettelijke taak, in plaats van op
de bredere doelstellingen die op regionaal niveau in samenwerking met partners
bereikt kunnen worden.4.3.3 Ervaringen vanuit de regio’sUit ons onderzoek bleek dat de regio’s «beleidsonrust»
zien als een van de belangrijkste oorzaken van de achtergebleven regionale
samenwerking op het terrein van onderwijs en arbeidsmarkt (bijvoorbeeld SUWI,
de WWB en de gevolgen van de commissie Rekenschap). Partijen weten elkaar
niet te vinden omdat zij het te druk hebben met het vertalen en invoeren van
nieuw beleid vanuit de rijksoverheid. Veel respondenten herkennen zelfs de
faciliterende en stimulerende rol van de rijksoverheid niet als zodanig. Ze
wijzen juist op knellende wet- en regelgeving, onbekende instrumenten en gebrekkige
voorlichting over mogelijkheden voor werkgevers. Bovendien speelt het gebrek
aan vertrouwen bij de betrokken partijen dat mogelijkheden blijvend
zijn een belangrijke rol bij het niet gebruiken van de faciliteiten vanuit
de rijksoverheid.Tijdens een rondetafelbijeenkomst Leren en Werken van de Vereniging Nederlandse
Gemeenten (VNG) en de Projectdirectie Leren en Werken werd het effect van
rijksbeleid op de regio zo verwoord (VNG, 2005): «Gemeenten hebben soms
het gevoel dat ze primair bezig zijn met het aan elkaar knopen van landelijke
instrumenten en niet met het ontwikkelen en neerzetten van een gerichte aanpak
in samenwerking met werkgevers en onderwijs». Deze constatering sluit
aan bij het rapport Beleidsvrijheid en specifieke uitkeringen
van de Algemene Rekenkamer (2006b). Dit rapport gaat over uitkeringen
van ministeries aan gemeenten, bestemd voor specifieke doelen die op lokaal
of regionaal niveau moeten worden gerealiseerd. De WWB is een dergelijke specifieke
uitkering. In het Rekenkamerrapport wordt als verklaring voor problemen met
een aantal specifieke uitkeringen gesteld dat «De rijksoverheid zorgt
voor te weinig beleidsrust waardoor capaciteit die nodig is om eigen afwegingen
te maken, wordt ingezet om stelselwijzigingen te implementeren».Behoefte aan gezamenlijke visieUit de regionale bijeenkomsten tijdens het onderzoek is verder gebleken
dat er behoefte is aan een departementoverstijgende visie op arbeidsmarktbeleid
vanuit de ministeries van SZW, OCW en EZ. Partijen worden nu afzonderlijk
door verschillende ministeries aangestuurd.Op het ministerie van SZW wordt de urgentie tot samenwerking van organisaties
binnen de keten van werk en inkomen (met name CWI en UWV) wel in steeds sterkere
mate gevoeld en krijgt de sturing op samenwerking steeds meer vorm. Het doorvertalen
van deze ontwikkeling vanuit de top van de keten naar regionale samenwerkingsvormen
op het uitvoerende niveau kost echter veel tijd. Dit komt mede doordat het
bij regionale samenwerking niet alleen om de SUWI-organisaties gaat, maar
ook om bijvoorbeeld gemeenten, onderwijsinstellingen en werkgevers.De initiatieven vanuit de rijksoverheid zijn vaak niet beleidsterreinoverstijgend
en zijn bovendien vaak tijdelijk in plaats van structureel. RWI concludeert
in De toegevoegde waarde van het arbeidsmarktbeleid (2006d): «het
Rijk onderwaardeert de regio». De Raad vindt de houding «de regio
is van de partijen zelf» van het Rijk te terughoudend. De ministeries
van SZW, EZ en OCW zouden meer genoodzaakt moeten worden om hun visies, financieringsstructuren
en wet- en regelgeving op elkaar aan te passen.Coördinerend bewindspersoon regionaal
arbeidsmarktbeleid RWI adviseert het kabinet de staatssecretaris
van SZW formeel een rol te geven als coördinerende bewindspersoon voor
regionaal arbeidsmarktbeleid. De bestaande regelingen van de ministeries van
SZW, OCW en EZ zouden door deze formele rol van de staatssecretaris moeten
worden getoetst aan het volgende criterium: hoe verhoudt de nieuwe maatregel
zich tot het bestaande, integrale, regionale arbeidsmarktbeleid? (RWI, 2006a).4.4 Verspreiding van goede initiatievenOp het gemeentelijke beleidsterrein komen veel vernieuwende projecten
tot stand op het gebied van re-integratie. Een aantal van deze projecten lijkt
succesvol. Om te voorkomen dat iedere gemeente het wiel opnieuw uitvindt,
is het van belang dat kennis over deze projecten verspreid wordt. Het Ministerie
van SZW subsidieert gemeentelijke initiatieven vanuit het Innovatieprogramma
Werk en Bijstand (IPW). Een belangrijk doel van het ministerie hierbij is
ook het verspreiden van kennis en ervaring onder de overige gemeenten in Nederland.In deze paragraaf geven we de resultaten weer van ons onderzoek naar de
verspreiding van vernieuwende projecten. We kijken ook naar de betekenis van
deze resultaten voor de rol van het Rijk bij de verspreiding van deze vernieuwende
projecten.4.4.1 Rol van de rijksoverheidHet Ministerie van SZW vult zijn faciliterende taak voor het verspreiden
van goede voorbeelden in door ze op websites (gemeenteloket, monitorgroep,
Projectdirectie Leren en Werken) te plaatsen en uit te dragen via bijvoorbeeld
de gemeentedagen. Uit ons onderzoek kwam naar voren dat alleen het plaatsen
van goede voorbeelden op websites geen significant effect heeft. Het is effectiever
om bestaande (formele) netwerken gericht te benaderen. De Projectdirectie
Leren en Werken sluit aan bij bestaande functionerende netwerken. Het ministerie
doet echter weinig om regio’s waar de samenwerking achterblijft te stimuleren.4.4.2 Kennis in de regio’sOm te weten te komen hoeveel kennis er in de regio’s verspreid wordt
over innovatieve projecten op het gebied van re-integratie van werklozen,
hebben we twee projecten geselecteerd.1Eén project is zowel op de site van de Monitorgroep als in de IPW-projectenbank
van het gemeenteloket van het Ministerie van SZW te vinden. Dit project heet «de
WisselWerkacademie» en is gebaseerd op Work-First-principes. Het tweede
geselecteerde project heeft veel aandacht gehad in verschillende kranten.
Dit is een project waarbij ambtenaren van de sociale dienst meegaan op sollicitatiegesprekken
van cliënten.De WisselWerkacademie was bij 9,6% van de gemeenten die reageerden
bekend, de overige 90,4% had nooit van dit project gehoord. Bij het
project waarbij ambtenaren van de sociale diensten meegaan op sollicitatiegesprekken
van cliënten, ligt het percentage van de respondenten dat er nog nooit
van had gehoord, beduidend lager: 52,3%. De overige 47,7% was
in zekere mate bekend met dit project. Deze gemeenten kenden dit innovatieve
project vooral uit de krant of van tv. Uit ons onderzoek bleek dat gemeenten
waar regelmatig sites met innovatieve projecten worden geraadpleegd, niet
eerder bekend zijn met deze projecten dan gemeenten waar dit niet gebeurt.
Daarnaast wordt de kans om bekend te zijn met projecten op het gebied van
re-integratie niet groter wanneer meer bijeenkomsten bijgewoond worden. Gemeenten
kennen vooral innovatieve projecten van gemeenten waarmee ze een organisatorisch
verband hebben.Naast de verspreiding van kennis hebben we ook gemeten in hoeverre gemeenten
de intentie hebben om deze twee projecten over te nemen als ze er kennis van
hebben. Ongeveer 10% van de gemeenten meldt dat zij een van de projecten
waarschijnlijk wel over zal nemen. Die intentie ligt gemiddeld hoger voor
de WisselWerkacademie dan voor het meegaan van ambtenaren van de sociale dienst
op sollicitatiegesprekken van cliënten.De intentie om projecten over te nemen hangt af van de volgende factoren:• voordeliger respectievelijk leidt tot betere resultaten dan de
huidige re-integratie-instrumenten;• passend in de cultuur van de sociale dienst;• op kleine schaal uit te proberen en eenvoudig te implementeren.Projecten die aansluiten bij deze factoren hebben meer kans om verspreid
te worden. 5 VOORZIENINGEN VOOR DE REGIO’S5.1 InleidingEr zijn binnen een re-integratietraject veel verschillende voorzieningen
die door verschillende regionale actoren kunnen worden ingezet om een werkloze
naar een startkwalificatie te leiden. In de praktijk worden deze voorzieningen
nog niet veel ingezet omdat de actoren knelpunten ervaren. In dit hoofdstuk
beantwoorden we de vraag waarom deze voorzieningen weinig ingezet worden en
welke veranderingen nodig zijn om ze beter te benutten.5.2 De voorzieningen in een re-integratietrajectHet traject begint bij een intake door het CWI van een werkloze zonder
startkwalificatie die ouder is dan 23 jaar. Naar aanleiding van de intake
stelt het CWI een re-integratieadvies op. Mogelijk kan de kandidaat bij de
CWI-vestiging ook een assessment in een Competentie Test Centrum (CTC) doorlopen.
Als na maximaal zes maanden bemiddeling de kandidaat nog geen baan heeft,
verwijst het CWI de kandidaat door naar UWV (WW) of gemeente (WWB). Gemeente
of UWV kunnen de kandidaat dan een re-integratietraject aanbieden. UWV kan
daarbij gebruikmaken van het scholingsprotocol en van zogeheten scholingsmakelaars
om te beoordelen of een kandidaat scholing nodig heeft (zie hoofdstuk 3).
Mogelijk hebben kandidaten met een relatief grote afstand tot de arbeidsmarkt
een voortraject nodig, voordat zij aan een duaal traject kunnen beginnen.
Na of tijdens het voortraject moet de kandidaat gematcht worden met een werkgever
om een duaal traject te kunnen laten starten. De werkgever kan daartoe overgehaald
worden door de mogelijkheid van een proefplaatsing (WW) of door loonkostensubsidies
(WWB). Daarnaast heeft de werkgever de mogelijkheid om gebruik te maken van
de Wet vermindering afdracht loonbelasting en premie voor de volkverzekeringen
(WVA).Bij eerdere relevante werkervaring van de kandidaat kan een EVC-procedure
worden ingezet. Na een EVC-procedure is de kandidaat klaar voor een duaal
traject met een opleiding op maat. Als vervolg op de EVC-procedure kan de
kandidaat instromen bij een ROC voor een opleiding die modulair is vormgegeven,
zodat hij versneld een startkwalificatie behaalt.Problematiek per fase in kaartFasenPrimaire actorSecundaire actorenVoorbeeld van knelpuntIntakeCWIUWV, Gemeente, ROCInformatie-uitwisseling
CWI naar UWV en gemeente Re-integratietraject/voortrajectUWV, gemeenteROC, werkgeverOnvoldoende kennis van potentie in bestand Matching naar duaal trajectUWV, gemeenteCWI, ROC, re-integratiebedrijf (RIB),
gemeente, werkgeversIedere organisatie
een eigen werk- geversbenadering EVCROC of kenniscentraUWV, gemeenteNog niet
geschikt voor werklozen zonder startkwalificatie Duaal trajectROC en werkgeversUWV, gemeenteBegeleiding
niet helder vastgelegdDe verschillende onderdelen van deze route beschrijven we in de paragrafen
5.3 tot en met 5.8.5.3 Re-integratieadvies CWIVoor een werkloze start het proces van het terugleiden naar de arbeidsmarkt
met een werkintake bij het CWI. Mocht het het CWI samen met de kandidaat niet
lukken om binnen een half jaar een baan te vinden, dan stuurt het CWI de kandidaten
met een WW- of WIA-uitkering door naar UWV en kandidaten met een WWB-uitkering
naar de gemeentelijke sociale dienst. De kandidaat krijgt een re-integratieadvies
van het CWI mee. Het CWI kan hierin opnemen of een werkzoekende scholing nodig
heeft om de kans op werk te vergroten. Uit de gesprekken tijdens het onderzoek
kwam echter naar voren dat gemeenten en UWV een re-integratieadvies met een
scholingscomponent vaak niet opvolgen.5.4 VoortrajectOm een match tussen een werkloze van 23 jaar of ouder zonder startkwalificatie
en een werkgever meer kans van slagen te geven, is vaak een voortraject in
de vorm van een training of vooropleiding noodzakelijk. De meerderheid van
de regionale actoren geeft aan dat deze werklozen veelal niet direct aan een
duaal traject kunnen beginnen. De meerderheid van de regionale actoren uit
het onderzoek is van mening dat vaak een korte voltijds opleiding of training
nodig is om de kandidaat basisvaardigheden bij te brengen voordat hij of zij
in een duaal traject ingezet kan worden.Voor werklozen kan de financiering van een voortraject een probleem vormen,
omdat dit zou betekenen dat zij scholing zouden moeten krijgen met behoud
van uitkering, mogelijk zonder direct perspectief op werk. Dit kan conflicteren
met de voorwaarde dat het W-deel moet worden besteed aan instrumenten gericht
op arbeidsinschakeling. Ook UWV hanteert het principe van de kortste weg naar
werk en een voortraject gericht op verdere scholing valt daar vaak niet onder.5.5 MatchingMet matching wordt bedoeld het bij elkaar brengen van vraag (vacature)
en aanbod (werkzoekende). Als een werkgever een vacature aanmeldt of een leerbaan
openstelt, dan kunnen CWI, UWV of gemeente een voorselectie maken van geschikte
kandidaten.Als werkgevers hun vacature hebben aangemeld, willen ze ten eerste niet
te lang hoeven wachten voordat de vacature wordt vervuld en ten tweede willen
ze de juiste persoon op de juiste plek. Een belangrijke voorwaarde voor de
invulling van beide wensen is dat CWI, UWV of gemeente relevante kennis hebben
over hun cliëntenbestand en in korte tijd op basis van die kennis de
goede kandidaten kunnen selecteren. In een onderzoek naar systematische kennisopbouw
over het WWB-bestand van gemeenten concludeert de Inspectie Werk en Inkomen
(IWI) op het gebied van matching: «de inspectie is van oordeel dat gemeenten
de aanwezige kennis van het zittende bestand verder kunnen verbeteren»
(IWI, 2006).Van de actoren uit het onderzoek is meer dan 40% van mening dat
er in hun regio te weinig kennis is van de competenties/vaardigheden van werklozen
om ze gericht te laten uitstromen. Bijna 30% geeft aan dat dit in hun
regio geen probleem is. Het in kaart brengen van competenties en vaardigheden
zien zij vooral als rol voor CWI en ROC. Het selecteren van de juiste persoon
op de juiste plek blijft moeilijk. Beter inzicht in de aanwezige kennis en
competenties in de cliëntbestanden zou matching met werkgevers kunnen
verbeteren.Competentie Test Centra Om de matching te verbeteren
heeft CWI in de loop van 2005 en 2006 veertig Compe- tentie Test Centra (CTC)
ingericht. In een CTC kan een werkzoekende met behulp van verschillende competentietests
(elektronische vragenlijsten) zijn eigen competentieprofiel opstellen. Het
gaat hierbij om competenties als flexibiliteit, stressbestendigheid en zorgvuldigheid,
die van belang zijn voor het functioneren op het werk. Zij krijgen de uitslag
van de competentietest mee en kunnen die benutten bij de zoektocht naar een
baan. Het CWI geeft de resultaten van een test niet door aan werkgevers, noch
aan UWV of gemeente. Werkzoekenden bepalen namelijk zelf wat er met competentietesten
gebeurt en zij blijken vooralsnog terughoudend met het verstrekken van de
uitslag aan andere (uitkerings)instanties.5.6 Financiële tegemoetkomingen voor werkgeversHet Rijk heeft een aantal mogelijkheden gecreëerd om werkgevers te
stimuleren om werklozen (zonder startkwalificatie) een duaal traject of baan
aan te bieden. Deze mogelijkheden zijn loonkostensubsidie, werken met behoud
van uitkering en de Vermindering Afdracht onderwijs. Door de inzet van deze
instrumenten worden de kosten van het inwerken en opleiden van de werkloze
gecompenseerd.Voor WWB-gerechtigden bestaat de mogelijkheid tot gesubsidieerde arbeid
door middel van loonkostensubsidie. Het komt overigens zelden voor dat gemeenten
bij het geven van loonkostensubsidie de voorwaarde stellen dat de werknemer
geschoold wordt.Voor WW-uitkeringontvangers bestaat de mogelijkheid om drie maanden zonder
loon proef te draaien in een bedrijf. Deze proefplaatsing heeft geen gevolg
voor de uitkering. Ook vanuit de WWB is werken met behoud van uitkering mogelijk.
Voorwaarde is dan dat de werkzoekende werkt in de vorm van een werkstage als
arbeidsoriëntatie of arbeidsgewenning, of dat de werkzoekende werkt op
een proefplaats voorafgaand aan een regulier arbeidscontract. In antwoord
op Kamervragen gaf de staatssecretaris van SZW aan dat de plaatsing van werklozen
op praktijkplaatsen met behoud van uitkering of op een gesubsidieerde arbeidsplaats
ter bevordering van duaal leren als re-integratie-instrument nog weinig door
gemeenten wordt toegepast (Tweede Kamer, 2005).Een fiscaal instrument om werkgevers te bewegen werknemers dan wel voormalig
werklozen op te leiden tot startkwalificatieniveau is de Wet vermindering
afdracht loonbelasting en premie voor de volksverzekeringen (WVA). De WVA
bestaat uit twee delen: de WVA-onderwijs en de WVA-startkwalificatie. Het
budget voor WVA-onderwijs bedraagt voor 2006 € 188 miljoen, voor
WVA-startkwalificatie € 41 miljoen. WVA-onderwijs is afdrachtvermindering
voor een werkgever die een werknemer in dienst neemt die de beroepsbegeleidende
leerweg gaat volgen. WVA-startkwalificatie is afdrachtvermindering voor werkgevers
die werklozen aannemen die geen startkwalificatie hebben en vervolgens wel
tot dit niveau laten scholen.Er wordt maar zeer beperkt gebruikgemaakt van de WVA-startkwalificatie,
die sinds 2002 bestaat. In totaal waren er in 2003 en/of 2004 39 gebruikers
van de regeling (De Koning, Arkesteijn et al., 2005). De belangrijkste reden
is onbekendheid met de regeling. Werkgevers worden door UWV en gemeenten nauwelijks
gewezen op de mogelijkheid van afdrachtvermindering. Een andere reden is dat
de WVA niet mag samenlopen met ESF-subsidies.De WVA kan leiden tot een afdrachtvermindering van € 4 000
per persoon. Scholingskosten voor een werknemer tot startkwalificatieniveau
bedragen gemiddeld € 3 000. De (maximale) subsidie
dekt dus een behoorlijk deel van de kosten van werkgevers (scholingskosten
en verletkosten). Wij constateren dat bij een grotere bekendheid met de regeling
de kans bestaat dat publieke en private actoren meer werklozen scholen tot
startkwalificatieniveau.5.7 Erkenning Verworven Competenties (EVC)Van de inzet van EVC wordt veel verwacht voor het behalen van de Lissabondoelstelling.
