Integriteitsbeleid openbaar bestuur en politie; Brief minister over de migrantengroepen in Nederland die op dit moment kwetsbaar zijn voor ongewenste inmenging en de daarbij gehanteerde aanpak om deze groepen weerbaarder te maken
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST136705
 2009-2010
 
 28 844
 Integriteitsbeleid openbaar bestuur en politie
 
 
 
 
 Nr. 
 38
 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR WONEN, WIJKEN EN INTEGRATIE
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 4 november 2009
 
 Hierbij informeer ik u, mede namens de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties, de minister van Justitie en de minister van Buitenlandse
Zaken, over de migrantengroepen in Nederland die op dit moment kwetsbaar zijn
voor ongewenste inmenging en de daarbij gehanteerde aanpak om deze groepen
weerbaarder te maken. Hiermee wordt uitvoering gegeven aan de Motie Griffith
(Kamerstukken II, vergaderjaar 2008–2009, 28 844, nr. 27).
 
 In deze brief komt eerst het kabinetsstandpunt inzake ongewenste buitenlandse
inmenging aan de orde. Daarna ga ik in op de kwetsbare migrantengroepen in
Nederland. Verder informeer ik u over de maatregelen die getroffen worden
om de verschillende vormen van ongewenste buitenlandse inmenging tegen te
gaan. Tot slot ga ik in op het kabinetsstandpunt ten aanzien van Turkse dienstplicht
en het belang van betere informatievoorziening over de zogenaamde «blauwe
kaart».
 Kabinetsstandpunt inzake ongewenste inmenging
 Op 26 september 2008 hebben de ministers van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en van Buitenlandse Zaken het algemene kabinetsstandpunt
inzake ongewenste buitenlandse inmenging aan de Tweede Kamer kenbaar gemaakt. Het staat ieder land vrij om relaties met (voormalige)
onderdanen in den vreemde te onderhouden. Het kabinet stelt zich hierbij wel
op het standpunt dat de contacten tussen een vreemde mogendheid en haar (voormalige)
onderdanen in Nederland louter op basis van vrijwilligheid mogen plaatsvinden,
binnen de grenzen die de wet hiervoor stelt. Ook mogen deze contacten de integratie
in Nederland niet belemmeren. Wanneer deze kaders wel worden overschreden,
is er sprake van ongewenste inmenging. Migranten
kiezen ervoor om in Nederland een bestaan op te bouwen. Zij moeten –
binnen de grenzen van de wet – zelf kunnen bepalen hoeveel contact ze
willen hebben met het land van herkomst.
 Ik teken daarbij aan, dat in voorkomende gevallen wettelijke regels vaneen land ook van toepassing kunnen zijn op personen met de nationaliteit
van dat land als zij in het buitenland verkeren. Enkele bepalingen van het
Wetboek van Strafrecht zijn ook van toepassing op Nederlanders die bepaalde
regels in het buitenland overtreden. Zo is bijvoorbeeld ook de Nederlander
die in het buitenland een dubbel huwelijk aangaat strafbaar.
 Kwetsbare migrantengroepen
 Inwoners van Nederland, ongeacht land van herkomst, kunnen kwetsbaar zijn
voor ongewenste inmenging vanuit het buitenland. Dit geldt met name voor mensen
die toegang hebben tot specifieke informatiebestanden waar buitenlandse mogendheden
geïnteresseerd in kunnen zijn. Daarnaast kunnen persoonlijke omstandigheden
van individuen een rol spelen bij de mate van gevoeligheid voor beïnvloeding.
Dit maakt het lastig om een betrouwbaar overzicht van kwetsbare migrantengroepen
in Nederland te maken.
 Heimelijke buitenlandse inmenging
 Heimelijke activiteiten van andere landen in Nederland tasten de nationale
soevereiniteit aan en kunnen de nationale veiligheid schade toebrengen. Heimelijke
buitenlandse inmenging is dan ook per definitie ongewenst. Dit geldt niet
alleen voor migrantengroepen in Nederland. De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
(AIVD) zet zich in voor het onderkennen en tegengaan van dergelijke activiteiten.
 
 In zijn jaarverslag over 2008 bericht de AIVD over een aantal landen dat
zich hieraan schuldig maakt. De AIVD heeft in 2008 van verschillende landen
inlichtingenactiviteiten onderkend. Dit heeft geleid tot verschillende maatregelen.
 Zo informeert de AIVD overheidsinstanties die bevoegd zijn om maatregelen
te nemen en (in specifieke gevallen) instanties die het doelwit vormen van
inlichtingenactiviteiten. Daarnaast probeert de AIVD het veiligheidsbewustzijn
van voor spionage gevoelige organisaties te vergroten. De AIVD verzorgt voorlichting
op maat aan ambtenaren en mensen in het bedrijfsleven zodat zij veiligheidsmaatregelen
kunnen treffen ter voorkoming van mogelijke inlichtingenactiviteiten.
 
 De AIVD heeft in samenwerking met de MIVD in november 2008 een brochure
uitgebracht waarin wordt gewaarschuwd voor spionagerisico’s bij het
reizen naar het buitenland. De brochure is specifiek bedoeld voor iedereen
die vanuit zijn functie de beschikking heeft over gevoelige informatie die
interessant kan zijn voor andere landen. In de brochure worden tevens tips
gegeven hoe spionagerisico’s zoveel mogelijk kunnen worden gereduceerd.
 
 De AIVD kan daarnaast zelfstandig handelend optreden door de samenwerking
met een bepaalde inlichtingenof veiligheidsdienst te beperken of op te schorten,
dan wel te verzoeken inlichtingenofficieren terug te trekken. Ook kan de AIVD
andere inlichtingen- en veiligheidsdiensten informeren over personen die bijvoorbeeld
onder diplomatiek cover inlichtingenactiviteiten ontplooien. Hiermee kan worden
voorkomen dat zij hun activiteiten elders voortzetten.
 Niet-heimelijke buitenlandse bemoeienis
 Niet-heimelijke bemoeienis valt in de meeste gevallen binnen de kaders
van de wetgeving en hoeft dus niet onrechtmatig te zijn en soms ook niet ongewenst.
Een voorbeeld van gewenste buitenlandse bemoeienis is het verstrekken van
informatie door het land van herkomst aan haar onderdanen. Nederland
doet dit ook voor Nederlanders in het buitenland. Wanneer buitenlandse inmenging
binnen de kaders van de wet valt en de integratie van nieuwe Nederlanders
niet belemmert dan moet deze vorm van inmenging getolereerd en geaccepteerd
worden. Verder worden door ons internationaal privaatrecht allerlei rechtsbetrekkingen
die in het buitenland tussen buitenlanders rechtsgeldig totstand zijn gekomen
in Nederland erkend, voor zover ze niet in strijd zijn met onze openbare orde.
 
 De bemoeienis van buitenlandse overheden en organisaties met in Nederland
verblijvende (voormalige) burgers wordt krachtig aangepakt, voorzover deze
in strijd is met de Nederlandse weten regelgeving en/of een negatieve invloed
heeft op de integratie van Nederlandse burgers. Dit doet de overheid zowel
via het buitenlands beleid als via een binnenlandse strategie van preventie
en – zo nodig – strafrecht. Ook zet de overheid in op het verhogen
van de weerstand tegen ongewenste buitenlandse bemoeienis binnen de politie-organisatie.
In 2008 is immers gebleken dat heimelijke buitenlandse inmenging heeft plaatsgevonden
bij (Marokkaanse) Nederlanders die werkzaam zijn bij de politieorganisatie.
Om de weerstand hiertegen te vergroten worden politiefunctionarissen in de
selectieprocedure getoetst op weerbaarheid en vervolgens tijdens de politieopleiding
weerbaarder gemaakt. Op dit thema wordt tevens lokaal passend maatwerk geleverd.
Zo vindt ondersteuning plaats vanuit het korps wanneer er signalen zijn dat
er mogelijk sprake is van heimelijke buitenlandse inmenging. Ook bij de introductie
van politiemedewerkers wordt gewezen op de mogelijkheid van buitenlandse inmenging
en de risico’s hiervan aan de hand van voorbeelden.
 
 De minister van Buitenlandse Zaken heeft bij verschillende gelegenheden
te kennen gegeven dat contacten met (voormalige) migranten plaats dienen te
vinden op basis van vrijwilligheid en de integratie niet in de weg mogen staan.
Zo heeft hij bijvoorbeeld zijn zorgen over het gebruik van de namenlijst door
de Marokkaanse ambassades en consulaten tijdens zijn werkbezoek aan Marokko
op 24 november 2008 aan de Marokkaanse minister van Buitenlandse Zaken,
Fassi Fihri, overgebracht. Minister Hirsch Ballin van Justitie heeft van 25
tot 28 mei 2009 een werkbezoek gebracht aan Marokko, waar hij ook de
Marokkaanse namenlijst aan de orde heeft gesteld. Hij heeft tijdens zijn bezoek
deze kwestie uitvoerig besproken met zijn Marokkaanse ambtgenoten waarbij
hij de legitimering van het gebruik van dubbele namen voor Marokkaanse Nederlanders
met een dubbele nationaliteit heeft bepleit. Ook in de kennismaking met de
nieuwe Marokkaanse ambassadeur heeft de minister van Justitie hierop gewezen.
 
 Naast de mogelijkheden in het diplomatieke verkeer zijn er ook andere
ontwikkelingen die de werking van buitenlandse bemoeienis verkleinen en nieuwe
Nederlanders minder kwetsbaar maken. Zo is er de laatste jaren vooral bij
de eerste generatie Marokkanen in Nederland een tendens waarneembaar van groeiende
weerbaarheid tegen bemoeienis van de Marokkaanse autoriteiten. In opiniestukken
en interviews in kranten zijn bijvoorbeeld veel kritische reacties verschenen
vanuit Marokkaans-Nederlandse kringen. Marokkaanse Nederlanders kunnen voor
die opstelling rekenen op de steun van het kabinet. Het kabinet heeft de grenzen
van inmenging vanuit Marokko daarom herhaaldelijk bij de Marokkaanse autoriteiten
aan de orde gesteld. Daarnaast heeft dit kabinet de afgelopen periode veel
ingezet op een actief burgerschap. Nieuwe Nederlanders worden gestimuleerd
om actief deel te nemen binnen de Nederlandse maatschappij met als doel de
sociale integratie te verbeteren en zich bewust te worden van hun gemeenschappelijkheid.
Dit is bewerkstelligd door onder andere de gemeenschappelijkheid tussen de
verschillende bevolkingsgroepen te benadrukken maar ook door nieuwe Nederlanders bewust te maken van de Nederlandse identiteit. Initiatieven als actief
burgerschap zorgen ervoor dat nieuwe Nederlanders zich beter kunnen ontplooien
en bewuster worden van het feit dat zij nu deel uitmaken van de Nederlandse
samenleving met al haar normen en waarden, vrijheden en rechten, maar ook
om nieuwe Nederlanders bewuster te maken van de kansen die voorhanden zijn.
Een belangrijk aspect rondom weerbaarheid is de openheid binnen onze samenleving.
Nieuwe Nederlanders zijn steeds actiever binnen publieke debatten, de media
en de politiek. Deze activiteiten en initiatieven dragen bij aan het weerbaar
maken van nieuwe Nederlanders tegen niet-heimelijke buitenlandse bemoeienis
en maken deel uit van het integratiebeleid van dit kabinet.
 Turkse Dienstplicht
 Over de Turkse dienstplicht die moet worden vervuld door Nederlanders
die tevens de Turkse nationaliteit hebben, is eveneens de vraag gerezen of
de vervulling hiervan ongewenste beïnvloeding oplevert. In de brief van
18 juni 2007 en de algemene overleggen die daarop volgden van 4 oktober
2007 en 4 maart 2008 heeft het kabinet zijn standpunt over de Turkse
dienstplichtwetgeving aan uw Kamer bekend gemaakt.
Zoals toegezegd aan de Kamer heb ik het kabinetsstandpunt inzake de Turkse
dienstplicht voor Nederlanders met ook de Turkse nationaliteit (Kamerstukken
II 31 268, nr. 14) besproken met mijn collega-bewindslieden binnen
het Kabinet.
 
 Het hebben van (ook) de Turkse nationaliteit brengt met zich dat plichten
die daaruit voortkomen, zoals de dienstplicht voor bipatride Turken, moeten
worden vervuld. Het gaat om een juridische verplichting waarin de Nederlandse
Staat niet kan treden. De consequenties van het moeten nakomen van deze verplichtingen
zijn dan ook een verantwoordelijkheid van de betrokkene zelf; betrokkene kan
ook afstand doen van zijn Turkse nationaliteit. Uit onderzoek is gebleken dat deze plicht in de praktijk met een zekere gelatenheid
wordt vervuld door een bepaalde geldsom te betalen en daarnaast een korte
periode op te komen in Turkije.
 
 Dit neemt niet weg dat een Nederlander met ook de Turkse nationaliteit
zich zonder voorbehoud moeten kunnen richten op zijn of haar toekomst in Nederland
en hier zonder hinder van het land van herkomst op moeten kunnen concentreren.
Op 26 februari jl. heb ik de Turkse ambassadeur in Nederland, over deze
kwestie gesproken en zijn aandacht gevraagd voor het feit dat de invulling
van de dienstplicht door sommige mensen met een Turkse nationaliteit als een
probleem wordt ervaren. De ambassadeur heeft hierop aangegeven de zorgen aan
de Turkse minister van Defensie te zullen overbrengen.
 
 Sinds amendering van de Turkse nationaliteitswet midden jaren negentig
kunnen mannen met zowel de Nederlandse als de Turkse nationaliteit afstand
doen van hun Turkse nationaliteit voordat de militaire dienstplicht is vervuld.
Veel Turkse Nederlanders gaan desondanks niet over tot het doen van afstand
van de Turkse nationaliteit. Een van de redenen hiertoe is dat zij bepaalde
sociale en economische rechten die verbonden zijn aan de Turkse nationaliteit
willen behouden. Turkse Nederlanders blijken hierbij veelal niet op de hoogte
te zijn van de in 2000 ingevoerde zogenaamde «blauwe kaart» die
deze rechten volgens de Turkse autoriteiten garandeert bij het afstand doen
van de Turkse nationaliteit.
 
 In augustus 2009 heb ik samen met de minister van Justitie een gesprek
gevoerd met het Inspraak Orgaan Turken (IOT) over o.a. de rechten (en plichten)
die behouden blijven met de «blauwe kaart». Zowel de minister
van Justitie als ikzelf zijn van mening dat er meer bekendheid gegeven moet worden aan de «blauwe kaart». Wij hebben de afspraak
gemaakt om samen met het IOT meer informatie in te winnen over de rechten
(en plichten) die behouden blijven met de «blauwe kaart» en hoe
dit in de praktijk werkt. Daarnaast is besproken hoe de ingewonnen informatie
nadrukkelijker binnen de Turks Nederlandse gemeenschap onder de aandacht kan
worden gebracht. Ik overweeg daarbij de volgende stap te nemen:
 Bij de VNG en de G-4 de «blauwe kaart» onder de aandacht brengen
en bekijken of via gemeenten mogelijkheden zijn om informatie te verschaffen
over het doen van afstand van de Turkse nationaliteit en de «blauwe
kaart». De mogelijkheid wordt onderzocht om informatie over de «blauwe
kaart» te verstrekken bij de aanvraag tot naturalisatie.
 
 Met het bovenstaande wordt ook antwoord gegeven op het verzoek om informatie
die ik tijdens het algemeen overleg van 17 december 2008 aan de Kamer
heb toegezegd inzake het kabinetsstandpunt ten aanzien van de Turkse dienstplichtwetgeving
voor Turken met zowel de Turkse als de Nederlandse nationaliteit (Kamerstukken
II 31 268, nr. 14).
 
 De minister voor Wonen, Wijken en Integratie,
 E. E. van der Laan
 
 
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 844, nr. 25;
Integriteitsbeleid openbaar bestuur en politie.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 28 844, nr. 25;
Kamervragen Dibi (GL) over meervoudige nationaliteit (2008–2009, nr. 1771);
Kamervragen Fritsma en Wilders (PVV) 2008–2009, nr. 1193; Kamervragen
Van Toorenburg (CDA) 2008–2009 nr. 1194; Kamervragen Van Toorenburg
(CDA) 2007–2008, nr. 3528; Kamervragen Karabulut (SP) 2007–2008,
nr. 3529; Kamervragen Wilders (PVV) 2007–2008, nr. 1857.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 268, nrs. 1–2.
Integratienota 2007–2011.
 
 
 Kamerstukken II 2006/2007, 31 088, nr. 1.
 
 
 «Rapportage Turkse dienstplicht en integratie» uitgevoerd
door het IMES, UvA.