Wet op de vaste boekenprijs; Advies en nader rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28652, nr. 7

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

15-12-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

28652 nr. 7

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamI. InleidingII. Doel en middel3. Pluriformiteit4. Brede beschikbaarheid5. Betrokken groepenIII. Keuze voor publiekrechtelijke regelingIV. Reikwijdte van het voorstelDuurErkenningenregeling en collectief exclusief verkeerAfschaffen vaste verrekenkortingWetenschappelijke literatuurSchoolboekenV. Handhaving en sanctiestellingVI. Europeesrechtelijke aspectenVII. MededingingsrechtOndertekeningLichaamOndertekeningBijlage bij het advies van de Raad van State van 19 mei 2003,
no.W05.02.0484/III, met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging
geeft.
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28652Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 71 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 652Voorstel van wet van de leden Dittrich, Halsema en Van Nieuwenhoven
houdende regels omtrent de vaste boekenprijs (Wet op de vaste boekenprijs)nr. 7ADVIES RAAD VAN STATE EN REACTIE VAN DE INDIENERSHieronder zijn opgenomen het advies van de Raad van State d.d. 19 mei
2003 en de reactie van de indieners d.d. 10 december 2003, aangeboden
aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Het advies van
de Raad van State is cursief afgedrukt.Bij brief van de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal van
1 november 2002, heeft de Tweede Kamer bij de Raad van State ter overweging
aanhangig gemaakt het voorstel van wet van de leden Dittrich en Halsema houdende
regels omtrent de vaste boekenprijs (Wet op de vaste boekenprijs).Het initiatiefwetsvoorstel geeft de vaste boekenprijs een wettelijke basis.
De Raad van State plaatst een aantal kanttekeningen en vragen over het oogmerk
van het voorstel, het gekozen middel, en de uitwerking daarvan.De indieners zijn de Raad van State erkentelijk voor zijn advies no. WO5.02.0484/III
over hun wetsvoorstel tot regeling van de vaste boekenprijs (Kamerstukken
II 2002/03, 28 652, nr. 1–3). Naar aanleiding van het advies hebben
de indieners een aantal wijzigingen, aanvullingen en verduidelijkingen aangebracht.
Deze zijn verwerkt in het voorstel van wet en de memorie van toelichting zoals
gewijzigd naar aanleiding van het advies. Tevens is van de gelegenheid gebruik
gemaakt om, mede in reactie op uitgebrachte adviezen van de Raad voor Cultuur
en het Adviescollege toetsing administratieve lasten (ACTAL), het gemeenschappelijke
commentaar van de Koninklijke Vereniging van het Boekenvak (KVB), het Nederlands
Uitgeversverbond (NUV) en de Nederlandse Boekverkopersbond (NBb), alsmede
de reactie van de Vereeniging van muziekhandelaren en -uitgevers in Nederland
(VMN), enkele andere wijzigingen en aanvullingen op te nemen in het gewijzigde
wetsvoorstel en de gewijzigde memorie van toelichting. De reactie die de indieners
hebben ontvangen van de Vereeniging van muziekhandelaren en -uitgevers in
Nederland (VMN), is aanleiding geweest om de toepasselijkheid van het wetsvoorstel
op muziekuitgaven zowel in de tekst van het wetsvoorstel zelf als in de memorie
van toelichting nader te expliciteren. Dit heeft geleid tot een afzonderlijke
definitie van muziekuitgave naast de definitie van boek en tot enkele wijzigingen
van terminologische aard. Het gewijzigde voorstel van wet wordt ingediend
door de leden Dittrich, Halsema en Van Nieuwenhoven.De indieners merken in reactie op het advies het volgende op. I. Inleiding1. Sinds 1904 geldt in Nederland een systeem van vaste boekenprijzen.
De uitgever stelt een minimumprijs vast waarvoor het boek aan de boekhandel
en door deze aan de consument wordt verkocht (verticale prijsbinding). Deze
vaste prijs geldt in beginsel voor twee jaar en is van toepassing op algemene
boeken, schoolboeken en wetenschappelijke boeken. De afspraken over de vaste
boekenprijs zijn sinds 1923 neergelegd in een privaatrechtelijk reglement.
Thans geldt het Reglement Handelsverkeer van de Koninklijke Vereniging van
het Boekenvak (KVB).Aan de KVB is ontheffing verleend van het verbod op verticale prijsbinding.
De laatste ontheffing, die op basis van de toen geldende Wet economische mededinging
is verleend in 1997, geldt tot 1 januari 2005. In verband met het aflopen
van deze ontheffing komt de vraag op wat na deze datum dient te gebeuren:
een nieuwe ontheffing op basis van de Mededingingswet (Mw), een afzonderlijke
wettelijke regeling of afschaffing van de vaste boekenprijs. De Raad voor
Cultuur merkt in zijn advies van 11 december 2002 op dat de huidige markt
goed en zonder financiële impulsen uit algemene middelen functioneert
en dat het huidige stelsel geen overheidsmiddelen vraagt. Hij adviseert uit
cultuurpolitieke overwegingen tot het handhaven van de vaste boekenprijs,
omdat er weinig met zekerheid te zeggen valt over de consequenties van ingrepen
in dit stelsel en het niet denkbeeldig is dat zij het bestaande evenwicht
in de branche aantasten. Wel geeft de Raad voor Cultuur de voorkeur aan een
wettelijke regeling in plaats van een privaatrechtelijke die thans geldt.1 De Raad voor Cultuur is dan ook ingenomen met het voorliggende
wetsvoorstel.2 Het evaluatierapport «Boek
en Markt» van het Centraal Planbureau en Sociaal en Cultureel Planbureau
(CPB-SCP-rapport) stelt daarentegen dat het huidige systeem in bepaalde opzichten
ook nadelig is voor de cultuurpolitieke doelstellingen en daarnaast minder
efficiënt is dan de drie in het rapport besproken alternatieven.3De initiatiefnemers willen met het wetsvoorstel voorkomen dat de vaste
boekenprijs wordt afgeschaft.4 Dit voorstel vormt
in aangepaste vorm een publiekrechtelijke voortzetting van het huidige systeem.II. Doel en middel2. Specificatie doelHet wetsvoorstel dient volgens de initiatiefnemers een cultuurpolitiek
doel: «voorwaarden scheppen waaronder in Nederland ook voor de lange
termijn een breed en divers aanbod van boeken in het Nederlands en het Fries
beschikbaar kan zijn via een geografisch ruim gespreid net van boekhandels
met een groot en gevarieerd aanbod». Een zelfde doel ligt ten grondslag
aan de nu geldende vaste boekenprijs.In het CPB-SCP-rapport wordt gesignaleerd dat de overheid destijds niet
heeft gespecificeerd hoeveel boektitels beschikbaar moeten zijn en van welk
genre, noch hoeveel verkooppunten er dienen te zijn en met welke assortimentsbreedte
om dit doel te bereiken.5 De initiatiefnemers
preciseren het gestelde cultuurpolitieke doel evenmin.De Raad beseft dat het gestelde cultuurpolitieke doel lastig vast te stellen
en te meten is, en dat het zich moeilijk laat specificeren. Wel zou naar de
mening van de Raad nader toegelicht kunnen worden of de boekenmarkt zoals
deze nu functioneert voldoet aan het gestelde doel, of dat een grotere of
kleinere prestatie gewenst of aanvaardbaar is.2. Zoals de onderzoekers in hoofdstuk 2 van het CPB-SCP-rapport (Boek
en Markt, blz. 25 evv.) constateerden, is door de overheid geen specificatie
gegeven van concrete doelen die met de vaste boekenprijs zouden moeten worden
bereikt. Ook de indieners van het wetsvoorstel hebben ervan afgezien om een
nadere kwalitatieve of kwantitatieve specificatie op te nemen in het wetsvoorstel
of in de memorie van toelichting. Daarmee handelen zij in overeenstemming
met het overheidsbeleid zoals neergelegd in de Letterenbrief (Kamerstukken II 1989/90 20 928, nr. 4), die bij de bespreking
ervan op 4 juli 1990 (Kamerstukken II 1989/90 20 928, nr. 6) de
instemming van de Tweede Kamer heeft gekregen. In de memorie van toelichting
hebben de indieners uiteengezet dat zij de principiële motieven die ten
grondslag liggen aan het terughoudende overheidsbeleid op dit terrein, onderschrijven
en tot de hunne hebben gemaakt. Nu ook de Raad melding maakt van
het besef dat het gestelde cultuurpolitieke doel lastig vast te stellen en
te meten is, en dat het zich moeilijk laat specificeren, voelen zij zich gesterkt
in het vasthouden aan een globale, niet gespecificeerde omschrijving van het
cultuurpolitieke doel. Bij kennisneming van de geldende wetgeving voor de
vaste boekenprijs in de ons omringende landen is gebleken dat ook daarin wordt
volstaan met een algemeen geformuleerde cultuurpolitieke doelstelling zonder
nadere kwantitatieve specificaties.De Raad voor Cultuur stelt in zijn (eerste) advies (let-20024460/3) van
11 december 2002 (blz. 1) vast: «De huidige markt functioneert
goed, zoals ook in het evaluatierapport wordt aangegeven.» en: «De
situatie zoals die zich thans voordoet geeft aan dat de vaste boekenprijs
effectief is. Er is sprake van een grote mate van diversiteit en brede beschikbaarheid,
zodat zo veel mogelijk lezers zo veel mogelijk van hun gading kunnen vinden.
Er bestaat een voldoende stabiele omgeving, waarin ook de kleinere, zelfstandige
boekhandels kunnen gedijen.» (blz. 5).De indieners sluiten zich met grote instemming hierbij aan. Zij menen
dat de boekenmarkt en ook de markt voor muziekuitgaven, zoals die nu functioneren,
dynamisch zijn en tegemoetkomen aan de zeer verschillende wensen van een breed
publiek, gegeven de huidige marktomstandigheden en technologische stand van
zaken.3. PluriformiteitHet gestelde cultuurpolitieke doel heeft twee aspecten: het bevorderen
van de pluriformiteit van de aangeboden titels en de brede beschikbaarheid
van het boekenaanbod voor het publiek.De vaste boekenprijs biedt volgens de initiatiefnemers de uitgever en
de importeur de mogelijkheid om de boekverkoper een adequate handelsmarge
te bieden voor titels die minder snel en zeker verkopen. Aldus wordt voorkomen
dat de boekverkoper wegens prijsconcurrentie door bijvoorbeeld supermarkten
zich uitsluitend op goed en snelverkopende titels richt. Dit stimuleert de
boekhandel ook minder snel verkopende boeken in het assortiment op te nemen.1 Met het oog hierop wordt in artikel 12 van het wetsvoorstel
bepaald dat de uitgever bij de vaststelling van handelsmarges rekening dient
te houden met de door de boekverkoper te maken kosten die samenhangen met
het aanhouden van een ruim assortiment.De Raad wijst erop dat artikel 12 wegens de algemene formulering moeilijk
te controleren valt. De boekhandelaar is in beginstel vrij de kostenmarge
voor andere doelen dan verruiming van het assortiment te benutten. Hij kan
er ook zijn winstmarge door vergroten of andere producten aanbieden die niet
belangrijk zijn vanuit cultureelpolitiek oogmerk. Aangezien het niet mogelijk
is uitgevers en boekhandels te binden aan een bepaalde aanwending van extra
opbrengsten voor culturele doeleinden, is het onzeker in hoeverre verticale
prijsbinding de gestelde culturele doelen dient. Dat geldt zowel voor het
huidige bestel als voor het stelsel dat de initiatiefwet beoogt.De Raad adviseert nader in de toelichting op deze onzekerheden in te gaan.3. De Raad constateert terecht dat de boekhandelaar in beginsel vrij is
in de besteding van de kostenmarge. Dat is het geval in het huidige privaatrechtelijke
systeem en dat zal in de visie van de indieners in het publiekrechtelijke
systeem niet anders zijn.De Raad wijst op de hieruit voortvloeiende inherente onzekerheid in hoeverre
de verticale prijsbinding de gestelde culturele doelen dient.De indieners zijn zich bewust van deze problematiek. Zij onderkennen dat
een systeem van vaste prijzen uitgevers, importeurs, boekverkopers en muziekhandelaren
niet dwingt tot het realiseren van culturele doelen. De onderzoekers van CPB/SCP
constateren op blz. 170 van hun rapport: «Het ligt in de aard van de
vaste boekenprijs besloten dat het een vrijblijvend en generiek instrument
is.» Van de door de onderzoekers in hoofdstuk 8 (Boek en Markt blzz.
167 evv.) aangedragen alternatieven, te weten een afgebakende vaste boekenprijs,
géén interventie of subsidies voor boekverkopers, biedt alleen
het derde alternatief enige sturingsmogelijkheid. Het voordeel van de mogelijkheid
tot enige sturing weegt echter niet op tegen de nadelen die aan een subsidiesysteem
zijn verbonden. Naar de mening van de indieners ligt de sleutel tot het realiseren van
de gestelde culturele doelen bovendien niet in enige vorm van dwang. Niet
alleen zou dwangbesteding zich niet verdragen met het karakter van het boekenvak
en met de terughoudendheid die de overheid inzake de vrijheid van meningsuiting
en van informatie behoort te betrachten, er is naar de mening van de indieners
ook geen noodzaak toe, afgaande op de ervaringen met het privaatrechtelijke
systeem.In het CPB-SCP-rapport wordt aangegeven, dat de meerderheid van de boekverkopers
in het verleden eigener beweging de marge behalve voor dekking van de basale
exploitatielasten tevens heeft gebruikt voor het aanbieden van een ruim assortiment
en het bieden van service aan de kopers voor het leveren van niet op voorraad
aanwezige titels. De onderzoekers wijzen erop dat deze «cultuurpolitieke»
besteding van de marge onder druk komt te staan door gestegen kosten van huren,
salarissen en investeringen in automatisering, waardoor kruissubsidiëring
wordt bemoeilijkt. Door aansluiting te zoeken bij ketens ontstaat enerzijds
weer meer ruimte voor kruissubsidiëring, maar tevens een tendens tot
uniformering van het assortiment. Van belang is dat de onderzoekers constateren:
«Uit gesprekken in de branche komt niet naar voren dat de verminderde
financiële ruimte voor cultuurpolitiek getinte kruissubsidiëring
zou samenhangen met veranderde rendementseisen van boekverkopers zelf.»
(Boek enMarkt, blz. 137).Aangenomen kan dan ook worden dat, zolang de feitelijke economische en
financiële mogelijkheid daartoe aanwezig is, steeds een aanmerkelijk
deel van de uitgevers en boekverkopers uit eigen keuze bereid zal zijn tot
toepassing van cultuurpolitiek getinte kruissubsidiëring. Naast de cultuurpolitieke
wil daartoe, is er voor het boekenvak en de muziekbranche ook een economische
prikkel om dat te doen. Uitgevers, respectievelijk verkopers kunnen daardoor
toch concurreren met elkaar, niet op prijs, maar wel op kwaliteit en diversiteit.De mate waarin het boekenvak en de muziekbranche zich stellen achter de
cultuurpolitieke doelstellingen van de vaste prijs, is sterk bepalend voor
de kansen op succes. Voor de muziekbranche heeft de VMN zich duidelijk uitgesproken
voor handhaving van de vaste prijs ter realisering van een divers en gespreid
aanbod. De KVB, het NUV en de NBb hebben zich in hun reactie op het wetsvoorstel
(brief van 17 september 2003) eveneens expliciet gesteld achter de voorgestelde
wettelijke regeling van de vaste boekenprijs en het culturele doel dat daarmee
wordt beoogd.Van belang daarvoor is dat de marge voor dit type boekverkopers en muziekhandelaren
op een daartoe passend niveau blijft. In de Franse en Duitse wetten zijn daarop
gerichte bepalingen opgenomen. De Franse wet verplicht uitgevers of importeurs
onderscheid te maken tussen een kwalitatieve marge en een kwantitatieve. De
kwalitatieve marge behoort altijd hoger te zijn dan de kwantitatieve marge,
die alleen is gebaseerd op de kwantiteit van de inkoop. Of de kwalitatieve
marge van toepassing is, is afhankelijk van de kwaliteit van de bijdrage die
de boekverkoper levert aan de verspreiding van boeken. In de toelichting bij
de Franse wet is aangegeven dat als criteria voor de kwalitatieve marge onder
meer gelden: verkoop van nieuwe uitgaven, beschikbaarstelling van een breed
assortiment, professionaliteit van tenminste éénderde van het
personeel, deelname aan nationale campagnes, nalevering op bestelling door
klanten, beschikbaarstelling van catalogi en bibliografieën, verkoop
van boeken in dunbevolkte streken.De Duitse wet verplicht uitgevers bij het vaststellen van de vaste prijs
en de overige verkoopvoorwaarden rekening te houden met de bijdrage die een
kleine boekhandel levert aan de wenselijke spreiding van (assortiments)boekhandels
over het hele land en met de service die deze boekhandels leveren. Voorts
mogen uitgevers niet aan branchevreemde handelaren (zoals supermarkten en
cd-zaken) leveren tegen lagere prijzen of gunstiger voorwaarden dan aan de
boekhandel.In het wetsvoorstel zoals ingediend op 28 oktober 2002 kozen de indieners
door middel van het daarin opgenomen artikel 12 voor een soortgelijke opzet.
Uitgevers zouden bij het vaststellen van de marges rekening moeten houden
met de duur van de relatie die zij hebben met de boekverkoper en met de omvang
en pluriformiteit van het door de boekverkoper af te nemen pakket.De Raad wijst terecht erop dat artikel 12 wegens de algemene formulering
moeilijk te controleren zou zijn. Ook door de uitgevers werden bezwaren geuit
tegen het ingrijpen in wat de uitgevers beschouwen als vrijheid van onderhandelen
en werd gewaarschuwd voor het risico van niet goed in te schatten conflicten
en geschillen die mogelijkerwijs uit artikel 12 zouden voortvloeien en de
eventuele bemoeienis van het College voor de vaste boekenprijs daar weer mee.
De indieners hebben tot hun genoegen geconstateerd dat uitgevers en boekverkopers
gehoor hebben gegeven aan het klemmende beroep van de Raad voor Cultuur op
partijen om ook op dit punt tot overeenstemming te komen. De reactie van KVB,
NUV en NBb op het wetsvoorstel bevat een gezamenlijk voorstel voor een regeling
van deze materie. Samengevat luidt dit voorstel: uitgevers en boekverkopers,
georganiseerd in respectievelijk NUV en NBb, vinden een wettelijke regeling
voor afspraken over handelsmarges niet nodig voor het pakket van eerste aanbieding
van nieuwe uitgaven. Zij zijn wel bereid in de toekomst afspraken maken over
noodzakelijke voorwaarden voor het instandhouden van een infrastructuur zoals
het Centraal Boekhuis en Centraal Depot, die geografische spreiding en beschikbaarheid
van boeken in de vorm van bestellingen van geringe omvang en van nabestellingen
van één of enkele exemplaren mogelijk en economisch verantwoord
maken.De indieners hebben dit voorstel overgenomen ter vervanging van het eerder
voorgestelde artikel 12. Zij zien in dit voorstel, waarmee de bezwaren van
de Raad en het boekenvak worden ondervangen, dezelfde doelen verwoord die
zijn opgenomen in de Franse en Duitse wetgeving en die zij zelf beoogden met
het aanvankelijke artikel 12: de economische grondslag voor de aanwezigheid
van goedgesorteerde boekhandels en beschikbaarheid van boeken in een dekkende
geografische spreiding. De afspraken die onder de werking van het artikel
in zijn nieuwe formulering worden gemaakt, dienen er op gericht te zijn het
de deelnemende uitgevers en verkopers mogelijk te maken om op een economisch
verantwoorde wijze ook in de meest afgelegen delen van het land een divers
aanbod beschikbaar te stellen, al dan niet op bestelling van een eindafnemer.
Met artikel 12 in zijn nieuwe formulering wordt tevens een wettelijke basis
gegeven voor het voortzetten van de zogenaamde verrekenkorting (minimale handelsmarge
voor levering via het Centraal Boekhuis).De organisaties van het boekenvak hebben in samenhang met de discussie
over artikel 12 ook de strekking van artikel 6 aan de orde gesteld. Het tweede
(in het gewijzigde wetsvoorstel vernummerd tot derde) lid van artikel 6 staat
de verkoper toe in bepaalde gevallen vanwege bijzondere dienstverlening de
door de uitgever vastgestelde vaste prijs te verhogen met de extra kosten
die de aparte service met zich mee brengt. Naar het oordeel van het boekenvak
levert de bij dit artikellid gegeven toelichting op het begrip bijzondere
dienstverlening een problematische inperking op in vergelijking met de huidige
aanvaarde handelspraktijk. Het wetsvoorstel en de memorie van toelichting
zijn zodanig gewijzigd dat onder het begrip bijzondere dienstverlening ook
is begrepen het in voorraad hebben van specifieke categorieën boeken.4. Brede beschikbaarheidHet tweede aspect van het cultuurpolitieke doel is de distributie van
boeken via een voldoende aantal verkooppunten. Hierbij spelen zowel het aantal
als de spreiding van boekhandels en hun assortiment een rol.De praktijk in omringende landen wijst uit dat afschaffing van de vaste
boekenprijs ertoe kan leiden dat kleine boekhandels, vooral in kleine plaatsen,
het hoofd niet boven water kunnen houden. In Frankrijk bijvoorbeeld bestond
decennia lang een systeem waarbij boekhandelaren zich vrijwillig aan de door
uitgevers gestelde adviesprijzen hielden. Toen in 1974 de winkelketen FNAC
haar winkels opende en op haar boeken 20% korting gaf, moesten veel andere
boekhandels sluiten. Het CPB-SCP-rapport bevestigt dit effect en concludeert
dat verticale prijsbinding een effectief instrument kan zijn om te stimuleren
dat boeken bij een groot aantal verkooppunten beschikbaar zijn.1Het CPB-SCP-rapport wijst niettemin op een aantal ontwikkelingen dat dit
effect tegenwerkt: technologische ontwikkelingen zoals de boekverkoop via
internet, «e-books» en «printing on demand», en de
tendens van boekhandels tot specialisatie enerzijds en schaalvergroting anderzijds.2Wat de internetboekhandel betreft maakt het wetsvoorstel geen uitzondering:
in Nederland gevestigde internetboekhandels zijn verplicht de door de uitgever
vastgestelde boekenprijs te hanteren. De ervaring zou uitwijzen dat het systeem
van de vaste boekenprijs een positief ontwikkelingsklimaat zou bieden voor
het type internetboekhandel dat «in breedte en diepte van het assortiment
en in service op gelijke hoogte wil staan met de traditionele boekhandel».
E-books vallen buiten het voorstel, omdat de omzet en productie te marginaal
zouden zijn.1De Raad wijst erop dat deze technologische ontwikkelingen de beschikbaarheid
van boeken kunnen vergroten. Het loslaten van de vaste boekenprijs zou internetproducten
en e-books en printing on demand kunnen bevorderen, omdat deze producten dan
goedkoper kunnen worden.2 De Raad adviseert in
de toelichting nader in te gaan op de vraag of de vaste boekenprijs de beschikbaarheidsdoelstelling
ook op de langere termijn kan realiseren.4. Aan de hand van de praktijk in landen als Frankrijk en België
concludeert de Raad, evenals het CPB-SCP-rapport, dat de vaste boekenprijs
een effectief instrument kan zijn in de overlevingskansen van kleinere boekhandels
in kleinere plaatsen, waardoor boeken bij een groot aantal verkooppunten beschikbaar
zijn. De indieners zien in deze constatering een belangrijke ondersteuning
voor het wetsvoorstel dat immers de beschikbaarheid van boeken en muziekuitgaven
bij een groot en ruim gespreid aantal verkooppunten tot doel heeft en daartoe
de vaste prijs als een belangrijk instrument hanteert. In hun reactie op onderdeel
II 3. Pluriformiteit zijn de indieners al ingegaan
op de wijze waarop ook het gewijzigde artikel 12 bijdraagt aan het mogelijk
maken dat boeken en muziekuitgaven overal beschikbaar kunnen zijn.Zij menen dat de door de Raad opgeworpen vraag of de vaste boekenprijs
de beschikbaarheidsdoelstelling ook op de langere termijn kan realiseren,
positief kan worden beantwoord. Mede op basis van de gegevens van het CPB-SCP-rapport
verwachten de indieners dat het uitgeven en verkopen van papieren boeken door
uitgevers en boekverkopers via het kanaal van de fysieke boekhandel vooralsnog
en naar verwachting nog voor vele jaren het overheersende patroon zal zijn.
Zolang daarvan sprake zal zijn en de cultuurpolitieke doelstelling van pluriformiteit
en beschikbaarheid van kracht blijft, zal er behoefte zijn aan het instrument
van de vaste boekenprijs. De onderzoekers van CPB-SCP wijzen erop (Boek en
Markt, blz. 143) dat internet geen goed substituut is voor boekhandels en
boekenclubs als het gaat om consumenten die fun-shoppen of die zoeken naar
boeken waarbij de opbouw van de informatie en/of illustraties belangrijk zijn.
Voor in ieder geval deze consumenten blijft de traditionele goedgesorteerde
boekhandel het belangrijkste kanaal. Met het systeem van de vaste boekenprijs
wordt voorts beoogd concurrentie op prijs in het boekenvak tegen te gaan.
Dit systeem is alleen maar sluitend als de verplichting tot toepassing van
de vaste boekenprijs geldt voor iedereen die binnen Nederland boeken verkoopt.
Een uitzondering maken voor de in Nederland gevestigde en op de Nederlandse
markt werkende internetboekhandel zou daarom een fundamentele ondergraving
van de geldigheid van de vaste boekenprijs betekenen. De internetboekhandel
neemt overigens geen fundamenteel of principieel afwijkende positie in. Ook
de internetboekhandel verkoopt papieren boeken en kampt daarom met dezelfde
problemen en beperktheden van ons taalgebied als de fysieke boekhandel. De
indieners zien de vaste boekenprijs dan ook als een instrument dat voor de
internetboekhandel even ondersteunend kan werken als voor de fysieke boekhandel.
Zij delen ten volle de opvatting dat de internetboekhandel de potentie heeft
om de bereikbaarheid van het boek te vergroten voor boekenkopers die niet
naar de fysieke boekhandel willen of kunnen gaan en voor klanten met speciale
en gerichte belangstellingen. Voor nieuwe zelfstandige internetboekhandels
of internetboekhandels als onderdeel van bestaande boekhandels wordt geen
belemmering opgeworpen. Het marktaandeel in Nederland van internetboekhandels
wijkt niet significant af van dat in ons omringende landen.Printing on demand (POD) kan in het boekenvak een wenselijke technische
aanvulling zijn omdat het de mogelijkheid biedt van zeer kleine oplagen en
van alsnog leveren van boeken die niet langer meer via de reguliere kanalen
leverbaar zijn. Het valt dan ook toe te juichen dat het Centraal Boekhuis
hierin actief is en experimenten op dit terrein uitvoert. Van belang voor
het wetsvoorstel is dat naar de mening van de indieners POD een technische
voorziening is. De vraag of de vaste boekenprijs van toepassing is, hangt
niet af van de gebruikte techniek. Zodra de uitgever met toepassing van POD-techniek
uitgaven in het handelsverkeer brengt die voldoen aan de wettelijke definitie
van boek – met onder meer als criterium dat er sprake moet zijn van
een oplage van meerdere exemplaren – is de Wet op de vaste boekenprijs
van toepassing. Voor zover het oudere niet meer leverbare boeken betreft waarvan de uitgever geen herdruk overweegt kan de uitgever, aangenomen dat
de voorgeschreven minimumtermijn van de vaste boekenprijs verstreken is, POD-aankopen
vrij maken van de vaste boekenprijs door deze op te heffen. Op het terrein
van de bladmuziek is POD een veelvuldig gebruikte techniek. Op muziekuitgaven
in POD-vorm is het wetsvoorstel dan ook onverkort van toepassing.Het marktaandeel van het E-book is nog zeer gering. Op de terreinen van
naslagwerken en studieboeken, waar het voor een grotere groep aantrekkelijk
zou kunnen zijn, ondervindt het merkbaar concurrentie van materiaal dat op
internet beschikbaar is.5. Betrokken groepenIn grote lijnen zijn vier belangengroepen te onderscheiden: de kopers/lezers,
de boekverkopers, de uitgevers en de auteurs. Voor een evenwichtige regeling
is het noodzakelijk rekening te houden met het belang van elk van deze groepen.
De lezers hebben verschillende belangen: zowel de veelzijdigheid van de boekenproductie
en de kwaliteit van de boekhandel als een zo laag mogelijke boekenprijs.Boekverkopers zijn in het algemeen het meest gediend met een systeem dat
hen in de gelegenheid stelt een breed assortiment boeken aan te bieden tegen
een voor hen aantrekkelijke handelsmarge. In het bijzonder debuterende en
minder gelezen auteurs zijn erbij gebaat een kans te krijgen op de boekenmarkt.
Voor uitgevers is een redelijke handelsmarge en een snelle verkoop van de
boeken (vooral binnen de eerste zes maanden) van belang. De Raad beveelt aan
in de toelichting de uiteenlopende belangen van de onderscheiden groeperingen
nader uiteen te zetten en daarbij ook de belangen van het brede publiek (de
potentiële kopers en lezers) aandacht te geven.5. Met deze aanbeveling verlegt de Raad het perspectief van de vaste boekenprijs
als instrument voor het realiseren van een cultuurpolitiek doel, dat in de
visie van de indieners voor de samenleving in haar geheel van belang is, naar
een perspectief waarbij vanuit de vier bij de vaste boekenprijs betrokken
belangengroepen naar de vaste boekenprijs wordt gekeken. De analyse vanuit
deze invalshoek bevestigt overigens eerdere bevindingen. De scheidslijn ligt
niet tussen de verschillende belangengroepen, waarbij de ene groep meer of
minder zou zijn gebaat bij de vaste boekenprijs dan de andere. De echte scheidslijn
ligt binnen elk van de groeperingen, waarbij onderscheiden kan worden naar
een beperkte groep die voornamelijk is geïnteresseerd in bestsellers
en hypeachtige verschijnselen en een aanzienlijk deel dat prijs stelt op een
pluriform en divers aanbod dat toegankelijk is en ook voor verrassingen kan
zorgen. De eerstgenoemden hanteren vooral economische marktprincipes, de tweede
groepering laat zich daarnaast ook leiden door culturele overwegingen. Wat
de groep lezers betreft is uit eerder onderzoek gebleken, dat (naast een groep
mensen die niet leest en ook niet koopt) in hoofdzaak onderscheiden kan worden
in twee groepen. Er is een groep die binnen een beperkt assortiment veel leest
en leent en ook wel, maar veel beperkter koopt met een sterk prijsbewustzijn
en een lage prijselasticiteit. Binnen deze groep is het merendeel van de leden
van de Boekenclubs te vinden. Aan de wensen van deze groep wordt, zowel door
de Boekenclub als door de boekhandel, onder meer tegemoetgekomen met goedkoop
uitgevoerde edities. Daarnaast is er een groep waarvan de leden over een brede
range boeken kopen en actief zijn zowel in het assortiment van de bestsellers
als (zeer gespreid) in dat van de getalsmatig minder goed verkopende boeken
en van studieboeken. De prijselasticiteit in deze groep is veel groter. In
dit beeld past ook de constatering van de onderzoekers van CPB/SCP dat er
geen aanwijzingen zijn gevonden voor de hypothese van denivellerende inkomensoverdracht:
de groep consumenten die breed boeken koopt, doet in feite zelf aan interne
subsidiering.III. Keuze voor publiekrechtelijke regeling6. Als een stelsel van vaste boekenprijzen wenselijk is, is vervolgens
de vraag aan de orde waarom dat niet door de branche zelf op privaatrechtelijke
basis kan worden uitgevoerd, maar door de wetgever dient te worden opgelegd, waarbij alle betrokkenen (uitgevers, boekhandelaren en de consument)
verplicht worden zich aan de verticale prijsbinding te houden.In het huidige systeem van de vaste boekenprijs valt de handhaving en
sanctiestelling onder de werking van het Reglement Handelsverkeer op privaatrechtelijke
grondslag onder verantwoordelijkheid van de Commissie Handelsverkeer en de
Commissie van Beroep. Zolang een en ander contractueel geregeld is, is er
in beginsel sprake van een eigen keuze van de boekhandelaar, althans van de
boekenbranche. De vraag of en waarom de Nederlandse mededingingsautoriteit
(Nma) geen nieuwe ontheffing op de Mw kan verlenen, wordt naar de mening van
de Raad in de memorie van toelichting onvoldoende besproken.1Invoering van een publiekrechtelijk systeem, waarbij het toezicht op de
naleving wordt opgedragen aan een zelfstandig bestuursorgaan (zbo), behoeft
naar de mening van de Raad nadere motivering. Daarbij verwijst de Raad naar
de additionele regelingen die dan nodig zijn en die in de punten 9 tot en
met 14 worden genoemd.6. De huidige ontheffingen zijn verleend op 15 december 1997 op grond
van artikel 9 g van de Wet economische mededinging (Wem). Verlenging van deze
ontheffingen is niet meer mogelijk als gevolg van de intrekking van de Wem
bij het in werking treden van de Mededingingswet (Mw). Een nieuw ontheffingsverzoek
zou nu moeten worden ingediend bij de NMa en zou door deze moeten worden beoordeeld
op basis van de Mw. Zoals de Raad onder punt 19 van zijn advies opmerkt, is
door de Nederlandse wetgever voor de Mw als uitgangspunt gekozen dat de criteria
daarvan overeenkomen met die van artikel 81 van het Europees Verdrag (EV).
De NMa is als gevolg daarvan verplicht een ontheffingsverzoek te beoordelen
aan de hand van de criteria van artikel 81 EV. Uiteraard kan een definitieve
uitspraak over de haalbaarheid van een dergelijk ontheffingsverzoek eerst
worden gedaan na onafhankelijke oordeelsvorming door de NMa. De indieners
hebben zich er echter rekenschap van gegeven dat de tot nu toe beschikbare
jurisprudentie en overige gegevens weinig tot geen aanleiding geven om te
verwachten dat de NMa tot een inwilliging van het verzoek zou kunnen komen.
Ondanks het feit dat op grond van jurisprudentie van het HvJ EG een nationale
brancheregeling inzake de vaste boekenprijs inclusief muziekuitgaven is toegestaan,
zou een door de NMa verleende ontheffing mogelijkerwijs in strijd zijn met
het door de Nederlandse wetgever gekozen uitgangspunt. De Raad merkt immers
ook al op dat, zolang er niet een voorstel van de Europese Commissie te verwachten
is inzake de vaste boekenprijs voor bijvoorbeeld een categorale vrijstelling
van het kartelverbod, die vervolgens doorwerkt in het Nederlands recht, de
handen van de NMa in feite zijn gebonden. De enige keuze die dan overblijft
is, zoals de Raad zelf ook onder punt 19 constateert, die voor een wettelijke
regeling. De indieners volgen de Raad in zijn redenering en conclusie. Zij
hebben het risico van de weg van een ontheffingsverzoek niet willen nemen.
Zij willen echter benadrukken dat hun keuze voor een publiekrechtelijke regeling
niet louter en alleen is ingegeven door de te verwachten onmogelijkheid van
een ontheffing door de NMa. Zij menen in de memorie van toelichting voldoende
cultuurpolitieke argumenten te hebben aangedragen om de keuze voor een wettelijke
regeling te motiveren niet alleen vanuit de onmogelijkheid van privaatrechtelijke
voortzetting van het huidige systeem, maar ook vanuit het perspectief van
de wenselijkheid en verdedigbaarheid van een publiekrechtelijke regeling.
Ten overvloede wijzen zij erop dat de toepasselijke regelingen in de overige
landen van de Europese Unie alle met uitzondering van Denemarken en Italië
van publiekrechtelijke aard zijn.IV. Reikwijdte van het voorstel7. AfbakeningDe initiatiefnemers kiezen voor een Wet op de vaste boekenprijs die tevens
schoolboeken en wetenschappelijke boeken omvat en die een looptijd heeft van
twee jaar (artikelen 1 en 7 van het voorstel). In het CPB-SCP-rapport wordt
als alternatief voor de huidige vaste boekenprijs een afgebakende boekenprijs
genoemd, die deze categorieën boeken niet omvat en die een looptijd heeft
van een halfjaar.Het CPB-SCP-rapport stelt dat boekverkopers van een groot deel van de
boektitels de meeste exemplaren binnen een halfjaar verkopen. Wanneer een titel slecht verkoopt, kan de boekverkoper in het huidige stelsel de
afzet niet vergroten door de prijs ervan te verlagen. Dit verhoogt het voorraadrisico
van de boekverkopers.1 In het CPB-SCP-rapport
wordt daarom voorgesteld om de looptijd te verkorten tot een halfjaar.Wat de schoolboeken betreft verwijst de Raad naar het rapport van de Stichting
voor Economisch Onderzoek (SEO), dat concludeert dat de vaste boekenprijs
nauwelijks bijdraagt aan het bereiken van beleidsdoelen voor schoolboeken
in het voortgezet onderwijs. Volgens het rapport kunnen een breed titelaanbod
en een hoge kwaliteit schoolboeken naar verwachting ook zonder vaste boekenprijs
worden gerealiseerd. Het instrument zou tevens een negatieve invloed kunnen
hebben op de beheersing van de kosten van schoolboeken voor ouders en studenten.2 Op basis van deze bevindingen kwamen de Minister van
Economische Zaken en de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
tot de conclusie dat voortzetting van het systeem van vaste schoolboekenprijzen
na 2004 ongewenst is.3 De Raad constateert dat
de toelichting op het vorenstaande niet ingaat en adviseert dat alsnog te
doen.De Raad merkt voorts in algemene zin op dat indien schoolboeken onder
de vaste boekenprijs vallen om de prijs van het algemene boek te drukken,
het de vraag is of het gerechtvaardigd is dat de koper van schoolboeken meebetaalt
aan het bereiken van de cultuurpolitieke doelstellingen die het wetsvoorstel
beoogt voor het algemene boek.Met betrekking tot de wetenschappelijke literatuur kan onderscheid worden
gemaakt tussen hand- en studieboeken, waarvan de oplagen aanzienlijk kunnen
zijn, en publicaties van onderzoeksresultaten. Vooral wetenschappelijke onderzoekspublicaties
kampen met relatief hoge productiekosten, en een kleine, gespecialiseerde
vraag, waardoor onderzoeksresultaten vaak niet meer in gedrukte vorm zijn
uit te geven. De vraag is of de vaste boekenprijs het juiste middel is om
de beschikbaarheid van dit genre te bevorderen. De Raad vraagt zich voorts
af of het elektronisch publiceren, waarop in toenemende mate wordt overgegaan,
niet een geschikter middel vormt om de pluriformiteit en beschikbaarheid te
bevorderen. Het lezen op een scherm lijkt bij wetenschappelijke literatuur
minder bezwaarlijk dan bij algemene boeken. In zoverre de vaste boekenprijs
voor wetenschappelijke boeken dient ter subsidiëring van andere boeken,
namelijk bevordering van de verkoop van niet-wetenschappelijke boeken, wordt
blijkbaar voorrang gegeven aan één bepaald cultuurpolitiek doel
boven een evenzeer wenselijk doel, namelijk de verspreiding van wetenschappelijke
kennis. Een motivering voor deze afweging ontbreekt in het voorstel.De Raad adviseert het voorstel op dit punt te bezien en in de toelichting
afdoende te motiveren waarom is afgezien van een afgebakende boekenprijs zoals
voorgesteld in het CPB-SCP-rapport.7. Het voorstel in het CPB/SCP-rapport voor een afgebakende vaste boekenprijs
bevat vier elementen: een kortere geldigheidstermijn; afschaffen van de erkenningenregeling
en het collectief exclusief verkeer; afschaffen van de vaste boekenprijs voor
het wetenschappelijke boek; verbod op de vaste verrekenkorting. Op deze punten
wordt in het volgende nader ingegaan. Tevens wordt ingegaan op de positie
van het schoolboek.DuurAls argument voor een afgebakende vaste boekenprijs hanteren de onderzoekers
het gegeven dat boekverkopers van een groot deel van de boektitels de meeste
exemplaren binnen een halfjaar verkopen en dat, wanneer een titel slecht verkoopt,
de boekverkoper in het huidige stelsel de afzet niet kan vergroten door de
prijs ervan te verlagen. Dit verhoogt het voorraadrisico van de boekverkopers.
De onderzoekers menen de oplossing daarvoor te vinden in een algemene duurbeperking
van de vaste boekenprijs tot een half jaar. De indieners hebben hier niet
voor gekozen. Een dergelijke beperking wordt immers slechts beargumenteerd
met de verkoopcyclus van «een groot deel van de boektitels». Daarmee
zou echter ook na een half jaar een einde komen aan de vaste prijs voor langerlopende,
bestendiger verkopende titels waarvoor een langdurige vaste prijs juist van
belang is. Bij de doelstelling en het karakter van de vaste prijs past immers
dat de eenmaal toegekende vaste prijs van kracht blijft zolang het boek of
de muziekuitgave in het handelsverkeer is. Het wetsvoorstel gaat
dan ook uit van een in beginsel onbeperkte duur van de vaste prijs. Zoals
in de memorie van toelichting is uiteengezet is de onbeperktheid in duur van
belang voor alle boeken en muziekuitgaven waarnaar vele jaren lang een bestendige
vraag bestaat en waarvan de beschikbaarheid en leverbaarheid over een langere
periode gewenst zijn. Tussentijdse aanpassing van deze vaste prijs, bij voorbeeld
aan het gestegen prijspeil, is in het wetsvoorstel mogelijk gemaakt telkens
per halfjaar. Zowel de onderzoekers van CPB/SCP als het boekenvak in zijn
reactie van 17 september 2003 wijzen op de gevallen waarin prijsverlaging
een remedie zou kunnen zijn tegen afzetproblemen en de wenselijkheid om niet
onbeperkt aan de oorspronkelijk vastgestelde vaste prijs gehouden te moeten
zijn voor sterk aan de actualiteit gebonden boeken. De indieners hebben in
hun gewijzigde wetsvoorstel in twee opzichten met deze situatie rekening gehouden.
De hierboven vermelde mogelijkheid tot aanpassing van de vaste prijs, die
in artikel 5 is opgenomen, biedt ook ruimte om de vaste prijs aanzienlijk
te verlagen, bij voorbeeld bij een geconstateerde wel aanwezige, maar bij
de verwachtingen achterblijvende vraag. De verlaagde prijs geldt vanaf dat
moment als de nieuwe vaste prijs. De voordelen van het vaste-prijssysteem
blijven dan behouden bij een realistischer verkoopprijs. Wanneer een uitgever
echter constateert dat de vraag praktisch geheel is uitgeput en hij het wenselijk
acht om de uitgave te verramsjen, kan hij met gebruikmaking van artikel 7
de vaste prijs geheel opheffen. De indieners hebben zich laten overtuigen
dat de termijn van twee jaar die volgens het ingediende wetsvoorstel eerst
zou moeten zijn verlopen, aan de lange kant is, gezien de huidige ervaringen.
Zij hebben in het gewijzigde wetsvoorstel aangesloten bij het huidige Handelsreglement
van het boekenvak dat opheffing van de vaste boekenprijs toestaat na verloop
van één jaar. Het ligt voor de hand dat de uitgever die al na
één jaar de vaste prijs van een boek of muziekuitgave opheft,
met de verkoper een regeling treft voor de exemplaren die de verkoper nog
tegen de oorspronkelijke prijs heeft ingekocht.Erkenningenregeling en collectief exclusief verkeerHet wetsvoorstel bevat niet een stelsel van exclusief verkeer en van erkenning.Afschaffen vaste verrekenkortingDe indieners hebben deze aanbeveling van de onderzoekers niet opgevolgd.
In hun reactie op II 3. Pluriformiteit en II 4. Brede beschikbaarheid hebben zij uiteengezet dat voortzetting
van afspraken omtrent noodzakelijke voorwaarden voor het instandhouden van
een infrastructuur zoals het Centraal Boekhuis en Centraal Depot passen in
de opzet van het wetsvoorstel en aansluiten bij de wetgeving van andere landen,
omdat zij geografische spreiding en beschikbaarheid van boeken door middel
van bestellingen van geringe omvang en van nabestellingen van één
of enkele exemplaren mogelijk en economisch verantwoord maken.Voortzetting van afspraken hierover is van essentieel belang voor de aanwezigheid
van goedgesorteerde boekhandels en de beschikbaarheid van boeken in een dekkende
geografische spreiding.Wetenschappelijke literatuurDe indieners delen de analyse van de Raad, waarbij met betrekking tot
wetenschappelijke literatuur onderscheid wordt gemaakt tussen enerzijds hand-
en studieboeken met soms aanzienlijke oplagen en anderzijds publicaties van
onderzoeksresultaten, die vaak kampen met relatief hoge productiekosten en
een kleine, gespecialiseerde vraag. Wat deze laatste betreft is het de indieners
bekend dat door het ontbreken van voldoende afzetmogelijkheden veel wetenschappelijke
onderzoeksresultaten, zoals proefschriften, door de auteur in eigen beheer
en voor eigen kosten worden uitgegeven. Aangezien deze uitgaven meestal niet
in het handelsverkeer worden gebracht, zal de wet op de vaste boekenprijs
hierop niet van toepassing zijn, nog afgezien van de vraag of zij in het Nederlands
of het Fries zijn gesteld. De indieners zijn het met de Raad eens dat in toenemende
mate in deze gevallen elektronische publicatie een geschikte vervanging kan
zijn. Elektronische publicaties vallen niet onder de werking van deze wet.
In een beperkt aantal gevallen is er sprake van wetenschappelijke
onderzoeksresultaten waarvan een uitgever meent dat door inhoud en vorm er
voldoende afzetmogelijkheden zullen zijn om er een handelseditie van te maken.
Aangezien er dan wel sprake is van een boek dat in het handelsverkeer wordt
gebracht, moet voor deze handelseditie wel een vaste boekenprijs worden vastgesteld
door de uitgever. Het boek verschilt dan voor de toepassing van de wet immers
niet meer van hand- en studieboeken en van andere boeken die in het handelsverkeer
worden gebracht. Het draagt dan op zijn eigen wijze bij aan de pluriformiteit
en diversiteit van het boekenbestand. De indieners zien geen grond voor het
bange vermoeden van de Raad dat de vaste boekenprijs voor wetenschappelijke
boeken zou dienen ter subsidiëring van andere, niet-wetenschappelijke
boeken, en dat daarmee voorrang zou worden gegeven aan één bepaald
cultuurpolitiek doel boven het evenzeer wenselijke doel van de verspreiding
van wetenschappelijke kennis. Voor de bloei van een kennissamenleving en kenniseconomie
is een dynamische kennisontwikkeling noodzakelijk. Zo breed mogelijke verspreiding
van kennis in al haar diversiteit en hoeveelheid is daarvoor een voorwaarde.
De vaste boekenprijs ondersteunt de productie en distributie van boeken die
aan deze brede kennisverbreiding bijdragen. In de ogen van de indieners gaat
het bij de vaste boekenprijs juist om de wenselijkheid en mogelijkheid van
kruissubsidiëring tussen boeken uit velerlei genres, hetgeen het door
de Raad gevreesde éénrichtingverkeer uitsluit.SchoolboekenHet was en is de intentie van de indieners om degenen tegemoet te komen
die op grond van hun onderwijssituatie verplicht zijn om door de onderwijsinstelling
aangegeven boeken te kopen als schoolboek. De opmerkingen van de Raad over
de positie van het schoolboek in het wetsvoorstel zijn voor de indieners aanleiding
geweest om de uitwerking van deze intentie nader te overwegen. Zij hebben
daarbij uiteraard wederom de rapportage van de SEO betrokken en de brief van
de toenmalige minister van Economische Zaken A. Jorritsma en de staatssecretarissen
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen K. Adelmund en F. van der Ploeg van
23 november 2001. Met grote belangstelling hebben zij ook kennis genomen van
de passage over het educatieve boek in de reactie van KVB, NUV en NBb op het
wetsvoorstel.De heroverweging heeft geleid tot het toekennen van een uitzonderingspositie
aan het schoolboek. De vaste boekenprijs zal niet van toepassing zijn op deze
nader te definiëren categorie.De kopers op de markt van schoolboeken hebben geen vrije keus: de onderwijsinstelling
en niet de koper bepaalt de keuze. Zowel in de SEO-rapportage als in de reactie
van het boekenvak komt naar voren dat de markt voor boeken die, zoals het
door het boekenvak wordt omschreven, bestemd zijn voor en in de praktijk voornamelijk
ook gebruikt worden als verplichte leerstof in het reguliere onderwijs, mede
daardoor afwijkt van de markt van andere boeken. De vaste boekenprijs is in
deze markt geen essentieel middel ter bevordering van diversiteit en beschikbaarheid.De indieners hebben gemeend dat aan deze constatering dan ook de conclusie
kan en moet worden verbonden dat voor de nader te definiëren categorie
schoolboeken geen verplichting tot vaststelling en toepassing van de vaste
boekenprijs zal gelden.Bij een uitzonderingspositie van het schoolboek is een nadere omschrijving
in de wet van het begrip noodzakelijk. De bestaande aanduiding «schoolboek»
ter onderscheiding van algemeen boek of wetenschappelijk boek is zonder nadere
definiëring als wetsterm niet hanteerbaar. In de memorie van toelichting
merkten de indieners al op dat het onderscheid dat in het Reglement Handelsverkeer
van de KVB wordt gemaakt tussen het algemene boek, het schoolboek en het wetenschappelijk
boek voor de toepassing van de wet niet meer relevant was. De prijsbinding
zou volgens het oorspronkelijke ontwerp immers alle boeken betreffen die tekst
bevatten in de Nederlandse en Friese taal en die voor het eerst in Nederland
in het handelsverkeer worden gebracht. In de huidige situatie worden de aanduidingen
a-, s- of w-boek toegekend door de uitgever. Er gelden geen strikte criteria
voor. De aanduidingen dienen voor de uitgever vooral als een praktisch middel
om de handelsmarge voor de boekverkoper te bepalen. In het boekenvak wordt
tevens gesproken van het educatieve boek. Deze aanduiding richt zich meer
op het gebruik. Voor een aantal boeken, zoals woordenboeken, atlassen, algemene
naslagwerken, beknopte encyclopedieën, biografieën
en monografieën geldt immers dat ze behalve op titel van schoolboek of
wetenschappelijk boek ook op titel van algemeen boek verkocht worden, afhankelijk
van de vraag of ze door de koper in de reguliere onderwijsomgeving of in de
particuliere privé-sfeer worden gebruikt. De indieners definiëren
een schoolboek als een boek dat in vorm en inhoud gericht is op informatie-overdracht
in onderwijsleersituaties in Basisonderwijs, Voortgezet onderwijs en Beroepsonderwijs
en Volwasseneneducatie en waarvan het gebruik binnen het les- en studierooster
door de betrokken onderwijsinstelling is voorgeschreven. Voor een boek dat
aan deze definitie voldoet geldt géén vaste boekenprijs, voor
alle andere boeken wel, ook als zij in onderwijssituaties worden gebruikt.
Op deze andere boeken, niet-zijnde schoolboeken, is wel de kortingsmogelijkheid
van toepassing die in artikel 13 van het wetsvoorstel is voorzien. De in de
memorie van toelichting vermelde mogelijkheid voor onderwijsinstellingen en
ouderverenigingen om op te treden als boekverkoper en in die hoedanigheid
met uitgevers te onderhandelen over handelsmarges blijft uiteraard bestaan
en geldt voor alle boeken, inclusief schoolboeken. Muziekuitgaven vallen niet
onder de definitie van schoolboek. Op muziekuitgaven die in de genoemde onderwijssoorten
worden gebruikt, is de prijsbinding dus wel van toepassing.8. BoekenclubsHet wetsvoorstel maakt voor boekenclubs na een periode van vier maanden
uitzonderingen op de vaste boekenprijs mogelijk. Volgens de toelichting wordt,
gelet op het specifieke karakter van de boekenclub en het belang ervan voor
leesbevordering, voortzetting van de bijzondere behandeling ervan gerechtvaardigd
geacht.1 De veronderstelling is, dat via boekenclubs
het culturele doel, brede verspreiding en een groot titelaanbod, wordt gediend
met extra lage prijzen, in plaats van vaste hoge prijzen voor boeken die niet
via boekenclubs worden verspreid. Als lage prijzen voor boekenclubproducten
de leesbevordering dienen, geldt dat evenzeer voor boeken die niet in het
pakket van een club zitten. De Raad adviseert daarom de uitzondering voor
boekenclubs nader te motiveren, en daarbij ook in te gaan op de vraag, waarom
in het geval van boekenclubs een periode van vier maanden toereikend is voor
handhaving van de vaste boekenprijs, terwijl voor andere uitzonderingen een
periode van zes maanden wordt verlangd, zoals bij herziene uitgaven.8. Onder II 5. Betrokken groepen werd al gewezen
op het feit dat er een groep lezers is die binnen een beperkt assortiment
veel leest en leent en ook wel, maar beperkter, koopt. De boekenclubs richten
zich op dit segment in de markt. De boekenclubs bieden geen volledig vrije
keuze uit een assortiment dat alle leverbare boeken omvat, maar stellen zelf
een beperkt aanbod samen. Het is een ervaringsgegeven dat deze beperkingen
van de boekenclub in combinatie met de lagere koopprijs aantrekkelijk zijn
voor deze groep lezers wier boekenkeuze sterk genrebeperkt is, die zich daarin
ook graag laten voorsorteren en die geen behoefte hebben aan rondkijken en
een eigen keuze maken in een boekhandel. Dank zij het voorwerk dat de boekenclub
voor deze groep lezers verricht en dank zij de regelmatige aanvoer van boeken
als gevolg van de koopverplichting wordt door deze lezers meer en regelmatiger
gelezen en gekocht dan wanneer er geen boekenclub zou zijn. De boekenclub
richt zich daarmee op een marktsegment dat buiten het directe bereik van de
boekhandel ligt en draagt daarmee inderdaad bij aan leesbevordering voor deze
groep. De term «leesbevordering» moet hierbij niet te smal worden
opgevat: onder leesbevordering is in het overheidsbeleid steeds ook het bevorderen
van het kopen van boeken begrepen.De Raad adviseert tevens in te gaan op de vraag, waarom in het geval van
boekenclubs een periode van vier maanden toereikend is voor handhaving van
de vaste boekenprijs, terwijl voor andere uitzonderingen een periode van zes
maanden wordt verlangd, zoals bij herziene uitgaven. Omdat deze vraag van
de Raad een mogelijke interpretatie lijkt te bevatten die niet door de indieners
is beoogd, is zij aanleiding geweest om de formulering van de artikelen 9
en 11 nader te bezien op inconsistenties. Dat heeft voor artikel 9 geleid
tot een herziene formulering van de leden 2 en 4 en tot het schrappen van
lid 3 en voor artikel 11 tot het schrappen van de overeenkomstige toepassing
van de artikelen 5 en 7. De regeling rond de boekenclub luidt dan kort samengevat
aldus: uitgever of importeur kunnen op verzoek van een boekenclub een boekenclubprijs
vaststellen die lager is dan de reguliere vaste boekenprijs. De boekenclubprijs
mag niet eerder gelden dan vier maanden na het in het handelsverkeer komen
van het boek. Gedurende de eerste vier maanden geldt dus uitsluitend de reguliere
vaste boekenprijs. Bij opheffing van de boekenclubprijs vervalt het bijzondere
regime van de boekenclub en geldt voor het betreffende boek weer de reguliere
op grond van artikel 2 vastgestelde vaste boekenprijs. Opheffing van de reguliere
vaste boekenprijs houdt tevens opheffing van de boekenclubprijs in.V. Handhaving en sanctiestelling9. Zelfstandig bestuursorgaanHet College voor de vaste boekenprijs (hierna: het College), een zbo,
is een sectorspecifieke toezichthouder. Naar de mening van de Raad maakt de
toelichting onvoldoende duidelijk waarom bestaande (markt)toezichthouders
hun taak met betrekking tot de vaste boekenprijs niet zouden kunnen uitvoeren.
De Raad adviseert in de toelichting aandacht te schenken aan de mogelijkheid
een van de bestaande toezichthouders met het toezicht te belasten. Indien
een nieuw College nodig zou zijn, adviseert de Raad in de toelichting aandacht
te schenken aan de relatie tussen deze toezichthoudende taak en taken van
andere toezichthouders, in het bijzonder de Nma. Daarbij kan aandacht worden
geschonken aan het vereiste, dat toezichthoudende organen in staat moeten
zijn de verschillende belangen afstandelijk (onpartijdig) te beoordelen. Een
algemeen orgaan zal daar minder moeite mee hebben dan een sterk aan de branche
verwant orgaan. Een nieuw orgaan veroorzaakt voorts extra kosten.9. Ook de Raad voor Cultuur merkte in zijn advies (let.-20025166/4) van
12 mei 2003 op het oprichten van een nieuw zelfstandig bestuursorgaan
een zeer zwaar instrument te achten. De Raad voor Cultuur kon zich vinden
in het voorstel het toezicht onder te brengen bij een gespecialiseerd college,
maar hij achtte de voorgestelde zbo-constructie van het College, gezien het
bereik en de omvang van de taken, in organisatorische zin zwaar. De Raad voor
Cultuur gaf «er de voorkeur aan om middels wettelijke opdracht deze
toezichthoudende taak onder te brengen bij de koepelorganisatie van het boekenvak,
de KVB.».De indieners hebben zich naar aanleiding van de opmerkingen van zowel
de Raad van State als de Raad voor Cultuur intensief beraden op de vormgeving
van het toezicht. Zij hebben daarbij ook de voorgestelde wijziging van artikel
12 betrokken. Naar verwachting leidt deze ertoe dat het toezicht zich zal
beperken tot uitsluitend geconstateerde of gemelde mogelijke overtredingen
van de toekenning en toepassing van de vaste prijs.Van de bestaande wettelijk geregelde toezichthouders komt alleen de NMa
in beginsel in aanmerking voor de mogelijkheid van toezicht op de naleving
van de Wet op de vaste boekenprijs. De taakstelling van de andere toezichthouders
is daarvoor te specifiek en te zeer op andere terreinen georiënteerd.
Het zou de NMa echter in de positie brengen dat hij als de instantie die toezicht
moet houden op het naleven van de regels van de Mw, tevens toezicht zou moeten
houden op de naleving van een regeling die vanwege strijdigheid met de Mw
(zie ook III 6. Keuze voor publiekrechtelijke regeling) juist aan de Mw onttrokken
is. Vanwege de eigen regelgeving op het terrein van de vaste prijs en de specificiteit
van het boekenvak en de muziekbranche, zou de NMa zich dan toch genoodzaakt
zien specifieke deskundigheid op deze terreinen op te bouwen en naar alle
waarschijnlijkheid onder te brengen in een afzonderlijk onderdeel als Kamer
voor de vaste prijs. Ook daarmee zijn extra kosten gemoeid. Daar komt bij
dat de wet op de vaste boekenprijs naar het voorstel van de indieners een
cultuurpolitiek doel dient en niet een rechtstreeks economisch belang, en
dus in hun visie ressorteert onder de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
terwijl de NMa economisch georiënteerd is en ressorteert onder de Minister
van Economische Zaken.De suggestie van de Raad voor Cultuur om het toezicht onder te brengen
bij de KVB komt tegemoet aan het vereiste van de beschikbaarheid van deskundigheid.
Tevens wordt hiermee aangesloten bij de lijn van voortzetting voor zoveel
mogelijk van de huidige regeling in het Reglement Handelsverkeer, die ook
overigens aan het wetsvoorstel ten grondslag ligt. Gelet op het publiekrechtelijk
karakter dat het toezicht zal hebben onder de werking van een wettelijke regeling
op de vaste boekenprijs moeten echter ook bij onderbrenging bij de KVB afdoende
publiekrechtelijke garanties worden geschapen voor volstrekte
onafhankelijkheid van het toezicht. De hoeveelheid regelgeving die in dat
geval nodig is, is niet minder dan bij een afzonderlijk College. In beide
gevallen is immers sprake van een zelfstandig bestuursorgaan. Bij onderbrenging
bij of koppeling aan de KVB blijft echter het risico van ten minste een schijn
van ontbreken van onafhankelijkheid bestaan. De indieners menen dat daarmee
noch het belang van het toezicht noch dat van de KVB is gediend. Bovendien
geldt het toezicht niet alleen het boekenvak, maar ook de muziekbranche en
is voor het toezicht deskundigheid op dat terrein een even noodzakelijke voorwaarde.
Koppeling van het toezicht tevens aan de VMN, hetgeen dan voor de hand zou
liggen, zou de regeling extra gecompliceerd maken. De indieners blijven daarom
de voorkeur geven aan het voorgestelde College voor de vaste prijs voor boeken
en muziekuitgaven. Door de betrokkenen uit zowel het boekenvak als de muziekbranche
is gewezen op de noodzaak dat de leden van het College beschikken over actuele
kennis van de gang van zaken in het boekenvak, respectievelijk de muziekbranche
en dat het College zich bij zijn werkzaamheden onder meer door middel van
hoorzittingen en zonodig adviezen van de koepelorganisaties oriënteert
en informeert. De indieners kunnen dit onderschrijven. Voor de leden van het
College betekent dit dat zij geen deel behoren uit te maken van de betrokken
branche, maar dat het zeer aan te bevelen is dat zij er wel uit voort komen
en nog over recente ervaring beschikken. Voor de voorzitter geldt dit overigens
niet als vereiste.10. Taakomschrijving en voorzieningen zelfstandig bestuursorgaanDe taak van dit nieuwe zbo is niet in het initiatiefwetsvoorstel omschreven.
Ook komt het toezicht van de minister op het zbo in het voorstel niet volledig
aan de orde. De bevoegdheden van de minister zijn niet duidelijk omschreven.
Artikel 16 van het voorstel bepaalt weliswaar dat de leden voor de duur van
vijf jaar worden benoemd, maar er is niet bepaald dat dit geschiedt door (naar
wat de Raad aanneemt de bedoeling is) »de Minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen». Eenzelfde onduidelijkheid geldt voor de schorsing
en het ontslag. Andere bevoegdheden, die wel gebruikelijk zijn bij een zbo,
zijn niet toegekend aan de minister, zoals instemmingsrecht voor de begroting
en jaarrekening en een goedkeuringsvereiste van het bestuursreglement. Niet
geregeld is, hoe de minister wordt ingelicht door het zbo. Naar het oordeel
van de Raad zou het voorstel op deze punten kunnen worden aangevuld. Hij verwijst
naar de Aanwijzingen voor de regelgeving, in het bijzonder de aanwijzingen
124a tot en met 124c.11. De toelichting bij het voorstel vermeldt dat de minister bevoegd zou
zijn tot schorsing en vernietiging van besluiten van het College.1Deze bevoegdheid is echter niet in het voorstel voorzien.
De Raad merkt in dit verband op dat het hier gaat om een verstrekkende bevoegdheid,
waarbij de zelfstandigheid van het zbo in het geding is. Deze bevoegdheid
verdraagt zich slecht met de redengeving voor instelling van het zbo: het
inbrengen van deskundigheid. In dit verband adviseert de Raad een toelichting
te geven op de strekking van artikel 18, tweede lid.De Raad mist voorts een aantal voorzieningen in het wetsvoorstel: ontslag
op eigen verzoek van collegeleden, een taakverwaarlozingsregeling, een toestemmingsbevoegdheid
van de minister voor bepaalde civiele rechtshandelingen en een evaluatieplicht
(het evalueren van de doeltreffendheid en doelmatigheid van het zbo na vijf
jaar).Het verdient aanbeveling het wetsvoorstel op deze punten aan te passen,
dan wel in de toelichting aan te geven hoe dergelijke regelingen tot stand
zullen komen.10–11. De indieners hebben bij het opstellen van hun wetsvoorstel
aangenomen dat het bij de Eerste Kamer aanhangige wetsvoorstel Kaderwet zelfstandige
bestuursorganen eerder tot wet zou zijn verheven dan het door hen ingediende
wetsvoorstel. Naar aanleiding van de opmerkingen van de Raad zijn echter nu
de voorgestelde wijzigingen en aanvullingen opgenomen in het gewijzigd voorstel
van wet. Daarmee is aan de opmerkingen van de Raad tegemoetgekomen.12. Binnentreden woningArtikel 21, tweede lid, bepaalt dat de leden van het College bevoegd zijn
een woning binnen te treden zonder toestemming van de bewoner. Mede in het licht van artikel 12 van de Grondwet en artikel 8 van het Europees
verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
dient, in het kader van toezicht, de bevoegdheid tot het binnentreden in de
woning zonder toestemming van de bewoner slechts in uitzonderingsgevallen
te bestaan. Verwezen zij naar de wetsgeschiedenis van de Algemene wet op het
binnentreden. De Raad is van mening dat er geen bijzondere omstandigheden
zijn die het binnentreden van de woning rechtvaardigen en adviseert de bevoegdheid
te schrappen.12. Dit artikellid zag op de mogelijkheid dat een verkoper de verkoop
uitoefende in zijn privé-woning. De definitie van verkoper laat deze
mogelijkheid immers open. Gelet echter op de bezwaren tegen de bevoegdheid
tot binnentreden van een privé-woning zonder toestemming van de bewoner
hebben de indieners besloten deze bevoegdheid te schrappen. Zij gaan ervan
uit dat ook zonder deze bevoegdheid voldoende bewijsmateriaal verkregen kan
worden bij vermoedelijke overtredingen.13. BoeteDe artikelen 23 en 25 van het voorstel geven het College de bevoegdheid
tot het opleggen van een boete. De Raad merkt op dat een regeling die het
opleggen van een boete mogelijk maakt, dient te waarborgen dat dit zorgvuldig
zal geschieden. Met de – geschreven en ongeschreven – algemene
beginselen van behoorlijk bestuur kan niet worden volstaan.Het wetsvoorstel bevat enkele waarborgen: het bepaalt het maximum van
de op te leggen boete (90 000 respectievelijk 4 500 euro) en het
sluit boeteoplegging uit als de belanghebbende aannemelijk kan maken dat hem
van de overtreding geen verwijt kan worden gemaakt. Voorts schrijft artikel
23, tweede lid, van het wetsvoorstel voor dat het College rekening houdt met
de ernst en de duur van de overtreding. Artikel 26 verplicht ertoe dat de
boete wordt opgelegd bij beschikking en schrijft voor wat deze beschikking
dient te vermelden.Het wetsvoorstel voorziet echter niet in procedurele waarborgen als een
plicht tot het opmaken van een rapport van de overtreding, het recht op inzage
in het rapport door de overtreder, de mogelijkheid voor de overtreder zijn
zienswijze naar voren te brengen, het recht op een tolk en de beslistermijn
omtrent het opleggen van een bestuurlijke boete nadat het rapport is opgemaakt.
De Raad adviseert het wetsvoorstel aan te vullen met procedurele waarborgen
voor de boeteoplegging. Hij wijst daarbij op het voorontwerp van de vierde
tranche van de Algemene wet bestuursrecht.13. Aan de opmerkingen van de Raad is tegemoetgekomen. De voorgestelde
wijzigingen en aanvullingen zijn opgenomen in het gewijzigd voorstel van wet.14. Administratieve lastenDe Raad beveelt aan in de memorie van toelichting een paragraaf over de
administratieve lasten van het voorstel voor de boekenbranche op te nemen.14. De herziene memorie van toelichting bevat een paragraaf over de administratieve
lasten. In het verlengde daarvan is tevens ingegaan op het daaromtrent door
het Adviescollege toetsing administratieve lasten (ACTAL) uitgebrachte advies.VI. Europeesrechtelijke aspecten15. Nationale regeling versus EuropeseUit de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen
(HvJ EG) vloeit voort dat grensoverschrijdende brancheregelingen inzake vaste
boekenprijzen in strijd zijn met het kartelverbod van artikel 81 van het EG-Verdrag,
maar dat zuiver nationale brancheregelingen bij het ontbreken van Europese
regelingen zijn toegestaan.1 Datzelfde geldt
voor nationale wettelijke regelingen inzake vaste boekenprijzen, maar daarbij
dienen wél de regels van het vrije verkeer van goederen (artikel 28
van het EG-Verdrag) in acht te worden genomen (zaken Leclerc enÉchirolles).2 Voor zuiver binnenlandse situaties zijn er dus geen
knelpunten van Europeesrechtelijke aard. Het Gemeenschapsrecht staat het invoeren
of handhaven van dergelijke stelsels toe waar deze zien op volledig interne
situaties. De effectiviteit en handhaafbaarheid van een vaste boekenprijs wordt echter
in sterke mate beïnvloed door de mogelijkheden om deze ook bij de import
van Nederlandstalige boeken vanuit andere lidstaten van de Europese Unie (EU)
te handhaven. Het belang hiervan is toegenomen als gevolg van het wegnemen
van belemmeringen voor grensoverschrijdende economische activiteiten binnen
de EU, en als gevolg van het toenemen van de technische mogelijkheden.Vanwege de samenhang tussen de thema's die de Raad aan de orde stelt in
de punten 15–19 geven de indieners hun reactie op deze punten gebundeld
na punt 19.16. ImporteurHet wetsvoorstel regelt een vaste boekenprijs niet alleen voor in Nederland
uitgegeven boeken, maar ook voor de import van boeken. Van belang is de import
uit België, andere EU-leden en wereldwijd, zowel via boekhandels als
internetbestellingen. Wat de positie van de importeur betreft, bepaalt het
voorstel dat de importeur de vaste boekenprijs vaststelt. Het wetsvoorstel
knoopt voor door een buitenlandse uitgever gepubliceerde boeken aan bij de
door de uitgever vastgestelde of aanbevolen prijs. Die uitgever wordt de mogelijkheid
geboden om voor Nederland afzonderlijke prijzen vast te stellen. Indien daarvan
geen gebruik wordt gemaakt, geldt de in de desbetreffende lidstaat vastgestelde
of aanbevolen prijs. Indien ook die prijs niet kan worden vastgesteld, stelt
de importeur geen vaste boekenprijs vast. Onder het begrip importeur worden
ook parallelimporteurs begrepen. Ieder dient afzonderlijk de vaste boekenprijs
te bepalen. Indien de importeur kortingen heeft kunnen bedingen, kan de vast
te stellen boekenprijs dienovereenkomstig worden verlaagd (artikel 3 van het
voorstel).Deze regeling voor de invoer van boeken is in wezen dezelfde als die welke
in de hiervoor genoemde arresten van het HvJ EG in de zaken Leclerc en Échirolles
aan de orde was, en ten aanzien waarvan het HvJ EG oordeelde dat deze in strijd
was met het vrije verkeer van goederen.1 Uit
deze jurisprudentie vloeit voort dat ten aanzien van boeken die in een andere
lidstaat zijn uitgegeven een regeling die de importeur verplicht een vaste
boekenprijs vast te stellen verboden is, omdat hiermee een aparte regeling
voor de invoer wordt gecreëerd. De Raad merkt voorts op dat consumenten
boeken zelf via internetbedrijven uit de gehele wereld kunnen importeren en
dat een regeling voor import uit EU-leden niet sluitend kan zijn. De Raad
beveelt aan de voorgestelde regeling op dit punt opnieuw te bezien.17. WederinvoerTen aanzien van wederinvoer geldt op basis van de jurisprudentie van het
HvJ EG dat de vaste boekenprijs niet kan worden gehandhaafd, tenzij sprake
is van een u-bochtconstructie. De toelichting bij het wetsvoorstel merkt elke
vorm van wederinvoer aan als misbruik (ontduiking van de regels inzake de
vaste boekenprijs).2 De Raad merkt in dit verband
op dat het enkele feit dat Nederlandstalige boeken worden wederingevoerd,
niet automatisch betekent dat er sprake is van misbruik. Wederinvoer kan zowel
situaties van misbruik betreffen als situaties waarin geen sprake is van misbruik.
Uit de jurisprudentie van het HvJ EG komt naar voren dat antimisbruikregelingen
specifiek moeten worden toegesneden op de mogelijke situaties van misbruik
en niet algemeen van toepassing mogen zijn op alle grensoverschrijdende situaties.3 De Raad adviseert het voorstel op dit punt aan te passen.VII. Mededingingsrecht18. Uit de jurisprudentie van het HvJ EG volgt, dat grensoverschrijdende
brancheregelingen inzake vaste boekenprijzen in strijd zijn met het kartelverbod
van artikel 81 van het EG-Verdrag, maar dat zuiver nationale brancheregelingen
bij het ontbreken van Europese regelingen zijn toegestaan.4De toelichting bij het wetsvoorstel wijst erop dat de Commissie bij verschillende
gelegenheden haar standpunt inzake de vaste boekenprijs heeft vastgelegd.
De opvatting van de Commissie zou zijn dat nationale prijsbindingen aanvaardbaar
zijn, mits niet strijdig met overige bepalingen van het Gemeenschapsrecht.
De Commissie zou daarbij een voorkeur hebben laten blijken voor publiekrechtelijke
regelingen op wettelijke grondslag. De toelichting baseert zich
in dit verband op twee documenten uit de jaren tachtig.1 Recentere documenten waaruit dit of een ander standpunt zou blijken,
zijn niet beschikbaar.De toelichting verwijst daarnaast naar de verzoeken van het Europees Parlement
aan de Commissie om te komen met een voorstel voor vaste boekenprijzen.2 Hoewel zij op zichzelf niet onsympathiek lijkt te staan
tegenover de cultuurpolitieke doelstellingen van regelingen inzake vaste boekenprijzen,
heeft de Commissie geen voorstellen terzake ingediend of aangekondigd. Wegens
de zeer uiteenlopende posities die de lidstaten innemen bij dit onderwerp
(bijvoorbeeld kan worden gewezen op de positie van het Verenigd Koninkrijk)
is regelgeving op Europees niveau nog niet totstandgekomen en valt zulks ook
niet binnen afzienbare termijn te verwachten.19. Bij de invoering van de Mw is het stelsel van het Europese mededingingsrecht
als uitgangspunt gekozen. Aangezien, zoals hiervoor reeds is beschreven, grensoverschrijdende
brancheregelingen in strijd zijn met het Europese mededingingsrecht, stelt
de Raad vast dat een nationale brancheregeling inzake de vaste boekenprijs
weliswaar op grond van de jurisprudentie van het HvJ EG is toegestaan, maar
strijdig is met het door de Nederlandse wetgever uiteindelijk zelf gekozen
uitgangspunt dat in het Nederlandse mededingingsrecht het Europese mededingingsrecht
wordt gevolgd. Voorstellen van de Europese Commissie inzake de vaste boekenprijs,
zoals bijvoorbeeld een categorale vrijstelling van het kartelverbod die vervolgens
zou doorwerken in het Nederlandse recht, zijn, zoals ook hiervoor reeds aangegeven,
niet te verwachten.De enige oplossing is dan inderdaad, zoals de indieners van het wetsvoorstel
ook vermelden in de toelichting3, een wet waarin
wordt afgeweken van de Mw. Hierbij zullen naar de mening van de Raad de volgende
drie voorwaarden in acht genomen moeten worden. Ten eerste dient rekening
gehouden te worden met de hiervoor genoemde beperkingen die uit de regels
over het vrije verkeer voortvloeien. Dit betekent dat de wet uitsluitend betrekking
kan hebben op in Nederland uitgegeven boeken alsmede op gevallen waarin daadwerkelijk
sprake is van misbruik van invoer. Voorts betreft het wetsvoorstel een afwijking
van de algemene wet. Mede gelet op aanwijzing 49 van de Aanwijzingen voor
de regelgeving dient deze afwijking te worden gemotiveerd. Hierbij dient,
tenslotte, in het bijzonder aandacht te worden geschonken aan het uitdrukkelijke
doel van de Mw om het gehele economische verkeer te bestrijken en aan de redenen
waarom voor boeken, anders dan andere producten, van dit uitgangspunt moet
worden afgeweken.De Raad adviseert in de toelichting aandacht te besteden aan deze punten.15–19. In de punten 15 en 16 wijst de Raad op door de Europese Commissie
ingenomen standpunten en op de jurisprudentie van het HvJ EG inzake de vaste
boekenprijs, met name de arresten Leclerc en Échirolles. In punt 17
gaat de Raad in op het thema van de wederinvoer en onder punt 18 stipt de
Raad aan dat niet te verwachten is dat op afzienbare termijn regelgeving op
Europees niveau te verwachten is. Samenvattend stelt de Raad dan onder punt
19 vast dat als gevolg van de onderlinge samenhang van Europese jurisprudentie
inzake de vaste boekenprijs en het standpunt van de Nederlandse wetgever inzake
het uitgangspunt voor de Mw, een wet op de vaste boekenprijs waarin wordt
afgeweken van de Mw inderdaad de enige oplossing is voor de wens in Nederland
een vaste boekenprijs mogelijk te maken. Naar de mening van de Raad gelden
daarbij dan als voorwaarden dat de wet uitsluitend betrekking kan hebben op
in Nederland uitgegeven boeken alsmede op gevallen waarin daadwerkelijk sprake
is van misbruik van invoer. Voorts moet de afwijking van de algemene wet worden
gemotiveerd.Rekening houdend met de stand van zaken op Europees niveau beogen de indieners
een wettelijke regeling op de vaste boekenprijs tot stand te brengen die een
cultuurpolitiek doel dient en die uitsluitend territoriale werking heeft voor
het Nederlandse grondgebied. Zij verkeren daarbij in de gelukkige omstandigheid
dat wetgeving met dezelfde doelen en uitgangspunten tot stand is gekomen en
van kracht is in Frankrijk, Duitsland en Oostenrijk. Omdat de Commissie tegen
de wetgeving in deze andere Lidstaten van de Europese Unie niet is opgetreden
mag worden aangenomen dat wetgeving in Nederland, mits die op
dezelfde leest is geschoeid, niet op bezwaren zal stuiten bij de Commissie.Uit een analyse van de Franse, Duitse en Oostenrijkse wetgeving kan ten
aanzien van de door de Raad gestelde voorwaarden het volgende worden afgeleid.In geen van deze wetten is de beperking opgenomen dat de wet alleen betrekking
zou mogen hebben op in het betreffende land uitgegeven boeken en muziekuitgaven.
Het gaat steeds om de verkoop binnen het betrokken land, een verkoop die betrekking
kan hebben op in het land zelf uitgegeven boeken en muziekuitgaven, maar ook
op uitgaven die uit andere landen zijn geïmporteerd, voor zover ze worden
verkocht binnen de territoria van respectievelijk Frankrijk, Duitsland of
Oostenrijk. Frankrijk stelt geen taalcriterium, de Oostenrijkse regeling heeft
alleen betrekking op Duitstalige boeken, de Duitse wet geldt ook voor niet-Duitstalige
boeken, wanneer die in overwegende mate voor afzet op de Duitse markt zijn
bedoeld.Toegepast op het voorliggende wetsvoorstel betekent dit: het wetsvoorstel
is van toepassing op de verkoop binnen Nederland van Nederlands- en Friestalige
boeken, ongeacht waar zij zijn uitgegeven, en niet op boeken in vreemde talen.Bij import van boeken en muziekuitgaven stellen de Franse, Duitse en Oostenrijkse
wetten alle dezelfde regels: de importeur is verplicht een vaste prijs te
bepalen voor verkoop op de binnenlandse markt. Uiteraard geldt dit alleen
voor boeken en muziekuitgaven waarop de nationale regeling voor de vaste prijs
betrekking heeft. De door de importeur te bepalen vaste prijs bij import mag
in geen geval lager zijn dan de prijs die de buitenlandse uitgever zelf voor
het importerende land heeft vastgesteld of, bij het ontbreken daarvan, dan
de prijs die de uitgever als vaste prijs of adviesprijs heeft vastgesteld
voor zijn eigen land. De indieners zijn van mening dat de arresten Leclerc
en Échirolles in geen geval een verbod op prijsbinding van geïmporteerde
boeken inhouden, maar prijsbinding bij (re-)import toestaan, mits aan twee
voorwaarden is voldaan: de importeur mag behaalde prijsvoordelen doorberekenen
en in het geval van re-import moet sprake zijn van een U-bochtconstructie.
Het wetsvoorstel voldoet hieraan en is daarmee in overeenstemming met de jurisprudentie
van het HvJ EG.Bij import uit een EER-staat mogen prijsvoordelen die de importeur heeft
weten te behalen, worden doorberekend in de importprijs. In dat geval is een
verhoudingsgewijs lagere prijs dan die in het land van oorsprong, wel toegestaan.
Het is mogelijk dat meer dan één importeur dezelfde boektitel
of dezelfde muziekuitgave importeert. Op grond van het wetsvoorstel dient
ieder van deze importeurs zelfstandig een vaste prijs voor de geïmporteerde
titel vast te stellen en op de voorgeschreven wijze bekend te maken. Voor
een geïmporteerde titel kunnen derhalve verschillende vaste prijzen bestaan.
In veel gevallen zal het gaan om één of enkele exemplaren van
een uitgave, vaak door een boekverkoper of muziekhandelaar op bestelling van
een eindafnemer. De indieners menen dat in deze gevallen de zelfimporterende
verkoper niet de verplichting opgelegd dient te krijgen om de vaste prijs
op de voorgeschreven wijze landelijk bekend te maken, omdat in deze gevallen
geen sprake is van landelijke verspreiding en verkoop. Daarom hebben de indieners
aan artikel 3 een vorm van bagatelregeling toegevoegd, waarbij degene die
ten hoogste vijf exemplaren van een titel per keer importeert, niet verplicht
is de vaste prijs op de voorgeschreven wijze bekend te maken. Er geldt dus
wel een verplichting tot vaststelling van een vaste prijs en tot toepassing
daarvan door de verkoper en uiteraard zijn ook de onderdelen van artikel 3
die op de wijze van prijsvaststelling betrekking hebben, op deze kleinschalige
importen van toepassing. Het landelijk via het College bekendheid geven aan
de vaste prijs kan echter achterwege blijven.Het gewijzigde wetsvoorstel is aangevuld met een artikel dat het gebruik
maken van zogenaamde U-bochtconstructies verbiedt. De Raad merkt voorts op
dat consumenten boeken zelf via internetbedrijven uit de gehele wereld kunnen
importeren en dat een regeling voor import uit EU-leden niet sluitend kan
zijn. Eindafnemers zijn inderdaad vrij om bij niet in Nederland gevestigde
en niet in Nederland als verkoper optredende internetbedrijven boeken of muziekuitgaven
te kopen en als privé-persoon te importeren. Het wetsvoorstel strekt
zich niet uit tot dit type handeling. Zodra echter iemand de bij de bedoelde
internetbedrijven gekochte boeken of muziekuitgaven in Nederland gaat verkopen
anders dan als antiquarische of beschadigde exemplaren, treedthij
op als importeur en zijn de desbetreffende bepalingen van het wetsvoorstel
met inbegrip van het zogenaamde U-bochtartikel wel van toepassing.Waar het ingediende wetsvoorstel ten onrechte sprak van «gelijk
aan danwel niet lager dan «, is in het herziene wetsvoorstel alleen
nog sprake van «niet lager dan».20. Voor redactionele kanttekeningen verwijst het college naar de bij
het advies behorende bijlage.De Vice-President van de Raad van State,H.D. Tjeenk WillinkDe redactionele kanttekening van de Raad met betrekking tot artikel 8
is niet overgenomen. De bedoelde definities gelden alleen voor de paragraaf
over de boekenclub. De boekenclub is begrepen onder de definitie van «verkoper»
in artikel 1 en valt daarmee onder alle bepalingen met betrekking tot het
toezicht. De tweede redactionele kanttekening is in het gewijzigde wetsvoorstel
verwerkt.DittrichHalsemaVan Nieuwenhoven Bijlage bij het advies van de Raad van State van 19 mei 2003,
no.W05.02.0484/III, met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging
geeft.– De definitie van «vaste boekenclub» in artikel 8 niet
beperken tot paragraaf 4 van hoofdstuk 2 van het voorstel.– In artikel 22, eerste lid, onder a, het woord «bestuurlijke»
laten vervallen.XNoot1Advies van de Raad voor Cultuur van 11 december 2002, (let-2002,4460/3)
bladzijden 1–2.XNoot2Advies van de Raad voor Cultuur van 12 mei 2003, (let-2002, 5766/4)
bladzijde 15.XNoot3Deze alternatieven zijn: geen interventie, subsidie aan de boekhandel
en een afgebakende vaste boekenprijs.XNoot4Kamerstukken II 2002/03, 28 652, nr. 3, blz. 1 en 2.XNoot5CPB-SCP-rapport, Boek en Markt, Den Haag 2002, bladzijden 3–4.XNoot1Kamerstukken II 2002/03, 28 652, nr. 3, blz. 4.XNoot1CPB-SCP-rapport, Den Haag 2002, bladzijden 102, 129.XNoot2CPB-SCP-rapport, Den Haag 2002, bladzijden 133–156.XNoot1Kamerstukken II 2002/03, 28 652, nr.3, blz. 11.AR.XNoot2Zie ook CPB-SCP-rapport, Den Haag 2002, bladzijde 103.XNoot1Verwezen wordt ook naar punt 19 van dit advies.XNoot1CPB-SCP-rapport, Den Haag 2002, bladzijden 110 en 167.XNoot2SEO, De vaste boekenprijs voor schoolboeken in het voortgezet onderwijs,
Amsterdam, september 2001.XNoot3Kamerstukken II 2001/02, 28 000, VIII, nr. 27.XNoot1Kamerstukken II 2002/03, 28 652, nr. 3, blz. 11.XNoot1Kamerstukken II 2002/03, 28 652, nr. 3, blz. 15.XNoot1Zaken 43 en 63/82, VBVB en VBBB, Jurispr. 1984, bladzijde 19.XNoot2Zaak 229/83, Leclerc, Jurispr. 1985, bladzijde 1; nogmaals bevestigd in
zaak C-9/99 Échirolles, Jurispr. 2000, bladzijde I-8207.XNoot1Zaak 229/83, Leclerc, Jurispr. 1985, bladzijde 1; C-9/99 Échirolles,
Jurispr. 2000, bladzijde I-8207.XNoot2Kamerstukken II 2002/03, 28 652, nr. 3, blz. 8.XNoot3Zie bijvoorbeeld zaken C-324/00, Lankhorst-Hohorst, arrest van 12 december
2002, n.n.g.; C-246/96, ICI, Jurispr. 1998, bladzijde I-4695.XNoot4Zaken 43 en 63/82, VBVB en VBBB, Jurispr. 1984, bladzijde 19.XNoot1COM(1985)258 en COM(1989)258.XNoot2Resolutie van het Europees Parlement, 2001/2061(INI).XNoot3Kamerstukken II 2002/03, 28 652, nr. 3, blz. 3. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28652-7.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl