Nota 'De kenniseconomie in zicht'; Brief staatssecretaris bij Actieplan Leven Lang Leren
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27406, nr. 32

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

03-12-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

27406 nr. 32

19-11-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamACTIEPLAN LEVEN LANG LERENInleiding1. Blijven leren is nodig1.1 Investeringen in onderwijs en scholing te weinig doelmatig1.2 Arbeidsproductiviteitsgroei moet omhoog1.3 Aanwezige arbeidsreserves benutten1.4 Sociale cohesie1.5 Kennis moet stromen1.6 Het individu centraal2. Verantwoordelijkheidsverdeling3. Acties en maatregelen3.1 Inleiding3.2 Gecoördineerde aanpak: Taskforce Leven Lang Leren3.3 Centrale uitgangspunten van beleid3.4 Het individu centraal: hoe brengen we het individu
in stelling?a) open on-linemarktplaats voor scholingb) Implementatie Erkenning Verworven Competenties (EVC)c) financiële randvoorwaardend) vraaggerichtheid van bekostigde onderwijsinstellingen
bevorderen3.5 Niet iedereen is gelijk: meer maatwerka) jongeren zonder startkwalificatieb) inburgeraars en beroepsbevolking zonder startkwalificatiec) analfabetend) werkende/werkzoekende mbo'ers3.6 Ruimte voor creativiteit: succesvolle initiatieven
ondersteunen en opschalenTot slot: samen investeren in de toekomstBIJLAGE 1 Overzicht acties Leven Lang LerenBIJLAGE 2 Bestaande scholingsinspanningen overheid
en bedrijfslevenOverheidBedrijfsleven
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Gerelateerde publicaties

Kamerstuk 27406, nr. 32 b1Gerelateerde publicatie

 
 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27406Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 73 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 406Nota «De kenniseconomie in zicht»nr. 32BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 19 november 2004Als coördinerend bewindspersoon voor leven lang leren zend ik u hierbij,
mede namens de ministers van OCW, EZ, LNV en VenI en de staatssecretaris van
SZW het Actieplan Leven Lang Leren. Dit conform het verzoek van de vaste commissie
voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.Dit actieplan sluit aan bij belangrijke beleidsthema's van het kabinet.
Hierin leest u over de feitelijke noodzaak voor de beleidsintensivering op
dit terrein en vindt u een aantal concrete maatregelen daarvoor. De maatregelen
richten zich op het verbeteren van de randvoorwaarden voor leren voor het
individu, op maatwerk voor specifieke doelgroepen en op het ondersteunen en
opschalen van maatschappelijke, met name lokale en regionale, initiatieven.
Om een extra impuls aan leven lang leren te geven en de samenhang in beleid
te bevorderen, zal een Taskforce Leven Lang Leren worden opgericht.Als bijlage vindt u ter informatie de publicatie «Kennis als water»*
van de Stichting Nederland Kennisland die in opdracht van het ministerie van
OCW tot stand is gekomen. Deze publicatie bevat ideeën en goede voorbeelden
op het gebied van Leven Lang Leren en doet aanbevelingen voor het beleid in
de toekomst.* Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,M. Rutte ACTIEPLAN LEVEN LANG LERENInleidingHet gaat nog niet goed met de Nederlandse economie. Hoewel de economie
de komende jaren vermoedelijk geleidelijk aantrekt, blijft de economische
groei ook dan nog achter bij het Europees gemiddelde. De ambities blijven
daarbij hoog. Nederland streeft naar een toppositie binnen Europa. Dat betekent
dat we de structurele problemen van onze economie moeten aanpakken en goede
randvoorwaarden moeten creëren voor de omslag naar een kenniseconomie.Daarbij is het essentieel leren en blijven leren te stimuleren. In een
kenniseconomie veroudert kennis van werknemers immers snel. Om up-to-date
te blijven is dus voortdurende scholing nodig. Een belangrijk manco van onze
economie is bovendien dat we de aanwezige arbeidsreserves onvoldoende benutten.
Ook de groei van de arbeidsproductiviteit is in Nederland te laag. Zoals uit
hoofdstuk 1 blijkt, wijzen deze twee kenmerken van onze economie op de noodzaak
van investeren in menselijk kapitaal, investeren in een leven lang leren dus.
Het kabinet wil dit graag doen op basis van concrete doelstellingen, samen
met de sociale partners en de onderwijsinstellingen.Leven lang leren is ook van groot belang voor behoud van sociale cohesie.
Naast het feit dat ook arbeidsgerichte scholingsmaatregelen de sociale cohesie
bevorderen, draagt een aantal acties en maatregelen in dit actieplan daar
specifiek aan bij.In hoofdstuk 1 vindt u meer over de problematiek en de ambities op het
terrein van een leven lang leren. In hoofdstuk 2 leest u hoe het kabinet de
verantwoordelijkheidsverdeling voor een leven lang leren ziet. Tot slot vindt
u in hoofdstuk 3 de beoogde werkwijze en de manier waarop het kabinet zich
hiervoor wil inzetten de komende periode.1. Blijven leren is nodigEr moet meer geleerd worden. Investeren in een leven lang leren is noodzakelijk.
In dit hoofdstuk leest u waarom.1.1 Investeringen in onderwijs en scholing te weinig doelmatigNederland investeert aanzienlijk in leren. Van de overheidsuitgaven wordt
namelijk een steeds groter deel aan onderwijs besteed.1 Daarbij wordt veel energie gestoken in het toegankelijk maken van
het onderwijs, ook voor de werkenden. Flexibiliteit, maatwerk en competentiegericht
onderwijs zijn daarbij sleutelwoorden. Veel is ook geïnvesteerd in het
stimuleren van postinitiële scholing door werkenden. De scholingsuitgaven
van bedrijven zijn tussen 1993 en 1999 verdubbeld.2
Voor de scholing van werkzoekenden is binnen het reïntegratiebeleid ruimte
geschapen. In bijlage 2 bij deze brief vindt u meer over de investeringen
van werkgevers en overheid.Deze inspanningen hebben echter nog niet het gewenste effect gehad. Nederlanders
in de leeftijdsgroep van 25 tot 34 jaar zijn minder goed opgeleid dan hun
leeftijdgenoten in veel buurlanden. Een van de oorzaken hiervan is dat in
vergelijking met een groot aantal OESO-landen in Nederland een relatief grote
groep jongeren het onderwijs verlaat zonder startkwalificatie3. Van de beroepsbevolking heeft in Nederland ongeveer 25 procent geen
startkwalificatie4. Het aantal studenten dat een
hogere bètaopleiding of een hogere technische opleiding
afrondt, is ook zorgelijk laag in vergelijking met andere landen.Wat betreft de deelname aan scholing lijkt Nederland het beter te doen.
De inspanningen van alle partijen op dit vlak hebben geleid tot een duidelijk
hogere scholingsdeelname (in 1993 nam 26 procent van de werknemers deel aan
een opleiding en in 1999 41 procent)1. Bovendien
presteert Nederland met 16,4 procent duidelijk boven het EU-gemiddelde op
deelname van de 25- tot 64-jarigen aan onderwijs of scholing2. Europees gezien bezet Nederland de vijfde plaats achter de Scandinavische
landen en het Verenigd Koninkrijk, dat met 22.9% het best presterende land
is. Toch zijn er geluiden (vgl. SER en Onderwijsraad) dat de situatie zorgelijk
is. De toegang tot scholing is namelijk niet voor iedereen gelijk en is niet
altijd goed gericht op de bestaande knelpunten. In zijn advies over een leven
lang leren3 heeft de SER erop gewezen dat juist
risicogroepen als de laagopgeleiden en oudere werknemers te weinig deelnemen
aan scholingsactiviteiten. Dit heeft enerzijds te maken met het feit dat deze
groepen in het algemeen minder gemotiveerd zijn om het initiatief tot leren
te nemen en anderzijds dat werkgevers vooralsnog minder geneigd zijn om in
deze groepen te investeren. Hierdoor kan een maatschappelijke en economische
tweedeling ontstaan. Daarnaast is veel scholing functiegericht, terwijl de
ontwikkeling van werknemers meer employability-gericht zou moeten zijn. De
SER acht het belangrijk om aandacht te besteden aan de effectiviteit van het
scholingsinstrumentarium (met name voor bepaalde groepen). In paragraaf 3.4
leest u hier meer over.We kunnen hieruit de conclusie trekken dat het kabinet vraagtekens zet
bij de doelmatigheid van de investeringen in onderwijs en scholing. Ook wat
we in de volgende paragrafen concluderen, noopt ons tot de conclusie dat de
scholing aan de onderkant van de arbeidsmarkt versterkt moet worden, dat de
doorstroom naar een hoger opleidingsniveau moet worden vergroot en dat het
potentieel aan de bovenkant beter moet worden benut. In deze paragrafen zijn
ook de doelstellingen van dit kabinet opgenomen op de belangrijkste indicatoren.1.2 Arbeidsproductiviteitsgroei moet omhoogDe arbeidsproductiviteit per werknemer is hoog in Nederland4. De structurele groei van de arbeidsproductiviteit is in vergelijking
met andere landen daarentegen aan de lage kant. Streven naar verhoging van
de arbeidsproductiviteit betekent investeren in het innovatief vermogen van
de samenleving. Nederland is een kennissamenleving, en het kabinet onderkent
dit in zijn beleid. Over de volle breedte van de samenleving moet daarom worden
gestreefd naar verhoging van het opleidingsniveau. Voor Nederland innovatieland
is het nodig dat mensen worden uitgedaagd om het maximale uit zichzelf te
halen. Specifieker: Nederland heeft vooral meer hoger opgeleiden, bètatechnici
en mensen met ten minste een diploma op startkwalificatieniveau nodig. Dit
betekent dat geïnvesteerd moet worden in het behalen van een zo hoog
mogelijk opleidingsniveau vóór het betreden van de arbeidsmarkt,
maar ook in de opscholing van werkenden. Daarbij ligt voor het kabinet de
nadruk op het bevorderen van het eerste. Hoe hoger het opleidingsniveau is
bij toetreding tot de arbeidsmarkt, hoe meer er immers ook op latere leeftijd
geschoold wordt. We streven er dan ook naar dat in 2010 in Nederland 85 procent
van de 22-jarigen een opleiding op ten minste hoger secundair onderwijs heeft
afgerond (in 2002 was dit 73,9 procent).5 Verder
streeft Nederland, daarmee aansluitend bij de EU-doelstelling op dit punt,
in 2010 naar 15 procent meer gediplomeerde uitstroom uit de hogere bètaopleidingen
en technische opleidingen ten opzichte van 2000.6
Voor het hoger onderwijs geldt tot slot dat Nederland streeft naar een deelnameniveau
van jongeren in de richting van 50 procent in 2010, waarmee het
aansluit bij de doelstellingen van het Verenigd Koninkrijk en Zweden.1.3 Aanwezige arbeidsreserves benuttenDe werkloosheid loopt op. In drie jaar is deze verdubbeld. Onder de werklozen
zijn veel jongeren. Kwetsbaar zijn vooral de laagopgeleide jongeren zonder
startkwalificatie. Dit betekent dat Nederland voortijdige schooluitval moet
bestrijden en moet stimuleren dat degenen zonder startkwalificatie gaan leren.
Doelstelling is dat er in 2010 niet meer dan 8 procent voortijdig schoolverlaters
zonder startkwalificatie in de leeftijdscategorie van 18- tot 24-jarigen zijn
(in 2002 was dit 15 procent). Daarnaast moet het aantal werkenden en werkzoekenden
met een startkwalificatie substantieel omhoog. In 2007 moeten er 40 000
extra leerwerkplaatsen zijn gerealiseerd voor jeugdige werklozen zonder startkwalificatie.Daarnaast zal er in de toekomst behoefte aan zijn dat mensen langer doorwerken
en dat ouderen meer participeren in het arbeidsproces. Hiervoor is het noodzakelijk
om randvoorwaarden te scheppen. Niet alleen door mogelijkheden te scheppen
voor deeltijd werken, maar vooral door de kennis van ouderen up-to-date te
houden. Dit kan niet zonder gerichte scholing en aandacht voor ouderen. Tegelijkertijd
zien we een behoefte aan meer arbeidsparticipatie van vrouwen. Ook dit vraagt
extra investeringen in scholing, in zowel het initiële als het postinitiële
domein.1.4 Sociale cohesieNiet alleen om economische redenen, maar ook uit sociaal oogpunt is investeren
in een leven lang leren noodzakelijk. Dit kabinet vindt dat iedereen moet
kunnen meedoen. Iedereen moet kunnen participeren in deze samenleving. We
moeten immers voorkomen dat er een kloof ontstaat tussen werkenden die volop
kansen krijgen om zich te ontplooien en zich gemakkelijk aanpassen aan veranderingen
in de samenleving, en niet-werkenden die zich veel moeizamer aanpassen. Ook
deze mensen moeten zich aan de eisen van de moderne samenleving kunnen aanpassen
en zich daarin thuis kunnen voelen. Voor een aantal groepen is aanvullende
scholing nodig om goed te kunnen functioneren in de samenleving. Ook om die
reden is het belangrijk te investeren in een leven lang leren.Allochtonen vereisen bijzondere aandacht. Als Nederland kan zorgen voor
een hoger opleidingsniveau van allochtonen, bevordert dat hun maatschappelijke
positie en daarmee hun integratie. Nog belangrijker: het bevordert hun kansen
op werk. Arbeidsdeelname is het middel bij uitstek voor integratie. Die blijft
voor allochtonen nu achter bij die van de totale Nederlandse beroepsbevolking;
voor jonge allochtonen geldt dat zelfs nog sterker. Scholing van allochtone
volwassenen, vooral taalverwerving door allochtone moeders, zal achterstanden
bij jonge kinderen nog vóór ze naar school gaan, helpen voorkomenVeel volwassen Nederlanders beheersen de Nederlandse taal onvoldoende.
Daardoor functioneren zij niet optimaal op hun werk en in de samenleving.
Bovendien heeft dit een negatieve invloed op hun zelfvertrouwen en verhindert
het ze in veel gevallen deel te nemen aan beroepsgerichte scholing. Daarvoor
is kunnen lezen en schrijven immers een basisvoorwaarde. De doelstelling is
nu dat 5 procent (12 500) van de doelgroep autochtone ongeletterden (250 000),
zoals die gedefinieerd is in het Meerjarenplan Alfabetisering 2003–2006,
in deze kabinetsperiode bereikt wordt met cursusaanbod. 1.5 Kennis moet stromenKennis die mensen opdoen in het onderwijs, kent een beperkte houdbaarheidsdatum.
Ten eerste betekent dit dat kennis sneller moet circuleren, gegeven de behoefte
van de samenleving aan meer innovatief vermogen. Niet alleen deelnemers, docenten
en afgestudeerden van het initiële onderwijs zorgen voor kenniscirculatie,
ook werkenden die weer onderwijs volgen, vormen een belangrijke brug om die
kenniscirculatie tot stand te laten komen. Zij nemen kennis uit bedrijven
mee naar het onderwijs, maar vooral ook terug naar hun bedrijven. Zij kunnen
er bovendien voor zorgen dat de kennis die wordt ontwikkeld in de kennisinstellingen,
maatschappelijk meer en beter benut wordt.Ten tweede maakt de geringe houdbaarheid van kennis dat mensen moeten
worden gestimuleerd om tijdens hun leven voortdurend kennis bij te houden
en te vergaren. Niet alleen zodat zij actief kunnen zijn en blijven op de
arbeidsmarkt, maar ook zodat zij kunnen (blijven) participeren in de maatschappij.
Het kabinet streeft ernaar dat in Nederland in 2010 ten minste 20 procent
van de 25- tot 64-jarigen deelneemt aan leeractiviteiten (in 2002 was dit
16,4 procent). Hiermee kiest Nederland voor een doelstelling die dicht ligt
bij de prestaties van de beste landen op dit punt. Gelet op de behoefte aan
kenniscirculatie en op de tekorten aan hoger opgeleiden streeft het kabinet
ernaar dat in 2010 het aantal studenten in het hoger onderwijs in de leeftijd
van 25 tot 64 jaar duidelijk is gegroeid. Het kabinet denkt hierbij aan een
groei van 20 tot 30 procent ten opzichte van 2004. Met de hogescholen en universiteiten
zal het nog overleggen over de precieze doelstelling hiervoor.1.6 Het individu centraalStimuleren dat mensen blijven leren is dus de kern. In lijn met het advies
van de SER, «Het nieuwe leren»1 en
het advies van de Onderwijsraad, «Werk maken van een leven lang leren»,2 stelt het kabinet het individu centraal bij de beleidsmaatregelen
die het neemt voor een leven lang leren.Mensen, werkenden en niet-werkenden, worden geacht zelf verantwoordelijkheid
voor hun leerloopbaan te nemen. Voor veel mensen is dat echter nog niet vanzelfsprekend.
Er zijn diverse drempels te overwinnen. Zo hebben mensen vaak weinig affiniteit
met leren. Bijvoorbeeld door onplezierige ervaringen met leren in het verleden
of door de condities waaronder zij moeten leren zoals: gebrek aan tijd en
geld, lastige omstandigheden op het werk of thuis, een ondoorzichtig en niet-flexibel
scholingsaanbod en onzekerheid/onwetendheid over de vraag of hun extra inspanningen
en offers om te leren ook de nodige voordelen opleveren.Het kabinet ziet het dan ook als een belangrijke opdracht om knelpunten
voor leren weg te nemen en het leren voor individuen aantrekkelijker te maken.
De centrale vraag is hoe het individu tot leren kan worden geprikkeld en hoe
we ervoor kunnen zorgen dat het individu leren als vanzelfsprekend onderdeel
van zijn levensloopbaan gaat beschouwen. Daarvoor is een andere leercultuur
nodig, waarin ruimte is voor verschillen tussen mensen. Het kabinet richt
zijn acties daarom op het aantrekkelijker maken van het leerklimaat, waarbij
het het uitgangspunt is om de drempels die het individu ervaart, zo veel mogelijk
weg te nemen. 2. VerantwoordelijkheidsverdelingHet begrip zegt het al: een leven lang leren betreft het gehele leven.
In het initiële onderwijs worden de noodzakelijke fundamenten gelegd
om te kunnen participeren in de maatschappij. Via postinitieel onderwijs en
scholing onderhouden en ontwikkelen mensen hun kennis en competenties. Overheid,
werkgevers en individuen hebben alle belang bij een leven lang leren. Ze delen
er ook de verantwoordelijkheid voor. Het kabinet kiest daarbij voor de volgende
verantwoordelijkheidsverdeling:• De overheid is de eerst aangesprokene voor het initiële onderwijs.
De overheid heeft hier een bestelverantwoordelijkheid. Zij is verantwoordelijk
voor kwaliteit, doelmatigheid en toegankelijkheid van het initiële onderwijs.
Vanzelfsprekend is dat de overheid verantwoordelijk is voor de inrichting
en bekostiging van het onderwijs tot en met de leerplichtige leeftijd. De
overheidsverantwoordelijkheid voor het onderwijs strekt zich daarnaast in
elk geval uit tot en met het middelbaar beroepsonderwijs. Jongeren en ook
degenen die al tot de arbeidsmarkt zijn toegetreden, kunnen altijd via bekostigd
onderwijs een mbo-diploma halen. Voor het hoger onderwijs verschaft de overheid
leerrechten. Uitgangspunt daarbij is dat iedereen een kwalificatie moet kunnen
halen die toegang geeft tot de arbeidsmarkt. Dit is zo uitgewerkt dat alle
studenten zoveel leerrechten krijgen dat zij, bekostigd, één
bachelor- en één masterdiploma kunnen halen. Als een individu
zijn leerrechten bij het verlaten van het onderwijs nog niet volledig heeft
benut, dan kan hij of zij deze op een later moment nog gebruiken. Op het moment
dat de leerrechten zijn verbruikt, is de verdere financiering van het hoger
onderwijs de verantwoordelijkheid van het individu. Deze benadering is uitgewerkt
in de recentelijk verschenen beleidsbrief «Meer flexibiliteit, meer
keuzevrijheid, meer kwaliteit: Financiering in het hoger onderwijs»1. Momenteel wordt de huidige bekostigingssystematiek voor
het middelbaar beroepsonderwijs geëvalueerd.• Werkgevers en werknemers zijn primair verantwoordelijk voor de
scholing van werkenden anders dan via het initiële onderwijs. Zij zijn
immers ook de direct belanghebbenden. De werkgever ziet zijn investering in
scholing bijvoorbeeld terug in de vorm van een verbeterde arbeidsproductiviteit,
de werknemer in de vorm van betere loopbaan- en carrièreperspectieven.
O&O-fondsen hebben een taak bij het actief stimuleren van scholings- en
employabilitybeleid in bedrijven naast het reageren op scholingsvragen van
individuele bedrijven.• De overheid is in het kader van de maatregelen voor reïntegratie
op de arbeidsmarkt verantwoordelijk voor de scholing van werkzoekenden.• Het individu is de eerst verantwoordelijke voor de postinitiële
scholing die niet employablility ondersteunend is.Met deze verantwoordelijkheidsverdeling is echter niet alles gezegd. De
overheid heeft namelijk een aantal specifieke verantwoordelijkheden in het
bevorderen van een leven lang leren. De overheid heeft:– een ordenende taak voor de transparantie van het scholingsaanbod;– een faciliterende taak: belemmeringen voor leren wegnemen en initiatieven
ondersteunen;– een stimulerende taak voor:1) de deelname van groepen aan onderwijs en scholing die minder in staat
zijn hun eigen ontwikkeling te sturen of die de bestaande voorzieningen niet
bereiken (analfabeten, inburgeraars, laagopgeleiden en jongeren zonder startkwalificatie;2) de deelname aan onderwijs of scholing die essentieel is om bepaalde
maatschappelijke vraagstukken (bijv. tekorten aan hoger opgeleiden in bepaalde
sectoren) op te lossen; – een informerende taak: burgers en werkgevers bewust maken van
het belang en het plezier van leren.3. Acties en maatregelen3.1 InleidingHet kabinet acht investeringen in een leven lang leren dus noodzakelijk1. Daarmee sluit het kabinet aan bij de Europese Raad van
Onderwijsministers en de Europese commissie die begin dit jaar in een gezamenlijk
rapport2 de lidstaten hebben aangespoord om in
2005 een coherente en omvattende strategie voor een leven lang leren te ontwikkelen
en te implementeren.Behalve de constatering in hoofdstuk 2 dat er al veel wordt geïnvesteerd
in een leven lang leren, stellen we vast dat het beleid nadrukkelijk versterkt
moet worden en dat de samenwerking en afstemming van beleid verbeterd moeten
worden. Daarom is meer coördinatie geboden en zijn nieuwe impulsen nodig.
Tot deze conclusie komen ook de Stichting Nederland Kennisland in haar publicatie
«Kennis als water»3 en de Onderwijsraad
in zijn advies «Werk maken van een leven lang leren»4.Het kabinet geeft met dit Actieplan Leven Lang Leren ook een reactie op
bovengenoemd advies van de Onderwijsraad. Dit advies geeft prioriteit aan
twee soorten maatregelen die van belang zijn om een leven lang leren te bevorderen:
de certificering van leeractiviteiten die tijdens de levensloop worden ondernomen
en de financiering van die leeractiviteiten. Het kabinet spreekt zijn waardering
en dank uit voor het gedegen en inspirerende advies van de raad, en zal de
aanbevelingen nadrukkelijk betrekken bij de vormgeving van het beleid voor
een leven lang leren.3.2 Gecoördineerde aanpak: Taskforce Leven Lang LerenOm de ambities te kunnen realiseren is een inspanning van veel partijen
nodig. Leven lang leren kan niet vanuit één departement of maatschappelijke
geleding worden bewerkstelligd. Dat is een zaak van iedereen. Een strategie
voor leven lang leren raakt het beleid van meerdere departementen, zoals onderwijs,
arbeidsmarkt, integratie en sociale cohesie, maar valt ook onder de verantwoordelijkheid
van sociale partners en onderwijskoepels. Om uitvoering te kunnen geven aan
een gezamenlijke strategie, waarbij gevoel voor wat er in de samenleving leeft
een belangrijk uitgangspunt is, wordt een Taskforce Leven Lang Leren opgericht.
Deze Taskforce krijgt tot taak een extra impuls te geven aan de realisering
van leven lang leren door zowel op maatschappelijk als politiek niveau een
aanjagende rol te vervullen. De Taskforce heeft voorts de regie over de in
dit actieplan genoemde acties en maatregelen, coördineert deze, monitort
de voortgang en stuurt waar nodig bij.Kernopdracht voor het Taskforce Leven Lang Leren is om de (beroeps)bevolking
te stimuleren en te motiveren haar competenties periodiek te versterken en
daarvoor de randvoorwaarden te scheppen. Aan bepaalde groepen zal daarbij
speciale aandacht worden gegeven.De Taskforce heeft de volgende hoofdtaken:1. Het doordenken en uitwerken van een aantal strategische thema's en
plaatsing op de politieke agenda;2. Het op- en vaststellen van een uitvoeringsagenda + tijdpad voor de
in deze brief te noemen acties en maatregelen (inzet kabinet: zie bijlage
1);3. Het uitvoering doen geven aan deze acties en maatregelen, waarbij afspraken worden gemaakt tussen partijen over wie welk onderdeel voor
zijn rekening neemt;4. Het bezien van de mogelijkheden van afstemming en bundeling van beleid
en instrumentarium rondom een leven lang leren ten einde een meer doelmatige
inzet van bestaande budgetten te realiseren.De Taskforce zal zorgen voor samenwerking en afstemming met alle relevante
initiatieven en organen, waaronder met name de verschillende departementen,
de sociale partners, de onderwijsinstellingen, het Innovatieplatform, de Taskforce
Jeugdwerkloosheid, Operatie Jong en het Platform Bèta/Techniek.De Taskforce leven lang leren bestaat uit gezichtsbepalende vertegenwoordigers
uit diverse maatschappelijke geledingen. De Taskforce gaat de regie voeren
over de concretisering van de acties en maatregelen uit het Actieplan, wordt
in staat gesteld eigen acties te ondernemen en adviseert de overheid over
strategische vraagstukken op het terrein van leven lang leren. De overheid
behoudt wel de eindverantwoordelijkheid voor de keuze van maatregelen en de
inzet van middelen. OCW coördineert het overleg tussen de Taskforce en
de betrokken departementen.De taskforce wordt vooralsnog opgericht voor een periode van twee jaar
(2005/2006). De kosten voor de uitvoering van de maatregelen zijn in 2005
geraamd op € 5 miljoen en in 2006 op € 3.5 miljoen. De
departementen brengen de benodigde middelen gezamenlijk op. De Taskforce Leven Lang Leren wordt in februari 2005 opgericht.3.3 Centrale uitgangspunten van beleidHet kabinet hanteert bij het nemen van deze acties en maatregelen de volgende
uitgangspunten:a) Zoals u in paragraaf 1.6 hebt kunnen lezen, staat bij het wegnemen
van belemmeringen en het ontwikkelen en vormgeven van nieuwe impulsen de stimulering van het individu voorop.b) Niet iedereen is in gelijke mate in staat zijn eigen ontwikkeling vorm
te geven. Daarom zal de beleidsinzet zich ook richten op het stimuleren van specifieke doelgroepen. Waar mogelijk zal er daarom
ook een verbinding worden gelegd met de aanpak van sociaal-economische vraagstukken
zoals jeugdwerkloosheid, arbeidsongeschiktheid, inburgering, alfabetisering,
innovatief vermogen en regionale versterking.c) Het gaat in dit actieplan niet alleen om nieuw beleid, maar ook om
het versterken van en aanhaken bij initiatieven die in
het maatschappelijk veld zijn of worden ontwikkeld. Voordeel daarvan
is dat maatschappelijk draagvlak daarvoor al aanwezig is. Door deze initiatieven
te ondersteunen kan onder andere de implementatie op lokaal en regionaal niveau
worden versterkt en kan worden bijgedragen aan landelijke verspreiding van
good practices.d) Postinitieel onderwijs en scholing voor werkenden
blijven in eerste instantie de verantwoordelijkheid van sociale partners. De primaire taak van de overheid is om in het initiële onderwijs
mensen de competenties bij te brengen die ze op de arbeidsmarkt en voor hun
leven nodig hebben. In hoofdstuk 2 vindt u de nadere invulling van deze verantwoordelijkheidsverdeling.e) Het beter of anders (vraaggestuurd) inzetten van
bestaande budgetten zal het persoonlijk initiatief tot leren stimuleren.
Het kabinet wil persoonsgebonden leerbudgetten daarom verder ontwikkelen en
toepassen en de bekostiging van het hoger onderwijs omvormen in de richting
van een leerrechtensysteem.f) Onzichtbare competenties moeten zichtbaar worden
gemaakt. Veel mensen beschikken wel over competenties,
maar deze zijn vaak niet zichtbaar, bijvoorbeeld omdat de bijbehorende diploma's
of certificaten ontbreken. Deze competenties worden daarom niet herkend en
erkend. Door een EVC-procedure (Erkenning Verworven Competenties) kunnen deze
competenties zichtbaar worden gemaakt. Dit is in het belang van zowel het
individu als de samenleving.g) Al deze initiatieven staan mede in dienst van hetbereiken van de Lissabon-doelstelling van 2000. Dit betekent dat
de aanpak naast het bereiken van de nationale doelstellingen mede gerelateerd
is aan het realiseren van de Europese doelstellingen en de daarbijbehorende
benchmarks. In dat kader wordt in vervolg op de Verklaring van Kopenhagen
(gericht op meer samenwerking in het beroepsonderwijs in Europa) gewerkt aan
het Maastricht Communiqué met daarin aanvullende acties om de Lissabon-doelstellingen
te realiseren. Daarbij zet de overheid onder meer in op het creëren van
open, aantrekkelijke en toegankelijke leeromgevingen, de ontwikkeling van
competenties voor de arbeidsmarkt zoals leren leren en het versterken van
de samenwerking op Europees niveau. Daarbij staan samenwerking met het hoger
onderwijs (afstemming met Bologna-proces) en Europees economisch beleid en
samenwerking op het terrein van arbeidsmarkt en sociale cohesie voorop. De
aanvullende acties worden in december 2004 tijdens de ministersconferentie
onder Nederlands voorzitterschap in de vorm van het Maastricht Communiqué
vastgelegd.h) Om leven lang leren te realiseren is samenwerking en afstemming tussen departementen, sociale partners en vertegenwoordigers
van onderwijsinstellingen en maatschappelijke instituties onontbeerlijk.Deze uitgangspunten vormen de basis voor de acties die u hieronder ziet
uitgewerkt. Deze acties zullen uit bestaande budgetten worden gefinancierd.3.4 Het individu centraal: hoe brengen we het individu
in stelling?Het individu krijgt meer verantwoordelijkheid voor zijn persoonlijke ontwikkeling
gedurende zijn levensloopbaan. Wil hij die verantwoordelijkheid kunnen nemen,
dan moeten de voorwaarden waaronder mensen zelf het initiatief nemen om te
leren, gunstig zijn. De volgende acties acht het kabinet van belang om leren
voor mensen aantrekkelijk te maken:a) open on-linemarktplaats voor scholingHet scholingsaanbod is ondoorzichtig en de informatie over opleidingen
onvolledig. Het is daarom voor veel mensen en bedrijven moeilijk de juiste
keuze voor een opleiding of cursus te maken. Dit leidt vaak tot ongenoegen
als de gemaakte keuze niet aansluit bij de specifieke opleidingsbehoefte.
Om aanwezige scholingsmogelijkheden ten volle te kunnen benutten en de juiste
keuzes te kunnen maken, is daarom brede, onafhankelijke en overzichtelijke
informatie over het aanbod van opleidingen nodig. De Stichting Nederland Kennisland
noemt dit de belangrijkste stap op weg naar een «vanzelflerend systeem»1. Het kabinet onderschrijft deze stelling en zal actie
ondernemen voor de ontwikkeling en implementatie van een «open on-linemarktplaats
voor scholing». Het gaat hier om een algemene, voor iedereen bruikbare
en toegankelijke voorziening die mensen ondersteunt om hun (reeds aanwezige)
competenties te bepalen en een passend opleidingsaanbod te vinden. Het Europass-kader,
een kader om competenties te maken, kan hieraan bijdragen. – De «open on-line marktplaats voor scholing»
is medio 2006 toegankelijk.– In 2007 loggen 50 000 mensen in op de
«open on-line marktplaats voor scholing»b) Implementatie Erkenning Verworven Competenties (EVC)Mensen doen veel kennis en vaardigheden op die op de arbeidsmarkt onzichtbaar
blijven. Daardoor blijven veel aanwezige competenties op de arbeidsmarkt onbenut.
In een kennissamenleving moeten alle competenties optimaal worden ingezet.
Zoals ook de Onderwijsraad concludeert in zijn advies, kan leerwegonafhankelijke
certificering van competenties (EVC) op diverse manieren relevant zijn bij
een leven lang leren. Naast het belang voor de arbeidsmarkt is EVC ook van
belang voor het individu. Zij motiveert tot leren en is kosteneffectief. EVC
is daarmee een belangrijk instrument in de verdere persoonlijke ontwikkeling
van volwassenen.Het Europass framework vormt een belangrijk kader voor het transparant
maken van competenties. Dit framework wordt naar verwachting in 2005 wordt
in alle Europese lidstaten geïmplementeerd. Hierdoor wordt de mobiliteit
op de (internationale) arbeidsmarkt vergroot. In dit kader wordt een aantal
documenten voor het vastleggen van competenties en behaalde kwalificaties
gebundeld, zoals het Europees CV en het Europees Taalportfolio. Daarnaast
worden diverse netwerken geharmoniseerd, waaronder het Euroguidance en het
Eures-netwerk. Het framework is nadrukkelijk ontwikkeld in het licht van de
Europese ambities ten aanzien van Leven lang leren. Aanbevelingen OnderwijsraadDe raad beveelt een systematische, methodologisch verantwoorde
uitbouw van relevante erkennings- en certificeringssystematieken aan en doet
daarvoor een aantal hoofdaanbevelingen. Deze aanbevelingen betreffen de zichtbaarheid
van bestaande beoordelingskaders, het vastleggen van wettelijke kwaliteitseisen
voor en accreditatie van certificerende instanties, en de uitbreiding van
de mogelijkheden tot leerwegonafhankelijke certificering door onderwijsinstellingen.
De raad meent verder dat de overheid in ieder geval in het kader van de toeleiding
naar een startkwalificatie de financiële verantwoordelijkheid op zich
zou moeten nemen om elders verworven competenties te erkennen. De raad beveelt
ook aan om een aantal specifieke certificaties naar voren te halen en gericht
te bevorderen, in het bijzonder certificaties gericht op innovatie en ondernemerschap,
vreemde talen en informatisering/ICT.Het kabinet kan zich vinden in de uitgangspunten van de raad. Voor een
goed werkende EVC-systematiek is het noodzakelijk dat er vertrouwen is in
de kwaliteit van de beoordelingen (kwaliteitsborging). Ook moet het helder
zijn waar mensen voor een EVC-procedure terechtkunnen (toegankelijkheid).
Hier liggen voor het kabinet, in navolging van de raad, de verbeterpunten
voor de komende tijd. Het kabinet zal op deze punten actie ondernemen en zal
daarbij tevens de meer gedetailleerde aanbevelingen van de raad betrekken.Waar het gaat om voorstellen van de raad voor de kwaliteitsbewaking van
leerwegonafhankelijke certificering verwijst het kabinet naar de toelichting
op het wetsvoorstel «Wijziging van de Wet educatie en beroepsonderwijs
en de Wet op het onderwijstoezicht met het oog op verbetering van de kwaliteit
van examens van beroepsopleidingen»1. Daarin
staat dat de EVC-procedure, die tot een certificaat of diploma leidt, moet
zijn opgenomen in de onderwijs- en examenregeling van de onderwijsinstelling
en moet voldoen aan de landelijke standaarden voor examinering. De EVC-procedure
vormt daarmee een regulier onderdeel van de kwaliteitsbewaking van examens
in de bve-sector. Voor het hoger onderwijs geldt dat het kabinet in zijn reactie
op het Onderwijsraad-advies «Examinering in het hoger onderwijs: transparantie
en kwaliteitsgarantie» nader zal ingaan op de voorstellen voor kwaliteitsbewaking.
Deze reactie wordt eind 2004 aan de Tweede Kamer toegestuurd. Over de financiële verantwoordelijkheid van de overheid voor EVC
in het kader van de toeleiding tot startkwalificatie merkt het kabinet op
dat het bekostigd middelbaar beroepsonderwijs open staat voor volwassenen
die een opleiding willen volgen in dit type onderwijs. In vrijwel alle ROC's
wordt instroom in de opleiding voorafgegaan door een intakeprocedure die kan
leiden tot bepaalde vrijstellingen. Deze procedure vormt onderdeel van de
reguliere voorzieningen van een ROC en vergt geen aparte financiering. In
het kader van de evaluatie en herziening van het bekostigingsstelsel voor
de bve-sector zal expliciet worden teruggekomen op het fenomeen EVC.De aanbeveling om specifieke certificaties (innovatie en ondernemerschap,
vreemde talen en informatisering/ICT) naar voren te halen, verdient nadere
overweging. Deze competenties kunnen voor veel deelnemers immers worden beschouwd
als basiscompetenties in de moderne samenleving. Zo heeft het kabinet in juli
het Actieprogramma Ondernemerschap en Onderwijs1
naar de Kamer gestuurd waarin acties opgenomen zijn om competenties als een
ondernemende houding en ondernemerschap in het onderwijs te stimuleren. Het
zichtbaar maken van deze basiscompetenties door bijvoorbeeld certificering
kan de positie van mensen op de arbeidsmarkt versterken. Het kabinet zal SenterNovem
en de vertegenwoordigers van onderwijs en bedrijfsleven verenigd in de Stuurgroep
Kwalificatiestructuur vragen, de mogelijkheid van de ontwikkeling en certificering
van competenties als innovatie en ondernemerschap te onderzoeken.Momenteel wordt het Kenniscentrum EVC geëvalueerd en werken de betrokken
departementen samen met de Stichting van de Arbeid de behoefte aan voortzetting
van het Kenniscentrum EVC (in een andere vorm) uit en de taken die een eventuele
follow-up van het kenniscentrum dan zou moeten vervullen. Uitgangspunt hierbij
voor het kabinet is dat sociale partners na 2004 een steeds grotere verantwoordelijkheid
op zich moeten nemen, ook in financiële zin, om EVC breed te implementeren.
De rol van de overheid is eindig en ligt in het scheppen van de juiste randvoorwaarden,
zoals het wegnemen van belemmeringen op het gebied van regelgeving. Het kabinet
wacht de uitkomsten van de evaluatie en de gesprekken met de Stichting van
de Arbeid (dit najaar) af, voordat het over de concrete aanpak besluit. – Het aantal uitgevoerde EVC-procedures stijgt naar 20 000
in 2006 en 50 000 in 2010.– 50 procent van de procedures mondt uit in een wettelijk diploma
of een certificaat dat de branche erkent.c) financiële randvoorwaardenHet kabinet is samen met de SER van mening dat het individu een meer pro-actieve
houding in moet nemen ten aanzien van de eigen scholing en inzetbaarheid op
de arbeidsmarkt. Het individu moet dan wel voldoende zeggenschap hebben over
de te volgen scholing. Een belangrijk element daarbij vormen de financiële
mogelijkheden om de juiste keuzes te kunnen maken.De hogeronderwijsinstellingen vraaggerichter maken is een van de achterliggende
doelstellingen van het nieuwe bekostigingsmodel dat het kabinet voor dit onderwijs
heeft gepresenteerd in zijn beleidsbrief over financiering in het hoger onderwijs.
Kern van de voorstellen vormt de introductie van leerrechten in het hoger
onderwijs. De student en zijn leertraject komen in de financiering van het
hoger onderwijs centraal te staan. De verwachting is dat de student daarmee
geprikkeld wordt om zijn leertraject bewust in te richten en vooral ook dat
de instelling geprikkeld wordt om de individuele student een passend leertraject
aan te bieden. Studenten kunnen hun leerrechten met een onderbreking
en bij verschillende instellingen opnemen. Voor de werkenden biedt het nieuwe
bekostigingsmodel daarmee kansen. Zo kan het voor hen de drempel verlagen
om een hogeronderwijsopleiding te gaan volgen. Werkenden hebben immers duidelijk
andere behoeftes dan studenten die net van school komen, inhoudelijk en planningstechnisch
(zij moeten werk, privé, en onderwijs combineren).Voor het middelbaar beroepsonderwijs start de evaluatie van het in 2000
geïmplementeerde bekostigingsmodel dit najaar. De resultaten van deze
evaluatie zullen uitmonden in een programma van eisen voor een nieuw bekostigingsstelsel.
Dit programma van eisen zal naar verwachting medio 2005 gereed zijn. Bij het
opstellen van dit programma van eisen zal in elk geval worden meegenomen dat,
in het perspectief van een leven lang leren en erkenning van verworven competenties,
een nieuw bekostigingssysteem een brede variëteit aan deelnemers en opleidingssituaties
moet faciliteren en de aansluiting op de beroepspraktijk moet verbeteren.Ten aanzien van een leven lang leren ziet het kabinet een rol van de overheid
in het stimuleren van acties gericht op het bevorderen van eigen initiatief
en het stimuleren van bepaalde doelgroepen. De introductie van de Levensloopregeling
in 2006, gericht op het sparen voor perioden van onbetaald verlof, beoogt
mede de combinatie van leren en werken te bevorderen. Zowel de Onderwijsraad
als Stichting Nederland Kennisland benadrukt het belang van financiële
maatregelen die erop gericht zijn volwassenen individueel te stimuleren om
te leren. Uit de evaluatie van de experimenten met de individuele leerrekening1,2 kwam naar
voren dat een eigen leerbudget gunstig werkt op het leergedrag van mensen.
Niet kon worden vastgesteld in welke mate de inzet van een eigen leerbudget
voor laagopgeleiden werkt. In 2005 worden experimenten gestart die antwoord
moeten geven op de vraag of en onder welke omstandigheden een eigen leerbudget
laagopgeleiden stimuleert tot leren. Tevens hebben de experimenten tot doel
het draagvlak voor vraaggestuurde stimulering van scholing in branches te
versterken. Het op termijn in te voeren onderwijsnummer is voorwaarde voor
implementatie van vraaggestuurde bekostigingsarrangementen.We kunnen constateren dat bestaande maatregelen voor een leven lang leren
niet altijd doeltreffend en doelmatig zijn3 en/of
aansluiten bij de vraag. Daarom is het CINOP gevraagd de effectiviteit van
financiële en andere scholingsinstrumenten te onderzoeken en voorstellen
te doen om die te verhogen. Bij de uitwerking van het actieplan zal het kabinet
binnen bestaande budgetten actie ondernemen om de belemmeringen in wet- en
regelgeving te inventariseren en weg te nemen. – Het leerrechtensysteem in het hoger onderwijs wordt ingevoerd
vanaf 2007.– Experimenten Individuele Leerrekening (meting effectiviteit voor
laagopgeleiden) worden in 2005 en 2006 uitgevoerd.– Onderzoek naar effecten van scholingsinstrumenten klaar in april
2005. d) vraaggerichtheid van bekostigde onderwijsinstellingen
bevorderenBehalve een transparanter aanbod is er ook behoefte aan meer en vraaggerichter
aanbod op de onderwijs- en scholingsmarkt voor werkenden en werkzoekenden.
Hierin hebben de bekostigde instellingen een taak. De particuliere aanbieders
kunnen niet alleen aan de vraag voldoen.Bedrijven weten de bekostigde onderwijsinstellingen op dit moment nog
onvoldoende te vinden voor het opleiden van hun personeel. Onderwijsinstellingen
zullen hun toegankelijkheid moeten vergroten voor volwassenen die willen leren.
Denk bijvoorbeeld aan randvoorwaarden als flexibiliteit, maatwerk
en transparantie van hun aanbod, ondersteuning van loopbaanoriëntatie
en -begeleiding, het stimuleren van ondernemendheid en ondernemerschap en
het bieden van leermogelijkheden, onafhankelijkvan plaats en tijd. Het gaat erom op het juiste moment de juiste leerstof
naar inhoud en vorm aan te bieden. Instellingen kunnen nog veel meer gebruik
maken van e-learning om onderwijs vorm te geven dat voor volwassenen aantrekkelijk
is. Begin 2005 zal een notitie over e-learning in het hoger onderwijs worden
uitgebracht. De hiervoor genoemde randvoorwaarden zijn niet alleen van belang
voor het initieel onderwijs, waarvoor de overheid primair verantwoordelijk
is, maar ook voor het postinitieel onderwijs.In Koers BVE (2004) en HOOP 2004 (2003) zijn de institutionele en bestuurlijke
veranderingen uitgewerkt in acties om deze randvoorwaarden verder te ontwikkelen
en vorm te geven. Het gaat dan onder andere om herziening van de bekostigingssystematiek,
vergroting van de onderwijstoegankelijkheid en meer ruimte voor instellingen
om hun eigen ambities waar te kunnen maken. Het versterken van de relatie
tussen beroepsonderwijs en bedrijfsleven is ook een belangrijke voorwaarde
om een leven lang leren verder te ontwikkelen.Het kabinet zal binnen de kaders van dit actieplan in overleg met de betrokken
onderwijskoepels ideeën uitwerken voor een grotere rol van onderwijsinstellingen
bij het scholen van werkenden en werkzoekenden.– In 2010 zal het aantal deelnemers aan het middelbaar beroepsonderwijs
in de leeftijd van 25 tot 64 jaar duidelijk zijn gegroeid. Het kabinet denkt
daarbij aan een toename van 13 000 deelnemers. Dat is een toename van
17 procent ten opzichte van 2003, d.w.z. 4 procent boven wat op basis van
de referentieraming verwacht wordt. Met de ROC's en AOC's zal het nog overleggen
over de precieze doelstelling.– In 2010 zal het aantal studenten in het hoger onderwijs in de
leeftijd van 25 tot 64 jaar duidelijk zijn gegroeid. Het kabinet denkt hierbij
aan een toename van 30 000 tot 45 000 studenten. Dat is een toename
van 20 tot 30 procent ten opzichte van 2004, d.w.z. 2 tot 12 procent boven
wat op basis van de referentieraming verwacht wordt. Met de hogescholen en
universiteiten zal het kabinet nog overleggen over de precieze doelstelling.3.5 Niet iedereen is gelijk: meer maatwerkBij de uitwerking van beleidsinstrumenten moet goed voor ogen worden gehouden
welke mensen/groepen van mensen met welke instrumenten kunnen worden geprikkeld.
Generieke maatregelen blijken immers vaak niet voor de gehele bevolking te
werken. Het is beter om de wensen en mogelijkheden van bepaalde groepen te
identificeren en daarvoor maatregelen op maat te bieden. Waar dit nog niet
of onvoldoende gebeurt, zal het kabinet concrete acties ondernemen om scholing
van specifieke groepen uit de beroepsbevolking te stimuleren. Daarbij wordt
verbinding gezocht tussen beleidsdossiers van de diverse departementen.In aansluiting op het advies van de Onderwijsraad neemt het kabinet speciale
verantwoordelijkheid voor jongeren zonder startkwalificatie, voor inburgeraars,
werkzoekenden en voor (functioneel) analfabeten. Daarnaast wil het kabinet
bepaalde groepen (werkende en werkzoekende mbo'ers, waaronder technici) stimuleren
zich op te scholen naar een hoger niveau om aan de tekorten op de arbeidsmarkt
het hoofd te kunnen bieden. Het kabinet vult deze aanpak, die deels al in
gang is gezet, op de volgende manier in:a) jongeren zonder startkwalificatieDe groep jongeren zonder startkwalificatie moet door flexibele leerwerktrajecten,
samenwerking met alle schakels in de jeugdzorg en loopbaanbegeleiding weer
geïnteresseerd worden voor leren. Via de activiteiten in het
kader van het Plan van Aanpak Jeugdwerkloosheid en Operatie Jong werkt het
kabinet dit onder andere uit. Uitgangspunt hierbij is dat deze jongeren ook
altijd bekostigd naar het reguliere onderwijs moeten kunnen terugkeren om
daar een startkwalificatie te verwerven. De nieuwe op competenties gerichte
kwalificatiestructuur, die ook de mogelijkheid biedt voor een brede assistentenopleiding,
biedt daarbij goede mogelijkheden voor het benodigde maatwerk. In 2007 zijn er 40 000 nieuwe leer-werkplaatsen voor jeugdige werklozen
ten opzichte van 2003. b) inburgeraars en beroepsbevolking zonder startkwalificatieVoor de inburgeraars en werkenden en werkzoekenden zonder startkwalificatie
gaat het om verbetering van basisvaardigheden waardoor de inzetbaarheid wordt
vergroot. Naar aanleiding van adviezen van de SER1
en de RWI2 wordt in het kabinetsstandpunt«Duale
trajecten», dat begin 2005 door de minister van SZW naar uw Kamer zal
worden gezonden, zowel aandacht besteed aan de algemene inzet van duale trajecten,
als aan duale trajecten speciaal voor inburgeraars en anderen voor wie scholing
een voorwaarde vormt voor duurzame participatie op de arbeidsmarkt.Sinds het aantreden van het kabinet is voorzien in een stringenter beleid
ten aanzien van nieuwkomers en oudkomers. In de Contourennota «Herziening
van het inburgeringsstelsel» is door de minister voor Vreemdelingenzaken
en Integratie beschreven hoe dit nieuwe stelsel eruit gaat zien. De nota bevat
het inhoudelijke kader voor een brede herziening van de Wet Inburgering Nieuwkomers
uit 1998. Belangrijke elementen uit de nota zijn de eigen (financiële)
verantwoordelijkheid voor het volgen van cursussen door de inburgeringsplichtige
nieuwkomers en tevens de invoering van een verplichte inburgering voor oudkomers.
Binnen deze laatste groep wordt prioriteit gegeven aan diegenen die het Nederlands
nog onvoldoende beheersen en afhankelijk zijn van een uitkering op basis waarvan
zij beschikbaar moeten zijn voor de arbeidsmarkt en voor de groep vrouwelijke
oudkomers die zich in een achterstandspositie bevinden. Op dit moment wordt
binnen zes pilotgemeenten ervaring opgedaan met en eventuele knelpunten geïnventariseerd
bij gecombineerde trajecten inburgering en reïntegratie, zoals voorgesteld
in de contourennota, incl. de daarop betrekking hebbende wet- en regelgeving
(Wet Werk en Bijstand).c) analfabetenMet de herziening van het Meerjarenplan Alfabetisering 2003–2006
geeft het kabinet een extra impuls aan het leren voor de doelgroep analfabeten.
Het gaat om extra initiatieven op lokaal en regionaal niveau voor een effectiever
bereik van de doelgroep, om maatwerk voor specifieke groepen en om vergroting
van de betrokkenheid van het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. 5 procent (12 500) van de doelgroep autochtone ongeletterden (250 000),
zoals gedefinieerd in het Meerjarenplan Alfabetisering 2003–2006, worden
in deze kabinetsperiode bereikt met cursusaanbod.d) werkende/werkzoekende mbo'ersOm het tekort aan hoger opgeleiden op de arbeidsmarkt te verminderen,
stelt het kabinet zich ten doel de directe instroom van mbo naar hbo te verhogen
waar die laag is. Hierover maakt het afspraken met HBO-raad, Bve Raad en AOC
Raad. Daarnaast zal het zijn inspanningen verhogen om de indirecte doorstroom
van werkende of werkzoekende mbo'ers naar het hbo, te vergroten.
Hiervoor is aantrekkelijk onderwijs en individueel maatwerk vereist. Het kabinet
zal de ontwikkeling naar meer vraaggericht onderwijs (individuele leertrajecten)
bevorderen door belemmeringen in wet- en regelgeving weg te nemen. Flexibilisering
van de bekostiging, onder andere door leerrechten te introduceren, is daarbij
een van de centrale punten. Ook de functie van korte programma's in het hoger
beroepsonderwijs zal het kabinet in het kader van de doorstroom mbo-hbo bekijken.
Momenteel werkt het kabinet aan een voorstel hiervoor. In 2010 zal het aantal studenten in het hoger onderwijs in de leeftijd
van 25 tot 64 jaar duidelijk zijn gegroeid. Het kabinet denkt hierbij aan
een toename van 30 000 tot 45 000 studenten. Dat is een toename
van 20 tot 30 procent ten opzichte van 2004, d.w.z. 2 tot 12 procent boven
wat op basis van de referentieraming verwacht wordt. Met de hogescholen en
universiteiten zal het nog overleggen over de precieze doelstelling.3.6 Ruimte voor creativiteit: succesvolle initiatieven
ondersteunen en opschalenOp veel vragen over de inrichting van een leven lang leren en het stimuleren
van mensen wordt of is ergens in Nederland of daarbuiten al een antwoord gevonden
en een effectieve strategie ontwikkeld. Vaak blijven deze initiatieven beperkt
in gebruik, terwijl opschaling het effect ervan sterk zou vergroten. Het is
tijd om deze initiatieven tot wasdom te brengen en er de vruchten van te plukken.Behalve de activiteiten die al bestaan en in voorbereiding zijn, zal het
kabinet daarom binnen bestaande departementale budgetten een extra impuls
geven aan het Leven Lang Leren-beleid (LLL) door concrete initiatieven en
projecten te ondersteunen en op te schalen. In het bijzonder zal het letten
op regionale en lokale initiatieven om sociale cohesie en het leren van moeilijk
bereikbare groepen te bevorderen zoals risicojongeren, allochtone vrouwen
en langdurig werklozen. Samenwerking tussen formele en informele vormen van
onderwijs (bijvoorbeeld ROC's, AOC's, openbare bibliotheken, volksuniversiteiten
en educatieve omroepen) en tussen onderwijs en bedrijfsleven zijn hierbij
belangrijke aandachtspunten. Het kabinet zal de Taskforce Leven Lang Leren
vragen hiervoor een voorstel uit te werken.Informele vormen van onderwijs spelen vanwege hun laagdrempeligheid en
directe nabijheid een belangrijke rol bij de toeleiding naar educatie en beroepsopleidingen
en uiteindelijk naar werk. In dit kader zal het kabinet het Expertisecentrum
ETV.nl ook in 2004 en 2005 ondersteunen om de opgebouwde expertise in lokale
educatieve projecten vast te leggen en ter beschikking van anderen te stellen.
Nadat het kabinet de Week van het Leren 2004 heeft geëvalueerd, zal het
beslissen over voortzetting van die week in 2005 (jaarlijkse beslissing). In 2005 en 2006 ondersteunt het kabinet vijftien leer- en ontwikkelingsgerichte
projecten uit het maatschappelijke veld.Tot slot: samen investeren in de toekomstMet dit actieplan bouwt het kabinet voort op bestaand beleid. Er wordt
al stevig geïnvesteerd om de kennissamenleving te realiseren. Daartoe
spant het kabinet zich in het bijzonder in om het aantal mensen met een startkwalificatie
en met een hogere opleiding fors te laten toenemen. Naast alle inspanningen
om voortijdig schoolverlaten in het initiële onderwijs tegen te gaan,
geeft het kabinet met de Taskforce Jeugdwerkloosheid een extra
impuls om de gevolgen van voortijdig schoolverlaten te herstellen. Via het
Deltaplan Bèta/Techniek zet het kabinet stevig in op het vergroten
van het aantal bèta/technici; het Plan van Aanpak Ondernemerschap is
erop gericht het innovatief vermogen te vergroten en het aantal ondernemers
te doen toenemen. Om de kenniscirculatie te versnellen zijn extra middelen
beschikbaar voor lectoren in het hoger onderwijs en voor kenniskringen.Ook het bedrijfsleven investeert fors in het beroepsonderwijs en de scholing
van werknemers. Daarbij blijken bedrijven ook vaak zeer bereid om samen met
de overheid te werken aan de oplossing van arbeidsmarktproblemen en bredere
maatschappelijke vraagstukken. Het kabinet heeft daarvoor grote waardering.Ondanks al deze inspanningen is Nederland er tot nu toe niet in geslaagd
overtuigende stappen te zetten in de richting van een toppositie in het Europa
van 2010. Daarin kunnen we alleen slagen, als kabinet en sociale partners
er gezamenlijk, nog meer dan nu al het geval is, de schouders onder zetten
en daarbij dezelfde doelen nastreven. Voor het kabinet zijn belangrijke doelen:
het scholen van laagopgeleiden naar startkwalificatieniveau en het opscholen
van mbo-opgeleiden naar ho-niveau (met name bèta/technici). Het kabinet
roept het bedrijfsleven daarom op zijn HRM-investeringen toe te spitsen op
het behalen van deze doelen. Het bedrijfsleven zou daarbij via de O&O-fondsen
nadrukkelijker kunnen onderzoeken hoe leren aantrekkelijker gemaakt kan worden
voor werknemers én werkgevers, bijvoorbeeld door instrumenten gecombineerd
in te zetten zoals EVC en persoonlijke opleidingsbudgetten. Het kabinet zal
de Taskforce Leven Lang Leren vragen hier met sociale partners nadere afspraken
over te maken.Tot slot kunnen we concluderen dat het kabinet in deze kabinetsperiode
de volgende concrete acties zal ondernemen:• een Taskforce Leven Lang Leren oprichten;• kabinetsreactie op Onderwijsraad-advies «Examinering in het
hoger onderwijs: transparantie en kwaliteitsgarantie» formuleren en
er uitvoering aan geven;• een on-linemarktplaats voor scholing ontwikkelen en implementeren;• activiteiten ondernemen om EVC verder te implementeren;• invoeren van het leerrechtensysteem in het hoger onderwijs;• een Experiment Individuele Leerrekening uitvoeren om de effectiviteit
van de individuele leerrekening voor laagopgeleiden te meten;• onderzoek doen naar de ontwikkeling en certificering van algemene
competenties als innovatie en ondernemerschap, moderne vreemde talen en informatiekunde;• opties uitwerken om de rol van onderwijsinstellingen bij de scholing
van werkenden en werkzoekenden te versterken;• lokale en regionale initiatieven ondersteunen en opschalen;• onderzoek doen naar de effectiviteit van bestaande scholingsinstrumenten;• een Kabinetsstandpunt Duale Trajecten opstellen en uitvoeren;• belemmeringen in wet- en regelgeving wegnemen om vraaggericht onderwijs
te bevorderen;• de verdere ontwikkeling van het Expertisecentrum ETV.nl ondersteunen;• beslissen over de Week van het Leren 2005 na evaluatie van de Week
van het Leren 2004.Met deze activiteiten en maatregelen en de bijbehorende doelstellingen
levert het kabinet een stevige bijdrage aan een antwoord op bestaande maatschappelijke
vraagstukken en helpt het het opleidingsniveau van de beroepsbevolking te
verbeteren. Daarmee versterkt het de Nederlandse kenniseconomie.
Om dit te bereiken moeten alle betrokken partijen zich inspannen. BIJLAGE 1 Overzicht acties Leven Lang LerenActie/maatregelTrekker*Betrokken partijenTijdpad Oprichting Taskforce Leven Lang LerenOCWSZW, EZ, LNV, V&IFebruari 2005: Installatie Taskforce LLL Open on-linemarktplaats voor scholingOCWSZW, LNV, sociale partners, onderwijskoepels2005: start pilots2006: implementatie Verdere implementatie EVCSZWOCW, EZ, LNV, sociale partners, onderwijskoepels,
CWIStart: 1 januari 2005 Eind: 31 december
2007 Onderzoek mogelijkheid van ontwikkeling en certificering
van algemene competenties als innovatie, ondernemerschap en moderne vreemde
talenOCWOnderzoekende
partijen: Senter/Novem, Stuurgroep Kwalificatiestructuur, InnovatieplatformJanuari 2005: opdrachtverlening3e kwartaal 2005:
oplevering resultaten Experiment Individuele LeerrekeningSZWOCW, O&O-fondsenStart: 1e kwartaal 2005 Eind: december 2006 Onderzoek effectiviteit scholingsinstrumentenOCWCINOPStart: september 2004 Eind: maart 2005 Wegnemen belemmeringen in wet- en regelgeving om
vraaggericht onderwijs te bevorderenOCWEZ, SZW, LNV, sociale partners, onderwijsinstellingen2e kwartaal 2005: identificatie belemmeringen
Daarna: werken aan oplossingen Uitwerking versterking rol onderwijsinstellingen
bij scholing werkenden en werkzoekendenOCWHBO-raad, Bve Raad, VSNU, PaeponEerste helft 2005 Lokale en regionale initiatieven ondersteunen en
opschalenOCWVNG, VOBStart: 1e kwartaal 2005: ontwerp aanpak Eind:
december 2006 Plan van Aanpak Duale TrajectenSZWVNG, CWI OCW, EZ, V&I, LNV, COLO, Bve Raad,
werkgeversorganisaties, COA. Toezending aan TK:
eind 2004Expertisecentrum ETV.nlOCWSZWDoorstart: 2004
Eind: 31 december 2005 Week van het LerenOCWSZWSeptember 2005
(bij positieve beslissing)* De Taskforce Leven Lang Leren heeft de algemene regie over de uitvoering
van de acties en fungeert als centrale aanjager en als vlottrekker van belemmeringen
in de voortgang. BIJLAGE 2 Bestaande scholingsinspanningen overheid
en bedrijfslevenZoals u ook al in de Beleidsagenda Leven Lang Leren (april 2002) en de
kabinetsreactie op het SER-advies «Het nieuwe leren» (januari
2004) hebt kunnen lezen, is er in het afgelopen decennium in Nederland veel
in gang gezet op het terrein van een leven lang leren (LLL). Naast de scholingsinspanningen
van het bedrijfsleven en de individuele investeringen in scholing heeft de
overheid haar funderende, stimulerende en informerende rol opgepakt.OverheidIn het studiejaar 2003/2004 nemen ongeveer 135 000 studenten boven
de 25 jaar deel aan een opleiding in het hoger onderwijs. Hiermee is een bedrag
van € 670 miljoen gemoeid. In het middelbaar beroepsonderwijs nemen
in het schooljaar 2003/2004 circa 100 000 personen deel aan een bolof
bbl-opleiding. De kosten hiervan belopen € 320 miljoen. Voor educatie
is in 2005 een bedrag beschikbaar van € 158 miljoen en voor inburgering € 265
miljoen.Naast haar rol in het regulier bekostigde onderwijs en haar rol als werkgever
heeft de overheid ten aanzien van LLL een informerende en stimulerende rol.
Zij heeft deze rol via een aantal maatregelen opgepakt. Deze richten zich
op het stimuleren van de responsiviteit van het onderwijs en het verbeteren
van de randvoorwaarden voor scholing van werkenden en werkzoekenden.In het initieel onderwijs worden acties ondernomen
om het onderwijs meer op de toekomst te richten. Het gaat dan met name om
responsiviteit van het beroepsonderwijs, nieuwe leerwegen, doorstroom, flexibiliteit
en maatwerk. Zo wordt er gewerkt aan de competentiegerichte kwalificatiestructuur,
heeft versterking van werkend leren in zowel het middelbaar beroepsonderwijs
als het hoger onderwijs de volle aandacht en zijn de RMC-wet (Regionale Meld-
en Coördinatiefunctie) en de inzet van extra loopbaanadviseurs erop gericht
het aantal jongeren zonder startkwalificatie drastisch terug te brengen. In
deze context stelt de overheid in 2005 circa € 160 miljoen (impuls
beroepskolom, innovatiearrangement beroepskolom, RMC-functie, kennisinnovatie
hbo, kennisverspreiding MKB) aan extra middelen beschikbaar.Om werkendente scholen heeft het kabinet instrumenten
ingezet op het terrein van (fiscale) financiële stimulering (de afdrachtvermindering
onderwijs gericht op bepaalde leer-werktrajecten en het behalen van een startkwalificatie
en de aftrek scholingsuitgaven in de inkomstenbelasting), bewustwording en
transparantie van scholingsaanbod. Met de experimenten Individuele Leerrekening
heeft het de potentie van persoonsgerichte scholingsfinanciering onderzocht.
De inzet van employabilityadviseurs is gericht op bewustwording van MKB-ondernemers.
De generieke fiscale maatregelen (waarvan de afdrachtvermindering onderwijs
en de aftrek scholingsuitgaven in de inkomstenbelasting nog van kracht zijn,
evenals de inzet van middelen uit het Europees Sociaal Fonds) hebben tot doel
de scholingsinspanningen door werkgevers en werknemers te stimuleren. Verder
beoogt het kabinet met de Subsidieregeling scholingsimpuls werkenden met minimaal
een startkwalificatie op te scholen tot een hoger niveau. Door een Kenniscentrum
EVC en een Empowerment Center in te stellen heeft het kabinet de ontwikkeling
en implementatie van het EVC-instrumentarium willen versnellen. Een aantal
van deze instrumenten loopt de komende jaren door. Of deze instrumenten voortgezet
worden en of andere instrumenten ingebed worden, beslist het kabinet na evaluatie.
De totale overheidsuitgaven om werkenden te scholen zijn in 2004 circa € 400 miljoen (afdrachtvermindering onderwijs € 217
miljoen, aftrek Inkomstenbelasting voor scholingsuitgaven € 110,
ESF € 64 miljoen (2002)).Ten behoeve van werkzoekenden biedt het reïntegratiebeleid
ruimte voor scholing. Gemeenten en het UWV kunnen hen, afhankelijk van de
afstand tot de arbeidsmarkt, via een reïntegratiebureau een reïntegratietraject
aanbieden. Scholing kan deel uitmaken van dit traject. De gemeenten bepalen
met de nieuwe wet Werk en Bijstand vanuit het werkdeel van hun budget zelf
hun reïntegratie- en scholingsbeleid. Daarbij is het van belang dat schotten
tussen scholing van werkenden en werkzoekenden worden geslecht, zeker als
het gaat om mensen zonder startkwalificatie. De overheid stimuleerd dit fiscaal.
Ook erkent zij het belang van duale trajecten, waarmee veel organisaties en
gemeenten al ervaring opdoen. In het kader van het plan van aanpak Jeugdwerkloosheid
worden op dit punt extra acties geïnitieerd. Voor scholing van werkzoekenden
geeft de overheid op jaarbasis een bedrag uit van ongeveer € 1.9
miljard (2002).BedrijfslevenUit een inventarisatie van scholingsinspanningen van sociale partners1 die de Stichting van de Arbeid verricht heeft, valt
op te maken dat vrijwel alle cao's vandaag de dag afspraken bevatten over
scholing en opleiding. Dit heeft in de loop der jaren geleid tot hogere scholingsuitgaven
(1993 € 1558 mln, 1999 € 3088 mln) en een hogere scholingsdeelname
(in 1993 nam 26% van de werknemers deel aan een opleiding en in 1999 41%).
Geleidelijk aan is een verschuiving in de cao-afspraken waar te nemen van
functiegerichte naar employabilitygerichte scholing. Bij de O&O-fondsen
kunnen we een zekere ontwikkelingsgang waarnemen van reageren op scholingsvragen
van bedrijven naar actief stimuleren van scholingsbeleid in bedrijven. Daarbij
is versteviging van het employabilitydenken de trend. XNoot1Education at a Glance; OECD indicators 2004, OECD, 2004.XNoot2CBS Persbericht PB01–108, Meer werknemers volgen bedrijfsopleiding,
22 mei 2001.XNoot3Education at a Glance; OECD indicators 2004, OECD, 2004.XNoot4Werkgelegenheid aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Brief van de minister
van SZW aan de TK, 2004.XNoot1CBS Persbericht PB01–108, Meer werknemers volgen bedrijfsopleiding,
22 mei 2001.XNoot2«Education & Training 2010». The success of the Lisbon
strategy hinges on urgent reforms (6236/04), Council of the European Union,
12 February 2004, Brussels.XNoot3SER, «Het nieuwe leren: advies op een leven lang leren in de kenniseconomie»,
publicatienummer 10, Den Haag, 21 juni 2002.XNoot4Miljoenennota 2005.XNoot5EU-benchmarks Onderwijs; brief van minister OCW met het Actieplan EU-benchmarks
Onderwijs, Kamerstuk 2003–2004, 29 386, nr. 3, Tweede Kamer.XNoot6Deltaplan bèta/techniek: actieplan voor de aanpak van tekorten
aan bèta's en technici, december 2003.XNoot1SER, «Het nieuwe leren. Advies op een leven lang leren in de kenniseconomie»,
publicatienummer 10, Den Haag, 21 juni 2002.XNoot2Onderwijsraad, «Werk maken van een leven lang leren», Den
Haag, november 2003.XNoot1Beleidsbrief «Meer flexibiliteit, meer keuzevrijheid, meer kwaliteit:
Financiering in het hoger onderwijs» van 29 oktober 2004.XNoot1Vgl. ook: «Beleidsagenda Leven Lang Leren», 29 april
2002, Kamerstuk 28 344, nr. 1 en Kabinetsreactie SER-advies «Het
nieuwe leren: advies op een leven lang leren in de kenniseconomie»,
16 januari 2004, Kamerstuk 27 406, nr. 7.XNoot2Zie voetnoot 4.XNoot3Stichting Nederland Kennisland, «Kennis als water», Amsterdam,
juni 2004. De publicatie is in opdracht van het ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap tot stand gekomen.XNoot4Zie voetnoot 2.XNoot1Met een «vanzelflerend systeem» wordt bedoeld dat belangrijke
randvoorwaarden om eigen initiatief tot leren te nemen vervuld zijn, zodat
mensen als het ware vanzelf tot leren komen.XNoot1«Wijziging van de Wet educatie en beroepsonderwijs en de Wet op
het onderwijstoezicht met het oog op verbetering van de kwaliteit van examens
van beroepsopleidingen», Tweede Kamer, vergaderjaar 2003–2004,
29 205, nr. 3.XNoot1Actieprogramma ondernemerschap en onderwijs, Kamerstuk 29 200 XIII,
nr. 54.XNoot1A. Geertsma, e.a., «Experimenteren met individuele leerrekeningen:
de balans opgemaakt», CINOP, 's-Hertogenbosch, april 2004.XNoot2Een individuele leerrekening is een persoonsgebonden spaarrekening waarmee
een individu scholing kan inkopen.XNoot3SER-advies «Het nieuwe leren: advies op een leven lang leren in
de kenniseconomie», Den Haag, juli 2002.XNoot1Sociaal-Economische Raad, Inburgeren met beleid. Advies over duale trajecten
taalverwerving en arbeid. Uitgebracht aan de ministers van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid, en Vreemdelingenzaken en Integratie, Den Haag, 21 november
2003, publicatienummer 10.XNoot2Raad voor Werk en Inkomen, Inburgering en arbeidstoeleiding anderstaligen,
Advies, 25 november 2003, kenmerk 1602–03/200302482.XNoot1Stichting van de Arbeid, «Inventarisatie naar de aard en omvang
van scholingsinspanningen van sociale partners in bedrijfstakken en ondernemingen»,
Den Haag, 15 oktober 2002. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27406-32.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl