Onregelmatigheden bekostiging in het (hoger) onderwijs; Verslag algemeen overleg onder meer over de voortgangsrapportage terugvorderingsproces dossier Rekenschap
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28248, nr. 81

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

17-06-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

28248 nr. 81

14-06-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieHet antwoord van de staatssecretarisNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28248Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 61 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 248Onregelmatigheden bekostiging in het (hoger) onderwijsnr. 81VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 14 juni 2005De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap1 heeft op 20 april 2005 overleg gevoerd met staatssecretaris Rutte
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over:– de brief van de staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap, Rutte, d.d. 9 december 2004 inzake de voortgangsrapportage
terugvorderingsproces dossier Rekenschap (Kamerstuk 28 248, nr. 71);– de brief van de staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap, Rutte, d.d. 10 december 2004 inzake de tussenrapportage
Commissie Schutte (Kamerstuk 28 248, nr. 70);– de brief van de staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap, Rutte, d.d. 13 december 2004 inzake de aanbieding
van de notities «Aanvulling op Helderheid» en «Helderheid
in de bekostiging van het beroepsonderwijs en volwasseneneducatie» (Kamerstuk
28 248, nr. 72);– de brief van de staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap, Rutte, d.d. 22 maart 2005 inzake de tweede voortgangsrapportage
terugvorderingsproces dossier Rekenschap (Kamerstuk 28 248, nr. 74);– de brief van de minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit, d.d. 7 april 2005 inzake de terugvordering van onrechtmatig
bestede publieke middelen alsmede over de toekomstige positionering van de
stichting STOAS (Kamerstuk 28 248, nr. 76).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissieMevrouw Joldersma (CDA) hoopt dat het eindrapport
van de commissieSchutte snel beschikbaar komt. Zij heeft enkele vragen over
de tweede voortgangsrapportage van de staatssecretaris.Bij zes instellingen is de commissie nog niet klaar met het vervolgonderzoek,
dat eind mei klaar zou moeten zijn. Wordt die datum gehaald? Zijn er nog knelpunten?
Kost het nog extra geld?Het ministerie heeft bij een aantal instellingen aanvullend onderzoek verricht. Mevrouw Joldersma kan zich niet herinneren dat dit in september
aan de orde is gekomen. Is dit later ter sprake gekomen? Was het direct al
duidelijk dat het aanvullend onderzoek op deze manier moest worden verricht?
Waar ging het aanvullend onderzoek over? Werd het verricht op basis van aanvullende
informatie? Zij kan dit onderzoek moeilijk plaatsen in relatie tot het onderzoek
van de commissie-Schutte.In september is al gesproken over het terugvorderingsbeleid. Het was onduidelijk
wat de staatssecretaris daarmee precies van plan was. De CDA-fractie heeft
enkele uitgangspunten genoemd. Instellingen moeten publiek geld dat onrechtmatig
is verkregen, terugbetalen. Het gaat dan om instellingen die bewust de bekostigingsregels
hebben overtreden. Als dat is gebeurd door onduidelijkheid over de regels,
hoeven zij het niet terug te betalen. Huidige studenten en docenten mogen
niet de dupe worden van onrechtmatigheden uit het verleden. Terugvordering
mag niet worden geschikt zodra instellingen gaan dreigen met rechtszaken.
Ellenlange procedures moeten worden voorkomen. Mevrouw Joldersma ziet niets
terug van deze uitgangspunten in de terugvorderingsrapportages. Kan de staatssecretaris
vertellen hoe hij daarmee is omgegaan? Zijn de regels strikt juridisch gehanteerd?
Is hij in overleg getreden met de instellingen? Wat is er gebeurd met hoor
en wederhoor? Wat is er gebeurd met de additionele informatie? Bijna de helft
van het aantal instellingen dat geld terug moet betalen, heeft bezwaar aangetekend.
Hoe moet dat straks worden beoordeeld? Als de bezwaarschriften gegrond worden
verklaard, zal de staatssecretaris een beslissing moeten nemen. Hij kan zich
daarbij afvragen of het zinvol is de hele procedure bij de rechter voort te
zetten. Hij moet onderzoeken of het ministerie wellicht een steek heeft laten
vallen en voor onduidelijkheid heeft gezorgd.Bij het terugvorderingsproces kunnen de bedragen nogal toenemen. Hoe gaat
de terugvordering in zijn werk? In de begroting is men ervan uitgegaan dat
het geld dit jaar binnenkomt. Dat lijkt mevrouw Joldersma niet haalbaar en
niet wenselijk. Het bedrag moet over een aantal jaren worden verspreid, waarbij
rekening wordt gehouden met het feit dat huidige studenten en docenten niet
de dupe mogen worden.Bij de bedragen die worden teruggevorderd, zit een aantal afwijkingen
ten opzichte van het onderzoek van commissie-Schutte. Sommige afwijkingen
begrijpt mevrouw Joldersma. Het bedrag van €7,5 mln. is duidelijk. Daarvan
is van tevoren gezegd dat het wordt uitgefilterd. Zij begrijpt niet het afwijkende
bedrag van €4,6 mln. Door het aanvullende onderzoek heeft het ministerie
gemeend te moeten afwijken van de commissie-Schutte en heeft niet minder,
maar juist meer geld teruggevorderd. Hoe komt dat? Er is nu een totaal van
ongeveer €30 mln. Hoeveel komt daar nog bovenop? Zijn er nog verrassingen
te verwachten?Mevrouw Joldersma is benieuwd of het nieuwe bekostigingssysteem ook «Schutte-proof»
is. Zij hoopt dit dossier te kunnen sluiten en wil een dergelijke actie in
de toekomst vermijden. Het nieuwe bekostigingssysteem biedt een grote verbetering,
omdat men veel meer rekening houdt met de onderwijsinspanning, die zich vertaalt
in de leerrechten. Dat is niet het geval bij het huidige bekostigingssysteem.
Tegelijkertijd voorziet mevrouw Joldersma een probleem als men straks gaat
werken met leerrechten per jaar, terwijl daarnaast ook nog eens sprake is
van diplomabekostiging. Het biedt nieuwe mogelijkheden tot uitstel en deals
tussen instellingen, of tot het uitstellen van het halen van een diploma bij
de student die extra vakken wil halen. Het nieuwe systeem stimuleert de instellingen
een derdejaarsstudent bij een andere instelling weg te halen, zodat die instelling
geen diplomabonus krijgt. Een gedeelte van de diplomabonus gaat dan naar de
instelling waar de student afstudeert. Mevrouw Joldersma vraagt zich af of
dat een gewenste ontwikkeling is. Bovendien zet zij vraagtekens bij de bureaucratische
last als je én leerrechten én een diplomabonus moet registreren.De instellingen hebben het Schutte-traject ervaren als heel zwaar, met veel controle en vele administratieve lasten. De nieuwe Wet op het
hoger onderwijs moet het controlesysteem niet verder aanscherpen. De vraag
moet zijn hoe je bepaalde zaken kunt kanaliseren, zodat de overheid het vertrouwen
kan hebben dat het geld goed wordt besteed. Een versterkte controle verbetert
niet de verhouding tussen de instellingen en het ministerie. Het brengt bovendien
te veel bureaucratische lasten met zich mee.De heer Visser (VVD) ziet dit debat als een
vervolgdebat, waarbij de Kamer de vinger aan de pols houdt gedurende het proces.
De bedoeling is dat er bepaalde bestuurlijke afspraken worden gemaakt met
de instellingen, zodat er geen geld wordt teruggevorderd waardoor instellingen
of studenten in de problemen komen. In september 2004 is gezegd dat de belangrijkste
opbrengst van het Schutte-proces niet zozeer de opbrengst in geld is, maar
de kwalitatieve opbrengst is. Wat is er geleerd van de wet- en regelgeving
en van de structuren waarin zaken vorm hebben gekregen? Wat is er geleerd
van de omgangscultuur? Wat wordt veranderd en aangepast naar de toekomst?
Evenzeer belangrijk zijn de lessen die de instellingen zelf hebben geleerd.Op 22 maart heeft de commissie een kwantitatief overzicht ontvangen,
dat echter niet alle antwoorden verschaft. Er loopt een flink aantal bezwaarprocedures.
Hoe kan dat? Is dat hardnekkig verzet? Is dat het ontkennen van problemen
die duidelijk naar voren zijn gekomen? Zijn het uitsteloperaties? Hoe beoordeelt
de staatssecretaris de voortgang van dat proces? Staan de partijen met de
hakken in het zand tegenover elkaar of wordt er op een redelijk constructieve
wijze samengewerkt?De heer Visser komt terug op aanbeveling nummer 37, waarop de staatssecretaris
destijds niet positief heeft gereageerd. Is er nog sprake van interpretatieverschillen
tussen de instellingen en de commissie-Schutte over de wijze waarop de instellingen
hun eigen administratie hebben ingericht? Als tijdens de voortgang van het
proces blijkt dat dit het geval is, is het dan niet beter een eenduidige manier
af te spreken waarop de administratie gevoerd moet worden? Deze zienswijze
is niet nieuw. De staatssecretaris heeft met dezelfde voorschriften te maken
gehad bij de regelgeving van pensioenen. Zij hoeven de autonomie van de instellingen
niet aan te tasten. De heer Visser vraagt de staatssecretaris of er een relatie
is tussen enerzijds de bezwaarprocedures en anderzijds de aanbevelingen.Er is nog aanvullend onderzoek nodig. Om welke bedragen gaat het dan?
In het overzicht staat een bedrag van €32 mln. De staatssecretaris denkt
uit te komen op een bedrag van €29 mln. Het aanvullende onderzoek is
daarin nog niet meegenomen.De toekomst is het belangrijkste. De heer Visser is uitermate gelukkig
met de voortgangsrapportage. Binnenkort wordt de wet- en regelgeving besproken
en hij hoopt dat men de relatie tussen de aanbevelingen en de leringen die
daaruit worden getrokken, ook in de toekomst in het oog blijft gehouden.De accountantsdienst heeft een vervolgonderzoek verricht. Heeft dat intern
geleid tot een nieuwe evaluatie? Is er nieuw zicht gekomen op de aanbevelingen
die in april 2004 zijn gedaan? Heeft het nadere onderzoek van de commissie-Schutte
nieuw materiaal opgeleverd, waardoor de staatssecretaris de in april voorgestelde
zaken anders bekijkt? Of is alles bij het oude gebleven?Wat is de relatie tussen het aanvullend onderzoek en de mogelijke strafrechtelijke
stappen? In sommige gevallen is dat laatste mogelijk. Zijn de instellingen
waar aanvullend onderzoek wordt gepleegd, dezelfde instellingen waar dat nog
speelt? Kunnen strafrechtelijke stappen ook worden genomen bij instellingen
waar alle onderzoeken zijn afgerond?Mevrouw Vergeer (SP) sluit zich aan bij de
vragen van mevrouw Joldersma over het terugvorderingsproces. Zij vindt het
opvallend dat in een flink aantal gevallen is afgeweken van het
advies van de commissie. Ook het grote aantal bezwaren is opvallend. Waar
ligt dat aan? Kan men daaruit iets leren voor de toekomst van het nieuwe bekostigingsstelsel,
voor de duidelijkheid van de regels en voor de wijze waarop de boekhouding
moet worden ingericht?Mevrouw Vergeer verwijst naar de opmerking van mevrouw Joldersma over
de diplomabonus. Ook mevrouw Vergeer wil niet naar een nieuw bekostigingssysteem,
waarbij voortdurend controleurs moeten worden ingeschakeld. Het hoger onderwijs
en aanverwante instellingen worden daardoor in een kwaad daglicht geplaatst.Over Stoas Hogeschool bestaat slechts informatie over de terugvordering
en het verzekeren van de continuïteit, omdat het de enige lerarenopleiding
in het groene onderwijs is. Mevrouw Vergeer begrijpt dat men terughoudend
is met informatie, maar vindt wel dat moet worden geanalyseerd waarom het
daar zo fout is gegaan. Wanneer komen de geleerde lessen van Stoas Hogeschool
in de Kamer aan de orde? Het moet leiden tot een bijstelling van de notitie
Helderheid en misschien ook van de handhavingsmogelijkheden.Er zit een aantal risico's in het concept van dit kabinet over het financieel
functioneren van instellingen als bedrijven met autonomie in een marktsituatie.
Mevrouw Vergeer vraagt de staatssecretaris duidelijk te zijn over het gedrag
van de overheid als een instelling failliet dreigt te zijn, zoals bij Stoas
Hogeschool het geval is. Waar ligt dan de verantwoordelijkheid? Is Stoas Hogeschool
überhaupt een case waarop algemeen beleid zou kunnen worden gebaseerd?In de herziene notitie Helderheid komt herhaaldelijk de zin voor: «
In algemene zin geldt dat gedrag van financieel strategische aard, dat uitsluitend
gericht is op het maximaliseren van de rijksbijdrage, ook nog ten koste van
andere instellingen, onaanvaardbaar is en blijft.» Mevrouw Vergeer vraagt
zich af of dit nu niet precies de achilleshiel is. Wie beoordeelt dat? Er
heerst veel onduidelijkheid tussen het ministerie en de instellingen over
de interpretatie van de regels. Kan het weer gebeuren dat een instelling denkt
dat het ministerie groen licht heeft gegeven voor de interpretatie van een
regel, maar dat later blijkt dat het hoger onderwijs fout zit?Bij uitbesteding mag geen concurrentievervalsing ontstaan. Er moeten kostendekkende
afspraken worden gemaakt. Dat is een prima regel, maar het is wel een grijs
gebied. Wat zijn de waarborgen als een publieke instelling taken uitbesteedt
aan haar holding? Hoe verloopt de controle? De staatssecretaris zegt immers
dat de administratie niet gescheiden hoeft te worden?Publieke middelen in private activiteiten is thema 2 van de notitie Helderheid.
Als de administratie niet gescheiden hoeft te zijn, hoe zit het dan met de
opmerking van de staatssecretaris dat in het jaarverslag gedetailleerd te
zien moet zijn waarvoor de uitgaven zijn gedaan? Dat klinkt als een administratieve
belasting. Is dat niet hetzelfde als het administratief scheiden van publieke
en private middelen? De instellingen moeten niet worden opgezadeld met een
administratie van vijf cijfers achter de komma om alles te verantwoorden.Er zijn gevallen waarin een publieke instelling haar studenten een private
masteropleiding aanbiedt. Is de staatssecretaris daarvan op de hoogte? Wordt
er in zo'n geval publiek geld geïnvesteerd? Volgens de regels mag dat,
als maar wordt voldaan aan een aantal voorwaarden. De toegankelijkheid moet
onverkort worden gegarandeerd. Is dat het geval als iemand vanuit een publieke
instelling overstapt op een private masteropleiding, waar het collegegeld
hoger is dan het wettelijk voorgeschreven collegegeld? Als voorbeeld haalt
mevrouw Vergeer de fusie tussen INHOLLAND en Neyenrode aan. Het voordeel daarvan
is dat de bacheloropleiding van INHOLLAND goed aansluit op de private masteropleiding
van Neyenrode. De private masteropleiding kost echter wel meer geld. De staatssecretaris
weet niet of er publiek geld is geïnvesteerd in het samenwerkingsverband. Als dat het geval is, is dat niet zo toegankelijk als bij een publieke
masteropleiding, omdat het collegegeld hoger is. Pas in het jaarverslag zal
blijken of er iets verkeerds is met de investering van publiek geld in private
activiteiten. Mevrouw Vergeer vindt dat wat laat en zij vraagt zich af of
de richtlijnen en controleprotocollen nog aanvullingen behoeven. Speelt de
Raad van Toezicht achteraf of vooraf een rol? De staatssecretaris heeft in
het algemeen overleg van september toegezegd dat er begin dit jaar een notitie
zou komen over dit onderwerp. Tot nu toe is er niets ontvangen. Wil hij hierover
meer duidelijkheid verschaffen?De Onderwijsinspectie kan nader onderzoek verrichten als een instelling
een sterke toename in diploma's vertoont. Wordt de Onderwijsinspectie niet
overbelast? Heeft zij voldoende mensen? Kan onrechtmatige diplomastapeling
worden voorkomen?De heer Van Dam (PvdA) vervangt de heer Tichelaar.
Hij heeft zich verbaasd over een aantal zaken. Van de oorspronkelijke verwachtingen
over een terugvordering van ongeveer € 70 mln. is weinig meer over. Hij
zet dat af tegen de kosten van de commissie-Schutte en de diverse onderzoeken.
Voor het einddebat in mei of juni wil hij graag van de staatssecretaris weten
welke kosten zijn gemaakt om alle gegevens te verzamelen. De commissie-Schutte
heeft ongeveer € 12 mln. gekost. Welke kosten hebben de juristen van
het ministerie en het ministerie zelf gemaakt? Welke kosten hebben de instellingen
gemaakt? Dit alles staat los van het principe dat onrechtmatig verkregen gelden
moeten worden teruggevorderd.Het verbaast de heer Van Dam dat het kabinet steeds weer afwijkt van het
advies van de commissie. Het lijkt er nu op dat het werk tweemaal wordt gedaan:
eerst door de commissie en vervolgens door het ministerie. Kan de staatssecretaris
zeggen of het ministerie vertrouwen heeft in het werk van de commissie? Heeft
de commissie fouten gemaakt of heeft het ministerie de commissie onjuiste
kaders meegegeven?De PvdA-fractie hoopt dat er na het debat over het eindrapport een punt
achter de hele affaire kan worden gezet. Er zullen ongetwijfeld nog een aantal
jaren terugbetalingen plaatsvinden. Je kunt niet alle instellingen in een
keer een forse rekening sturen, omdat dat ook gevolgen heeft voor de studenten.
Op het moment dat het eindrapport verschijnt, moeten de instellingen duidelijk
weten waar zij aan toe zijn, zodat ook zij een punt achter de affaire kunnen
zetten.Binnenkomt komt het debat over de toekomst van het hoger onderwijs aan
de orde. De staatssecretaris en de Kamer moeten ervoor zorgen dat het nieuwe
bekostigingsstelsel fraude voorkomt. De heren Van Dam en Tichelaar hebben
oorspronkelijk voorgesteld de studenten zelf hun leerrechten te geven. Dat
zou dit probleem hebben opgelost. De staatssecretaris is helaas niet zo vernieuwend
dat hij de subsidie verschuift van de instellingen naar de student.Mevrouw Lambrechts (D66) vindt dit een lastig
debat. De vragen die worden gesteld, leggen onbedoeld een druk op de uitkomst.
De ingezette route moet prudent en standvastig worden bewandeld. Het gaat
niet alleen om de financiële winst, maar ook om een heldere relatie met
de instellingen.Mevrouw Lambrechts sluit zich aan bij de vragen van mevrouw Joldersma
over de terugvorderingen. Ook zij heeft zich verbaasd over de afwijkende bedragen.Is de kwestie Zeeland zodanig opgelost dat van omvallen geen sprake meer
is?Er zijn 25 beroepsprocedures en bezwaren ingediend. Kan men hier voor
de achterdochtige insteek kiezen? Speelt de verjaringstermijn hier nog een
rol? Kan dat op enigerlei wijze worden voorkomen?De publieke uitgave en de private uitgave zijn vanaf het begin niet duidelijk
geweest en hebben een grote rol gespeeld bij de hbo-fraude. De staatssecretaris
is geen voorstander van een gescheiden boekhouding, maar wil wel waarborgen
voor het ongezien overhevelen van publieke middelen naar private middelen.
Mevrouw Lambrechts heeft daar vrede mee. In de brief van 2 november staan
de criteria, waaraan de inzet van publiek geld moet voldoen, namelijk kwaliteitsverhoging
van het onderwijs; kennisoverdracht naar de maatschappij; doelmatigheid of
toegankelijkheid van het onderwijs; een redelijke verhouding tussen investering
en de verwachte opbrengst en het zichtbaar maken door de instelling van de
hoeveelheid publiek geld dat in een private activiteit wordt geïnvesteerd.
Mevrouw Lambrechts vraagt zich af of deze criteria wel voldoen. Men kan hiermee
doen wat is gebeurd. Het is niet de bedoeling dat geld voor een reguliere
opleiding gaat naar een niet erkende masteropleiding.In het verleden was het aantal studenten niet duidelijk. Uit de onderzoeksstukken
bleek dat 105% van het aantal studenten was afgestudeerd aan havo, vwo en
mbo. Dat is een theoretische onmogelijkheid. Is het juiste aantal nu wel bekend?Oud-minister Hermans heeft destijds voorgesteld steekproefsgewijs met
forensische accountancy te werken. Gebeurt dat op dit moment en levert dat
nog extra inzichten op? Is zo'n onderzoek belastend voor de instellingen?De heer Van der Vlies (SGP) merkt op dat relatief
veel instellingen bezwaar hebben aangetekend tegen de uiteindelijke beschikking.
Dat geeft te denken. De aanbevelingen van de commissie aan de minister en
de staatssecretaris kunnen leiden tot aanpassingen. Dat heeft weer consequenties
voor het eindoordeel. Hoe denkt de staatssecretaris dat bij elkaar te houden?Bij de autonomievergroting zijn creatieve samenwerkingsverbanden ontstaan
en daarvoor zijn goede redenen. Het bevordert echter niet altijd de transparantie.
Hoe kan men tot een adequaat en gezaghebbend verantwoordingssysteem voor het
publiek geld komen? Op grond van het door de commissie uitgebrachte advies
wordt bepaald of de terugvorderingsbeschikking wordt aangepast dan wel ingetrokken.
Dat kan gaan om de juridische houdbaarheid van de optie, maar ook om de elementen
van de systematiek.Behalve de studenten, mag ook het opleidingsvolume niet de dupe worden.
De heer Van der Vlies heeft dan ook begrip voor de maatregel die bij Stoas
Hogeschool is getroffen. Ter wille van de continuïteit is er een eenmalige
financiële bijdrage toegekend, die overigens later wordt verrekend met
de terugvordering. Ook de terughoudendheid over de problemen bij Stoas Hogeschool
heeft zijn begrip.Bij de kosten-batenanalyse gaat het in de eerste plaats om rechtvaardigheid.Onrechtmatig of slordig verkregen budget moet ter discussie komen te staan.
Alle instellingen behoren zich te gedragen naar de afgesproken regels. Hoeveel
kosten zijn er verbonden aan het terughalen van onrechtmatig verkregen geld?
Men moet immers geen euro investeren om een kwartje terug te halen? Verschoning
is voor de heer Van der Vlies geen optie. Geleend geld moet worden terugbetaald.Het antwoord van de staatssecretarisDe staatssecretaris refereert aan het overleg
op 30 september. De toen afgesproken procedures worden nu uitgevoerd.
Op basis van het advies van de commissie-Schutte wordt een voorgenomen besluit
geformuleerd en aan de instellingen voorgelegd, die daarop kunnen reageren.
Zo nodig kunnen zij hun argumenten toelichten in een hoorzitting. De staatssecretaris
heeft zich er tijdens de procesgang steeds van overtuigd of een besluit
tot terugvordering op juridische gronden stand kan houden. Bij sommige instellingen
heeft de commissie een deelwaarneming uitgevoerd bij een risicopopulatie en
het niet onderzochte deel daarvan als onzeker bestempeld. Dat is de reden
geweest voor het aanvullend onderzoek. Men wilde er zeker van zijn dat het
niet onderzochte deel van de risicopopulatie niet significant van invloed
is op de totale bedragen. Dit heeft niet geleid tot aanvullende casuïstiek,
maar wel tot een precisering van het terug te vorderen bedrag. Om die reden
wijken de bedragen soms af.De auditdiensten van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
en die van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit hebben
in deze fase in een aantal gevallen een aanvullend onderzoek verricht naar
de totale onrechtmatigheid. De commissie had het onderzoek bij die instellingen
afgerond, maar nadrukkelijk geconstateerd dat er onzekerheid bestond.De staatssecretaris is het nog steeds eens met de door mevrouw Joldersma
genoemde uitgangspunten. Als de regels zijn overtreden, moet er inderdaad
worden terugbetaald, maar de studenten en de docenten mogen hiervan niet de
dupe worden. Zorgvuldigheid is hier het centrale woord.De juridische beoordeling is altijd mede gebaseerd op de vraag in hoeverre
de regels duidelijk zijn geweest. Heeft het ministerie mogelijk verwachtingen
gewekt, op grond waarvan terugvorderingen niet houdbaar zijn? De zaak wordt
niet alleen sec juridisch bekeken, maar altijd in de context van de communicatie
met het ministerie en de regels uit het verleden. Er zijn diverse gevallen
waar op grond van deze afwegingen is besloten niet tot terugvordering over
te gaan. Lange juridische procedures worden zo voorkomen. Overigens kunnen
instellingen altijd in beroep gaan tegen een terugvorderingsbeslissing. Bij
de ingediende bezwaren is altijd onderzocht of de door de staatssecretaris
ingenomen standpunten nog steeds op voldoende juridische bases kunnen steunen.Een beperkt aantal instellingen heeft bij de bezwaarprocedure nieuwe informatie
verstrekt en dat was aanleiding opnieuw te kijken naar de juridische merites.
In een enkel geval heeft dat geleid tot het alsnog intrekken van de terugvorderingsbeslissing.
Daarmee zegt de staatssecretaris niet dat de commissie-Schutte onvoldoende
rekening heeft gehouden met dit soort gevallen. Zij kon immers niet beschikken
over het nieuwe deugdelijke feitenmateriaal, dat eerder in de procesgang niet
aan de orde is gekomen. De casus werd pas op een later moment alsnog juridisch
kwetsbaar. Het gaat hier in totaal om een bedrag van € 673 000 op
een complex van tientallen miljoenen euro's. Het is geen groot bedrag, maar
wel een bedrag waarover men oneindig lang kan procederen. De bezwaarschriften
van de desbetreffende instellingen zijn in het vervolgtraject afgegeven, dus
na de definitieve beschikking. Als uit het nieuwe feitenmateriaal blijkt dat
het ministerie aanvankelijk toestemming heeft gegeven voor een project, wordt
het terugvorderingsbesluit ingetrokken. In sommige gevallen heeft een instelling
tijdens de schriftelijke voorbereiding van de hoorzitting nieuwe informatie
verstrekt en soms tijdens de hoorzitting zelf.De staatssecretaris stelt dat de commissie-Schutte hier geen blaam treft.
Zij heeft er alles aan gedaan de onderste steen boven te krijgen. Het ministerie
heeft soms zelf ook gemopperd toen bleek dat het alle archieven moest doorworstelen
om bepaalde documenten boven tafel te krijgen.De staatssecretaris stelt voor dat een van de ambtenaren de vragen over
de procedure van de onafhankelijke bezwarencommissie beantwoordt.De ambtenaar licht toe dat bij het onderzoek
van de commissie-Schutte alles is gevraagd wat van invloed zou kunnen zijn
op het advies. Het eindrapport is verschenen op 1 april 2004, er is een
debat geweest op 30 september en er zijn uitzonderingen gemaakt in een
kabinetsreactie. Op 30 september is een zorgvuldige procedure
afgesproken met een voorgenomen besluit. Het voorgenomen besluit is voor de
instellingen aanleiding geweest om zich nog eens in de casuïstiek te
verdiepen en na te gaan of zij bepaalde zaken nog niet aan de commissie hadden
overhandigd, die wellicht van invloed konden zijn op het besluit. In een aantal
casussen moest de staatssecretaris daarom van de terugvordering afzien, omdat
die niet houdbaar was, niet in strikt juridische zin, maar in de lokale context
van de instellingen. De tabel is gebaseerd op de definitieve besluiten, die
in tabel 2 in de brief staan. Dat leidde tot een terugvorderingsbeschikking,
waartegen de instellingen binnen zes weken in beroep konden gaan. In een aantal
gevallen hebben zij dat gedaan. In de bezwaarschriften is veel additionele
informatie verstrekt, die in een beperkt aantal gevallen – die samen
gingen om ruim € 600 000 – geleid heeft tot de conclusie van
de staatssecretaris dat de terugvorderingsbeschikking niet houdbaar was. In
die gevallen is niet doorgezet tot het moment van de zitting van de bezwarencommissie,
maar is de bezwarencommissie meegedeeld dat de terugvorderingsbeschikking
was ingetrokken, om dit zo snel mogelijk te kunnen afronden.De staatssecretaris vat samen dat in twee
rondes nieuwe feiten zijn opgedoken: bij de hoor en wederhoor en bij het opstellen
van de bezwaarschriften. Het totale complex van de tweede ronde is ruim €
600 000. Het gaat niet om heel grote bedragen die ineens kwetsbaar werden.
De onafhankelijke bezwarencommissie is nu adviezen aan het uitbrengen. Een
groot deel van de tot nu toe behandelde bezwaren zijn ongegrond verklaard.
De staatssecretaris heeft begrip voor de instellingen, maar hoopt en verwacht
dat zij zich zullen neerleggen bij de uitspraak van de commissie. Het departement
probeert hen daarin maximaal te stimuleren.De instellingen kunnen vervolgens beroep aantekenen bij de rechtbank en
daarna de zaak nog voorleggen aan de Raad van State, maar de staatssecretaris
hoopt dat de uitspraken van de bezwarencommissie helderheid geven over de
juridische interpretatie van de casussen, waarover nog verschillen van mening
bestaan met de instellingen. Dan zal er ook duidelijkheid zijn over de wijze
waarop de regels moeten worden geïnterpreteerd. De staatssecretaris is
hierover niet somber, al kan hij niet garanderen dat alle betrokken instellingen
zich bij de uitspraak zullen neerleggen.De commissie-Schutte zal in de loop van mei 2005 haar eindrapport uitbrengen.
Bij de aanvaarding van de opdracht voor een vervolgonderzoek bij de zeven
resterende instellingen heeft de commissie als conditie gesteld dat er geen
einddatum werd genoemd, om de tijdsdruk te vermijden die bij de eerste ronde
een van de problemen vormde. Dit zal de zorgvuldigheid verder ten goede komen.Mogelijk zal de staatssecretaris afwijken van de geadviseerde bedragen.
De commissie zal in het tweede rapport dezelfde berekeningsgrondslag hanteren
als in het eerste, dus de huisvestingsubsidies, categorie D in de voortgangsrapportage,
zullen opnieuw correctie behoeven. Het gaat daarbij om vrij hoge bedragen,
omdat bij de definitieve berekening van de terugvorderingsbedragen de van
toepassing zijnde historische prijsniveaus zijn gehanteerd en omdat voor de
bve- en de hbo-sector ook de aan het exploitatiebedrag gerelateerde huisvestingscomponent
is toegevoegd aan het terug te vorderen bedrag. Dat heeft geleid tot het extra
bedrag van € 2,1 mln.De betreffende ambtenaar legt uit dat de commissie
in een aantal situaties een prijs heeft gehanteerd zonder daarbij voor het
hbo-bekostigingsmodel rekening te houden met de feitelijke onderwijsvraagfactor,
dus de rendementsfactor, waarover zij vaak niet beschikte. Dat is gepreciseerd.
Soms heeft de commissie een prijs gehanteerd voor de sector waar de student
was ingeschreven, maar de sector niet aangegeven, zodat nader onderzoek
nodig was. De informatie was wel beschikbaar. Afgesproken is dat in het tweede
rapport dezelfde berekeningsgrondslag wordt gehanteerd om consistent te zijn.De staatssecretaris De commissie zal in het
eindrapport advies uitbrengen over de mogelijkheid van toepassing van artikel
227.a van het Wetboek van Strafrecht. De strafrechtelijke component raakt
het hele Schutte-complex en is niet alleen geconcentreerd op de zeven nog
te onderzoeken scholen.Wij kunnen nog geen afrondende uitspraken doen over de lessen die uit
het dossier Rekenschap kunnen worden getrokken. Daarover moet de Kamer nog
debatteren bij de behandeling van het eindrapport. De staatssecretaris zal
zo snel mogelijk na het uitkomen van het rapport met een beleidsoordeel komen.
Nu al zijn de nodige effecten te zien van het werk van de commissie op de
contacten met de instellingen en de interne werkwijze van het departement.
Er is onder meer een Directie Toezicht en Handhaving ingericht. Jaarlijks
vinden bekostigingsoverleggen plaats om gerezen onduidelijkheden met de sector
te bespreken. Dat heeft geleid tot de notities Helderheid. Het departement
gaat steeds duidelijker in op vragen en signalen van instellingen en is volop
bezig met de vraag hoe het stelsel van governance en toezicht in de toekomst
moet worden ingericht. Er is een beweging nodig van low trust naar high trust,
waarbij twee elementen van groot belang zijn. Een daarvan is een robuust bekostigingsmodel.
De staatssecretaris zal aan de hand van casuïstiek laten zien dat het
leerrechtenmodel robuust is en de Schutte-problemen zal voorkomen. Dit model
moet er komen in combinatie met een governancefilosofie die zorgt dat de horizontale
en verticale verantwoording goed zijn georganiseerd. Op het moment is er te
weinig tegendruk binnen de instellingen om de topbestuurders verantwoording
te laten afleggen over hun doen en laten. Een topbestuurder moet met knikkende
knieën naar een ondernemingsraad, een universiteitsraad of een raad van
toezicht gaan, wat nu zelden het geval is. Minister Van der Hoeven stuurt
de Kamer in juni een brief over de governance.Ook de instellingen hebben al lering uit het proces getrokken. De kabinetsreactie
van 16 april 2004 heeft afgedwongen dat instellingen waar geld wordt
teruggevorderd actieplannen Rekenschap maken waarin zij laten zien hoe zij
omgaan met de inzichten die het Schutte-dossier heeft opgeleverd en wat dat
betekent voor hun interne gang van zaken. Er zitten pareltjes tussen de actieplannen.
Bij enkele grotere instellingen, die het zwaar hebben gehad bij het onderzoek
van de commissie-Schutte, heeft dat geleid tot fundamentele discussies over
de interne gang van zaken en de relatie met de buitenwereld.De staatssecretaris geeft drie voorbeelden van het nieuwe bekostigingsmodel.
Onder het huidige bekostigingsmodel konden studenten ingeschreven staan zonder
dat zij dat zelf wisten, waardoor het mogelijk was dat bijvoorbeeld 105% van
alle havo-, mbo- en vwo-leerlingen uiteindelijk afstudeerden. Dat waren bijvoorbeeld
studenten die een contractcursus volgden, maar toch werden ingeschreven voor
een bekostigde CROHO-opleiding. Door de invoering van leerrechten wordt geregeld
dat de studenten via de IBGroep worden geïnformeerd dat zij ingeschreven
staan en daarmee hun leerrechten voor dat jaar aanspreken. Het is dus in de
toekomst niet meer mogelijk een student in te schrijven voor een bekostigde
opleiding zonder diens medeweten.Een tweede voorbeeld waarbij het huidige bekostigingsmodel tot verkeerde
effecten kan leiden is het feit dat er wordt geprofiteerd van een relatief
hoge uitvalbekostiging, met name in het hbo. Hier en daar werden studenten
aangetrokken van wie bekend was of werd verwacht dat zij maximaal een jaar
ingeschreven zouden zijn. De zogenaamde uitvalsbekostiging, namelijk de 1,35
jaar in het hbo-model, maakte dat een financieel zeer aantrekkelijke studentengroep.
Het waren onder meer studenten die een propedeuse deden in het
hbo en doorstroomden naar het wo, uitgelote studenten medicijnen die een jaar
verpleegkunde deden aan het hbo en dan opnieuw meededen aan de loting en uitwisselingsstudenten,
hoewel de laatsten onrechtmatig waren ingeschreven vanwege de deelprogramma's.
Dit zijn allemaal gevallen waarin, soms geoorloofd en soms niet geoorloofd,
bekostigingsoptimalisatie plaatsvindt. Door de invoering van de leerrechten
verdwijnt de uitvalbekostiging en komt er een directe relatie tussen inschrijving
en bekostiging. Dat betekent dat een student die na een jaar uitvalt ook maar
voor een jaar wordt bekostigd.Een derde voorbeeld is het profiteren van de diplomabonus voor snelle
afstudeerders in het geval van studenten van wie bekend is dat zij een relatief
korte tijd nodig hebben om af te studeren. Dat geldt bijvoorbeeld voor buitenlandse
studenten, die via elders verworven competenties en vrijstellingen een BI-diploma
verwerven. Dat is in het hbo een aantal jaren geleden al aanleiding geweest
om maatregelen te nemen tegen excessieve bekostiging. De regel is daar nu
dat een student die binnen twee jaar afstudeert niet voor vierenhalf jaar
wordt bekostigd. In het huidige wo-model is dit ook een potentiële kwetsbaarheid,
die in de korte gebruiksperiode van het model nog maar beperkt aan de orde
is geweest.De wo-sector beweert een robuust stelsel te hebben, maar op dit punt is
dat niet het geval, want zij krijgen een diplomabonus van 50% van de onderwijsbekostiging.
Het is nu dus zeer aantrekkelijk om studenten aan te trekken die nog maar
een korte tijd nodig hebben om af te studeren. De invoering van de leerrechten
regelt ook een koppeling tussen de feitelijke korte verblijfsduur en de periode
die wordt bekostigd en zal in dat opzicht dus positief werken. Dat neemt niet
weg dat de instellingen ook in het nieuwe stelsel nog steeds een bonus krijgen
om studenten naar de eindstreep te begeleiden. Het aftroggelen van studenten,
zoals dat is omschreven, om daarmee een diplomabonus op te strijken, zal iets
minder aantrekkelijk worden, waarmee de excessieve diplomabonus voor een belangrijk
deel wordt geneutraliseerd. Zolang de diplomabonus in het stelsel zit, blijft
het echter aantrekkelijk om zulke studenten te werven. Dit kan volgende week
nader worden besproken. Het leerrechtenstelsel betekent zonder meer dat een
aantal van dit soort kwetsbaarheden verdwijnt. Een van de lenzen waardoor
is gekeken bij de opstelling van het nieuwe bekostigingsmodel is dat nieuwe
problemen moeten worden voorkomen.In verband met het afwijken van het advies van de commissie wil ik categorie
C toelichten, waarvan de commissie had geadviseerd om niet terug te vorderen
en dit wel is gedaan. Het gaat om € 4,6 mln. in de hbo-sector. Dit is
vooral één specifieke casus van een hogeschool waar de commissie
in tweede instantie heeft geadviseerd niet terug te vorderen, omdat de instelling
over een zogenaamde kort-hbo-licentie beschikte. Dat is op zich correct, maar
de commissie ging voorbij aan het feit dat de korte opleiding buiten de plaats
van vestiging werd verzorgd zonder dat daarvoor toestemming was gevraagd.
Er was dus gehandeld in strijd met het vestigingsplaatsbeginsel en er moest
worden overgegaan tot terugvordering. Dit beginsel is ook in de verdere casuïstiek
consequent toegepast en wij konden dus niet anders.De staatssecretaris is in september 2004 gevraagd te zorgen dat de terugvordering
zorgvuldig en precies zou plaatsvinden. In gevallen waarin verwachtingen zijn
gewekt en waar uit de casuïstiek blijkt dat het ministerie signalen heeft
afgegeven dat bepaalde zaken zijn toegestaan, wat juridisch tot een kwetsbaarheid
zou leiden bij terugvordering, wordt daartoe niet overgegaan. De commissie
heeft de bulk van dit werk gedaan. Hier en daar duiken nieuwe feiten op of
komt het departement tot de conclusie dat het hele feitencomplex te zwak is.
Dat staat allemaal in de rapportage. Alleen het bedrag van ruim zes ton is
nieuw. Het ontstond nadat al een definitieve beschikking was afgegeven en
de schriftelijke ronde van de bezwarenprocedure was begonnen.Het uitbrengen van voortgangsrapportages wordt voortgezet, niet dagelijks,
maar wel met een zekere regelmaat, met inachtneming van de geleerde lessen.
Zowel de kwantitatieve als de kwalitatieve kant wordt er in betrokken.Voor de Hogeschool Zeeland moet de definitieve terugvorderingsbeschikking
nog worden opgesteld. De commissie heeft in het eindrapport geen kwantitatieve
analyse opgenomen van het bekostigingsjaar 2002, zodat de auditdienst nog
een aanvullend onderzoek moest doen. De hoogte van de terugvorderingsbeschikking
is dus nog niet bekend. Het departement zal ook in dit geval handelen in lijn
met datgene wat op 30 september 2004 is besproken en zoals met alle instellingen
is gehandeld: de laatste cent moet terug, maar de studenten en docenten mogen
niet de dupe worden.Daarover zijn gesprekken gaande met de hogeschool.Dit heeft geen relatie met de Stoas-casus, want die was uniek en valt
buiten het dossier-Schutte. Wel wordt bezien of een gefaseerde terugbetaling
kan helpen. Dat zou de druk van de ketel halen bij instellingen die grote
bedragen moeten terugbetalen. Ook wordt bezien of het nodig is om flankerend
met zaken te helpen.Op 30 september 2004 heeft de staatssecretaris toegezegd de Kamer
te zullen informeren over de inrichting van het verantwoordingsproces voor
het aanwenden van publieke middelen in private activiteiten. Bij brief van
2 november heeft hij de Kamer op de hoogte gesteld van zijn beleid op
dat punt. De brief van 2 november staat niet op de agenda, maar hij gaat
er wel graag op in. Men zou op voorhand kunnen eisen dat de administraties
volledig gescheiden zijn, maar het ministerie is daarin terughoudend. Men
kan ook zorgen dat het zichtbaar wordt in de verantwoording. In de brief is
aangekondigd dat de auditdiensten van OCW en van LNV een periodiek themaonderzoek
uitvoeren om te zien of de instellingen zich houden aan de aangescherpte definiëring
en aan de interpretatie van de bekostigingswet en de regelgeving zoals die
is geformuleerd in de notities Helderheid. De Kamer ontvangt voor het zomerreces
de uitkomsten van dit onderzoek en een nadere beoordeling van de situatie,
zoals in de brief is toegezegd. Het investeren van publiek geld in private
activiteiten moet worden verantwoord in het jaarverslag met vermelding en
met transparantie van de opbrengsten voor de instelling. Daarvoor is het niet
noodzakelijk dat de publieke en de private administratie gescheiden zijn.
Het periodieke themaonderzoek moet uitwijzen of deze wijze van verantwoording
tot voldoende inzichten leidt. Als daarover twijfel ontstaat, moeten dit opnieuw
worden bezien. Deze beleidslijn van toetsing achteraf in plaats van vooraf
is ingezet om geen extra bureaucratie te veroorzaken.Mevrouw Lambrechts (D66) vindt voldoende inzicht
is belangrijk, maar ook moeten de criteria helder zijn, wat zij betwijfelt.
Zij verzoekt de staatssecretaris met klem om in zijn notitie aan te geven
in hoeverre dit werkt. Men is het erover eens dat bepaalde eerdere activiteiten
van instellingen ongeoorloofd waren, maar deze voldoen allemaal aan de criteria
die in de brief van 2 november staan en kunnen dus weer plaatsvinden.
Het is beter om protocolafspraken voor de verantwoording te maken, zodat in
de jaarverslagen niets over het hoofd kan worden gezien.De staatssecretaris antwoordt dat in het kader
van het onderzoek alle bestaande casuïstiek over publiekprivate samenwerking
die het departement bekend is, wordt geanalyseerd om te bezien of de reactie
op aanbeveling 37 effectief is. Er is helder geregeld dat er transparantie
moet zijn, maar niet hoe dat moet. Er wordt bezien of dat houdbaar is. Als
deze lijn niet werkt, zijn zwaardere maatregelen nodig, zoals meer in detail
voorschrijven. Dat betekent ingrijpen in de administratieve systemen van instellingen,
wat tot veel extra bureaucratie kan leiden. Dat moeten het kabinet
en de Kamer gezamenlijk afwegen. Vermeden moet worden dat publiek geld wordt
gebruikt voor private activiteiten.Het onderzoek moet duidelijkheid geven over de studenten die niet op de
hoogte zijn van hun inschrijving. De leerrechten zullen dit probleem oplossen,
omdat studenten erover worden geïnformeerd dat zij deze gebruiken. Zo
niet, dan moet de instelling daarop worden aangesproken.Er is een continuüm van situaties, waarover in het laatste jaar casuïstiek
is geweest, waarbij het inzetten van publieke middelen in het private domein
leidt tot beter onderwijs. Binnen bepaalde regels mag dat. Zonder veel bureaucratie –
of zo nodig met bureaucratie – moet transparant zijn wat er met het
geld gebeurt. Het uitgangspunt ten aanzien van het financieren van een onbekostigde
masteropleiding met privaat geld is, dat een onbekostigde masteropleiding
niet mag worden bekostigd. Het inzetten van privaat geld in het publieke domein
is namelijk alleen mogelijk als daar iets voor terugkomt. Het bekostigingsmodel
zal dit nog moeilijker maken voor instellingen die het willen doen. Uit de
verantwoordingssystematiek moet blijken of ook dat voldoende transparant wordt.
In de toegezegde brief zal aan de hand van de inzichten uit het themaonderzoek
een weging worden opgenomen van het huidige standpunt van het ministerie over
publiekprivate samenwerking. De Kamervragen van de SP-fractie worden daarbij
betrokken.De kosten van de operatie-Schutte zullen zichtbaar zijn in de eindrapportage.
De kosten-batenanalyse is daar onderdeel van, maar het ging er ook om, de
onderste steen boven te krijgen. Uiteindelijk gaat het om de proportionaliteit
versus de rechtvaardige verdeling.De staatssecretaris verzoekt de directeur-generaal van LNV de Stoas-casus
toe te lichten. Deze is blij dat ook de Kamer inziet dat in deze zaak, die
onder de rechter is, terughoudendheid moet worden betracht. Het ministerie
van LNV heeft al in 2002 van Stoas geëist de school en de holding te
ontvlechten. Daardoor kwam begin 2003 bij Stoas intern het bestaan van een
rekening-courantverhouding aan het licht. Het tijdig aanzuiveren door verkoop
van een pand van de holding lukte niet, waardoor de zaak eind 2003 aan het
ministerie moest worden gemeld. De Kamer is ingelicht over de genomen maatregelen,
namelijk een nieuw bestuur en aansprakelijkheidsstelling van de accountant,
een ex-directeur en de ex-bestuursleden. Een klein deel van de vordering van
de school is teruggewonnen door cessie aan de Rabobank en getracht wordt om
de rest langs juridische weg terug te krijgen. Bij terugvordering door LNV
van de – overigens rechtmatig verkregen – middelen zou Stoas failliet
gaan en de continuïteit van de lerarenopleiding in het geding komen.
Zonder een eenmalige kasinjectie van €1,4 mln. is het koppelen van Stoas
aan de twee hogere agrarische onderwijsinstellingen in Dronten en Den Bosch,
waarmee Stoas nauw samenwerkt, geen begaanbare weg. Dat gaf minister Veerman
ook aan in zijn brief aan de Tweede Kamer van 7 april. Voor het ministerie
van LNV is de les geweest dat publiek en privaat in het belang van transparantie
dienen te worden onderscheiden. Dat is in het najaar van 2002 ingezet. Deze
casus is uniek, omdat op basis van het onderzoek door de externe accountants
is geconstateerd dat sprake was van wanbeheer. In die zin staat de zaak naar
buiten het Schutte-dossier.De directeur-generaal LNV vult aan dat destijds
publiekprivate samenwerking een wijdverbreid fenomeen was. De gedachte was
dat onderwijsinstellingen ook aan Wirtschaft moesten doen. LNV eiste van Stoas
transparantie en dus ontvlechting van boekhouding, personen en directies vóór
2004. Dat is in september 2002 met Stoas afgesproken. Vooral de accountant
van Stoas heeft het daarmee moeilijk gehad en hij is derhalve aansprakelijk
gesteld. Ook het bestuur van Stoas wist niet precies hoe de gang van zaken
met het geld was. Dat kwam bij het ministerie pas eind 2003 aan het licht,
maar intern bij Stoas pas begin 2003 onder druk van de eis tot ontvlechting.
De toen geleerde les is bevestigd door de opvolgende gebeurtenissen.
Herhaling is goed uitgesloten, want het beleid is dat instellingen niet met
elkaar vervlochten mogen zijn, boekhoudkundig noch persoonlijk. Over het vervolg
is de directeur-generaal discreet. De Kamer heeft vertrouwelijke stukken gekregen
ter kennisname. LNV probeert Stoas zoveel mogelijk te helpen om het geld terug
te krijgen. Stoas heeft beloofd het geld dat terugkomt aan LNV te retourneren.De staatssecretaris zal nader op Stoas ingaan
in het kader van de brief over publiekprivate samenwerking. Daarbij worden
eventuele verdere maatregelen tegen personele vermenging betrokken, evenals
het feit dat geen risicovoorziening was getroffen.Op 30 september 2004 heeft het eerste grote debat over dit onderwerp
plaatsgevonden. Het is een taaie kwestie die veel emoties oproept, met name
in de hbo-sector, waar het om grotere bedragen gaat. De staatssecretaris probeert
zoveel mogelijk de toen uitgezette lijn te volgen, namelijk onthypen. Hij
doet hierover zo weinig mogelijk openbare uitspraken en geeft het geen zware
kwalificaties. Daarnaast moet het snel worden afgerond. Waar zich serieuze
juridische kwetsbaarheden voordoen – niet alleen strikt juridisch, maar
ook in de context van eerdere uitingen van bijvoorbeeld het departement –
wordt de terugvordering gestopt. De staatssecretaris verwacht dat men het
dossier snel zal kunnen sluiten.Nadere gedachtewisselingMevrouw Joldersma (CDA) vraagt wat er met
de bezwaarschriften gebeurt. De staatssecretaris hoopt dat de instellingen
niet in beroep gaan als hun bezwaren ongegrond zijn verklaard en hij zal rekening
houden met eventuele onduidelijkheden die het ministerie heeft veroorzaakt.
De CDA-fractie hoopt dat de staatssecretaris ook zijn conclusies trekt als
een bezwaar gegrond is verklaard en de verhoudingen niet op scherp zet. Wel
moet bij bewust onrechtmatig gedrag het geld worden teruggevorderd. Zal er
in de toekomst sprake zijn van vechtcultuur of wordt gezocht naar een goede
governancecultuur, waarin men niet tegenover elkaar staat?Dit dossier hangt samen met veel emoties bij mensen die zich hebben ingezet
voor hun organisaties en daarvoor een rekening gepresenteerd krijgen. Als
hun gedrag tegen de bekostigingsregels is ingegaan, moet er worden teruggevorderd,
maar als het ministerie onterecht is opgetreden, moet het dat toegeven en
daarnaar handelen. Een belangrijke winst van dit hele traject is, dat het
ministerie heeft geleerd dat het signalen beter moet oppakken en dat de instellingen
begrijpen dat er duidelijke grenzen zijn.Door de gefaseerde terugbetaling zal niet al het teruggevorderde geld
dit jaar terugkomen. Mevrouw Joldersma constateert ook dat het totaal bedrag
lager zal zijn. De staatssecretaris zegt dat een student die ingeschreven
staat zijn leerrechten gebruikt. Als een student in een bepaald jaar maar
enkele vakken wil volgen, verbruikt hij toch al zijn leerrechten voor een
jaar. Daarop komt de CDA-fractie volgende week in het overleg terug.Het is goed dat het ministerie werkt aan het bekostigingsmodel en de helderheid
van de gegevens. Volgens het huidige systeem kloppen de praktijken uit het
dossier-Schutte niet, maar het nieuwe bekostigingssysteem is waarschijnlijk
op enkele punten knellend voor de instellingen, bijvoorbeeld de regels over
het Noodfonds. Kan de staatssecretaris daarover volgende week meer informatie
geven? De Kamer moet willen interveniëren terwijl de procedures lopen,
maar zij wil wel graag aan het einde van het traject te worden geïnformeerd
over de gefaseerde terugbetaling en de afspraken met Hogeschool Zeeland.De heer Visser (VVD) heeft geen namen van
instellingen genoemd vanwege de gewenste terughoudendheid. De afgesproken
bestuurlijke oplossing per instelling is niet hetzelfde als zaken
door de vingers zien. Hij begrijpt dat de staatssecretaris optimistisch is,
maar geen garanties kan geven.De positieve effecten van dit traject zijn op vier terreinen zichtbaar:
de Directie Toezicht, het bekostigingsoverleg, het sneller ingaan op signalen
en de governancediscussie. Een aantal instellingen heeft zich bezonnen op
de situatie en zelf actieplannen gemaakt, waaronder inderdaad pareltjes zijn.
Men moet ook gevallen durven benoemen waarin de situatie aanleiding tot verbetering
is geweest.Mevrouw Vergeer (SP) merkt op dat financieel-strategisch
gedrag van instellingen rechtmatig kan zijn. Volgende week moet men bespreken
hoe kan worden voorkomen dat instellingen proberen om op rechtmatige wijze
zoveel mogelijk rijksbekostiging binnen te halen, zoals met de diplomabonus.
Onrechtmatig gedrag van instellingen kan zijn voortgekomen uit onduidelijkheden
vanuit het ministerie. Verzoeken van de instellingen om beoordeling van mogelijk
onrechtmatig gedrag kunnen in de toekomst voor veel bureaucratie zorgen. Hoe
wordt dit voorkomen?Het is goed dat de toegezegde notitie over publiekprivate samenwerking
zal ingaan op de praktijk. Uitbesteding mag niet leiden tot concurrentievervalsing.
Men kan uitbesteden aan de eigen holding of aan een partij die los staat van
de instelling. In het geval van de eigen holding is de verleiding groot om
zaken niet kostendekkend in rekening te brengen. Daarnaast is in de notitie
aandacht nodig voor personele vermenging bij het management van een holding.
Iemand kan manager zijn van twee publieke instellingen of van een publieke
en een commerciële instelling. Ook nadere informatie over de verticale
en de horizontale verantwoording, dus de Raad van Toezicht en de medezeggenschap,
is van belang.Het is onduidelijk dat publiek geld in een private context mag worden
gebruikt voor verhoging van de kwaliteit van het onderwijs, maar niet voor
een private masteropleiding. In het mogelijke toekomstige open bestel wordt
dit alleen maar onduidelijker. Dan kan een private masteropleiding met een
hoog collegegeld even ontoegankelijk zijn als een publieke masteropleiding
met een hoog collegegeld. Wat is dan nog het verschil, gezien de toegankelijkheidscriteria?De Onderwijsinspectie moet onder meer de diplomastapeling bezien. De SP-vraag
naar de werkdruk bij de inspectie is nog niet beantwoord.Mevrouw Lambrechts (D66) vindt de uiteenzetting
van de staatssecretaris helder en heeft vertrouwen in de uitvoering. Als uitkomst
moeten er heldere richtlijnen komen voor de financiering en voor de verhoudingen
tot elkaar in een cultuur van vertrouwen.Gaat het eindrapport dat in mei verschijnt alleen over de nog resterende
instellingen of heeft het een eindconclusie en overkoepelende aanbevelingen?Mevrouw Lambrechts betwijfelt of de criteria voor publiekprivate samenwerking
uit de brief van 2 november voldoende helderheid bieden. Zij is verheugd
dat bij de terugvordering studenten en docenten niet de dupe mogen worden,
wat desastreus zou kunnen zijn voor de infrastructuur.De heer Van der Vlies (SGP) steunt de aanpak
en het beleid tot nu toe. Het begrip rechtvaardigheid is relevant. Onrechtmatig
gebruikte middelen moeten worden teruggegeven, natuurlijk met een zekere proportionaliteit,
waarbij studenten en docenten worden ontzien. Daaruit is een benaderingwijze
ontstaan met conceptbeschikkingen, gesprekken, eventuele bijstelling en een
commissie van beroep. Cruciaal is nu, hoe overtuigend dat proces is in de
contacten van het departement met de instellingen. De inzet van de Kamer was
om dit zo snel mogelijk, zorgvuldig en met wijsheid af te ronden. Bij een
definitieve terugvorderingsbeschikking, zeker waar het gaat om hoge bedragen
in verhouding tot de totale bekostiging, zal een soepel, meerjarig,
maar wel taakstellend betalingsvoorstel pacificerend werken.De staatssecretaris herhaalt dat bij eventuele
gegronde bezwaren dat in principe de terugvordering wordt gestopt. Bij het
op stoom houden van het proces is de uitvoerige beargumentering van de bezwaarschriftencommissie
behulpzaam, maar er is geen garantie dat geen enkele instelling verder zal
procederen. Tot nu toe heeft het departement vrijwel alle bezwaarschriftenprocedures
gewonnen. De actieplannen Rekenschap van de instellingen scheppen in de sector
een nieuw denkkader over de omgang met dit soort zaken. De standaard van de
plannen is vrij hoog.De brief over publiekprivate samenwerking zal ingaan op alle genoemde
punten. In het aanstaande debat zal de staatssecretaris de leerrechten toelichten.
De gefaseerde terugvordering wordt bezien met inachtneming van de vermogenspositie
van de scholen en eventuele voorzieningen die scholen al hebben getroffen.
De eerste terugbetalingsdatum ligt altijd negen maanden na de definitieve
beschikking. Bij eventuele problemen wordt besloten tot gefaseerde invordering.Het eindrapport van de commissie-Schutte zal een terugblik op de hele
periode bevatten. Ook zal het uitspraak doen over de vraag of strafrechtelijke
vervolging mogelijk is. Waarschijnlijk zal het rapport een eindoordeel bevatten.
De commissie werkt hard aan een snelle afronding.Nu is helderheid nodig over de huidige bekostigingsmodellen, zeker voor
het hbo, maar in zekere mate ook voor het wo, gezien bijvoorbeeld de diplomabonus.
Een bekostigingsmodel dat calculerend gedrag zoveel mogelijk voorkomt, kan
de gerezen problemen goed pareren. Voorts moet worden gezorgd voor een verdere
governance-inbedding met een goede relatie tussen het departement en de instellingen.
De staatssecretaris ziet de instellingen als gemeenschappen, waarin studenten,
docenten en bestuurders proberen vorm te geven aan goed onderwijs. In de governancediscussie
moet duidelijk worden dat aan de bestuurders, die grote publieke belangen
vertegenwoordigen en met grote budgetten omgaan, binnen de instellingen om
verantwoording moet worden gevraagd. De notitie van juni over de governance
zal daarop ingaan. Dit speelt zich al af in de hoofdlijnen van de nieuwe Wet
op het hoger onderwijs over het interne toezicht. De staatssecretaris wil
het interne toezicht versterken, zodat er een betekenisvol debat kan plaatsvinden
tussen enerzijds docenten en studenten en anderzijds bestuurders, maar ook
op centraal niveau. Dan gaan bestuurders ook eens met knikkende knieën
naar een vergadering en denken zij niet dat het wel goed zal komen. Als deze
twee zaken goed zijn geregeld, kan de reis van low trust naar high trust snel
worden gemaakt. Het mag absoluut geen vechtcultuur worden. De sector gaat
in die zin verstandig met de zaak om en het debat is gelukkig wat tot rust
gekomen. Het gaat er uiteindelijk om, heldere verhoudingen te krijgen en van
daaruit de verantwoordelijkheid vorm te geven.Er is gevraagd naar de overbelasting van de inspectie vanwege de onrechtmatige
diplomaverstrekking. In Korte Klap staat dat in één jaar niet
meerdere diploma's mogen worden verstrekt, waarmee de prikkel is vervallen
om onrechtmatige diploma's te verstrekken. Zowel bij het Kwaliteitscentrum
Examinering als bij de NVAO is de wijze waarop elders verworven competenties
worden toegekend nadrukkelijk onderdeel van de audits.Hij zal met de inspectie bezien of de werkdruk een probleem is. Hij heeft
niet die indruk. De inspectie doet op grond van signalen uit het veld of op
verzoek van de bewindslieden ook onderzoeken die niet aan de Kamer worden
gemeld, waarbij vertrouwelijkheid soms belangrijk is. Meer dan 95% van het
werk van de inspectie betreft de normale gang van zaken zoals vastgelegd in
de Wet op het onderwijstoezicht.Hij antwoordt mevrouw Lambrechts, die de kwestie van de werkdruk wil bespreken
tijdens het jaarlijkse gesprek met de inspectie over stand van onderwijs
en de wijze waarop de inspectie haar taken uitvoert, dat deze kwestie dan
wordt opgehangen aan artikel 23.8 van de Grondwet over de stand van het onderwijs,
en dat hij de bevindingen uit het genoemde gesprek zal afwachten.De voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,SmeetsDe adjunct-griffier van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap,JaspersXNoot1Samenstelling:Leden: Van de Camp (CDA), Cornielje (VVD), voorzitter, Lambrechts (D66),
Hamer (PvdA), Van Bommel (SP), Vendrik (GroenLinks), Mosterd (CDA), Blok (VVD),
Balemans (VVD), Slob (ChristenUnie), Vergeer (SP), Tichelaar (PvdA), Joldersma
(CDA), Jan de Vries (CDA), Van Vroonhoven-Kok (CDA), Aasted Madsen-van Stiphout
(CDA), Eski (CDA), Smeets (PvdA), ondervoorzitter, Eijsink (PvdA), Leerdam
(PvdA), Van Miltenburg (VVD), Kraneveldt (LPF), Hermans (LPF), Van Dam (PvdA),
Visser (VVD), Azough (GroenLinks) en Roefs (PvdA).Plv. leden: Ferrier (CDA), Rijpstra (VVD), Bakker (D66), Bussemaker (PvdA),
Tonkens (GroenLinks), Brinkel (CDA), Hirsi Ali (VVD), Örgü (VVD),
Van der Vlies (SGP), Kant (SP), Dijksma (PvdA), Hessels (CDA), Sterk (CDA),
Atsma (CDA), Van Bochove (CDA), Van Hijum (CDA), Verbeet (PvdA), Arib (PvdA),
Stuurman (PvdA), De Krom (VVD), Varela (LPF), Nawijn (LPF), Adelmund (PvdA),
Aptroot (VVD), Halsema (GroenLinks) en Kalsbeek (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28248-81.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl