Verslag van werkbezoek delegatie vaste commissie Buitenlandse Zaken aan Indonesië (2 - 12 mei 2000); Verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27203, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

27-06-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

27203 nr. 1

21-06-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamI InleidingII GeschiedenisIII Staatsinrichting en (partij)politieke situatieIV Gesprekken in JakartaV Gesprekken in AmbonVI Gesprekken op Papua (Irian Jaya)BIJLAGE Programma in hoofdlijnenWoensdag 3 mei 2000Donderdag 4 mei 2000Vrijdag 5 mei 2000Zaterdag 6 mei 2000Zondag 7 mei 2000Maandag 8 mei 2000Dinsdag 9 mei 2000Woensdag 10 mei 2000Donderdag 11 mei 2000Vrijdag 12 mei 2000Zaterdag 13 mei 2000
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27203Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 45 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 203Verslag van een werkbezoek van een delegatie uit de vaste commissie
voor Buitenlandse Zaken aan Indonesië (2 tot en met 12 mei 2000)nr. 1VERSLAGVastgesteld 21 juni 2000Een delegatie uit de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft van
2 tot en met 12 mei 2000 een werkbezoek gebracht aan Indonesië. De delegatie
bestond uit de leden De Boer (PvdA, voorzitter van de commissie), Koenders
(PvdA), Hessing (VVD), De Haan (CDA), Hoekema (D66) en Van Middelkoop (GPV).
De heer Hommes, griffier van de commissie, was de griffier van de delegatie.
Doel van het bezoek was het verkrijgen van informatie over de politieke en
de sociaal-economische situatie in Indonesië. Naast een bezoek aan de
hoofdstad Jakarta heeft de delegatie daartoe bezoeken gebracht aan de eilanden
Ambon en Papua (Irian Jaya). De delegatie heeft tijdens de reis een goed beeld
gekregen van de problemen van Indonesië en de pogingen die worden ondernomen
door de nieuwe regering om deze problemen tot een oplossing te brengen. Door
het ministerie van Buitenlandse Zaken en de Nederlandse ambassade te Jakarta
is een grote bijdrage geleverd aan de voorbereiding en de uitvoering van het
programma. De delegatie spreekt daarvoor haar erkentelijkheid uit.De voorzitter van de delegatie,De BoerDe griffier van de delegatie,Hommes I InleidingDe Republiek Indonesië is een land in Zuidoost Azië. De oppervlakte
bedraagt 1 919 440 km2 (46 maal Nederland). Indonesië
is een archipel bestaande uit 17 500 eilanden, waarvan er ongeveer 6000
bewoond zijn. Er wonen 208 miljoen mensen. Het land is daarmee het op drie
na grootste land ter wereld voor wat betreft bevolkingsaantal. De bevolking
is zeer onregelmatig gespreid over het land. De gemiddelde bevolkingsdichtheid
is 93 inwoners per km2, maar op Java is de dichtheid echter 814
inwoners per km2. Ongeveer 88% van de bevolking is moslim.II GeschiedenisDe geschiedenis van het moderne Indonesië begint op 17 augustus 1945
als de onafhankelijkheid van het land wordt uitgeroepen door Soekarno en Hatta.
Daarna volgden er enkele jaren waarin het Nederlandse gezag met geweldsmiddelen
het onafhankelijkheidsstreven tevergeefs trachtte te onderdrukken. In 1949
werd de onafhankelijkheid door Nederland erkend. Het westelijke deel van het
eiland Nieuw Guinea bleef Nederlands. In het nieuwe Indonesië was Soekarno
de onmiskenbare leider. Vanaf 1957 regeerde hij in de zogenaamde «geleide
democratie» als autocraat. Mede onder internationale druk werd Nederlands
Nieuw Guinea door Nederland in 1963 via een interim-periode van VN-bestuur
overgedragen aan Indonesië en heette vanaf dat moment Irian Jaya of West
Irian. Tijdens het bewind van Soekarno groeide in de jaren vijftig en zestig
de invloed van de communisten. In 1965 had de communistische partij 3 miljoen
leden. Op 30 september van dat jaar vond een mislukte staatsgreep plaats.
Zes hoge officieren van het leger werden daarbij vermoord. De staatsgreep lokte
een tegencoup uit van het leger onder leiding van generaal Soeharto. De communisten
kregen de schuld van de onrust en honderdduizenden van hen werden vermoord.
Soekarno bleef president, maar de feitelijke macht kwam in handen van generaal
Soeharto. In 1967 verloor Soekarno het presidentschap en op 27 maart 1968
werd Soeharto tot president benoemd.Soeharto voerde een politiek van de zogenaamde «Nieuwe Orde».
Er was daarbij veel aandacht voor economische ontwikkeling. Deze verliep aanvankelijk
voorspoedig. De groeicijfers waren prima en de armoede verminderde. Het systeem
werd echter gekenmerkt door sterk groeiende corruptie, waarvan vooral de omgeving
van de president en zijn familie profiteerden. Soeharto voerde een autocratisch
bewind, waarbij het leger een grote invloed uitoefende.In 1997 stortte als gevolg van een economische crisis die een groot aantal
landen in Azië trof de Indonesische munt, de rupiah, in. Dit leidde tot
een ernstige economische crisis en het land balanceerde op de rand van het
bankroet. De crisis dwong de regering tot prijsverhogingen en dat leidde tot
onrust. De roep om hervormingen, ook politieke, werd sterker. Toen Soeharto
zich in het begin van 1998 nog een keer tot president liet kiezen vervloog
de hoop op spoedige veranderingen. De onlusten namen ernstige vormen aan en
richtten zich vooral tegen de Chinezen. De druk op Soeharto werd zo groot
dat hij daar niet tegen bestand was. Mede door krachten in zijn omgeving en
door toedoen van het leger trad hij op 21 mei 1998 af.Hij werd opgevolgd door vice-president Habibie. Die probeerde orde in
de chaos te brengen door economische maatregelen te nemen om de armoede te
verminderen.De roep om meer politieke hervormingen bleef echter sterk. Ook buiten
Java waren problemen. Op de Molukken ontstonden twisten tussen moslims en
christenen, in Aceh was er de roep om afscheiding, evenals op Irian Jaya en
Oost-Timor. Dat laatste gebied was tegen de zin van de lokale bevolking door
Indonesië in 1975 bezet. President Habibie beloofde voor
Oost-Timor een referendum te organiseren, waarin de bevolking zich mocht uitspreken
over onafhankelijkheid of autonomie binnen Indonesië. Het referendum
vond plaats op 30 augustus 1999 en het resultaat toonde een massale steun
voor de onafhankelijkheid. Na het referendum braken grootscheepse rellen uit,
waarbij tegenstanders van de onafhankelijkheid grote schade aanrichtten. Uiteindelijk
werd de onafhankelijkheid van Oost-Timor door Indonesië erkend.In de zomer van 1999 vonden algemene verkiezingen plaats. Ondanks de moeilijke
situatie werden ze als eerlijk gekenschetst. Geen van de partijen haalde de
meerderheid. De partij van mevrouw Megawati Soekarnoputri, dochter van president
Soekarno, werd de grootste. Golkar, de partij van de president de tweede.
Er ontstond een schimmig spel over de verkiezing van de president door het
nieuwe parlement. Uiteindelijk werd in november 1999 Abdurrahman Wahid (Gus
Dur) gekozen tot president en Megawati Sukarnoputri tot vice-president.III Staatsinrichting en (partij)politieke situatieDe president van Indonesië staat aan het hoofd van de uitvoerende
macht en benoemt de ministers. Het parlement (DPR) bestaat uit één
kamer van 500 leden, waarvan 462 rechtstreeks zijn gekozen. De overige 38
zetels zijn gereserveerd voor militairen. Naast het parlement bestaat het
Volkscongres (MPR). Het Volkscongres bestaat uit de leden van het parlement
plus 135 regionale afgevaardigden en 65 afgevaardigden van maatschappelijke
groeperingen. De belangrijkste taak van de MPR is het kiezen van de president.Sinds de parlementsverkiezingen van juni 1999 bezet de partij van Megawati
(PDI-P) 153 zetels, Golkar, de partij van de vroegere president Habibie en
vroeger regeringspartij van Soeharto heeft 120 zetels. De moslimpartij PPP
won 58 zetels en de partij van president Wahid (PKB) kreeg 51 zetels. De partij
van Amien Rais (PAN) behaalde 34 zetels. De overige zetels 46 zetels zijn
verspreid over kleinere partijen. De voorzitter van de Golkarpartij, Akbar
Tandjung is de voorzitter van het parlement.Amien Rais werd gekozen tot voorzitter van het Volkscongres. Het parlement
is verdeeld in commissies die ieder een eigen werkterrein hebben.De regering van president Wahid steunt op een brede coalitie van de belangrijkste
politieke partijen in Indonesië. Deze partijen zijn de PDI-P (Indonesische
Democratische Partij), de Golkar (Functionele Groep), de PPP (Partij van de
Verenigde Ontwikkeling), de PKB (Partij van het Ontwaken van het Volk) en
de PAN (Partij van het Nationaal Mandaat).De PDI-P staat onder leiding van Megawati Soekarnoputri. De leden van
de partij komen voornamelijk uit nationalistische en christelijke kringen.
Mevrouw Soekarnoputri geniet vooral veel aanhang onder gematigde moslims en
onder de niet-moslims.De Golkarpartij staat voor veel Indonesiërs voor het oude establishment.
Het was de partij van Soeharto en Habibie. Hoewel Golkar beschikt over een
groot netwerk van organisaties, speelt zij een veel minder prominente rol
dan voorheen. Momenteel wordt de partij onder leiding van Akbar Tandjung omgevormd
en gemoderniseerd.De PPP was de enige toegestane moslimpartij ten tijde van president Soeharto.
De PPP pleit voor vergaande veranderingen. Zo wenst zij de politieke rol van
het leger zo snel mogelijk terug te dringen. Ook wil zij een grootscheeps
onderzoek naar corruptie onder het oude bewind.De PKB is een gematigde partij, die is voortgekomen uit de moslimorganisatie
Nahdlatul Ulama. Zij staat een geleidelijk hervormingsproces voor. De politieke
rol van het leger moet geleidelijk worden teruggedrongen, maar aan de andere
kant ziet zij het leger als belangrijk bolwerk tegen aanspraken van strenge
moslims om van Indonesië een moslimstaat te maken. President Wahid is
de belangrijkste figuur uit deze partij.De PAN is eveneens een gematigde partij, die pleit voor een seculiere pluralistische staat. PAN wordt gedomineerd door leden van de moslimorganisatie
Muhammadiyah, maar is geen moslimpartij.De door de moslims gedomineerde partijen PAN, PPP en de kleinere PBB vormen
samen de centrale-as partijen.De partijen zijn in Indonesië zijn overigens slecht georganiseerd.
Zij zijn voornamelijk actief in het mobiliseren van de massa voor manifestaties,
met name in verkiezingstijd. Het ontbreekt aan uitgewerkte politieke programma's.
Dit leidt ertoe dat leidende persoonlijkheden van maatschappelijke organisaties –
als president Wahid, die tevens groot aanzien geniet als religieus leider –
in de Indonesische politiek een zeer grote rol spelen.IV Gesprekken in JakartaDe delegatie heeft de hoofdstad Jakarta bezocht aan het begin en aan het
einde van het bezoek. Zij heeft met verschillende personen van gedachten gewisseld
over de ontwikkelingen in de Indonesische politiek. In Jakarta heeft de delegatie
op 4 mei deelgenomen aan de herdenkingsplechtigheden op de begraafplaats Menteng
Pulo. Namens de delegatie is door de voorzitter een krans gelegd ter nagedachtenis
aan de gevallenen.De delegatie heeft een beleefdheidsbezoek gebracht aan president Abdurrahman Wahid. De opbouw van de democratie in Indonesië
is volgens hem de belangrijkste uitdaging voor het land. Hiervoor is ontwikkeling
van de economie noodzakelijk en Nederlandse steun daarbij is van harte welkom.
Er is in Indonesië een zwakke democratische traditie. De democratie moet
groeien. De politieke partijen hebben daarbij een belangrijke rol. De president
vroeg aandacht voor de hervorming van het leger. Hij toonde zich daarover
optimistisch. De situatie moet ontstaan dat de strijdkrachten weer zorg kunnen
dragen voor de eigen zaken. De president kondigde aan dat het parlement binnenkort
een besluit zal nemen over voorstellen om de president direct te kiezen door
de bevolking in plaats van door het Volkscongres. Het probleem op de Molukken
achtte de president relatief beperkt. Overigens is vice-president Megawatti
de eerst verantwoordelijke voor de regio's.De delegatie heeft een bezoek gebracht aan KOMNAS HAM, de mensenrechtencommissie. Deze commissie doet onderzoek naar mensenrechtenschendingen
tijdens het vorige regime. De commissie bestaat uit 25 leden (waaronder oud-rechters
en oud-hoogleraren) die worden benoemd via coöptatie. In de toekomst
worden de leden door het parlement benoemd. Nu is de samenwerking met het
parlement redelijk. De commissie is echter nog niet door het parlement uitgenodigd
om deel te nemen aan debatten of om uitleg te verschaffen.Een groot probleem voor de commissie is het gebrek aan voldoende financiële
middelen. De commissie heeft onderzoek verricht naar de gebeurtenissen in
Oost Timor vorig jaar. De resultaten zijn ter kennis gebracht aan de justitiële
autoriteiten, die moeten beslissen over eventuele vervolging. Het belangrijkste
is nu de hervorming van de rechterlijke macht. Deze moet vrij worden gemaakt
van corruptie en van militaire invloed. Daartoe moet wetten worden veranderd.
Er moeten meer rechters van buiten worden benoemd en moeten er meer opleidingen
worden verzorgd. Er zijn ook onderzoeken gaande naar het leger en de politie.
Het leger en de politie zijn betrokken bij veel problemen in het land (Aceh,
Ambon). Belangrijk bij de hervorming van politie en leger is goed onderwijs
aan militairen.De situatie op de Molukken is zeer moeilijk. Een afkoelingsperiode is
gewenst, daarna kunnen er onderhandelingen plaatsvinden om te komen tot een
meer stabiele situatie. Van de zijde van de commissie is zeer aangedrongen op preventie van mensenrechtenschendingen.
Dit kan alleen door betere wetgeving en door beter onderwijs. Het grote dilemma
is de keuze tussen verzoening enerzijds en bestraffing anderzijds.De delegatie heeft met de coördinerend minister van economie, financiën
en industrie, drs. Kwik Kian Gie, gesproken over
de economische situatie in Indonesië. Volgens de minister is de economische
crisis die in 1997 nog tijdens de regering Soeharto uitbrak de ernstigste
in de geschiedenis van Indonesië. Deze ernst was mede de reden dat de
toenmalige regering steun vroeg van het IMF. Het systeem van Soeharto was
echter in strijd met de regels van goed bestuur van het IMF en dus kwam er
geen structurele steun op gang. Na de val van Soeharto bracht de nieuwe president
Habibie hervormingen op gang, maar de corruptie bleef een groot probleem.
De huidige regering startte nieuwe onderhandelingen en die leidden tot een
intentieverklaring op 20 januari dit jaar. Een definitieve overeenkomst werd
bereikt op 1 mei en de akkoorden zullen waarschijnlijk op 31 mei worden getekend.De huidige economie van Indonesië is bijna uitsluitend gebaseerd
op geleend geld. Als er tekorten ontstonden werden ook die weer gedekt met
nieuwe leningen. Ook de hoge investeringen tijdens het vorige regime werden
gefinancierd door leningen. Daarnaast bestond er tijdens Soeharto een enorme
corruptie. Bedrijven hebben daardoor schulden moeten maken om de zakken van
de familie Soeharto en van zijn entourage (de zogenaamde cronies) te vullen.
De meeste bedrijven hebben mede als gevolg van bovenstaande dan ook een exorbitante
schuldenlast.Een positieve ontwikkeling is wel dat de economische groei is gestegen
door de liberalisering van de economie. De cronies proberen echter hun geld
naar het buitenland over te brengen en laten de failliete boedels aan de regering.Primair moet de banksector worden gereorganiseerd. Dit alles gaat echter
zeer moeizaam aangezien bedrijfsleven, banken en de vroegere machtige zakenlieden
aan elkaar zijn verbonden en de bureaucratie tegen werkt. De uitgaven zullen
moeten worden verlaagd, hetgeen tot sociale spanningen kan leiden. De regering
heeft daarvoor een sociaal vangnet geboden en legt in de economische politiek
de nadruk op arbeidsintensieve sectoren.Ook tijdens het gesprek met John Dodsworth (IMF)
is van gedachten gewisseld over de economische situatie in Indonesië.
Het land herstelt volgens hem van de ernstigste crisis in deze regio sinds
1945. De nieuwe regering heeft gezorgd voor enige politieke stabiliteit, een
succesvol beleid tegen inflatie en economische groei (verwacht wordt 6%).
Echter aan de oorzaken van de crisis is nog weinig gedaan. Zo is het toezicht
op de banken nog altijd gebrekkig, waardoor er veel te ruim kan worden geleend
en moet er veel meer worden gedaan aan de ontwikkeling van de private sector.
De banksector behoeft dringend verbetering en er moet een einde komen aan
de leencultuur. Een en ander zal veel tijd in beslag nemen. Alles gaat nu
heel traag, vooral de herstructurering van de banken.Er bestaat ook noodzaak om de subsidies af te bouwen, vooral die op brandstof.
Voor het overige heeft de regering weinig geld en politieke mogelijkheden
om ingrijpende maatregelen te nemen. Er is traagheid bij de sanering van de
banken en de verkoop van aandelen. Hierdoor komt ook het vluchtkapitaal niet
terug. Door de hoge rijstprijzen is de armoede toegenomen.Op het kantoor van UNDP werd gesproken met
de directeur Ravi Rajan en enkele medewerkers.
UNDP werkt in een partnership («partnership to support governance reform
in Indonesia») samen met de Wereldbank en de Aziatische Ontwikkelingsbank
aan de verbetering van het bestuur in Indonesië. Daarnaast
wordt speciale aandacht gegeven aan de probleemgebieden Aceh, Molukken, Timor
en Papua (Irian Jaya). UNDP concentreert zich vooral op het parlement, de
regionale en lokale besturen en op de verkiezingen. Zo is vorig jaar veel
steun verleend aan de nationale verkiezingen. Er wordt gewerkt aan capaciteitsverbetering
in de provincies en oprichting van het instituut ombudsman. Daarnaast is er
het community recovering programme. Dit programma voorziet in het creëren
van een sociaal vangnet. Het wordt uitgevoerd via Indonesische ngo's.Voor wat betreft de Molukken is er enige optimisme. Erkentelijkheid werd
uitgesproken voor de Nederlandse bijdrage aan het werk van UNDP voor Indonesië
en speciaal voor Ambon. In Ambon zal een speciaal bureau worden opgericht
voor het werk van UNDP op de Molukken. Verbetering van de veiligheidssituatie
staat voorop, maar daarna is verzoening en opbouw noodzakelijk. UNDP bouwt
een team op in Ambon om daaraan mee te werken. Er wordt ook gewerkt in Aceh,
waar hopelijk binnenkort een staakt-het-vuren zal worden bereikt.Het nieuwe nationale parlement na de verkiezingen van vorig jaar wordt
gekenmerkt door afwezigheid van institutionele capaciteit. Er bestaat een
programma om een secretariaat op te bouwen en onderzoekscapaciteit te ontwikkelen.
Voor wat betreft het kiesstelsel is er een plan om de huidige kiesraad te
ontbinden en nieuwe leden te benoemen. Er zal een nieuw kiessysteem tot stand
komen met meer kenmerken van een districtenstelsel. UNDP verleent geen steun
aan politieke partijen.Het grote probleem bij de opbouw van democratische instituties in Indonesië
is het gebrek aan capaciteit, personele en materiële. Dit geldt voor
het landelijke, maar ook voor het plaatselijke niveau. De decentralisatie
is een belangrijk onderwerp in de Indonesische politiek, maar het is nog niet
duidelijk welke kant het precies op zal gaan. Er wordt wel gestreefd naar
overheveling van bevoegdheden naar de districten, en niet zozeer naar de provincies.
Provinciale autonomie zou te gemakkelijk kunnen leiden tot separatisme.De delegatie heeft een onderhoud gehad met vertegenwoordigers van vrouwenorganisaties. Geweld tegen vrouwen werd lang door
de machthebbers gebruikt om de bevolking te onderdrukken. Door met geweld
tegen vrouwen te dreigen werden de mannen onder druk gezet. Dit gebeurde vooral
in de probleemgebieden zoals Aceh, Timor en Papua (Irian Jaya). In de wet
is vastgelegd dat de vrouw haar taak heeft in de huishouding en dat de man
het hoofd is van de familie. Er bestaat dus geen situatie van gelijkwaardigheid.
Om hierin verandering te brengen moeten eerst wettelijke rechten worden toegekend,
die daarna in de praktijk moeten worden toegepast. De nieuwe president heeft
het goede voorbeeld gegeven door drie vrouwelijke ministers te benoemen (één
van de ministers heeft een portefeuille uit de harde sector). Ook zijn initiatieven
genomen voor nieuwe wetgeving, maar door de corruptie wordt veel door de bureaucratie
tegengehouden. Er bestaat een beleid van geboorteberperking, maar dit leidt
volgenes sommige zegsvrouwen vaak tot een verplichte implant van anticonceptiva
voor vrouwen uit de lagere klassen en soms tot definitief onvruchtbaar maken
van vrouwen. Om de gelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen te bevorderen
is een belangrijke taak weggelegd voor het onderwijs.Tijdens een bezoek aan de Wereldbank is gesproken
met Mark Baird, het hoofd van de plaatselijke
vertegenwoordiging. Alhoewel volgens de Wereldbank er niet één
definitie van armoede bestaat, is ongeveer de helft van de bevolking arm.
In september 1998 was er een piek, daarna is het aantal armen gedaald. De
armoede is het sterkst gestegen in de stedelijke gebieden van Java. Op het
platteland was altijd al veel armoede.De democratische ontwikkeling in Indonesië is opmerkelijk. Het parlement,
de president en de vice-president zijn populair en er is sprake van een
vrije pers. Voor wat betreft de economische situatie zorgt het IMF-beleid
dat door de regering wordt gevoerd ervoor dat er meer stabiliteit is ontstaan.
Er zal echter meer moeten worden gedaan om ook op langere termijn de ontwikkeling
te garanderen.De decentralisatie van bevoegdheden naar het districtsniveau staat gepland
voor januari 2001. Dit zal niet zonder problemen verlopen volgens Baird. De
decentralisatie is zeer vergaand (slechts buitenlandse betrekkingen, defensie,
justitie en politie blijven duidelijk de verantwoordelijkheid van de centrale
overheid), maar de wetgeving is niet compleet. Daarnaast is gekozen voor een
invoering ineens. Een meer gefaseerde aanpak was zinvoller geweest. De faciliteiten
op het districtsniveau zijn onvoldoende om alle taken aan te kunnen. De Wereldbank
ondersteunt de decentralisatie onder meer door (materiële en personele)
capaciteitsverbetering.Voor wat betreft de ontwikkeling van goed bestuur worden in het partnership
met UNDP en de Aziatische Ontwikkelingsbank alle activiteiten gecoördineerd.
Dit zorgt ook voor interne Indonesische discussie, bij voorbeeld op het terrein
van de hervorming van de rechtspraak. Er is een groot draagvlak voor staatshervormingen,
maar capaciteit is een groot probleem en het gebrek daaraan blokkeert soms
de ontwikkelingen. Ook de financiële controle is zwak.De delegatie heeft een gesprek gevoerd met de procureur-generaal, Marzuki Darusman. De heer Darusman geniet groot aanzien
als voormalig actief strijder voor de mensenrechten. Hij was de grote stimulator
van de grote rol van KOMNAS HAM. Er is daarbij onder meer gesproken over de
situatie op Papua (Irian Jaya). Volgens de procureur-generaal zullen alle
zaken van mensenrechtenschendingen worden vervolgd nadat de mensenrechtencommissie
haar rapport heeft opgemaakt. Het grote probleem hierbij is de prioriteitenstelling.
Het is onmogelijk om alle zaken (Papua, Oost-Timor, Aceh, etc.) tegelijk aan
te pakken. In Papua zal het bestuur worden veranderd van militair naar civiel.
Ook in Aceh en op de Molukken verbetert de situatie geleidelijk, al zijn mensenrechtenschendingen
op beperkte schaal nog steeds mogelijk. Er zal binnen drie tot zes maanden
een speciaal mensenrechtentribunaal worden opgericht met speciaal aangewezen
rechters. Buitenlandse rechters zullen worden gevraagd om te adviseren. Er
is overigens een groot tekort aan rechters, officieren van justitie en advocaten.
UNDP verzorgt trainingen om het tekort in te lopen. Hervorming van het Hooggerechtshof
is een belangrijke stap op weg naar verbetering van de rechterlijke macht.
De integriteit zal hierdoor worden bevorderd. De beslissing over de nieuwe
bezetting van dit hof ligt bij het parlement.De decentralisatie is uiterst belangrijk voor Indonesië. Hierdoor
zal de wens naar afscheiding verminderen. De autonomiegedachte zal echter
wel nader moeten worden uitgewerkt.Het banksysteem zorgt voor grote problemen. Slechts 3% van de banken voldoet
aan de normen. Het is echter door gebrek aan capaciteit onmogelijk om alle
overtredingen aan te pakken.Ook bij het parlement is het capaciteitsprobleem nijpend. Het parlement
speelt nog niet de rol die het zou moeten spelen. Er is sprake van onvoldoende
coalitievorming en fragmentatie. Het parlement stelt zich op als een geheel
van afzonderlijke actiegroepen. Er is een groot debat gaande over mogelijkheid
om de volgende president direct door de bevolking te laten kiezen. Omkoping
van de kiesmannen wordt daardoor onmogelijk. De heer Darusman toonde zich
daar op dit moment geen voorstander van. Volgens hem zijn vervroegde presidentsverkiezingen
op korte termijn, die wellicht het gevolg zijn van invoering van het nieuwe
systeem, ongewenst. Die kunnen tot instabiliteit leiden. President Wahid is
er overigens wel een voorstander van om de direct gekozen president vast te
leggen in de grondwet die in augustus aanstaande in het parlement
zal worden behandeld.Naast het gebrek aan capaciteit is het grote probleem het gebrek aan geld.
Transitie kost veel geld en dat is er niet. Verder kost alles veel tijd en
de bevolking is ongeduldig.In het parlement (DPR) is de delegatie ontvangen
door de ondervoorzitter, Muhaimin Iskandar. Deze
is lid van de PKB, de partij van president Wahid. Volgens Iskandar is Indonesië
in een overgangssituatie naar een echt meerpartijensysteem. Het grote probleem
in deze situatie is dat alles tegelijk komt. Er is een gebrek aan parlementaire
traditie en de verwachtingen van de bevolking zijn hoog gespannen. Het parlement
ziet voor zichzelf als belangrijkste taak de controle op naleving van de wet
door de regering. Fractievorming heeft nog niet echt plaatsgevonden. De heer
Iskandar maakte van de gelegenheid gebruik om aandacht te vragen voor de IPU-conferentie
die zal plaatsvinden in Jakarta in het najaar.Met een delegatie van de commissie voor Buitenlandse
Zaken uit de DPR is van gedachten gewisseld over de algehele politieke
situatie in Indonesië. Van Indonesische zijde werd benadrukt dat het
kabinet van president Wahid gericht is op samenwerking. Deze samenwerking
gaat zover dat er bijna geen oppositie meer is in het parlement. Dit leidt
tot een dilemma, want enerzijds is een oppositie noodzakelijk voor goede democratische
verhoudingen, anderzijds schept oppositie ongewenste tegenstellingen. Het
nieuwe parlement is in opbouw. De regels van de democratie worden nog niet
door iedereen goed begrepen. De democratie moet volwassen worden in Indonesië
en deel gaan uitmaken van de traditie. Voor het huidige parlement zijn er
twee belangrijke problemen. Ten eerste is er het vraagstuk van de lokale autonomie.
Ten tweede moet de militaire invloed in het algemeen en in het parlement in
het bijzonder worden teruggedrongen. Het aantal militaire leden moet worden
verminderd. Daarnaast zijn de economische problemen nog lang niet overwonnen.
Hiervoor zal veel geduld nodig zijn. Het parlement houdt zich bezig met de
begroting, met wetgeving en met onderzoek. Vooral de laatste twee taken zijn
nieuw. Onder Soeharto hield het parlement zich daar niet mee bezig.Voor de gebieden Papua (Irian Jaya) en Aceh wordt gewerkt aan voorstellen
voor autonomie. Hiervoor moeten de details nog worden gepreciseerd. Overigens
is volgens de Indonesische parlementariërs goed onderwijs en volksgezondheid
voor de Papua's van veel groter belang. Het lage niveau van het onderwijs
belet hen veelal om carrière te maken.Indonesië moet één blijven. Daarvoor werd de steun
van Nederland gevraagd. Lokale autonomie is wel gewenst en de economische
situatie moet worden verbeterd. Er is een discussie gaande over de directe
verkiezing van de president. De parlementariërs beoordelen dat voorstel
in zijn algemeenheid positief. Directe verkiezingen zal de president een sterk
mandaat geven en daardoor de stabiliteit bevorderen. Indirecte verkiezing
kan eigenlijk alleen maar in combinatie met een parlementair systeem, dat
volgens hen per definitie minder stabile is. Nu, in de situatie van een sterke
president gebaseerd op verkiezing door het parlement, is er sprake van een
mengvorm en dat leidt tot onduidelijkheid.V Gesprekken in AmbonIn Ambon-stad is de delegatie ontvangen door de gouverneur van de Zuid
Molukken, dr. ir. M. Saleh Latuconsina, de voorzitter
van het provinciale parlement, Abdul Fatah Syah Doa,
de militaire commandant, brigade generaal Max Tamaela,
en de vice-gouverneur, mevrouw dra. Paula Renyaan.
De gouverneur sprak dank uit voor de hulp die Nederland heeft verstrekt tijdens
de recente problemen op de Molukken. Die problemen zijn nog niet voorbij,
maar op de Zuid Molukken (het gebied ten zuiden van het eiland
Ceram) is de situatie wel onder controle. Het aantal incidenten loopt terug
en er is een tendens van afkoeling. Er zijn wel 191 000 vluchtelingen
die moeten worden overgeplaatst naar veiliger gebieden. Er is veel geld nodig,
vooral voor de bouw van nieuwe huizen. Er zijn ongeveer 14 000 nieuwe
huizen nodig.De zogenaamde islamitische Jihad-groep die aangekondigd heeft om naar
Ambon te komen zal alleen worden toegelaten indien de groep ongewapend is
en een positieve bijdrage wil leveren aan de opbouw van het gebied. Zo niet,
dan worden ze terug gestuurd. Andere strijdgroepen zullen niet worden toegelaten.Het grootste probleem ligt in de steden waar moslims en christenen door
elkaar wonen. Door de recente onlusten wil men echter gescheiden wonen. Dat
heeft grotendeels plaatsgevonden. Om ze weer bij elkaar te brengen is een
lastige taak voor het lokale bestuur. In het lokale bestuur werken christenen
en moslims overigens wel met elkaar samen. Reconciliatie (verzoening) is een
belangrijk begrip. Deze verzoening moet vooral tot stand worden gebracht op
het basisniveau. Echte verzoening is slechts mogelijk door verbetering van
de levensstandaard. Daarnaast moet er een mentale hersteloperatie worden uitgevoerd
bij de vluchtelingen. Op dit moment echter is prioriteit nummer één
het stoppen van het geweld. Daarna moet de oorzaak worden aangepakt en die
is nog steeds onduidelijk.Tijdens een rondetafelgesprek heeft de delegatie van gedachten gewisseld
met een aantal ngo's (Artsen zonder Grenzen, Action contre
la Faim en TIRUS, een platform van 41 ngo's). Volgens de ngo's is
de precieze oorzaak van de onlusten onbekend. Het resultaat is dat minderheden
worden verjaagd en er alleen verliezers zijn. De rellen zijn in golven gekomen.
Er wordt vermoed dat er steun wordt verleend door politieke krachten in Jakarta.
Vooral de moslims zouden hiervan profiteren. In die visie maken de problemen
in Ambon deel uit van het machtsspel dat in de hoofdstad wordt gespeeld. Er
wordt nu wel naar verzoening gestreefd, maar de agenda daarvoor is onbekend.
Op dit moment is de handhaving van de openbare orde zwak en worden weinig
tot geen mensen vervolgd voor hun daden. Bemiddeling van buiten zou een bijdrage
kunnen leveren aan de oplossing van de problemen.De autoriteiten geven onvoldoende informatie en ondernemen weinig actie.
De provinciebestuurders hebben weinig krediet. Zij hebben primair hun eigen
belangen. Dit zelfde geldt voor het leger, dat direct vanuit Jakarta wordt
gestuurd. De ngo's doen eigenlijk het werk dat door de regering zou moeten
worden gedaan. De vraag is overigens waar het geld is gebleven dat door de
Nederlandse regering ter beschikking is gesteld voor hulp.Voorts heeft de delegatie van gedachten gewisseld met de herenTitulay (Molukse synode), Hasanusi (voorzitter islamitisch genootschap) en Suleyman (secretaris islamitsch genootschap). Tevens was de vice-gouverneur, mevrouw Renyaan aanwezig. Volgens alle aanwezigen is de
samenwerking tussen de geestelijke leiders heel goed.Volgens de heer Hasanusi is er geen sprake van religieus geweld, maar
geweld tussen religieuze gemeenschappen. De heer Titulay verklaarde dat er
altijd sprake was van veel wederzijds respect tussen de geloofsgemeenschappen.
Het is dan ook moeilijk om een eenduidige oorzaak aan te geven van de onlusten.
Er waren wel altijd kleine incidenten tussen christelijke en islamitische
kampongs, maar geweld op deze schaal is nooit voorgekomen. Over de werkelijke
redenen van de rellen vorig jaar wordt gespeculeerd. Misschien is een derde
partij betrokken bij het ontstaan ervan. Onderzoek is gewenst om het wantrouwen
weg te nemen en om de schuldigen te vinden. Het zal daarbij moeilijk zijn
om eventuele provocateurs op te sporen. Motieven van die provocateurs
zijn overigens onbekend, evenals de namen.De heer Suleyman merkte op dat de Jihad-groep slechts welkom is als er
wordt meegeholpen aan de wederopbouw. Hij verklaarde zich tegen ordeverstoringen
door de groep. Op het niveau van de elites van de geloofsgemeenschappen bestaat
de wil om uit de problemen te komen. Op de lagere niveaus bestaat die wil
niet. Daar zijn ook provocateurs actief.De vice-gouverneur verklaarde dat de politie onderzoek pleegt naar de
motieven van de provocateurs. Het onderzoek wordt bemoeilijkt door de afwezigheid
van getuigen en van direct bewijs. Het imago van Nederland is pro-christelijk.
Bij velen bestaat (overigens ten onrechte) de indruk dat de steun die door
Nederland wordt gegeven meer ten goede komt aan de christenen. Het is van
het grootste belang dat de hulp bij iedereen terechtkomt en vooral ook bij
de onderste laag van de bevolking.VI Gesprekken op Papua (Irian Jaya)De delegatie heeft op het eiland Papua een bezoek gebracht aan de hoofdstad
Jayapura. Daar werd in het kader van het milieubeleid een gesprek gevoerd
met vertegenwoordigers van hetWereldnatuurfonds
(WWF). Het WWF heeft een taak bij de uitvoering van het milieubeleid Daarnaast
wordt onderzoek gedaan naar biodiversiteit en wordt voorlichting en onderwijs
aan ambtenaren gegeven. Het is erg moeilijk om de duurzaamheid te bevorderen,
gelet ook op de grote wens bij de bevolking voor meer welvaart. Alles gaat
om economische groei. De wens naar meer economische ontwikkeling stimuleert
ook de onafhankelijkheidsdiscussie. In het parlement bestaat wel draagvlak
voor milieubeleid, maar private ondernemingen hebben grote belangen die de
uitvoering van de regels soms in de weg staan. De uitvoerbaarheid is toch
al vaak het grootste probleem. De financiering van het WWF in Papua vindt
voor ongeveer 90% plaats vanuit Nederland. Er bestaat geen verbinding met
het volksgezondheidsbeleid, wel wordt er aandacht besteed aan verontreiniging.De delegatie heeft met de gouverneur van Papua, adm.
b.d. Musiran Darmo Suwito, van gedachten gewisseld over de actuele
situatie op het eiland. De gouverneur werd onder meer vergezeld door de militaire
commandant, maj-gen. Albert Inkiriwang en enkele
andere hoge militairen. De voorzitter van het provinciale parlement, Nathaniel Kaiwai, was de enige burger in het gezelschap.Volgens de gouverneur heeft de decentralisatie tot doel om meer bevoegdheden
aan de districten toe te kennen, om de deelname van de bevolking te vergroten
en om te democratiseren. Papua zal meer zelfstandigheid krijgen met een burgerregering,
maar onafhankelijkheid behoort uitdrukkelijk niet tot de mogelijkheden. Politieke
bijeenkomsten van de Papua's zijn mogelijk mits ze blijven binnen de grenzen
van de wet. De Papua-militia die zijn georganiseerd dienen ter assistentie
van de politie bij de handhaving van de openbare orde.De voorzitter van het parlement verklaarde dat het parlement deel uitmaakt
van het Indonesische staatsverband. In het kader van de decentralisatie moet
het parlement wel een sterkere positie krijgen. Hij pleitte voor meer investeringen.
Deze investeringen moeten zorgen voor meer welvaart. Problemen daarbij zijn
echter de geïsoleerde ligging van het gebied, de verspreide bevolking
en de gebrekkige infrastructuur. Hierdoor is transport beperkt mogelijk. Er
wordt op Papua gehoopt op specifieke Nederlandse steun. Daarbij moet ook worden
gedacht aan investeringen in de mijnbouw. Die zorgt voor welvaart en werkgelegenheid
en daardoor vermindert de onrust. De delegatie heeft met vertegenwoordigers gesproken van FOKER, een koepelorganisatie van 100 ngo's in en rond Jayapura. Volgens
hen is er sprake van een overgangssituatie, waarbij de toekomst onduidelijk
is. De maatschappij wordt nu door de staat gedomineerd en dat zal minder worden.
De civil society moet worden opgebouwd. Aan dit proces moeten ngo's meewerken.
Steun geven aan de civil society betekent het aanspreken van parlement en
regering op hun verantwoordelijkheid voor de bevolking. De ngo's moeten ook
meehelpen om de economische situatie te verbeteren. Daarnaast moet een bijdrage
worden geleverd aan het in stand houden van de cultuur van de Papua's. Dit
alles staat los van eventuele onafhankelijkheid.Met betrekking tot de discussie over eventuele onafhankelijkheid spelen
drie factoren een rol. De bevolking voelt zich geen deel van Indonesië,
de Papua's hebben een eigen culturele identiteit en er bestaat sinds 1962
een grote sociale onrechtvaardigheid. Er zijn wel veranderingen waar te nemen.
Zo zijn de straffen bijvoorbeeld verlaagd. Onafhankelijkheid zou wel kunnen
zorgen voor een einde aan de mensenrechtenschending en opheffing van discriminerende
wettelijke voorschriften, bijvoorbeeld bij de opbrengst van de bodemschatten.
De huidige verbeteringen in de omstandigheden zijn nog niet genoeg voor de
bevolking om het vertrouwen te herwinnen.Door vertegenwoordigers van het Papua Presidium
werd naar voren gebracht dat de hervormingen nieuwe kansen geven voor de Papua-bevolking
om hun wensen naar voren te brengen en op te komen voor hun rechten. Er werd
gememoreerd aan de geschiedenis, waarbij Nederland het toenmalige Nederlands-Nieuw
Guinea aan Indonesië heeft overgedragen. Het wordt ervaren dat het koloniale
Nederland Nieuw Guinea heeft overgedragen aan het koloniale Indonesië.
Nederland moet helpen om het onrecht te herstellen. Er werd een vergelijking
getrokken met Portugal dat zich is blijven inzetten voor Oost Timor. Nederland
heeft een morele verplichting om zich in te zetten voor Papua. Immers, in
1961 zijn de soevereine rechten van de Papua's door Nederland impliciet erkend.
De Nederlandse regering zou zich van de Verklaring van New York (1962) moeten
distantiëren en de Act of Free Choice (1969) ongeldig moeten verklaren.
In de Verklaring van New York werd destijds Nederlands Nieuw Guinea overgedragen
aan de Verenigde Naties. Daarmee kwam Papua tijdelijk onder VN-bestuur. Daarna
vond de overdracht plaats aan Indonesië. Onder toezicht van de VN spraken
in 1969 zo'n duizend door Indonesië aangewezen Papualeiders zich in de
Act of Free Choice uit voor officiële aansluiting bij Indonesië.
Nederland heeft, volgens de Papua's ten onrechte, niet of nauwelijks geprotesteerd
tegen deze gang van zaken. De overige Papua's mochten niet stemmen. De Papua's
willen hun geschiedenis terug en zelf de toekomst bepalen. De laatste jaren
is er sprake van een groeiend politiek zelfbewustzijn na vele jaren van Indonesische
repressie waarbij duizenden doden zijn gevallen.Namens de delegatie is door de voorzitter
naar voren gebracht dat het belangrijk is fundamentele rechten als het recht
op vrije meningsuiting, het recht op vrije godsdienstbeoefening, economische
ontwikkeling en gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen, worden gerespecteerd.
Nederland onderkent dat de bevolking van Papua heeft geleden. Het is echter
ook opgevallen dat president Wahid het lijden heeft erkend. Die erkenning
is een grote stap voorwaarts. De president heeft ook gepleit voor verzoening.
Het verleden kan niet worden teruggedraaid en er moet worden gekeken naar
de toekomst. De voorzitter sprak dan ook haar steun uit voor vernieuwing die
door president Wahid wordt voorgestaan. Democratisering geeft een veel betere
toekomst voor alle volkeren, dus ook voor het volk van Papua. De voornemens
van de nieuwe Indonesische regering moeten echter niet bij woorden blijven,
maar in daden worden omgezet. De aangekondigde maatregelen moeten worden uitgevoerd
en het liefst zo snel mogelijk. Gelijkwaardigheid van de volkeren
is van het grootste belang.Ook met vertegenwoordigers van de kerken is
gesproken over het vraagstuk van onafhankelijkheid. Er is een grote wens onder
bevolking voor een onafhankelijk Papua. De kerken vinden dat Indonesië
een instrument moet bieden voor een dialoog met de lokale bevolking. De kerken
steunen het onafhankelijkheidsstreven niet. Het regime van Soeharto heeft
alleen maar dood en verderf gezaaid.De Papua-ordedienst die onlangs is opgericht helpt om het proces te bewaken.
Ze is echter nauwelijks getraind en er bestaat een groot gevaar voor provocaties.
Het Papua Presidium probeert de training te organiseren, maar er is nauwelijks
geld beschikbaar.De armoedebestrijding is groot probleem. Veel gezinnen hebben tekorten
en de hulp bereikt de mensen niet. Dit zorgt voor extra onrust. De kerken
geven steun via voedsel en medicijnen. De officiële steun gaat via een
grote (regerings)bureaucratie, waarbij veel geld aan de strijkstok blijft
hangen. BIJLAGE Programma in hoofdlijnenWoensdag 3 mei 2000Aankomst in JakartaBezoek aan concert in het Erasmushuis (Nederlands Cultureel Centrum)Donderdag 4 mei 2000Bezoek aan president Abdurrahman WahidGesprek met KOMNAS HAMBezoek aan de begraafplaats Menteng PuloKranslegging door de voorzitterDiner met Indonesische gasten ter residentie van de ambassadeurVrijdag 5 mei 2000Gesprek met de minister van Economie, Financiën en Industrie, drs.
Kwik Kian GieGesprek met de IMF senior resident representative John DodsworthGesprek met de UNDP resident representative Ravi RajanOntmoeting met vrouwenorganisatiesDiner met de Nederlandse gemeenschap ter residentie van de ambassadeurZaterdag 6 mei 2000Vlucht van Jakarta naar Makassar (Sulawesi)Overnachting in MakassarZondag 7 mei 2000Vlucht van Makassar naar AmbonGesprek met de gouverneur, de vice.gouverneur, de militaire commandant
en de voorzitter van het parlementGesprek met ngo's (ACF, MSF en TIRUS)Informele ontmoeting met uit Nederland teruggekeerde AmbonezenDiner met de burgemeester van AmbonMaandag 8 mei 2000Discussie met vertegenwoordigers van de christelijke en moslimgemeenschappenKort bezoek aan de Hative kecil Electric Power PlantVertrek naar Timika (Papua)Overnachting in TimikaDinsdag 9 mei 2000Vlucht van Timika naar JayapuraGesprek met het WWFGesprek met de gouverneur, de militaire commandant en de voorzitter van
het parlementInformeel diner met de Nederlandse gemeenschap in JayapuraWoensdag 10 mei 2000Gesprek met ngo's (FOKER)Gesprek met het Papua PresidiumOntmoeting met de kerken Donderdag 11 mei 2000Vlucht Jayapura naar JakartaGesprek met de landendirecteur van de Wereldbank Mark BairdGesprek met de procureur-generaal Marzuki DarusmanVrijdag 12 mei 2000Gesprek met de ondervoorzitter van het parlement, Muhaimin IskandarGesprek met een delegatie uit de commissie voor Buitenlandse Zaken van
het parlementKorte ontmoeting met een aantal ngo's op het terrein van mensenrechtenAfsluitende lunch met de Nederlandse ambassadeur en de begeleidende stafleden
van de ambassadeVertrek van Jakarta naar AmsterdamZaterdag 13 mei 2000Aankomst in Amsterdam. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27203-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl