Verdragen in voorbereiding; Lijst van vragen en antwoorden over de brief d.d 23 december 1999 van de minister van Justitie over cybercrime (kamerstuk 23530, nr. 40)
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 23530, nr. 45

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

30-11-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

23530 nr. 45

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamALGEMEEN1234Blz. 25678Blz. 3910Blz. 411121314151617181920212223Blz. 5242526272829303132333435Blz. 636373839404142Blz. 743444546Blz. 84748495051525354Blz. 9555657585960Blz. 106162636465Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 23530Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 86 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
23 530Verdragen in voorbereidingnr. 45LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 27 november 2000Bij brief van 23 december 1999 (23 530, nr. 40) heeft de Minister
van Justitie de Tweede Kamer geïnformeerd over de onderhandelingen in
het kader van de Raad van Europa inzake het verdrag cybercrime.De vaste commissie voor Justitie1 heeft naar
aanleiding van deze brief de navolgende vragen aan de regering gesteld.ALGEMEEN1Op welke onderdelen wijkt het ontwerpverdrag af van
het bij de Tweede Kamer aanhangige wetsontwerp Computercriminaliteit II?De vraag op welke onderdelen het ontwerp-verdrag2 afwijkt van het wetsvoorstel computercriminaliteit II wordt als volgt
beantwoord. Het ontwerpverdrag regelt een aantal onderwerpen die niet aan
de orde komen in het wetsvoorstel computercriminaliteit II (kamerstukken II
1998/99, 26 671, nrs. 1–2), zoals dat is gewijzigd bij nota van
wijziging van 13 april 2000 (nr 5). De voorgestelde wijzigingen van het Wetboek
van Strafvordering strekken ertoe de klassieke bescherming van het briefgeheim
uit te breiden tot de elektronische post, alsmede de verbeurdverklaring van
gegevens mogelijk te maken waartoe de voorlopige maatregel nodig is deze terstond
na de ontdekking ontoegankelijk te maken. Geen van beide onderwerpen komt
echter als zodanig in het ontwerp-verdrag voor. Van enige afwijking van het
ontwerp-verdrag van het wetsvoorstel computercriminaliteit II is geen sprake.2Zullen in het verdrag criteria worden opgenomen ten
aanzien van de vraag wie aansprakelijk kan worden gesteld voor strafbare gedragingen
in cyberspace, bijvoorbeeld de reikwijdte van de verantwoordelijkheid van
de provider?De vraag over de aansprakelijkheid voor strafbare feiten via cyberspace,
is ingehaald door de EU-richtlijn elektronische handel. In het ontwerp-verdrag
zijn daarom geen criteria opgenomen over de aansprakelijkheid voor stafbaar
gedrag in cyberspace wat betreft de verantwoordelijkheid van de
provider. De richtlijn 2000/31/EG inzake elektronische handel van 8 juni 2000
(PbEG 17 juli 2000, L 178/1) van het Europees Parlement en de Raad sluit de
civielrechtelijke aansprakelijkheid van de provider uit voor zover het gaat
om het enkele transport van gegevens, daaronder begrepen de tijdelijke opslag
ter fine van een doelmatig transport (cache). Daar elk strafbaar feit naar
zijn aard civielrechtelijk een onrechtmatige daad vormt ten opzichte van degene
die daardoor schade lijdt, perkt de richtlijn in dit opzicht de mogelijkheden
in van de EU-landen tot het strafrechtelijk aansprakelijk stellen van een
provider. Voor zover er sprake is van opslag, ter beschikkingstelling of verspreiding
van gegevens door een provider, laat de richtlijn de mogelijkheid open bijzondere
regels te stellen. Het verdrag gaat ervan uit dat de provider zich dan echter
niet onderscheidt van enig ander die informatie aanbiedt al dan niet via het
Internet. De gewone regels van het strafrecht, daaronder begrepen die inzake
deelnemingsvormen als uitlokking en medeplichtigheid, zijn dan op hem van
toepassing voor zover hij valt onder de nationale rechtsmacht. Voor deze deelnemingsvormen
is in het Nederlands recht opzet, daaronder begrepen voorwaardelijk opzet,
vereist. Het ontwerp-verdrag verplicht Nederland niet terzake bijzondere regels
in het leven te roepen.3Kan de regering aangeven hoe in het Cybercrime-verdrag
toepassing wordt gegeven aan artikel 8 Europees Verdrag ter Bescherming van
de Rechten van de Mens (EVRM)?De vraag of het Cybercrime-verdrag invulling geeft aan artikel 8 EVRM
wordt als volgt beantwoord. Het verdrag bevat een aantal soms ingrijpende
bevoegdheden gericht op het veiligstellen en verkrijgen van gegevens voor
strafvorderlijke doeleinden, zowel voor de eigen rechtshandhaving als voor
die van andere landen in het kader van de wederzijdse rechtshulp. Het laatste
is uiteraard de aanleiding om deze bevoegdheden in het ontwerp op te nemen.
Deze gegevens zullen vaak persoonsgegevens zijn. Zeker waar in de regel sprake
is van gevoelige gegevens, namelijk van strafrechtelijke aard, is er een inbreuk
op het recht op respect voor het privé-leven in de zin van artikel
8 EVRM. Dat betekent dat de regeling van deze bevoegdheden moet voldoen aan
de eisen van het tweede lid van artikel 8. Het ontwerp-verdrag bepaalt daartoe
dat de omzetting van de strafvorderlijke bevoegdheden zal zijn onderworpen
aan de voorwaarden en waarborgen van het nationale recht. Voor Nederland zal
de toepassing van deze bevoegdheden in ieder geval worden gebonden aan de
situatie dat er sprake is van een verdenking in de zin van artikel 27 van
het Wetboek van Strafvordering. De beslissing over de toepassing van de bevoegdheden
zal moeten worden opgedragen aan een rechterlijke autoriteit die passend moet
worden geacht gelet op de mate van indringendheid van de bevoegdheid. Grofweg
gezegd zal bij de omzetting in het nationale recht per bevoegdheid een keuze
moeten worden gemaakt tussen de politie, officier van justitie of rechter-commissaris.
Een belangrijk criterium zal zijn de aansluiting bij de bestaande algemene
systematiek van bevoegdheidstoedeling. Het vormt nog voorwerp van discussie
of er een regeling moet worden opgenomen voor de verplichte opslag van verkeersgegevens
door ISP's gedurende een bepaalde tijd opdat in geval van een strafbaar feit
er in ieder geval een aanknopingspunt is voor het opsporingsonderzoek. Een
dergelijke regeling zal in ieder geval moeten voldoen aan artikel 14 van de
richtlijn 97/66/EG betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de bescherming
van de persoonlijke levenssfeer in de telecommunicatiesector. Dit artikel
bevat een uitzondering op de verplichting om verkeersgegevens te vernietigden
wanneer zij niet meer nodig zijn voor de afhandeling van de betalingsverplichting
van de abonnee. De uitzondering is van toepassing onder meer wanneer dat «noodzakelijk
is voor de opsporing van strafbare feiten». De Europese
Commissie publiceerde op 12 juli 2000 een ontwerp van een richtlijn tot herziening
van deze richtlijn (COM (2000) 385. De achtergrond is het streven naar vereenvoudiging
van de telecommunicatieregelgeving van de Europese Unie. Het ontwerp is op
het punt van de genoemde uitzondering gelijkluidend als de bestaande richtlijn.
De vraag die moet worden beantwoord is in hoeverre het begrip «noodzakelijk
voor de opsporing van strafbare feiten» ruimte laat om ook buiten gevallen
van een individuele verdenking de opslag van verkeersgegevens voor te schrijven.
In de Nederlandse wetgeving is deze vraag tot dusver inéén geval
positief beantwoord. De Nederlandse Telecommunicatiewet bevat in artikel 13.4,
tweede lid, tweede volzin, een dergelijke meer algemene uitzondering op de
verplichting verkeersgegevens te vernietigen indien zij niet over gegevens
over de gebruiker van telecommunicatie beschikken. Dit is bijvoorbeeld het
geval bij het gebruik van vooruitbetaalde kaarten. De Europese toezichthouders
gegevensbescherming hebben in een advies van 7 april 2000 in beginsel stelling
genomen tegen de verplichte opslag van verkeersgegevens voor opsporingsdoeleinden
buiten de situatie van een individuele verdenking. Een laatste punt van zorg
over de bescherming van de persoonlijke levenssfeer is de regeling van de
overdracht van persoonsgegevens naar het buitenland ter uitvoering van een
verzoek om rechtshulp. Het ontwerp protocol op het Verdrag inzake gegevensbescherming
uit 1981 van de Raad van Europa verbiedt de overdracht van persoonsgegevens
naar landen die geen passende bescherming bieden. Aan de andere kant verzetten
de niet-Europese landen zich tegen de export van Europese regelgeving inzake
de bescherming van persoonsgegevens. Dergelijke regelgeving is vreemd aan
hun rechtssysteem. De oplossing wordt gezocht in de mogelijkheid beperkingen
in het gebruik van persoonsgegevens te kunnen opleggen indien deze worden
verstrekt. De gegevens moeten in ieder geval in de individuele strafzaak kunnen
worden gebruikt die aanleiding gaf tot het verzoek om rechtshulp. Landen moeten
echter de mogelijkheid hebben, aansluitend bij het z.g. specialiteitsbeginsel,
aan de verstrekking de voorwaarden te verbinden dat d gegevens niet in andere
strafzaken en a fortiori niet in administratieve procedures kunnen worden
gebruikt.4In de Verenigde Staten bestaat een speciale afdeling
van de FBI die zich bezig houdt met het opsporen van computercriminaliteit.
Kent Nederland een dergelijke afdeling?Evenals in de VS een speciale afdeling van de FBI zich bezighoudt met
het opsporen van computercriminaliteit, kent ook Nederland binnen het KLPD
een afdeling digitale recherche. In de gevallen dat de beschikbare expertise
op lokaal niveau ontoereikend is, kan deze afdeling bijspringen.Blz. 25«De enkele mogelijkheid dat bij een netwerkzoeking
gegevens worden aangetroffen die (bij nader onderzoek) uit het buitenland
afkomstig blijken, is onvoldoende om af te zien van het voornemen om een louter
binnenlands bedoelde netwerkzoeking uit te voeren». Als de opzet gericht
is op het aantreffen van gegevens afkomstig uit het buitenland moet dan wel
worden afgezien van een netwerkzoeking? Bestaat er een aanmerkelijke kans
dat er gegevens uit het buitenland worden aangetroffen? Waar ligt de grens
tussen wel toelaatbare en niet toelaatbare netwerkzoekingen? Valt een vergelijking
te maken met het onderscheid tussen doleuse en colpoze delicten? Zijn automatische
opsporingsmethoden, waarbij gebruik wordt gemaakt van bijvoorbeeld «bots»,
softwareprogramma's die op basis van bepaalde kenmerken automatisch
het gehele internet afzoeken, toegestaan onder het verdrag? Hoe zit dit met
het gebruiken van (internationale) zoekmachines?De vraag over in het buitenland opgeslagen gegevens die mogelijk via een
netwerkzoeking voor de opsporing in Nederland worden gebruikt, wordt als volgt
beantwoord. In de onderhandelingen over het verdrag wordt er – ook door
Nederland – van uitgegaan dat het internationale recht inzake de omvang
van nationale rechtsmacht, niet toelaat dat gericht (met opzet) via een computernetwerk
wordt gezocht naar gegevens die zijn opgeslagen op gegevensdragers die zich
bevinden op het territoir van een andere staat. Dit laat onverlet dat bij
een netwerkzoeking krachtens artikel 125j van het Wetboek van Strafvordering
waarbij de bedoeling is dat de Nederlandse rechtsmacht niet wordt overschreden,
ongewild toch gegevens afkomstig van gegevensdragers uit het buitenland worden
verkregen. In het kader van het nationaal programma voor Informatietechnologie
en Recht (IteR) is in 1997 uitgebracht de studie «Netwerkzoeking in
theorie en praktijk». In hoofdstuk 7.8, onder 1, wordt als resultaat
van veldonderzoek naar voren gebracht dat bij navraag slechts één
politieteam melding maakte van grensoverschrijdende netwerkzoeking. Het betrof
gegevens in een buitenlands gegevensbestand dat vanaf de plaats van de huiszoeking
voor de verdachte toegankelijk was. Het lijkt tot dusver niet om een groot
maatschappelijk probleem te gaan. In hoeverre dit in de toekomst wel het geval
zal zijn, valt op dit moment niet te overzien. De grens tussen toelaatbare
en ontoelaatbare netwerkzoekingen wordt bepaald door de grenzen van de Nederlandse
rechtsmacht. Dit is ook neergelegd in artikel 539a, derde lid, van het Wetboek
van Strafvordering. Ik meen dat gegevens die zijn opgeslagen op een gegevensdrager
die fysiek zich bevindt op het territoir van een land, onder de rechtsmacht
van dat land vallen en buiten de rechtsmacht van enig ander land. Door de
opslag op een gegevensdrager zijn zij uniek bepaalbaar en toe te rekenen aan
één plaats, namelijk die van de drager, met uitsluiting van
elke andere. Wanneer in een Nederlandse strafzaak dergelijke gegevens nodig
zijn, dienen deze via een verzoek om rechtshulp te worden gevraagd aan de
autoriteiten van dat andere land. In artikel 27 van het bijgevoegde ontwerp
zijn twee voor de hand liggende uitzonderingen op deze regel opgenomen: (1)
wanneer de gegevens aan het algemene publiek ter beschikking zijn gesteld
via bijvoorbeeld een website en (2) wanneer een persoon de opsporingsambtenaar
vrijwillig toestemming geeft toegang te zoeken tot een gegevensbestand waartoe
de degene die toestemming geeft zelf rechtmatig toegang heeft. Een derde,
zijdelings hiermee verband houdende situatie is die waarbij een zich in Nederland
bevindende persoon wordt opgedragen gegevens die hij onder zich houdt uit
te leveren aan de Nederlandse Justitie, bijvoorbeeld op grond van artikel
125i van het Wetboek van Strafvordering. Het is dan irrelevant of hij deze
houdt op een gegevensdrager die zich binnen dan wel in het buitenland bevindt.
Er bestaat geen overeenstemming over het volgende twijfelgeval. Artikel 105
van het Wetboek van Strafvordering opende vanouds de mogelijkheid een bevel
tot uitlevering van een voorwerp, bijvoorbeeld een gegevensdrager, te richten
tot een persoon van wie «redelijkerwijs moet worden vermoed dat hij
de houder» is van een voor inbeslagneming vatbaar voorwerp. De jurisprudentie
noch de litteratuur lijkt uitsluitsel te geven over de vraag of deze bevoegdheid
zou kunnen worden uitgeoefend wanneer de betreffende het voorwerp zou «houden»
in bijvoorbeeld zijn tweede huis in het buitenland. Ik ga er vanuit dat dit
wel het geval is. De rechtsmacht wordt in deze visie bepaald door de plaats
van de houder, niet van het voorwerp. Overigens is dit probleem geenszins
specifiek voor cyberspace. Een nog verdergaande variant is die waarbij niet
de persoon wordt gedwongen de gegevens uit te leveren, doch de opsporingsambtenaar
via een netwerk de in het buitenland opgeslagen gegevens onderzoekt
waartoe de persoon rechtmatig toegang heeft («standing in the shoes»).
Deze mogelijkheid is tot dusver in de onderhandelingen over het verdrag afgewezen.
Naar mijn oordeel zouden dan inderdaad de grenzen van de nationale rechtsmacht
worden overschreden. Zonder verdragsrechtelijke basis zouden Nederlandse opsporingsautoriteiten
hier niet toe moeten overgaan. Meer in het algemeen wijs ik nog op het volgende.
Artikel 539a, derde lid, van het Wetboek van Strafvordering beperkt de uitoefening
van strafvorderlijke bevoegdheden tot wat het internationaal recht («volkenrecht»)
toelaat. Voor zover het internationaal recht nog niet is uitgekristalliseerd,
zullen wij moeten varen op wat wij zelf menen dat het internationaal recht
zou moeten zijn. Wel is internationaal het wederkerigheidsbeginsel aanvaard.
Dat betekent dat waar wij van mening zijn dat buitenlandse autoriteiten zich
van inmenging in onze aangelegenheden zouden moeten onthouden, wij omgekeerd
van een vergelijkbare inmenging in buitenlandse aangelegenheden moeten afzien.
Inderdaad, zoals in de vragen van de vaste commissie gesuggereerd, valt er
tot op zekere hoogte een vergelijking te maken tussen culpoze en opzettelijke
delicten. Het opzettelijke vergaren van gegevens opgeslagen op in het buitenland
zich bevindende gegevensdragers is naar mijn oordeel op grond van het internationale
recht niet toegestaan. Dit sluit niet uit dat onder omstandigheden per ongeluk
dergelijke gegevens toch worden verkregen, hoewel in de praktijk dit (nog
?) geen groot probleem blijkt te zijn. De vergelijking gaat niet op waar bij
culpoze delicten de dader een verwijt treft wegens nalatigheid, terwijl het
per ongeluk vergaren van gegevens van gegevensdragers in het buitenland zelfs
bij alle redelijk te nemen voorzorgsmaatregel niet kan worden uitgesloten.
Het verkrijgen van dergelijke gegevens impliceert dus niet noodzakelijkerwijs
een verwijt wegens onrechtmatige verkrijging van bewijs. Zou men de vergelijking
willen doortrekken dan kan er ook sprake zijn van avas (afwezigheid van alle
schuld). Dit brengt wel met zich mee dat automatische softwareprogramma's
die op basis van bepaalde kenmerken het gehele internet afzoeken, niet zijn
toegestaan. Wanneer een dergelijk programma zich evenwel beperkt tot informatie
die ten behoeve van het publiek op internet, bijvoorbeeld via een website,
openbaar is gemaakt, dan is de genoemde uitzondering van toepassing en kunnen
deze dus wel worden gebruikt. Voor zover mij bekend beperken (internationale)
zoekmachines zich tot dergelijke informatie.6Welke landen, organisaties en onafhankelijke wetenschappers
zijn betrokken bij de onderhandelingen rond het verdrag? Wie zitten er in
het Comité van experts? Nemen de niet-Europese landen die worden genoemd
deel als waarnemers, of als onderhandelaars? Overwegen zij de (mede-)ondertekening
van het verdrag?De vraag welke landen en organisaties bij de onderhandelingen zijn betrokken,
wordt als volgt beantwoord. Bij de onderhandelingen zijn, naast Nederland,
betrokken een beperkte groep van landen van de Raad van Europa, te weten Frankrijk,
Duitsland, Engeland, Zweden, Tsjechië, België, Bulgarije, Estland,
Finland, Griekenland, Italië, Macedonië en Portugal. Daarnaast zijn
toegelaten als waarnemer van buiten de Raad van Europa de VS, Canada, Japan
en Zuid-Afrika. Van de internationale organisaties zijn vertegenwoordigd de
EU, de OESO, de Unesco. Er is een redactiegroep waarin feitelijk Nederland,
Duitsland, Frankrijk, Engeland, België, de VS, Canada en Japan, met een
vertegenwoordiger van de Europese Commissie de verdragsteksten voorbereidt.
Daarnaast is er, zonder dat deze formeel is vertegenwoordigd, een belangrijke
invloed van de G8 die, naast de vergaderingen van de Raad van Europa, voortdurend
over belangrijke aspecten van het verdrag overleggen. De VS en Canada hebben
formeel de status van de waarnemer, doch nemen in de praktijk direct
aan de onderhandelingen deel veelal doordat zij concrete voorstellen indienen.
Zij zouden dit niet doen wanneer zij niet het voornemen hebben het verdrag
mede te ondertekenen. Deze indruk wordt nog versterkt doordat van de zijde
van de VS niet alleen vertegenwoordigers van het Ministerie van Justitie,
doch tevens van het State Departement deelnemen. Ik juich de betrokkenheid
van de VS, Canada en Japan toe. De kans dat op langere termijn zal blijken
dat hiermee een begin is gemaakt van wereldwijd geldend recht voor Internet,
neemt daardoor toe. Voor het fenomeen Internet lijkt mij dit een passende
benadering.7Zijn er met betrekking tot het verdrag achtergrondstukken,
verslagen en/of tussenrapportages van het Europese Parlement, de Europese
Commissie en/of het comité van experts PC-CY die de Kamer kan krijgen
of inzien?De vraag naar achtergrondstukken wordt als volgt beantwoord. Ik zend u
een nieuwe versie van het ontwerp van het verdrag. Achtergrond voor het verdrag
is de Aanbeveling van het Comité van de Raad van Ministers van de Raad
van Europa van 11 september 1995 getiteld «Problems of criminal procedural
law connected with information technology» dat kan worden ingezien op
www.coe.int. Het ontwerp zal op enig moment ook worden aangeboden aan de Parlementaire
Assemblée van de Raad van Europa opdat hij in de gelegenheid is daarop
ook invloed uit te oefenen.8Kan de regering gerichter aangeven tot welke verandering
van nationale wetgeving het verdrag zal leiden? Leidt het verdrag tot aanpassing
van de artikelen 138a, 139a tot en met 139c Strafrecht? Verandert dit verdrag
iets aan de aansprakelijkheid van tussenpersonen? Graag een uitgebreide beantwoording
van de regering per (concept)verdragsartikel.De vraag naar de gevolgen voor de nationale wetgeving wordt als volgt
beantwoord. Het ontwerp zal op verschillende onderdelen leiden tot aanpassing
van de Nederlandse wetgeving, zij het meer op het terrein van strafvordering
dan dat van de materiële wetgeving. Artikel 2 van het verdrag over onrechtmatige
toegang is reeds afgedekt door de bestaande bepaling van artikel 138a van
het Wetboek van Strafrecht over computervredebreuk. Artikel 3 van het verdrag
over het onrechtmatig onderscheppen van telecommunicatie is reeds afgedekt
door de bestaande artikelen 139a tot en met 139c van het Wetboek van Strafrecht.
Artikel 3 maakt geen onderscheid tussen het aftappen van netwerken die ter
beschikking staan van het publiek en bedrijfsnetwerken. Dit onderscheid wordt
wel aangehouden in artikel 139a dat mede van toepassing is op bedrijfsnetwerken
en in artikel 139c dat zich specifiek richt op voor het publiek beschikbare
netten. Het verdrag laat toe een dergelijk onderscheid te blijven maken. Artikel
4 van het verdrag over wijziging van gegevens is reeds uitgewerkt in artikel
350a van het Wetboek van Strafrecht. Artikel 5 van het verdrag over de belemmering
van computersystemen vindt thans nog slechts ten dele zijn neerslag in het
Nederlands recht, te weten in artikel 161sexies dat betrekking heeft op de
gegevensverwerking ten algemene nutte. Er zal een aanvullende bepaling moeten
komen voor vergelijkbare handelingen met betrekking tot bedrijfsnetwerken.
Ernstige vormen van het z.g. spammen kunnen daarmee worden aangepakt. Artikel
6 van het verdrag over het aanbieden, aanwezig hebben enz. van voorwerpen
of programma's waarmee de hiervoor genoemde delicten kunnen worden gepleegd,
zijn tot dusver slechts via de deelnemingsvormen van uitlokken, medeplegen
en medeplichtigheid strafbaar in de gevallen dat het hoofddelict of een poging
daartoe ook daadwerkelijk wordt gepleegd. Het Nederlandse recht zal moeten
worden aangevuld met een gevaarzettingsdelict zodat ook wanneer het hoofddelict
niet volgt, er toch sprake is van strafbaarheid. Artikel 326c,
tweede en derde lid, voorzien tot dusver slechts in een deel van de voorgestelde
stafbaarstelling. Tevens zal een strafuitsluitingsgrond moeten worden gecreëerd
voor de gevallen dat hackingtools te goeder trouw worden aangewend om de beveiliging
van computersystemen te testen. Artikel 7 van het verdrag over valsheid of
vervalsing van voor bewijs gebruikte computergegevens is in Nederland reeds
strafbaar. In de jurisprudentie is aanvaard dat vervalsing of het vals opmaken
van computergegevens indien zij een bewijsbestemming hebben, onder de bestaande
bepaling van artikel 225 van het Wetboek van Strafrecht (valsheid in geschrift)
valt. Artikel 8 van het verdrag over fraude wordt reeds afgedekt met de artikelen
326 en 326c van het Wetboek van Strafrecht. In artikel 326c komt het delictsbestanddeel
«telecommunicatie» voor, dat in artikel 8 van het verdrag mist.
Indien het strafbaar te stellen gedrag niet anderszins door enige stafbaarstelling
wordt gedekt, zal deze bepaling moeten worden aangepast. Artikel 9 van het
verdrag gaat over kinderpornografie. Het rechtens te beschermen belang is
dan dat minderjarigen in het algemeen niet als seksueel begerenswaardig object
worden uitgebeeld. De vraag of bij de vervaardiging van het materiaal daadwerkelijk
minderjarigen zijn betrokken dan wel worden uitgebeeld, is daardoor niet meer
relevant. Evenmin speelt dan het argument van bewijsproblemen rond echte of
virtuele kinderporno. Deze bepaling zal leiden tot aanpassing van het Wetboek
van Strafrecht. Het ontwerp van het verdrag eist dat ook afbeeldingen van
personen boven deze leeftijd, wanneer zij iemand uitbeelden beneden deze leeftijdsgrens,
onder de strafbepaling inzake bezit en verspreiden moeten vallen. Ik meen
dat met de omzetting van deze bepaling in het Nederlandse recht mede uitvoering
zal worden gegeven aan de motie van de leden Van der Staay, Rouvoet en Biesheuvel
(kamerstukken II 1999/2000, 26 690, nr 7). Er is nog geen overeenstemming
over een exacte leeftijdsgrens. Van Nederlandse zijde wordt uitgegaan van
een leeftijdsgrens van zestien jaren. Artikel 240b van het Wetboek van Strafrecht
spreekt tot dusver over iemand die «kennelijk nog niet de leeftijd van
zestien jaren nog niet heeft bereikt». Elk land behoudt de vrijheid
om deze grens zelf hoger te leggen, al dan niet gedifferentieerd naar de situatie
dat ook daadwerkelijk personen beneden een nader te bepalen leeftijd bij de
vervaardiging van het materiaal zijn betrokken. Ook laat het verdrag open
dat uitzonderingen worden gemaakt bijvoorbeeld voor artistieke, therapeutische
of educatieve gronden. Artikel 10 van het verdrag gaat over inbreuken op het
auteursrecht en aanverwante rechten. De verplichting tot strafbaarstelling
beperkt zich tot inbreuken op economische schaal via computernetwerken. De
Auteurswet kent reeds dergelijke strafbepalingen. Artikel 11 bevat een bepaling
over medeplichtigheid en uitlokking. De bestaande artikelen 44 en 48, waar
nodig in samenhang met artikel 91 van het Wetboek van Strafrecht, voorzien
hierin. Artikel 12 verplicht de strafrechtelijke aansprakelijkheid van rechtspersonen
mogelijk te maken. Artikel 51 van het Wetboek van Strafrecht voorziet hierin.
De artikelen 14 tot en met 18 zullen leiden tot aanpassingen in het Wetboek
van Strafvordering. De artikelen 16 en 17 bevatten een geheel nieuwe figuur:
de opslag van verkeersgegevens in geval van een verdenking bij wijze van voorlopige
maatregel vooruitlopend op een mogelijk ter beschikking stellen daarvan aan
Justitie. Artikel 17 is weer een uitzondering: soms moeten verkeersgegevens
reeds onmiddellijk worden verstrekt teneinde het pad van communicatie van
een strafrechtelijk relevante bitstroom te kunnen identificeren. Het gaat
dan om situaties vergelijkbaar met die van heterdaad teneinde te voorkomen
dat onontbeerlijke informatie teloor gaat. Artikel 18 en 18bis zien op het
aftappen van stromende verkeers- en inhoudgegevens, zowel in de situatie van
telecommunicatiediensten die worden aangeboden aan het publiek als in de situatie
van interne bedrijfsnetwerken. Hoewel deze laatste reeds kunnen worden afgetapt,
ook zonder medewerking van de netwerkbeheerder, met gebruikmaking van de bevoegdheid
van artikel 126l van het Wetboek van Strafvordering, zal nader
moeten worden bezien of het systematisch niet beter is het onderscheid tussen
publieke en private netwerken op te heffen, althans de daarop betrekking hebbende
regelingen nauwer bij elkaar te laten aansluiten. Ik merk hierbij overigens
op dat in de onderhandelingen ervan wordt uitgegaan dat de ter beschikkingstelling
aan de Justitie van de inhoud van een e-mailbericht dat bij een ISP ligt opgeslagen
teneinde daar door geadresseerde op een door hem te bepalen moment te worden
opgehaald, wordt gezien als de uitoefening van een inbeslagnemingsbevoegdheid
in de zin van artikel 14 van het ontwerp-verdrag. De ratio van de opsomming
van strafvorderlijke bevoegdheden in het verdrag is de mogelijkheid dat deze
kunnen worden aangewend ten behoeve van de internationale rechtshulp. Bezien
zal moeten worden of de bepalingen daaromtrent in de artikelen 552h e.v. van
het Wetboek van Strafvordering daartoe moeten worden aangepast.Blz. 39Welke landen zullen naar alle waarschijnlijkheid partij
worden bij het verdrag cybercrime? Op welke wijze wordt getracht meer landen
te betrekken bij het verdrag? «Het ontwerp gaat tot dusver in op materieel
en formeel strafrecht op nationaal en internationaal niveau». Welke
aanvullingen op het ontwerp zijn naar alle waarschijnlijkheid te verwachten?
Welke aanvullingen vindt de regering wenselijk en welke te verwachten aanvullingen
onwenselijk?De vraag naar welke landen partij zullen worden, hoe wordt bevorderd zoveel
mogelijk landen te betrekken en welke aanpassingen nog worden verwacht en
wenselijk worden geacht, wordt als volgt beantwoord. Het gaat om een verdrag
van de Raad van Europa en is dus bedoeld voor de landen die partij zijn bij
deze internationale organisatie. Gezien hun betrokkenheid bij de onderhandelingen
mag worden verwacht dat ook de VS, Canada, Japan en Zuid-Afrika partij zullen
worden. Met uitzondering van Australië zouden daarmee alle continenten
zijn vertegenwoordigd. Het streven zoveel mogelijk landen te betrekken betekent
dat tot compromissen nodig zijn. Het ziet er dan ook naar uit dat geen andere
onderwerpen dan thans aan de orde komen in het ontwerp, in het verdrag regeling
zullen krijgen. Voor Nederland lijkt dit aanvaardbaar. Nadere regelingen,
bijvoorbeeld in het kader van de Europese Unie, zullen gelegenheid bieden
andere onderwerpen te regelen, bijvoorbeeld in verband met het tegengaan van
racistische uitingen op Internet.10Met betrekking tot de opslagperiode van gegevens hanteren
de landen die aan het Verdrag meewerken verschillende perioden. Welke gevolgen
kan dit hebben voor de handhaving van het toekomstige Cybercrime-verdrag?De vraag welke gevolgen de verschillen tussen de landen zullen hebben
inzake de opslagperiode van gegevens, wordt als volgt beantwoord. In de klassieke
situatie konden alleen gegevens worden opgevraagd die beschikbaar waren. Niemand
was verplicht gegevens te bewaren voor de opsporing van een strafbaar feit
zolang in een individueel geval geen verplichting door de Justitie was opgelegd
(vergelijk artikel 198 van het Wetboek van Strafrecht). Een eerste uitzondering
in Nederland op deze situatie betreft de verkeersgegevens van artikel 13.4,
tweede lid, van de Telecommunicatiewet, waarop hierboven onder vraag 3 reeds
is ingegaan. Wat betreft de rechtshulp is men afhankelijk van de beschikbaarheid
van gegevens. Afgezien van de genoemde uitzondering is men afhankelijk of
individuen of bedrijven deze gegevens hebben bewaard of vernietigd. Gaat het
om persoonsgegevens waarop privacywetgeving van toepassing is,
dan is er zelfs een verplichting om deze te vernietigen zodra deze niet meer
nodig zijn voor het doel waarvoor deze zijn vergaard of een daarmee verenigbaar
doel. De beschikbaarheid van dergelijke gegevens voor de nationale opsporing,
dan wel de voor de internationale strafrechtelijke samenwerking is daarvan
afhankelijk.Blz. 411Als argument voor het niet strafbaar stellen van de
aanzet tot rassenhaat en/of andere vormen van discriminatie wordt de Amerikaanse
Grondwet opgevoerd (first amendment). Dat is merkwaardig omdat de VS slechts
als waarnemer bij de onderhandelingen aanwezig zijn. Zou het geen aanbeveling
verdienen om aanzet tot discriminatie in algemene zin in het Verdrag op te
nemen, juist gegeven de actieve rechtspraktijk die Nederland op dit gebied
kent? Zou Europa niet in een steviger onderhandelingspositie verkeren ten
opzichte van de VS, indien een dergelijk uitgangspunt wel onderdeel zou vormen
van het voorliggende verdrag?De vraag of niet racismebestrijding een plaats in het ontwerp zou moeten
krijgen wordt als volgt beantwoord. Met verwijzing naar punt 9, merk ik op
dat ernaar wordt gestreefd het verdrag een wereldwijde betekenis te geven.
De actieve inbreng van de VS wordt daarom verwelkomd. Zou het onderwerp racisme
in het ontwerp worden genoemd dan zou op het genoemde streven aanmerkelijk
worden ingeboet. Beter lijkt het na totstandkoming van het verdrag binnen
Europa op dit punt nadere invulling te zoeken.12Hoe verhoudt dit ontwerpverdrag zich op specifieke
onderdelen tot het EVRM?Voor de beantwoording van de vraag naar de verhouding tussen het Verdrag
en het EVRM verwijs ik in de eerste plaats naar punt 3 voor wat betreft de
bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Het EVRM is uiteraard het kader
waarbinnen het ontwerp voor de bestrijding van cybercrime nadere zaken regelt.
Met het EVRM strijdige bepalingen zijn daardoor uitgesloten. Een vergaande
concretisering van de normen van het EVRM zou echter botsen met de wens een
verdrag van wereldwijde betekenis te maken.13Kunnen concrete voorbeelden worden gegeven van «instrumenten
die geschikt zijn om de eerder genoemde gedragingen te plegen»? Is dit
niet een erg ruime omschrijving, aangezien er veel instrumenten zijn die geschikt
zijn om er strafbare feiten mee te plegen, zonder dat deze daar uitsluitend
voor bedoeld zijn?De vraag of artikel 6 niet erg ver gaat, wordt als volgt beantwoord. Het
artikel verplicht tot de strafbaarstelling van het voorhanden hebben van instrumenten
die geschikt zijn om de integriteit van computernetwerken aan te tasten. Inderdaad
hebben in vele landen de consultaties over het ontwerp verdrag reacties juist
op deze bepaling opgeleverd. De vragen spitsen zich toe op de z.g. dual use
goods: voorwerpen die nuttig en crimineel kunnen worden gebruikt. Zo zijn
«hacker tools» bruikbaar om de veiligheid van computersystemen
te testen, maar ook om met criminele intenties in te breken in dergelijke
systemen. In de toelichting op het verdrag zal moeten worden verduidelijkt
dat het alleen gaat om instrumenten (voorwerpen, gegevens en computerprogramma's)
die blijkens hun aard slechts geschikt zijn voor crimineel gebruik. Ik wijs
op de vele keren dat het woord opzet (intentionally, intent,
purpose) in de bepaling is opgenomen. Iemand met goede bedoelingen kan onmogelijk
zich schuldig maken aan dit strafbaar feit. Gedacht moet worden aan lijsten
van passwords, virussen zonder dat uit omstandigheden blijkt dat het gaat
om onderzoek naar het voorkomen van schade als gevolg van virussen, computerprogramma's
die slechts kunnen worden gebruikt om via massale aanvallen (spammen) computersystemen
te ontregelen etc.14Kan concreet worden aangegeven wat de gevolgen kunnen
zijn voor de bestrijding van het aanzetten tot rassenhaat via internet, nu
dit niet onder het verdrag zal valt?De vraag naar de gevolgen voor de bestrijding van rassenhaat, wordt als
volgt beantwoord. In Nederland en een aantal andere Europese landen is het
aanzetten tot rassenhaat strafbaar. Dat blijft. Iemand die vanuit de VS via
een website op Nederland gerichte rassenhaat verspreidt, is in Nederland strafbaar.
Alleen zullen de VS op constitutionele gronden geen rechtshulp verlenen, noch
zullen zij, indien het feit desondanks bewijsbaar zou zijn, de persoon uitleveren.
Nederland zal gelet op het censuurverbod van artikel 7 van de Grondwet geen
voorafgaande maatregelen kunnen treffen om de verspreiding van dit soort boodschappen
tegen te gaan. In Nederland gevestigde ISP's die deze boodschappen alleen
doorgeven («mere conduit», daaronder begrepen «cache»),
zijn op grond van de hierboven genoemde EU richtlijn elektronische handel
niet aansprakelijk. Zodra zij echter meer doen, bijvoorbeeld gegevens op hun
computers opslaan ter consultatie («hosting»), zijn zij hier te
lande strafbaar wegens opzettelijke medeplichtigheid aan het plegen van dit
strafbare feit. Onder «opzet» wordt mede begrepen voorwaardelijke
opzet, dat wil zeggen het willens en wetens nemen van het geenszins denkbeeldige
risico dat door een bepaalde handeling in verband met de opslag van gegevens
een strafbaar feit wordt gefaciliteerd.15Waarom is ten aanzien van de strafbaarstelling van
rassenhaat en pornografie niet gekozen voor algemene opneming in het verdrag,
met optingout clausule voor individuele lidstaten?De vraag naar de mogelijkheid van opt out clausules voor de verspreiding
van pornografie (niet zijnde kinderpornografie) en racisme, wordt als volgt
beantwoord. De Raad van Europa streeft naar een beperking van het aantal voorbehouden.
Verder impliceert een voorbehoud toch een zekere internationale druk in die
zin dat een algemene norm op internationaal niveau wordt vastgelegd, op welke
norm een bepaald land een uitzondering maakt. Ten aanzien van racisme en pornografie
aanvaarden de betrokken landen niet dat zij door een dergelijke internationale
norm impliciet moreel in gebreke worden gesteld.16Een gedraging die stoornis veroorzaakt in het functioneren
van een computersysteem wordt wellicht via het Cybercrime-verdrag strafbaar
gesteld. Welke gedragingen zouden, naast spammen, via een dergelijke bepaling
stafbaar kunnen worden gesteld?De vraag naar het veroorzaken van storingen in het functioneren van een
computersysteem, wordt als volgt beantwoord. Naast «spamming»
kunnen storingen worden veroorzaakt door het computerprogramma van een computer
te ontregelen door bijvoorbeeld een veelheid van signalen te genereren waarop
die computer reageert met een tijd- en computercapaciteitrovend
programma gedurende welks draaien andere functies worden opgeschort.17Hoe wordt bepaald of het op grootscheepse wijze toezenden
van e-mailberichten is gericht op een stoornis (spammen) of dat er sprake
is van een recht op meningsuiting?De vraag naar het onderscheid tussen spammen gericht op het ontregelen
van een computer en het uitoefenen van vrijheid van meningsuiting, wordt als
volgt beantwoord. Of de opzet gericht is op spammen of op het uitoefenen van
het recht op vrijheid van meningsuiting, zal in de regel blijken uit de omstandigheden
van het geval. De opzet is een bestanddeel van het delict.18Hoe is de strafuitsluitingsgrond op de strafbepaling
voor het aftappen van telecommunicatie in Nederland geregeld? Wat verandert
dit verdrag daar precies aan?De vraag naar de strafuitsluitingsgrond op het aftappen van telecommunicatie
wordt als volgt beantwoord. In elk van de verdragsrechtelijke verplichtingen
om een bepaald omschreven gedrag strafbaar te stellen, komt de clausule «without
right» voor. Dat betekent dat de nationale wetgever telkens kan bepalen
wanneer iemand toch gerechtigd tot dat gedrag. Waar het aftappen van telecommunicatie
(behalve wanneer daarvoor geen bijzondere inspanning is vereist) strafbaar
is, heeft de politie het recht dat te doen op grond van een machtiging van
de rechter-commissaris en een bevel van de officier van justitie (zie de artikelen
126l, vierde lid e.v. en 126m van het Wetboek van Strafvordering). De BVD
kan aftappen op grond van een last van een aantal Ministers (zie artikel 139c,
tweede lid, onder 30 , van het Wetboek van Strafrecht). Het verdrag verandert
niets aan de mogelijkheden om in het nationale recht strafuitsluitingsgronden
te formuleren op de voorgeschreven strafbepalingen.19Zal de omgang met spammen in dit verdrag geregeld worden?
Wanneer spammen niet geregeld wordt in dit verdrag, welke andere internationale
en nationale inspanningen verricht de regering dan om spammen tegen te gaan?
Heeft de regering de indruk dat die inspanningen ook effectief zullen zijn?De vraag naar de strafbaarstelling van «spammen» wordt als
volgt beantwoord. In de brief van 23 december 1999 heb ik uiteengezet dat
slechts bepaalde schadelijke vormen van «spammen» onder het verdrag
vallen. Andere vormen, zoals het ongevraagd toesturen van reclame via e-mail
vormen thans voorwerp van studie in het kader van de hierboven onder 3 genoemde
richtlijn (COM (2000) 385, over onder meer het gebruik van persoonsgegevens
in de telecommunicatiesector). Waar het gaat om het commercieel toezenden
van reclame zonder criminele intenties, verwachten wij voorshands dat deze
interne markt richtlijn van de EU langs civielrechtelijk weg toereikend afdwingbaar
zal zijn.20Kan de regering omschrijven welke instrumenten precies
tot de voorbereidingshandelingen als bedoeld in 2.1 zullen gaan horen? Vallen
ook instrumenten ter versleuteling van data eronder?De vraag naar welke instrumenten als bedoeld in artikel 6 van het ontwerp
verdrag onder voorbereidingshandelingen vallen, wordt als volgt beantwoord. Ik ging daarop al hierboven onder 13 in. Computerprogramma's
ter versleuteling van gegevens vallen hier niet onder. Dergelijke programma's
zijn uitermate geschikt voor het volstrekt gerechtvaardigde doel (a) informatie
beveiligd te verzenden dan wel (b) beveiligd tegen kennisneming door derden
op te slaan. Omstandigheden waaruit zou blijken dat dergelijke programma's
slechts met een criminele intentie worden aangeboden of bewaard, zijn niet
goed voorstelbaar.21Wat is het standpunt van de regering inzake de versleuteling
van data door overheid, burgers en bedrijven in relatie tot privacy en (bedrijfs)gevoelige
informatie in het licht van de mogelijke verplichting aan telecomproviders
op aanvraag alle data in klare taal aan politie en/of inlichtingendiensten
te verstrekken? Wat is eigenlijk de stand van zake met betrekking tot de totstandkoming
van een dergelijke verplichting?De vraag naar het regeringsstandpunt inzake cryptografie wordt als volgt
beantwoord. Reeds meermalen heeft het kabinet uiteengezet geen voornemens
te hebben dit onderwerp te regelen. Ik verwijs naar het standpunt dat is neergelegd
in de brief van de Minister van Verkeer en Waterstaat van 3 juni 1999 over
het Nationaal TTP-project (kamerstukken II 1998/99, 26 581). Hoofdstuk
4.3 op blzn. 21–24 behandelt de rechtmatige toegang van overheidsdiensten
tot de inhoud van versleutelde boodschappen. Getracht wordt de belangen van
de overheid in een «partnership approach» via de weg van zelfregulering
veilig te stellen.22Wat is het oordeel van de regering over het verbieden
van software bedoeld om verkeer te monitoren (afluisteren), in te breken op
computersystemen of om systemen te storen, mede in het licht van de mogelijkheid
dat het verbieden van dergelijke software een averechts effect kan hebben
op de veiligheid van computersystemen?1 Hoe denkt
de regering over eventueel noodzakelijke uitzonderingen op een dergelijk verbod,
en voor wie zouden uitzonderingen moeten (gaan) gelden?De vraag naar het verbieden van instrumenten die de veiligheid van computersystemen
kunnen testen is hierboven onder vraag 13 reeds beantwoord.23Is het niet verstandig naast het strafbaar stellen
van «cybervandalisme» (het opzettelijk compromitteren van de integriteit
van computersystemen) ook het verplicht stellen van het gebruik van deugdelijke,
dat wil zeggen veilige harden software te overwegen en/ of een bepaalde internationale
standaard aan te bevelen. Zo ja, hoe moeten een dergelijke verplichting of
standaard worden voorgesteld? Zo nee, kan aannemelijk worden gemaakt dat een
verbod op «cybervandalisme» meer effect zal hebben dan zo'n verplichting
of standaard?De vraag naar het eventueel verplicht stellen, al dan niet op internationaal
niveau, van beveiliging door deugdelijke hard- en software, wordt als volgt
beantwoord. Het lijkt onjuist dat van overheidswege de standaarden voor beveiliging
worden voorgeschreven. Zoals ieder zelf moet weten welk slot hij op zijn achterdeur
wil zetten en zelf het risico draagt wanneer hij daarin nalatig is, zo moet
ook de wetgever terughoudend zijn de eigen verantwoordelijkheid van de bedrijven
en burgers voor de beveiliging van hun gegevens (bijvoorbeeld bedrijfsgeheimen)
af te nemen. Slechts waar belangen van derden in het geding komen, is er plaats
voor overheidsingrijpen. Zo bevat artikel 8 van de Wet persoonsregistraties
(en artikel 13 van diens beoogde opvolger de Wet bescherming persoonsgegevens)
het voorschrift persoonsgegevens van een «passende»
beveiliging te voorzien. De concretisering van wat passend is, wordt echter
wederom aan bedrijven, instellingen en burgers overgelaten, zij het onder
toezicht van de Registratiekamer (onder de Wet bescherming persoonsgegevens
het College bescherming persoonsgegevens). De markt kan zich dan aanpassen
aan de zich snel ontwikkelende normen en is aansprakelijk wanneer in een concreet
geval zou blijken dat de abstracte norm «passend» niet zou zijn
gehaald. Het feit dat een beveiliging wordt doorbroken is overigens nog geen
bewijs dat deze niet«passend» zou zijn. Geen beveiliging kan immers
absolute veiligheid garanderen. Het gaat er om dat men gelet op de stand van
de techniek redelijkerwijs doet wat nodig is om in verband met de aard van
de te beschermen gegevens deze te beveiligen. Zoals bedrijven hun gegevens
beschermen zo dient ook de overheid met de onder haar ressorterende gegevens
dat te doen. Het verbod op «cybervandalisme» beoogt de kwaadwillende
te treffen die het goed functioneren van computersystemen wil ondermijnen.
Het is een aanvullende maatregel om de veiligheid van computersystemen te
bevorderen.Blz. 524Het verdrag gaat voorlopig uit van een ondergrens van
14 jaar voor de strafbaarstelling van kinderporno. Blijft de mogelijkheid
bestaan om de grens in Nederland hoger te leggen, bijvoorbeeld op 16 jaar?
Is de regering voornemens de ondergrens uit het verdrag cybercrime te gaan
hanteren?De vraag naar de leeftijdsgrens van kinderporno wordt als volgt beantwoord.
Inmiddels is overeenstemming bereikt dat de leeftijdsgrens ligt op achttien
jaar, met de mogelijkheid voor landen deze te verlagen tot zestien jaar. Ook
in andere internationale gremia vindt overleg plaats over de strafbaarstelling
van kinderporno. Daar waar het gaat om de bescherming van kinderen tegen concrete
betrokkenheid bij de vervaardiging van kinderporno, meen ik dat Nederland
moet meegaan bij de algemene trend, de grens te leggen bij achttien jaar.25Wordt de mate van aanstootgevendheid bepalend voor
de strafbaarheid van een kinderpornografische afbeelding, nu in het verdrag
het niet langer relevant is dat kinderen zijn betrokken bij de vervaardiging
van de afbeelding?De vraag of de mate van aanstootgevendheid bepalend is voor de strafbaarheid
van kinderporno, wordt als volgt beantwoord. Het is de bedoeling dat in de
toelichting wordt duidelijk gemaakt dat sprake moet zijn van expliciet seksueel
gedrag. Daarvan is in ieder geval sprake wanneer wordt uitgebeeld seksuele
gemeenschap, bestialiteit, masturbatie, sadistisch of masochistisch misbruik
dan wel de wellustige tentoonstelling van geslachtsorganen. Gaat het evenwel
om uitbeeldingen die gelet op hun context kennelijk een zekere artistieke
waarde beogen, dan is geen strafbaarstelling beoogd. Evenmin is het de bedoeling
om uitbeeldingen voor educatieve of therapeutische doeleinden strafbaar te
stellen. De ruimte voor dergelijke strafuitsluitingsgronden ligt besloten
in de verdragsclausule «without right».26Verzet het EVRM zich tegen het bevel actief mee te
werken, bijvoorbeeld in de vorm van het doorzoeken van bestanden aan de hand
van bepaalde criteria, indien dit bevel zich richt tot een derde persoon,
zijnde niet de verdachte tegen wie zich het dwangmiddel richt? Hoever gaat
de meewerkplicht voor de verdachte? Moet hij een tap dan wel
een«elektronische huiszoeking» dulden, of mag hij dit bijvoorbeeld
technisch bemoeilijken dan wel verhinderen? Bestaat de meewerkplicht ook uit
het beschikbaar maken van de eventueel gehanteerde codeersleutel?De vraag naar de toelaatbaarheid onder het EVRM van het doorzoeken van
bestanden volgens bepaalde criteria en de meewerkverplichting van de verdachte,
wordt als volgt beantwoord. Het actief doorzoeken van bestanden van bedrijven
voor opsporingsdoeleinden, zeker wanneer zich daarin persoonsgegevens bevinden,
is een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer. Artikel 8 van het EVRM staat
daarin in de weg tenzij een dergelijke doelafwijkend gebruik van deze gegevens
noodzakelijk is en bij wet is voorzien. In het begrip «noodzakelijk»
ligt onder meer besloten dat het moet gaan om een proportionele maatregel
die nodig is vanwege een dringend maatschappelijk belang. Ik sluit niet uit
dat de ontwikkelingen in de informatietechnologie ertoe leiden dat een dergelijke
bevoegdheid in het Wetboek van Strafvordering zal worden opgenomen. Gelet
op het Saunders-arrest (EHRM 17 december 1996) sluit ik niet uit dat het EVRM
er niet aan in de weg staat van de verdachte te verlangen mee te werken aan
het verkrijgen van gegevens. Het z.g. nemo tenetur-beginsel ziet blijkens
dit arrest vooral op het verbod de verdachte te dwingen verklaringen af te
leggen waarvan het waarheidsgehalte twijfelachtig is wegens de psychische
druk die een verdachte tijdens een ondervraging ervaart. Het boven water krijgen
van gegevens die zijn vastgelegd op het moment dat van een dergelijke druk
geen sprake was, is een andere zaak.27Waarom wordt in het verdrag uitgegaan van een leeftijdsgrens
bij kinderpornografie van 14 jaar?Voor het antwoord op de vraag naar de leeftijdsgrens voor kinderporno
van veertien jaar verwijs ik naar de antwoorden op de vragen 24–25.
Deze grens is inmiddels geschrapt.28Kan worden aangegeven wat het hanteren van de 14 jaarsgrens
concreet betekent voor Nederland, gelet op het feit dat hier uitgegaan wordt
van een grens van 16 jaar?Zie het antwoord op vraag 27.29Betekent het feit dat in het verdrag de omschrijving
kinderporno wordt uitgebreid tot uitingen die seksuele handelingen met kinderen
suggereren, maar waarbij kinderen feitelijk niet zijn betrokken, dat de Nederlandse
wetgeving ook in deze zin zal worden aangepast? Indien deze vraag ontkennend
wordt beantwoord, wat betekent het dan voor de situatie in Nederland dat de
omschrijving in het verdrag strikter is dan die in de Nederlandse wetgeving?De vraag of de Nederlandse wet moet worden aangepast met het oog op de
strafbaarstelling van virtuele kinderporno, wordt bevestigend beantwoord.30Wat is de achtergrond van het feit dat er geen overeenstemming
kan worden bereikt over de strafbaarstelling van verspreiding van kinderpornografie? De vraag is inmiddels achterhaald. Zie de antwoorden op de vragen 24–25.31Zijn alle internet-providers voornemens mee te werken
aan het tegengaan van verspreiding van ongewenste strafbare afbeeldingen?
Op welke wijze zal dit worden gecontroleerd door justitie en politie?De vraag of alle ISP's voornemens zijn mee te werken aan het tegengaan
van verspreiding van ongewenste strafbare afbeeldingen en hoe dit door politie
een justitie wordt gecontroleerd, wordt als volgt beantwoord. Als ISP's in
alle gevallen voornemens zouden zijn mee te werken, zou er geen wettelijke
regeling nodig zijn en zou dit niet hoeven te worden gecontroleerd. De politie
speurt immers slechts naar strafbaar gedrag. Als daarentegen de medewerking
in de wet is voorgeschreven is het voornemen van ISP's niet relevant. Zij
moeten zich aan de wet houden. Doen zij dat niet, dan kan de politie proces-verbaal
opmaken wegens een strafbaar feit.32Kan de regering aangeven wat de stand van zaken is
in de Verenigde Staten met betrekking tot de strafbaarstelling van «stalking
in cyberspace»?Ik ben niet op de hoogte van de stand van zaken met betrekking tot de
strafbaarstelling van cyberstalking in de VS.33Kan uit de brief worden opgemaakt dat kinderpornografie
het enige inhoudgerelateerde onderwerp in het verdrag is? Zo neen, welke andere
inhoudgerelateerde onderwerpen zijn aan de orde en wat is het standpunt van
de regering daarin? Dient de Nederlandse wetgeving verandert te worden wanneer
ook de realistische uitbeeldingen van seksuele handelingen met kinderen volgens
het verdrag strafbaar worden?Kinderporno is inderdaad het enige inhoudgerelateerde onderwerp in het
verdrag. Daarbij ga ik ervan uit dat de strafbaarstelling van opzettelijke
schending van intellectuele eigendom op economische schaal, geen inhoudgerelateerd
delict is. Het kan immers elke inhoud betreffen. Zoals hierboven reeds aangegeven
zal de Nederlandse strafbepaling inzake kinderporno moeten worden aangepast
voor virtuele kinderporno. Het verdrag bevat de verplichting voor staten die
het bekrachtigen, ook dat strafbaar te stellen.34Hoe verhoudt de terughoudendheid van de regering ten
aanzien van inhoudgerelateerde verboden zich tot de discussie over vrijwillige
of gedwongen filtering en rating van materiaal op internet zoals die zich
op Europees niveau binnen INCORE afspelen? Kan de regering inzicht verschaffen
in de bedoeling en stand van zake met betrekking tot dit Europese project?
Wat is het standpunt van de regering over vrijwillige of gedwongen filtering
en rating van materiaal op internet?De vraag naar het verband tussen de terughoudende opstelling van het kabinet
en de discussie over filtering en rating, wordt als volgt beantwoord. Artikel
7 van de Grondwet verbiedt de overheid voorafgaand verlof voor het aanbod
van informatie. Dit pleegt te worden aangeduid als het verbod op censuur.
Er is dus geen preventief toezicht mogelijk op het aanbod van strafbare informatie.
Verplichte filtering of rating is daarom niet mogelijk. Dit laat onverlet
dat burgers zelf maatregelen nemen om zich te weren tegen ongewenste informatie,
ongeacht of dit strafbare informatie is of niet. Filtering en
rating zijn hiervoor geschikte instrumenten. De ontwikkeling hiervan wordt
door de overheid bevorderd. 35Welke gronden ziet de regering om in te stemmen met
een verlaging van het leeftijdscriterium voor kinderporno van zestien naar
veertien jaar. Zal dit betekenen dat op termijn in internationale verdragen
met betrekking tot internet en dergelijke, de grens op 14 jaar ligt en in
artikel 240b Sr. op 16 jaar? Acht de regering het niet meer wenselijk om één
leeftijdsgrens aan te houden, gezien de wenselijkheid van eenheid in het recht?
Zal dit bijvoorbeeld niet gaan betekenen, dat het hebben van een bepaalde
afbeelding op het Internet niet strafbaar is en het vervaardigen van een afdruk
hiervan wel? Kan de regering aannemelijk maken dat de grens van 14 jaar, waar
blijkbaar internationaal consensus over bestaat, de bescherming van kinderen
ten goede komt? Acht de regering de lage grens van 14 jaar niet in strijd
met artikel 19 en 34 van de VN-Conventie inzake de Rechten van het Kind, dat
ook in Nederland van kracht is?De vragen over de leeftijdsgrens van kinderporno zijn hierboven onder
24–25 beantwoord.Blz. 636Hoe verhoud zich het te hanteren onderscheid op basis
van de maatschappelijke functionaliteit tot de zogenaamde «auto-responders»?
Kan e-mail, die wordt verwerkt zonder tussenkomst van menselijk handelen,
worden afgetapt of worden verkregen via een «elektronische huiszoeking»?De vraag naar het onderscheid tussen transport en opslag, te beoordelen
naar maatschappelijke functionaliteit, roept de vraag op naar de indeling
van «auto-responders». Kan e-mail die zonder menselijke tussenkomst
wordt afgehandeld, worden verkregen via aftappen of elektronische huiszoeking?
Deze vraag wordt als volgt beantwoord. Ik meen dat het criterium van «maatschappelijke
functionaliteit» in beide gevallen hanteerbaar is, of nu e-mail wel
of niet met menselijke tussenkomst wordt afgehandeld. Het doel waarmee bepaalde
bewerkingen met betrekking tot gegevens worden verricht, is bepalend. Is het
doel transport, dan vindt de verkrijging van gegevens voor strafvordering
plaats via het tappen. Is het doel de beschikbaarheid van gegevens met het
oog op bewerking afhankelijk van de inhoud van het bericht, dan dient de verkrijging
van de gegevens voor strafvordering plaats te vinden via huiszoeking c.q.
de daaraan gerelateerde netwerkzoeking. De bewerking afhankelijk van de inhoud
van een bericht, kan zowel door menselijke tussenkomst als zonder deze plaatsvinden.
De situatie waarin het doel van een verwerking van gegevens relevant is voor
het juridisch regime dat daarop van toepassing is, is een bekend verschijnsel
in het recht. Ook het recht inzake de bescherming van persoonsgegevens wordt
bepaald door het doel van de verwerking. Ook een geautomatiseerde verwerking
vindt telkens met het oog op een bepaald doel plaats.37Is het onderscheid tussen transport en opslag, gelet
op de snelheid waarmee gegevens getransporteerd worden, in de praktijk wel
werkbaar?De vraag of het onderscheid tussen transport en opslag, gelet op de snelheid
waarmee gegevens worden getransporteerd, in de praktijk wel werkbaar is, is
deels reeds onder punt 36 beantwoord. Wanneer de technische omgang van gegevens,
bepalend zou zijn voor het juridisch regime, zou worden afgezien
van het doelcriterium van de verwerking van gegevens als aanknopingspunt voor
het toepasselijke recht. Dat zou onder meer tot gevolg hebben dat de waarborgen
van artikel 99, tweede en derde lid, van het Wetboek van Strafvordering zouden
komen te vervallen. Deze bepalingen geven de persoon bij wie huiszoeking wordt
gedaan – dat hoeft niet noodzakelijkerwijs de verdachte te zijn –
het recht zich uit te laten omtrent het voornemen van de opsporingsambtenaar
of de rechter-commissaris om een voorwerp in beslag te nemen. Dit voorwerp
kan ook een gegevensdrager zijn. Vindt de huiszoeking plaats bij een verdachte,
dan kan deze zich laten bijstaan door een raadsman. Dergelijke aanspraken
zouden komen te vervallen indien tappen en huiszoeking op één
lijn zouden worden gesteld waardoor elk onderzoek aan gegevens zou verworden
tot een geheime opsporingsbevoegdheid. Juist in de toekomstige informatiemaatschappij
lijkt het mij van belang via het recht te waarborgen dat de burger in de gelegenheid
wordt gesteld vermeend onrechtmatig optreden van de overheid met betrekking
tot voor hem relevante gegevens in een zo vroeg mogelijk stadium voor de daartoe
aangestelde autoriteiten aan te vechten.38Wordt in het verdrag een termijn opgenomen waarbinnen
op een rechtshulpverzoek moet worden gereageerd?De vraag of in het verdrag een termijn wordt opgenomen waarbinnen op een
rechtshulpverzoek moet worden gereageerd, beantwoord ik ontkennend. Dat is
niet gebruikelijk in rechtshulpverdragen.39Wie neemt in Nederland de beslissing over medewerking
aan een rechtshulpverzoek?De vraag wie in Nederland de beslissing neemt om mee te werken aan een
rechtshulpverzoek, wordt als volgt beantwoord. Blijkens artikel 552j van het
Wetboek van Strafvordering beslist een officier van justitie. In bepaalde
gevallen bijvoorbeeld wanneer er grond bestaat voor het vermoeden dat het
gaat om een discriminatoire vervolging, dient de officier van justitie ingevolge
artikel 552l van het Wetboek van Strafvordering het verzoek voor te leggen
aan de Minister van Justitie. Artikel 552m van het Wetboek van Strafvordering
bevat een bepaling over strafbare feiten van politieke aard. Dan is een machtiging
van de Minister van Justitie vereist.40Welke maatregelen worden getroffen, zodat officieren
van justitie en rechters adequaat de ontwikkelingen op het gebied van criminaliteit
in cyberspace kunnen volgen? Bestaat niet het gevaar dat strafzaken met betrekking
tot computercriminaliteit blijven liggen ten gevolge van een kennisachterstand?De vraag welke maatregelen worden genomen om mogelijke kennisachterstand
bij de afhandeling van zaken over computercriminaliteit bij de officieren
van justitie en rechters tegen te gaan, wordt als volgt beantwoord. Binnen
de rechterlijke macht wordt in daarvoor bestemde cursussen aandacht besteed
aan criminaliteit in een computeromgeving. Binnen het OM is er een permanente
studiegroep die zich hieraan wijdt. In het opleidingsprogramma voor rechterlijke
ambtenaren is computercriminaliteit een vast item.41Welke prioriteit wordt binnen justitie gegeven aan
de opsporing van computercriminaliteit? Wordt dit onderwerp tot nu toe niet
te veel gezien als een beveiligingsprobleem? De vraag naar de prioriteitstelling bij de afhandeling van computercriminaliteit,
wordt als volgt beantwoord. Het Korps landelijke politiediensten heeft in
verhouding tot de ons omringende landen een goed ontwikkelde afdeling digitale
recherche. De daar beschikbare expertise is aanvullend op die binnen de regionale
korpsen aanwezig is. Met name bij de opsporing van kinderporno wordt actief
gerechercheerd, in samenwerking met het meldpunt kinderporno dat de Nederlands
ISP's hebben opgericht. Dit staat geheel los van mogelijke beveiligingsproblemen
bij computernetwerken.42Wat houdt het verzoek tot het bewaren van vertrouwelijkheid
bij huiszoeking en uitlevering van e-mail in de praktijk in? Wat is het verschil
tussen een dergelijk verzoek aan een burger of aan telecombedrijven? In welke
gevallen kan een geheimhoudingsverplichting (gaan) gelden? Hoe is een ander
exact geregeld? Wordt de verdachte in kwestie van de inbeslagname op de hoogte
gesteld? En zo ja, op welk moment?De vraag naar de geheimhouding van de uitoefening van opsporingsbevoegdheid
wordt als volgt beantwoord. In beginsel dient de uitoefening van een opsporingsbevoegdheid
slechts in het geheim plaats te vinden voor zover dat noodzakelijk is om het
doel van de bevoegdheid, het verkrijgen van bewijsmateriaal, niet in gevaar
te brengen. Een huiszoeking c.q. het verkrijgen van opgeslagen gegevens, is
een handeling gedurende een korte tijdsspanne teneinde in het verleden opgeslagen
gegevens ter beschikking van de Justitie te krijgen. Zijn de gegevens verkregen,
dan is er in beginsel geen reden om de uitoefening van de bevoegdheid geheim
te houden. Het bewijsmateriaal is immers verkregen. Bij het aftappen van telecommunicatie
gaat het om de verkrijging van gegevens gedurende een bepaalde tijd, aangegeven
in de taplast. Zou de uitoefening van deze bevoegdheid gedurende deze periode
niet geheim zijn, dan zou de bevoegdheid worden gefrustreerd omdat de af te
tappen persoon zich er wel voor zal hoeden via telecommunicatie gegevens prijs
te geven die bewijs kunnen zijn in een strafzaak. Zou hij hiertoe wel bereid
zijn, dan is daarvoor immers geen tap nodig. De geheimhouding van personen
werkzaam bij een aanbieder van telecommunicatie, is geregeld in artikel 371
van het Wetboek van Strafrecht. In het wetsvoorstel computercriminaliteit
II (kamerstukken II 1998/99, 26 671, nrs. 1–2) wordt deze bepaling
gemoderniseerd in die zin dat niet meer van de «ambtenaar», maar
van een «persoon» wordt gesproken, werkzaam bij een aanbieder
van openbare telecommunicatie (de ISP daaronder begrepen). Deze dient medewerking
te verleen bij het aftappen. Een vergelijkbare bepaling bij huiszoeking ontbreekt.
In het licht van het bovenstaande lijkt mij dat juist. Burgers dienen niet
aan meer verplichtingen ten behoeve van de strafvordering te worden onderworpen
dan strikt nodig is voor de opsporing. Hebben zij bezwaar tegen het gebruik
door de Justitie van de bij de huiszoeking verkregen gegevens, dan kunnen
zij, indien zij een belang aannemelijk kunnen maken, daartegen bezwaar aantekenen
op grond van artikel 552a van het Wetboek van Strafvordering. Geheimhouding
zou de uitoefening van deze bevoegdheid illusoir maken. Bekrachtiging van
het verdrag zal er wel toe moeten leiden dat ook anderen dan de aanbieders
van openbare telecommunicatie aan een geheimhoudingsplicht zullen worden onderworpen.
Artikel 18ter verplicht de landen een geheimhoudingsplicht op te leggen wat
betreft het feit dat is afgetapt. Een medewerkingsverplichting bij het aftappen
kan worden opgelegd aan ieder die telecommunicatie aanbiedt, zowel aan het
publiek als aan particulieren. Beheerders van bedrijfsnetwerken vallen blijkens
de definitie van het begrip «service provider» in artikel 1, onder
c, van het verdrag ook onder het aftapregime. Ook zij zullen
dus onder een geheimhoudingsregime moeten worden gebracht. De geheimhouding
strekt zich mede uit tot het aftappen met hun medewerking van verkeersgegevens.
De vraag naar het moment waarop de verdachte van inbeslagname op de hoogte
wordt gesteld, wordt als volgt beantwoord. Vooreerst wijs ik erop dat het
bij inbeslagname niet gaat om de verdachte, maar om de beslagene. Dat kan
de verdachte zijn, maar ook een ander. In geval van een verzoek om uitlevering
van gegevens aan een ISP, zal de ISP waarschijnlijk wel als belanghebbende
kunnen worden aangemerkt. Hij heeft immers een belang zijn klanten vertrouwelijke
communicatie aan te bieden. Artikel 13 EVRM ziet op een doeltreffend rechtsmiddel
van de burger tegen vermeende inbreuken op zijn grondrechten. Het is in de
geest van deze bepaling burgers zodra dat mogelijk is zonder het opsporingsonderzoek
in gevaar te brengen, in kennis te stellen van inbreuken op hun grondrechten.
Wat betreft de verdachte bepaalt artikel 33 van het Wetboek van Strafvordering
dat hem geen processtukken kunnen worden onthouden na sluiting van het gerechtelijk
vooronderzoek. Artikel 102 bepaalt dat inbeslaggenomen brieven, stukken of
andere berichten dienen te worden gevoegd bij de processtukken voor zover
zij niet afkomstig van de z.g. geheimhouders, bijvoorbeeld artsen, advocaten
of geestelijken. Dergelijke stukken kunnen in een strafzaak niet tot bewijs
worden gebruikt. De regels voor inbeslagneming van voorwerpen strekken zich
mede uit tot op die voorwerpen vervatte berichten. De artikelen 125i e.v.
van het Wetboek van Strafvordering bevatten vergelijkbare bepalingen. Zijn
gegevens inbeslaggenomen bij een beheerder dan dient deze blijkens artikel
125m, derde lid, daarvan in kennis te worden gesteld. Gegevens die niet nodig
zijn voor de individuele strafzaak in verband waarmee zij in beslag zijn genomen,
dienen blijkens artikel 125n te worden vernietigd. Zij kunnen dus niet worden
opgenomen in een politieregister wegens mogelijke bruikbaarheid in verband
met een andere strafzaak.Blz. 743Is in Nederland inmiddels voldoende expertise en menskracht
aanwezig om internationaal à la minute bijstand te kunnen bieden?De vraag of er in Nederland inmiddels voldoende expertise en menskracht
aanwezig is om internationaal onmiddellijk bijstand te verlenen, wordt bevestigend
beantwoord. Artikel 29 van het verdrag voorziet in een permanent bemand contactpunt
voor de internationale samenwerking bij de bestrijding van computercriminaliteit.
Op basis van intergouvernementele afspraken binnen de Europese Unie functioneert
in Nederland reeds een dergelijk contactpunt bij het Korps landelijke politiediensten
(KLPD).44Indien een rechthebbende in Nederland een buitenlandse
persoon heeft geautoriseerd om gebruik te maken van in Nederlandse computers
opgeslagen gegevens, dan is het land waar die persoon woont gerechtigd om
in overeenstemming met zijn eigen recht, zonder medeweten van Nederland, van
die gegevens kennis te nemen. Moet die kennisname via de geautoriseerde persoon
lopen of is elke wijze van kennisname gerechtvaardigd? Heeft de Nederlandse
overheid personen in het buitenland geautoriseerd om van bepaalde overheidsgegevens
gebruik te maken? Betekent dit dat die gegevens zonder medeweten van Nederland
kunnen worden ingezien door het buitenland? Geldt de bevoegdheid tot kennisname
voor de duur van de autorisatie of geldt «ééns geautoriseerd,
altijd in te zien»? De vragen over de toegang van buitenlandse autoriteiten tot in Nederland
opgeslagen gegevens wordt als volgt beantwoord. Aanknopingspunt voor de territoriaal
gebonden rechtsmacht is de persoon die controle heeft over de gegevens, niet
de plaats waar de gegevens op een gegevensdrager zijn opgeslagen. Dit is niet
nieuw. Artikel 105 van het Wetboek van Strafvordering maakt het mogelijk dat
de rechter-commissaris degene van wie redelijkerwijs kan worden vermoed dat
hij de houder van een voor inbeslagneming vatbaar voorwerp kan gelasten dit
aan de Justitie uit te leveren. Het bevel richt zich tot de persoon. Bevindt
deze zich in Nederland, dan valt hij onder Nederlandse rechtsmacht en dient
hij aan een dergelijke last te voldoen. Het gaat daarom niet om strafvordering
buiten het rechtsgebied van een rechtbank. De artikelen 539a e.v. van het
Wetboek van Strafvordering, en in het bijzonder artikel 539a, derde lid, dat
ziet op beperkingen die voortvloeien uit het internationale recht, zijn daarom
niet van toepassing. Wanneer een persoon inderdaad houder is van dat voorwerp
dient hij het uit te leveren. Zou hij het voorwerp bewaren in zijn tweede
huis in België, dan is dat niet relevant. Gelet op het volkenrechtelijk
algemeen aanvaarde beginsel van reciprociteit, moeten wij dus aanvaarden dat
indien een Belg in zijn tweede huis in Nederland een voorwerp bewaart ten
aanzien waarvan een Belgische rechter de uitlevering zou bevelen, dit voorwerp
door hem naar België moet worden gebracht. De Nederlandse autoriteiten
zouden, indien zij daarvan zouden weten, in strijd handelen met het internationaal
recht indien zij in dit geval de Belg zouden belemmeren zijn spullen in Nederland
op te halen teneinde aan zijn verplichtingen als ingezetene van België
te voldoen. Het is niet anders met in computers opgeslagen gegevens. Indien
een Nederlandse bank met een filiaal in België de aldaar werkzame functionarissen
geautoriseerd heeft toegang te hebben tot bepaalde directories op de computer
van het moederbedrijf in Nederland, dan impliceert een dergelijke autorisatie
dat de Belgische autoriteiten die functionarissen, immers vallend onder Belgische
rechtsmacht, kunnen dwingen die toegang te gebruiken tot het opvragen van
gegevens die in een Belgische strafzaak van belang kunnen zijn. Die gegevens
zijn onder de controle van die personen. Indien die personen van de Belgische
autoriteiten gebruik moeten maken van hun mogelijkheden om rechtmatig gegevens
te verkrijgen, dan dienen zij daaraan te voldoen. Ik heb niet nagegaan of
Nederlandse autoriteiten personen in het buitenland hebben geautoriseerd om
van bepaalde overheidsgegevens gebruik te maken. Ik sluit dit echter geenszins
uit. De bevoegdheid van buitenlandse autoriteiten om, indien geautoriseerd,
Nederlandse gegevens in te zien, geldt uiteraard slechts voor de duur van
de autorisatie. Vergelijk ook artikel 125j, tweede lid, van het Wetboek van
Strafvordering: de mogelijkheid om gegevens in te zien geldt slechts voor
zover de rechthebbende de ander die moet meewerken aan de waarheidsvinding,
toestemming heeft gegeven. Is die toestemming in tijd beperkt, dan is ook
op gelijke wijze de mogelijkheid van de autoriteiten onder wiens rechtsmacht
een persoon werkt, beperkt om toegang te hebben tot die gegevens. Ten overvloede
wijs ik er op dat door Nederland uitgezonden diplomatiek personeel in het
buitenland immuniteit van jurisdictie geniet. Zij vallen dus niet onder de
rechtsmacht van het land waar zij zijn. Evenmin kan een Nederlandse rechter-commissaris
een hier te lande werkzame diplomaat opdracht geven een voorwerp ter inbeslagneming
uit te leveren, of toegang te geven tot een directory waartoe hij toegang
heeft op een in het buitenland zich bevindende computer.45Is er bij internationale rechtshulpverzoeken naast
de CRI/KLPD ook een rol weggelegd voor het centraal informatiepunt onderzoek
telecommunicatie (CIOT)? Op welke wijze krijgt deze rol vorm? Welke andere
overheidsinstanties worden bij dergelijke rechtshulpverzoeken betrokken? De vraag naar de relatie van CRI/KLPD en CIOT wordt als volgt beantwoord.
Het Centraal informatiepunt onderzoek telecommunicatie (CIOT) is een samenwerkingsverband
dat aftappende autoriteiten in staat moet stellen om te bepalen tot welke
aanbieder van telecommunicatie zij een taplast moeten richten. Het speelt
geen directe rol bij de afhandeling van rechtshulpverzoeken. Zou het buitenland
iemand op Nederlands territoir willen aftappen, dan dient een rechtshulpverzoek
tot de Nederlandse autoriteiten te worden gericht. Indien dat voor inwilliging
vatbaar is, tappen wij voor het buitenland af en stellen de resultaten ter
beschikking. Indirect is natuurlijk denkbaar dat vanuit het buitenland een
voor inwilliging vatbaar verzoek over telecommunicatienummers wordt ontvangen.
De Nederlandse autoriteiten die dat verzoek moeten ontvangen, kunnen indien
nodig gebruik maken van het CIOT. Dat kan de politie of het OM zijn. Rechtstreekse
beantwoording van vragen van buitenlandse autoriteiten door het CIOT is niet
toegestaan.46Wil de regering vasthouden aan een vetorecht voor Nederland
aangaande het gebruik in een buitenlandse gerechtelijke procedure van materiaal
vanuit het buitenland aangetroffen op Nederlandse servers. Zo nee, is de regering
zich bewust van de omstandigheid dat buitenlandse dissidente groeperingen
(zoals het Servische B92) soms gebruik maken van de faciliteiten van Nederlandse
ISP's om aan vervolging op politieke gronden in het eigen land te ontkomen
en kan zonder zo'n vetorecht worden gegarandeerd dat Nederland niet (passief,
de facto) behulpzaam zal zijn bij de vervolging elders van dissidenten?De vraag naar een vetorecht op het gebruik in buitenlandse gerechtelijke
procedures van vanuit het buitenland op in Nederland bevindende computers
of andere gegevensdragers zich bevindende gegevens, wordt als volgt beantwoord.
In de brief aan de Tweede Kamer heb ik geschreven dat er zich internationaal
overeenstemming aftekent dat, afgezien van de hierboven onder punt 44 beschreven
situatie, geen grensoverschrijdende uitoefening van strafvorderlijke bevoegdheden
dient plaats te vinden. Uiteraard geldt dit niet voor informatie die op Internet
openbaar wordt gemaakt, bijvoorbeeld op een website. Net als ieder ander,
kan ook de politie van deze gegevens kennisnemen. Voor het overige dienen
Nederlandse politiële of justitiële autoriteiten zich te onthouden
van gegevens opgeslagen in het buitenland. Is onderzoek daarnaar nodig, dan
dient een verzoek om rechtshulp aan het desbetreffende land te worden gedaan.
De vraag stelt het gebruik van een Nederlandse ISP door Servische dissidenten
aan de orde. Voor zover het daarbij gaat om bekendmakingen aan het publiek
door deze dissidenten, kunnen uiteraard ook Servische autoriteiten daarvan
kennis nemen. Zouden zij echter medewerking vragen om de herkomst van dergelijke
bekendmakingen te achterhalen, dan zal deze, indien het gaat om vervolging
wegens politieke activiteiten, worden geweigerd. De Nederlandse Justitie zal
dan geen gebruik maken van enige bevoegdheid om bij de Nederlandse ISP de
desbetreffende verkeersgegevens op te vragen.Blz. 847Zou er niet op zijn minst een meldingsplicht vooraf
en inlichtingenplicht achteraf moeten zijn, indien een verdragspartij overeenkomstig
het eigen recht kennis neemt van gegevens die zijn opgeslagen in computers
op Nederlands grondgebied?De vraag naar een meldingsplicht in het verdrag indien vanuit het buitenland
onbedoeld zonder rechtmatige grondslag kennis wordt genomen van gegevens
die in Nederland zijn opgeslagen, wordt als volgt beantwoord. Een oplossing
is er nog niet. Er bestaat nog nauwelijks ervaring met dit verschijnsel, onder
meer omdat weinig landen een bevoegdheid tot netwerkzoeking hebben zoals Nederland
die in artikel 125j van het Wetboek van Strafvordering heeft neergelegd. Het
valt niet uit te sluiten dat dit probleem pas later tot een oplossing zal
kunnen worden gebracht. Hangende een oplossing zal Nederland andere landen
op basis van reciprociteit informeren.48Hoe kan het vetorecht op het gebruik van onbevoegd
verkregen buitenlandse gegevens, worden geëffectueerd Zijn er sancties
verbonden aan het in strijd met het vetorecht verwerken van onbevoegd verkregen
buitenlandse gegevens?De vraag naar de effectiviteit van een vetorecht op het gebruik van onbevoegd
vanuit het buitenland verkregen gegevens die in Nederland zijn opgeslagen,
wordt als volgt beantwoord. Alleen in het geval dergelijke gegevens als bewijs
worden gebruikt in een strafzaak, zal dit op een openbare terechtzitting of
uit een rechterlijke uitspraak blijken. Betreft het gegevens die Nederlanders
aangaan, dan zal zulks de Nederlandse diplomatieke vertegenwoordiging ter
plaatse waarschijnlijk niet ontgaan. Worden de gegevens slechts gebruikt als
criminele inlichtingen, als aanknopingspunt voor verder recherche, dan zal
dit niet licht blijken. Komt het aan het licht, bijvoorbeeld omdat bewijs
ter tafel komt dat niet anders dan via zulke gegevens kan zijn verkregen,
dan is een diplomatieke protestnota de lichtste vorm van sanctie in het internationale
verkeer.49Steunt de regering de opname van het vastleggingsbevel
in het verdrag?De vraag of ik de opneming van een vastleggingsbevel in het verdrag wenselijk
acht, wordt positief beantwoord. Het lijkt mij een nuttig opsporingsmiddel
dat ook niet disproportioneel is in gevallen van verdenking van een concreet
strafbaar feit.50Welke verkeersgegevens zouden op voorhand gedurende
drie maanden moeten kunnen worden bewaard? Kan de regering met een overzicht
komen waarin de doelen van het bewaren worden aangegeven? Door wie, wanneer
en onder welke voorwaarden moeten de aldus vastgelegde verkeersgegevens kunnen
worden geraadpleegd? Hoe zit het met de directe dan wel indirecte toegankelijkheid
van deze gegevens voor buitenlandse opsporings- en inlichtingendiensten? Betekent
het op voorhand en op grote schaal bewaren van verkeersgegevens en het daarin
kunnen «vissen» niet een aantasting van de privacy van niet-verdachten
van misdrijven en leidt het niet ook tot het willekeurig zoeken naar patronen
in het dataverkeer?De vraag naar de opslag van verkeersgegevens in alle gevallen gedurende
drie maanden, wordt als volgt beantwoord. Artikel 13.4, tweede lid, van de
Telecommunicatiewet verplicht aanbieders van openbare telecommunicatie tot
de opslag van nader bij algemene maatregel van bestuur te bepalen gegevens.
Deze regeling is opgenomen omdat het probleem zich voordeed dat aanbieders
van telecommunicatie vooruitbetaalde telefoonkaarten zouden gaan aanbieden.
Daarbij worden geen namen meer geregistreerd van de personen die een dergelijke
kaart krijgen. De aanbieder van telecommunicatie kan dus niet meer nagaan
of een door de opsporingsautoriteiten af te tappen persoon van zijn diensten
gebruik maakt. Daar de aanbieders van openbare telecommunicatie bezwaar hadden kopers van vooruitbetaalde kaarten te identificeren, zoals
bijvoorbeeld de banken bij het openen van een rekening, is de genoemde bepaling
van artikel 13.4, tweede lid, in de Telecommunicatiewet opgenomen. Aan de
hand van vastgelegde verkeersgegevens kan achteraf worden uitgezocht welk
nummer van een gebruiker van een vooruitbetaalde kaart door een af te tappen
persoon wordt gebruikt. Vervolgens kan dan op dat nummer een taplast worden
afgegeven. De desbetreffende algemene maatregel van bestuur is nog niet tot
stand gekomen. Het is de bedoeling dat wordt voorgeschreven dat het nummer
van de vooruitbetaalde kaart, het tijdstip en de locatie van het ontvangststation
wordt vastgelegd. Het gaat dus om een beperkte categorie van gegevens, De
combinatie van deze gegevens maakt het mogelijk het nummer dat de gezochte
persoon gebruikt, te bepalen. De locatie van het ontvangststation speelt slechts
een rol in geval van mobiele telecommuncatie. Daar is de regeling voor bedoeld.
Daar waar sprake is van een mobiele aansluiting op Internet, is de regeling
ook daarop van toepassing. Het doel van het bewaren van de gegevens is derhalve
om door vergelijking van gegevens te kunnen bepalen welk nummer van een gebruiker
van een vooruitbetaalde kaart door een af te tappen persoon wordt gebruikt
teneinde op dat nummer te kunnen tappen. Dat is het enige doel van de regeling.
Het Wetboek van Strafvordering opent echter de mogelijkheid dat voor de opsporing
van strafbare feiten van gegevens een doelafwijkend gebruik wordt gemaakt.
In geval van een huiszoeking bij een aanbieder van telecommunicatie kunnen
alle gegevens worden onderzocht op de mogelijkheid van een bijdrage aan de
opsporing van een strafbaar feit. Aanbieders van telecommunicatie hebben immers
geen verschoningsrecht als bedoeld in artikel 218 van het Wetboek van Strafvordering
en profiteren dus niet van de uitzondering van artikel 100, derde lid. Buitenlandse
inlichtingen- en opsporingsdiensten kunnen zonder tussenkomst van Nederlandse
autoriteiten naar ons oordeel niet rechtmatig toegang hebben tot deze gegevens.
Indien andere landen evenwel van oordeel zijn dat alle gegevens die vanaf
hun territoir toegankelijk zijn, volgens de eigen wetgeving kunnen worden
benaderd, kan Nederland dat niet beletten. Uiteraard dienen de gegevens tegen
onrechtmatige kennisneming te worden beveiligd, doch geen beveiliging is absoluut.
Het kunnen «vissen» in op grote schaal bewaarde verkeersgegevens
en het zoeken naar patronen (het profileren van gebruikers) is zeker een aantasting
van de privacy. De Wet bescherming persoonsgegevens verbiedt een dergelijk
doelafwijkend gebruik van deze gegevens. Het toezicht op de naleving van deze
regels wordt evenwel bemoeilijkt door het besloten karakter van dergelijke
operaties. In de regel zal slechts wanneer de resultaten van een dergelijke
handelwijze naar buiten komen, daarvan blijken.51Kan het vastleggingsbevel alleen gebruikt worden bij
een concrete verdenking van een gebruiker van een telecommunicatienetwerk-
of dienst, of kan de vastlegging ook worden gebruikt bij onderzoek naar de
telecomprovider- of dienst zelf, bijvoorbeeld een anonymous remailer? In welke
gevallen en op grond van welke wettelijke grondslag kan een vastleggingsbevel
aan een gerechtelijk vooronderzoek vooraf gaan? Wat gebeurt er met de data
die worden vastgelegd na het onderzoek naar de specifieke verdachte? Wie houdt
het toezicht op de verwerking, archivering en vernietiging van de verkeersgegevens?De vraag naar het gebruik van een vastleggingsbevel, wordt als volgt beantwoord.
Het verdrag gaat ervan uit dat een vastleggingsbevel alleen naar aanleiding
van een concrete verdenking van een strafbaar feit kan worden uitgevaardigd.
Daarbij is niet relevant of de verdenking zich richt tegen iemand die via
telecommunicatie een strafbaar feit pleegt, dan wel tegen de aanbieder van
telecommunicatie zelve, bijvoorbeeld wegens verdenking van opzettelijke
medeplichtigheid aan het plegen daarvan. Voor deze bevoegdheid dient een aparte
wettelijke grondslag in het Wetboek van Strafvordering te worden gecreëerd,
aannemende dat geen algemene verplichting tot opslag van verkeersgegevens
in de Telecommunicatiewet zal worden opgenomen. De verkeersgegevens die nodig
zijn in een individuele strafzaak, worden op dezelfde wijze behandeld als
andere gegevens die dienen tot bewijs. Zij gaan in het strafdossier. Dat kan
zowel handmatig (de desbetreffende verkeersgegevens kunnen bijvoorbeeld worden
uitgeprint), als langs elektronische weg. De gewone regels van het Wetboek
van Strafvordering zijn dan van toepassing. De Registratiekamer – onder
de nieuwe Wet bescherming persoonsgegevens zal deze worden aangeduid als College
bescherming persoonsgegevens – houdt toezicht op de naleving van de
regels inzake de bescherming van persoonsgegevens.52Staat het netwerkbeheerders vrij om binnen de bewaartermijn
verkeersgegevens met elkaar uit te wisselen, te verhandelen of inzage aan
derden te geven? Aan welke regels wordt dit in de praktijk gebonden? Hoe komt
een aanvraag tot strafrechtelijk en/of inlichtingendienstgebruik van bewaarde
gegevens tot stand? Wie moet het verzoek in elk van deze gevallen autoriseren?
Behelst het gebruik uitsluitend de inzage of ook het vastleggen of kopiëren
van (delen van) databestanden? Onder welke voorwaarden gelden de verkeersgegevens
als wettelijk bewijs in strafzaken? Hoe stelt de regering voor dit te regelen?De verdere vragen over het gebruik van verkeersgegevens worden als volgt
beantwoord. Het staat netwerkbeheerders niet vrij de gegevens vrijelijk uit
te wisselen. De Wet bescherming persoonsgegevens is van toepassing omdat verkeersgegevens
hetzij gegevens op naam zijn, dan wel tot personen zijn te herleiden. De opslag
bij vooruitbetaalde kaarten vindt immers plaats met het oogmerk van herleiding
tot een individuele persoon. De wet bindt de verwerking van persoonsgegevens
aan het doel waarvoor zij zijn vergaard. Dat is de identificatie van nummers
van vooruitbetaalde kaarten die worden gebruikt door een af te tappen persoon.
De gegevens mogen niet voor andere daarmee onverenigbare doeleinden worden
verwerkt. Dat betekent dat aanbieders van telecommunicatie deze gegevens –
indien deze uitsluitend voor dit doel worden opgeslagen – niet voor
eigen daarmee onverenigbare doeleinden, bijvoorbeeld marketing, mogen doorzoeken
op profielen e.d., noch aan anderen mogen verstrekken. Justitie kan deze gegevens
verkrijgen op grond van het Wetboek van Strafvordering in geval van een verdenking,
de BVD op grond van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Wat
betreft het Wetboek van Strafvordering ligt een uitleveringsbevel door de
rechter-commissaris of de officier van justitie in de rede wanneer het gaat
om op een gegevensdrager vastgelegde gegevens. De rechter-commissaris kan
verder gebruikmaken van artikel 125i. Voor beide gevallen geldt dat het moet
gaan om gegevens die van de verdachte afkomstig zijn. Gegevens die nodig zijn
voor het bewijs in een strafzaak dienen te worden gekopieerd teneinde te worden
gevoegd in het strafdossier. Het gaat dan echter om de beperkte gegevens die
na onderzoek van het totaal van de opgeslagen gegevens, relevant blijken te
zijn. De beoordeling of de verkeersgegevens als bewijs kunnen worden gebruikt,
wordt overgelaten aan de overtuiging van de rechter. In de gevallen dat de
verdachte aannemelijk kan maken dat de gegevens niet juist zijn, zal nader
onderzoek daarnaar dienen plaats te vinden.53Heeft de regering nagedacht over de gevolgen voor de
privacy van burgers indien databestanden van telecomproviders met elkaar (kunnen) worden samengevoegd? Onder welke voorwaarden en bij welke instanties
is de integratie van verschillende databestanden van telecomproviders mogelijk
en toegestaan? Bestaan er plannen voor het creëren van de mogelijkheid
om databestanden van telecombedrijven op enigerlei wijze te integreren en/of
samen te voegen in het kader van strafrechtelijk of pre-actieve opsporings
c.q. inlichtingen onderzoek? Op welke wettelijke grondslagen berust deze mogelijkheid?De vraag over de mogelijke gevolgen voor de privacy van burgers indien
databestanden van telecomproviders worden samengevoegd, en de voorwaarden
waaronder dit is toegestaan, wordt als volgt beantwoord. De databestanden
van telecomproviders, met name de daarin opgeslagen verkeersgegevens, kunnen
een zeer nauwkeurig profiel van iemands belangstellingen en kennissen schetsen.
Om die reden schrijft ook artikel 6 van de EU-richtlijn 97/66/EG voor dat
de verkeersgegevens worden vernietigd zodra deze niet meer nodig zijn voor
de afhandeling van de rekening voor het gebruik van de voorzieningen. Artikel
14 van die richtlijn laat een uitzondering toe in het geval dat noodzakelijk
is voor de opsporing van strafbare feiten. Op 12 juli jl. deed de Europese
Commissie een voorstel tot aanpassing van deze richtlijn. Op het punt van
de opslag van verkeersgegevens en de uitzondering voor opsporingsdoeleinden,
is het voorstel gelijkluidend aan de reeds bestaande richtlijn. Deze regeling
beoogt het ontstaan van omvangrijke bestanden, met mogelijk gegevens van gevoelige
aard, te voorkomen. Het ontwerp van het verdrag van de Raad van Europa voorziet
niet in een verplichte opslag van verkeersgegevens buiten de situatie van
verdenking van een strafbaar feit. Daarom is een regeling nodig voor de snelle
opslag, in situaties vergelijkbaar met die op heterdaad, van verkeersgegevens
die verband houden met het individuele geval van de verdenking. Nederland
heeft op dit moment, in afwijking van verschillende landen van de Europese
Unie, geen plannen voor creëren van de verplichting verkeersgegevens
op te slaan in alle gevallen gedurende een bepaalde tijd teneinde achteraf,
mocht blijken van een verdenking van een strafbaar feit, in een concreet geval
in ieder geval de verkeersgegevens beschikbaar te hebben, zodat zij onder
omstandigheden via een bevel tot uitlevering van de gegevens op grond van
artikel 125i van het Wetboek van Strafvordering voor de opsporing kunnen worden
aangewend. Van de verplichte opslag van verkeersgegevens moet worden onderscheiden
de regeling op grond van de Telecommunicatiewet waarbij telecommunicatiebedrijven
verplicht worden hun abonneegegevens op een centraal punt ter beschikking
van Justitie of de BVD te houden, opdat daarin kan worden nagegaan tot welke
telecommunicatie-aanbieder een taplast of een last tot uitlevering van verkeersgegevens
moet worden gericht.54Kan een vastleggingsbevel in het buitenland worden
afgedwongen door bijvoorbeeld een dwangsom of een gijzeling? Is rechtshulp
noodzakelijk om het vastleggingsbevel af te dwingen? Zij de autoriteiten van
het land waartoe het bevel zich richt verplicht het bevel te effectueren?De vraag of een vastleggingsbevel in het buitenland kan worden afgedwongen
door bijvoorbeeld een dwangsom of gijzeling, wordt ontkennend beantwoord.
Wanneer ten behoeve van een strafzaak in het buitenland het nodig is dat een
telecommunicatie-aanbieder in Nederland bepaalde verkeersgegevens verband
houdend met die strafzaak, vastlegt, is daartoe een verzoek om rechtshulp
aan de Nederlandse autoriteiten nodig. Wanneer daaraan een verdrag ten grondslag
ligt, is Nederland in beginsel gehouden daaraan gevolg te geven. De verschillende
verdragen kennen echter alle uitzonderingsgronden in geval van bijvoorbeeld
politieke delicten of wanneer inwilliging van een dergelijk verzoek in strijd
zou zijn met wezenlijke belangen van Nederland. De voorstellen
hebben het niet gehaald om in het verdrag de verplichting op te nemen dat
buitenlandse telecommunicatie-aanbieders gehouden zouden zijn verkeersgegevens
vast te leggen zonder tussenkomst van de autoriteiten van het land waar zij
zijn gevestigd. Om toch met de vereiste spoed te kunnen optreden, is Nederland
er echter voorstander van dat geen onderzoek plaatsvindt naar de vraag of
er sprake is van dubbele strafbaarheid voordat tot een vastleggingsbevel wordt
overgegaan. Die vraag kan aan de orde komen in het kader van de beslissing
om de gegevens op te vragen bij de telecommunicatie-aanbieder en die over
te dragen aan het land waarvan het verzoek afkomstig was.Blz. 955Welke bedrijfseconomische voordelen brengt het opheffen
van de verplichting om verkeersgegevens te vernietigen die voor de eigen bedrijfsvoering
niet meer noodzakelijk zijn met zich mee?De vraag welke bedrijfseconomische voordelen het opheffen van de verplichting
om verkeersgegevens te vernietigen heeft, wordt als volgt beantwoord. Zulke
voordelen zijn er niet. De opslag heeft immers tot doel de opsporing van strafbare
feiten voor het geval gedurende de termijn van opslag een verdenking op zou
kunnen komen. Met zulke doelen zal het in de regel onverenigbaar zijn dat
die gegevens zouden worden gebruikt voor bedrijfseconomische doeleinden, bijvoorbeeld
marketing of profileren van klanten. De Wet bescherming persoonsgegevens staat
in de weg aan dergelijke vormen van gebruik voor andere onverenigbare doeleinden
dan waarvoor de gegevens zijn opgeslagen.56Hoe verhoudt dit voornemen zich tot de EU-richtlijn
Bescherming Persoonsgegevens?Het voornemen van het vastleggingsbevel als nieuwe vorm van voorlopige
strafvorderlijke maatregel verhoudt zich goed tot de EU-richtlijn bescherming
persoonsgegevens. Indien het verdrag afziet van een integrale opslag van verkeersgegevens
«voor het geval dat » en de opslag beperkt tot de concrete gevallen
van een strafbaar feit, is dit naar de letter en de geest in overeenstemming
met de richtlijn. Een dergelijke opslag is dan immers «noodzakelijk
voor de opslag van strafbare feiten». De vraag wordt prangender indien
een integrale opslag als een dergelijke «noodzakelijke» maatregel
zou worden overwogen. Zoals gezegd, ben ik aan het stellen van deze vraag
nog niet toe.57Hebben aan de totstandkoming van dit voornemen onderhandelingen
met Internet Service Providers en/of andere vertegenwoordigers van bedrijven
ten grondslag gelegen?De vraag of aan de totstandkoming van het voornemen over het vastleggingsbevel
overleg met ISP's heeft plaatsgevonden, wordt bevestigend beantwoord. Toen
de tekst van het verdrag nog niet openbaar was, heeft hierover informeel overleg
plaatsgevonden. Over het eerste openbaar gemaakte ontwerp, heeft meer formeel
overleg plaatsgevonden in een periodiek overleg van het Ministerie van Justitie
met vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven over voorgenomen wetgeving in
het algemeen. 58Wat is het oordeel van de regering over het geconstateerde
novum in het internationale recht, in het licht van de erosie van de nationale
souvereiniteit binnen de Europese Unie?Het voorstel waarnaar in de vorige brief wordt verwezen, waarbij telecommunicatie-aanbieders
over de grenzen heen elkaar kunnen ontslaan van de verplichting tot vernietiging
van verkeersgegevens, komt in het huidige ontwerp niet meer voor.59Wanneer voor de vastlegging geen civiel rechtelijke
aansprakelijkheid geldt en wanneer er ook geen technische en beheersmatige
eisen voor worden opgesteld, bestaat dan niet het gevaar dat gegevens per
ongeluk openbaar worden, bijvoorbeeld nadat oude gegevensdragers worden afgedankt
of nadat een hacker in staat is gebleken zich toegang te verschaffen tot deze
gegevens? Is de regering bereid de Registratiekamer om een advies te vragen
over deze kwestie?De vraag of vastgelegde verkeersgegevens per ongeluk openbaar kunnen worden
bijvoorbeeld na een geslaagde hacking, wordt bevestigend beantwoord. Dit gevaar
wordt verkleind indien de opslag van verkeersgegevens zich beperkt tot het
individuele geval van een concrete verdenking van een strafbaar feit. De Registratiekamer
heeft zich in het verband van de toezichthouders gegevensbescherming van de
Europese Unie hiervoor uitgesproken. Verschillende Europese landen overwegen
desondanks een integrale opslag van verkeersgegevens gedurende een aantal
maanden teneinde strafbare feiten te kunnen opsporen waarvan de verdenking
ontstaat op een moment dat de verkeersgegevens zouden zijn vernietigd zonder
een dergelijke verplichting. Ik heb hierboven reeds uiteengezet dat het hier
gaat om een zaak van zodanig belang dat mij overhaaste besluitvorming in het
tijdsbestek waarbinnen de tekst het verdrag gereed moet zijn, ongewenst lijkt.60De regering wil netwerkbeheerders uitzonderen van de
verbodsbepaling in het EU privacy-recht met betrekking tot het bewaren van
logboeken langer dan voor de eigen bedrijfsvoering noodzakelijk is. Dit met
het oog op de mogelijkheid van inzage van die logboeken door opsporingsinstanties.
Kan de regering aangeven welke afwegingen hierbij een rol gespeeld hebben?
Welke zijn volgens de regering de eventuele risico's van een dergelijke aanpassing
van het EU privacy-recht en hoe moeten die risico's ondervangen worden? Acht
de regering het niet van groot belang bij de verdragen op dit gebied artikel
8 van het EVRM als richtlijn te nemen? Is aan te geven hoe een dergelijke
controle op de bewaarduur in de praktijk plaats gaat vinden, gezien de eenvoud
waarmee grote hoeveelheden informatie op kleine informatiedragers kunnen worden
bewaard?De vraag over de opslag van verkeersgegevens, is hierboven reeds beantwoord.Blz. 1061Wat zijn de (rechts)gevolgen van het niet (technisch)
kunnen voldoen aan het vastleggingsbevel?Indien op technische gronden niet kan worden voldaan aan een vastleggingsbevel,
gaat de betrokkene vrijuit. Indien van een burger de medewerking
aan de waarheidsvinding in een strafzaak wordt gevorderd, is hij slechts tot
het mogelijke gehouden. Hij dient geen voorzieningen te treffen teneinde in
voorkomend geval aan een dergelijke vordering te kunnen voldoen. De enige
uitzondering op dit beginsel is neergelegd in artikel 13.4, tweede lid, van
de Telecommunicatiewet. Deze uitzondering is noodzakelijk voor de opsporing
van strafbare feiten. Zonder een dergelijke voorziening zou de wettelijke
bevoegdheid illusoir worden om burgers die aan het wettelijk criterium voldoen,
af te tappen. Het internationale recht biedt voor een dergelijke uitzondering
de ruimte.62Wat is de omvang van de ad-hoc kosten die voor rekening
komen van justitie? Welke kosten komen voor rekening van de netwerkbeheerder?
Wat is hiervan de omvang?De omvang van de ad-hockosten die voor rekening van Justitie komen verschillen
zeer naar gelang het telecommunicatiesysteem waar het om gaat. Alle kosten
die voor een individueel geval worden gemaakt, worden vergoed. Dit is in overeenstemming
met de algemene regel dat burgers die meewerken aan de waarheidsvinding in
het strafproces, de onkosten krijgen vergoed die zij hebben gemaakt. Geheel
los hiervan staat de situatie dat sommige private partijen, in dit geval telecommunicatie-aanbieders,
ingevolge het Nederlandse recht de verplichting wordt opgelegd zodanige technische
voorzieningen te treffen dat zij in voorkomend geval aan een verzoek kunnen
voldoen. De kosten voor die voorzieningen dienen zij zelf te dragen. Zij kunnen
deze ook niet afwentelen door een extra op de rekeningen voor de ad-hockosten.
Dergelijke voorzieningen gelden voor het aftappen van telecommunicatie die
wordt aangeboden aan het publiek. Een verplichting voorzieningen te hebben
geldt niet voor het aftappen door private netwerkbeheerders of voor de uitvoering
van een vastleggingsbevel. Overigens rept het ontwerp van het verdrag in het
geheel niet van enige structurele verplichting om medewerking te kunnen verlenen
in het kader van de opsporing van een strafbaar feit.63Om welke redenen heeft de regering zich niet willen
verzetten tegen het voorstel dat mogelijkheden biedt tot het aftappen van
private netwerken?De redenen waarom de Nederlandse regering zich niet heeft willen verzetten
tegen het aftappen van private netwerken zijn de volgende. De bestaande bepaling
van artikel 126l van het Wetboek van Strafvordering ingevolge welke vertrouwelijke
communicatie kan worden opgenomen, voorziet reeds in een dergelijke bevoegdheid.
Het lijkt dienstig dat deze opsporingsbevoegdheid ook in andere landen bestaat,
zodat in voorkomend geval in Nederland via een verzoek om rechtshulp het gebruik
van die bevoegdheid in dat andere land ten behoeve van een Nederlandse strafzaak
kan worden aangewend.64Hoe denkt de regering over het onlangs in de media
geopperde idee om een «elektronisch kenteken» voor internetgebruikers
te introduceren om zo strafbare feiten gemakkelijker te kunnen achterhalen?
Is of wordt een kenteken in het Europese overleg besproken? Is de regering
van mening dat zo'n identificatiemiddel overbodig is, mede omdat iedere computer
en ieder document al een uniek identificatienummer heeft?De vraag naar de introductie van een «elektronisch kenteken»
voor internetgebruikers teneinde strafbare feiten te kunnen achterhalen, wordt
als volgt beantwoord. Het «elektronisch kenteken» behoort tot
de categorie van verplichtingen aan burgers in alle gevallen teneinde in geval
van een verdenking van een strafbaar feit, aanknopingspunten
te hebben voor de opsporing. Een dergelijke verplichting bestaat al voor motorvoertuigen.
Met de Wet op de identificatieplicht is een verplichting ingevoerd om zich
te identificeren in bepaalde gevallen. Opent men een bankrekening of vraagt
men een notaris om een dienst, dan dient men zich te identificeren. Ook bij
bepaalde financiële transacties boven een bepaalde grens, hebben particuliere
partijen (banken en wisselkantoren) de plicht dit te melden aan het Meldpunt
ongebruikelijke transacties (MOT) zonder dat sprake is van een verdenking
van een strafbaar feit. Ik meen dat de wetgever met het creëren van dergelijke
plichten buiten de situatie van een concrete verdenking terughoudendheid dient
te betrachten. Het verlangen van de telecommunicatie-aanbieders om kopers
van vooruitbetaalde kaarten in geval van mobiele telecommunicatie niet te
hoeven identificeren, heeft ook geleid tot het hierboven reeds genoemde artikel
13.4, tweede lid, van de Telecommunicatiewet. Men kan anoniem telefoneren
en straks«internetten», doch in geval van een verdenking van een
strafbaar feit worden de opgeslagen verkeersgegevens gebruikt om een kaartnummer
te achterhalen. Langs deze weg kon een identificatieplicht worden voorkomen
zonder dat het aftappen in geval van vooruitbetaalde kaarten onmogelijk zou
worden. In Europees verband wordt over een identificatieplicht niet gesproken.
De vastlegging van verkeersgegevens als alternatief is veeleer aan de orde.
Het feit dat iedere computer een identificatienummer heeft, is slechts ten
dele een oplossing. Ten eerste laat dit nummer niet toe een bepaalde persoon
direct in verband te brengen met de geïdentificeerde computer, bijvoorbeeld
in geval van internetcafés. Ten tweede is het mogelijk om met nummers
te knoeien.65Wat is de opvatting van de regering over de introductie
van een notificatieverplichting en de mogelijkheid van een (gerechtelijke)
toetsing voor het langer dan strikt noodzakelijk bewaren c.q. doorgeven van
verkeersgegevens door telecombedrijven, zodat de betroffen burgers kennis
kunnen nemen van het feit dat hun gangen zijn nagegaan en in staat zijn tegen
een dergelijke inbreuk op hun privacy in verweer te komen?De vraag naar de introductie van een notificatieverplichting in geval
verkeersgegevens langer worden bewaard dan strikt nodig is, wordt als volgt
beantwoord. De mededeling aan de burgers van wie de verkeersgegevens zijn
opgeslagen vooruitlopend op het resultaat van het onderzoek welke gegevens
nodig zijn voor de opsporing, zou licht het opsporingsonderzoek zelf in gevaar
kunnen brengen. Zodra echter duidelijk is welke gegevens nodig zijn, kunnen
alle overige gegevens worden vernietigd. Een mededeling dient dan geen doel
meer. De gegevens die over blijven, zijn gegevens in de strafzaak. Deze worden
op dezelfde wijze behandeld als andere gegevens die in een opsporingsonderzoek
worden verkregen. Aan de verdachte worden deze bekend zodra hij na sluiting
van het gerechtelijk vooronderzoek kennis kan nemen van het strafdossier.
Andere burgers kunnen als belanghebbende op grond van artikel 552a van het
Wetboek van Strafvordering bezwaar maken tegen het gebruik van hun persoonsgegevens
door de Justitie.De voorzitter van de vaste commissie voor Justitie,Van HeemstDe griffier voor deze lijst,FenijnXNoot1Samenstelling: Leden: Swildens-Rozendaal (PvdA) voorzitter, Van de Camp
(CDA), Biesheuvel (CDA), Scheltema-de Nie (D66), Zijlstra (PvdA), Kalsbeek-Jasperse
(PvdA), Apostolou (PvdA), Middel (PvdA), Van Heemst (PvdA), Rouvoet (RPF),
Rabbae (GroenLinks), Van Oven (PvdA), Kamp (VVD), Dittrich (D66), ondervoorzitter,
O. P. G. Vos (VVD), Van Wijmen (CDA), De Wit (SP), Weekers (VVD),
Wijn (CDA), Van der Staaij (SGP), Ross-van Dorp (CDA), Patijn (VVD), Niederer
(VVD), Nicolaï (VVD), Halsema (GL).Plv. leden: Wagenaar (PvdA), Balkenende (CDA), Verhagen (CDA), Van Vliet
(D66), Duijkers (PvdA), Arib (PvdA), Kuijper (PvdA), Albayrak (PvdA), Barth
(PvdA), Schutte (GPV), Karimi (GroenLinks), Santi (PvdA), Passtoors (VVD),
Hoekema (D66), Van den Doel (VVD), Rietkerk (CDA), Marijnissen (SP), De Vries
(VVD), Eurlings (CDA), Van Walsem (D66), Buijs (CDA), Rijpstra (VVD), Van
Baalen (VVD), Van Blerck-Woerdman (VVD), Oedayraj Singh Varma (GroenLinks).XNoot2Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie.XNoot1Het testen van de veiligheid van systemen gebeurt immers met dezelfde
software als waarmee op systemen wordt ingebroken. Het testen van de capaciteit
van systemen (load-balancing) gebeurt met precies dezelfde software als waarmee
die systemen kunnen worden gestoord (zoals in de Distributed Denial of Service
aanvallen). Enerzijds bemoeilijkt zo'n verbod het testen van veiligheid, anderzijds
zal het de focus weghalen waar die moet liggen, namelijk bij het verbeteren
van de veiligheid van computersystemen. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-23530-45.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl