Wijziging Meststoffenwet i.v.m. aanscherping normen stelsel regulerende mineralenheffingen en mestafzetovereenkomsten; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27276, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

09-11-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

27276 nr. 6

30-10-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam§ 1. Achtergrond van het wetsvoorstel1.1 Algemeen1.2 Nitraatrichtlijn1.3 Omvang mestoverschot1.4 IPPC-richtlijn en toekomstig ammoniakbeleid§ 2. Aanpassingen in het stelsel van regulerende
mineralenheffingen2.1 Algemeen2.2 Hoogte verliesnormen en derogatie2.3 Monitoring2.4 Onderscheid naar grond2.5 Tarieven2.6 Overige onderwerpen betreffende de mineralenheffingen§ 3. Stelsel van mestafzetovereenkomsten3.1 Relatie Nitraatrichtlijn3.2. Berekening stikstofproductie3.3 Grond in relatie tot de mestplaatsingsruimte3.4 Regels omtrent mestafzetovereenkomsten3.5 Dagplafond3.6 Rol intermediairs3.7 Mestverwerking en mestexport§ 4. Afschaffen dierrechten§ 5. Basisregistratie percelen en informatievoorziening
veehouders§ 6. Bedrijfseffecten§ 7. Uitvoering en handhaving§ 8. Overige onderwerpen§ 9. ArtikelgewijsOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27276Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 117 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 276Wijziging van de Meststoffenwet in verband met een aanscherping van
de normen van het stelsel van regulerende mineralenheffingen en de invoering
van een stelsel van mestafzetovereenkomstennr. 6NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 30 oktober 2000Met belangstelling heb ik kennis genomen van de inbreng van de leden van
de verschillende fracties.Ik ben erover verheugd dat een meerderheid van deze leden aangeeft met
instemming van het onderhavige wetsvoorstel kennis te hebben genomen, wat
uiteraard onverlet laat dat deze en andere leden op onderdelen een aantal
kritische vragen hebben.Verheugend ook is dat de Tweede Kamer zo spoedig na indiening van het
wetsvoorstel is aangevangen met het voorbereidend onderzoek. Ik hecht evenals
de Kamer aan een voorspoedige behandeling van het wetsvoorstel. Vanzelfsprekend
wenst de sector zo snel mogelijk duidelijkheid over de voorgenomen wijzigingen,
opdat daarop tijdig in de bedrijfsvoering kan worden geanticipeerd. Een voorspoedige
behandeling zal ook bijdragen aan het vertrouwen van de Commissie van de Europese
Gemeenschappen in de Nederlandse aanpak om op zo kort mogelijke termijn te
voldoen aan de eisen die voortvloeien uit de zogenoemde Nitraatrichtlijn (Richtlijn
nr. 91/676/EEG van de Raad van de Europese Gemeenschappen van 12 december
1991 inzake de bescherming van water tegen verontreiniging door nitraten uit
agrarische bronnen; PbEG L 375).In het navolgende zal worden ingegaan op de door de leden in het voorlopige
verslag gestelde vragen en gemaakte opmerkingen, waarbij ik, zoals ook in
het verslag is geschied, de volgorde van de memorie van toelichting zal aanhouden.
Waar vragen betrekking hebben op hetzelfde thema, worden zij in samenhang
beantwoord.§ 1. Achtergrond van het wetsvoorstel1.1 AlgemeenTerecht tekenen de leden van de PvdA-fractie bij de weergave in de memorie
van toelichting van de hoofdlijnen van het mestbeleid ten aanzien van het
volumebeleid aan, dat het stelsel van mestproductierechten nog de nodige uitbreidingsmogelijkheden
bood. Voor de varkenshouderij zijn deze inderdaad eerst met de introductie
van het stelsel van varkensrechten ongedaan gemaakt. Voor de pluimveehouderij
zullen de uitbreidingsmogelijkheden komen te vervallen met de
invoering van het stelsel van pluimveerechten, waartoe thans in de Eerste
Kamer een voorstel tot wijziging van de Meststoffenwet in behandeling is (Kamerstukken
I 1999/2000, 26 473, nr. 295).Op termijn zullen evenwel ook deze dierrechten niet langer nodig zijn
en volledig vervangen kunnen worden door het nieuwe volume-instrumentarium
van het stelsel van mestafzetovereenkomsten, zoals in paragraaf 4 van
deze nota naar aanleiding van het verslag nog eens zal worden toegelicht.
De leden van de fracties van de PvdA, de VVD, D66, het CDA en GroenLinks steunen
overigens de filosofie van dat nieuwe volume-instrumentarium, dat integraal
voor de veehouderij zal komen te gelden en waarin de toegelaten omvang van
de mestproductie onmiddellijk afhankelijk wordt gesteld van de mestaanwendings-
en -afzetmogelijkheden in het licht van de normen van de Nitraatrichtlijn.
Op de daarbij geplaatste kanttekeningen wordt in paragraaf 3 van deze
nota naar aanleiding van het verslag nader ingegaan.1.2 NitraatrichtlijnDe wijzigingen waarin het wetsvoorstel voorziet strekken ertoe om de mestwetgeving
in overeenstemming met de Nitraatrichtlijn te brengen. De leden van de PvdA-fractie
informeren in dit verband naar de stand van de procedure voor het Hof van
Justitie te Luxemburg wegens niet-nakoming van de Nitraatrichtlijn, naar de
termijn waarbinnen een vonnis kan worden verwacht en naar de stand van zaken
ten aanzien van het Tweede Actieprogramma.Bij brief van 20 maart 2000 (Kamerstukken II 1999/2000, 26 729, nr.
21) is de Tweede Kamer geïnformeerd over het besluit van de Commissie
van de Europese Gemeenschappen om Nederland voor het Hof van Justitie te dagen
wegens niet-nakoming van de Nitraatrichtlijn. Inmiddels heeft dit besluit
een vervolg gekregen. De Commissie heeft haar bezwaren tegen de Nederlandse
wijze van uitvoering van de Nitraatrichtlijn in een formeel verzoekschrift
vervat en aan het Hof van Justitie doen toekomen. Daarmee is de schriftelijke
fase van de hofprocedure aangevangen. Nederland zal voor 11 november 2000
haar verweerschrift moeten uitbrengen. Denkbaar is dat daarop nog een memorie
van repliek van de zijde van de Commissie volgt, waarop Nederland met een
memorie van dupliek reageert. Daarna wordt de zaak op verzoek van één
van de partijen, dan wel beide partijen naar de zitting verwezen met het oog
op het pleidooi. Vervolgens zal de advocaat-generaal bij het Hof zijn conclusie
nemen en eerst daarna wijst het Hof arrest. Hiervoor zijn geen standaardtermijnen
vastgesteld. Ingeval de Commissie geen memorie van repliek uitbrengt, verwacht
ik – rekening houdend met de werklast van het Hof – dat het Hof
eind 2001 arrest zal wijzen; brengt de Commissie een memorie van repliek uit,
dan zal naar verwachting in de tweede helft van 2002 arrest worden gewezen.Het door de Commissie bij het Hof ingediende verzoekschrift bevat op hoofdlijnen
dezelfde bezwaren als het met redenen omkleed advies. Daarbij vallen evenwel
twee zaken op.Ten eerste beperkt de Commissie zich niet tot de periode van het Eerste
Actieprogramma. Zij verzoekt op basis van de door haar aangedragen middelen
aan het Hof om een algemene vaststelling dat Nederland de verplichtingen niet
is nagekomen die uit de Nitraatrichtlijn voortvloeien, door niet de nodige
wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen vast te stellen als bedoeld in
artikel 4, artikel 5, vierde en vijfde lid, en bijlagen II.A.1, A.2 en A.6
en III.1.2, 1.3 en 2 van de richtlijn. Gaat het Hof daarin mee, dan zal de
oplegging van boetes of dwangsommen veel eerder aan de orde kunnen zijn dan
gedacht, omdat daarvoor in een vervolgprocedure voor het Hof – na het
verstrijken van een door de Commissie aan Nederland te gunnen termijn om de
wetgeving alsnog op orde te brengen – alleen nog maar behoeft
te worden vastgesteld dat Nederland nog steeds in gebreke is.Ten tweede bevat de onderbouwing van de in het verzoekschrift neergelegde
middelen punten van kritiek op het op de periode van 20 december 1999 tot
20 december 2003 betrekking hebbende Tweede Actieprogramma, dat aan de Commissie
is toegezonden op 28 december 1999. Zoals bekend maken de maatregelen van
het voorliggende wetsvoorstel deel uit van dat Actieprogramma. De Commissie
geeft aan dat zij de verliesnormen gekoppeld aan het stelsel van regulerende
mineralenheffingen – waarbij zekere stikstofverliezen toelaatbaar worden
geacht – geen geschikt instrument vindt om te voldoen aan de zogenoemde
stikstofbalans, genoemd in bijlage III.1.3 en de maximum stikstofgiften in
de vorm van dierlijke mest genoemd in bijlage III.2 van de Nitraatrichtlijn.
Daarbij komt het de Commissie kennelijk voor dat het stelsel van mestafzetovereenkomsten
met bijbehorende aanvoernormen wel een adequate implementatie van de Nitraatrichtlijn
zou kunnen vormen, maar zij constateert dat dat systeem pas in 2002 wordt
ingevoerd. De Commissie geeft in het verzoekschrift bovendien aan dat de toekomstige
stikstofverliesnormen veel te hoog zijn.De regering meent dat de combinatie van het stelsel van regulerende mineralenheffingen,
zoals dat met onderhavig wetsvoorstel wordt gewijzigd, en het stelsel van
mestafzetovereenkomsten de meest adequate wijze is om aan de verplichtingen
van de Nitraatrichtlijn te voldoen. Het stelsel van mestafzetovereenkomsten
dient daarbij om op voorhand te verzekeren dat de geproduceerde mest kan worden
aangewend en afgezet binnen de aan de Nitraatrichtlijn ontleende normen, in
aanmerking genomen de toegepaste derogatie. Het stelsel van regulerende mineralenheffingen
rekent vervolgens de bedrijven achteraf – zeer nauwkeurig – af
op het daadwerkelijke gebruik van meststoffen, in het bijzonder op de fosfaat-
en stikstofverliezen die daarbij naar het milieu hebben plaatsgevonden.De regering zal een en ander in haar verweerschrift uitwerken.In antwoord op vragen van de leden van de fractie van GroenLinks kan ik
bevestigen dat er in het Europees Parlement een resolutie in voorbereiding
is, waarin het parlement aangeeft meer heil te zien in implementatie van de
bestaande regels dan in wijziging van de richtlijn. In deze ontwerp-resolutie
wordt de Commissie bovendien gevraagd om alle noodzakelijke stappen te nemen
om te verzekeren dat alle lidstaten volledig aan de Nitraatrichtlijn voldoen
en om zaken snel bij het Hof van Justitie aan te brengen met het oog op effectieve
sancties.Gezien de consequente wijze waarop de Commissie de lidstaten thans reeds
aanspreekt op de voldoening aan de Nitraatrichtlijn, ook in rechte, heb ik
de indruk dat de resolutie het beleid van de Commissie ondersteunt. Wel bepleit
ik in contacten met het Europees Parlement en de Commissie dat bij de interpretatie
van de Nitraatrichtlijn vooral het doel voorop wordt gesteld en meer ruimte
aan de lidstaten wordt gegeven om hun eigen instrumenten te kiezen.Verheugd ben ik met het onderdeel van de ontwerp-resolutie waarin het
parlement om standaard meetmethodes voor de toepassing van de richtlijn vraagt.
Meldenswaardig is nog dat het parlement verzoekt om de rol van fosfaat bij
eutrofiëring te bezien en zo nodig maatregelen te treffen.De leden van de fractie van GroenLinks vragen op welke gronden de Staat
hoger beroep heeft aangetekend tegen de uitspraak van de rechtbank te 's-Gravenhage
(JM 2000, nr. 4) van 24 november 1999 en naar de consequenties voor de normen
en het mestoverschot ingeval de Staat in het hoger beroep in het ongelijk
mocht worden gesteld. Deze leden doelen op de uitspraak in de civiele procedure Staat/Waterpakt
waarin de Staat is veroordeeld zodanige maatregelen te treffen dat wordt gewaarborgd
dat al gedurende 2002 wordt voldaan aan de ingevolge de Nitraatrichtlijn toegestane
maximale dierlijke mestgift, in aanmerking genomen een in voorkomend geval
door de Commissie van de Europese Gemeenschappen gehonoreerde derogatie van
de in de Nitraatrichtlijn opgenomen normen.De Staat heeft tegen deze uitspraak onder meer hoger beroep aangetekend
wegens:• ongewenste interferentie van de procedure voor de nationale rechter
met de inbreukprocedure die de Commissie – als hoedster van het gemeenschapsrecht –
inmiddels voor het Hof van Justitie is gestart;• de rechtstreekse werking die de rechtbank toekent aan de normen
voor de maximum-stikstofgift in de vorm van dierlijke mest als genoemd in
bijlage III, punt 2, van de richtlijn in samenhang met het feit dat de rechtbank
deze normen tot uitgangspunt neemt zolang de Commissie niet heeft ingestemd
met een derogatie van die normen;• het feit dat de uitspraak van de rechter in feite neerkomt op een
bevel tot het treffen van formeel-wettelijke maatregelen, waarmee de rechter
in strijd met ons staatsbestel op de stoel van de wetgever heeft plaatsgenomen.Mocht de Staat in hoger beroep in het ongelijk worden gesteld of mocht
de uitspraak in hoger beroep te lang op zich laten wachten, dan zal de Staat
ter voldoening aan de rechterlijke uitspraak – die immers uitvoerbaar
bij voorraad is verklaard – de verliesnormen in 2002 en 2003 e.v. moeten
richten op een maximale dierlijke mestgift overeenkomend met 210, respectievelijk
170 kilogram stikstof per hectare per jaar per bedrijf, tenzij de Commissie
van de Europese Gemeenschappen expliciet heeft ingestemd met een hogere stikstofgift,
in welk geval deze gift bepalend is voor de Nederlandse normstelling.In strijd met de letter van de richtlijn mag de Staat ingevolge het vonnis
van de rechtbank dus niet zonder meer uitgaan van de stikstofgift waarvan
zij in het kader van de derogatieprocedure mededeling heeft gedaan aan de
Commissie, maar moet de expliciete instemming van de Commissie worden afgewacht.
Dat betekent dat zolang de Commissie geen besluit heeft genomen of zolang
het Hof van Justitie niet heeft beslist op een eventuele beroep van Nederland
tegen een onverhoopte afwijzing van de derogatie door de Commissie, waarop
ik anders dan de leden van de SGP-fractie overigens niet wil preluderen, de
Staat gehouden is uit te gaan van de norm van 210 respectievelijk 170 kilogram
stikstof. Dat zou met name voor de melkveehouderij leiden tot grote mestoverschotten
op bedrijfsniveau, welke overschotten moeilijk of niet afzetbaar zullen blijken
te zijn; een en ander zal derhalve ingrijpende bedrijfseconomische en sociale
gevolgen kunnen hebben.De precieze gevolgen voor de melkveehouderij en het landelijke mestoverschot
van de verschillende denkbare scenario's zijn thans nog niet aan te geven.1.3 Omvang mestoverschotDe leden van de fracties van de PvdA, de VVD het CDA en de SGP vragen
om een actuele berekening van het mestoverschot in 2003, mede naar aanleiding
van recente publicaties in weekblad Boerderij.
De leden van de PvdA-fractie zijn voorstander van een halfjaarlijkse actualisering
van de berekening. De leden van de VVD-fractie vragen in dit verband ook naar
de gevolgen voor het mestoverschot van de nieuwe uitscheidingsnormen voor
stikstof, de acceptatiegraad bij akkerbouwers en het in 2002 te verwachten
aantal melkkoeien in Nederland. In de brief van 10 september 1999 van mijn ambtgenoot van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en mij aan de Tweede Kamer (Kamerstukken
II 1998/99, 26 729, nr. 1) is aangegeven dat als gevolg van de aanscherping
van de verliesnormen van het stelsel van regulerende mineralenheffingen, in
het jaar 2003 een landelijk mestoverschot is te verwachten van 54 miljoen
kilogram stikstof. Dit komt overeen met 27 miljoen kilogram fosfaat. Door
afroming en de opkoop van productierechten in 1998 en 1999 en door de generieke
korting van de Wet herstructurering varkenshouderij is de mestproductieruimte
naar verwachting afgenomen met 3, onderscheidenlijk 2,5 miljoen kilogram fosfaat,
dus in totaal met 5,5 miljoen kilogram fosfaat. Daarmee resteert een geprognosticeerd
overschot van 21,5 miljoen kilogram fosfaat.Recent zijn nieuwe berekeningen gemaakt door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieuhygiëne (RIVM, MV-5) en ook door het weekblad Boerderij. Het RIVM schat per saldo het overschot 3 miljoen kilogram
fosfaat hoger in dan de hierboven aangegeven prognose. Boerderij komt daarentegen uit op een landelijk mestoverschot in
2003 dat – omgerekend naar kilogrammen fosfaat – 13 miljoen kilogram
lager uitkomt dan deze prognose.Dergelijke afwijkingen in uitkomsten vormen voor mij vooralsnog geen aanleiding
voor een heroverweging van de eerder berekende omvang van het verwachte mestoverschot.
Bedacht moet worden dat verschillen in uitkomst inherent zijn aan het toekomstgerichte
karakter van de berekening, waarbij nu eenmaal veronderstellingen en aannames
moeten worden gedaan. Ik zal een groep van deskundigen vragen in 2001 opnieuw
een berekening te maken van het te verwachten landelijke mestoverschot. Daarbij
kan dan gebruik worden gemaakt van de nieuwe uitscheidingsnormen, de nieuwste
gegevens over aantallen dieren, arealen, en de nieuwste inzichten in de bereidheid
van akkerbouwers om dierlijke meststoffen te accepteren alsook in de perspectieven
voor mestverwerking en -export.Een andere belangrijke factor die verschillen in uitkomsten kan verklaren
is het feit dat thans nog geen eenduidige omschrijving van het begrip «mestoverschot»
bestaat. Om discussies over de omvang van het mestoverschot niet te vertroebelen
acht ik het van groot belang dat er een protocol voor het berekenen van het
overschot wordt opgesteld, die door de groep van deskundigen voor de nieuwe
berekening in 2001 kan worden gehanteerd. Mijn ambtgenoot van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en ik hebben recentelijk met LTO-Nederland
afgesproken dat LTO-Nederland hier direct bij wordt betrokken. De verwachting
is dat het protocol in januari 2001 gereed zal zijn.In antwoord op de vraag van de leden van de VVD-fractie over de verwachte
ontwikkeling van de omvang van de landelijke melkveestapel kan nog het volgende
worden opgemerkt. Bezien over de laatste 5 jaar heeft een gemiddelde daling
van het aantal melkkoeien met 2,2% per jaar plaatsgevonden. Een sterkere daling
in de periode tot 2003 dan 2,2% per jaar is niet waarschijnlijk; de daling
van het aantal melkkoeien in 1999 met 4% is naar alle waarschijnlijkheid een
tijdelijke trend geweest. Overigens zal een verdere daling van het aantal
koeien de komende jaren het directe gevolg zijn van een stijging van de melkproductie
per koe. Deze hogere productiviteit zal naar alle waarschijnlijkheid gepaard
gaan met een hogere stikstofuitscheiding per dier. De aannames van Boerderij op dit punt zijn veel te optimistisch.Overigens is de exacte omvang van het landelijke mestoverschot niet relevant
voor de vraag of er behoefte bestaat aan een volume-instrumentarium, zoals
het stelsel van mestafzetovereenkomsten. Onder alle omstandigheden zal in
een situatie zoals die in Nederland bestaat, waarbij op landelijke schaal
sprake is van een zeer omvangrijke veestapel in verhouding tot de beschikbare
landbouwgrond, een instrument moeten worden ingezet dat verzekert dat de landelijke
omvang van de mestproductie in evenwicht is en blijft met de aanwendings-
en afzetmogelijkheden voor die mest. Dit ter voorkoming van een onaanvaardbare
fraudedruk op de regels die beperkingen stellen aan het gebruik van dierlijke
mest, onder meer het stelsel van regulerende mineralenheffingen. Hierop is
nader ingegaan in subparagraaf 2.3 van de memorie van toelichting.De leden van de D66-fractie wijzen op het belang van een transparante
markt voor een optimale benutting van de plaatsingsruimte in Nederland en
vragen naar de rol van de overheid daarbij. De leden van de GroenLinkse fractie
vragen of eventuele problemen rond de acceptatiegraad van dierlijke meststoffen
bij akkerbouwers wel serieus zijn bezien, gelet op de bezwaren die bleken
uit een enquête van het Centrum voor Landbouw en Milieu. Zij vragen
of een actieprogramma kan worden opgezet om de contacten tussen veehouders
en akkerbouwers te faciliteren.De acceptatiegraad bij de akkerbouwers vormt samen met de omvang van de
productie van dierlijke meststoffen de belangrijkste bepalende factor voor
de omvang van het mestoverschot. Ik neem de acceptatiegraad bij akkerbouwers
dan ook uiterst serieus. Voorts deel ik de mening van de D66-fractieleden
dat een transparante mestmarkt van groot belang is.Naar mijn oordeel komt op dit punt met name de intermediairs een zeer
belangrijke rol toe. Zij kennen als geen ander de mestmarkt, hebben inzicht
in de prijsvorming en zijn als bemiddelaars bij de totstandkoming van mestafzetovereenkomsten
onmisbaar. Zij zijn primair degenen die de veehouders en de akkerbouwers bij
elkaar moeten brengen. Uit verschillende initiatieven van de intermediaire
sector, onder meer van zogenoemde mestafzetcoöperaties, blijkt dat de
intermediairs aan deze functie ook daadwerkelijk invulling geven. De vraag
of zij daarbij ook als contractpartij moeten kunnen fungeren komt in subparagraaf 3.6
van deze nota naar aanleiding van het verslag aan de orde.Een verhoging van de acceptatiegraad bij akkerbouwers vergt ook een actieve
opstelling van de veehouderijsector zelf. Met name van belang is dat de veehouders
aan de akkerbouwers de levering van een kwalitatief hoogwaardig product kunnen
garanderen.De rol van de overheid zal met name zijn gelegen in goede voorlichting
over de nieuwe wettelijke maatregelen. Het belang daarvan wordt onderstreept
door de uitkomsten van de enquête van het Centrum voor Landbouw en Milieu.
Een belangrijk deel van de daaruit naar voren gekomen bezwaren kan worden
geweten aan onbekendheid met de precieze opzet en uitwerking van het stelsel
van mestafzetovereenkomsten ten tijde van de enquête. Veel van deze
bezwaren zijn in het wetsvoorstel ondervangen. Zo geldt voor de akkerbouwer
geen wettelijke verplichting om voor de maximum hoeveelheid stikstof die hij
op grond van de aanvoernormen per hectare kàn aanvoeren ook daadwerkelijk
een contract te sluiten. Ook behoeft hij de geleverde mest niet op zijn bedrijf
te gebruiken; hij kan de mest doorleveren aan derden. Lopende het jaar kan
hij – mocht zijn mestaanvoerruimte door bijzondere omstandigheden te
klein worden om zijn afnameplicht waar te kunnen maken – voor een deel
van de af te nemen hoeveelheid mest weer mestafzetovereenkomsten sluiten met
andere mestafnemers.1.4 IPPC-richtlijn en toekomstig ammoniakbeleidDe leden van de PvdA-fractie vragen of de aanscherping van de Meststoffenwet
overeenkomstig het onderhavige wetsvoorstel noodzakelijk is om te voldoen
aan de zogenoemde IPPC-richtlijn (Richtlijn 96/61/EEG van de Raad van 24 september
1996 inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging;
PbEG L 257) en of de huidige milieuvergunning mogelijk in strijd is met die
richtlijn. De op 30 oktober 1996 in werking getreden IPPC-richtlijn bevat een algemeen
kader voor een integrale aanpak van door «industriële installaties»
veroorzaakte milieuverontreiniging, zowel in de nabije omgeving van de installatie
als op langere afstand, onder meer door emissies naar de lucht, het water
en de bodem. De richtlijn merkt landbouwbedrijven met meer dan 40 000
plaatsen voor pluimvee, 2 000 plaatsen voor mestvarkens of 750 plaatsen
voor zeugen aan als zodanige «industriële installaties».Het reguleringsinstrument dat in de richtlijn voorop wordt gesteld is
dat van de vergunning. De richtlijn geeft onder meer aan welke zaken in de
vergunning moeten worden geregeld en welke uitgangspunten – zoals bijvoorbeeld
de aansluiting bij de best beschikbare technieken – daarbij gelden.
Concrete normen of grenswaarden bevat de richtlijn evenwel niet.De richtlijn laat toe dat voor bijzondere categorieën installaties
bijzondere verplichtingen worden vastgesteld in dwingende algemene voorschriften
en niet in de vergunningsvoorwaarden, mits een geïntegreerde aanpak en
een even hoog niveau van bescherming van het milieu in zijn geheel gewaarborgd
zijn. Als zodanige voorschriften kunnen naar mijn overtuiging onder meer de
regels van de Meststoffenwet voor landbouwbedrijven en intermediaire ondernemingen
worden beschouwd.Gelet op het ontbreken van normen en grenswaarden in de richtlijn kan
de vraag van de PvdA-fractieleden of de in het onderhavige wetsvoorstel voorgestelde
aanscherpingen ook noodzakelijk zijn ter voldoening aan de eisen van de IPPC-richtlijn,
niet bevestigend worden beantwoord.Overigens gunt de richtlijn aan reeds bestaande landbouwbedrijven een
termijn van acht jaar na de datum van toepassing van de richtlijn om aan de
eisen van de richtlijn te voldoen.De leden van de VVD-fractie vragen hoe het door de Europese Milieuraad
voorgestelde ammoniakemissieplafond voor Nederland van 128 kiloton in 2010
zich verhoudt tot de taakstellingen van 70 kiloton in 2005 en van 45 kiloton
in 2010, die in het Milieuprogramma 2001–2004 (Kamerstukken II 2000/01,
27 404, nrs. 1–2) worden genoemd.De getallen uit het milieuprogramma 2001–2004 zijn gebaseerd op
het NMP3 (Nationaal Milieubeleidsplan 3; Kamerstukken II 1997/98, 25 887,
nr. 1). Er is in het afgelopen jaar bij diverse gelegenheden met de Tweede
Kamer overleg gevoerd over de Nederlandse inzet in de lopende Europese onderhandelingen
over de voorgenomen Richtlijn inzake nationale emissieplafonds ((COM99) 125
def). Daarbij heeft het kabinet aangegeven dat het niet wenselijk is om de
huidige NMP3-doelstellingen voor 2010 als Nederlandse inzet te kiezen, omdat
Nederland zich dan op onhaalbare internationale resultaatsverplichtingen zou
vastleggen.Dat betekent overigens nog niet dat met de richtlijn ook de nationale
ambities op langere termijn worden vastgelegd. Zoals in de nota «Natuur
voor mensen, mensen voor natuur» (Kamerstukken II 2000/01, 27 235,
nr. 1) is aangegeven, zal in het NMP4 worden aangegeven hoe het milieubeleid
op de langere termijn bij zal dragen aan adequate condities voor de gewenste
natuur in Nederland. Daartoe behoren ook de – in de vorm van inspanningsverplichtingen
neer te leggen – ambities ten aanzien van de reductie van de ammoniakemissie.§ 2. Aanpassingen in het stelsel van regulerende
mineralenheffingen2.1 AlgemeenDe leden van de CDA-fractie betwijfelen of het stelsel van regulerende
mineralenheffingen het geëigende instrument is om te sturen op het mineralenverlies
en het mestgebruik op bedrijfsniveau. Zij zien dit heffingenstelsel meer als
een managementinstrument. Ik deel de mening van deze leden op dit punt niet. De fosfaat- en stikstofheffing
zijn een belangrijk instrument om ontoelaatbare mineralenverliezen naar het
milieu als gevolg van mestaanwending op landbouwbedrijven tegen te gaan, en
zijn derhalve direct van belang voor de nakoming van de Nitraatrichtlijn.
De fosfaatheffing strekt tot beperking van het volume aan gebruikte dierlijke
en overige organische meststoffen, waarmee de stikstofbelasting van het milieu
die verband houdt met het gebruik van deze meststoffen wordt teruggedrongen.
Daarnaast wordt met de stikstofheffing het gebruik van stikstofkunstmest en
stikstofrijke organische meststoffen binnen de perken gehouden. Daarbij doet
het stelsel – dat uitgaat van doelvoorschriften in de vorm van verliesnormen –
zoveel mogelijk recht aan verschillen tussen individuele bedrijven en aan
de individuele verantwoordelijkheid van de veehouder.Het enkel op basis van vrijwilligheid toepassen van het mineralenaangiftesysteem
als managementinstrument is beslist niet gewenst uit het oogpunt van de te
realiseren milieudoelstellingen en de nakoming van internationale verplichtingen.
De ingrijpende maatregelen die veehouders in de bedrijfsvoering moeten doorvoeren
om aan de verliesnormen te voldoen worden niet afgedwongen indien daar geen
adequate financiële prikkels in de vorm van heffingen tegenover staan.Bovendien volstaan in het kader van de Nitraatrichtlijn op basis van vrijwilligheid
in acht te nemen maatregelen niet. De periode waarin de in artikel 4 genoemde
Code van Goede Landbouwpraktijken volstond is op 20 december 1995 afgelopen.
Vanaf die datum moeten de lidstaten, ingevolge artikel 5 in samenhang met
artikel 12 en bijlage III van de richtlijn, verplichtende maatregelen hebben
doorgevoerd. Daartoe behoren in ieder geval maatregelen die het mestgebruik
beperken tot de in bijlage III, paragraaf 2, bedoelde niveaus. Zou derhalve
worden afgestapt van het stelsel van regulerende mineralenheffingen, dan zou
een ander verplichtend instrument daarvoor in de plaats moeten komen.Zo'n alternatief instrument zal al snel neerkomen op het instrument dat
Nederland in verleden kende: een mestboekhouding met gebruiksnormen voor mest,
maar dan aangevuld – daartoe verplicht de richtlijn immers ook –
met beperkingen ten aanzien van het kunstmestgebruik. Het systeem van de mestboekhouding
is in het verleden op aandringen van het bedrijfsleven losgelaten, juist omdat
dat te globaal zou zijn en te weinig recht zou doen aan de individuele bedrijfssituatie.
Bij de ex ante evaluatie die destijds is uitgevoerd naar de sturingskracht
van het stelsel van regulerende mineralenheffingen, bleek bovendien dat het
systeem van de oude mestboekhouding in vergelijking met het stelsel van regulerende
mineralenheffingen een minder grote sturingskracht heeft (vgl. Kamerstukken
II 1995/96, 24 782, nr. 3, blz. 5 en blz. 23 e.v.).De leden van de VVD-fractie vragen waarop het, naar hun oordeel, nieuwe
inzicht is gebaseerd dat fosfaat het enige stabiele aangrijpingspunt in mest
is. Zij vragen voorts hoe het fosfaat- en stikstofbeleid in andere lidstaten
van de Europese Unie is geregeld.Wanneer de gehele keten van de productie van de mest tot en met de aanwending
van de mest wordt bezien, dan blijkt het fosfaatgehalte van de mest steeds
constant te blijven. Zo vervluchtigt fosfaat niet uit de mest in bijvoorbeeld
de stal en bij opslag, wat stikstof wel doet. In dat opzicht is fosfaat dus
het meest stabiele aangrijpingspunt. Hierbij is geen sprake van nieuwe inzichten,
maar van een gegeven dat al langer bekend is. Niet voor niets is medio jaren
tachtig van de vorige eeuw voor gekozen om de regelgeving in eerste instantie
te richten op fosfaat (vgl. «Notitie mestproblematiek», blz. 7;
Kamerstukken II 1984/85, 18 897, nrs. 1–2). Eerst sedert de introductie
van het stelsel van regulerende mineralenheffingen met de wet van 2 mei 1997
(Stb. 360), wordt in de Meststoffenwet ook direct in sturing op stikstofgebruik
en stikstofverliezen voorzien. Het beeld in andere lidstaten is, wat betreft de sturing op hetzij fosfaat
hetzij stikstof hetzij beide componenten, divers. Zweden stuurt rechtstreeks
op de veebezetting op basis van onder meer fosfaatnormen. België kent
aanvoernormen voor zowel stikstof als fosfaat. Groot-Brittannië, Duitsland,
Denemarken, Ierland en Oostenrijk hebben de Nitraatrichtlijn geïmplementeerd
via regels over het stikstofgebruik, maar door middel van bemestingsrichtlijnen
sturen zij tevens op het fosfaatgebruik. De overige lidstaten sturen, voorzover
bekend, met name op het gebruik van stikstof.Overigens is in internationaal verband een toenemende aandacht voor de
emissies van fosfaat uit de landbouw en de milieugevolgen daarvan. In het
voorgaande werd al ingegaan op de in voorbereiding zijnde resolutie van het
Europees Parlement, waarin het parlement de Commissie verzoekt om de rol van
fosfaat bij eutrofiëring te bezien en zo nodig maatregelen te treffen.2.2 Hoogte verliesnormen en derogatieDe leden van de VVD-fractie en van de CDA-fractie vragen naar de laatste
stand van zaken met betrekking tot het derogatieverzoek.De regering heeft overeenkomstig paragraaf 2, onder b, van bijlage
III bij de Nitraatrichtlijn aan de Commissie van de Europese Gemeenschappen
formeel melding gedaan van de derogatie en de daaraan ten grondslag liggende
motivering en wetenschappelijke onderbouwing. Het wetenschappelijke rapport
ter onderbouwing van de derogatie is op verzoek van de regering door de Commissie
onderwerp gemaakt van een onderzoek door een zogenoemd «expert-panel»,
dat bestaat uit internationale wetenschappers, welk onderzoek thans gaande
is.Na afronding van het onderzoek zal de Commissie een standpunt formuleren
over de derogatie. Dit standpunt zal vervolgens ter stemming worden ingebracht
in het Nitraatcomité. De eerstvolgende bijeenkomst van dit comité
is voorzien op 28 februari 2001. De procedure kent overigens geen formele
termijn waarbinnen een derogatiemelding moet zijn behandeld.De leden van de fractie van GroenLinks vragen of de regering de doelstelling
van de Nitraatrichtlijn erkent, en vragen tevens om een reactie op de stelling
dat deze doelstelling niet wordt gehaald met de huidige verliesnormen, en
zeker niet met inachtneming van de derogatie.Uiteraard worden de doelstellingen van de Nitraatrichtlijn door de regering
erkend. Naar mijn stellige overtuiging zal Nederland met de thans voorgestelde
maatregelen de doelstellingen van deze richtlijn realiseren. Ook de hogere
mestgift die voor grasland mogelijk is als gevolg van de derogatie zal, zoals
uit de aan de derogatie ten grondslag liggende wetenschappelijke onderbouwing
blijkt, geen afbreuk doen aan de realisatie van de doelstelling. Dit neemt
evenwel niet weg dat het effect van de hoogte van de verliesnormen in relatie
tot het nitraatgehalte van het grondwater een punt van aandacht blijft, vooral
waar het gaat om de hoogte van de verliesnormen voor de droge zand- en lössgronden.
Bij de evaluatie in 2002 zal een en ander worden meegenomen.De leden van de fractie van GroenLinks uiten hun zorg over de onderbouwing
van de derogatie, omdat daarbij wordt aangestuurd op het gegeven dat koeien
op stal worden gehouden, en omdat de verliesnormen ten algemene niet streng
genoeg zouden zijn. De leden hadden liever gezien dat de derogatie minder
hoog was ingezet. Op basis van het aan de derogatie ten grondslag liggende wetenschappelijke
onderzoek zou derogatie mogelijk zijn tot 290 kilogram stikstof per hectare
per jaar, als er geen onderscheid zou worden gemaakt naar grondsoort en als
er bovendien van zou worden uitgegaan dat alle melkrundveehouderijen overschakelen
naar een systeem van beperkt weiden.Om met het oog op de nitraatdoelstelling geen enkel risico te lopen, en
gelet op het feit dat niet is uit te sluiten dat er bedrijven zijn waarop
het systeem van beperkt weiden niet wordt toegepast, heeft de regering juist
gekozen voor derogatie tot een lager niveau dan 290 kilogram stikstof.Ik deel de zorg van de leden van de GroenLinks-fractie dan ook niet.2.3 MonitoringDe leden van de fracties van de VVD en de SGP vragen op welke termijn
er duidelijkheid komt over Europese maatstaven betreffende de diepte waarop
het nitraatgehalte gemeten wordt. De eerstgenoemde leden en de CDA-fractieleden
vragen daarnaast wat de stand van zaken is bij het onderzoek naar en de monitoring
van de nitraatbelasting. De leden van de CDA-fractie vragen zich tot slot
af welke rol de resultaten van het project Praktijkcijfers hierbij spelen.Er is tot nu toe veel onderzoek verricht naar de mineralenbelasting van
het grond- en oppervlaktewater door de landbouw. Ook momenteel wordt in het
landbouw- en milieukundig onderzoek veel aandacht aan deze problematiek besteed.
Dat geldt eveneens voor de monitoring van grond- en oppervlaktewater, in welk
verband al verschillende meetnetten bestaan.Er zijn grondwatermeetnetten van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu (RIVM), van de provincies en van de waterleidingmaatschappijen.
Voor het oppervlaktewater vindt monitoring van de grote rijkswateren plaats
door Rijkswaterstaat, bij de kleine wateren geschiedt dit door de regionale
waterbeheerders.Voor het grondwater is het netwerk van het RIVM het meest relevant. Het
RIVM meet in het ondiepe grondwater onder landbouwbedrijven – het zogenoemde
«mestmeetnet» – , het middendiepe grondwater en het diepe
grondwater. In het kader van het «mestmeetnet» wordt gemeten sedert
1992, waarbij het accent ligt op de zandgronden aangezien de nitraatproblematiek
in grondwater daar het grootst is. Regelmatig wordt hierover gerapporteerd
door het RIVM in openbare rapporten.Met het oog op de nakoming van de Nitraatrichtlijn is het «mestmeetnet»
in 1998 uitgebreid tot de kleigronden en in 1999 tot de veengronden. Momenteel
wordt ook nitraat in het bovenste grondwater gemeten onder een selectie van
bedrijven die deelnemen aan onder meer «Praktijkcijfers-2», «Koeien
en Kansen» en «Akker- en Tuinbouw Voorwaarts».Voor het oppervlaktewater is er een groot aantal locaties waarop wordt
gemeten, met het accent op de klei- en veengebieden. De resultaten worden
gerapporteerd in publicaties van de Commissie Integraal Waterbeheer. Thans
wordt door de Commissie onderzoek en monitoring stikstof en fosfaat bezien
waar en met welke activiteiten de huidige programma's voor onderzoek en monitoring
aanvulling behoeven, mede in het licht van de evaluatie in 2002.In de eerder – in paragraaf 1.2 van deze nota naar aanleiding
van het verslag – genoemde ontwerp-resolutie vraagt het Europees Parlement
om standaard meetmethodes voor de toepassing van de Nitraatrichtlijn. Ten
aanzien van de meetdiepte is de Commissie van de Europese Gemeenschappen inmiddels
bezig een document op te stellen dat handvatten voor monitoring in het kader
van de richtlijn biedt. De Commissie heeft daarbij overigens aangegeven dat
zij niet van plan is dit document een formele status te geven.Hoe wenselijk het overigens ook is om te komen tot een eenzelfde meetmethode
van de nitraatgehaltes in het grondwater, het ontbreken van harmonisatie
op dit punt kan niet afdoen aan het feit dat Nederland de normen overeenkomstig
dit wetsvoorstel aanzienlijk zal moeten aanscherpen om te kunnen voldoen aan
de in de Nitraatrichtlijn neergelegde eisen.2.4 Onderscheid naar grondDe leden van de fracties van de PvdA en van GroenLinks stellen enkele
vragen over de droge zandgronden. De eerstgenoemde leden vragen welke criteria
bepalen of grond al dan niet droog is en hoe andere lidstaten hiermee omgaan.
Tevens vragen zij waarom lössgronden zijn ingedeeld bij de zandgronden,
en wat toepassing van het zogenoemde «50%-criterium» zou betekenen
voor de realisering van de doelstelling van de Nitraatrichtlijn. De GroenLinkse
fractieleden vragen of de verliesnormen voor deze gronden streng genoeg zijn
en wensen uitleg over de systematiek van grondwatertrappen.De zand- en lössgronden worden aangewezen op basis van dezelfde criteria
als die welke bepalend zijn geweest voor de zogenoemde zand- en lösskaarten,
vastgesteld als bijlage bij het Besluit gebruik dierlijke meststoffen 1998.
Het gaat dus om dezelfde gronden, met dien verstande dat als gevolg van erosie
van op zandgronden gelegen veen in de toekomst mogelijk nog enkele gronden
als zandgronden moeten worden aangemerkt die thans nog als veengronden worden
beschouwd.Binnen de totale groep van de zand- en lössgronden worden de uitspoelingsgevoelige
gronden – de droge zand- en lössgronden – aangewezen. Deze
laatste onderverdeling gebeurt aan de hand van de grondwaterstanden die in
deze gronden aanwezig zijn. Hierbij worden, op hetzelfde perceel, twee grondwaterstanden
onderscheiden:• het gemiddelde van de hoogste grondwaterstanden, gedurende de winter
en het vroege voorjaar;• het gemiddelde van de laagste grondwaterstanden, gedurende de zomer
en de vroege herfst.De in de praktijk voorkomende combinaties van hoogste en laagste grondwaterstanden
zijn verdeeld in een aantal klassen, met enkele subklassen. Deze klassen worden
«grondwatertrappen» genoemd. Er wordt gekeken naar de gemiddelde
grondwaterstanden over enkele jaren. Toevallige fluctuaties leiden niet tot
een wijziging van de classificatie.Droge zand- en lössgronden zijn dié zand- en lössgronden
waarbij de gemiddelde hoogste grondwaterstand dieper in de bodem zit dan 40
centimeter beneden het maaiveld èn waarbij bovendien de gemiddelde
laagste grondwaterstand dieper in de bodem zit dan 120 centimeter beneden
het maaiveld. Deze gronden zijn destijds door het toenmalige Staring Centrum
geclassificeerd als grondwatertrappen 6, 7 en 8. In deze bodems wordt het
nitraat dat inzakt slechts beperkt afgebroken tot stikstofgas, zodat het nitraat
terecht komt in het grondwater. Om die reden worden deze gronden «uitspoelingsgevoelig»
genoemd. Omdat bij lössgronden het nitraat volgens de huidige inzichten
op eenzelfde wijze uitspoelt als bij zandgrond, worden lössgronden in
dezen gelijkgesteld met zandgronden.De aanwijzing van de droge zand- en lössgronden vindt dus plaats
op basis van objectieve, technische, criteria. Bedrijfseconomische criteria
spelen derhalve geen rol.Bij de aanwijzing van zand- en lössgronden is uitgegaan van het zogenoemde
50%-criterium. Dit betekent dat indien een kavel – vaak meer dan één
perceel, begrensd door duurzame landschapselementen – voor minstens
50% uit zand of löss bestaat, deze kavel in zijn geheel als zand of löss
wordt benoemd. Bij de aanwijzing van de droge zand- en lössgronden binnen
de totale groep van zand- en lössgronden wordt in dit wetsvoorstel uitgegaan
van het zogenoemde twee-derde-criterium. Dit betekent dat de zand- of lössgrond
voor zeker twee derde deel moet behoren tot grondwatertrap 6,
7 of 8. Voor deze hogere drempel ten opzichte van het 50%-criterium is
gekozen vanwege de forse consequenties die de aanwijzing van grond als uitspoelingsgevoelig
heeft. De voorziene stikstofverliesnormen zijn daar immers duidelijk strenger
dan op de overige gronden. Het is dan noodzakelijk dat de aanwijzing als uitspoelingsgevoelige
grond met grote zekerheid terecht is, ook voor het draagvlak in de praktijk.De scherpere normen voor de uitspoelingsgevoelige gronden worden gesteld
teneinde ook daar de doelstellingen van de Nitraatrichtlijn te kunnen realiseren.
De specifieke maatregelen voor de uitspoelingsgevoelige gronden dienen te
worden beschouwd als noodzakelijke aanvullende maatregelen in de zin van artikel
5, vijfde lid, van de richtlijn. Met voorgestelde stikstofverliesnorm voor
de droge zand- en lössgronden kan Nederland naar verwachting de doelstelling
van 50 milligram per liter grondwater op deze gronden realiseren. Uit de komende
evaluaties, met name de eerstvolgende evaluatie van 2002, zal moeten blijken
of aanpassing van de normstelling al dan niet is gewenst.De leden van de PvdA-fractie vragen of enige indicatie kan worden gegeven
van het aantal hectaren dat volgens het «twee-derde-criterium»
en het aantal hectaren dat volgens het «50%-criterium» als droge
grond wordt aangemerkt, alsook naar het aantal betrokken bedrijven. De leden
van de fractie van GroenLinks vragen of er meer dan wel minder grond als droge
zand- of lössgrond wordt aangemerkt als gewerkt wordt met grondwaterstanden
in plaats van met grondkaarten en het 50%-criterium.Volgens het «twee-derde-criterium» wordt naar verwachting
circa 250 000 hectare aan zand- en lössgrond als uitspoelingsgevoelige
grond aangemerkt. Toepassing van het 50%-criterium bij de grondwatertrapkaarten
zou leiden tot een substantiële uitbreiding van het areaal uitspoelingsgevoelige
grond, naar schatting met 50 000 à 100 000 hectare, en daarmee
van het aantal bedrijven dat met scherpere normen te maken krijgt.Over het exacte aantal bedrijven is thans geen informatie beschikbaar;
daarvoor zouden met toepassing van het 50%-criterium eerst de bodemkaarten
moeten worden geactualiseerd en zou bovendien – in het kader van de
Basisregistratie percelen – van elk bedrijf de ligging van de daartoe
behorende percelen geregistreerd moeten zijn.Ook over het aantal hectaren grond dat als droge grond zou worden aangemerkt
als zou worden uitgegaan van de daadwerkelijke grondwaterstanden kan weinig
worden gezegd; ook daarvoor zou eerst de actualisatie van de bodemkaarten
moeten zijn afgerond.De leden van de GroenLinks-fractie vragen of een tijdpad kan worden aangegeven
voor de voltooiing van de actualisering van de grondkaarten en voor de aanduiding
van de zand- en lössgronden op bij algemene maatregel van bestuur vast
te stellen kaarten.Met de actualisering van de bodemkaarten is een aanvang gemaakt. Bij invoering
van het stelsel van mestafzetovereenkomsten in 2002 zal voor de aanduiding
van de zand- en lössgronden evenwel nog worden uitgegaan van de bij het
Besluit gebruik dierlijke meststoffen 1998 behorende kaarten. In de toekomst
zullen de daarop aangeduide gronden worden aangevuld met de enkele zandgronden
waarvan de veenlaag is geërodeerd. Ook met de actualisering van de voor
de onderscheiding van de uitspoelingsgevoelige gronden relevante grondwatertrappen
is inmiddels een aanvang gemaakt. De resultaten daarvan komen in de loop van
2002 beschikbaar, waarna een en ander bij algemene maatregel van bestuur zijn
beslag kan krijgen. Uiteraard kunnen aspecten als verdroging betekenen dat
de kaarten in de toekomst voor het onderscheid tussen «droog» en «nat» opnieuw tegen het licht moeten worden gehouden.
De grondsoort daarentegen is uit de aard der zaak een meer stabiel gegeven.2.5 TarievenDe leden van de PvdA-fractie vragen of van de voorgestelde tarieven van
de fosfaat- en stikstofheffingen voldoende sturingskracht uitgaat, waarop
deze tariefstelling is gebaseerd en waarom het tarief van de stikstofheffing
gefaseerd wordt verhoogd.De voorgestelde tariefswijzigingen leiden ertoe dat de tarieven van het
stelsel van regulerende mineralenheffingen van een zodanig niveau worden,
dat het voor de agrariër voordeliger zal zijn om maatregelen te nemen
waarmee de milieubelasting als gevolg van het mestgebruik op zijn bedrijf
binnen de normen blijft dan om een heffing te betalen.De fosfaatheffing dient in samenhang met de fosfaatverliesnormen primair
tot sturing op het volume van de hoeveelheid gebruikte dierlijke en overige
organische mest. Het tarief van f 20,–, ofwel € 9,–,
per kilogram fosfaat waarmee het toelaatbaar fosfaatverlies wordt overschreden
is afgestemd op de kosten die zijn verbonden aan de duurdere oplossingsrichtingen,
zoals mestafzet op langere afstand en mestbewerking of -verwerking. Ervan
uitgaande dat het stelsel van mestafzetovereenkomsten zal verzekeren dat op
veehouderijbedrijven niet meer dierlijke mest wordt geproduceerd dan de hoeveelheid
mest waarvoor aanwendings- en afzetmogelijkheden aanwezig zijn, wat een beheerste
kostenontwikkeling in de mestafzet met zich brengt, moet het tarief voor de
fosfaatheffing geacht worden voldoende sturingskracht te hebben.Het tarief van de stikstofheffing is afgestemd op de kosten van maatregelen
om de stikstofbelasting als gevolg van het mestgebruik terug te dringen. Het
gaat dan met name om veevoermaatregelen om het stikstofgehalte in de dierlijke
meststoffen terug te dringen, omvermindering van het gebruik van stikstofkunstmest,
en om aanpassingen in het beweidingssysteem. Het huidige tarief van 1,50 per
kilogram stikstof waarmee het toelaatbaar stikstofverlies wordt overschreden
is weliswaar voldoende sturend om aanpassingen in het kunstmestgebruik te
bewerkstelligen, maar volstaat niet voor de andere genoemde maatregelen. Daarvoor
is een verhoging tot f 5,–, ofwel € 2,30, noodzakelijk.Aangezien de genoemde, verhoudingsgewijs dure maatregelen ter beperking
van de stikstofverliezen eerst nodig zullen zijn om ook te kunnen voldoen
aan de stikstofverliesnormen zoals deze in 2003 worden aangescherpt, is voorgesteld
om pas met ingang van dat jaar integraal het hogere tarief van kracht te laten
worden. Voor fosfaat kan niet tot 2003 worden gewacht met de wijziging van
de tarifering, in casu het vervallen van het lage tarief van 5,– dat
wordt berekend over de eerste 10 kilogram ontoelaatbaar fosfaatverlies per
hectare. Dat tarief stelt bij de huidige normen reeds onvoldoende zeker dat
de geëigende maatregelen worden getroffen om ontoelaatbare fosfaatverliezen
te voorkomen.Tot slot zij vermeld dat de hoogte van de tarieven bij de komende evaluaties
van het stelsel van regulerende mineralenheffingen steeds een belangrijk punt
van aandacht zal zijn.2.6 Overige onderwerpen betreffende de mineralenheffingenDe leden van de SGP-fractie vragen naar de stand van zaken bij de afhandeling
van de aangiften van de mineralenheffingen over 1998 en 1999. Daarbij vragen
zij over hoeveel kilogrammen fosfaat het tarief van f 10,– is geheven.Dit jaar zal helft van de aangiften over 1998 worden verwerkt; de andere
helft zal komend jaar worden afgehandeld. Voor de aangiften over 1999, die eerst eind augustus 2000 zijn ontvangen, is de definitieve afhandeling
voorzien in 2001 en 2002. Dat betekent dat ten aanzien van de resultaten over
1999 thans nog niets kan worden gemeld.Met betrekking tot 1998 is voor 9,5 miljoen kilogram fosfaat een heffing
van f 10,– per kilogram betaald. Hoewel dit een grote hoeveelheid
is, is enige relativering op haar plaats. In 1998 hadden veel veehouders te
kampen met wateroverlast, als gevolg waarvan zij een groot deel van de geproduceerde
dierlijke meststoffen in het najaar niet, of slechts tegen zeer hoge prijzen,
van het bedrijf konden afvoeren. Dat had een groot overschot aan mest op het
bedrijf tot gevolg, gepaard gaande met een grote belastbare hoeveelheid mineralen.
Omdat deze mest in 1999 alsnog van het bedrijf zal zijn afgevoerd, zal er
dientengevolge bij de bepaling van de belastbare hoeveelheid over 1999 sprake
zijn van een onderschrijding van de verliesnormen. Veehouders die deelnemen
aan de verfijnde heffingen kunnen de heffing over 1998 verrekenen met deze
negatieve belastbare hoeveelheid. Derhalve wordt verwacht dat het uiteindelijk
te betalen bedrag aan heffing aanzienlijk lager zal worden.Deze leden vragen voorts naar het bij sommige boeren voorkomende probleem
dat tussen de aangevoerde en afgevoerde hoeveelheden fosfaat een onverklaarbaar
verschil bestaat, en of het reëel is om dat verschil met f 20,–
per kilogram te belasten.Verschillen tussen de aan- en afvoer van fosfaat op het bedrijf die niet
verklaarbaar zijn, zijn niet in alle gevallen uit te sluiten (vgl. Kamerstukken
II 1995/96, 24 782, nr. 3, blz. 24 en 25). Waar deze verschillen worden
veroorzaakt door toevallige omstandigheden, geldt dat de verrekeningsmogelijkheid
waarin artikel 43 van de Meststoffenwet voorziet uitkomst kan bieden. Eventuele
onrechtvaardigheden worden daarmee uiteindelijk voorkomen. Voorzover er sprake
zou zijn van een structureel probleem, waarvoor thans evenwel geen aanwijzingen
bestaan, ben ik uiteraard bereid hiernaar onderzoek te laten verrichten en
zo nodig te zoeken naar een adequate oplossing.§ 3. Stelsel van mestafzetovereenkomsten3.1 Relatie NitraatrichtlijnDe leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre het aanvullende instrumentarium
van het stelsel van mestafzetovereenkomsten rechtstreeks uit de Nitraatrichtlijn
voortvloeit en in hoeverre andere lidstaten volume-instrumenten naast andere
instrumenten hanteren.Ingevolge artikel 5, vijfde lid, van de Nitraatrichtlijn moeten lidstaten
de aanvullende of verscherpte maatregelen treffen die zij noodzakelijk achten
indien al aanstonds of in het licht van de bij de uitvoering van de actieprogramma's
opgedane ervaring duidelijk wordt dat de in artikel 5, vierde lid, van de
richtlijn bedoelde maatregelen niet toereikend zijn om de doelstellingen van
de richtlijn te verwezenlijken. De lidstaten komt dus bij de keuze van de
aanvullende maatregelen in principe alle vrijheid toe. Wel moeten de lidstaten
ingevolge de tweede volzin van het vijfde lid bij het selecteren van de maatregelen
rekening houden met de doeltreffendheid en kosten ervan ten opzichte van die
van eventuele andere preventieve maatregelen.Dat in Nederland gelet op het intensieve karakter van de veehouderijsector
en de omvang van de totale mestproductie in relatie tot de landelijke gebruiksmogelijkheden
en afzetmogelijkheden voor die mest volumebeleid noodzakelijk is, is reeds
in 1984 onderkend en nadien herhaaldelijk bij onderzoek naar de sturingskracht
van de op het mestgebruik gerichte instrumenten bevestigd. Hierop is in de
subparagrafen 2.3, 2.4 en 7.2 van de memorie van toelichting
nader ingegaan. De keuze voor het stelsel van mestafzetovereenkomsten als
volume-instrument hangt onmiddellijk samen met een aantal voordelen dat dit
instrument heeft. Deze zijn in het bijzonder gelegen in het integrale karakter
van het instrument, in het feit dat de veehouderijsector er zelf voor verantwoordelijk
is om de wijze van mestafzet structureel goed te regelen, alsook in de directe
relatie met de van de Nitraatrichtlijn afgeleide normen voor de gift van dierlijke
mest. Deze voordelen maken dat het hier bij uitstek om een doeltreffend en
proportioneel instrument gaat, dat voldoet aan de criteria van de tweede volzin
van artikel 5, vijfde lid, van de richtlijn.Denemarken kent voor de afzet van overschotmest een met het stelsel van
mestafzetovereenkomsten vergelijkbaar systeem, zij het dat het Deense systeem
op onderdelen verder gaat. In Denemarken wordt namelijk een directe koppeling
gelegd tussen de omvang van de veestapel en de oppervlakte grond die tot het
eigen bedrijf behoort; mestafzetruimte op andere bedrijven telt niet mee.
Een bedrijf met onvoldoende eigen grond kan niet uitbreiden. Het is zelfs
zo dat naarmate de omvang van de veestapel groter wordt, het bedrijf niet
alleen absoluut maar ook relatief steeds meer grond moet verwerven.Voorzover mij bekend is, kennen andere lidstaten dan Denemarken niet een
met de Nederlandse situatie vergelijkbare combinatie van volume-instrumenten
en gebruiksregels. De noodzaak is daartoe in andere lidstaten ook niet direct
aanwezig. Geen enkele andere lidstaat kent immers een veedichtheid die vergelijkbaar
is met die in Nederland.3.2. Berekening stikstofproductieDe leden van de PvdA-fractie vragen of alle betrokken partijen zich konden
vinden in de forfaits voor de stikstofproductie van dieren in het stelsel
van mestafzetovereenkomsten, met inbegrip van de correctie van de berekende
gemiddelde waarden met 10% in 2002 en 5% in 2003 en volgende jaren. Zij vragen
waarom deze forfaits niet al in 2002 worden geëvalueerd. De leden van
de CDA-fractie geven aan de forfaits te hoog te vinden, de GroenLinkse-fractieleden
achten de forfaits daarentegen te laag.De forfaits voor de stikstofproductie zijn gebaseerd op de geprognosticeerde
gemiddelde stikstofuitscheiding door de dieren van de onderscheiden diercategorieën
in 2003. Het gaat hier om een prognose van een werkgroep onder leiding van
prof. Tamminga, waarin deskundigen van zowel de overheid als het landbouwbedrijfsleven
waren vertegenwoordigd. Ook Stichting Natuur en Milieu werd bij de werkzaamheden
betrokken.Bij de prognose is rekening gehouden met autonome ontwikkelingen en met
het effect van de voorgestelde aanscherping van de mestregelgeving op het
stikstofgehalte van de dierlijke meststoffen; zo is bijvoorbeeld te verwachten
dat de veehouders door de aangescherpte verliesnormen nog alerter zullen zijn
op het mineralengehalte van het veevoer. De geprognosticeerde waarden zijn
vervolgens neerwaarts gecorrigeerd in verband met de onvermijdelijke stikstofverliezen
die in de stal en in de mestopslag plaatsvinden door vervluchtiging van stikstofgassen.Omdat het hier gaat om gemiddelden, en er dus in werkelijkheid zowel een
hogere als een lagere stikstofproductie kan worden gerealiseerd, zijn de uiteindelijke
forfaits voor 2002 vastgesteld op 90% van het gemiddelde en voor 2003 en verder
op 95%. Daarmee is een evenwicht gevonden tussen twee tegengestelde belangen.
Enerzijds vergt de noodzaak om een niet-plaatsbaar mestoverschot te voorkomen
een zo direct mogelijke aansluiting van de forfaits op de gemiddelde waarden.
Anderzijds moet worden voorkomen dat er zogenoemde «loze» mestafzetovereenkomsten
zouden moeten worden gesloten voor mest die niet daadwerkelijk wordt geproduceerd. Dit laatste wordt bereikt door het percentage op minder
dan 100% van de gemiddelde stikstofproductie per dier te stellen.Een en ander neemt niet weg dat de productieforfaits een punt van aandacht
blijven. Het ligt in de rede dat, zoals ook de leden van de fractie van PvdA
wensen, de evaluatie van deze forfaits al in 2002 plaatsvindt in plaats van
in 2004. Bij de evaluatie zullen de alsdan beschikbare nieuwe gegevens over
het mestoverschot van de in paragraaf 1.3 aangehaalde groep van deskundigen
worden betrokken.De leden van de PvdA-fractie vragen waarom de productieforfaits niet jaarlijks
worden opgehoogd tot uiteindelijk 100% van de gemiddelde stikstofproductie,
zodat veehouders gestimuleerd worden om hun feitelijke, te hoge stikstofproductie
te verlagen.De precieze hoogte van de productieforfaits is niet van invloed op de
daadwerkelijke productie van stikstof in de dierlijke meststoffen. Het stelsel
van mestafzetovereenkomsten heeft immers niet tot doel om te sturen op de
hoeveelheid stikstof in de geproduceerde dierlijke mest, maar op het aantal
dieren, en daarmee op het potentiële volume aan geproduceerde meststoffen.
Sturing op de gehaltes aan fosfaat en stikstof zelf, wat één
van de mogelijkheden is om de belasting van het milieu door het gebruik van
meststoffen terug te dringen, geschiedt via het stelsel van regulerende mineralenheffingen.De leden van de fracties van het CDA en GroenLinks vragen of in plaats
van de forfaitaire productienormen de feitelijke gegevens over de hoeveelheid
stikstof in de dierlijke meststoffen kunnen gelden indien uit die cijfers
blijkt dat de werkelijke stikstofproductie veel lager is dan de forfaits.
De laatstgenoemde leden wijzen specifiek op de situatie dat de normen van
het heffingenstelsel met 20% worden onderschreden.Het gebruik van forfaits in plaats van werkelijke productiegegevens is
noodzakelijk in een systeem waarin, voorgaand aan de feitelijke productie
van dierlijke mest op een bedrijf, de aanwendings- en afzetmogelijkheden voor
de nog te produceren mest moeten worden verzekerd. Forfaits zijn onontkoombaar,
nu de werkelijke stikstofuitscheiding eerst na afloop van een jaar kan worden
berekend. Met deze werkelijke uitscheiding kan geen rekening worden gehouden
in een systeem waarin juist voorafgaand aan het kalenderjaar al de nodige
maatregelen moeten worden getroffen. Ook aansluiting bij de werkelijke productiegegevens
met betrekking tot het recente verleden is geen reëel alternatief, nu
hier geen garantie aanwezig is dat ook in het nieuwe jaar eenzelfde resultaat
zal worden verkregen.Het gegeven dat in een kalenderjaar de verliesnormen zijn onderschreden
zegt overigens op zichzelf niets over de werkelijke hoeveelheid stikstof in
de geproduceerde dierlijke meststoffen. Daarop zijn immers tal van factoren
van invloed, die niet alleen verband houden met de daadwerkelijke stikstofproductie.Dit laatste is overigens ook de reden waarom uit de gegevens van het stelsel
regulerende mineralenheffingen überhaupt geen conclusies kunnen worden
getrokken ten aanzien van de werkelijke stikstofproductie van de dieren van
de onderscheiden diercategorieën. Daarvoor zou noodzakelijk zijn dat
bepaalde hoeveelheden stikstof in aan het bedrijf geleverde veevoeders aan
bepaalde diercategorieën kunnen worden toegerekend en voorts dat bekend
is welke hoeveelheden stikstof in de op het eigen bedrijf geteelde voedergewassen
aan welke diercategorieën zijn gevoederd. De enige andere denkbare mogelijkheid
om conclusies ten aanzien van de werkelijke stikstofproductie te kunnen trekken,
is om de mest van de onderscheiden diercategorieën afzonderlijk op te
vangen en op basis van weging, bemonstering en analyse de jaarproductie te
bepalen. Berekening van de werkelijke stikstofproductie is dus alleen mogelijk met zeer complexe, voor de veehouderij belastende en onpraktische
aanvullingen op het bestaande stelsel van regulerende mineralenheffingen.De leden van de fractie van GroenLinks vragen of het mogelijk is dat voor
biologische veehouderijen alsook veehouderijen waar een andere soort koeien
dan gebruikelijk, met name Jerseystamboek, wordt gehouden, een lager forfait
komt te gelden.Bij het aangehaalde onderzoek naar de gemiddelde stikstofuitscheiding
in 2003 is vooralsnog niet gebleken dat de hoeveelheid stikstof in de mest
van koeien, gehouden op biologische bedrijven, en van andersoortige koeien,
afwijkt van de doorgaans gehouden rundersoorten. Wel vindt bij stalsystemen
die doorgaans in de biologische veehouderij worden gebruikt een hogere stikstofvervluchtiging
plaats dan in de gebruikelijke stalsystemen. In een extra correctie op de
wettelijke forfaits zal kunnen worden voorzien bij een algemene maatregel
van bestuur die wordt gebaseerd op het voorgestelde artikel 58aq.Ten behoeve van de evaluatie van de productieforfaits in 2002 zal aanvullend
onderzoek worden gedaan naar de daadwerkelijke stikstofproductie in de biologische
veehouderij.3.3 Grond in relatie tot de mestplaatsingsruimteIn het stelsel van mestafzetovereenkomsten is de tot het bedrijf behorende
oppervlakte grond direct bepalend voor de mestplaatsings- en -aanvoerruimte
van het landbouwbedrijf. De leden van de fracties van de PvdA, de VVD en het
CDA vragen naar de invulling van dat begrip. Daarbij speelt de vraag hoe wordt
omgegaan met grondgebruiksverklaringen, met grond van Nederlandse bedrijven
in het buitenland, en, omgekeerd, met grond van buitenlandse bedrijven in
Nederland en met niet bedrijfsmatig gebruikte gronden.Voor de bepaling van de mestplaatsingsruimte en mestaanvoerruimte wordt
rekening gehouden met dezelfde landbouwgrond als bij het stelsel van regulerende
mineralenheffingen. Bepalend is het begrip «tot het bedrijf behorende
oppervlakte landbouwgrond» als gedefinieerd in artikel 1, eerste lid,
onderdeel q, van de Meststoffenwet in samenhang met het voorgestelde derde
lid van dat artikel, welk lid het huidige vierde lid vervangt (artikel I,
onderdeel A, onder 2).Het gaat ingevolge deze bepalingen om in Nederland gelegen landbouwgrond
die in het kader van een normale bedrijfsvoering daadwerkelijk bij het bedrijf
in gebruik is en waarover het bedrijf de beschikking heeft ingevolge eigendom,
een zakelijk gebruiksrecht of een lang- of kortlopende pachtovereenkomst.
Pachtovereenkomsten tellen ingevolge het nieuwe vierde lid van artikel 1 mee
vanaf de goedkeuring of registratie door de grondkamer (eveneens artikel I,
onderdeel A, onder 2).Wil grond tot de mestplaatsingsruimte en de mestaanvoerruimte worden gerekend,
dan is wel steeds vereist dat de desbetreffende grond overeenkomstig artikel
58am van het wetsvoorstel is aangemeld bij het daartoe bevoegde orgaan, naar
verwachting het Bureau Heffingen.In het kader van het stelsel van regulerende mineralenheffingen is een
uitbreiding aan het hiervoor weergegeven wettelijke begrip «tot het
bedrijf behorende oppervlakte landbouwgrond» gegeven in de op artikel
53, onderdeel a, van de Meststoffenwet gebaseerde Regeling landbouwgrond Meststoffenwet.
Deze regeling zal ook van toepassing worden op de grond die in het kader van
het stelsel van mestafzetovereenkomsten meetelt. De Regeling landbouwgrond
Meststoffenwet zal daartoe worden aangevuld en de wettelijke basis voor de
regeling zal worden verplaatst van hoofdstuk IV naar een nieuw
artikel 1a van de Meststoffenwet (artikel I, onderdelen B en W).Concreet betekent deze uitbreiding dat landbouwgrond die daadwerkelijk
in het kader van een normale bedrijfsvoering bij het bedrijf in gebruik is
ook meetelt als sprake is van:• tijdelijk gebruik in het kader van landinrichtings- of reconstructieprojecten;• gebruik op grond van een zogenoemde «grondgebruiksverklaring»;• grond in Duitsland of in België, die binnen 25 kilometer van
de landsgrens is gelegen.De grond in Duitsland telt mee als het landbouwbedrijf daarover beschikt
ingevolge eigendom of een geregistreerde pachtovereenkomst. De grond in België
telt mee als het landbouwbedrijf daarover beschikt ingevolge eigendom of als
deze tot het bedrijf behoort blijkens registratie bij de Vlaamse Mestbank
en bij het Bureau Heffingen, ingevolge artikel 2.2a van de Regeling keuring
en handel dierlijke producten.Voor mest die op deze buitenlandse grond wordt afgezet geldt dus niet
de eis dat deze via een erkende exporteur wordt afgezet; de grond wordt zonder
meer gerekend tot de mestplaatsings- en mestaanvoerruimte.Het op Nederlands grondgebied gelegen deel van een buitenlands bedrijf,
dus ook «losse» landbouwgrond zonder opstallen, wordt ingevolge
artikel 1, tweede lid, van de Meststoffenwet aangemerkt als een afzonderlijk
bedrijf in de zin van de Meststoffenwet (artikel I, onderdeel A, van het onderhavige
wetsvoorstel). Niet-ingezetenen die op het Nederlandse bedrijfsdeel landbouwactiviteiten
beoefenen vallen onder het Nederlands recht. Zij zijn net als Nederlandse
agrariërs heffingplichtig over de ontoelaatbare mineralenverliezen op
het in Nederland gelegen bedrijfsdeel, zij moeten voor het aantal in Nederland
te houden dieren over voldoende plaatsingsruimte voor de geproduceerde dierlijke
meststoffen beschikken en zij dienen aan de in Nederland geldende administratieve
verplichtingen te voldoen. Uiteraard kunnen deze buitenlandse ondernemers
ten aanzien van de in Nederland gelegen gronden ook met veehouders afzetovereenkomsten
afsluiten.Over niet bedrijfsmatig in gebruik zijnde percelen kan ik nog het volgende
opmerken. Als het gaat om andere grond dan landbouwgrond of natuurterrein,
mag daarop ingevolge artikel 2, eerste lid, van het Besluit gebruik dierlijke
meststoffen 1998 geen mest worden aangewend. Deze grond telt dan ook niet
mee voor de mestplaatsings- of mestaanvoerruimte. Gaat het om grond waarop
enige vorm van akker- of tuinbouw of veehouderij wordt uitgeoefend, dan is
ingevolge artikel 1, eerste lid, onderdeel p, van de Meststoffenwet sprake
van landbouwgrond. Gelet op de ruime begripsomschrijving van «bedrijf»
in onderdeel j van voornoemd artikellid zal deze landbouwgrond al snel geacht
worden deel uit maken van een bedrijf. In dat geval kan deze landbouwgrond
worden meegerekend als mestplaatsings- en mestaanvoerruimte, uiteraard mits
de grond is aangemeld overeenkomstig artikel 58am van het wetsvoorstel en
het «bedrijf» als zodanig staat of wordt geregistreerd bij het
Bureau Heffingen.Behalve met de reguliere landbouwgrond wordt ook rekening gehouden met
aangemeld natuurterrein dat in het kader van een beheersregime bij het bedrijf
in gebruik is, bijvoorbeeld voor een extensieve vorm van begrazing. Het begrip
«natuurterrein» is gedefinieerd in artikel 1, eerste lid, onderdeel
v, van de Meststoffenwet; het begrip «tot het bedrijf behorende oppervlakte
natuurterrein» wordt gedefinieerd in het voorgestelde nieuwe onderdeel
w van artikel 1, eerste lid, van de Meststoffenwet (artikel I, onderdeel A,
onder 1).Natuurterrein zonder landbouwkundig gebruik en zonder beheersregime wordt
noch gerekend onder het begrip «tot het bedrijf behorende oppervlakte
landbouwgrond» noch onder het begrip «tot het bedrijf behorende
oppervlakte natuurterrein», en telt dus niet mee voor de mestplaatsings-
en mestaanvoerruimte. De tot het bedrijf behorende oppervlakte landbouwgrond wordt ingevolge
artikel 1, eerste lid, onderdeel x, uitgedrukt in hectares in gemeten maat.
In subparagraaf 4.3 van de memorie van toelichting is aangegeven dat
bij beteelde oppervlakten de paden en voren die voor de teelt noodzakelijk
zijn ook in aanmerking worden genomen. De leden van de PvdA-fractie vragen
of deze toevoeging de meting niet nodeloos ingewikkeld maakt, wat de achterliggende
reden van deze toevoeging is, en in hoeverre wordt aangesloten op de MacSharry-systematiek.Bij gemeten maat gaat het om de netto oppervlakte cultuurgrond; dit wil
zeggen de oppervlakte grond exclusief bedrijfsgebouwen, wateroppervlaktes,
erf, wegen en kavelpaden. Dat bedrijfsgebouwen geen onderdeel uitmaken van
de tot het bedrijf oppervlakte landbouwgrond, volgt ook reeds uit de in artikel
1, eerste lid, onderdeel w, van de Meststoffenwet opgenomen begripsomschrijving.
De in het nieuwe onderdeel o van hetzelfde artikel voorgestelde begripsomschrijving
van «perceel» maakt voorts duidelijk dat het altijd om een aaneengesloten
oppervlakte binnen een topografisch begrensd perceel moet gaan. Harde topografische
grenzen zoals wegen en paden worden derhalve niet in aanmerking genomen bij
het bepalen van de oppervlakte landbouwgrond.Voorzover de grond beteeld is met gewassen, gaat het bij de gemeten maat
om de netto beteelde oppervlakte. Van die oppervlakte worden gebruikelijkerwijs
de voor de teelt noodzakelijke werkpaden en voren – binnen het overigens
aaneengesloten gewasperceel – niet uitgesloten. Deze keuze is bewust
gemaakt om de meting niet onnodig ingewikkeld te maken en omdat over het algemeen
ook niet te vermijden zal zijn dat op deze werkpaden en voren bij het uitrijden
van mest ook mest belandt.Deze – thans reeds ten aanzien van de Meststoffenwet uitgedragen –
interpretatie sluit geheel aan bij het geldende begrippenkader voor de opgave
van percelen die ingevolge de Regeling dierlijke EG-premies en de Regeling
EG-steunverlening akkerbouwgewassen bij de zogenoemde «Aanvraag oppervlakten»
wordt gedaan. Het ligt overigens in de bedoeling om de op grond van het voorgestelde
nieuwe artikel 7a van de Meststoffenwet verplichte opgave van percelen landbouwgrond
en natuurterrein zoveel mogelijk in samenhang en gelijktijdig met de opgaven
in het kader van de «Aanvraag oppervlakten» te laten plaatsvinden.De leden van de fractie van GroenLinks willen weten wanneer de algemene
maatregel van bestuur, bedoeld in het voorgestelde nieuwe artikel 1a, eerste
lid, van de Meststoffenwet kan worden verwacht (artikel I, onderdeel B).Artikel 1a, eerste lid, is gelijkluidend aan het huidige tweede lid van
artikel 1 van de Meststoffenwet. Om wetstechnische redenen is de bepaling
verplaatst. Ingevolge de bepaling kunnen bij of krachtens algemene maatregel
van bestuur nadere regels worden gesteld waaraan landbouwgrond moet voldoen
om te worden aangemerkt als «tot het bedrijf behorende oppervlakte landbouwgrond».De bepaling is bij wet van 2 mei 1997 (Stb. 360) in de Meststoffenwet
opgenomen om, mocht er behoefte bestaan aan een beperking van het begrip «tot
het bedrijf behorende oppervlakte landbouwgrond», bijvoorbeeld om ongewenste
constructies het hoofd te kunnen bieden, de mogelijkheid te hebben relatief
snel – zonder wetswijziging – nadere criteria te kunnen introduceren.
Vooralsnog zie ik geen aanleiding van deze mogelijkheid gebruik te maken. 3.4 Regels omtrent mestafzetovereenkomstenDe leden van de PvdA-fractie spreken hun zorg uit over de bereidheid van
akkerbouwers om dierlijke mest af te nemen en menen dat de wettelijke regeling,
waarin wel in een afnameplicht maar niet in een leveringsplicht wordt voorzien
daaraan een negatieve zin bijdraagt. De leden van de VVD-fractie vrezen bij
het ontbreken van een leveringsplicht voor fraude, waarbij partijen op papier
overeenkomsten aangaan maar zich feitelijk op onverantwoorde wijze van de
mest ontdoen. De leden van de GroenLinkse fractie vragen of er ter bescherming
van de akkerbouwer verplichte regels in het contract gesteld kunnen worden.Aan de mestafzetovereenkomsten zullen zo min mogelijk eisen worden gesteld,
juist om aan de partijen zoveel mogelijk ruimte te laten voor het maken van
nadere afspraken. Voor het in aanmerking nemen van de mestafzetovereenkomst
voor de mestplaatsingsruimte zal in principe volstaan dat de overeenkomst:
1) gegevens bevat ter identificatie van de partijen en bedrijven, 2) gegevens
bevat omtrent de af te zetten hoeveelheid dierlijke mest, uitgedrukt in kilogrammen
stikstof, 3) een afnameplicht bevat voor de akkerbouwer en geen daarmee strijdige
afspraken, 4) bepaalt met ingang van welke datum aflevering van meststoffen
kan plaatsvinden en 5) vóór 1 oktober van het desbetreffende
productiejaar is gesloten en bij het Bureau Heffingen is ingezonden en ontvangen.
Ter voldoening aan het dagplafond zullen overeenkomsten overigens over het
algemeen al vóór aanvang van het productiejaar worden gesloten
en ingezonden. Het verplichte deel van de overeenkomst zal moeten worden gesteld
op een door het Bureau Heffingen ter beschikking gesteld standaardformulier.
Voor het overige zullen partijen in principe vrij zijn te bepalen wat zij
willen. Deze aanvullende contractsbepalingen – die vanzelfsprekend niet
in strijd mogen komen met de hiervoor genoemde eisen – zullen bij het
standaardformulier moeten worden overgelegd. Ik ga er overigens van uit dat
de belangenorganisaties met elkaar voor de eventuele aanvullende contractsvoorwaarden
verschillende standaarden zullen uitwerken, aan de toetsing waarvan ik graag
mijn medewerking zal verlenen.De vrijheid om aanvullende bepalingen te stipuleren geeft de akkerbouwer
de mogelijkheid om voorwaarden aan de levering te verbinden en eisen aan de
mest te stellen die in zijn specifieke bedrijfssituatie het meest passend
zijn. Deze bijzondere eisen kunnen de kwaliteit van de mest betreffen –
welke kan worden verzekerd door levering via een intermediair die de mest
bewerkt of mengt te vragen – en kan ook een leveringsplicht behelzen.
Daarbij moet worden bedacht dat de veehouder in beginsel de vragende partij
zal zijn en dat de akkerbouwer bij de totstandkoming van het contract dus
een sterke onderhandelingspositie toekomt. Contractsvrijheid zal eerder bijdragen
aan de bereidheid van akkerbouwers om mestafzetovereenkomsten aan te gaan,
dan een door de overheid opgelegd keurslijf van een tot in detail uitgewerkte
overeenkomst die allerlei zaken vast voor partijen regelt.Nog los van het feit dat ik niet inzie dat een door de overheid opgelegde
leveringsplicht zou bijdragen aan een grotere acceptatiegraad bij de akkerbouwer,
zie ik, zoals in de memorie van toelichting is aangegeven, ook belangrijke
bezwaren vanuit het oogpunt van handhaving van een dergelijke leveringsplicht
door de overheid. Er kunnen zich immers situaties voordoen waarbij de mest
helemaal niet wordt geproduceerd of waarbij minder mest wordt geproduceerd
dan op basis van de forfaits is berekend. Moet de overheid daar de veehouder
door middel van sancties op aanspreken of eisen dat hij de hoeveelheid mest
alsnog produceert? Dit terwijl de akkerbouwer ook op andere wijze in zijn
bemestingsbehoefte kan voorzien, bijvoorbeeld door het gebruik van kunstmest?
Het komt mij voor dat dergelijke kwesties beter door de partijen zelf kunnen
worden opgelost. En wat ingeval levering geschiedt via een intermediair die
in gebreke blijft maar de mest inmiddels heeft vermengd met mest
van andere veehouders, waarmee de vracht niet langer tot een individuele mestproducent
herleidbaar is. Moet de overheid dan de intermediair aanspreken? Bij duizenden
contracten die jaarlijks worden gesloten zijn dit soort en andere haperingen
bij de nakoming van de leveringsplicht denkbaar; haperingen waar de overheid
moeilijk tegen op zal kunnen treden terwijl de partijen onderling de kwestie
vrijwel altijd in der minne zullen kunnen regelen.Daarbij moet worden bedacht dat voor de werking van het stelsel een afnameplicht
volstaat. Voor de overheid beantwoordt het stelsel aan zijn doel wanneer vaststaat
dat àls de mest wordt geproduceerd en àls de veehouder die mest
kwijt wil, hij ervan verzekerd is dàt hij die mest ook daadwerkelijk
kwijt kan, en wel bij een landbouwer die daarvoor binnen de normen nog ruimte
heeft. In combinatie met het stelsel van regulerende mineralenheffingen zal
dat voorkomen dat de veehouder zich op onverantwoorde van de mest ontdoet.Met de leden van de VVD-fractie ben ik het eens dat de afnameplicht niet
ondergraven mag worden en dat het stelsel niet mag verworden tot een papieren
stelsel. Ingeval partijen onderling afspraken maken die in strijd komen met
de afnameplicht, zal dat dan ook ernstige consequenties hebben. Niet alleen
maken beide partijen zich dan schuldig aan valsheid in geschrift (artikel
227 van het Wetboek van Strafrecht), waarop een maximum gevangenisstraf van
zes jaar staat, ook telt de overeenkomst niet mee voor de mestplaatsingsruimte
van de veehouder. Dit laatste kan betekenen dat de veehouder teveel dieren
heeft gehouden en het verbod van artikel 58aa van het wetsvoorstel heeft overtreden,
waarop eveneens een maximum gevangenisstraf van zes jaar staat. Bij beide
vergrijpen kunnen ook boetes, bijkomende straffen en ontneming van wederrechtelijk
genoten voordeel aan de orde zijn.De leden van de VVD-fractie vragen naar de eventuele gevolgen van een
wijziging van de verliesnormen in 2003 op basis van de evaluatie in relatie
tot reeds afgesloten mestafzetovereenkomsten.De mestafzetovereenkomsten zullen primair zijn afgestemd op de normen
die in het stelsel van mestafzetovereenkomsten de mestplaatsings- en -aanvoerruimte
van een bedrijf bepalen. Deze zijn veel globaler van aard dan de verliesnormen
van het stelsel van regulerende mineralenheffingen. Zij hebben immers vooral
als functie om op eenvoudige wijze een aanvaardbare verhouding te bepalen
tussen enerzijds het aantal dieren en anderzijds de oppervlakte landbouwgrond
waarover de veehouder zelf of via overeenkomsten beschikt, en staan als zodanig
los van de werkelijke meststromen en het werkelijke mestgebruik. In deze globale
benadering wordt dan ook niet gedifferentieerd tussen klei- en veengronden,
droge zand- en lössgronden en andere zand- en lössgronden. Er is
geen reden om de normen die de mestplaatsings- en -aanvoerruimte bepalen te
betrekken in de evaluatie van 2002; bijstellingen worden thans niet voorzien.Een en ander laat onverlet dat – zoals de leden van de VVD-fractie
terecht opmerken – een aanpassing van de verliesnormen wel gevolgen
kan hebben voor de bereidheid bij akkerbouwers om mest af te nemen, althans
in de situatie dat de evaluatie in 2002 zou leiden tot een verdergaande aanscherping
van de verliesnormen dan in het wetsvoorstel reeds is voorzien.Over het algemeen zal de akkerbouwer een aanscherping van de normen kunnen
ondervangen door een verminderd kunstmestgebruik en bovendien mag worden aangenomen
dat de akkerbouwer een zekere veiligheidsmarge in acht neemt bij het aangaan
van de overeenkomsten. Voorts behoeft de akkerbouwer de af te nemen mest niet
zelf te gebruiken; hij kan deze ook doorleveren naar derden, bijvoorbeeld
een intermediair die de mest in opslag neemt of een mestverwerker
of exporteur. Dat kan tevens de oplossing zijn ingeval – zoals de leden
van de PvdA-fractie aangeven – de akkerbouwer wegens zeer slechte weersomstandigheden
geen behoefte aan de mest heeft. De akkerbouwer kan overtollige mest ook zelf
in opslag nemen, voor het volgende jaar een minder grote afnameplicht aangaan
en in dat jaar minder mest aanvoeren, zodanig dat hij een onderschrijding
van de verliesnorm realiseert die in het stelsel van verfijnde mineralenheffingen
kan worden verrekend met de eventuele overschrijding in het voorgaande jaar.
Tot slot kunnen partijen met elkaar overeenkomen dat het contract tussentijds
wordt ontbonden. Dat zal echter betekenen dat de veehouder een nieuwe overeenkomst
moet aangaan om de voorgenomen productieomvang te mogen realiseren.De leden van de PvdA-fractie hebben bij het stelsel van de mestafzetovereenkomsten
een aantal praktische vragen.In antwoord op de vraag van deze leden naar de gevolgen voor de veehouder
ingeval een akkerbouwer zijn bedrijf beëindigt, zij gewezen op de bescherming
die het voorgestelde artikel 58ak de veehouder biedt. Beëindiging van
de uitoefening van de landbouw betekent per definitie dat – bij gebreke
van een bedrijf in de zin van de Meststoffenwet en dus van tot dat bedrijf
behorende landbouwgrond – de mestaanvoerruimte nihil wordt. Aangezien
de akkerbouwer dan geen mestaanvoerruimte meer heeft die ten minste zo groot
is als de hoeveelheid stikstof waarvoor hij contractuele verplichtingen tot
afname is aangegaan, zou hij het verbod van artikel 58ak overtreden en het
risico van strafrechtelijke vervolging lopen. Om dit te voorkomen zal de akkerbouwer
tijdig voor de daadwerkelijke bedrijfsbeëindiging in overleg met de veehouder
treden, opdat in gezamenlijkheid alternatieve afzetmogelijkheden voor de mest
van de veehouder kunnen worden gezocht en – zodra deze mogelijkheden
zijn verzekerd – de mestafzetovereenkomst kan worden ontbonden.De vraag van deze leden heeft tevens betrekking op de situatie van een
bedrijfsoverdracht. Daar biedt artikel 58ak geen bescherming: een bedrijfsoverdracht
waarbij de oppervlakte grond bij het bedrijf in stand blijft, zal niet leiden
tot overtreding van dat artikel. Het is evenwel een feit dat de overeengekomen
hoeveelheid stikstof na de bedrijfsoverdracht niet langer «op grond
van een mestafzetovereenkomst naar een ander bedrijf kan worden afgevoerd»,
aangezien de overeenkomst degene die het bedrijf overneemt niet bindt. Daarom
telt de overeenkomst niet langer mee voor de mestplaatsingsruimte van de veehouder
(zie de artikelen 58ac, onder 2°, 58ad, onder 2°, 58ah, onder 3°,
en 58ai, onder 3°). In deze situatie zijn het geheel de civielrechtelijke
acties die de veehouder bescherming moeten bieden. De veehouder kan de gewezen
akkerbouwer houden aan zijn afnameplicht – en daartoe eisen dat de bedrijfsoverdracht
wordt uitgesteld dan wel dat de akkerbouwer alternatieve mestafzetmogelijkheden
voor de veehouder regelt – en hij kan de akkerbouwer aansprakelijk houden
voor de eventuele schade bij niet-nakoming. De veehouder kan op voorhand zijn
positie nog verder versterken door een clausule in de overeenkomst op te nemen
die bedrijfsoverdracht gedurende de looptijd van de overeenkomst verbiedt,
op straffe van een – privaatrechtelijke – boete. Over het algemeen
zullen partijen in der minne een regeling weten te treffen. Bedrijfsoverdracht
is evenmin als bedrijfsbeëindiging een situatie die zich van de ene op
de andere dag voordoet en het gaat bovendien om uitzonderingssituaties. Partijen
zullen normaliter tijdig op deze situatie kunnen inspelen en geen overeenkomst
sluiten, dan wel – ingeval het om langjarige contracten gaat –
een andere voorziening kunnen treffen.Bij het door de leden van de PvdA-fractie genoemde minnelijk aankopen
of onteigenen van akkerbouwgronden door de overheid, zal door partijen eveneens
in de privaatrechtelijke sfeer een oplossing moeten worden gevonden, ook ter
voorkoming van overtreding van artikel 58ak. Problemen zullen
over het algemeen kunnen worden opgelost binnen de marge die de akkerbouwer
voorzichtigheidshalve en ook in verband met zijn kunstmestgebruik zal aanhouden;
zelden zullen voor de totale mestaanvoerruimte van het akkerbouwbedrijf contracten
zijn aangegaan. Veelal zal de akkerbouwer bovendien vervangende grond verkrijgen
of nog enige tijd het gebruik van de grond behouden. Ook hier geldt overigens
dat de geschetste situatie zich veelal niet van de ene op de andere dag zal
voordoen.In het wetsvoorstel is, zoals de leden van de PvdA-fractie terecht aangeven,
niet geregeld welke van de beide partijen verantwoordelijk is voor de tijdige
inzending van de mestafzetovereenkomst. Het is echter de veehouder die belang
heeft bij de tijdige inzending en die daarvoor dus in het algemeen zorg zal
dragen. De mestafzetovereenkomst telt immers pas na inzending bij het Bureau
Heffingen mee voor de mestplaatsingsruimte (artikel 58am), dus eerst na inzending
kan op basis van de mestafzetovereenkomst productie van dierlijke meststoffen
plaatsvinden.De GroenLinkse fractieleden vragen of een akkerbouwer mest kan weigeren
die niet voldoet aan de vooraf overeengekomen eisen.De akkerbouwer kan inderdaad mest weigeren die niet voldoet aan de overeengekomen
eisen. De veehouder zal er in dat geval voor zorg moeten dragen dat de mest
een zodanige vorm van bewerking ondergaat dat deze wel aan de eisen voldoet,
waarna hij vervolgens de mest opnieuw aan de akkerbouwer kan aanbieden. Denkbaar
is ook dat de veehouder de mest «inruilt» voor mest met een betere
kwaliteit en deze aan de akkerbouwer aanbiedt. Het zal duidelijk zijn dat
hier vaak een belangrijke functie voor de intermediaire sector zal liggen.De plaatsingsruimte, gerelateerd aan deze overeenkomst zal evenwel niet
in aanmerking worden genomen als in de overeenkomst zodanig irreële kwaliteitseisen
worden gesteld dat de veehouder daar in redelijkheid niet aan kan voldoen.
Dergelijke eisen zouden immers de afnameplicht de facto ondergraven.Deze leden vragen tevens om het mogelijk te maken dat de partijen een
mestafzetovereenkomst ontbinden als één van de partijen overschakelt
naar een biologische productiemethode.Partijen kunnen in gezamenlijkheid besluiten om over te gaan tot ontbinding
van de overeenkomst. Het wetsvoorstel legt op dat punt geen beperkingen op.
Ontbinding betekent wel dat de veehouder niet langer op basis van de mestafzetovereenkomst
dieren kan houden en derhalve tijdig andere mestafzetovereenkomsten zal moeten
aangaan ingeval hij zijn productie op hetzelfde peil wil houden. Daarbij moet
er uiteraard rekening mee worden gehouden dat voor het lopende het productiejaar
uiterlijk tot oktober overeenkomsten kunnen worden aangegaan en bij het Bureau
Heffingen kunnen worden ingezonden. Voorts moet bij overeenkomsten met afnemers
in de Nederlandse landbouw rekening worden gehouden met het feit dat ingeval
de ingangsdatum van de overeenkomst na 1 januari van het desbetreffende
productiejaar is gelegen, de mestaanvoerruimte van de wederpartij op basis
van tijdsevenredigheid afneemt (artikel 58aj, derde lid).In het algemeen zullen partijen de omschakeling tijdig kunnen zien aankomen
en voorafgaande aan het productiejaar in goed overleg maatregelen kunnen treffen.3.5 DagplafondDe PvdA-fractieleden hebben een vraag over de inzenddatum voor mestafzetovereenkomsten
in relatie tot het dagplafond. Hoewel mestafzetovereenkomsten in beginsel tot oktober van het productiejaar
zelf kunnen worden gesloten en ingezonden, zal het zogenoemde dagplafond van
het voorgestelde artikel 58af er ten algemene voor zorgen dat de overeenkomsten
al voorafgaand aan het productiejaar worden gesloten. Ingevolge het dagplafond
dient immers op elk moment in het jaar tegenover de aanwezige dieren voldoende
mestplaatsingsruimte in de vorm van eigen grond of mestafzetovereenkomsten
met derden te staan; mestafzetovereenkomsten tellen voor het dagplafond alleen
mee voorzover zij op het desbetreffende moment reeds zijn gesloten en ingezonden
(zie de voorgestelde artikelen 58ah, onder 3°, en 58ai, onder 3°).Alleen de bij het dagplafond gehanteerde marge geeft bij bedrijven met
weinig fluctuatie in de omvang van de veestapel enige ruimte om voor een deel
van de productie nog in het productiejaar zelf overeenkomsten te sluiten.
Verder zal de datum van 1 oktober vooral relevant zijn voor bedrijven die
in de loop van het jaar de productie starten of uitbreiden en pas dan mestafzetovereenkomsten
aangaan. Bedrijven moeten echter wel bedenken dat het naarmate het jaar verder
gevorderd is moeilijker zal worden om nog mestafzetovereenkomsten te sluiten;
daarbij moeten zij ook rekening houden met het feit dat naarmate het contract
later in het jaar ingaat, ook de mestaanvoerruimte van de akkerbouwer als
gevolg van de tijdsevenredigheid kleiner wordt (artikel 58aj, derde lid).De door de leden van de PvdA-fractie geopperde noodregeling ten aanzien
van het dagplafond, voor situaties waarbij zeer slecht weer voor afzetproblemen
zorgt, is naar mijn oordeel niet nodig. Op het moment dat de agrariërs
met het zeer slechte weer worden geconfronteerd zullen de noodzakelijke mestafzetovereenkomsten
op grond waarvan de mestproductie kan plaatsvinden al zijn gesloten. Vervolgens
kan de veehouder de akkerbouwer gewoon aan zijn afnameplicht houden. De akkerbouwer
staan verschillende oplossingen ter beschikking om door die afnameplicht niet
in de problemen te geraken. Op deze mogelijkheden is in de voorgaande subparagraaf
van deze nota naar aanleiding van het verslag in antwoord op een vraag van
de leden van de VVD-fractie ingegaan.De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar een onderbouwing voor
het percentage van 15 bij de bepaling van de hoogte van het dagplafond.Fluctuaties in de omvang van de op het bedrijf aanwezige veestapel zijn
bij een normale bedrijfsvoering niet ongebruikelijk. Voor alle bekende bedrijfssystemen
is nagegaan wat de gemiddelde omvang van deze fluctuaties ten opzichte van
het gemiddeld aantal te houden dieren is. Voor de meeste bedrijfssystemen
bleek een percentage van 15 toereikend te zijn. Een lager percentage zou een
normale bedrijfsvoering feitelijk onmogelijk maken.3.6 Rol intermediairsDe leden van de fracties van de PvdA, de VVD, het CDA, D66, SGP vragen
om nog eens uit een te zetten waarom intermediairs geen functie als partij
bij de mestafzetovereenkomst zou kunnen toekomen. Gelet op de kennis van deze
intermediairs van de mestmarkt en de feitelijke loop van de meststromen zien
deze leden een belangrijke meerwaarde in een dergelijke functie. De CDA-fractieleden
stellen daarbij voor te eisen dat intermediairs niet meer mest aan de aanbodzijde
mogen contracteren dan de hoeveelheid mest waarvoor zij afzet hebben geregeld
in de vorm van plaatsingsruimte in de Nederlandse landbouw, export en verwerking.Intermediairs komt in het kader van de voorgestelde maatregelen een zeer
belangrijke functie toe als bemiddelaar bij de totstandkoming van overeenkomsten, distributeur, bewerker et cetera. Het wetsvoorstel voorziet
tevens in een rol voor intermediairs als contractpartij bij afzet van mest
buiten de Nederlandse landbouw – export, verwerking. Voor afzet binnen
de Nederlandse landbouw is evenwel een directe contractuele relatie tussen
de veehouder en één of meer akkerbouwers of andere veehouders
met voldoende mestplaatsingsruimte vereist.Van een functie als contractant is afgezien, omdat het moeilijk is om,
als er iets fout zit in de relatie tussen de intermediair en de akkerbouwer,
een specifieke veehouder daarop aan te spreken en in te grijpen in de omvang
van diens productie: de intermediair zal immers met tientallen of mogelijk
honderden veehouders overeenkomsten hebben gesloten. De effectiviteit van
het stelsel van mestafzetovereenkomsten is daarmee dus in het geding. Daar
komt bij dat het in subparagraaf 4.4 van de memorie van toelichting geschetste
plan, zoals dat destijds is gepresenteerd door de intermediairs – verenigd
in CUMELA – zelf, een aantal bijzondere afbreukrisico's geeft. CUMELA
wilde dat de totale hoeveelheid mest waarvoor een intermediair contracten
met veehouders kan aangaan in belangrijke mate wordt bepaald op basis van
in het verleden door de intermediair gerealiseerde mestafzet. Dat geeft evenwel
onvoldoende garantie dat tegenover de hoeveelheid stikstof die een veehouder
produceert voldoende landbouwgrond staat om de stikstof binnen de normen van
de Nitraatrichtlijn aan te kunnen wenden. Het verleden zegt immers onvoldoende
over toekomstige mestafzetmogelijkheden. Bovendien zou de grond van dezelfde
akkerbouwer dan in het stelsel tweemaal kunnen worden meegerekend als mestplaatsingsruimte,
namelijk op basis van de afzet die daarop in het verleden door een intermediair
heeft plaatsvonden en op basis van een inmiddels direct met een veehouder
gesloten overeenkomst. Tot slot zou het plan kunnen leiden tot een bevoordeling
van de intermediairs die thans reeds op de mestmarkt opereren ten opzichte
van nieuwkomers; een dergelijke marktafscherming is niet geoorloofd.Inmiddels zijn er ook plannen gepresenteerd door mestafzetcoöperaties
van veehouders, die afwijken van het destijds door CUMELA gepresenteerde plan
en die meer overeenkomst vertonen met de door de CDA- fractieleden gedane
suggestie. Het gaat hier om coöperaties die 1-op-1 de afzet van de mestoverschotten
van de aangesloten veehouderijbedrijven willen verzekeren door:• mestafzetovereenkomsten met in Nederland gelegen landbouwbedrijven
met voldoende mestplaatsingsruimte;• export van pluimveemest via erkende exporteurs;• mestverwerking door erkende mestverwerkers gevolgd door afzet buiten
de landbouw.Daarbij is voorgesteld om in een «buffer» te voorzien voor
het geval er zich aan de afzetkant tegenvallers voordoen, door meer contracten
met akkerbouwers te sluiten dan strikt noodzakelijk is.Mij is gebleken dat deze plannen ook binnen de huidige systematiek van
het wetsvoorstel kunnen worden verwezenlijkt. De coöperatie kan immers
als een soort «makelaar» de aangesloten veehouders direct «koppelen»
aan een of meer van de afzetmogelijkheden die de coöperatie in portefeuille
heeft. Zij kan – bijvoorbeeld op geautomatiseerde wijze – overeenkomsten
tot stand brengen tussen elk van de veehouders en één of meer
akkerbouwers, erkende exporteurs of erkende mestverwerkers. Zij stelt de –
gestandaardiseerde – overeenkomsten op papier en laat deze door de partijen
tekenen. Denkbaar is zelfs dat de coöperatie door de afnemende partijen
wordt gemachtigd namens hen te tekenen. Met de overeenkomsten is voldaan aan
de eis dat contractueel de mogelijkheid tot afzet van de geproduceerde mest
is verzekerd. Vervolgens kan de coöperatie haar functie vervullen om
de daadwerkelijke distributie op optimale wijze te verzorgen, waarbij de werkelijke
meststroom niet de afzetovereenkomsten hoeft te volgen; op de daadwerkelijke
meststromen worden de bedrijven aangesproken via het stelsel van regulerende
mineralenheffingen. Voor de vervulling van de distributietaak
kan de coöperatie afzonderlijke afspraken met de betrokken partijen vastleggen.De vraag is vervolgens aan de orde of uitgaande van een systeem waarbij
tegenover de aanbodzijde steeds voldoende gegarandeerde afzetmogelijkheden
staan, aan de intermediair ook een functie als partij bij de mestafzetovereenkomst
zou kunnen toekomen, zonder wezenlijk afbreuk te doen aan de effectiviteit
en handhaafbaarheid van het stelsel. Daartoe zouden aan het systeem naar mijn
oordeel ten minste de volgende eisen moeten worden verbonden.1. Afzetovereenkomsten van veehouders met intermediairs tellen alleen
mee als:a. de intermediair door mij is erkend ènb. de hoeveelheid mest tot afname waarvan de intermediair zich bij de
overeenkomst verbindt valt binnen de totale hoeveelheid waarvoor de erkenning
is afgegeven.2. De hoeveelheid waarvoor de intermediair wordt erkend is gekoppeld aan
een 100% dekking in de vorm van bij de erkenningsaanvraag aangetoonde afzetmogelijkheden
op basis van overeenkomsten met akkerbouwers of met erkende mestverwerkers
of exporteurs.Voorts kan de voorwaarde van een buffer in de vorm van extra afzetovereenkomsten
om het onverhoopt later wegvallen van afzetmogelijkheden op te kunnen vangen
bijdragen aan een versterking van het systeem. Het erkenningsvereiste is van
belang voor de kenbaarheid voor veehouders met welke intermediairs contracten
kunnen worden gesloten en biedt voorts een belangrijk aangrijpingspunt om
vóóraf te kunnen toetsen of de afzet van de mest door de intermediair
daadwerkelijk is verzekerd. Dat laatste is essentieel, omdat het zeer moeilijk
zal zijn om ingeval een intermediair met enkele honderden veehouders contracten
heeft afgesloten en er vervolgens in het traject tussen intermediair en afnemer
iets fout gaat, individuele veehouders daarop aan te spreken in die zin dat
deze hun productie zouden moeten inkrimpen of verplicht zouden worden nieuwe
afzetmogelijkheden te regelen. Veelal zal het ook al te laat zijn om nog maatregelen
bij de veehouder door te voeren, zodat feitelijk – in strijd met de
doelstelling van het stelsel – de situatie van onevenwichtigheid tussen
productie en afzet moet worden geaccepteerd en alleen nog sancties aan de
orde kunnen zijn.Bij voldoening aan de genoemde eisen valt een aantal belangrijke bezwaren
uit een oogpunt van effectiviteit en handhaafbaarheid weg, en van bepaalde
erkenningsvoorwaarden – zoals bijvoorbeeld een accountantsverklaring
met betrekking tot de contractueel geregelde afzetmogelijken – zal zelfs
enige versterking van het systeem uit kunnen gaan. Voorts kan ik onderschrijven
dat ontegenzeggelijk een aantal voordelen is verbonden aan de aanvaarding
van intermediairs als contractpartij, gegeven hun kennis van de mestmarkt,
de vereveningsmogelijkheden tussen kosten voor duurdere en goedkopere oplossingsrichtingen
en de betere aansluiting bij de werkelijke meststromen. Ik zie evenwel ook
een aantal nadelen en risico's:• Het verband tussen de mestproductie en de veehouder en de door
de normen van de Nitraatrichtlijn bepaalde afzetruimte bij de akkerbouwer
is minder direct, wat mogelijk afbreuk doet aan de acceptatie van de Nederlandse
aanpak in Brussel.• De veehouder is niet meer direct aanspreekbaar ingeval de akkerbouwer
over onvoldoende plaatsingsruimte blijkt te beschikken. De eis van een buffer
bij de intermediair lijkt daar – in combinatie met de strafbaarstelling
van de akkerbouwer die teveel mest contracteert – evenwel een adequaat
antwoord op te zijn.• De wetssystematiek wordt complexer, er ontstaat een extra groep
ondernemingen waarop de handhavingsinspanning zich zal moeten richten en het
lopende traject voor de tijdige uitvoering van de wettelijke maatregelen wordt
extra belast. • Het zal moeilijk zijn om een en ander nog vóór 2002
te realiseren. Het tijdpad is krap. Het regelgevingstraject voor een eventuele
voorziening moet nog worden gestart. De erkenningverlening en het insturen
van op de voorgeschreven wijze opgestelde mestafzetovereenkomsten kunnen pas
plaatsvinden nadat de wet door beide Kamers is aanvaard en in werking is getreden.
Een intermediair moet vóórdat erkenningverlening überhaupt
aan de orde kan zijn eerst afzetovereenkomsten met akkerbouwers, verwerkers
en exporteurs hebben gesloten. Deze overeenkomsten moeten vervolgens worden
getoetst op voldoening aan alle eisen en bovendien moeten ook eerst de verwerkers
en exporteurs waarmee wordt gecontracteerd op basis van hun bedrijfsplannen
zijn beoordeeld en erkend. Daarna pas kan de erkenning van de intermediair
zelf plaatsvinden en vervolgens pas kunnen door intermediairs overeenkomsten
met veehouders worden aangegaan. Als dit alles niet tijdig voor 2002 is afgerond,
zal bij aanvang van het systeem bij veel veehouders onduidelijkheid bestaan
over de toegestane omvang van de productie, wat fnuikend is voor het draagvlak
en de effectiviteit van het stelsel.Gegeven deze nadelen en risico's èn gegeven het feit dat de voorziening
feitelijk niet noodzakelijk is omdat de mestafzetcoöperaties hun plan
ook kunnen realiseren binnen de bestaande wettelijke systematiek, komt mij
een wijziging van het wetsvoorstel waarbij de intermediairs als contractpartij
worden toegelaten minder raadzaam voor.3.7 Mestverwerking en mestexportDe leden van de VVD-fractie vragen naar de stand van zaken met betrekking
tot de krachtens artikel 58ae van het wetsvoorstel vast te stellen algemene
maatregel van bestuur waarin de erkenningsvoorwaarden voor mestverwerkers
en exporteurs worden neergelegd. Ook vragen zij naar de termijn waarbinnen
verwerkingssystemen kunnen worden gecertificeerd en naar de relatie met certificeringssystemen
van het bedrijfsleven.Er moet een duidelijk onderscheid worden gemaakt tussen enerzijds de erkenningsregeling
van de rijksoverheid zoals deze zal worden neergelegd in de algemene maatregel
van bestuur en anderzijds certificeringssystemen van het bedrijfsleven.De erkenningsregeling heeft betrekking op een individuele verwerker of
exporteur en niet op een bepaald systeem. De regeling dient uitsluitend als
middel voor de overheid om vooraf te kunnen toetsen of een verwerker of exporteur
voldoende zekerheid biedt dat de aan hem geleverde mest daadwerkelijk buiten
de Nederlandse landbouw wordt afgezet en derhalve niet de Nederlandse mestmarkt
zal belasten. Deze zekerheid is in het stelsel van eminent belang, aangezien
veehouders op basis van mestafzetovereenkomsten met erkende mestverwerkers
en exporteurs mest kunnen produceren zonder dat tegenover die productie gegarandeerde
afzetmogelijkheden op eigen grond of op grond van andere landbouwers met voldoende
mestplaatsingsruimte staan. Een belangrijk element is het door de mestverwerker
en de exporteur bij de erkenningsaanvraag – en na erkenningverlening
vervolgens jaarlijks voor aanvang van het volgende productiejaar – over
te leggen bedrijfsplan. Voorzover het de mestverwerker betreft, zal in dat
plan inzicht moeten worden verschaft in de wijze van verwerking, de verwerkingscapaciteit,
het realiteitsgehalte van de afzetmarkt voor de bij verwerking ontstane producten,
de benodigde bedrijfsmiddelen, waaronder vergunningen, de financiële
situatie van het de onderneming et cetera. Voorts zal de mestverwerker moeten
waarborgen – bijvoorbeeld door aansluiting bij een waarborgfonds of
financiële zekerheidstellingen – dat de veehouder ingeval van calamiteiten
bij de verwerker geen schade lijdt en geen afzetproblemen met zijn mest krijgt.
Aan de eenmaal verleende erkenning zullen nadere voorwaarden worden
verbonden. Deze zullen onder meer betrekking hebben op de termijn waarbinnen
de verwerking en afzet van het verwerkingsproduct buiten de Nederlandse landbouw
moeten hebben plaatsgevonden, en op de wijze waarop dat moet worden aangetoond.
De krachtens artikel 58ae vast te stellen algemene maatregel van bestuur,
houdende de erkenningsvoorwaarden, wordt momenteel ingevuld. Daarbij wordt
het bedrijfsleven regelmatig geconsulteerd. De maatregel zal naar verwachting
begin november voor commentaar aan de maatschappelijke organisaties worden
voorgelegd. De adviesaanvraag aan de Raad van State zal kunnen plaatsvinden
als het wetsvoorstel door de Tweede Kamer is goedgekeurd (aanwijzing 280 van
de aanwijzingen voor de regelgeving). De daadwerkelijke erkenningverlening
zal naar verwachting in het tweede kwartaal van 2001 kunnen aanvangen.De certificeringsregelingen van het bedrijfsleven dienen een heel ander
doel dan de erkenningsregeling, namelijk om bij potentiële afnemers vertrouwen
te wekken in de kwaliteit van het product door het afgeven van garanties op
dat punt. Op deze manier kan de afzetmarkt voor de verwerkings- en exportproducten
worden vergroot. Certificering kan ook een rol spelen bij de verlening van
vergunningen, zowel voor de oprichting van de verwerkingsinrichting zelf als
voor de toelating van het eindproduct door andere landen in het kader van
de veterinaire of afvalstoffenwetgeving. Door certificering kunnen de verwerkers
en exporteurs namelijk vaak sneller de benodigde gegevens omtrent het verwerkingsprocédé
en het eindproduct aan de bevoegde instanties overleggen. Dit kan de vergunningverlening
versnellen. Certificering geeft echter geen zekerheid over de daadwerkelijke
afzet van het product buiten de Nederlandse landbouw. Ook hier kan certificering
hoogstens een bijdrage leveren aan het versnellen van het afgeven van erkenningen.De leden van de fracties van de VVD, het CDA en de SGP hebben vragen over
het verloop van de vergunningverlening voor mestverwerkingsinstallaties en
over de afstemming tussen rijksoverheid en decentrale overheden. Deze leden
wijzen op het belang van mestverwerking voor de realisatie van evenwicht op
de mestmarkt, waarbij de leden van de SGP-fractie menen dat deze oplossingsrichting
meer moet worden gestimuleerd.Mestverwerking en mestexport kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan
de realisatie van evenwicht op de landelijke mestmarkt. In de eerder aangehaalde
brief die ik samen met mijn ambtgenoot van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer op 10 september 1999 aan de Tweede Kamer zond, is aangegeven
dat naar schatting 18 miljoen kilogram stikstof in de vorm van dierlijke mest
via export, al dan niet na be- of verwerking, buiten de Nederlandse landbouw
zal worden afgezet. Er is nog geen reden om dit cijfer bij te stellen.Het belang van mestverwerking – naast mestexport – laat onverlet
dat de afzet van mestoverschotten een verantwoordelijkheid is van het bedrijfsleven
zelf. Als het bedrijfsleven de mestafzet wil regelen door gebruikmaking van
mestbe- en verwerking, dan wordt zulks gefaciliteerd binnen het stelsel van
mestafzetovereenkomsten. Er is evenwel geen plaats voor financiële ondersteuning
door de overheid. Daarbij zij eraan herinnerd dat de Commissie van de Europese
Gemeenschappen steunverlening aan mestverwerkingsinrichtingen niet aanvaardbaar
acht.Het belang van mestverwerking laat uiteraard ook onverlet dat de oprichting
van mestverwerkingsinrichtingen in overeenstemming zal moeten zijn met eisen
zoals neergelegd in de milieuwetgeving, de ruimtelijke ordeningswetgeving
en de woningwetgeving. De verantwoordelijkheid voor de verlening van de bouw-
en milieuvergunningen voor de oprichting van een mestverwerkingsinstallatie
ligt primair bij de gemeentelijke en provinciale overheden. Navraag bij de
provincies leert dat er nog maar weinig vergunningaanvragen zijn
ingediend, naar schatting twintig, en weinig vergunningen zijn verleend, naar
schatting vijf. Tot nu toe is vaak sprake van terughoudendheid bij het afgeven
van vergunningen. Dat houdt met name verband met het gebrek aan informatie
over de emissies die samenhangen met de verschillende verwerkingstechnieken
en met het ontbreken van een duidelijk toetsingskader. Voor de aanvragers
van de vergunning zelf is een knelpunt de onbekendheid met de te doorlopen
procedures.Om aan deze knelpunten tegemoet te komen:• wordt de Inspectierichtlijn mestverwerking 1992 geactualiseerd,
waarbij – zonder afbreuk te doen aan de bevoegdheden van de decentrale
overheden – een zoveel mogelijk uniforme benadering wordt nagestreefd.
De uiteindelijke bevoegdheid voor het afgeven van bouw- en milieuvergunningen
blijft echter bij de plaatselijke overheid – gemeenten, provincies –
liggen;• is door de rijksoverheid een leidraad ontwikkeld, waarin de procedure
van de vergunningverlening is beschreven.Voorts is er in april 2000 een regiegroep mestverwerking ingesteld om
op landelijk niveau de eisen die de verschillende overheden stellen aan mestverwerking
op elkaar af te stemmen. De regiegroep is samengesteld uit vertegenwoordigers
van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
en mijn departement, en van het InterProvinciaal Overleg, de Vereniging Nederlandse
Gemeenten, de Unie van Waterschappen, LTO-Nederland, de Nederlandse Vakbond
voor Varkenshouders en de Stichting Natuur en Milieu. De verwachting is dat
de regiegroep in december 2000 haar taken zal hebben afgerond.De leden van de CDA-fractie informeren naar de reden van het bij export
aan de orde zijnde onderscheid tussen pluimveemest en varkensmest.Het onderscheid hangt onmiddellijk samen met Europese veterinaire voorschriften
gesteld in de zogenoemde «bezemrichtlijn» (Richtlijn 92/118/EEG
van de Raad van 17 december 1992 tot vaststelling van de veterinairrechtelijke
en de gezondheidsvoorschriften voor het handelsverkeer en de invoer in de
Gemeenschap van produkten waarvoor ten aanzien van deze voorschriften geen
specifieke communautaire regelgeving geldt als bedoeld in bijlage A, hoofdstuk
I, van Richtlijn 89/662/EEG en, wat ziekteverwekkers betreft, van Richtlijn
90/425/EEG; PbEG L 62).Ingevolge deze richtlijn is:• export van onverwerkte mest niet toegestaan, met uitzondering van
pluimveemest en paardenmest;• export van verwerkte mest wel toegestaan, mits aan de in de richtlijn
beschreven eisen is voldaan.De wijze van mestverwerking dient zodanig te zijn dat in ieder geval alle
ziekteverwekkers in de mest zijn gedood.De leden van de PvdA-fractie vragen of met het verlenen van een erkenning
aan een mestverwerker of exporteur de maximum hoeveelheid te contracteren
dierlijke meststoffen voor een bepaalde tijd vast ligt, ook ingeval onverwacht
een ruimere afzetmogelijkheid ontstaat.De erkenning zal waar het gaat om een reële verruiming – na
erkenningverlening – van de afzetmogelijkheden voor een verwerker of
een exporteur niet verstarrend mogen werken. Een verruiming van de afzetmogelijkheden
zal nog lopende het jaar gevolgen moeten hebben voor de maximum hoeveelheid
waarvoor mestafzetovereenkomsten met veehouders kunnen worden aangegaan. De
verwerker of exporteur zal daartoe door overlegging van aanvullende gegevens
aannemelijk moeten maken dat is voldaan aan de randvoorwaarden die zekerheid
moeten bieden dat de extra af te nemen hoeveelheid dierlijke meststoffen daadwerkelijk buiten de Nederlandse landbouw zal worden afgezet. Of dat overlegging
van een geheel nieuw bedrijfsplan vergt dan wel een eenvoudige aanvulling
op dat bedrijfsplan, wordt thans bezien bij de uitwerking van de algemene
maatregel van bestuur, gebaseerd op het voorgestelde artikel 58ae van de Meststoffenwet.De leden van de fractie van D66 vragen of bij de afzet buiten de Nederlandse
landbouw ook sprake is van een afnameplicht en geen leveringsplicht.In het kader van het voorgestelde artikel 58ae geldt een leveringsplicht.
Alleen die hoeveelheid mest die daadwerkelijk aan een erkende exporteur of
mestverwerker is afgeleverd, of – ingeval de mestproducent zelf is erkend –
door de mestproducent onomkeerbaar is verwerkt of is geëxporteerd, wordt
in mindering gebracht op de dierlijke mestproductie waar tegenover ingevolge
het voorgestelde artikel 58aa steeds voldoende mestplaatsingsruimte moet staan
in de vorm van eigen grond of afzetovereenkomsten met andere Nederlandse landbouwbedrijven
die over voldoende mestplaatsingsruimte beschikken. Ook de erkende mestverwerker
en erkende exporteur is in het kader van de erkenningsvoorwaarden gehouden
om de mest daadwerkelijk buiten de Nederlandse landbouw af te zetten.Deze leveringsplicht ligt in de rede: er wordt hier immers mestproductie
toegestaan waarvoor geen plaatsingsruimte in Nederland is verzekerd. Alleen
bij daadwerkelijke afzet buiten de Nederlandse landbouw is zeker gesteld dat
het evenwicht op de Nederlandse mestmarkt niet wordt verstoord.De leden van de VVD-fractie vragen wat het nut van het mineralenaangiftesysteem
is voor producenten waaraan een erkenning is verleend, of die de dierlijke
meststoffen afzetten aan een erkende exporteur of verwerker.Het belang van het stelsel van regulerende mineralenheffingen is voor
bedrijven die opteren voor mestverwerking of -export beslist niet minder dan
voor andere bedrijven. Dit systeem waarborgt immers dat aangetoond kan worden
dat de dierlijke meststoffen daadwerkelijk zijn verwerkt of geëxporteerd,
of zijn afgeleverd aan een verwerker. Een erkenning in het kader van het stelsel
van mestafzetovereenkomsten waarborgt daarentegen primair dat de producent
de mogelijkheid heeft tot verwerking of export.Daarnaast biedt het mineralenaangiftesysteem inzicht in de vraag of de
agrariër, gegeven de aanvoer en productie van mineralen op zijn bedrijf,
al dan niet voldoende mineralen van zijn bedrijf heeft afgevoerd.§ 4. Afschaffen dierrechtenDe leden van de fracties van de PvdA en het CDA zijn het eens met het
uitgangspunt dat voorkomen moet worden dat er een onnodige stapeling van instrumenten
plaatsvindt die gericht zijn op de realisatie van dezelfde doelstelling, te
weten: evenwicht tussen de landelijke omvang van de mestproductie en de aanwendings-
en afzetmogelijkheden voor die mest. In het wetsvoorstel wordt daarom voorzien
in het vervallen van de varkensrechten, pluimveerechten en mestproductierechten
in 2005. Deze hebben, als het stelsel van mestafzetovereenkomsten zich in
de praktijk inmiddels heeft bewezen, geen meerwaarde meer (artikelen I, onderdeel
AA, III en IV). Het vervallen van de dierrechten zal een belangrijke lastenverlichting
voor het bedrijfsleven betekenen en tevens de belasting van het uitvoerings-
en handhavingsapparaat verminderen.De leden van de PvdA-fractie zijn er voorstander van om de expiratie van
de genoemde dierrechten te clausuleren door deze te verbinden aan de voorwaarde dat er in 2005 evenwicht op de mestmarkt is. De leden van
de SGP-fractie vragen om een evaluatiemoment in 2004. De GroenLinkse fractieleden
willen zekerheidshalve de dierrechten nog enkele jaren langer in stand houden.Naar mijn oordeel is er geen aanleiding om het expireren per 2005 van
de stelsels van dierrechten nader te clausuleren, noch om de expiratiedatum
uit te stellen.Voorafgaand aan de aanscherping van de mestnormering in 2002 en 2003 zal
voor een belangrijk deel evenwicht op de landelijke mestmarkt worden verwezenlijkt,
via de bedrijfsbeëindigings- en opkoopregelingen in het kader van het
zogenoemde flankerend beleid.In 2002 wordt het stelsel van mestafzetovereenkomsten ingevoerd om dat
evenwicht te behouden. Uit de definitieve ex-ante-evaluatie van de sturingskracht
van dat stelsel door het Expertisecentrum Rechtshandhaving is gebleken dat
het stelsel van mestafzetovereenkomsten, in combinatie met het stelsel van
regulerende mineralenheffingen voldoende sturingskracht heeft. Dit is het
geval in een situatie van evenwicht op de mestmarkt en zelfs in een situatie
waarin sprake is van een beperkte onevenwichtigheid. In beide situaties wordt
het stelsel van mestafzetovereenkomsten in staat geacht om vraag en aanbod
op de mestmarkt voorafgaand aan een productiejaar te reguleren.Na invoering van het stelsel van mestafzetovereenkomsten zullen de stelsels
van dierrechten nog gedurende drie jaar als extra plafond worden gehandhaafd.
Deze periode geeft voldoende tijd voor het stelsel van mestafzetovereenkomsten
om zich in de praktijk te bewijzen en om – mochten zich onverhoopt toch
problemen of onverwachte ontwikkelingen voordoen – in voorkomend geval
nadere maatregelen te treffen. Thans bestaat er evenwel geen enkele aanleiding
voor het vermoeden dat dergelijke nadere maatregelen noodzakelijk zouden zijn.
Het is derhalve verstandig om al zoveel mogelijk duidelijkheid naar de sector
toe te verschaffen en de expiratiedatum van 1 januari 2005 in de wet vast
te leggen, opdat de sector bij investeringsbeslissingen een duidelijk richtpunt
heeft.Uiteraard zal de vinger aan de pols worden gehouden. Ingevolge artikel
68 van de Meststoffenwet wordt elke twee jaar over de werking van de wet verslag
gedaan aan de beide Kamers der Staten-Generaal. Overeenkomstig deze bepaling
zal onder meer in 2004 een evaluatieverslag worden uitgebracht.In reactie op de uitspraak van de leden van de PvdA-fractie dat het afschaffen
van de stelsels van dierrechten niet mag leiden tot schadeclaims, zij opgemerkt
dat nimmer valt uit te sluiten dat individuele veehouders een civiele procedure
tegen de Staat starten. Naar mijn stellige overtuiging is er evenwel geen
redelijke grond voor enige vorm van compensatie, zoals ook is betoogd in subparagraaf 5.4
van de memorie van toelichting.Dat geldt niet alleen voor de bedrijven die destijds door het instellen
van productierechten op basis van «grandfathering» rechten en
daarmee vermogenswaarde om niet toebedeeld hebben gekregen. Het geldt evenzeer
voor bedrijven die hebben geïnvesteerd in rechten ten behoeve van uitbreiding
van hun productie of ten behoeve van het opstarten van een bedrijf. De –
overigens zeer geleidelijke – daling van de waarde van de productierechten
in de periode tot 1-1-2005 tot nihil, zal voor de betrokken bedrijven slechts
beperkte gevolgen hebben, aangezien de bedrijven met de mogelijkheid van het
vervallen van de productierechten rekening hebben kunnen houden bij de verwerving
van deze rechten en de investering bovendien fiscaal kunnen afschrijven. Daarbij
is sprake van een zeer ruime overgangstermijn.In antwoord op de vraag daarover van de leden van de fractie van de VVD
zij opgemerkt dat het in voornoemde subparagraaf van de memorie van toelichting
gestelde, namelijk dat van de zijde van de overheid nimmer het vertrouwen
is gewekt dat eenmaal verworven productierechten een rustig bezit zouden vormen,
ook geldt voor productierechten die tussen 10 juli 1997 en 10 september 1999
door de varkenshouders zijn verworven. De brief van 10 juli 1997 (Kamerstukken
II 1996/97, 25 448, nr. 1) zelf gaf al weinig aanleiding voor het vertrouwen
in het rustige bezit van productierechten. Tussen 10 juli 1997 en de inwerkingtreding
van de Wet herstructurering varkenshouderij op 1 september 1998 zijn niet
of nauwelijks productierechten door varkenshouders verworven, in verband met
het feit dat in de brief van 10 juli 1997 al werd aangegeven dat deze verwerving
niet tot een hoger varkensrecht zou kunnen leiden. De na 1 september 1998
door varkenshouders gestarte civiele procedures strekkende tot buitenwerkingstelling
van de wet – welke buitenwerkingstelling gedurende bijna een jaar een
feit is geweest – konden evenmin de varkenshouders bevestigen in het
vermoeden dat de varkensrechten een rustig bezit zouden vormen. Daar komt
bij dat de regering bij de parlementaire behandeling van de Wet herstructurering
varkenshouderij eind 1997 uitdrukkelijk heeft overwogen dat het stelsel van
varkensrechten niet langer zal worden gehandhaafd dan voor het realiseren
van de doelstellingen strikt noodzakelijk is, en dat in verband daarmee een
periodieke evaluatie van de wet wordt voorzien (Kamerstukken II 1997/98, 25 746,
nr. 3, p. 76). Zulks mede tegen de achtergrond dat al eerder door de regering
was aangegeven dat op termijn een overgang naar een systeem van mestafzetrechten –
waarop door de Tweede Kamer al bij motie van de leden Ter Veer, Blauw en Huys
was aangedrongen (Kamerstukken II 1995/96, 24 445, nr. 15) – wordt
ondersteund en dat de mogelijkheden daartoe samen met het bedrijfsleven zouden
worden onderzocht (Kamerstukken II 1995/96, 24 426, nr. 5, blz. 2; zie
ook Kamerstukken II 1995/96, 24 445, nr. 26, blz. 6). Bij de parlementaire
behandeling van de wet van 2 mei 1997, houdende wijziging van de Meststoffenwet
(Stb. 360), is op aandringen van de Tweede Kamer 2000 aangegeven als het jaar
waarna de regering een systeemwijziging van mestproductierechten naar afzetrechten
denkbaar acht (kamerstukken II 1996/97, 24 782, nr. 5, blz. 32).De leden van de SP-fractie vinden de mestproductierechten, varkensrechten
en pluimveerechten een heel mooi en eenvoudig sturingsmechanisme en zijn tegenstander
van de vervanging van dit sturingsmechanisme door een stelsel van mestafzetovereenkomsten.Het volume-instrumentarium gekoppeld aan de dierrechten heeft tot nu toe
een zeer belangrijke en onmisbare functie vervuld in het mestbeleid en zal
dat in de periode tot 2005 ook blijven doen. Dat laat onverlet dat zowel de
juridische procedures met betrekking tot de Wet herstructurering varkenshouderij
als de discussie met de Commissie van de Europese Gemeenschappen over de implementatie
van de Nitraatrichtlijn aanleiding hebben gegeven tot een herbezinning op
dat instrumentarium. Deze herbezinning – waarop uitvoerig wordt ingegaan
in paragraaf 2 van de memorie van toelichting – heeft geleid tot
de conclusie dat in de toekomst moet worden overgestapt naar een nieuw volume-instrumentarium,
namelijk het stelsel van mestafzetovereenkomsten. Het stelsel van mestafzetovereenkomsten
heeft in vergelijking met de bestaande dierrechten een aantal belangrijke
voordelen, waarop is ingegaan in subparagraaf 4.1 van de memorie van
toelichting, en sluit ook aan bij de door de Tweede Kamer in het verleden
herhaaldelijk gedane oproep om in het volumebeleid de mestafzetmogelijkheden
centraal te stellen.De suggestie van de leden van de SP-fractie om compensatie te betalen
voor de met de Wet herstructurering varkenshouderij doorgevoerde verlaging
van het plafond van het productierecht voor varkenshouders druist ten enenmale
in tegen de stellige overtuiging van de regering dat de Staat niet schadeplichtig
is, zoals ook het arrest van het gerechtshof te 's-Gravenhage
van 20 januari 2000 in de bodemprocedure NVV/Staat heeft uitgewezen, en zou
in strijd komen met fundamentele – ook in het EG-Verdrag vastgelegde –
beginselen van het milieurecht.§ 5. Basisregistratie percelen en informatievoorziening
veehoudersDe fracties van de PvdA, VVD, D66 en SGP stellen vragen over de mogelijkheid
om tijdig een sluitende perceelsregistratie tot stand te brengen en over de
consequenties ingeval dit onverhoopt niet zou lukken. De PvdA-fractieleden
vragen om nog eens de noodzaak van een dergelijke registratie uiteen te zetten
en informeren naar de huidige stand van zaken bij de opzet van de registratie.
De leden van de fracties van VVD en D66 informeren of er voldoende geld en
mankracht beschikbaar is om de registratie tijdig te realiseren, respectievelijk
om een extra controle-inspanning te verrichten indien de perceelsregistratie
niet tijdig beschikbaar komt. De leden van de SGP-fractie vragen om hoeveel
percelen het nu in totaal gaat. Tevens signaleren deze leden dat er nu al
problemen zouden zijn met een effectieve controle van vee en grond en plaatsen
zij vraagtekens bij de voorgenomen taakverbreding.Het belang van een goed perceelsregistratiesysteem is vooral gelegen in
de centrale beschikbaarheid van een actuele, geautomatiseerde, registratie
van alle percelen landbouwgrond en natuurterrein die een bedrijf op grond
van een erkende gebruikstitel in gebruik heeft en van de oppervlakte van de
daarop plaatsvindende teelten, onderscheiden naar gewas. Uitgaande van ongeveer
120 000 bij het Bureau Heffingen onder een mestnummer geregistreerde
bedrijven met grond, gaat het hierbij naar schatting om 1,3 miljoen percelen.
Met behulp van de registratie kunnen de door agrariërs verstrekte gegevens
gedurende het gehele jaar op administratieve wijze worden vergeleken met andere
registraties, zoals het kadastrale bestand, en kan de overheid onder meer
steeds over een betrouwbaar en actueel beeld van de mestplaatsings- en -aanvoerruimte
van landbouwbedrijven beschikken. Dat vergemakkelijkt niet alleen een goede
uitvoering en handhaving van het stelsel van mestafzetovereenkomsten, maar
stelt de overheid tevens in staat om in de richting van agrariërs betrouwbare
informatie te verschaffen. Binnen het stelsel van mestafzetovereenkomsten
is in dit verband vooral van belang dat een veehouder tijdig op de hoogte
wordt gesteld van het feit dat diens mestafzetovereenkomst niet voldoet aan
de daaraan te stellen eisen, bijvoorbeeld omdat de mestaanvoerruimte van zijn
contractpartner niet toereikend is. De veehouder krijgt aldus de mogelijkheid
om tijdig reparatoire voorzieningen te treffen, waarmee de effectieve realisatie
van de doelstellingen van het stelsel wordt verzekerd.De perceelsregistratie dient zodanig betrouwbaar te zijn, dat een kwalitatief
hoog handhavingsniveau gewaarborgd kan worden. Dat betekent overigens niet
dat als criterium een 100%-juistheid van de in de registratie opgenomen gegevens
moet zijn verzekerd. Dat zou betekenen dat 100% van de contracten op basis
van 100% betrouwbare gegevens zou worden geverifieerd. Een dergelijke structurele
controledichtheid en betrouwbaarheidsgraad is nog nooit bij enige wet gehaald
en is ook niet nodig: met een combinatie van goede voorlichting over de wettelijke
eisen, een reële pakkans bij overtredingen, voldoende afschrikwekkende
sancties en een fraudedruk die niet te hoog is moet een geloofwaardig handhavingsniveau
kunnen worden bereikt.Om zeker te stellen dat tijdig een betrouwbare, landsdekkende registratie
beschikbaar is wordt niet op menskracht of middelen bespaard. Het operationeel
maken van de perceelsregistratie heeft absolute prioriteit. De voorbereiding
is krachtig ter hand genomen. Om een zo groot mogelijke slagvaardigheid te
bereiken is de inrichting van de perceelsregistratie ondergebracht
in een afzonderlijke projectorganisatie, waarin medewerkers van alle betrokken
directies en diensten participeren. De projectorganisatie is in april van
dit jaar gestart en ligt goed op schema om per 1 januari 2002 een landsdekkende
registratie op te leveren. De voortgang van het project wordt voortdurend
bewaakt, om zodoende eventuele problemen direct te onderkennen en tijdig voorzieningen
te treffen om deze te ondervangen. Dit betekent ook dat– indien zulks
noodzakelijk is – tijdig extra middelen en menskracht kunnen worden
gegenereerd.Inmiddels zijn de noodzakelijke contractbesprekingen met het Kadaster,
de Topografische Dienst Nederland en leveranciers van luchtfoto's afgerond.
Via een procedure van Europese aanbesteding zijn tevens contracten met marktpartijen
gesloten voor het ontwerp en de bouw van het systeem alsmede voor de verwerking
van perceelsgegevens in de periode tot januari 2002. Thans wordt onder meer
gewerkt aan het opstellen van de noodzakelijke formulieren en kaarten met
de bijbehorende toelichting, benodigd voor de per 1 april 2001 geplande opgave
van perceelsgegevens. De datum van 1 april 2001 hangt samen met het voornemen
de inwinning van perceelsgegevens op grond van het voorgestelde artikel 7a
van de Meststoffenwet te combineren met de zogenaamde Aanvraag oppervlakten,
die volgens de communautaire voorschriften waarop de Regeling EG-steunverlening
akkerbouwgewassen en de Regeling dierlijke EG-premies mede zijn gebaseerd,
tussen 1 april en 15 mei van het relevante kalenderjaar dient te worden ingediend.
Aan dit voornemen, dat mede is ingegeven door de wens dubbele opgaven zoveel
mogelijk te voorkomen, ligt de veronderstelling ten grondslag dat het wetsvoorstel
voor de genoemde datum tot wet is verheven. Indien het wetsvoorstel pas later
in het jaar wordt aanvaard, dan ontbreekt de wettelijke basis voor een gezamenlijke
inwinning per 1 april 2001. Voorzover agrariërs niet vrijwillig in het
kader van de Aanvraag oppervlakten de tot hun bedrijf behorende percelen opgeven,
zullen deze gegevens in een later stadium alsnog moeten worden opgevraagd.
Alsdan komt de tijdige beschikbaarheid van een volledig gevulde perceelsregistratie
mogelijk in gevaar.Er bestaat voor mij, gelet op de huidige stand van zaken van het project
en van de wetgeving, evenwel geen aanleiding om serieus te twijfelen aan de
tijdige totstandkoming van een voldoende betrouwbare perceelsregistratie.
Mocht deze registratie onverhoopt toch niet tijdig gereed komen, dan zal gedurende
een beperkte overgangsperiode een aangepast controle- en handhavingsbeleid
moeten worden gevoerd, met mogelijk een grotere inzet van menskracht en middelen
ten behoeve van fysieke controles. In een situatie waarbij de dierrechten
nog niet zijn vervallen en door middel van flankerend beleid zoveel mogelijk
evenwicht op de mestmarkt is gerealiseerd behoeft dat geen wezenlijk probleem
te zijn.De leden van de PvdA-fractie vragen zich af of het vooraf controleren
van de door agrariërs verstrekte gegevens met betrekking tot de mestplaatsingsruimte
wel noodzakelijk is. Zij pleiten voor een systematiek waarbij contractpartijen
in beginsel moeten kunnen vertrouwen op de aan elkaar verstrekte informatie
en waarbij een controle door de overheid eerst achteraf plaatsvindt.Uitgangspunt van het stelsel van mestafzetovereenkomsten is dat de veehouder
zich voorafgaand aan de productie van voldoende mestplaatsingsruimte verzekert.
Daartoe moet de veehouder de bij zijn bedrijf behorende oppervlakte landbouwgrond,
onderscheiden naar bouwland, grasland, maïsland en braakland, alsmede
de tot zijn bedrijf behorende oppervlakte natuurterrein van tevoren aanmelden
en de met derden afgesloten mestafzetovereenkomsten tijdig naar het Bureau
Heffingen verzenden. Het Bureau Heffingen zal de betrokkenen partijen binnen
13 weken na de ingangsdatum van de mestafzetovereenkomst een overzicht verschaffen
van de bij het bureau geregistreerde gegevens met betrekking tot
de mestplaatsingsruimte en de mestaanvoerruimte van de onderscheiden partijen.De terugmelding van het Bureau Heffingen is niet op enig rechtsgevolg
gericht. Dat betekent ook dat de veehouder niet behoeft te wachten op de terugmelding
vooraleer hij daadwerkelijk zijn productie aanvangt. Binnen de gekozen systematiek
blijft de veehouder steeds verantwoordelijk voor het realiseren van voldoende
mestplaatsingsruimte. Voorts rust op hem de plicht om zich uit eigen beweging
adequaat te informeren over de omvang van de mestaanvoerruimte van zijn wederpartij;
bij deze wederpartij bestaat in de onderlinge verhoudingen op dit punt een
mededelingsplicht. Als uit de hem bekende gegevens blijkt dat de door hem
bij anderen gecontracteerde afzetruimte onvoldoende is, is het aan de veehouder
om hier consequenties aan te verbinden, bijvoorbeeld door het afsluiten van
vervangende overeenkomsten. De terugmelding van het Bureau Heffingen komt
daarbij een belangrijke functie toe ingeval de veehouder niet over de informatie
beschikte of kon beschikken om de geëigende maatregelen te treffen.De door de leden van de PvdA-fractie voorgestelde aanpak heeft als groot
nadeel dat eerst na afloop van het kalenderjaar kan worden vastgesteld of
een veehouder over voldoende mestplaatsingsruimte beschikte. Blijkt dat niet
het geval te zijn geweest, dan is de kans reëel dat een deel van de door
hem geproduceerde mest op een voor het milieu onverantwoorde wijze is aangewend
of afgezet. Schade voor het milieu is dan inmiddels onherstelbaar opgetreden.
Het stelsel van mestafzetovereenkomsten beoogt dit juist te voorkomen, door
voorafgaand aan de productie de nodige waarborgen te eisen omtrent de aanwendings-
en afzetmogelijkheden van de nog te produceren mest. In de opzet van de PvdA-fractieleden
gaat deze preventieve werking verloren en komt het stelsel van mestafzetovereenkomsten
aanzienlijk minder meerwaarde toe naast het stelsel van regulerende mineralenheffingen,
waarin partijen eveneens na afloop van het jaar op de daadwerkelijke milieubelasting
worden aangesproken. Daarnaast verschuift in dit voorstel de verantwoordelijkheid
van de veehouder naar de akkerbouwer: zodra de veehouder over een overeenkomst
met een akkerbouwer beschikt, gaat hij vrijuit.Tot slot gaat van een controle achteraf het ongewenste effect uit, dat
veehouders en akkerbouwers van tevoren een afweging kunnen gaan maken waarbij
de kans op een eventuele boete, al dan niet in combinatie met een heffing
wegens het overschrijden van de verliesnormen van het stelsel van regulerende
mineralenheffingen, wordt afgezet tegen het te behalen economisch voordeel.De leden van de fractie van de PvdA vragen welke andere doelen de centrale
perceelsregistratie zal dienen. Ook zijn zij benieuwd naar de bruikbaarheid
van bestaande registratiesystemen voor het opzetten van de perceelsregistratie.De uiteindelijke doelstelling is het ontwikkelen van één
perceelsregistratie voor de uitvoering en evaluatie van het beleid van het
ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij alsmede voor de toepassing
bij onderzoeksvraagstukken. Door gegevens vast te leggen in een centrale database
die door verschillende diensten geraadpleegd kan worden, zal in de toekomst
minder behoefte bestaan aan een afzonderlijke opgave van gegevens per individuele
regeling. Zo zal de perceelsregistratie in de toekomst onder meer gebruikt
kunnen worden ten behoeve van de verlening van grondgebonden subsidies en
premies, de uitvoering van de Landbouwtelling en bij de voorbereiding en uitvoering
van landinrichtingsprojecten. Inzicht in het feitelijk gebruik van percelen
kan ook van waarde zijn bij het treffen van fytosanitaire of veterinaire maatregelen
ingeval van calamiteiten. Dit meervoudig gebruik van op een centraal punt beschikbare gegevens past in het streven van de overheid om de
administratieve lasten te beperken.Essentieel voor de basisregistratie percelen is dat er een verbinding
wordt gelegd tussen de aard van het grondgebruik, de grondgebruiker alsmede
de geografische ligging en oppervlakte van percelen landbouwgrond en natuurterrein
in Nederland. De registratiesystematiek die het agentschap Landelijke service
bij regelingen (LASER) ter uitvoering van de Regeling EG-steunverlening akkerbouwgewassen
en de Regeling dierlijke EG-premies hanteert – door de leden van de
PvdA-fractie aangeduid als MacSharry-registratie – vormt in beginsel
het vertrekpunt voor de in te richten perceelsregistratie. De huidige LASER-registratie
bevat echter slechts alfanumerieke perceelsgegevens zonder volledige geografische
component; de aanwezige geografische gegevens zijn bovendien niet beschikbaar
in geautomatiseerde vorm. Bovendien heeft de huidige registratie geen betrekking
op alle percelen landbouwgrond en natuurterrein in Nederland, maar alleen
op die percelen die verband houden met een subsidieaanvraag in het kader van
de Regeling EG-steunverlening akkerbouw en de Regeling dierlijke EG-premies.
Daarom zal de registratie moeten worden uitgebreid en worden uitgebouwd tot
een geografisch informatiesysteem.Ter verificatie van de in het kader van het stelsel van mestafzetovereenkomsten
gedane opgaven van agrariërs zal voor de perceelsregistratie bovendien
gebruik worden gemaakt van andere beschikbare bronnen, zoals de kadastrale
registratie, het zogenaamde Top10Vectorbestand van de Topografische Dienst
Nederland en de digitale bodemkaart van Nederland. Geen van de bestaande registraties
bevat echter afzonderlijk alle voor de uitvoering van het stelsel van mestafzetovereenkomsten
noodzakelijke gegevens. Daarmee is de noodzaak van het inrichten van een aparte
perceelsregistratie gegeven.Vervolgens geven deze leden aan dat wat hen betreft gekozen zal moeten
worden tussen een systeem van een eenmalige opgave van de percelen met daaraan
gekoppeld een verplichting tot het doorgeven van mutaties of een systeem van
jaarlijkse opgave zonder mutatieplicht.Het systeem zoals ik dat thans voor ogen heb gaat – zoals ik in
het voorgaande heb aangegeven – uit van een initiële vulling van
de registratie met perceelsgegevens aansluitend bij de zogenoemde Aanvraag
oppervlakten in het kader van de MacSharry-regelingen. Het is voorts de bedoeling
dat ondernemers jaarlijks een overzicht krijgen van de in de perceelsregistratie
over hen opgenomen gegevens. Dit overzicht zal voor de eerste keer in april
2002 worden verstrekt. De ondernemer wordt daarbij verzocht om het overzicht
te controleren en waar nodig aan te passen aan de actualiteit en het nieuwe
bouwplan voor het komende groeiseizoen. Het ligt in de bedoeling dat dit overzicht
tevens gebruikt zal worden voor de Aanvraag oppervlakten. Het moment van april
is gekozen omdat het bouwplan op dat moment doorgaans met een redelijke zekerheid
vaststaat en de noodzaak tot het doorgeven van latere mutaties zoveel mogelijk
wordt voorkomen.Om de mestafzetovereenkomsten effectief te kunnen controleren blijft het
evenwel noodzakelijk dat tussentijdse wijzigingen die van invloed kunnen zijn
op de mestplaatsingsruimte, bijvoorbeeld door de verkoop van grond of een
wisseling van teelt, bij de overheid bekend zijn. Dit vereist naar mijn oordeel
dat dergelijke wijzigingen binnen de termijn van een maand worden doorgegeven.De leden van de CDA-fractie wijzen op mogelijke problemen die zich in
de praktijk zullen kunnen voordoen bij het realiseren van een actuele perceelsregistratie,
bijvoorbeeld als gevolg van achterstanden in de verwerking van gegevens. Deze
leden vragen wanneer deze onvolkomenheden zijn opgelost. Ook
de leden van de SGP-fractie vragen zich af hoe de perceelsregistratie zijn
actualiteit kan behouden, bijvoorbeeld als het gaat om de overgang van bouw-
naar grasland.Er worden hoge eisen aan de actualiteit van de Basisregistratie Percelen
gesteld. Het binnen de diensten van mijn ministerie op te zetten proces voor
verwerking van mutaties zal erop gericht zijn dat deze binnen enkele weken
na ontvangst zijn verwerkt. Daarbij bestaat er echter een afhankelijkheid
van degenen die gegevens moeten aanleveren.Indien mutaties niet tijdig door ondernemers worden doorgegeven, kunnen
deze uiteraard ook niet betrokken worden bij de beoordeling van mestafzetovereenkomsten.
Het is derhalve in het belang van de ondernemers zelf dat mutaties tijdig
worden doorgegeven en bekend zijn op het moment dat de ingestuurde mestafzetovereenkomsten
door het Bureau Heffingen worden vergeleken met de bij dat bureau bekende
gegevens met betrekking tot de mestplaatsingsruimte en de mestaanvoerruimte.
In de communicatie zal ondernemers op het belang gewezen worden mutaties tijdig
door te geven.De actualiteit van de perceelsregistratie zal ook worden gewaarborgd door
een jaarlijkse administratieve verificatie van de in de perceelsregistratie
opgenomen gegevens. Voorts is het van belang dat door de Algemene Inspectiedienst
steekproefsgewijze en gerichte veldcontroles zullen plaatsvinden, waarbij
onder meer gebruik gemaakt wordt van satellietbeelden voor de herkenning van
gewassen. Met het Kadaster zijn afspraken gemaakt over het aanleveren van
maandelijks geactualiseerde kadasterbestanden.Met deze maatregelen moeten onvolkomenheden tot een minimum worden beperkt.De leden van de D66-fractie vragen in hoeverre het noodzakelijk is dat
hobbymatige veehouders deel moeten nemen aan de perceelsregistratie, gegeven
de volgens deze leden zware administratieve lasten voor deze hobbyboeren.Omwille van een adequate handhaving van het stelsel van mestafzetovereenkomsten
is het noodzakelijk dat alle landbouwgrond in Nederland wordt geregistreerd,
inclusief de grond in gebruik bij hobbymatige veehouders. Ook deze grond wordt
immers benut om mest, al dan niet geproduceerd door de eigen dieren, op aan
te wenden. De stelling dat de perceelsregistratie zware administratieve lasten
met zich zou brengen verdient een nuancering. In de meeste gevallen vinden
er bij deze hobbymatige veehouders geen mutaties in grondgebruik plaats, zodat
er geen meldingen van mutaties hoeven te worden gedaan. Dat betekent geen
extra administratieve lasten.Mocht de grond overigens wèl uit gebruik worden gegeven via bijvoorbeeld
een grondgebruiksverklaring, wat tot gevolg heeft dat zij bij een ander bedrijf
wordt benut als mestplaatsingsruimte, dan is het omwille van de controle en
handhaving ook in deze gevallen noodzakelijk dat deze wijzigingen worden gemeld.§ 6. BedrijfseffectenDe leden van de PvdA-fractie vragen of de invoering van het stelsel van
mestafzetovereenkomsten zal leiden tot hogere grondprijzen.Ik verwacht geen, althans in zeer beperkte mate prijsopdrijvende effecten.
Uit inschattingen van het Landbouw-Economisch Instituut van het Ministerie
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij blijkt dat veehouders circa f 2,–
per kilogram stikstof voor het afleveren van mest zullen betalen aan akkerbouwers.
Dat betekent dat indien de akkerbouwer mestafzetovereenkomsten
aangaat voor de maximale plaatsingsruimte, zijnde 170 kilogram stikstof per
hectare, hiermee een bedrag van 300 à 400 gulden is gemoeid. Bekeken
over een periode van 5 à 10 jaar zal dit slechts een zeer beperkte
invloed op de grondprijs hebben.Deze leden vragen voorts of de uitzondering voor de afroming van dierrechten
bij administratieve samenvoeging van bedrijven ook zal komen te gelden bij
rechtstreekse aankoop van productierechten van nabijgelegen bedrijven.De voorziening voor samenvoeging van bedrijven heeft geen betrekking op
de situatie dat een veehouder ten behoeve van de uitbreiding van zijn bedrijf
rechten van bedrijven van derden verwerft. Dat betekent dat er bij verwerving
van extra rechten voordat wordt samengevoegd wel afroming plaatsvindt. Zou
ook hier een uitzondering worden toegelaten, dan wordt de effectiviteit van
het instrument van afroming te zeer ondergraven en wordt afbreuk gedaan aan
de concurrerende kracht van de opkoopregeling, die in het kader van bedrijfsbeëindiging
in een volledige vergoeding van de – normaliter bij verhandeling afgeroomde –
rechten voorziet.Overigens zijn constructies, zoals deze door de leden van de PvdA-fractie
worden gevreesd, niet goed denkbaar. Wordt eerst een ander varkensbedrijf
verworven met het oog op samenvoeging, dan vindt ingevolge artikel 21 van
de Wet herstructurering varkenshouderij eerste de gebruikelijke afroming bij
bedrijfsoverdracht plaats. Wordt een nabij gelegen bedrijf met pluimveerechten
of mestproductierechten verworven, dan zal samenvoeging alleen aantrekkelijk
zijn als de samen te voegen bedrijven met behoud van de productie op de oorspronkelijke
locaties als een geheel kunnen worden geëxploiteerd; bij interne bedrijfsverplaatsing
vindt immers ingevolge de Wet verplaatsing mestproductie en de aanstaande
wettelijke voorziening voor pluimveerechten afroming over de betrokken rechten
plaats. Kan evenwel zonder verplaatsing exploitatie als één
samenhangend bedrijf plaatsvinden, dan is er geen reden om de uitzondering
op de afroming niet toe te staan.Tot slot uiten deze leden hun zorg over de stapeling van administratieve
lasten bij de producent.De beperking van de administratieve lasten zijn een punt van aandacht.De wijzigingen in het stelsel van regulerende mineralenheffingen leiden
niet of nauwelijks tot extra administratieve lasten. Ook voor het stelsel
van mestafzetovereenkomsten worden deze zo beperkt mogelijk gehouden. Zo wordt
voor de dier- en grondadministratie aangesloten bij het huidige regime van
de Regeling administratieve verplichtingen Meststoffenwet. Zoals in de voorgaande
paragraaf is aangegeven wordt ook de gegevensverstrekking ten behoeve van
de Basisregistratie percelen zodanig vorm gegeven dat extra administratieve
lasten zoveel mogelijk worden voorkomen. Op termijn moet deze registratie,
door een efficiëntere inrichting en stroomlijning van de gegevensstromen
in het kader van de uitvoering van verschillende wettelijke regelingen, voor
de agrariër ook leiden tot een lastenvermindering. Het aangaan van mestafzetovereenkomsten
zelf zal daadwerkelijk leiden tot enige administratieve lastenverzwaring;
aan de andere kant moet worden bedacht dat een adequate regeling van de afzet
van het mestoverschot tot de normale bedrijfsvoering van een mestproducent
moet worden gerekend.Voorts wordt een vermindering van de administratieve lasten bereikt door
de hiervoor besproken mogelijkheid van administratieve samenvoeging zonder
afroming van de betrokken dierrechten en – in 2005 – door de expiratie
van de dierrechten. Samen met LTO-Nederland zijn andere mogelijkheden tot
vereenvoudiging van de mestwetgeving onderzocht, wat op korte termijn tot
een aantal concrete aanpassingen in de regelgeving zal leiden
en deels – waar het gaat om het regime van bemonstering en analyse van
mest bij de zogenoemde boer-boer-transporten – al tot vereenvoudigingen
heeft geleid.De VVD-fractieleden vragen waarom verwacht wordt dat de inkomenseffecten
voor een belangrijk deel tijdelijk van aard zullen zijn.Als gevolg van de aanscherping van de verliesnormen wordt de druk op de
mestmarkt vergroot, waardoor de kosten van mestafzet in de eerst komende jaren
zullen toenemen. Via de in het kader van het flankerende beleid ingezette
bedrijfsbeëindigings- en opkoopregelingen moet daarbij het ontstaan van
een mestoverschot worden voorkomen. Zodra de markt optimaal is ingesteld op
het nieuwe niveau van verliesnormen, wat naar verwachting in 2003 à
2005 het geval zal zijn, zullen de kosten dalen. Uiteraard blijven er altijd
kosten verbonden aan mestafzet, zeker bij afzet op lange afstand.Deze leden vragen tevens of bij de berekening van de inkomenseffecten
ook een versnelde afschrijving van aangekochte dierrechten is betrokken.Ten aanzien van de afschrijvingstermijnen voor verworven dierrechten hebben
zich geen wezenlijke veranderingen voorgedaan. Van enige bijzondere inkomenseffecten
in dat verband is dan ook geen sprake.De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar de kosten van het inschakelen
van een intermediair bij het afsluiten van mestafzetovereenkomsten.Ik verwacht dat de eventuele extra kosten beperkt zullen blijven. In de
eerste plaats zullen de intermediairs weinig tijd nodig hebben om een geschikte
wederpartij te vinden, aangezien zij als geen ander goed op de hoogte zijn
van de mestmarkt. Dat betekent dat er in beginsel weinig kosten in rekening
behoeven te worden gebracht. Bovendien zullen veel intermediairs deze werkzaamheden
beschouwen als extra service, omdat zij voor de desbetreffende veehouder in
de regel al het mesttransport verzorgen.Ook vragen deze leden of de opkoopregeling in 2000 weer wordt opengesteld.Het voornemen bestaat om de Regeling beëindiging veehouderijtakken
weer voor aanvragen open te stellen als het onderhavige wetsvoorstel door
de Tweede en Eerste Kamer is aanvaard. Bedacht moet immers worden dat het
overgrote deel van de ondernemers die hun bedrijf zonder meer al wilden beëindigen
al in de eerste openstellingsperiode een aanvraag hebben ingediend. De volgende
openstellingsperiode is derhalve primair gericht op ondernemers die thans
nog twijfelen over het al dan niet beëindigen van het bedrijf. Zij zullen
pas een definitieve beslissing nemen op het moment dat er duidelijkheid bestaat
over de voorgestelde aanscherpingen in de Meststoffenwet en de mogelijke consequenties
daarvan voor hun bedrijf.De leden van de SGP-fractie vragen hoe wordt omgegaan met veehouders die
op 1 januari 2005 geen mestafzetovereenkomsten hebben afgesloten, en of een
reële inschatting kan worden gemaakt van het aantal bedrijven zonder
contract.Voorop moet worden gesteld dat veehouders met ingang van 1 januari 2002
over voldoende aanwendings- of afzetruimte voor de te produceren dierlijke
meststoffen dienen te beschikken. Veehouders zonder mestafzetovereenkomsten
en zonder aanwendingsruimte op het eigen bedrijf mogen vanaf dat moment op
hun bedrijf geen dierlijke meststoffen meer produceren. Wat dat betreft is
de situatie in 2005 niet anders dan in 2002.De verwachting is, zoals aangegeven in subparagraaf 5.1 van de memorie
van toelichting, dat als gevolg van het voorgenomen beleid 5700 bedrijven
zullen moeten worden beëindigd. De opkoop- en bedrijfsbeëindigingsregelingen
alsook de andere in het kader van het flankerend beleid getroffen maatregelen
zijn erop gericht om bedrijven zonder toekomstperspectief al vóór
de aanscherpingen van de normen in 2002 en 2003 daadwerkelijk te laten beëindigen,
zodat tegen die tijd zoveel mogelijk evenwicht op de landelijke mestmarkt
is gerealiseerd. Slaagt dat beleid, dan zal in beginsel elk bedrijf voldoende
mestafzetovereenkomsten kunnen sluiten.Deze leden verwachten dat de handel in dierrechten in 2004 vrijwel stil
zal komen liggen en vragen wat de gevolgen daarvan zijn voor de dynamiek in
de mestmarkt.Het vooruitzicht dat per 1 januari 2005 de drie stelsels van dierrechten
komen te vervallen zal tot gevolg hebben dat de waarde van deze rechten de
komende tijd zal afnemen. De duur van de periode waarin verworven rechten
nog kunnen worden benut wordt immers steeds korter. Dat is een voldongen feit,
zowel voor de potentiële vervreemders als de potentiële verkrijgers
van rechten. Ik zie geen bedreigingen voor de dynamiek. Wie van plan is zijn
bedrijf te beëindigen, zal hoe dan ook zijn rechten te koop aanbieden,
ook bij dalende prijzen.§ 7. Uitvoering en handhavingTegenover de leden van de PvdA-fractie kan ik bevestigen dat de in de
paragraaf 8 van de memorie van toelichting genoemde bedragen voor de
uitvoering en de handhaving nog steeds actueel zijn.Deze leden hebben ook zorg over de fraudedruk.Juist wegens de fraudedruk wordt ernaar gestreefd zoveel mogelijk voorafgaand
aan de aanscherping van de normen in 2002 en 2003 evenwicht op de mestmarkt
te realiseren, door de inzet van opkoop- en bedrijfsbeëindigingsregelingen
in het kader van het zogenoemde flankerende beleid. Voorts is ervoor gekozen
om ook na invoering van het stelsel van mestafzetovereenkomsten nog enige
tijd – namelijk – tot 2005 de bestaande dierrechten te handhaven,
zodat het nieuwe stelsel de tijd krijgt om zich ook in de praktijk te bewijzen.
Hierop is nader ingegaan in paragraaf van deze nota naar aanleiding van het
verslag.§ 8. Overige onderwerpenDe leden van de PvdA-fractie vragen naar de omvang van de in Nederland
aanwezige opslagcapaciteit, en welk deel daarvan bij mestdistributeurs aanwezig
is.Er is naar schatting circa 50 miljoen ton aan opslagcapaciteit aanwezig.
Gelet op de totale mestproductie in Nederland en gezien de duur van de periode
waarin mest mag worden uitgereden, kan worden gesteld dat er in Nederland
ruim voldoende opslagcapaciteit voorhanden is. Voor vaste mest is er zelfs
veel meer opslagcapaciteit aanwezig dan wat nodig is. Het overgrote deel van
deze opslagcapaciteit bevindt zich op de bedrijven van de veehouders zelf,
niet bij intermediairs.De leden van de fractie van GroenLinks zijn van mening dat een deel van
het flankerend beleid moet worden ingezet voor de stimulering van omschakeling
naar de biologische landbouw. Zij vragen bovendien om bij de individuele begeleiding
van de boeren specifiek aandacht te schenken aan de mogelijkheid van omschakeling.Stimulering van omschakeling naar de biologische landbouw via het flankerend
beleid past niet in het beleid dat ik ten aanzien van de biologische landbouw
voorsta. Zoals ik recentelijk in de Beleidsnota Biologische Landbouw 2001–2004
(Kamerstukken II 1999/2000, 27 416, nr. 1) heb aangegeven, komt het op
dit vlak niet aan op een directe stimulering van het aanbod door de overheid,
maar staat een vraaggerichte benadering centraal: de markt moet leidend zijn
voor de ondernemer.Voor een weloverwogen keuze tot omschakelen naar biologische productie
is het opstellen van een bedrijfsgericht ontwikkelingsplan door voorlichtingsorganisaties
van groot belang. Zoals in de voornoemde beleidsnota is aangegeven zal deze
activiteit voor primaire producenten financieel worden ondersteund.§ 9. ArtikelgewijsDe leden van de SGP-fractie vragen of kan worden gegarandeerd dat het
Bureau Heffingen binnen 13 weken na het tijdstip waarop ingevolge de mestafzetovereenkomst
de aanvoer van dierlijke meststoffen kan plaatsvinden, een overzicht als bedoeld
in het voorgestelde artikel 58an, derde lid, naar de betrokken partijen stuurt.
Zij vragen daarbij wat de gevolgen zijn als deze termijn niet wordt gehaald.Er kan geen absolute garantie worden gegeven dat in geen enkel individueel
geval de termijn wordt overschreden, maar uiteraard zullen alle inspanningen
erop zijn gericht om voor de overgrote meerderheid van de bedrijven de termijn
van 13 weken te halen. Er is thans geen aanleiding om over de haalbaarheid
daarvan te twijfelen.Aangezien de melding door het Bureau Heffingen als zodanig niet op rechtsgevolg
is gericht, maar enkel feitelijk van aard is, zijn er geen consequenties aan
een te late terugmelding verbonden. De termijn is een termijn van orde.De Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij,L. J. Brinkhorst 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27276-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl