Assemblee van de West-Europese Unie; Verslag (nader, tweede nader etc.); Verslag van de 57ste plenaire zitting van de Europese Assemblee voor veiligheid en Defensie (Assemblee van de West-Europese Unie)
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag (nader, tweede nader etc.)
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Staten-Generaal
 1/2
 Vergaderjaar 2009-2010 I
 
 
 
 KST139458
 2009-2010
 I
 
 17 257
 Europese Assemblee voor Veiligheid en Defensie (Assemblee van de West-Europese
Unie)
 
 
 
 
 Nr. 
 49
 VERSLAG VAN DE 57STE PLENAIRE ZITTING VAN DE EUROPESE ASSEMBLEE VOOR
VEILIGHEID EN DEFENSIE (ASSEMBLEE VAN DE WEST-EUROPESE UNIE)
 Vastgesteld 23 december 2009
 Inleiding
 De Europese Assemblee voor Veiligheid en Defensie (voorheen de Assemblee
van de West-Europese Unie) heeft van 1 tot en met 3 december 2009 in
Parijs haar 57ste plenaire vergadering gehouden. Er namen 97 parlementariërs
uit 24 EU-lidstaten deel aan deze vergadering. Daarnaast namen er 18 parlementariërs
deel uit de NAVO-landen Kroatië, Noorwegen en Turkije, evenals 11 parlementariërs
uit 6 landen die als partner aan de Assemblee verbonden zijn (Macedonië,
Rusland, Servië, Oekraïne, Georgië, Montenegro). De Staten-Generaal
werden vertegenwoordigd door het Tweede-Kamerlid Aasted-Madsen-van Stiphout
(CDA).
 
 Tijdens deze zitting is het Tweede-Kamerlid Blom (PvdA) herkozen als vice-president
van de Assemblee voor een termijn van een jaar. Het lid Aasted-Madsen heeft
namens de Defensiecommissie, die haar in juni 2009 tot rapporteur had benoemd,
een rapport met bijbehorende aanbeveling gepresenteerd over European Union support for UN peacekeeping operations. Voorts is
er door verschillende sprekers aandacht besteed aan de toekomst van het Europese
Veiligheids- en Defensiebeleid en meer in het bijzonder van de Assemblee,
nu het Verdrag van Lissabon in werking is getreden.
 
 De volgende rapporten zijn tijdens de zitting besproken, gevolgd door
een stemming over bijbehorende aanbevelingen:
 1. Towards a new security architecture for Europe? – reply tot the
annual report of the Council, doc. C/2053 (Politieke Commissie)
 2. European Security and the Middle East, doc. C/2060 (Politieke Commissie)
 3. Current developments in nuclear non-proliferation and disarmament,
doc. C/2052 (Politieke Commissie)
 4. EU and WEU Council information on European security and defence policy,
doc. C/2059 (Politieke Commissie)
 5. European maritime surveillance, doc. C/2051 (Defensiecommissie)
 6. The war in Afghanistan: implications for the region, doc. C/2050 (Defensiecommissie)
 7. European Union support for UN peacekeeping operations – reply
to the annual report of the Council, doc. C/2049 (Defensiecommissie)
 8. Strengthening the European Defence Technological and Industrial Base
(EDTIB) – reply to the annual report of the Council, doc. C/2048 (Technologie
en Ruimtevaart Commissie)
 9. Models and structures of interparliamentary cooperation, doc. C/2055
(Commissie voor Parlementaire en Publieke Relaties)
 10. European security and enlargement: shifts in public opinion, doc.
C/2054 (Commissie voor Parlementaire en Publieke Relaties)
 
 Tot slot heeft de Assemblee haar jaarrekening voor 2008 goedgekeurd en
een budget voor 2010 aangenomen.
 
 De aangenomen rapporten en aanbevelingen zijn integraal terug te vinden
op de website: http://www.assembly-weu.org/en/documents/sessions_ordinaires/r
pt/rpt.php?annee=2009 Hieronder volgt per commissie een samenvatting van de
betreffende rapporten en aanbevelingen.
 Politieke commissie
 – Towards a new security architecture for Europe? –
reply tot the annual report of the Council (rapporteurs: Arcadio
Díaz Tejera, Spanje, Gerd Höfer, Duitsland): De rapporteurs hadden
zich gebogen over de internationale politieke situatie die is ontstaan als
gevolg van het voorstel dat de Russische president Medvedev in juni 2008 heeft
gedaan voor een nieuwe Europese veiligheidsarchitectuur. Rusland beschouwt
de huidige internationaal politieke constellatie als «West-centrisch»
en te veel gebaseerd op de NAVO, waardoor Rusland en andere landen buitengesloten
worden. Dit systeem is volgens de Russen niet in staat gebleken effectief
op crises te reageren. Een nieuw juridisch verdrag zou, volgens president
Medvedev, niet alleen door alle OVSE-staten getekend moeten worden, maar ook
door internationale organisaties als de NAVO, de CSTO en de OVSE zelf. De
rapporteurs plaatsten dit initiatief in de context van de hervormingen die
de Russische president in eigen land probeert door te voeren. Binnenlandse
hervorming is feitelijk een voorwaarde voor een succesvolle herziening van
het Euro-Atlantische veiligheidssysteem. Uiteindelijk, zo zeiden de rapporteurs,
komt het erop neer dat er voldoende vertrouwen bestaat om Rusland te beschouwen
als een lid van de Euro-Atlantische familie van democratieën, met een
daadwerkelijk belang bij een actief management van de gezamenlijke veiligheidsbelangen.
Het merendeel van de OVSE-lidstaten voelt er weinig voor nieuwe instituties
op te richten of een nieuw verdrag over Europese veiligheid af te sluiten.
Er bestaat wel consensus over de noodzaak om het functioneren van de bestaande
structuren te verbeteren, zodat de veiligheid van alle landen gelijkwaardig
is. Daarvoor is het nodig dat alle partners dezelfde waarden delen, zo luidt
de algemene opvatting. In juni 2009 heeft de OVSE het «Corfu proces»
gelanceerd, waarmee een gestructureerde dialoog in het leven is geroepen om
vertrouwen tussen de deelnemende landen te herstellen, om na te gaan waar
aanpassing en hervorming van de bestaande mechanismen en verplichtingen nodig
is, om nieuwe voorstellen te ontwikkelen voor conflictpreventie enmanagement
en om nieuwe bedreigingen voor de Euro-Atlantische veiligheid te identificeren.
De rapporteurs concludeerden dat het nodig is om op middenlange en lange termijn
bredere concepten voor veiligheidssamenwerking te ontwikkelen, maar het zou
volgens hen nog belangrijker zijn om op korte termijn de praktische samenwerking
met Rusland te verdiepen, waarbij de zogenaamde «frozen conflicts»
als prioriteit moeten worden bestempeld.
 
 – European Security and the Middle East(rapporteur:
Josette Durrieu, Frankrijk): De focus van dit rapport lag op het Arabisch-Israëlische
conflict. In de commissie had een stevige discussie plaatsgevonden over de
ontwerp-resolutie, waarbij meerdere leden van de Britse delegatie van oordeel
waren dat deze te zwaar zou oordelen over Israël en juist de verantwoordelijkheden
van de Palestijnen en de Arabische buurlanden te licht zou opvatten. Zij slaagden
erin de resolutie op meerdere punten te amenderen, bijvoorbeeld inzake de
Israëlische nederzettingenpolitiek en het recht op terugkeer van Palestijnse
vluchtelingen naar Israël, waardoor deze in hun ogen een evenwichtiger
karakter kreeg. Er wordt weinig voortgang gemaakt in het Midden-Oosten Vredesproces,
zo constateerde de rapporteur. Als oorzaken noemde zij de Palestijnse verdeeldheid
tussen Hamas en Fatah, de Israëlische invasie van Gaza en de formatie
van een rechts kabinet in Israël. Hoewel internationaal een tweestatenoplossing
als de enige realistische uitweg uit het Israëlisch-Palestijnse conflict
wordt gezien, lijkt de kans hierop verder weg dan ooit. Een assertieve en
eensgezinde opstelling van de Arabische staten is van belang om het proces
vlot te trekken, maar zij lijken hier niet in te slagen. De verkiezing van
Barack Obama tot president van de Verenigde Staten leek een nieuwe stimulans
aan het vredesproces te geven, maar een recente Amerikaanse strategiewijziging
heeft de hoop op een doorbraak doen verdampen, zo stelde mevrouw Durrieu.
Ook de EU heeft geen coherent beleid ten aanzien van het Midden-Oosten. Merkwaardig
genoeg draagt de EU financieel veel bij aan de reconstructie van het gebied,
maar vertaalt dit zich niet in politiek gewicht. Deze situatie vond de rapporteur
onhoudbaar. Vrede in het Midden-Oosten moet door een beslissing van buiten
de regio worden bewerkstelligd, zo zei zij. Het is in het belang van Europa
om hierbij snel tot actie over te gaan, was haar conclusie.
 
 – Current developments in nuclear non-proliferation
and disarmament (rapporteur: Michael Hancock, Verenigd Koninkrijk): De
heer Hancock onderzocht in zijn rapport de stand van zaken met betrekking
tot het Strategic Arms Reduction Treaty (START), het Nuclear Non-Proliferation
Treaty (NPT), het Comprehensive Nuclear Test Ban Treaty (CTBT) and het Fissile
Material Cut-Off Treaty (FMCT). Hij benadrukte het belang van een akkoord
tussen de VS en Rusland over vermindering van het kernarsenaal voor het aflopen
van START I in december 2009. Ook bepleitte hij een constructieve opstelling
van de EU in de NPT Review Conference die voor mei 2010 is voorzien. Toerusting
van het IAEA met meer middelen en autoriteit waren volgens hem noodzakelijk
om tot een effectieve non-proliferatiestrategie te komen. Hij belichtte speciaal
de situatie rond de nucleaire programma’s van Iran en Noord-Korea. Beide
landen koersten volgens hem tussen samenwerking en bedrog. In 2009 hebben
beide landen bijvoorbeeld een groot aantal korte en middenlange afstandsraketten getest, maar Iran heeft recent het IAEA ook toegelaten op een nucleaire
verwerkingsplek in Qom, terwijl Noord-Korea zich weer positief uitlaat over
de gesprekken van de zes partijen. Iran heeft daarom het aanbod gekregen om
uranium voor medische doeleinden in het buitenland te laten verrijken en de
VS leken bereid een speciaal gezant naar Pyongyang te sturen. De heer Hancock
riep op de dialoog met beide landen te verdiepen om de dreiging van nucleaire
wapens te verminderen, zonder daarmee het recht van deze landen te ondermijnen
om nucleaire energie voor vreedzame doeleinden te gebruiken. Hij gaf aan veel
vertrouwen te hebben in diplomatie, maar erkende tevens dat een striktere
houding en sancties van de internationale gemeenschap nodig kunnen zijn als
Iran en Noord-Korea zich toch weer afwenden van samenwerking en onderhandelen.
Tot slot wees de rapporteur op het gevaar van regionale instabiliteit voor
de nucleaire installaties van Pakistan. De EU zou meer druk moeten uitoefenen
op de Pakistaanse regering om door middel van sociaal-economisch ontwikkelingsbeleid
de oorzaken van terrorisme te bestrijden. Tegelijkertijd zou de EU de pogingen
van de Pakistaanse regering moeten steunen om de Taliban te bevechten en haar
nucleaire arsenaal veilig te stellen.
 
 – EU and WEU Council information on European
security and defence policy (rapporteurs: Michael Hancock, Verenigd
Koninkrijk, Giacomo Santini, Italië): De EU en de WEU Raad van Ministers
publiceren jaarlijks enkele documenten om nationale delegaties, parlementariërs
en het brede publiek te informeren over ontwikkelingen in het Europese buitenlands,
veiligheids- en defensiebeleid. De belangrijkste publicaties van de EU zijn
het «Presidency report on ESDP» en het «Council document
on the main aspects and basic choices of the Common Foreign and Security Policy
(CFSP)». Het gewijzigde Verdrag van Brussel verplicht de WEU Raad om
de Europese Assemblee voor Veiligheid en Defensie jaarlijks te rapporteren
over zijn activiteiten. De rapporteurs betoogden dat, sinds de overdracht
van de crisismanagementfuncties van de WEU naar de EU, deze jaarlijkse rapportages
van de WEU Raad veel aan belang hebben ingeboet, vooral als gevolg van een
gebrek aan inhoud. Voorts wezen de rapporteurs erop dat, hoewel deze documenten
alle bedoeld zijn om parlementariërs te informeren, deze niet zowel naar
het Europees Parlement, als de Assemblee en de nationale parlementen worden
gestuurd. Elk document wordt slechts in één van deze parlementaire
lichamen behandeld. De rapporteurs wezen op de paradox die hierdoor is ontstaan,
namelijk dat het Europees Parlement een volledig rapport ontvangt over het
Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid (GBVB) en het Europees
Veiligheids- en Defensiebeleid (EVDB), ook al heeft het weinig invloed op
de besluitvorming van de lidstaten op dit puur intergouvernementele terrein,
terwijl de Assemblee, bestaande uit leden die in hun nationale parlementen
besluiten over de uitzending van civiel en militair personeel, wapenprogramma’s
en de financiering van veiligheidsonderzoeken, slechts een document ontvangt
van weinig praktische en politieke waarde. Nationale parlementen ontvangen
zelfs helemaal geen rapportage. De rapporteurs gaven in hun presentatie een
kritische analyse van de rapporten van de EU en de WEU Raad, evenals van de
antwoorden van de Raad op de aanbevelingen van de Assemblee. Zij hoopten met
dit initiatief bij te dragen aan de transparantie en het bewustzijn van het
EVDB ten behoeve van parlementariërs en het brede publiek in de hoop
dat de publieke opinie ervan kan worden overtuigd dat het de moeite waard
is om te blijven investeren in dit aspect van de Europese veiligheid.
 Defensiecommissie
 – European maritime surveillance (rapporteurs:
Kurt Bodewig, Duitsland, Tarmo Kuts, Estland, Konstantinos Vrettos, Griekenland):
De rapporteurs wezen erop dat 90% van de buitenlandse handel van de
EU via water plaatsvindt. Maar liefst 40% van het Europese bruto nationaal
product komt voor rekening van de kustregio’s van de EU. De maritieme
grenzen van Europa zijn daarmee, vanuit het oogpunt van veiligheid, in feite
strategische zones. Recent is duidelijk geworden, aldus de rapporteurs, dat
de maritieme toegangswegen tot Europa aan verschillende bedreigingen blootstaan,
zoals smokkel (drugs, wapens), illegale immigratie, terrorisme en vervuiling.
Het belang van surveillance is dan ook toegenomen, zo meenden zij. Ook piraterij
bedreigt de Europese handel, waardoor het noodzakelijk is om anti-piraterijsystemen
op te zetten, soms op aanzienlijke afstand van de Europese Unie. Er zijn drie
instellingen van de EU die als taak hebben om de acties van de nationale overheden
op dit terrein te ondersteunen en te coördineren: de European Maritime
Safety Agency, Frontex en de European Defence Agency. Daarnaast probeert de
EU ook civiele en militaire samenwerking te bevorderen. Het gaat er daarbij
vooral om bestaande middelen en informatie samen te brengen, niet om een nieuw
instituut op te richten, zo beklemtoonden de rapporteurs. Het doel is niet
om één groot Europees systeem in het leven te roepen, maar om
gelijksoortige systemen in de maritieme zones van de Europese staten te organiseren.
In hun aanbeveling adviseerden zij om de pogingen van de Europese Commissie,
haar agentschappen en de Raad te steunen om surveillanceoperaties te coördineren
in de maritieme aanvaarroutes en in antipiraterijoperaties. Ook adviseerden
zij om de samenwerking te bevorderen met landen aan de Zuidkust van de Middellandse
Zee en aan de Atlantische kust van Afrika om effectief alle vormen van smokkel
te bestrijden, in het bijzonder drugssmokkel en illegale immigratie. De maritieme
antipiraterijoperaties in de Golf van Aden en voor de kust van Somalië
zouden moeten worden voortgezet, zo meenden zij. Daarnaast spraken zij hun
steun uit voor het initiatief van de Politieke en Veiligheidscommissie van
de EU en de Europese Commissie om kustwachten en juridische ondersteuning
te trainen in de regio van Yemen, Djibouti, Somalië, Kenya en de Seychellen,
evenals voor het verzoeningsproces in Somalië om «rule of law»
in dit land terug te brengen.
 
 – The war in Afghanistan: implications for the
region(rapporteurs: Françoise Hostalier, Frankrijk, Jean-Pierre
Kucheida, Frankrijk, Mehmet Tekelioglu, Turkije): In juni had de Defensiecommissie
onderzocht welke strategie Europa zou moeten hanteren in Afghanistan. Nu analyseerden
de rapporteurs de regionale implicaties van de oorlog in dit land. De regionale
dimensie van het conflict groeit met de dag, zo was hun stelling. De oorlog
raakt ontwikkelingen in Pakistan, Centraal-Azië, de Kaukasus en Iran.
Daarnaast zijn er verschillende vormen van betrokkenheid en rivaliteit van
grootmachten als de Verenigde Staten, China, Rusland en India en beïnvloedt
de oorlog grote internationale problemen als de smokkel van drugs en wapens.
Het Afghaanse volk bevindt zich in het epicentrum van al deze problemen, waarvan
het zelf vooral ook slachtoffer is. De internationale gemeenschap erkent de
strategische fouten die sinds het begin van de oorlog zijn gemaakt, zo constateerden
de rapporteurs, en stelt in een brede benadering sociaal-economische ontwikkeling
nu gelijk aan veiligheid en vrede. De rapporteurs verwachtten op middellange
termijn positieve resultaten van een grotere Amerikaanse en Europese militaire
presentie in het land en van een militair-civiel trainingscorps dat de Afghanen
ook daadwerkelijk eigenaar van de institutionele en economische structuren in hun land moet maken. De tegenstanders van de vrede weten daarbij
dat zij de tijd aan hun zijde hebben, zo stelden de rapporteurs; het Afghaanse
volk is moe en ongeduldig, terwijl de publieke opinie in de Westerse landen
zich tegen de militaire inspanningen begint te keren. Het conflict in Afghanistan
heeft dus wereldwijde repercussies en het ziet ernaar uit dat het land nog
jarenlang een centrum van geopolitieke en geostrategische onrust zal blijven,
waar strategieën en allianties continu veranderen, al naar gelang de
omstandigheden. Terwijl het conflict al duizenden levens en honderden miljarden
euro’s heeft gekost, lijkt het dagelijks leven van de burgerbevolking
niet te verbeteren. Klimaatverandering en de economische crisis verergeren
de situatie en vergroten het risico op een oncontroleerbare machtsverschuiving.
Niettemin concludeerden de rapporteurs dat, hoewel de uitkomst van de oorlog
onzeker is, Europa een belangrijke rol in deze regio heeft te spelen. De veiligheid
van Europa hangt niet alleen af van ontwikkelingen in Afghanistan, zo besloten
zij, maar van de situatie in deze hele regio.
   In de op deze presentatie volgende discussie voerde het lid Aasted-Madsen het woord namens de Federated Group of Christian Democrats and European Democrats. Zij
herinnerde daarbij aan de pittige discussie die eerder in commissieverband
over dit rapport had plaatsgevonden en complimenteerde de rapporteurs met
de wijze waarop zij de uiteenlopende meningen over de oorlog in Afghanistan
in het rapport hadden verwerkt. Consensus bestond er in ieder geval over de
opvatting dat er geen puur militaire oplossing voor Afghanistan is, zo zei
zij. Nederland heeft altijd gepleit voor een brede («3-d») benadering,
waarbij het ontwikkelingsgeld wordt ingezet, waar de militairen zijn. Mevrouw
Aasted deed verslag van het gesprek dat zij in oktober tijdens de Algemene
Vergadering van de Verenigde Naties had gevoerd met de Afghaanse ambassadeur
bij de VN. Hij had Nederland gesmeekt om in zijn land te blijven. Als wij
daar nu weggaan, zo vroeg mevrouw Aasted, wat is dan de zin geweest van het
grootste offer dat veel militairen daar gebracht hebben? Op civiel-militair
gebied is er de afgelopen jaren veel goed werk verricht in Afghanistan, zo
meende zij. Maar misschien heeft Europa de lat te hoog gelegd door het afgelopen
najaar perfecte democratische verkiezingen te eisen. Tot slot hechtte mevrouw
Aasted eraan het standpunt toe te lichten dat de Nederlandse Tweede Kamer
onlangs had ingenomen inzake de toekomstige Nederlandse betrokkenheid bij
Afghanistan. Een meerderheid van de Kamer heeft weliswaar gezegd de huidige
missie volgend jaar niet te willen verlengen, maar de reden daarvoor was niet
dat men geen vertrouwen meer had in de missie zelf. Het betrof geen principieel
nee, aldus mevrouw Aasted. Een meerderheid van de Kamer meent dat het Nederlandse
leger voorlopig voldoende heeft gedaan en het maximum van zijn draagkracht
heeft bereikt. Dat neemt niet weg dat, als er een nieuw verzoek van de VN
of de NAVO zou komen, Nederland zo’n verzoek op eigen merites zou beoordelen.
 
 – European Union support for UN peacekeeping
operations – reply to the annual report of the Council (rapporteurs: Ine Aasted-Madsen, Nederland, René Rouquet, Frankrijk):
Sinds de jaren negentig is het aantal vredesmissies van de VN aanzienlijk
toegenomen. De VN maakt daarbij in toenemende mate gebruik van «regionale
arrangementen», op basis van hoofdstuk VIII van het Handvest van de
Verenigde Naties. De EU is zo’n regionaal arrangement en heeft in totaal
al zes militaire missies onder VN-mandaat uitgezonden. Dit waren overbruggingsmissies
of missies waarbij de EU de missie overnam van de VN of andere internationale
partners. De rapporteurs concentreerden zich in hun bijdrage op twee grote
EVDB-missies: EUFOR Tsjaad en EUFOR Althea. In Tsjaad hebben troepen
van de EU na een verblijf van precies een jaar op 15 maart 2009 de missie
overgedragen aan de VN-macht MINURCAT II. In een vijandige omgeving was dit
een missie met een hoog risico en dus een echte test voor het EVDB, zo stelden
de rapporteurs. Het hoofddoel was het veiligstellen van de levering van humanitaire
hulp aan vluchtelingenkampen en in deze missie is EUFOR Tsjaad goed geslaagd,
was hun opvatting. Zij spraken de hoop uit dat MINURCAT II zou kunnen voortbouwen
op dit succes en zou kunnen leren van de lessen die de EUFOR-missie had getrokken.
Bosnië-Herzegowina is het land waar de grootste variëteit aan EVDB-instrumenten
wordt ingezet. De EU doet haar best deze verschillende missies goed te coördineren,
maar de politieke situatie in het land blijft uitermate gespannen. Veel internationale
actoren hebben aangegeven het kantoor van de Hoge Vertegenwoordiger graag
te willen sluiten en zijn bevoegdheden over te dragen aan de Bosnische autoriteiten.
Die slagen er echter niet in aan de daarvoor gestelde voorwaarden te voldoen.
Het mandaat voor EUFOR Althea is dan ook verlengd tot het einde van 2010.
Tijdens een werkbezoek van de rapporteurs aan Bosnië had de EUFOR-commandant
ter plaatse laten weten dat hij de voorkeur had voor een tweejarig mandaat,
aan het einde waarvan zijn troepenaantal tot 200 zou zijn teruggebracht. Hoofdtaak
van EUFOR Althea in deze periode zou moeten zijn het trainen en adviseren
van een gendarmeriemacht.
   Het lid Aasted-Madsen voegde hier enkele
observaties aan toe, die haar zorgen baarden voor de toekomst van het land.
In een gesprek met de Bosnische Permanente Vertegenwoordiger bij de VN was
haar duidelijk geworden dat de aanwezigheid van de Hoge Vertegenwoordiger
in Bosnië veel lokale politici in staat stelt voor hun eigen, nauwe belangen
te blijven werken, zonder gedwongen te worden tot samenwerking. Ook was haar
tijdens het werkbezoek aan Bosnië gebleken dat kinderen die uit gemengde
huwelijken geboren worden, gedwongen worden een nationaliteit te kiezen. En
tot slot was haar opgevallen dat op Bosnische scholen drie soorten geschiedenisboeken
worden gebruikt met ieder een eigen Servische, Kroatische of Moslimversie
van de geschiedenis.
 Technologie en Ruimtevaart Commissie
 – Strengthening the European Defence Technological
and Industrial Base (EDTIB) – reply to the annual report of the Council(rapporteurs: Claire Curtis-Thomas, Verenigd Koninkrijk, Edward O’Hara,
Verenigd Koninkrijk): Met twee recente richtlijnen heeft de Europese Commissie
geprobeerd een positie in te nemen als toezichthouder op beslissingen betreffende
de defensie-industrie in de EU-lidstaten. Daarmee hoopt zij deze industrie
meer een gemeenschapskarakter te geven en zo te komen tot een European Defence
Technological and Industrial Base (EDTIB). De rapporteurs wezen er echter
op dat in artikelen 346 en 348 van het Verdrag van Lissabon is bepaald dat
het terrein van de defensie-industrie grotendeels buiten de competentie van
de EU valt en een prerogatief van de lidstaten blijft. Daarmee is de EDTIB
in feite niet meer dan een optelsom van de nationale defensie-industrieën,
met de toegevoegde waarde van een gezamenlijke benadering van landen die zowel
lid zijn van de EU als van de NAVO. De EDTIB heeft dus drie dimensies, legden
de rapporteurs uit: nationaal, Europees en transatlantisch. De EDTIB in huidige
vorm is onvoldoende geïntegreerd om daadwerkelijk een vervanging te kunnen
zijn voor wat ieder land voor zich produceert en aanschaft. De rapporteurs
voorspelden dat de EDTIB – zonder de stimulans van een grote internationale
crisis – zich voorlopig alleen zal blijven ontwikkelen door vrijwillige
ad hoc initiatieven tot Europese samenwerking in sectoren die een dermate grote investering vereisen, dat ze nationale middelen overstijgen (bijvoorbeeld
de ruimtevaartindustrie). Dergelijke samenwerking zou kunnen worden uitgebreid
tot de maritieme en landgebonden sectoren en tot de nieuwe netwerktechnologieën,
zo meenden zij. Feitelijk beschikt Europa al over een militair-industrieel
complex van wereldwijd belang, maar dit is samengesteld uit grote en kleine
nationale defensie-industrieën. Voor nationale lidstaten kan de beweging
naar een EDTIB tegelijkertijd zowel een uitdaging als een risico zijn, zo
besloten de rapporteurs.
 Commissie voor Parlementaire en Publieke Relaties
 – Models and structures of interparliamentary
cooperation (rapporteur: Hendrik Daems, België): Dit rapport
was een vergelijkende studie naar verschillende vormen van interparlementaire
samenwerking, tegen de achtergrond van de vele initiatieven om gedachtewisseling
tussen nationale parlementariërs te bevorderen. Elke regio in de wereld
heeft tegenwoordig een eigen interparlementaire groep. Sceptici bekritiseren
vaak de verspilling van middelen en het gebrek aan concrete en zichtbare resultaten
van deze assemblees. Maar de rapporteur betoogde dat er juist een groeiende
behoefte is aan formeel contact tussen parlementariërs, dat geleid heeft
tot verschillende soorten organisaties, afhankelijk van de geschiedenis, de
omstandigheden en de politieke doelen. Aan de hand van een vergelijking van
verschillende interparlementaire overlegorganen had de rapporteur een overzicht
gemaakt van bestaande praktijken en procedures met bijbehorende voor- en nadelen.
Op basis hiervan deed hij voorstellen ter verbetering van de werkwijze van
de Europese Assemblee voor Veiligheid en Defensie/WEU-Assemblee, één
van de langst bestaande instellingen op dit gebied.
 
 – European security and enlargement: shifts in
public opinion (rapporteurs: John Greenway, Verenigd Koninkrijk,
Alejandro Muáoz Alonso, Spanje): De rapporteurs bogen zich over de
discussie die in de Europese Unie gevoerd wordt over de mogelijke toetreding
van landen op de Balkan en Turkije. Na de grote uitbreiding in 2004 lijkt
het proces vertraagd, waardoor kandidaat-landen de indruk kunnen krijgen dat
zij met steeds strengere eisen van de EU worden geconfronteerd. Dit kan het
enthousiasme over Europa in de publieke opinie in deze landen temperen, met
als gevolg dat deze kandidaten meer in zichzelf gekeerd raken en een opleving
van nationalisme ervaren. Het gevolg daarvan kan weer zijn dat de noodzakelijke
hervormingen voor toetreding tot de EU geblokkeerd worden in de betreffende
nationale parlementen. De rapporteurs deden suggesties om deze vicieuze cirkel
te doorbreken. Het belangrijkste daarbij leek hen dat er meer zichtbaarheid
wordt gegeven aan de meest overtuigende reden voor uitbreiding: de grotere
veiligheid die een uitgebreid Europa kan bieden. Uitbreiding van de EU naar
het schiereiland van de Balkan zal een einde maken aan de instabiliteit in
deze regio, meenden de rapporteurs. Bovendien is de toetreding van Turkije
essentieel als regionale bemiddelaar en als brug naar het Midden-Oosten. Daarnaast
zou de EU met Turkijke een directe link hebben naar de landen en de energiebronnen
in de Kaukasus, was hun conclusie.
 Toespraken in de plenaire vergadering
 Alle toespraken die tijdens de plenaire vergadering zijn gehouden, zijn
integraal terug te vinden in het woordelijk verslag van de zitting op de website
http://www.assembly-weu.org/en/documents/sessions_ordinaires/session.php?id_session=54
. Hieronder volgt een samenvatting van de meest relevante bijdragen.
 
 De tijdens deze sessie herkozen president van de Assemblee, de Britse
afgevaardigde Robert Walter, besteedde tijdens zijn openingstoespraak veel
aandacht aan de bestaansreden van dit interparlementaire overlegorgaan. Tijdens
het ratificatieproces en in de aanloop naar de inwerkingtreding van het Verdrag
van Lissabon had hij veel tijd besteed aan het uitdragen van het belang van
democratische controle op het Gemeenschappelijke Buitenlands, Veiligheids-
en Defensiebeleid (GBVDB) van de EU, zo zei hij. Het is dit jaar tien jaar
geleden dat de regeringen van de EU het Europese Veiligheids- en Defensiebeleid
(EVDB) hebben gelanceerd. Een belangrijke doelstelling van het Verdrag van
Lissabon was om te komen tot verdere codificering van het Gemeenschappelijke
Buitenlands en Veiligheidsbeleid en, als onderdeel daarvan, van het Gemeenschappelijk
Veiligheids- en Defensiebeleid, zoals het voortaan wordt genoemd. De vroegere
secretaris-generaal van de Europese Raad en tevens Hoge Vertegenwoordiger
voor het GBVB wordt in deze nieuwe constellatie de vice-president van de Europese
Commissie, belast met Externe Betrekkingen. Ook stelt het Verdrag van Lissabon
lidstaten die beschikken over grotere militaire capaciteiten, in staat om
zich te organiseren ten behoeve van crisismanagementtaken, indien zij dat
wensen. Deze clausule van «permanent gestructureerde samenwerking»
wordt door sommigen gezien als de basis voor een toekomstige defensieunie.
 Volgens de heer Walter was dit niet realistisch. Als er al een gemeenschappelijke
defensieunie zou komen, dan zouden alle lidstaten daar vanaf het begin lid
van moeten zijn, zonder landen daarvan uit te sluiten, zo meende hij. Het
Verdrag van Lissabon voorziet niet in een gemeenschappelijk defensiebeleid,
benadrukte hij, en bevat geen bindende clausule voor wederzijdse assistentie.
In artikel 42 van het Verdrag voor de Europese Unie wordt weliswaar naar gemeenschappelijke
defensie verwezen, maar wel specifiek in verband met de NAVO. Het is daarom
van belang, vond de heer Walter, dat er meer energie zou worden gestoken in
de verbetering van de relatie tussen de EU en de NAVO. Die verhouding is immers
nog steeds niet zonder problemen, was zijn stelling. Een oplossing voor deze
moeizame samenwerking zou kunnen worden gevonden door Turkije in de EVDB-structuren
dezelfde status te geven die het als geassocieerd lid van de WEU genoot. In
de verhouding met de Verenigde Staten zouden de EU-lidstaten, als het gaat
om veiligheid en defensie, meer moeten inzetten op een gemeenschappelijk EU-standpunt
dan op hun bilaterale dialoog. De heer Walter pleitte voor een reguliere,
alomvattende strategische EU-VS-dialoog. Voorwaarde daarvoor is wel dat de
EU bereid is om met één stem te spreken, meende hij. Hij had
de indruk dat de Europese Raad aarzelde om de nieuwe mogelijkheden van het
Verdrag van Lissabon volledig te benutten. Niettemin signaleerde hij dat op
een aantal terreinen praktische vooruitgang was geboekt, bijvoorbeeld inzake
de flexibiliteit en de inzetbaarheid van de «battlegroups». Ook
lijkt er consensus te bestaan over de noodzaak om civiele EVDB-missies in
te zetten als een effectief instrument voor crisismanagement. De Raad heeft
voorts een directoraat voor geïntegreerde civiel-militaire crisismanagement
en -planning in het leven geroepen als onderdeel van de Europese Dienst voor
Externe Actie. De president signaleerde daarnaast dat onder het Zweeds voorzitterschap
een Europees maritiem surveillancesysteem is opgericht.
 De ambities van de EU op het gebied van buitenlands en veiligheidsbeleid
zijn echter niet goed te rijmen met de krimpende nationale defensiebudgetten,
waaruit het geld afkomstig is voor personeel en materiaal voor de EVDB-missies,
oordeelde de Brit. Deze financiële beperkingen zouden volgens hem een
stimulans kunnen zijn om in de defensie-industrie tot standaardisatie en interoperabiliteit
te komen. Europese samenwerking in het Europees Defensieagentschap
(EDA) zou een deel van de oplossing kunnen zijn. De heer Walter zei dat het
EDA met een budget van € 31 mln. te kampen heeft met onderfinanciering
en daardoor haar rol als centrale organisatie voor Europees beleid voor technologische
onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma’s op het gebied van defensie,
niet waar kan maken. Als de lidstaten echt werk willen maken van het EVDB,
zullen zij daar ook de financiële middelen voor uit moeten trekken, concludeerde
hij. De EU moet de kloof overbruggen tussen de mooie verhalen over EVDB en
de uitvoeringspraktijk. De Europese Veiligheids- en Defensieassemblee vervult
een unieke rol in het belichten van deze uitdagingen. Nationale parlementariërs
zijn zich immers enerzijds zeer bewust van de beperkingen in de overheidsuitgaven,
terwijl ze door hun werk in de Assemblee ook beschikken over de informatie
om met een internationale blik naar Europese defensieaangelegenheden te kijken.
Het is daarom essentieel, zo besloot de heer Walter, dat de Assemblee zijn
democratisch toezicht op vitale gemeenschappelijke defensie- en veiligheidsbelangen
voortzet.
 
 De Zweedse staatssecretaris van Defensie, Håkan Jevrell, deed verslag
van de wijze waarop zijn land het afgelopen halfjaar het voorzitterschap van
de Europese Unie heeft ingevuld op het gebied van veiligheid en defensie.
Hij schetste daarbij de achtergrond van het tienjarige jubileum van het EVDB:
de EU heeft onder eigen vlag inmiddels 22 missies en operaties uitgezonden,
bestaande uit in totaal 70 000 troepen, verspreid over vier continenten.
De EU is daarmee een speler geworden die ertoe doet in de internationale gemeenschap
en de verwachtingen van haar rol zijn daarmee evenredig toegenomen. Om het
EVDB een meer solide basis te geven heeft Zweden prioriteit gegeven aan vier
militaire kwesties en drie civiele kwesties, stelde de heer Jevrell. De prioriteiten
op militair gebied waren:
 – het vergroten van de flexibiliteit en de bruikbaarheid van de
EU battlegroups;
 – het vergroten van de samenwerking en coördinatie in maritieme
surveillance;
 – het vergroten van de transparantie en harmonisatie op de Europese
defensiemarkt;
 – het versterken van samenwerking in de ontwikkeling van civiel-militaire
capaciteit.
 Zweden ziet het gebruik van de EU battlegroups als een instrument om de
nationale defensie van de lidstaten te hervormen. Het militaire concept dat
hieraan ten grondslag ligt is adequaat, aldus de staatssecretaris, maar hij
zette vraagtekens bij de politieke wil om een battlegroup binnen tien dagen
in te zetten. Als de bestaande capaciteit niet of te weinig gebruikt zou worden,
kan dit gevolgen hebben voor de bereidheid van lidstaten om middelen ter beschikking
van de battlegroups te stellen. Zijn land vond het dus nodig om de politieke
discussie over het gebruik van dit instrument aan te zwengelen. Als gevolg
hiervan heeft de Europese Raad richtlijnen opgesteld die het mogelijk maken
de battlegroups flexibeler in te zetten. Inzake maritieme surveillance schetste
de heer Jevrell de wijze waarop Zweden heeft geprobeerd bestaande netwerken
met elkaar te verbinden en projectcoördinatie te verbeteren. In november
2009 heeft de Raad conclusies aangenomen inzake de totstandkoming van een
Geïntegreerde Maritieme Surveillance. Zweden heeft gewerkt aan eerlijke
concurrentie op een open Europese markt voor defensieuitrusting om aldus de
defensie-industrie van de EU sterker te maken op de wereldmarkt. Dit heeft
ertoe geleid dat in november de ministers van Defensie een politieke verklaring
hebben aangenomen inzake een open en transparante «European Defence
Equipment Market» en het EDA hebben gevraagd een routekaart voor haar
toekomstig werk te maken. Zweden heeft de lidstaten ook aangespoord om tot
betere planning in de ontwikkeling en het gebruik van civiele
en militaire middelen te komen. Hiertoe zal een werkplan worden gemaakt in
de eerste helft van 2010, waarbij de aandacht vooral uitgaat naar transport,
logistiek, communicatie, medische ondersteuning, beveiliging en bescherming.
 De heer Jevrell lichtte toe dat op civiel gebied zijn land de volgende
prioriteiten had gesteld voor het EVDB:
 – het vermogen van lidstaten om civiel personeel uit te zenden;
 – versterking van de capaciteit voor «rapid response»;
 – de positie van vrouwen (aangeduid als het «gender»
perspectief).
 In een aantal civiele EU-missies kampt men met een hoge graad van onderbezetting,
zo stelde hij. Door de lidstaten aan te sporen ervaringen en «best practices»
uit te wisselen heeft Zweden geprobeerd te bewerkstelligen dat er op nationaal
niveau maatregelen worden genomen om tekorten in civiel personeel aan te vullen.
Daarbij verwachtte de staatssecretaris vooral veel effect van een goede samenwerking
met de sectoren Justitie en Binnenlandse Zaken. Om de capaciteit voor «rapid
response» te verbeteren wordt het beschikbare personeel voor de «Civilian
Response Teams» verdubbeld en wordt dit instrument van flexibelere procedures
voorzien. Ook is er onder het Zweedse voorzitterschap een principebeslissing
genomen over een permanente capaciteitsvoorziening voor strategisch materiaal.
Om tot een grotere operationele effectiviteit van missies te komen, is onder
Zweedse leiding besloten om tijdens rekrutering en training meer aandacht
te besteden aan de positie van vrouwen.
 De heer Jevrell beschreef kort de situatie rond de missies in Bosnië
en voor de kust van Somalië, Althea en Atalanta. Hij pleitte ervoor dat
de EU zich pragmatisch en flexibel opstelt bij de overdracht van haar militaire
aanwezigheid in Bosnië. Een dergelijke transitie moet consistent zijn
met de politieke en veiligheidssituatie in het land, vond hij. Operatie Atalanta
zal in 2010 worden voortgezet, waarbij de EU verder zal inzetten op versterking
van de Somalische veiligheidssector. 2009 was het jaar waarin de civiele EVDB-missies
volwassen zijn geworden, aldus de heer Jevrell, met inmiddels ongeveer 2600
mensen die dit jaar onder die vlag zijn uitgezonden. Voorts wees hij op het
belang van verdergaande samenwerking met internationale partnerorganisaties
als de VN, de NAVO en de Afrikaanse Unie. De inwerkingtreding van het Verdrag
van Lissabon, zo besloot de staatssecretaris, moet er onder andere toe leiden
dat er uiterlijk in april 2010 een beslissing kan worden genomen over de organisatie
en het functioneren van de Europese Dienst voor Externe Actie. Naar aanleiding
van het Verdrag heeft Zweden ook een discussie aangezwengeld over de «permanent
gestructureerde samenwerking» en de reikwijdte van artikel 42.7 inzake
wederzijdse assistentie in geval van gewapende agressie. De ministers van
Buitenlandse Zaken en van Defensie hebben, tot slot, onlangs een verklaring
aangenomen over de toekomstige ontwikkeling van het EVDB.
 
 De permanente vertegenwoordiger van Spanje bij de WEU Raad en de Politieke
en Veiligheidscommissie van de EU, de heer Carlos Fernández Arias Minuesa,
schetste de inzet van het aankomende Spaanse voorzitterschap. Dit zou vooral
in het teken staan van de implementatie van het Verdrag van Lissabon, voorspelde
hij. Het Verdrag biedt burgers de mogelijkheid om wetgeving te introduceren
en het Spaanse voorzitterschap is voornemens om een brede publieke consultatie
over dit voorstel te organiseren. Daarnaast zou Spanje zich inzetten voor
toetreding van meer landen tot de Europese Conventie voor de Rechten van de
Mens. Uiterlijk in april 2010 zou de Europese Dienst voor Externe Actie operationeel
moeten zijn. Volgens Spanje zou deze dienst autonoom moeten zijn met een eigen
budget. De staf zou evenredig moeten worden betrokken van de Commissie, de
Raad en de lidstaten.
 Met respect voor de Kopenhagencriteria is Spanje voornemens om voortgang
te boeken inzake de toetreding van Turkije tot de EU. Dit land kan een stabiliserende
rol spelen in het Middellandse Zeegebied, zo dacht de heer Minuesa. De Turkse
aanmelding voor het lidmaatschap zou dan ook op technische criteria moeten
worden beoordeeld, in plaats van op politieke criteria. Het toetredingsproces
voor Kroatië is in een vergevorderd stadium en zou in 2010 afgerond kunnen
worden. Spanje zou als EU-voorzitter streven naar een intensievere dialoog
met de landen van de westelijke Balkan over de adoptie van Europese standaarden.
Voorts zal er onder Spaans voorzitterschap een reeks aan internationale toppen
georganiseerd worden van de EU met belangrijke internationale spelers, zoals
het Caraïbisch gebied en de Latijns-Amerikaanse landen, de Verenigde
Staten, Canada, Mexico, Rusland en Japan. Tot slot gaf de heer Minuesa aan
dat zijn land zich extra zou willen inzetten voor het bereiken van een Europese
consensus over de regulering van wapenhandel en de bescherming van mensenrechten,
evenals voor versterking van de EU-capaciteit voor crisismanagement.
 Benoemingen
 Op woensdag 2 december is het lid Blom
voor de termijn van een jaar herkozen als één van de tien vice-presidenten
van de Europese Assemblee voor Veiligheid en Defensie.
 
 De voorzitter van de delegatie,
 Blom
 De griffier van de delegatie,
 Westerhoff