Het doel van EVC is mensen verder te helpen in hun loopbaan, door aanwezige
competenties inzichtelijk te maken (te herkennen), te waarderen en te erkennen
in het licht van de gewenste verdere ontwikkeling. De EVC-procedures zijn
met name geschikt voor het meten van competenties van werkenden.De ontwikkeling van EVC-procedures werd niet centraal geregisseerd. Daardoor
is er een grote verscheidenheid en dat is er weer de oorzaak van dat EVC als
instrument nog niet volop ingezet wordt. Om de kwaliteit van EVC-procedures
te waarborgen, heeft het Kenniscentrum EVC op verzoek van de Projectdirectie
Leren en Werken met het Kwaliteitscentrum Examinering een kwaliteitsmodel
ontwikkeld.Uit onze gesprekken in de regio is gebleken dat EVC voor werkzoekenden
zelden wordt toegepast. Er zijn verschillende problemen bij het toepassen
van een EVC-procedure bij een werkzoekende:1. Vaak heeft een werkzoekende nog geen uitzicht op een concrete leerbaan,
waardoor het nog niet duidelijk is aan welke beroepskwalificaties de competenties
van de werkzoekende getoetst moeten worden en waarin hij zich verder kan ontwikkelen.2. De werkzoekende heeft niet altijd te erkennen competenties, omdat de
(werk)ervaring relevant en actueel moet zijn.3. Instanties willen de kosten van een EVC-traject voor een werkzoekende
niet vergoeden, omdat onduidelijk is wat de baten van een EVC-procedure zijn.4. Uit de groepsgesprekken is ook gebleken dat vooral de keten van werk
en inkomen onbekend is met EVC als instrument.In de door ons onderzochte regio’s vindt men, ondanks bovenstaande
knelpunten, EVC een positieve ontwikkeling. Meer dan 70% van de actoren
geeft aan dat wanneer eenmaal duidelijk is in welke richting iemand opgeleid
zal worden en gaat werken, er eigenlijk met EVC-procedure gestart moet worden.5.8 Duale trajectenNadat matching met de werkgever heeft plaatsgevonden, kan het duale traject
beginnen. Duale trajecten zijn combinaties van werken en leren. Kenmerkend
is dat iemand betaalde productieve arbeid verricht en tegelijkertijd een daaraan
gerelateerde opleiding volgt. Waar het gaat om erkende diploma’s op
het niveau startkwalificatie (of hoger), zijn de ROC’s de belangrijkste
aanbieders. Duale trajecten kunnen ook worden ingezet voor laagopgeleide inburgeraars
en allochtonen. Hierbij wordt het taalonderwijs geïntegreerd in het onderwijs
voor een beroepskwalificatie.5.8.1 Duale trajecten binnen re-integratieUit onze gesprekken met regionale actoren kwam naar voren dat duale trajecten
als vorm van re-integratie op zeer beperkte schaal (in projectvorm) toegepast
worden. Redenen die worden aangevoerd voor de beperkte inzet van duale trajecten,
zijn onder andere de kosten en de lange termijn waarin moet worden
geïnvesteerd, maar ook het gebrek aan motivatie van potentiële deelnemers.Daarnaast ervaren werkgevers een knelpunt bij de begeleiding van de plaatsing
in een duaal traject. Begeleiding op de werkvloer moet uit de reguliere OCW-middelen
worden betaald. Het Ministerie van SZW ziet dit niet als de verantwoordelijkheid
van de overheid, maar van de werkgever (zie hoofdstuk 3). Ongeveer de helft
van de regionale actoren uit ons onderzoek is van mening dat niet de scholingskosten
maar de overige kosten zoals die voor de begeleiding, het grootste probleem
zijn voor werkgevers bij het combineren van werken en leren. Financieren van
de bijkomende kosten van scholing zou volgens hen opgepakt moeten worden door
gemeenten en UWV.5.8.2 MaatwerkscholingBinnen een duaal traject naar een startkwalificatie combineren deelnemers
leren en werken in de beroepsbegeleidende leerweg (BBL) of in de deeltijdvariant
van de beroepsopleidende leerweg (BOL-DT). Aan de regulier bekostigde mbo-opleidingen
is geen bovengrens gesteld aan de leeftijd van deelnemers. Wij hebben overigens
gemerkt dat dit niet algemeen bekend was.Om duale trajecten voor werklozen zonder startkwalificatie van 23 jaar
en ouder mogelijk te maken is maatwerkscholing vereist. Een steeds terugkerende
opmerking is dat de behoefte aan maatwerkscholing groter is dan door de ROC’s
geleverd kan worden. ROC’s wijzen hierbij op de problemen die zij hebben
met bekostigingssystematiek van het Ministerie van OCW (zie paragraaf 3.4).Volgens de wet- en regelgeving kunnen ROC’s echter wel maatwerktrajecten
aanbieden, die gericht zijn op het behalen van een erkende kwalificatie. Hiervoor
betaalt een derde partij (bijvoorbeeld UWV of gemeente) een bijdrage voor
het op maat maken van opleidingstrajecten. Het ontwikkelen van maatwerktrajecten
is geoorloofd voor zover het is gericht op deelname aan een kwalificerende
opleiding met als doel het traject met succes af te ronden. Deze constructie
wordt echter in de praktijk nauwelijks ingezet voor werklozen zonder startkwalificatie.
Belangrijke oorzaak lijkt het gebrek aan kennis over het aanbieden van maatwerk
in combinatie met kwalificerende scholing bij alle actoren (ook de ROC’s).
Vooral de keten van werk en inkomen was onbekend met de mogelijkheden om maatwerktrajecten,
deels bekostigd vanuit het Ministerie van OCW, in te zetten.5.8.3 LeerbedrijvenOm een BBL-traject te kunnen starten, moet een werkloze zonder startkwalificatie
een plek vinden bij een erkend leerbedrijf. Begin 2006 waren er 170 000
erkende leerbedrijven in Nederland. In totaal wordt de 170 000 leerbedrijven
gevraagd om jaarlijks voor circa 450 000 mbo-leerlingen, plus 70 000
hbo-studenten, plus 10 000 vmbo-leerlingen, plus inburgeraars, duale
trajecten (of stages) te realiseren. Daar komen de 50 000 duale trajecten
die nodig zijn voor het behalen van de Lissabondoelstelling, nog bij. MKB-Nederland
werkt aan de uitbreiding van het aantal leerbedrijven tot 250 000. Werkgeversorganisatie
VNO-NCW meldt ons dat het totaal aantal gevraagde leerbanen erg groot is voor
het totaal aantal leerbedrijven. Uitbreiden van het aantal leerbanen vindt
VNO-NCW niet realistisch. Ook de brancheorganisatie van de kenniscentra beroepsonderwijs en bedrijfsleven (Colo) geeft aan dat er in leerbedrijven
een grens is aan de beschikbaarheid van het aantal praktijkplaatsen voor de
groep «oudere» werklozen.5.9 Vraaggerichte re-integratie en scholingEen voorwaarde voor succesvolle duale trajecten is dat er een omslag komt
van aanbodgerichte naar vraaggerichte re-integratie, waardoor de werkgever
in een vroeg stadium bij het traject betrokken wordt.In de afgelopen jaren vindt er in de re-integratiesector naast aanbodgerichte
re-integratie ook, veelal in projectvorm, vraaggerichte re-integratie plaats.
Bij aanbodgerichte re-integratie wordt het re-integratietraject afgestemd
op wat de cliënt nodig heeft, gezien zijn of haar achtergrond. Bij vraaggerichte
re-integratie daarentegen is het uitgangspunt de vraag op de arbeidsmarkt
en wat de cliënt nodig heeft om aan die vraag te voldoen. Bij vraaggerichte
re-integratie en scholing maken gemeenten of UWV en sectoren of (groepen van)
werkgevers afspraken om uitkeringsgerechtigden zo op te leiden dat ze vacatures
in de betreffende sector kunnen vervullen. Dit kunnen daadwerkelijke, maar
ook verwachte vacatures zijn.Stimuleringsregeling Vacaturevervulling
door Werklozen RWI voerde de Stimuleringsregeling
Vacaturevervulling door Werklozen en met werk- loosheid bedreigde Werknemers
(SVWW) uit; een subsidieregeling die gericht is op vraaggerichte re-integratie
van werkzoekenden. Hiermee zijn met middelen van 2002 en 2003 negentig projecten
gestart. Van het totaal aantal deelnemers had 55% een baan gevonden
en dat lijkt een redelijk goede score. Dit is een indicatie van de effecti-
viteit van vraaggerichte re-integratie (RWI, 2005b).In de uitwerking van de Wet SUWI staat het aanbod in plaats van de vraag
centraal. Ook in de Hervormingsagenda SZW, die aan het begin van het kabinet-Balkenende
I is opgesteld, draait het in het participatiebeleid om het aanbod. In een
meer vraaggericht, proactief beleid wordt vooral uitgegaan van de ontwikkelingen
op de arbeidsmarkt, zoals de te verwachten vervangingsvraag in sectoren door
de vergrijzing. Het CWI heeft de aansluiting binnen de keten van werk en inkomen
en het onderwijs tot een belangrijk thema gemaakt voor 2007. Daarin wordt
uitgegaan van te verwachten ontwikkelingen in vraag en aanbod. Door de ontwikkelingen
op de arbeidsmarkt (beschreven in hoofdstuk 2) hoort bij vraaggerichte re-integratie
ook vraaggerichte scholing, zodat niet alleen het niveau van vacature en werkzoekende
beter aansluiten, maar ook de richting van de scholing.WerkgeversbenaderingDe omslag naar vraaggerichte re-integratie blijkt bij regionale actoren
vooral uit het actief benaderen van werkgevers om ze te bewegen uitkeringsgerechtigden
aan te nemen, bijvoorbeeld in de vorm van een duaal traject. Daarbij hebben
we twee knelpunten geconstateerd.Ten eerste: het werven van duale banen is formeel niet ondergebracht bij één
actor. Daardoor komt het vaak voor dat er veel verschillende actoren (waaronder
ook werkzoekenden zelf) zijn die werkgevers vragen om duale trajecten. Momenteel
worden in het veld veel initiatieven opgezet, maar van een gecoördineerde
en geïntegreerde werkgeversbenadering is nog geen sprake.Een tweede knelpunt is dat het voor veel werkgevers (vooral in het MKB)
lastig is om te voorspellen waar en wanneer er vacatures ontstaan. Het is voor de opdrachtgevers voor re-integratie problematisch om met dit
kortetermijnperspectief om te gaan, omdat gericht scholen een langetermijnvisie
vereist. Voor duale banen denken werkgevers in de eerste plaats aan scholieren
of aan omscholing van werkenden in krimpende maar wel vergelijkbare sectoren.
Alleen als de nood hoog is, nemen werkgevers contact op met het CWI.Arbeidsmarktanalyses als hulpmiddel voor
vraaggerichte re-integratie Bij vraaggerichte re-integratie kan worden
uitgegaan van daadwerkelijke, maar ook van verwachte vacatures. Omdat de verwachte
vacatures voor individuele werkgevers moeilijk te voorspellen zijn, is het
belangrijk dat er arbeidsmarktanalyses gemaakt worden. Veel RPA’s en
CWI-vestigingen maken voor hun regio arbeidsmarktanalyses, waarbij ze gebruikmaken
van de gegevens van het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA)
en de voor hun regio relevante sectoren. Het traject naar werk (inclusief kwalificerende
scholing) kan dan afgestemd worden op de te verwachten vraag op de arbeidsmarkt.
Twee opvallende zaken bij arbeidsmarktanalyses zijn: – Arbeidsmarktprognoses
hebben altijd een bepaalde mate van onzekerheid in zich. De prognoses van
de Kenniscentra Beroepsonderwijs en Bedrijfsleven (KBB’s) en het CWI
moeten bovendien rekening houden met de opleidingsduur.– De
analyses worden op dit moment niet volledig benut. Gemeenten en UWV maken
te weinig gebruik van arbeidsmarktanalyses om vraaggericht te kunnen re-integre-
ren. Actoren werken bovendien met eigen regio-indelingen en met eigen doelen.5.10 Effectiviteit van scholing in re-integratieTen slotte kijken we naar de effectiviteit van scholing als re-integratie-instrument.
In hoofdstuk 2 hebben we geconstateerd dat scholing als re-integratie-instrument
weinig meer wordt ingezet. We gaan na of dit te maken heeft met de effectiviteit
ervan en wat scholing voor mogelijkheden biedt voor het aan het werk helpen
van werklozen zonder startkwalificatie.Een aantal onderzoeken die de effectiviteit van scholing heeft proberen
vast te stellen, is bij elkaar gevoegd in een metaonderzoek van SEOR (De Koning
et al., 2005). Hierin liet 42% van de beoordeelde studies een positief
effect van scholing op baankansen zien, 20% vond een positief effect
voor een aantal onderzochte groepen of instrumenten en 38% vond geen
of een negatief effect.1 Uit de studies komt
een vrij consistent beeld naar voren dat scholing voor ouderen en langdurig
werklozen relatief netto-effectief is2 (De Koning,
et al., 2004; De Koning et al., 2005). Dit betekent dat het investeren in
de werklozen zonder startkwalificatie van 23 jaar en ouder rendabel kan zijn.Over het effect van kwalificerende scholing, vergeleken met niet-kwalificerende
scholing is weinig bekend. Uit een onderzoek blijkt dat in getalsmatige zin
nog erg weinig bekend is over het rendement van duale trajecten (Mateman en
Korevaar, 2003). Uit buitenlandse studies blijkt wel dat scholing voor werklozen
effectiever is wanneer bedrijven hierbij betrokken zijn.De regionale actoren die moeten beslissen over het al dan niet inzetten
van scholing binnen re-integratietrajecten, missen informatie over de effectiviteit
ervan. Kosten-batenanalyses over de inzet van scholing binnen re-integratie
in vergelijking tot of in combinatie met andere re-integratie-instrumenten
ontbreken. Dergelijke informatie zou wel zeer nuttig zijn: in hoofdstuk 4
bleek ook al dat informatie over effectiviteit en schadelastbeperking
als gevolg van de inzet van scholing bijdraagt aan de bereidheid van partijen
om initiatieven over te nemen.Effectiviteit van re-integratieUit onderzoek over de periode
1999–2004 (De Graaf-Zijl et al., 2006) is gebleken dat voor WW’ers
een re-integratietraject de kans op een baan binnen twee jaar vergroot van
gemiddeld 74% naar gemiddeld 79%. Voor een bijstandsgerechtigde
verdubbelt gemiddeld genomen de kans op een baan (excl. gesubsidieerde arbeid)
na inzet van een re-integratietraject. Het effectiefst zijn echter trajecten
die bestaan uit een combi- natie van instrumenten. Inzet van assessment, scholing
en bemiddeling leidt tot een verhoging van de kans op het vinden van een baan
van 17,6%, zonder re-integratie tot 55,6% na het volgen van
dit traject. Re-integratietrajecten zijn effectiever voor werklo- zen met
een grote afstand tot de arbeidsmarkt (de kansarmen) dan voor werklozen met
een kleine afstand tot de arbeidsmarkt (de kansrijken) en effectiever voor
vrouwen dan voor mannen.6 REGIONALE SAMENWERKING6.1 InleidingUit hoofdstuk 3 is gebleken dat het duurzaam re-integreren van werklozen
zonder startkwalificatie op de arbeidsmarkt bij regionale partijen is neergelegd.
In hoofdstuk 4 hebben we geconstateerd dat samenwerking tussen de regionale
arbeidsmarkt- en onderwijsinstellingen van groot belang is voor het slagen
van de re-integratie. Er staat de regionale partijen een veelheid aan voorzieningen
ter beschikking, waarvan ze echter niet altijd goed op de hoogte blijken te
zijn, zoals in hoofdstuk 5 is gebleken. In dit hoofdstuk zetten we uiteen
welke voorwaarden volgens ons nodig zijn voor het opzetten van regionale samenwerking
op het terrein van onderwijs en arbeidsmarkt teneinde werklozen zonder startkwalificatie
duurzaam te re-integreren op de arbeidsmarkt. Daarna wordt per voorwaarde
bekeken hoe regionale samenwerking in de praktijk vorm heeft gekregen. Mogelijke
negatieve consequenties van het niet voldoen aan de voorwaarden illustreren
we aan de hand van ingevoegde tekstkaders. In dit hoofdstuk gebruiken we informatie
uit gesprekken bij regionale samenwerkingsverbanden op het terrein van onderwijs
en arbeidsmarkt.6.2 Voorwaarden voor samenwerkingOp regionaal niveau moeten verschillende partijen samenwerken bij het
re-integreren van werklozen zonder startkwalificatie (zie het schema in hoofdstuk
1). De betrokken organisaties zijn soms lokaal (gemeenten), soms regionaal
(UWV, CWI, ROC’s) en soms sectoraal (werkgevers, KBB’s) georganiseerd.
Daar komt bij dat ze in verschillende beleidsterreinen, wetgevings- en financieringssystemen
geworteld zijn: onderwijs, sociale zekerheid en economische zaken. Door deze
kenmerken is samenwerking en afstemming tussen deze actoren complex. Om succesvol
te kunnen zijn moet samenwerking in deze complexe situatie aan een aantal
voorwaarden voldoen. Die voorwaarden zijn:• gedeelde visie: afspraken maken over wat men wil bereiken en hoe
men met elkaar wil omgaan;• een krachtenveldanalyse uitvoeren: nagaan wat ieders taken en verantwoordelijkheden
zijn en wie om welke reden bij het netwerk betrokken wordt;• regierol: het benoemen en toekennen van een coördinatiefunctie;• kosten en baten helder verdelen.6.3 Gedeelde visieVoor regionale samenwerking is het belangrijk dat er een duidelijke «binding»
aanwezig is: een afspraak over wat men wil bereiken en hoe men met elkaar
om wil gaan. Naast doelstellingen op regionaal niveau om een gedeelde visie
te bereiken, zijn ook daaruit voortvloeiende operationele doelstellingen noodzakelijk
voor individuele organisaties in de regio.In ons onderzoek gaven alle partijen aan dat zij «commitment»
aan een gedeelde visie of een gemeenschappelijk doel als een voorwaarde zien
voor goede samenwerking in een netwerk. In de bezochte regio’s bestaat
meestal wel een gedeelde visie op het terrein van jeugd (onder de 23 jaar).
Voor werklozen van 23 jaar en ouder blijkt echter weinig aandacht te bestaan,
laat staan dat er sprake is van een gedeelde visie. Bijna 60% van de
respondenten in het onderzoek geeft aan dat er in de regio geen duidelijke
afspraken zijn over wat men wil bereiken voor werklozen zonder startkwalificatie
van 23 jaar en ouder. In regio’s waar wel overstijgende doelen aanwezig
waren, werd door betrokkenen kanttekeningen geplaatst bij de doorvertaling
van deze doelen naar het operationele niveau van de individuele organisatie.
Wij constateren dat de vertaling van regionale doelen naar operationele doelen
wordt bemoeilijkt doordat regionale doelen ondergeschikt zijn aan zowel landelijke
als individuele doelen van organisaties in samenwerkingsverbanden. Uiteindelijk
stellen gemeenten hun eigen doelen voorop en dat kan ten koste gaan van regionale
doelen. Ook de prikkels vanuit de WWB zijn gericht op de individuele gemeenten,
zoals we geconstateerd hebben in hoofdstuk 3.Afstemmingsproblemen tussen gemeenten Gemeenten zijn zelf financieel
verantwoordelijk voor de WWB en hebben dus een direct financieel belang bij
uitstroom van werklozen uit het eigen bestand. Uit gesprek- ken is gebleken
dat dit kan leiden tot concurrentie tussen gemeenten. Dat wringt met het gegeven
dat de arbeidsmarkt een regionale markt is. Gemeenten zouden daardoor gezamenlijk
betere resultaten kunnen behalen dan ieder afzonderlijk. In hoofdstuk 3 is
naar voren gekomen dat het Ministerie van SZW intergemeentelijke samenwerking
niet langer financieel ondersteunt. Vooral werkgeversorganisaties die op sectorniveau
opereren, hebben behoefte aan regio’s waar gemeenten goed samenwerken. Een voorbeeld van gemeentelijke samenwerking
die de uitstroom bevordert, is een intergemeentelijk samenwerkingsverband
van acht gemeenten binnen de WWB in Noordwest-Friesland. Dit samenwerkingsverband
slaagt erin om met regionale werkgevers projecten op te zetten, waarbij de
uitstroom duurzaam wordt bevorderd. Werkgevers vinden het belangrijk om met één
samenwerkingsverband zaken te doen, in plaats van met meer gemeenten.6.4 Taken en verantwoordelijkheden: krachtenveldanalyseTijdens onze gesprekken met verschillende actoren kwam meer keren naar
voren dat actoren niet voldoende op de hoogte zijn van elkaars taken en verantwoordelijkheden
ten aanzien van het opleiden van werklozen zonder startkwalificatie van 23
jaar en ouder.Een voorbeeld uit een gesprek bij een G4-gemeente: «Voor volwassenen
krijgt de gemeente te maken met de commerciële afdeling van het ROC.
Het ROC wordt bekostigd voor leerlingen tot 27 jaar. De gemeente vindt de
prijs die de commerciële afdeling vraagt veel te hoog en maakt er dus
geen gebruik meer van.» Uit het vorige hoofdstuk is gebleken dat kwalificerende
scholing voor werklozen van 23 jaar en ouder niet volledig hoeft te verlopen
via het commerciële onderdeel van een ROC.Van de deelnemers aan de groepsinterviews geeft ruim 40% aan dat
een heldere verdeling van taken en verantwoordelijkheden in de regio ontbreekt.In de meeste bezochte samenwerkingsverbanden is een krachtenveldanalyse
niet uitgevoerd. In de groepsgesprekken kwam men een aantal malen gezamenlijk
tot de conclusie dat er wel een duidelijke behoefte is aan een krachtenveldanalyse.
Een krachtenveldanalyse kan bijdragen aan het vermijden van afstemmingsproblemen
of mogelijke concurrentierisico’s tussen publieke actoren op het terrein
van sociale zaken, onderwijs en economische zaken op regionaal niveau.Afstemming tussen CTC- en EVC-procedures Er is op dit moment geen
aansluiting tussen CTC- en EVC-procedures en veel actoren weten zelfs niet
dat het verschillende procedures zijn. Een CTC-procedure is complementair
aan een EVC-procedure. Als het CWI de persoonlijke competenties van een werkzoekende
in kaart heeft gebracht, dan kan het vervolgens nuttig zijn om bij een ROC
of een KBB eerdere werkervaring om te zetten in kwalificaties (in een EVC-proce-
dure). Wij hebben geconstateerd dat afstemming tussen CWI, ROC’s en
KBB’s over elkaars taken en verantwoordelijkheden nauwelijks plaatsvindt. Verder is de afstemming tussen de verschillende
EVC-initiatieven op dit moment niet optimaal. Medewerkers van een ROC gaven
in een interview als belangrijke oorzaak aan dat ROC’s elkaar onderling
als concurrent beschouwen.6.5 Regie- of makelaarsrolEen belangrijke voorwaarde voor het samenwerken in netwerken is het zorgen
voor een regierol of een coördinatiefunctie. Het moet voor alle actoren
duidelijk zijn waar de regie/coördinatie ligt in het netwerk. Daarnaast
moeten afspraken over de doelen die het netwerk wil bereiken eenduidig worden
vastgelegd. Het kabinet heeft aangegeven dat in de samenwerking tussen verschillende
partijen het gebrek aan regie tussen actoren een knelpunt is (Tweede Kamer
2005a).Volgens het kabinet ligt het voor de hand als gemeenten bij het realiseren
van duale trajecten voor werkzoekenden de regierol op zich nemen (Tweede Kamer,
2005b). Uit de verbetervoorstellen van een VNG-evaluatie naar SUWI (VNG, 2006)
blijkt dat een aantal gemeenten ook voor zichzelf een sterke regierol ziet
weggelegd. Andere deelnemende partijen zijn sceptisch over het structureel
organiserend vermogen en de samenwerkingsbereidheid van gemeenten. De reden
is dat zij na invoering van de WWB in sterkere mate een direct financieel
eigen belang hebben bij uitstroom van werklozen uit het eigen bestand. Uit
de WWB-monitor 2006 blijkt ook dat de aandacht voor actief regionaal arbeidsmarktbeleid
bij gemeenten is teruggelopen. In 2004 gaf 31% van de gemeenten
aan een actief regionaal arbeidsmarktbeleid te voeren, in 2005 is dat gedaald
tot 25% (Divosa, 2006).Uit de WWB-monitor 2006 blijkt dat steeds meer gemeenten aangeven dat
het ontbreekt aan regie in het regionaal beleid (27%). Verder geeft
63% van de gemeenten aan dat het gemeentebestuur in combinatie met
andere partijen de regierol in het regionaal arbeidsmarktbeleid vervult (Divosa,
2006).De actoren in ons onderzoek zien niets in een «sturende» regierol
bij een van de partijen. Zij geven de voorkeur aan het benoemen van «trekkers»
respectievelijk «verleiders» voor deelterreinen en projecten van
het samenwerkingsverband. Uit de gesprekken bij de samenwerkingsverbanden
kwam naar voren dat het heel positieve resultaten oplevert als één
persoon met goede netwerkvaardigheden als een soort makelaar de regionale
samenwerking tot stand brengt en in stand houdt. In veel gevallen waren deze
makelaars ondergebracht in een zelfstandige organisatie om vermenging van
proces en inhoud te vermijden. De makelaarsrol is in dit onderzoek een zeer
nuttige functie gebleken voor het stimuleren en faciliteren van samenwerking
tussen de verschillende organisaties.Afstemming van werkgeversbenadering en
matching De Algemene Rekenkamer heeft
in het rapport Bemiddeling en re-integratie van werklozen (2004) aangegeven dat concurrentie tussen re-integratiebedrijven
en het CWI kan ontstaan bij het binnenhalen van vacatures voor werkzoekenden.
Dit risico is in de afgelopen jaren nog groter geworden, blijkt uit dit onderzoek.
Voor een leerwerk- baan kunnen kandidaten namelijk zowel onder werkzoekenden
als onder leerlingen gezocht worden. Er is slechts een beperkt aantal leerwerkbanen
beschikbaar en de beste invulling daarvan verlangt afstemming tussen CWI,
gemeenten, KBB’s en ROC’s. Deze coördinatie is op dit moment
nog niet aanwezig. In veel regio’s weten vooral ROC’s en het CWI
elkaar niet goed te vinden als het gaat om het matchen van werkge- vers met
kandidaten voor leerwerkbanen.Werklozen zonder startkwalificatie
van 23 jaar en ouder komen vaak niet in aanmerking voor leerwerkbanen en krijgen
dus niet de kans om zich bij te scholen. Dit risico wordt versterkt doordat
organisaties (bijvoorbeeld het CWI en ROC’s) niet met elkaar samen-
werken over de vraag wie er mogelijk geschikt is voor een bepaalde leerwerkbaan.6.6 Verdeling van kosten en batenOm samenwerking tussen de regionale organisaties mogelijk te maken, moet
duidelijk zijn bij wie de financiële baten en bij wie de lasten van ingezette
instrumenten terechtkomen. Uit de reacties op onze stellingen blijkt dat de
verdeling van de kosten op het gebied van het opleiden van werklozen tot een
startkwalificatie voor 30% van de respondenten wel en voor 40%
niet duidelijk is.Tijdens de gesprekken in de regio’s bleken er geregeld misverstanden
te bestaan over financieringsmogelijkheden voor de doelgroep. Deze misverstanden
zijn veelal het gevolg van de onbekendheid van de diverse organisaties met
de verschillende financieringsstromen en de voorwaarden waarbinnen deze stromen
vanuit de rijksoverheid kunnen worden ingezet. Vaak ontbreekt slechts voor
een klein onderdeel financiering, waardoor een heel project niet opgezet kan
worden. Ook zijn er problemen bij het bijeenbrengen van deze financieringsstromen
van verschillende organisaties voor verschillende deelprocessen. De actoren
kijken vooral naar de eigen kosten en baten en niet naar het bredere maatschappelijke
en economische nut van het kwalificeren van werklozen.Verdeling van baten en lasten bij de
inzet van scholing Gemeenten en UWV besteden
re-integratietrajecten over het algemeen uit aan re-inte- gratiebedrijven.
We hebben eerder geconstateerd dat re-integratiebedrijven minder scholing
aanbieden. Het inkopen van kwalificerende scholing als onderdeel van een re-integratietraject
(maatwerk) is veelal te duur. Dit komt omdat ROC’s nauwelijks in staat
zijn om maatwerkonderwijs te integreren met het regulier bekostigde onderwijs
(zie hoofdstukken 3 en 5). Wanneer een traject wel scholing bevat, is dit
vaak geen kwalificerende scholing. De uitkeringsgerechtigde heeft echter wettelijk
recht op door het Ministerie van OCW gefinancierde mbo-scholing, wanneer deze
een reguliere opleiding volgt bij een ROC. De bekostiging van scholing hoeft
dus in principe geen probleem te zijn, maar in de praktijk vormt het wel degelijk
een obstakel.Problemen en onduidelijkheden over de financiering van scholing voor werklozen
worden in een aantal gevallen veroorzaakt door problemen die regionale actoren
ervaren bij het uitvoeren van rijksbeleid (zie hoofdstuk 4). Het Ministerie
van SZW heeft aangegeven dat veel knellende wet- en regelgeving in de praktijk
kan worden opgevangen door goede samenwerking en een flexibele opstelling
van de betrokken actoren. Dit zijn wij in het veld tegengekomen.Flexibele instroom; een goed voorbeeld Het blijkt mogelijk om flexibele afspraken
te maken om het probleem van de teldatum van 1 oktober bij ROC’s
te verkleinen. Een bezochte regio heeft dit probleem opgelost door het afspreken
van een vast aantal kandidaten, dat op 1 oktober in ieder geval vanuit
de gemeente bij het ROC ingeschreven staat. Bij uitstroom zal de gemeente
voor nieuwe instroom zorgen. Door deze samenwerkingsconstructie is een flexibele
instroom op meer momenten in het jaar mogelijk.BIJLAGE 1GEBRUIKTE AFKORTINGENBBLBeroepsbegeleidende
LeerwegBOL-DTBeroepsondersteunende
Leerweg-deeltijdBVEBeroepsonderwijs en
volwasseneducatie Bve RaadBrancheorganisatie
voor middelbaar beroepsonderwijs en volwasseneducatie CBSCentraal Bureau voor
de StatistiekColoCentraal orgaan landelijke
organen beroepsonderwijsCTCCompetentie Test Centrum CWICentrale Organisatie
voor Werk en Inkomen DivosaVereniging van
Directeuren van Overheidsorganen voor Sociale Arbeid EBBEnquête Beroepsbevolking ESFEuropees sociaal fonds EVCErkenning Verworven
Competenties EZEconomische ZakenFORAFinanciële Ondersteuning
Regionale Arbeidsmarktinitiatieven HavoHoger algemeen vormend
onderwijsHboHoger beroepsonderwijs IPWInnovatieprogramma
Werk en Bijstand KBBKenniscentra Beroepsonderwijs
BedrijfslevenLNVLandbouw Natuur en
Visserij MboMiddelbaar beroepsonderwijs MKBWerkgeversverening
voor het Midden en Kleinbedrijf NWWNiet-werkende werkzoekendenOCWOnderwijs Cultuur
en Wetenschap OECDOrganisatie voor
economische samenwerking en ontwikkelingRIBRe-integratiebedrijf ROAResearchcentrum voor
onderwijs en arbeidsmarkt ROCRegionaal Opleidings
CentrumRPARegionaal Platform
Arbeidsmarkt RWIRaad voor werk en
Inkomen SEORSociaal Economisch
Onderzoek RotterdamSERSociaal Economische
Raad SUWIStructuur Uitvoering
Werk en Inkomen SVWWStimuleringsregeling
Vacaturevervulling door Werklozen en met werkloosheid bedreigde WerknemersSZWSociale Zaken en Werkgelegenheid TNONederlandse organisatie
voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoekUWVUitvoeringsorganisatie
WerknemersverzekeringenVmboVoorbereidend middelbaar
beroepsonderwijsVNGVereniging Nederlandse
Gemeenten VNO/NCWVerbond van Nederlandse
Ondernemingen/Nederlands Christelijk WerkgeversverbondVwoVoorbereidend wetenschappelijk
onderwijsW-deelWerk-deel WEBWet educatie beroepsonderwijsWIAWet werk en inkomen
naar arbeidsvermogenWoWetenschappelijk onderwijs WVAWet vermindering afdracht
loonbelasting en premie voor de volksverzekeringenWWWerkloosheidswet WWBWet werk en bijstandBIJLAGE 2METHODOLOGISCHE VERANTWOORDINGHet onderzoek werklozen zonder startkwalificatie is explorerend opgezet.
Het zwaartepunt van het onderzoek ligt bij de actoren in de regio’s,
omdat de ministers van SZW en OCW de uitvoering van het beleid daar hebben
neergelegd.Het explorerende karakter van het onderzoek brengt met zich mee dat wij
in het onderzoek zijn nagegaan hoe de groep werklozen van 23 jaar en ouder
zonder startkwalificatie zich laat beschrijven, welke instrumenten de ministeries
van SZW en OCW ter beschikking hebben gesteld om deze groep te scholen en
te re-integreren naar werk en op welke manier de actoren in de regio’s
daarmee omgaan. Door te onderzoeken welke instrumenten er zijn en welke invulling
de regionale actoren geven aan het beleid, hebben wij beoogd verklaringen
te kunnen vinden voor het onvoldoende van de grond komen van scholing in het
kader van re-integratie van werklozen zonder startkwalificatie van 23 jaar
en ouder. Wij hebben met andere woorden verklaringen geïnventariseerd;
deze verklaringen zijn in dit onderzoek niet getoetst. In dit onderzoek zijn
wij evenmin op zoek gegaan naar kwantitatieve effecten van de inzet van beleidsinstrumenten;
wel zijn wij nagegaan in hoeverre er onderzoeken beschikbaar waren die gegevens
hadden verzameld over de effecten van scholing op werkloosheidsduur.In het onderzoek staan drie onderzoeksvragen centraal:1. Waarin onderscheidt de groep werklozen zonder startkwalificatie
van 23 jaar en ouder zich van de andere werklozen en van werkenden?2. In welke mate worden publieke voorzieningen ingezet
voor de groep werklozen zonder startkwalificatie van 23 jaar en ouder? Zijn
er knelpunten die de inzet van publieke voorzieningen belemmeren? Wat is bekend
over de effectiviteit van de voorzieningen?3. Hoe verloopt de samenwerking in de regio’s
tussen de keten voor werk en inkomen met scholingsinstellingen en werkgevers
bij het opleiden van werklozen tot startkwalificatieniveau?Voor het beantwoorden van onderzoeksvraag 1 hebben we gegevens gebruikt
uit de Enquête Beroepsbevolking (EBB) van het Centraal Bureau voor de
Statistiek (CBS) over werkenden en werklozen met en zonder startkwalificatie
gebruikt. Ook hebben we bevindingen uit andere onderzoeken naar deze doelgroep
om onze conclusies te staven.Met deze gegevens hebben we een beeld kunnen krijgen hoe de groep werklozen
zonder startkwalificatie eruitziet. We hebben deze groep op een aantal kenmerken
vergeleken met de groep werklozen met startkwalificatie en de groepen werkenden
met en zonder startkwalificatie. Op deze manier kunnen we de vraag beantwoorden
of en in welke mate de groep werklozen zonder startkwalificatie zich op bepaalde
kenmerken onderscheidt van de overige groepen.De CBS-cijfers over de omvang van de verschillende deelpopulaties zijn
gemiddelden over de jaren 2002 en 2003. Meer recente data waren ten tijde
van de levering van de gegevens niet beschikbaar. Het CBS heeft ervoor gekozen
om twee jaargangen van de EBB te gebruiken, omdat met één jaargang
de celvulling op onderdelen onvoldoende was.Daarnaast hebben we met behulp van cijfers van het Ministerie van SZW1 onderzocht of we een relatie kunnen aantonen tussen
bepaalde kenmerken (leeftijd, etniciteit en geslacht) en het al dan niet bezitten
van een startkwalificatie, evenals het al dan niet hebben van een baan.’
Dit hebben we gedaan door middel van een logistische regressieanalyse.De beantwoording van onderzoeksvraag 2 hebben we gebaseerd op gesprekken
met regionale actoren en met alle landelijke organisaties en besturen die
bij de beleidsterreinen arbeidsmarkt en onderwijs betrokken zijn.Om inzicht te krijgen in de verantwoordelijkheid van de minister, in de
beschikbare instrumenten en in de wijze waarop de uitvoering is opgezet, is
gesproken met verschillende directies van het Ministerie van SZW, met IWI
van het Ministerie van SZW en met de Projectdirectie Leren en Werken.In dit onderzoek hebben we daarnaast de volgende landelijke organisaties
en besturen gesproken: CWI, UWV, VNG, Divosa, BOREA, Landelijk Overleg RPA’s
(LORPA), Bve Raad, Colo, MKB-Nederland en VNO-NCW.De gespreksonderwerpen waren: draagvlak voor de Lissabondoelstelling,
instrumenten om de doelstelling te bereiken, rolverdeling en het omgaan met
koplopers en achterblijvers in de achterban van de organisatie.Voorts hebben we over hun specifieke activiteiten gesproken met RWI en
het Instituut voor Taalonderzoek en Taalonderwijs Anderstaligen (ITTA).Verder hebben we in de regio’s individuele gesprekken gevoerd met
onder meer gemeenten, CWI-vestigingen, ROC’s, een UWV-vestiging en een
KBB.Naast de individuele gesprekken hebben we veel gebruikgemaakt van documenten
en websites van de betrokken organisaties, (wetenschappelijk) onderzoeksrapporten,
verantwoordings- en beleidsstukken.Voor onderzoeksvraag 3 hebben we groepsinterviews gehouden in zeven regio’s.
Leidend voor de keuze van de regio’s was dat er sprake was van samenwerking
tussen organisaties op het gebied van arbeidsmarkt (en onderwijs). Daarvan
zijn er in totaal tussen de 20 en 30. Bij de selectie is daarnaast gelet op
geografische spreiding. De bezochte regio’s zijn de Achterhoek, Amsterdam,
Eemland, Flevoland, Haaglanden, Limburg en Rijn-Gouwe. Centraal in de groepsgesprekken
stonden de vragen:• Wat zijn succes- en faalfactoren bij het tot stand brengen van
regionale samenwerking?• Wat is ieders belang, rol, taken en verantwoordelijkheden binnen
de regionale samenwerking?• Moet, om regionale samenwerking te stimuleren, de regierol bij één
actor worden geplaatst?• Op welke wijze moet regionale samenwerking worden ondersteund en
gefaciliteerd?• Welke knelpunten en oplossingsrichtingen zijn er binnen de wet-
en regelgeving om regionale samenwerking vorm te geven?De 67 deelnemers aan deze gesprekken vertegenwoordigden UWV, CWI, gemeenten,
provincie, het regionale platform arbeidsmarkt en onderwijs, MKB, ondernemersvereniging,
ROC, VNO/NCW, Kamer van Koophandel, re-integratiebedrijf, O&O-fonds, KBB,
en vakbond.Om te kijken naar de verspreiding van innovatieve projecten is in een
deelonderzoek een internetenquête uitgezet onder gemeenten. Voor deze
internetenquête zijn twee concrete projecten geselecteerd en is gekeken
naar de effecten van verschillende methoden van verspreiding van kansrijke
projecten. De enquête is ingevuld door 87 gemeenten (respons 22%).Aan de deelnemers van de groepsgesprekken zijn tevens individueel stellingen
voorgelegd over de publieke voorzieningen in hun regio. De respons
was 58%. De scores staan in onderstaande tabel en zijn verwerkt in
deze nota.Scores op de stellingen  Geheel eensEensNeutraalOneensGeheel oneens Werven
(duale) banen bij werkgevers1Werven van duale banen
bij werkgevers gebeurt in deze regio te veel door iedereen afzonderlijk.102153 2Werkgevers die over
een half jaar een vacature verwachten, moeten overgehaald worden om daar nu
al een werkloze voor «klaar te stomen».111756 3Alleen als er een (tijdelijke)
financiële vergoeding is, zullen werkgevers in deze regio WWB’ers
ouder dan 23 aannemen voor een duaal traject.2165151 4De fiscale tegemoetkoming
(WVA) is voldoende om in de kosten van de werkgever te voorzien. 619113 5Loonkostensubsidie leidt
tot draaideurwerklozen (na afloop subsidie worden ze vervangen door nieuwe
mensen met subsidie). 98211       Competenties/vaardigheden
en kansen werklozen leren kennen6Er is in deze regio
te weinig kennis van de competenties/vaardigheden van werklozen om ze gericht
te kunnen laten uitstromen.3141192 7Voor meer dan 2/3 deel
van de mensen zonder startkwalificatie in het huidige WWB-bestand in deze
regio is een startkwalificatie ook in de toekomst niet haalbaar. 910164 8Mensen waarvoor een
startkwalificatie niet haalbaar is, kunnen in deze regio alleen nog terecht
in ID-achtige banen en bij SW-bedrijven.177186        Scholing
met behoud van uitkering9Voordat een werkloze
duaal ingezet kan worden, is vaak een korte voltijdse opleiding nodig om hem
basisvaardigheden bij te brengen.71769 10Het is een probleem
dat het boven de leeftijdsgrens voor studiefinanciering niet mogelijk is om
mensen met behoud van uitkering voltijds op te leiden.62157 11RIB’s zijn voldoende
in staat om te zorgen dat scholing mogelijk is in reïntegratietrajecten. 911145       Matching
werkzoekende met vacature/leerwerkplek12Matching is in deze
regio alleen een taak voor werkgever en werkzoekende. 12017         Combineren
van werken en leren13Het is goed dat ROC’s
alleen bekostiging van OCW krijgen voor reguliere BBL-trajecten (d.w.z. bij
een erkend leerbedrijf).297156 14In deze regio is het
voor potentiële leerbedrijven gemakkelijk om erkenning te krijgen. 9245 15Niet de scholingskosten
maar de overige kosten (loondoorbetaling tijdens scholing, kosten begeleiding)
zijn het grootste probleem voor werkgevers in deze regio bij het combineren
van werken en leren.517115        Erkenning
Verworven Competentie (EVC) = ervaring omzetten in (deel)certificaten16Als eenmaal duidelijk
is in welke richting iemand gaat werken en opgeleid zal worden – en
er is eerdere ervaring – moet gestart worden met een EVC-procedure.91983 17De kosten van een EVC-procedure
(€ 500 tot € 1 500) wegen op tegen de besparingen
in de kosten voor scholing.520113        Maatwerk
scholing18Er zijn goede methoden
beschikbaar om mensen met zowel een taalachterstand als onvoldoende beroepsvaardigheden
in een geïntegreerd duaal traject op te leiden tot een startkwalificatie.4161081 19De schotten tussen
financieringsbronnen voor duale trajecten waar ook taal in geïntegreerd
is, maken toepassing van dergelijke trajecten problematisch.521112 20In deze regio hebben
de ROC’s voldoende instroommomenten.1714143 21In deze regio wordt
de scholing voldoende modulair aangeboden, zodat na EVC alleen die modules
gevolgd kunnen worden die nog nodig zijn voor het diploma. 522111 22Volwassenen met de
nodige ervaring zouden de mogelijkheid moeten krijgen om sneller door het
onderwijs heen te gaan dan de standaardduur.1820 1         (Duurzame)
uitstroom naar baan23Voor werklozen zonder
startkwalificatie leidt het volgen van een duaal traject in deze regio significant
vaker tot een duurzame arbeidsrelatie dan een traject zonder kwalificerende
scholing.71517  24De doelstelling om
werklozen op te leiden tot startkwalificatieniveau is goed te combineren met
de doelstelling «werk boven uitkering».6154104       Lissabondoelstelling/projectdirectie
leren en werken25De Projectdirectie
Leren en Werken ondersteunt initiatieven uit deze regio voldoende. 18234326De Lissabondoelstelling
dat in 2010 80% van de beroepsbevolking van 25 tot 64 jaar een startkwalificatie
moet hebben is door het rijk niet voldoende doorvertaald naar deze regio.3181521        Wettelijke
belemmeringen27De WWB heeft een negatieve
invloed gehad op het aanbieden van scholing in reïntegratietrajecten.9131061 28De bekostiging van
ROC’s op basis van het aantal leerlingen op teldatum 1 oktober
(t-2) werkt belemmerend bij het aanbieden van scholing in reïntegratietrajecten.161652        Samenwerking
in de regio29De samenwerking tussen
de SUWI-ketenpartners en werkgevers in deze regio leidt tot meer aandacht
voor het opleiden van werkzoekenden.3151622 30De samenwerking tussen
de SUWI-ketenpartners en scholingsinstituten in deze regio leidt tot meer
mogelijkheden voor het opleiden van werkzoekenden.3141633 31De kennis over de regionale
arbeidsmarkt is verbeterd dankzij het RPA.51978 32In deze regio ontbreken
duidelijke afspraken over wat we gezamenlijk willen bereiken op het gebied
van het opleiden van werklozen tot een startkwalificatie.419610 33In deze regio is er
een heldere verdeling van taken en verantwoordelijkheden. 715143 34Het is duidelijk wie
in de regio welke kosten moet dragen op het gebied van het opleiden van werklozen
tot een startkwalificatie. 1112142 35Alle belangrijke actoren
op het gebied van het opleiden van werklozen tot een startkwalificatie nemen
deel aan het regionaal platform arbeidsmarkt in deze regio.3161010 Rolverdeling  Zou gedaan moeten worden door:   GSDCWIUWVROCRPARIBAndersRijk 36Coördinatie werven van duale trajecten10217161135437In kaart brengen competenties9229241105038Matching werkgever/werkzoekende10355511360 39Financieren EVC1411185315 20 40Bieden financiële vergoeding werkgevers
bij duaal traject18916112522 41Financieren scholing261023512523 42Regie regionale samenwerking1288428151LiteratuurlijstAlgemene Rekenkamer (2004). Bemiddeling en re-integratie
van Werklozen. Tweede Kamer, Vergaderjaar 2004–2005, 29 855,
nrs. 1–2. Den Haag: Sdu.Algemene Rekenkamer (2006a). Staat van de beleidsinformatie
2006. Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 558, nrs. 1–2.
Den Haag: Sdu.Algemene Rekenkamer (2006b). Beleidsvrijheid en specifieke
uitkeringen. Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 498,
nrs. 1–2. Den Haag: Sdu.Berkel. R. van, Hekelaar, A. (2005). Van bijstand naar
werk: maar dan?; een onderzoek naar het vervolg op uitstroom uit de bijstand
naar werk. Den Haag: SoZaWe.CBS (2005). Sociaal-economische trends, 4e kwartaal 2005. Voorburg/Heerlen.CWI (2005). Arbeidsmarkt Journaal, nummer 1.
Amsterdam: Centrum voor werk en Inkomen.CWI (2006). Arbeidsmarktprognose 2006–2011.
Amsterdam: Centrum voor Werk en Inkomen.Divosa (2006). WWB-monitor 2006; Meer perspectief voor
mensen, twee jaar Wet werk en bijstand. Utrecht: Divosa.Graaf-Zijl M. de, Groot I., Hop, J. P. (2006). De weg naar werk, onderzoek naar de doorstroom tussen WW, bijstand en werk,
vóór en na de SUWI-operatie. Onderzoek uitgevoerd door
SEO Economisch onderzoek in opdracht van RWI. Den Haag: RWI.Hooge E. en Van der Sluis M. (2005). Een ROC presteert niet alleen; beschouwing
over het nieuwe besturingsmodel uit Koers BVE II. Den Haag: Max Goote Kenniscentrum
voor Beroepsonderwijs en Volwasseneneducatie. In: Raad voor Werk en Inkomen
(2006c). De regio centraal; advies over afstemming en samenwerking
op regionale arbeidsmarkten. Den Haag: RWI.Hoogendijk, C. (2005). Koers-MKB: vakmanschap onder
druk.Delft: MKB.IWI (2006). Zicht op kansen; onderzoek naar systematische
kennisopbouw over bijstandsgerechtigden door gemeenten. Tweede Kamer,
vergaderjaar, 2005–2006, 28 870, nr. 150. Sdu: Den Haag.Klaver, J., Mevissen, J. W. M., Odé, A. W. M.
(2005). Etnische minderheden op de arbeidsmarkt; Beelden,
feiten, belemmeringen en oplossingen. Amsterdam: Regioplan.Koning, J. de, Gelderblom, A., Zandvliet, K. en Blanken, R. (2004). Werkt scholing voor werklozen? Den Haag: RWI.Koning, J. de, Gelderblom, A., Zandvliet, K., Boom, R. van den (2005). Effectiviteit van re-integratie; de stand van zaken; literatuuronderzoek. Rotterdam: SEOR.Koning, J. de, Arkesteijn, N., Boom, L. van den, Gelderblom, A. (2005). WVA-startkwalificatie: uitvoering, gebruik en effecten.
Rotterdam: SEOR.Mateman, M., Korevaar, S.D. (2003). Duale trajecten
in de praktijk: successen en knelpunten. Amsterdam: Regioplan.Ministerie van OCW (2004a). Actieplan Leven Lang Leren. Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 27 406, nr. 32.
Den Haag, Sdu.Ministerie van OCW (2004b). Kenniseconomie in zicht. Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 27 408, nr. 32.
Den Haag, Sdu.Ministerie van OCW (2004c). Helderheid in de bekostiging
van het beroepsonderwijs en de volwasseneducatie.Ministerie van OCW (2004d). Koers Bve; het regionale
netwerk aan zet. Tweede Kamer, Vergaderjaar 2004–2005, 27 451,
nr. 33. Den Haag: Sdu.Minister van OCW, minister van SZW, staatssecretaris van OCW en staatssecretaris
van SZW (2005). Leven Lang Leren; Brief van de minister
en van de staatssecretaris van onderwijs, cultuur en wetenschap en van de
minister en staatssecretaris van sociale zaken en werkgelegenheid.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 30 012, nr. 1, Den Haag:
Sdu.Ministerie van SZW (2004). Nieuwe accenten op het terrein
van werk en inkomen. Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005,
29 804, nr. 1. Den Haag: Sdu.Ministerie van SZW (2005a). Leven lang leren; notitie
duale trajecten. Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 30 012,
nr. 2. Den Haag: Sdu.Ministerie van SZW (2005b). Brief aan RWI betreffende
adviesvraag Regionaal Arbeidsmarktbeleid van 22 december 2005.
Den Haag: Ministerie van SZW.Ministerie van SZW (2006a). Evaluatie Wet Werk en Bijstand
2004–2007; WWB in cijfers I. Den Haag.Ministerie van SZW (2006b). Evaluatie wet werk en bijstand
(brief aan Tweede Kamer 23 maart). Tweede Kamer, vergaderjaar
2005–2006, 29 674, nr. 11. Den Haag: Sdu.Mosselman, M. (2006). De scholing voor werkenden zonder
startkwalificatie. Amsterdam: Regioplan.Oeij, P. R. A., Korver, T., Gründemann, R. W. M.
(2003). Arbeidsmarkt. Scholing en aansluitingsproblematiek:
algemene trends en consequenties voor oudere werknemers. Hoofddorp:
TNO.ROA (2005). De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep
tot 2010. Maastricht.RWI (2005a). Omdat iedereen nodig is: Voorstellen voor
een aanpak van de problematiek aan de onderkant van de arbeidsmarkt.
Den Haag: Raad voor Werk en Inkomen.RWI (2005b). Is de vraag het antwoord? Najaarscongres
RWI 2005. Den Haag: Raad voor Werk en Inkomen.RWI (2006a). Advies sectorstartniveau. Den
Haag; Raad voor Werk en Inkomen.RWI (2006b). Arbeidsmarktanalyse 2006. Den
Haag: Raad voor Werk en Inkomen.RWI (2006c). De regio centraal; advies over afstemming
en samenwerking op regionale arbeidsmarkten. Den Haag: Raad voor
Werk en Inkomen.RWI (2006d). De toegevoegde waarde van regionaal arbeidsmarktbeleid. Den Haag: Raad voor Werk en Inkomen.Tweede Kamer (2005a). Leven Lang Leren; notitie duale
trajecten. Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 30 012,
nr. 2. Den Haag: Tweede Kamer (2005b). Leven Lang
Leren; Verslag schriftelijk overleg over de notitie Duale Trajecten.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 30 012, nr. 4. Den Haag.SER (2004). Advies; opleiden is netwerken. Den Haag: Sociaal-economische
Raad.Vries, R. de, Wolbers, M., van der Velden, R. (2004). De arbeidsmarktpositie van schoolverlaters en werkenden zonder startkwalificatie. Den Haag: RWI.VNG (2005). Intern verslag Rondetafelbijeenkomst Leren
en Werken. Den Haag: VNG.VNG (2006). SUWI top of flop? Een onderzoek onder 20
gemeenten naar het oordeel over ketensamenwerking. Den Haag: VNG.XNoot1Op de Europese top in Lissabon van maart 2000 besloten de EU-lidstaten
dat de EU in 2010 de meest concurrerende en duurzame kenniseconomie ter wereld
moet vormen. Deze kenniseconomie moet onder meer in staat zijn om volledige
werkgelegenheid en sociale samenhang te creëren.XNoot2Onder werkenden verstaan we personen die twaalf uur of meer per week werken
en onder werklozen verstaan we personen die twaalf uur of meer per week willen
werken, maar dit niet doen. Deze groep werklozen komt niet volledig overeen
met de definitie van werkloosheid die het CBS hanteert. Het CBS operationaliseert «willen
werken» als mensen die actief naar een baan zoeken (dat wil zeggen de
laatste vier weken activiteiten hebben ondernomen om een baan te vinden) en
die op korte termijn beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt. Voor onze groepsindeling
hebben we alleen de intentie (motivatie) van mensen om te willen werken gehanteerd.
De definitie van werklozen die wij hanteren, is daarmee ruimer dan die van
het CBS. De niet-beroepsbevolking bestaat uit mensen die niet meer dan twaalf
uur per week werken en aangeven dit ook niet te willen.XNoot1Beleidsmatig is het niveau startkwalificatie vastgesteld op mbo-2, havo
of vwo en daarom zijn we in dit onderzoek uitgegaan van dit niveau. In de
praktijk groeit het besef dat dit niveau niet absoluut is en per sector kan
verschillen. De Raad voor Werk en Inkomen (RWI) heeft recentelijk aan de minister
van SZW een advies uitgebracht om in plaats van één startkwalificatieniveau
meer sectorniveaus te onderscheiden (RWI, 2006a).XNoot1Beleidsmatig is het niveau startkwalificatie vastgesteld op mbo-2, havo
of vwo en daarom zijn we in dit onderzoek uitgegaan van dit niveau. In de
praktijk groeit het besef dat dit niveau niet absoluut is en per sector kan
verschillen. RWI heeft recentelijk aan SZW een advies uitgebracht om in plaats
van één startkwalificatieniveau meer sectorniveaus te onderscheiden
(RWI, 2006a).XNoot1Zie bijlage 3.XNoot1Binnen de keten voor werk en inkomen nemen gemeenten een bijzondere positie
in. Zij voeren de WWB in medebewind uit. De overige partijen hebben een directere
aansturingrelatie met het Ministerie van SZW.XNoot1De gegevens die het CBS voor dit onderzoek heeft geleverd zijn afkomstig
uit het EBB en hebben betrekking op de personen van 23 tot 64 jaar, woonachtig
in Nederland in de periode 2002–2003.XNoot2Onder werkenden verstaan we personen die 12 uur of meer per week werken
en onder werklozen verstaan we personen die 12 uur of meer per week willen
werken, maar dit niet doen. Deze groep werklozen komt niet volledig overeen
met de definitie van werkloosheid die het CBS hanteert. Het CBS operationaliseert «willen
werken» als mensen die actief naar een baan zoeken (dat wil zeggen de
laatste 4 weken activiteiten hebben ondernomen om een baan te vinden) en die
op korte termijn beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt. Voor onze groepsindeling
hebben we alleen de intentie (motivatie) van mensen om te willen werken gehanteerd.
De definitie van werklozen die wij in deze paragraaf hanteren, is daarmee
ruimer dan die van het CBS. De niet-beroepsbevolking bestaat uit mensen die
niet meer dan 12 uur per week werken en aangeven dit ook niet te willen.XNoot1We hebben de groepen werkenden en werklozen met en zonder startkwalificatie
met elkaar vergeleken op een aantal achtergrondkenmerken. Om uit te sluiten
dat een ander achterliggend kenmerk in werkelijkheid verantwoordelijk is voor
het onderscheid op kenmerken tussen deze groepen hebben we de groepen gestratificeerd.
De stratificatie is uitgevoerd op basis van drie achtergrondkenmerken: geslacht,
leeftijd en etniciteit. Het CBS heeft hiertoe gegevens geleverd waarbij de
kenmerken worden gerelateerd aan arbeidsmarktpositie, het al dan niet hebben
van een startkwalificatie en een achtergrondkenmerk. Om na te gaan welke kenmerken
bepalend zijn voor het hebben van werk en het bezitten van een startkwalificatie
hebben we ook logistische regressie-analyse uitgevoerd. Deze analyse is uitgevoerd
op gegevens van het Ministerie van SZW, afkomstig uit de Enquête Beroepsbevolking
(EBB) over de periode 2001–2004.XNoot1Post-initieel onderwijs definieert het CBS als deeltijdonderwijs, of in
het geval van voltijdonderwijs wanneer personen voorafgaande aan de huidige
opleiding vijf jaar of langer niet op school hebben gezeten; personen 35 jaar
of ouder zijn.XNoot1We hebben over deze projecten een internetenquête uitgezet bij de
gemeentelijke sociale diensten met een respons van 87 gemeenten (22%).XNoot1In de meegenomen studies gaat het niet steeds over dezelfde doelgroep,
dezelfde scholingsinstrumenten en ze gaan vaak niet over kwalificerende scholing.XNoot2Ouderen zijn hierbij voor een aantal studies opgevat als 25+ en voor een
deel van de studies is 40+ aangehouden, bij de overige studies is deze leeftijdsgrens
niet duidelijk.XNoot1Het Ministerie van SZW heeft deze cijfers uit het EBB van het CBS. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30851-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl