Wijziging van o.a. Wetboek van Strafrecht m.b.t. ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel; Advies en nader rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28079, nr. A

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

12-11-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28079 nr. A

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamOndertekeningBijlage bij het advies van de Raad van State van 17 mei 2001,
no. W03.01.0084/I, met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging
geeft.
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28079Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 39 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 079Wijziging en aanvulling van een aantal bepalingen in het Wetboek van
Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en enige andere wetten met betrekking
tot de ontneming van wederrechtelijke verkregen voordeel (aanpassing ontnemingswetgeving)AADVIES RAAD VAN STATE EN NADER RAPPORT1Hieronder zijn opgenomen het advies van de Raad van State d.d. 17 mei
2001 en het nader rapport d.d. 29 oktober 2001, aangeboden aan de Koningin
door de minister van Justitie. Het advies van de Raad van State is cursief
afgedrukt.Bij Kabinetsmissive van 14 februari 2001, no.01.000767, heeft Uwe Majesteit,
op voordracht van de Minister van Justitie, bij de Raad van State ter overweging
aanhangig gemaakt het voorstel van wet met memorie van toelichting tot wijziging
en aanvulling van een aantal bepalingen in het Wetboek van Strafrecht, het
Wetboek van Strafvordering en de Wet overdracht tenuitvoerlegging strafvonnissen
met betrekking tot de ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel (aanpassing
ontnemingswetgeving).In de adviesaanvraag is de Raad verzocht, in het bijzonder aandacht te
besteden aan het vervallen van de resterende betalingsverplichting na het
volledig ondergaan van vervangende hechtenis.De huidige regeling ter ontneming van het wederrechtelijk verkregen voordeel
dateert van 1993. Sindsdien zijn vanuit verschillende gezichtspunten evaluaties
uitgevoerd, vooral betreffende de manier waarop in de praktijk aan de nieuwe
wettelijke mogelijkheden al dan niet toepassing is gegeven. Het wetsvoorstel
strekt ertoe, de regeling naar aanleiding van de uitkomsten van deze evaluaties
op een aantal punten bij te stellen. De bijstelling is bescheiden van aard;
de belangrijkste wijzigingen betreffen de regeling van de vervangende hechtenis,
de bepaling van de omvang van de betalingsplicht en de schikkings- en transactiebevoegdheid.
De Raad van State maakt een aantal opmerkingen met betrekking tot de doelstelling
van het wetsvoorstel en de hiervoor genoemde specifieke onderwerpen. De Raad
is van oordeel dat het voorstel in verband daarmee deels nader dient te worden
overwogen.Blijkens mededeling van de Directeur van uw Kabinet van 14 februari
2001, 01.000767, machtigde Uwe Majesteit de Raad van State zijn advies betreffende
het bovenvermelde voorstel van wet rechtstreeks aan mij te doen toekomen.
Het advies van de Raad van State, gedateerd 17 mei 2001, doe ik u hierbij
toekomen.1. Doelstelling van het wetsvoorstelBlijkens het algemeen gedeelte van de memorie van toelichting heeft het
wetsvoorstel ten doel enige in de praktijk gebleken knelpunten en onduidelijkheden
weg te nemen. Hierbij wordt verwezen naar het WODC-rapport van 1998, waarin
slechts ten aanzien van de problematiek van het doorbreken van schijnconstructies
een fundamentele verandering van de wetgeving wordt aanbevolen. Gewezen wordt
op het ervaringsfeit dat het in de grote, meer complexe zaken
vaak zes jaar of langer duurt voordat er een onherroepelijke uitspraak is,
waarna de tenuitvoerlegging nog de nodige tijd kan vergen. Voorts wordt in
de toelichting opgemerkt dat, voorzover de resultaten van de ontneming bij
de verwachtingen achterblijven, dit niet aan de huidige regeling te wijten
valt.De in de memorie van toelichting van 1990 omschreven uitgangspunten worden
in de toelichting bij het voorliggende wetsvoorstel integendeel uitdrukkelijk
onderschreven.Het trekt de aandacht dat in de memorie van toelichting de discussie met
enerzijds het openbaar ministerie en de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak
(NVvR) en anderzijds de Nederlandse Orde van Advocaten een belangrijke plaats
inneemt. Dit doet uiteraard niet af aan de eigen verantwoordelijkheid van
de regering voor de in het wetsvoorstel neergelegde keuzen. De Raad adviseert
scherper tot uitdrukking te brengen hoe en in hoeverre de afzonderlijke onderdelen
van het wetsvoorstel naar het oordeel van de regering zullen bijdragen aan
het opheffen van praktische knelpunten, en waar daarvoor nog organisatorische
voorzieningen moeten worden getroffen.Dit geldt in het bijzonder voor de enige min of meer fundamentele herziening,
te weten die om schijnconstructies aan te pakken. Naar het oordeel van de
Raad zou in het bijzonder aandacht moeten worden besteed aan de relatie met
de in de memorie van toelichting genoemde aanpak van de zogenoemde «BUCRO-problematiek»
via de zelfstandige strafbaarstelling van witwassen van de opbrengsten van
misdrijven. Verder kan een toelichting op de aanpak van schijnconstructies
via buitenlandse (rechts)personen naar het oordeel van de Raad moeilijk worden
gemist, nu het wetsvoorstel zich primair richt op het ontnemen van voordeel
bij derden die onder de Nederlandse rechtsmacht vallen.1. De Raad memoreert dat het wetsvoorstel ten doel heeft enige in de praktijk
gebleken knelpunten en onduidelijkheden weg te nemen. De Raad adviseert scherper
tot uitdrukking te brengen waar het wetsvoorstel meer specifiek gericht is
op het wegnemen van gebleken praktische knelpunten bij de uitvoering van de
ontnemingswetgeving, en waar eventueel nog praktische voorzieningen getroffen
moeten worden.In reactie hierop merk ik op dat de afgelopen jaren diverse knelpunten
naar boven zijn gekomen bij de uitvoering van de ontnemingswetgeving. Zowel
het aangehaalde evaluatieonderzoek van het WODC als de adviescommissie wetgeving
van het Openbaar Ministerie (in hun advies «knelpunten in de ontnemingswetgeving»)
geven daarvan een overzicht. In het voorliggende wetsvoorstel wordt op vrijwel
alle gesignaleerde knelpunten ingegaan. Het is evenwel niet steeds mogelijk
een in de uitvoeringspraktijk gevoeld knelpunt strikt te onderscheiden in
een «praktisch» dan wel «ander» knelpunt. Zo wordt
met de voorgestelde verruiming van de mogelijkheden voor conservatoir beslag
enerzijds een principieel juridisch punt aangeraakt, maar voor de uitvoeringspraktijk
gaat het hier tegelijkertijd ook om een praktisch knelpunt. Daar waar mogelijk
wordt in het wetsvoorstel dit onderscheid wel gemaakt; in dit verband verwijs
ik naar paragraaf 3 van de toelichting, waar in het bijzonder wordt ingegaan
op een aantal knelpunten van vooral praktische aard. Over de gehele linie
zijn inspanningen verricht die ertoe strekken de geconstateerde knelpunten
binnen het kader van de bestaande regelgeving te verhelpen. In dit verband
is niet zonder meer sprake van een of meer specifieke voorzieningen die getroffen
zijn voor het opheffen van een of meer bepaalde knelpunten.De Raad verzoekt om bijzondere aandacht voor de relatie tussen het voorgestelde
artikel 94a, derde en vierde lid, van het Wetboek van Strafvordering en de
zelfstandige strafbepaling tegen het witwassen. De laatste strafbepalingen
hebben tot doel tegen te gaan dat criminele opbrengsten in het legale financiële
verkeer worden gebracht. Daartoe zijn veelal schijnconstructies nodig om de
overgang van het ene vermogen naar het andere te verklaren. Te verwachten
is dat invoering van de witwasbepalingen in de artikelen 420 bis, 420 ter
en 420 quater Sr het beslag op criminele opbrengsten zal vergemakkelijken,
doordat zij geen onderscheid maken tussen opbrengsten uit misdrijven die door
de verdachte zelf of door een ander zijn begaan. Die ander heeft een eigen strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor het beschikken over
bepaalde gelden. Ook indirecte opbrengsten zijn vatbaar voor beslag.Zoals in de memorie van toelichting op het onderhavige wetsvoorstel reeds
is aangegeven zal niet alle geld uit misdrijf afkomstig onder vigeur van de
nieuwe witwasbepalingen voor inbeslagneming en daarop volgend verhaal vatbaar
zijn, omdat ook hier geldt dat zal moeten worden aangetoond dat er een relatie
bestaat tussen een misdrijf en het aangetroffen geld en ten tweede dat de
verdachte de gehele delictsomschrijving heeft vervuld. Ten slotte zullen ook
voor de handhaving van deze bepalingen extra inspanningen op het terrein van
de financiële expertise bij politie en justitie moeten worden geleverd.
Ook voor de aanpak van vermogen dat door de betrokkene in het buitenland is
ondergebracht zal op basis van de bestaande verdragen de hulp van buitenlandse
autoriteiten voor de beslaglegging moeten worden ingeroepen.De Raad vraagt om een nadere toelichting van de beoogde aanpassing van
de regeling van het beslag in verband met de zogenaamde BUCRO-problematiek;
daarbij moet ook rekening worden gehouden met de mogelijkheid van beslag bij
derden die zich in het buitenland bevinden met inbegrip van buitenlandse rechtspersonen.
Mede tegen de achtergrond van de toenemende noodzaak tot internationale samenwerking
op het terrein van ontneming en witwassen is een internationaal ontnemingsdeskundige
aangesteld die deels werkzaam is bij het Bureau Ontnemingswetgeving OM (BOOM)
en deels bij het Bureau Internationale Rechtshulp van mijn Ministerie. De
toelichting is in deze zin aangevuld.2. Vervangende hechtenisEen belangrijk onderdeel van het wetsvoorstel vormt de gewijzigde regeling
van de vervangende hechtenis.1 Op grond van het
nu geldende recht beveelt de rechter dat vervangende hechtenis (van ten hoogste
zes jaar) zal worden toegepast indien de door hem opgelegde verplichting tot
betaling van een bedrag ter ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel
niet wordt nageleefd. In het voorontwerp van het nu aan de Raad voorgelegde
wetsvoorstel was voorgesteld het vooraf opleggen van vervangende hechtenis
te vervangen door de mogelijkheid in de executiefase lijfsdwang (van ten hoogste
drie jaar) op te leggen. Anders dan in de huidige regeling zou de betalingsverplichting
blijven bestaan na het uitzitten van de lijfsdwang.Met dit voorstel werd tegemoetgekomen aan de kritiek dat de rechterlijke
betrokkenheid in de executiefase in de huidige regeling te beperkt is, waardoor
onvoldoende maatwerk kan worden geleverd. Dit voorstel is echter van verschillende
kanten, zij het om uiteenlopende – soms zelfs tegengestelde –
redenen op kritiek gestuit.2 In het onderhavige
wetsvoorstel wordt daarom een andere oplossing voorgesteld. De bestaande regeling wordt flexibeler gemaakt door de mogelijkheden van
rechterlijke toetsing in de executiefase te verruimen. De beperking dat de
rechter in die fase het opgelegde bedrag of de hechtenis slechts bij «nova»
mag verminderen3 wordt geschrapt. Ook de bepaling
dat de vervangende hechtenis niet wordt verminderd door het voldoen van slechts
een deel van het verschuldigde bedrag (artikel 24d, tweede lid, van het Wetboek
van Strafrecht (WvS) komt te vervallen. Als de vervangende hechtenis volledig
is ondergaan, vervalt de resterende betalingsverplichting.De vraag rijst of deze oplossing de meest geschikte is. Het achterliggende
probleem lijkt te zijn dat de huidige regeling onvoldoende rekening houdt
met de (ontwikkeling van de) mogelijkheid tot betaling door de veroordeelde;
als in de executiefase blijkt dat de veroordeelde niet (meer) kan voldoen
aan zijn betalingsverplichting, kan hij niettemin in hechtenis worden genomen.
De hechtenis fungeert in die gevallen niet als pressiemiddel om te betalen
(de spreekwoordelijke «stok achter de deur»), maar als «vervangende
straf». Een dergelijke toepassing van de regeling staat echter op gespannen
voet met artikel 5 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten
van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM). In dit artikel is bepaald
in welke gevallen iemand zijn vrijheid kan worden ontnomen. De regeling van
de vervangende hechtenis in het kader van de ontnemingswetgeving kan slechts
worden beschouwd als een «arrest or detention of a person for non-compliance
with the lawful order of a court or in order to secure the fulfilment
of any obligation prescribed by law» als bedoeld in onderdeel b van
artikel 5, eerste lid, EVRM. Uit de rechtspraak van het Europese Hof voor
de Rechten van de Mens blijkt dat vrijheidsbeneming op grond van het nationale
recht in het licht van deze bepaling slechts is toegestaan wegens niet-naleving
van een rechterlijk bevel. Indien en zolang de veroordeelde in betalingsonmacht
verkeert, is vrijheidsbeneming op grond van onderdeel b gelet op het doel
van de hechtenis niet mogelijk.1In de geldende regeling van de vervangende hechtenis in het kader van
de ontnemingswetgeving is de beperking dat bij betalingsonmacht niet vervangend
mag worden gehecht, niet opgenomen. Artikel 577b, tweede lid, van het Wetboek
van Strafvordering (WvSv), blijft facultatief geformuleerd; bij gebleken betalingsonmacht
is de rechter niet verplicht de hechtenis kwijt te schelden; de betalingsplicht
blijft bestaan. De Raad wijst erop dat in dit verband de betalingsonmacht
niet blijvend behoeft te zijn.Naar het oordeel van de Raad komt ook het karakter van de vervangende
hechtenis als pressiemiddel om te betalen onvoldoende uit de verf in het wetsvoorstel.
Indien de vervangende hechtenis moet dienen als pressiemiddel, ligt het niet
voor de hand de betalingsverplichting voor betalingsonwilligen te laten ophouden
nadat de hechtenis is ondergaan.2Zoals hiervoor
is opgemerkt, was in het voorontwerp van wet (naar mag worden aangenomen in
verband hiermee) bepaald dat de betalingsverplichting blijft bestaan na het
uitzitten van de lijfsdwang. In het voorliggende wetsvoorstel is hiervan echter
weer afgezien.De Raad adviseert op dit punt terug te keren naar de oorspronkelijk beoogde
wetswijziging en de hechtenis zo in te richten dat deze als – uiteraard
proportioneel toe te passen – pressiemiddel kan fungeren. Mede gelet
op de lange looptijd van «zware» ontnemingszaken die in het algemeen
gedeelte van de memorie van toelichting wordt geschetst, ligt het niet in
de rede dat – zoals aan het eind van hoofdstuk 4 van de toelichting
wordt gesteld – na tien jaar weigering aan een ontnemingsvonnis te voldoen
«een punt achter de zaak wordt gezet». Andere achterstallige schulden
aan de overheid, zoals belastingschulden (mits de Belastingdienst de verjaring
heeft gestuit), worden evenmin op grond van een dergelijk tijdsverloop aan
onwillige betalingsplichtigen kwijtgescholden. De Raad constateert dat de
bezwaren tegen het oorspronkelijke voorstel voor de invoering van lijfsdwang
vooral waren ingegeven door de privaatrechtelijke modellering daarvan en als
gevolg daarvan de in sommige gevallen weinig effectieve tijdsduur daarvan.
Hieruit kan echter niet worden afgeleid dat het werken met een vervangende
hechtenis het enige alternatief zou zijn, zeker niet nu daardoor het beeld
van een «dubbele bestraffing» kan blijven bestaan. Het feit dat
in de bestaande wetgeving «vervangende hechtenis» en «privaatrechtelijke
lijfsdwang» bekende juridische termen zijn, betekent niet dat de wetgever
in dit verband uitsluitend uit deze twee figuren zou kunnen kiezen. De Raad
geeft in overweging binnen de strafrechtelijke context van het wetsvoorstel
en met inachtneming van het in artikel 5 EVRM gegeven kader de hechtenis als
pressiemiddel ter nakoming van de opgelegde betalingsverplichting vorm te
geven.Het karakter van de hechtenis als pressiemiddel maakt het noodzakelijk,
rekening te houden met situaties van objectieve betalingsonmacht. Daarom adviseert
de Raad in de memorie van toelichting uitdrukkelijk aandacht te besteden aan
de vraag op wie de last rust aannemelijk te maken dat al dan niet sprake is
van betalingsonmacht. Juist hierover bestaan blijkens de over het wetsvoorstel
uitgebrachte adviezen grote meningsverschillen.De Raad beveelt aan om binnen de strafrechtelijke context van het wetsvoorstel
en met inachtneming van artikel 5 EVRM de hechtenis als pressiemiddel ter
nakoming van de opgelegde betalingsverplichting vorm te geven. De Raad denkt
daarbij aan de aanvankelijk voorgestelde verlengde lijfsdwang en acht daarbij
niet vanzelfsprekend dat de betalingsverplichting na de tenuitvoerlegging
van de hechtenis komt te vervallen.Daarbij merkt de Raad op dat het achterliggende probleem is dat de huidige
regeling onvoldoende rekening houdt met de ontwikkeling van de mogelijkheid
tot betaling door de veroordeelde. In het bijzonder is de vraag op welk tijdstip kan worden geconstateerd wanneer er sprake is van betalingsonmacht
of -onwil en welke consequenties daaraan worden verbonden.In het verlengde hiervan heb ik nagegaan bij welke groep veroordeelden
deze problematiek bij de uitwinning van de betalingsverplichting aan de orde
is. Schematisch zijn er drie groepen te onderscheiden: 1) De gevallen waarin
de hoogte van de betalingsverplichting door de uitwinning van de in beslag
genomen voorwerpen en de overige vermogensbestanddelen wordt gedekt; 2) De
gevallen waarin de veroordeelde niet meer over enig vermogen beschikt waarop
de vordering kan worden verhaald, terwijl aannemelijk is dat de opbrengst
van de delicten op niet meer te achterhalen wijze is verteerd. Er is dan sprake
van betalingsonmacht: 3) De gevallen waarin de veroordeelde al dan niet met
behulp van schijnconstructies heeft gepoogd de opbrengst van de strafbare
feiten aan uitwinning te onttrekken. Die pogingen hebben dan in zoverre succes
gehad dat de overheid niet in staat is geweest om op die vermogensbestanddelen
eerder beslag te leggen of aannemelijk te maken dat de voorwerpen waarop beslag
is gelegd moeten worden aangemerkt als wederrechtelijk verkregen voordeel.
Indien de rechter wel een betalingsverplichting heeft opgelegd, terwijl er
geen of onvoldoende zichtbaar vermogen van de veroordeelde is aangetoond en
niettemin het vermoeden bestaat dat gelden zijn «weggesluisd»,
kan sprake zijn van betalingsonwil.Bij de behandeling van de vordering tot vaststelling van de betalingsverplichting
is het primair aan het OM om de hoogte van de ontnemingsvordering te adstrueren.
Indien gesteld wordt dat er sprake is van (verborgen) vermogen waaruit de
betalings-verplichting kan worden voldaan, moet het daarvoor over aanwijzingen
beschikken. Het OM heeft daartoe specifieke bevoegdheden die voor het strafrechtelijk
financieel onderzoek zijn toegekend. Anderzijds is het aan de betrokkene die
stelt dat hij niet kan betalen, om aannemelijk te maken dat zijn vermogen
betaling niet toelaat. De rechter kan bij het vaststellen van de omvang van
de betalingsverplichting rekening houden met de vermogenspositie van de verdachte.
Bij de toelichting op het oorspronkelijke wetsvoorstel werd daarover opgemerkt:
«Strekking van de maatregel van ontneming van wederrechtelijk verkregen
voordeel is te bewerkstelligen dat datgene wat de veroordeelde aan door misdrijf
verkregen materieel profijt heeft verworven weer aan hem wordt ontnomen. Dat
profijt wordt door de rechter bepaald en uitgedrukt in termen van geld. Omdat
het niet altijd mogelijk zal zijn de omvang van het materiële profijt
exact te bepalen, neemt de wet genoegen met een bepaling in de vorm van een
schatting. De rechter is evenwel vrij het voor ontneming in aanmerking te
brengen bedrag lager te bepalen dan dat waarop hij het wederrechtelijk verkregen
voordeel heeft geschat. Dat zou bij voorbeeld het geval kunnen zijn wanneer
een deel of het geheel van het wederrechtelijk verkregen voordeel inmiddels
is opgesoupeerd en er niet voldoende vermogensobjecten resteren, en naar wordt
gevreesd ook in de toekomst zullen worden verworven, om het geschatte bedrag
aan voordeel op te verhalen.» (Kamerstukken II 1989/90, 21 504,
nr. 3, blz. 78–79). In het Nader Rapport bij dat wetsvoorstel is aangegeven
dat de voordeelsontneming in beginsel niet meer zal belopen dan het nog beschikbare
vermogen. (Kamerstukken II 1989/90, 21 504, B, blz. 14). Bij het meergenoemde
arrest van de Hoge Raad van 16 april 1996, NJ 1998, 631, heeft de Hoge Raad
overwogen dat de draagkracht van de veroordeelde in het algemeen geen verplichte
maatstaf vormt voor de bepaling van de hoogte van de betalingsverplichting.
Artikel 36e, vierde lid, Wetboek van Strafrecht verschaft echter wel een matigingsbevoegdheid
en daarmee de mogelijkheid om «met de ten tijde van de oplegging van
de maatregel bestaande en toekomstige draagkracht van de veroordeelde rekening
te houden.» Voorts stelt de Hoge Raad vast dat de wet beperkte mogelijkheden
biedt om na het opleggen van de maatregel nog «rekening te houden met
omstandigheden die de draagkracht beïnvloeden en die ten tijde van het
opleggen van de maatregel reeds voldoende bekend waren». Dat leidt tot
de conclusie dat de rechter indien de veroordeelde «geen draagkracht
heeft en naar redelijke verwachting ook in de toekomst niet zal hebben»
van zijn matigingsbevoegdheid gebruik dient te maken. (Zie ook de weergave
van B.F. Keulen – Crimineel vermogen en strafrecht, 1999, blz. 51–52,
waaraan het voorgaande is ontleend).Er zijn derhalve twee tijdstippen waarop relevant is wat de omvang van
het vermogen van de betrokkene is, namelijk in de eerste plaats bij het vaststellen
van de hoogte van het wederrechtelijk verkregen voordeel en de op te leggen betalingsverplichting en in de tweede plaats bij de vaststelling van
het niet nakomen van de betalingsverplichting en de tenuitvoerlegging van
de vervangende hechtenis. In de litteratuur is uit het voorgaande de conclusie
getrokken dat de wetgever niet heeft gewild dat iemand die echt niet kan betalen
vervangend wordt gehecht. Het ligt niet voor de hand dat aan iemand die in
betalingsonmacht verkeert een betalingsverplichting wordt opgelegd die leidt
tot de tenuitvoerlegging van die hechtenis. Deze gedachtegang wordt bevestigd
bij de herziening van de regeling van het burgerlijk procesrecht, waarbij
in artikel 588 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering wordt bepaald dat uitvoerbaarheid
bij lijfsdwang niet wordt uitgesproken indien de schuldenaar buiten staat
is aan de verplichting waarvoor tenuitvoerlegging bij lijfsdwang wordt verlangd,
te voldoen (Kamerstukken I 2000/01, 26 855, nr. 250).Als belangrijkste vraag blijft over wanneer kan worden gesproken van betalingsonwil
en welke consequenties daaraan worden verbonden.De Raad verbindt aan het karakter van de maatregel als pressiemiddel na
het negeren van een rechterlijk betalingsbevel in de zin van artikel 5 EVRM
de suggestie om de betalingsverplichting na de tenuitvoerlegging van de hechtenis
te laten bestaan. Daartoe zou de lijfsdwang tot een specifiek strafvorderlijk
dwangmiddel moeten worden omgevormd. Aan deze suggestie van de Raad heb ik
gevolg gegeven. Het wetsvoorstel en de memorie van toelichting zijn daartoe
aangevuld met een afzonderlijke bepaling over de tenuitvoerlegging van lijfsdwang.
Teneinde tegemoet te komen aan de bij de zittende magistratuur bestaande wens
om beter rekening te kunnen houden met gewijzigde omstandigheden in de vermogenspositie
van de veroordeelde heb ik de procedure waarin de veroordeelde verzoekt om
vermindering of kwijtschelding gehandhaafd. Daarnaast stel ik voor dat op
vordering van het openbaar ministerie door de rechter de lijfsdwang kan worden
bevolen indien pogingen tot verhaal van de betalingsverplichting door het
openbaar ministerie op de gebruikelijke wijze zoals beschreven in artikelen
574 tot en met 576 van het Wetboek van Strafvordering zijn gestrand. Aannemelijk
moet dan evenwel zijn dat er geen sprake is van betalingsonmacht.Zoals in reactie op het WODC-onderzoek al is aangegeven gaat het bij de
ontneming van het wederrechtelijk verkregen voordeel niet in hoofdzaak om
ingrijpende aanpassingen van de regelgeving, maar primair om verbetering van
de uitvoeringspraktijk. Deze moet veeleer worden gezocht in het uitbreiden
van de expertise binnen de politie, het OM en de deurwaarders bij het achterhalen
van (mogelijke weggesluisde) vermogensbestanddelen en het ontmantelen van
schijnconstructies. Uiteraard is verbetering van de toepassing van de ontnemingswetgeving
niet mogelijk door wijziging van de regelgeving alleen; de uitvoeringspraktijk
moet er ook in organisatorische zin voldoende op zijn toegerust. Daartoe zijn
reeds de nodige maatregelen in gang gezet. Binnen het Openbaar Ministerie
speelt het BOOM een belangrijke rol als landelijk kennis- en expertisecentrum.
In 2000 is een aantal organisatorische maatregelen doorgevoerd, dat moet bijdragen
aan een betere toepassing van het ontnemingsinstrument. Zo is een internationaal
ontnemingsdeskundige aangesteld (met het oog op tenuitvoerlegging van internationale
rechtshulpverzoeken met ontnemingsaspecten); voorts heeft het BOOM inmiddels
één van de twee beoogde gespecialiseerde officieren van justitie
aangesteld, die operationele ondersteuning kunnen bieden aan parketten bij
grote, complexe ontnemingszaken. In algemene zin is voorts van belang dat
de gefaseerde introductie van een nieuw opleidingspakket op het gebied van
financieel rechercheren op vier niveaus (variërend van basisniveau tot
zeer gespecialiseerd) zal bijdragen aan de benodigde deskundigheidsbevordering
van politie en Openbaar Ministerie.3. MatigingsbevoegdheidVoorgesteld wordt om aan artikel 36e, vierde lid, WvS, toe te voegen,
dat de rechter bij de vaststelling van het te betalen bedrag rekening kan
houden met de huidige en de redelijkerwijs te verwachten draagkracht van de
verdachte of de veroordeelde.1 Blijkens hoofdstuk
5 van de memorie van toelichting zou de rechter van deze bevoegdheid uitsluitend
gebruik moeten maken in gevallen waarin vooraf al vaststaat dat de betrokkene
een eventueel op te leggen bedrag in de toekomst niet zal kunnen betalen.
De Raad wijst erop dat het begrip draagkracht zoals dat bekend
is uit het recht betreffende de straftoemeting niet zonder meer kan worden
overgeplant in de context van een ontnemingsmaatregel. De Hoge Raad heeft
bij herhaling overwogen dat de draagkracht van de verdachte geen verplichte
maatstaf vormt ter bepaling van de grootte van het aan de staat te betalen
bedrag ter ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel; de reparatoire
aard van deze sanctie strookt daarmee. Wel kan bij de vaststelling van het
bedrag rekening worden gehouden met de te verwachten mogelijkheden dat de
betrokkene tot betaling zal kunnen overgaan. Bij de oplegging van een vermogenssanctie
wordt daarentegen met de draagkracht rekening gehouden om te voorkomen dat
strafsancties de één veel zwaarder zouden treffen dan de ander,
al naar gelang de financiële positie van de betrokkenen.Hoewel de persoonlijke financiële positie van invloed kan zijn op
de moeite die het kost om aan een ontnemingsmaatregel te voldoen, moet in
het oog worden gehouden dat deze maatregel als doel heeft aan de betrokkene
het voordeel te ontnemen dat hij door criminele activiteiten heeft verkregen.
Bij een juiste toepassing van de maatregel doet zich alleen dan een probleem
voor als de betrokkene zichzelf in de positie heeft gebracht waarin hij de
criminele revenuen niet meer kan afstaan – hetzij doordat deze zijn
verteerd, hetzij doordat hij ze aan anderen heeft afgestaan.Een eventueel tekort aan «draagkracht» kan in deze context
dus altijd aan de betrokkenen worden aangerekend. Naar het oordeel van de
Raad moeten eventuele vragen omtrent de «draagkracht» dus worden
opgevat als betrekking hebbende op eventuele «betalingsonmacht».
De Raad onderkent dat het begrip «draagkracht» in de jurisprudentie
over voordeelsontneming in deze gewijzigde betekenis is opgevat. Voor de toekomst
zou echter ook terminologisch zoveel mogelijk rekening moeten worden gehouden
met het wezenlijke verschil tussen oplegging van straffen, waaronder vermogenssancties,
enerzijds, en de maatregel van voordeelontneming anderzijds. Daarom verdient
het naar het oordeel van de Raad aanbeveling het gebruik van de term «draagkracht»
te beperken tot de context van de straftoemeting.Dit neemt niet weg dat het, mede gelet op hetgeen hiervoor is opgemerkt
over artikel 5 EVRM, praktisch kan zijn rekening te houden met de beschikkingsmacht
van de betrokkene over de criminele revenuen voordat de ontnemingsmaatregel
wordt opgelegd. Ook naar het oordeel van de Raad is het uit een oogpunt van
proceseconomie onwenselijk de discussie hierover geheel naar de executiefase
te verschuiven (artikel 577b WvSv). Aan de andere kant moet een situatie worden
vermeden waarin voorbarig tot betalingsonmacht wordt geconcludeerd. Het openbaar
ministerie kan altijd nog op grond van artikel 577b, eerste lid, juncto artikel
561, derde lid, WvSv een betalingsregeling treffen. De Raad adviseert in de
memorie van toelichting aan deze mogelijkheid uitdrukkelijk aandacht te besteden.De Raad acht het, gezien het karakter van de ontnemingsmaatregel, ongewenst
te tornen aan het uitgangspunt van het huidige artikel 36e, vierde en vijfde
lid, waarin het «wederrechtelijk verkregen voordeel» in zijn reële
economische betekenis wordt opgevat. Geadviseerd wordt de voorgestelde aanvulling
van artikel 36e, vierde lid, WvS tegen deze achtergrond nader te bezien en
daarbij verwarring met het draagkrachtbegrip van de straftoemeting zoveel
mogelijk te vermijden. In de toelichting zou een en ander tot uitdrukking
kunnen worden gebracht. Hoewel het primair op de weg van de verdachte of veroordeelde
ligt om zijn eventuele betalingsonmacht krachtens het voorgestelde aangevulde
artikel 36e aan de orde te stellen, zou daarbij ook moeten worden overwogen
de rechter de bevoegdheid te verlenen ambtshalve of op vordering van het openbaar
ministerie (en niet slechts «op het gemotiveerde verzoek van de verdachte
of veroordeelde») rekening te houden met de werkelijke financiële
mogelijkheden van betrokkene.3. Tegen de achtergrond van de beschouwingen van de Raad over de betekenis
van het begrip «draagkracht» heb ik de memorie van toelichting
en artikel 36e, vierde lid, Sr aangevuld. Ik onderschrijf het oordeel van
de Raad dat het primair op de weg van de verdachte of de veroordeelde ligt
om zijn eventuele betalingsonmacht aan de orde te stellen, maar dat in bijzondere
gevallen wanneer hij dat nalaat bij voorbeeld omdat hij eerder heeft afgezien
van rechtsbijstand of geen enkel zicht heeft op zijn financiële situatie,
de rechter ook de bevoegdheid moet hebben ambtshalve rekening
te houden met de financiële mogelijkheden van de betrokkene; ook de officier
van justitie zou een daartoe strekkende vordering kunnen doen. In de aanvulling
van de tekst van artikel 36e is dit tot uitdrukking gebracht.4. SchijnconstructiesMet de voorgestelde aanpassing van artikel 94a WvSv wordt beoogd meer
mogelijkheden te geven om beslag te leggen op voorwerpen die de verdachte
bij een derde heeft ondergebracht. Het moet dan gaan om voorwerpen die onmiddellijk
of middellijk afkomstig zijn van het misdrijf in verband waarmee de geldboete
kan worden opgelegd onderscheidenlijk het wederrechtelijk verkregen voordeel
kan worden ontnomen (derde lid, onderdeel a). Er moeten bovendien voldoende
aanwijzingen bestaan dat die voorwerpen aan de ander zijn gaan toebehoren
met het doel de uitwinning van die voorwerpen te bemoeilijken of te verhinderen
(onderdeel b) en de ander moest weten of redelijkerwijze kunnen vermoeden
dat die voorwerpen afkomstig waren van een misdrijf (onderdeel c).Ook andere aan de ander toebehorende voorwerpen kunnen in beslag worden
genomen, tot ten hoogste de waarde van de in het derde lid bedoelde voorwerpen
(vierde lid). De Raad merkt hierover het volgende op.a. De voorgestelde mogelijkheid om beslag onder derden te leggen wordt
in het wetsvoorstel ook voorzien ter executie van een geldboete. Uit het wetsvoorstel
en de toelichting daarbij blijkt niet, welke argumenten ten grondslag liggen
aan dit voorstel, dat het kader van de herziening van de ontnemingswetgeving
te buiten gaat. De Raad adviseert artikel 94a, derde lid, WvSv, aan te passen
dan wel nader te motiveren.b. Uit de formulering van artikel 94a, derde lid, blijkt dat het moet
gaan om voorwerpen die onmiddellijk of middellijk afkomstig zijn van het misdrijf
in verband waarmee het wederrechtelijk verkregen voordeel kan worden ontnomen
(derde lid, onderdeel a). De derde moet bovendien weten of redelijkerwijze
kunnen vermoeden dat het voorwerp van een misdrijf afkomstig is (onderdeel
c). In een aantal adviezen is ervoor gepleit ook beslag mogelijk te maken
op andere voorwerpen die door degene tegen wie een ontnemingsvordering is
ingesteld, zijn vervreemd met het doel de uitwinning van zijn vermogen te
bemoeilijken.1 Deze adviezen zijn niet overgenomen,
aangezien de minister zo min mogelijk wil afwijken van het uitgangspunt dat
derden niet met hun vermogen aansprakelijk zijn voor vorderingen op een ander.2 Dat neemt niet weg dat het bewijs van de relatie tussen
een bepaald voorwerp en zijn misdadige oorsprong veelal lastig zal zijn te
leveren. De witwashandelingen die de schijnconstructie constitueren, hebben
immers juist mede als doel de misdadige herkomst te verdoezelen. Ook de «wetenschap»
van de misdadige oorsprong is moeilijk vast te stellen. Deze problemen kunnen
nadelige gevolgen hebben voor de effectiviteit van de voorgestelde regeling.
Hierop zou in ieder geval in de memorie van toelichting dienen te worden ingegaan.c. De toelichting op het vierde lid acht het redelijk dat beslag mogelijk
is ook op andere voorwerpen dan de in het derde lid bedoelde, bijvoorbeeld
indien die voorwerpen inmiddels een deel van hun waarde hebben verloren. De
Raad stelt vast dat in de tekst van het voorgestelde vierde lid met deze laatste
situatie geen rekening wordt gehouden. De tekst van dit artikelonderdeel dient
met de toelichting in overeenstemming te worden gebracht.d. In artikel 574 WvSv is, waar het gaat om het verhaal op de in beslag
genomen goederen, het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering van overeenkomstige
toepassing verklaard. Om problemen in de executiefase te voorkomen, verdient
het aanbeveling in artikel 574 WvSv uitdrukkelijk te bepalen dat ook verhaal
mogelijk is op de op grond van artikel 94a, derde lid, in beslag genomen voorwerpen.4a. De Raad merkt terecht op dat de voorgestelde uitbreiding van artikel
94a, derde lid, ook van toepassing is op de tenuitvoerlegging van geldboeten.
Het primaire doel van deze wijziging is het tegengaan van schijnconstructies.
In de memorie van toelichting is dit verduidelijkt. 4b. De Raad wijst op de omstandigheid dat het leggen van een relatie tussen
een bepaald voorwerp en een bepaald misdrijf veelal lastig zal zijn zoals
vereist voor toepassing van het voorgestelde artikel 94a, derde lid. Dat is
inderdaad een deel van de problematiek van de ontnemingspraktijk in een notendop.
Hoewel de beslagmogelijkheden relatief ruim zijn, zal voor het daadwerkelijk
executeren van het beslag toch de herkomst van het voorwerp en de relatie
tussen degene tegen wie de ontnemingsmaatregel is gericht en de derde-beslagene
moeten worden vastgesteld. Het vaststellen van het verband tussen het voorwerp
en de wetenschap van de beslagene dat het voorwerp van misdrijf afkomstig
is kan soms eveneens problemen opleveren. In de memorie van toelichting is
evenwel reeds aangegeven dat voor het aannemen van het subjectieve bestanddeel
in artikel 94a, derde lid, onder c, voldoende is dat dit aan objectieve omstandigheden
kan worden ontleend: gelet op een aantal specifieke omstandigheden van het
geval had de derde op de gedachte moeten komen dat aan de legale herkomst
van het voorwerp moest worden getwijfeld. Hierbij valt te denken aan voorwerpen,
waarvoor de derde geen of een te verwaarlozen tegenprestatie behoeft te leveren
en die te zijner beschikking komen. Door het toevoegen van deze bepaling verwacht
ik geen problemen die de uitvoeringspraktijk nog extra zullen belasten. Wel
zijn aan de verruiming van de beslagmogelijkheden voorwaarden voor de toepassing
verbonden.4c. De Raad geeft in overweging om de tekst van artikel 94a, vierde lid,
WvSv aan te vullen, omdat het in de toelichting gegeven voorbeeld niet onder
die bepaling zou vallen. Het gaat om het verhaal op andere voorwerpen die
aan de derde toebehoren in plaats van het voorwerp dat met behulp van een
schijnconstructie bedoeld in het derde lid buiten het vermogen van de verdachte
of veroordeelde zijn gebracht. Het vierde lid maakt mogelijk dat bij waardevermindering
van het oorspronkelijke voorwerp beslag wordt gelegd op een ander voorwerp
dat toebehoort aan de derde, maar ook indien het oorspronkelijke voorwerp
zijn waarde heeft behouden en een ander voorwerp van die derde gemakkelijker
te beslaan of uit te winnen is, kan het verhaal daarop plaatsvinden. De enige
voorwaarde die in het vierde lid wordt gesteld is dat de waarde van het andere
voorwerp die van het met behulp van een schijnconstructie verworven voorwerp
niet te boven mag gaan. Naar mijn mening wordt het door de Raad aangehaalde
voorbeeld wel bestreken door het voorgestelde vierde lid en is aanpassing
niet noodzakelijk.4d. De Raad merkt op dat artikel 574 WvSv zou moeten worden aangevuld
opdat zeker wordt gesteld dat verhaal ook genomen kan worden op de voorwerpen
die op grond van artikel 94a, derde lid, in beslag zijn genomen. In Artikel
II, onderdeel P, is evenwel reeds voorgesteld om in het eerste en derde lid
«goederen» te wijzigen in «voorwerpen». Daarmee heeft
artikel 574 reeds betrekking op alle voorwerpen die op grond van artikel 94a
in beslag zijn genomen, hetgeen het genoemde derde lid reeds omvat. Naar mijn
mening is de door de Raad gewenste aanvulling dan ook niet nodig.5. Voor redactionele kanttekeningen verwijst het college naar de bij het
advies behorende bijlage.5. De redactionele kanttekeningen van de Raad zijn overgenomen met uitzondering
van de kanttekening na het vierde liggende streepje. Bij de wet van 10 mei
2000 tot wijziging van enige bepalingen in het Wetboek van Strafvordering
(systematische aanpassingen) Stb. 204, in werking getreden op 1 juni
2000, is het juiste nieuwe tekstonderdeel van artikel 577b, eerste lid, gepubliceerd:
«en 572 tot en met 576».De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet niet te zenden
aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal dan nadat met het vorenstaande rekening
zal zijn gehouden.De Vice-President van de Raad van State,H. D. Tjeenk Willink Ik moge u verzoeken het hierbij gevoegde gewijzigde wetsvoorstel en de
gewijzigde memorie van toelichting aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal
te zenden.De Minister van Justitie,A. H. Korthals Bijlage bij het advies van de Raad van State van 17 mei 2001,
no. W03.01.0084/I, met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging
geeft.– In artikel I, onderdeel B, ook het derde lid van artikel 36e van
het Wetboek van Strafrecht wijzigen; in dat lid «ook andere strafbare
feiten» vervangen door: dat feit of andere strafbare feiten.– In artikel II, onderdeel F, ook in het derde lid van artikel 118
van het Wetboek van Strafvordering «117, tweede lid» vervangen
door: artikel 117, eerste lid.– In artikel II, onderdeel J, het tweede onderdeel nummer 2 laten
vervallen.De wijziging onder nummer 1 volstaat.– In artikel II, onderdeel R, in de wijziging onder nummer 1 «en
572 tot en met 576» vervangen door: 572 tot en met 576.– In artikel II, onderdeel S, in de wijziging onder nummer 2 «Artikel
577, achtste lid» vervangen door: Artikel 577b, achtste lid.– In de memorie van toelichting, hoofdstuk 6, derde alinea, «kale
kikker» vervangen door: kale kip.XNoot1De oorspronkelijke tekst van het voorstel van wet en van de memorie van
toelichting zoals voorgelegd aan de Raad van State is ter inzage gelegd bij
het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1De artikelen l, onderdeel A, en II, onderdeel R, van het wetsvoorstel.XNoot2Zie paragraaf 4.3 van de memorie van toelichting.XNoot3Artikel 577b, tweede lid, van het Wetboek van Strafvordering.XNoot1Hof Amsterdam, 21 januari 1999, NJ 1999, 488.XNoot2In het bijzonder het College van procureurs-generaal is een voorstander
van het handhaven van de betalingsverplichting in dergelijke gevallen; advies
van 17 april 2000, bladzijde 4.XNoot1Artikel l, onderdeel B, van het wetsvoorstel.XNoot1Advies van de NvvR, bladzijde 4, advies van het College van procureurs-generaal,
bladzijde 8.XNoot2Hoofdstuk 6 van de memorie van toelichting. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28079-A.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl