Wet verkiezing burgemeester; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29865, nr. 8

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

02-03-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

29865 nr. 8

28-02-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Vormgeving van het wetsvoorstel3. KiesstelselVerkiezing met absolute meerderheid en in twee rondenSynchroniciteit van zittingsperiode/samenval raads- en
burgemeestersverkiezingenCombinatie eerste ronde met burgemeestersverkiezingDe opkomst bij de verkiezingenGeen minimumopkomstBetrokkenheid van de kiezer bij het verkiezingsproces4. KandidaatstellingCombinatie van kandidaturenKandidaatstelling vanwege een politieke groeperingGeen maximum aantal kandidatenGeen of één kandidaatAantal vrouwelijke kandidaten voor het burgemeesterschapSamenvallen dagen van kandidaatstelling raads- en burgemeesters-verkiezingOndersteuningsverklaringenWaarborgsom voor de kandidaatstellingToetsing van de integriteitDe integriteitsverklaring5. CampagnefinancieringDe toezichtscommissieOvertreding wettelijke voorschriften«Free publicity»Ondersteuning van de kandidaten door de gemeenteCombinatie met kandidatuur voor gemeenteraad in dezelfde
of een andere gemeenteSluitende regelingVerwijtbaar nalatenHet openbaar maken van bijdragen vanaf € 50Beperking van de bijdragen en differentiatie naar gemeentegrootteBeperking eigen bijdrage kandidaatAnonieme bijdragenMaximumbedrag totale campagnefinanciering6. Overige elementen van de verkiezingsregelingBenoeming leden hoofdstembureauOproepingskaart en informatie aan de kiezerOverslaan van burgemeestersverkiezingenAanneming van de verkiezing en toelating tot het ambt7. Artikelsgewijze toelichtingArtikel 4.2Artikel 4.4Artikel 5.15 en 5.26Artikelen 5.10 en 7.10Artikel 5.22Artikel 7.4Artikelen 7.8 en 7.9Artikel 8.2Artikel 9.5Artikel 10.4Artikel 10.5Ondertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29865Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 107 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 865Regeling van de rechtstreekse verkiezing van de burgemeester (Wet verkiezing
burgemeester)nr. 8NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 28 februari 20051. InleidingMet belangstelling hebben wij kennis genomen van de vragen die door de
verschillende fracties zijn gesteld over de verkiezingsregeling van de burgemeester.
In deze nota naar aanleiding van het verslag worden de vragen zoveel als mogelijk
beantwoord naar de indeling die gevolgd is in de memorie van toelichting.
Daarbij is op bepaalde punten afgeweken van de volgorde, zoals opgenomen in
het verslag van uw kamer. Zo is er in paragraaf 3 met betrekking tot
het kiesstelsel voor gekozen eerst op de hoofdelementen van het kiesstelsel
in te gaan, alvorens deelelementen van het kiesstelsel aan de orde te laten
komen. Deze lijn is in paragraaf 4 met betrekking tot de kandidaatstelling
gevolgd. Gelijktijdig met deze nota naar aanleiding van het verslag bieden
wij u een nota van wijziging bij het wetsvoorstel aan.Het verheugt ons dat dit wetsvoorstel positief is ontvangen door de leden
van de CDA-fractie en de D66-fractie. De leden van de CDA-fractie onderstreepten
de ambitie, zoals verwoord in het regeerakkoord, om de slagvaardigheid van
het lokale bestuur te vergroten en de betrokkenheid van burger bij dat bestuur
te versterken. Deze leden bevestigden ook nogmaals hun bereidheid mee te werken
aan de invoering van de direct gekozen burgemeester. De leden van de D66-fractie
hadden met buitengewone belangstelling kennisgenomen van dit wetsvoorstel.
In het verslag bij het wetsvoorstel 29 864 hadden deze leden al uitgebreid
stilgestaan bij de wenselijkheid van en hun motivatie voor de direct gekozen
burgemeester. Deze leden gaven aan in te kunnen stemmen met de hoofdlijnen
van het door de regering gekozen model.De leden van de VVD-fractie hadden met belangstelling kennisgenomen van
het wetsvoorstel verkiezing burgemeester. Deze leden wilden de regering eerst
graag diverse vragen stellen, alvorens een standpunt te bepalen.De leden van de LPF-fractie hadden met grote belangstelling kennisgenomen
van de voorstellen van de regering voor de rechtstreekse verkiezing van de
burgemeester. Deze leden wezen er onder meer op dat deze bestuurlijke
vernieuwing op instigatie van deze fractie in het Strategisch Akkoord van
het kabinet Balkenende-I was opgenomen. Wij hebben met genoegen geconstateerd
dat deze leden zich op het standpunt stelden dat de Nederlandse burger volwassen
en verantwoordelijk genoeg is om gezagdragers zoals de burgemeester rechtstreeks
te kiezen en deze na afloop op hun prestaties af te rekenen. De aan het woord
zijnde leden waren voorts van mening, dat het verlenen van een eigen kiezersmandaat
aan de burgemeester alleen dan zinvol is, als dit ambt wordt voorzien van
voldoende bevoegdheden om de gekozen burgemeester in staat te stellen een
daadwerkelijk eigen rol te spelen in het politieke krachtenveld met de gemeenteraad.Wij betreuren het dat de leden van de SP-fractie, de GroenLinks-fractie
en de ChristenUnie in hun bijdrage aan het verslag in verschillende bewoordingen
hun bedenkingen bij het wetsvoorstel aangaven. De leden van de SP-fractie
gaven daarbij aan dat zij de constructie van het direct kiezen van de burgemeester
ongelukkig vinden, omdat er door de gelijktijdige verkiezing met de raad twee
tegengestelde programma's geïntroduceerd worden die met elkaar strijdig
kunnen zijn. Verder vreesden deze leden dat de directe verkiezing omgeven
wordt met onwenselijke neveneffecten. Op deze onderwerpen wordt onderstaand
in deze nota naar aanleiding van het verslag teruggekomen. Zowel de leden
van de GroenLinks-fractie als die van de ChristenUnie verwezen voor hun algemene
bezwaren bij de verkiezing van de burgemeester naar hun bijdrage bij het wetsvoorstel
tot introductie van de gekozen burgemeester (29 864). Voor onze reactie
op deze bezwaren, verwijzen wij naar de nota naar aanleiding van het verslag
bij dat wetsvoorstel.De leden van de SGP-fractie hadden kennisgenomen van het wetsvoorstel.
Ook deze leden verwezen voor hun algemene reactie naar het wetsvoorstel 29 864.2. Vormgeving van het wetsvoorstelDe leden van de PvdA-fractie merkten op dat in de wetsvoorstellen meer
dan eens naar algemene maatregelen van bestuur wordt verwezen en vroegen naar
de planning van deze voorstellen. Er zijn vier algemene maatregelen van bestuur
en enkele ministeriële regelingen in voorbereiding. Het betreft een besluit
dat betrekking heeft op de verkiezingen, een besluit met betrekking tot de
rechtspositie van benoemde burgemeesters die worden ontslagen, een besluit
met betrekking tot de nieuwe rechtspositie van de gekozen burgemeester en
een besluit tot aanpassing van bestaande besluiten, zoals de Ambtsinstructie
van de commissaris van de Koning. Het moment waarop een conceptbesluit gereed
is, varieert. Dit kan voor een deel verklaard worden door het feit dat voor
de besluiten verschillende procedures gelden. Zo is voor de besluiten inzake
de rechtspositie van de benoemde burgemeester afstemming met het georganiseerd
overleg burgemeesters vereist. Voor de wijziging van de Ambtsinstructie van
de commissaris van de Koning geldt een voorhangprocedure, terwijl het besluit
dat betrekking heeft op de verkiezingen voor advies zal worden voorgelegd
aan de Kiesraad. De voorhang van de wijziging van de Ambtsinstructie van de
commissaris van de Koning zal in het najaar plaatsvinden. Het besluit dat
betrekking heeft op de verkiezingen (het Besluit verkiezing burgemeester)
zal overigens grotendeels bestaan uit artikelen die aan het Kiesbesluit zijn
ontleend. Het zal echter daarnaast ook een aantal specifieke regels bevatten,
onder meer in verband met de combinatie van raads- en burgemeestersverkiezingen,
de mogelijkheid van intrekking van de kandidatuur en de voor de kandidaatstelling
verplichte verklaring omtrent het gedrag. De leden van de VVD-fractie en van de SGP-fractie gaven in verschillende
bewoordingen aan in te stemmen met de keuze de verkiezing van de burgemeester
in aan afzonderlijke wet te regelen. Wij onderschrijven de voorkeur van de
leden van de fractie van de SGP voor een vormgeving die zoveel mogelijk overeenkomt
met de bepalingen in de bestaande Kieswet. Bij de vormgeving van dit wetsvoorstel
is daar ook vanuit gegaan. De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen
een nadere motivering voor deze keuze. In reactie daarop merken wij op dat
de overwegingen voor de keuze de verkiezing van de burgemeester in een aparte
wet te regelen, vrij uitgebreid staan beschreven in de memorie van toelichting.
Zij komen er samengevat op neer dat de systematiek van de Kieswet is gericht
op het kiezen van leden van algemeen vertegenwoordigende organen. Er wordt
in de Kieswet daarbij met een lijstenstelsel gewerkt. De verkiezing van de
burgemeester ziet op de verkiezing van één persoon en kent noodzakelijkerwijs
grotendeels een andere systematiek. Opneming van de verkiezingsregeling van
de burgemeester in de Kieswet zou vanwege de verschillende regelingen neerkomen
op een op zichzelf staan onderdeel van de Kieswet. Daarom is de voorkeur gegeven
aan een aparte wet. De Kiesraad heeft in zijn advies over de Hoofdlijnennotitie
aangegeven de wenselijkheid van regeling in een aparte wet te onderschrijven.
Het voorstel bevat voor zover als mogelijk bepalingen die gelijkluidend zijn
aan de bepalingen van de Kieswet. De Wet verkiezing burgemeester regelt ook
een aantal onderwerpen die de Kieswet niet kent, zoals campagnefinanciering,
combinatie van handelingen ten gevolge van gelijktijdigheid van verkiezingen
met raadsverkiezingen en de mogelijkheid van tussentijdse verkiezingen. De
opbouw van de Kieswet is dan ook niet in alle gevallen gevolgd. Uit de bijlage
bij de memorie van toelichting blijkt welke artikelen met welke artikelen
uit de Kieswet corresponderen.3. KiesstelselVerkiezing met absolute meerderheid en in twee rondenHet verheugt ons dat de leden van de fracties van het CDA, de VVD, D66
en de SGP in het verslag hun instemming betuigden met de keuze dat de burgemeester
de absolute meerderheid van de stemmen moet hebben behaald, hetzij in eerste
ronde, hetzij in de tweede ronde van stemming. De leden van de VVD-fractie
wezen er daarbij op dat zij dit in verband met de legitimatie van diegene
die tot burgemeester wordt gekozen van belang achtten. De leden van de fractie
van de SGP leek de verkiezing in twee rondes de beste mogelijkheid om op een
relatief eenvoudige manier tot een absolute meerderheid van stemmen te komen.Synchroniciteit van zittingsperiode/samenval raads- en
burgemeestersverkiezingenDe leden van de SP-fractie waren er net als de leden van de SGP-fractie
geen voorstander van de verkiezing voor de burgemeester samen te laten vallen
met de verkiezing voor de leden van de raad. De leden van de fractie van de
SP vonden het ongelukkig dat door de gelijktijdige verkiezing van raad en
burgemeester er twee programma's worden geïntroduceerd die mogelijk met
elkaar in strijd zijn. De leden van de SGP-fractie stelden dat zij om het
eigenstandige karakter van de verkiezingen tot uitdrukking te laten komen
van oordeel waren dat de burgemeestersverkiezingen niet behoren samen te vallen
met verkiezingen voor de gemeenteraad. Met een spreiding in tijd krijgt de
burgemeester, zo meenden deze leden, bovendien een onafhankelijker rol in
het proces van collegevorming. Voor een reactie op het voorgaande, zij in
de eerste plaats verwezen naar de passage over de synchroniciteit van de zittingsperiode
van de burgemeester en de gemeenteraad in de nota naar aanleiding
van het verslag bij het wetsvoorstel introductie gekozen burgemeester. Op
deze plaats merken wij in aanvulling daarop het volgende op. Teneinde recht
te doen aan zowel de invloed van de burgemeester op het collegebeleid die
door zijn rechtstreekse verkiezing wordt gevorderd én gelegitimeerd,
als recht te doen aan de nieuwe verhoudingen in de raad na de raadsverkiezingen,
zullen zij beiden een rol moeten hebben bij de collegevorming. Wil men aan
beide belangen recht doen, dan zou dit als de verkiezing van de burgemeester
en de verkiezing van de raad op een verschillend tijdstip plaatsvinden, betekenen
dat na zowel de burgemeestersverkiezing als de raadsverkiezing nieuwe collegevorming
plaatsvindt. Dat betekent structureel collegevorming om de twee jaar, hetgeen
de regering vanuit het oogpunt van het belang van bestuurlijke continuïteit
binnen de gemeente geen aantrekkelijk alternatief acht. Het alternatief dat
de burgemeester als hij niet gelijktijdig wordt gekozen met de raad twee jaar
moet wachten om een college te vormen waarmee hij zijn programma kan realiseren,
past niet bij de positie van de gekozen burgemeester zoals de regering die
voor ogen staat. Daarom kiest de regering voor gelijktijdige verkiezingen
voor raad en burgemeester, met nieuwe collegevorming als, onverhoopt, tussentijdse
verkiezingen nodig zijn. Aan de leden van de fractie van de SP kan worden
toegegeven dat verschillende deelnemers met verschillende programma's aan
de verkiezingen zullen deelnemen. De verschillende in de raad vertegenwoordigde
partijen en de gekozen burgemeester hebben straks allen een eigen verkiezingsprogramma
en zullen gezamenlijk afspraken maken over de punten die het college zal uitvoeren.
Voor dat programma zal een meerderheid van de raad moeten worden gevonden.
Voor zover verkiezingsprogramma's met elkaar in strijd zijn, ligt het voor
de hand daaraan bij de collegevorming aandacht te besteden. Daarbij kunnen
inhoudelijke compromissen worden bereikt, maar ook denkbaar is dat procedurele
afspraken worden gemaakt. Het gaat er om dat – mede op basis van de
verschillende verkiezingsprogramma's – een consensus wordt gevonden
over het te voeren beleid.Combinatie eerste ronde met burgemeestersverkiezingMet genoegen hebben wij voorts geconstateerd dat de leden van de fracties
van het CDA en D66 net als de regering een voorkeur hadden voor de samenloop
van de eerste ronde met de raadsverkiezingen. Net als de regering hadden de
leden van de CDA-fractie overigens een lichte voorkeur hiervoor, terwijl de
leden van de D66-fractie overtuigd voorstander waren van een combinatie met
de eerste ronde. De leden van de fractie van het CDA vroegen om een reactie
op een aanvullend argument voor deze keuze, namelijk dat bij het samenvallen
van de raadsverkiezing met de eerste ronde van de burgemeestersverkiezing
het belang van de raadsverkiezing en het hoofdschap van de raad benadrukt
worden. Naar de mening van deze leden wordt met deze keuze het risico kleiner
dat de verkiezing van de raad ondergeschikt wordt aan de verkiezing van de
burgemeester.De leden van de fractie van D66 meenden dat de combinatie van de eerste
ronde met de burgemeestersverkiezing de kiezer in de gelegenheid stelt te
bepalen welke van de overgebleven kandidaten het best past bij de samenstelling
van de gekozen raad en de kandidaat de afweging kan laten maken of hij burgemeester
wil zijn in combinatie met de raad die is gekozen. Naar onze mening sluit
het door de leden van de fractie van het CDA aangevoerde argument goed aan
bij het reeds in de memorie van toelichting aangevoerde argument dat de uitslag
van de eerste ronde voor de burgemeestersverkiezing een rol kan spelen bij
de verkiezing van de raad, indien deze ronde voorafgaat aan de raadsverkiezing.
Inderdaad kan worden betoogd dat het hoofdschap van de raad beter tot uitdrukking
komt als de verkiezing van de leden van de raad samenvalt met de eerste ronde van de verkiezing van de burgemeester. Voor de invloed op de
aandacht voor de raadsverkiezing van de keuze voor samenloop van de raadsverkiezing
met de eerste of de tweede ronde van de burgemeestersverkiezing zijn geen
gegevens uit het buitenland bekend. De opkomstcijfers voor de tweede ronde
lopen blijkens onderzoek niet terug, indien de eerste ronde samenviel met
de verkiezing van de raad1. Maar dat zegt iets
over de belangstelling voor de verkiezing van de burgemeester, niet over de
belangstelling voor de verkiezing van de raad. Het eerste door de leden van
de fractie van D66 genoemde aspect heeft bij ons juist geen rol gespeeld voor
de keuze de eerste ronde met de burgemeestersverkiezing te combineren. Wij
achten het juist van belang dat de kiezers bij beide verkiezingen een eigen
afweging maken. Ook zouden wij het onwenselijk vinden als één
van de twee kandidaten die in de eerste ronde de meeste stemmen op zich heeft
weten te verenigen zich zou laten afschrikken door de verkiezingsuitslag van
de gemeenteraad. De kiezers hebben immers juist laten weten vertrouwen in
hem of haar te stellen.De leden van de fractie van de VVD plaatsten vraagtekens bij een tweede
ronde die plaatsvindt na de gemeenteraadsverkiezingen. Zij wezen op de mogelijkheid
dat de in de raad gekozen partijen direct met de collegeonderhandelingen beginnen,
terwijl nog niet bekend is wie de burgemeester wordt. De leden van de SP-fractie
gaven eveneens aan moeite te hebben met het tijdstip van de verkiezingen.
Deze leden stelden dat het feit dat de tweede ronde plaatsvindt nadat de raad
al gekozen is, de burgemeester machteloos maakt om met de raad te onderhandelen
over het te voeren beleid. Wij realiseren ons dat mogelijk daags na de raadsverkiezingen
tussen de raadsfracties informeel de college-onderhandelingen zullen beginnen,
terwijl op dat moment nog niet bekend is wie de nieuwe burgemeester is. In
de memorie van toelichting hebben wij aangegeven, dat wij dit als een nadeel
van de combinatie van de eerste ronde van de burgemeestersverkiezing met de
raadsverkiezingen zien. Desalniettemin hebben wij op grond van overwegingen
die in de memorie van toelichting uitgebreid uiteen zijn gezet gekozen voor
deze combinatie. Belangrijkste argumenten daarbij zijn dat meer zelfstandige
betekenis aan beide verkiezingen zal toekomen indien de eerste ronde wordt
gecombineerd en voorts het argument dat voorkomen wordt dat bij een verkiezing
in één ronde achteraf bezien zonder noodzaak de verkiezingen
in tijd worden gespreid. Om het nadeel van informele college-onderhandelingen
voorafgaande aan de installatie van de nieuwe burgemeester zoveel mogelijk
te ondervangen is in het wetsvoorstel introductie gekozen burgemeester geregeld
dat de nieuwe raad voor het eerst bijeenkomt op de achtste dag na de tweede
ronde van de burgemeestersverkiezingen. Op deze dag vangt tevens de ambtsperiode
van de nieuwe burgemeester aan. Op die dag begint voorts de termijn van zes
weken te lopen waarbinnen het college benoemd dient te worden. De burgemeester
heeft formeel vanaf dat moment nog zes weken de tijd om een leidende rol te
spelen bij de college-onderhandelingen. Wij menen dat deze regeling voldoende
waarborgen biedt dat de burgemeester ook daadwerkelijk zijn rol als leider
van de college-onderhandelingen kan waarmaken.De opkomst bij de verkiezingenDe leden van de fracties van D66 en de ChristenUnie stelden de opkomst
bij de verkiezingen ter sprake. Zoals hiervoor ter sprake kwam, ondersteunden
de leden van de D66-fractie de in het wetsvoorstel gemaakt keuze voor een
absoluut meerderheidsstelsel in twee ronden. Wel vonden deze leden de mogelijke
lagere opkomst bij de tweede ronde een risico van dit kiesstelsel. Zij konden
zich voorstellen dat dit element uit het kiesstelsel grondig geëvalueerd
zal worden en konden zich zelfs voorstellen dat op den duur gemeenten onder
voorwaarden enige mate van invloed zullen krijgen in de keuze
tussen deze twee systemen. De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen
naar de verwachting van de regering wat betreft de opkomst bij het twee-rondenstelsel
in vergelijking met het stelsel van Alternative Vote en Supplementary Vote.
In reactie hierop merken wij op dat de opkomst bij de verkiezingen één
van de aspecten is die door de regering in ogenschouw is genomen bij de keuze
voor het kiesstelsel. Alle aspecten samen hebben geleid tot de keuze voor
het twee-rondenstelsel. Het is niet mogelijk om een gezaghebbende uitspraak
te doen over de mogelijke opkomst bij de eerste of tweede ronde van stemming
of de mogelijke opkomst in vergelijking met een ander kiesstelsel. Er is geen
vergelijkingsmateriaal voorhanden van de opkomst bij de burgemeestersverkiezingen
waar in één ronde wordt gestemd, ten opzicht van burgemeestersverkiezingen
waarbij de stemmingen in twee rondes plaatsvinden. Het is voor iedereen ook
de vraag welke dynamiek de burgemeestersverkiezingen in de praktijk teweeg
zullen brengen. Omdat bij een tweeronden-stelsel de kiezers in de meeste gevallen
twee keer naar de stembus zullen moeten, is de verwachting gerechtvaardigd
dat de gemiddelde opkomst bij de eerste en tweede ronde van de stemming, lager
is dan bij een stelsel van Alternative Vote waarbij de kiezer per definitie
maar één keer naar de stembus hoeft. Bij twee stemmingen kan
zich immers een zekere verkiezingsmoeheid voordoen. Benadrukt wordt dat dit
uitsluitend speculaties betreft. Hoe hoog de opkomst zal zijn bij de tweede
ronde, zal dan ook in de praktijk moeten blijken. Onze verwachtingen op dit
punt zijn echter beslist niet pessimistisch. Integendeel, als er een tweede
ronde gehouden dient te worden, zal deze immers de doorslag moeten geven.
Zoals in de memorie van toelichting is aangegeven, wordt de wel geuite veronderstelling
dat er bij een tweede ronde van stemming een lagere opkomst zal zijn, ook
niet bevestigd door onderzoek naar de gekozen burgemeester in enkele Duitse
deelstaten. Uit dit onderzoek komt naar voren dat de opkomst bij de tweede
ronde soms iets lager is dan bij de eerste ronde, maar dat de verschillen
meestal niet bijzonder groot zijn. Sommigen onderzoekers denken zelfs dat
de opkomst bij de tweede ronde iets hoger is dan bij de eerste ronde. Een
vergelijking met de situatie in enkele deelstaten in Duitsland gaat ook goed
op, omdat – net als in dit wetsvoorstel – ook in deze deelstaten
bij een samenval van burgemeesters- en raadsverkiezingen de eerste ronde van
de burgemeestersverkiezing op dezelfde dag als de raadsverkiezing wordt gehouden.Wij willen niet vooruitlopen op de situatie dat mogelijk inderdaad de
opkomst bij de tweede ronde zal tegenvallen. Bij invoering van ingrijpende
veranderingen in het bestuurlijk bestel als de invoering van de gekozen burgemeester
zullen eerst enkele verkiezingen plaatsgevonden moeten hebben, voordat steekhoudende
conclusies getrokken kunnen worden over het gekozen kiesstelsel. Vooralsnog
wijzen wij echter de mogelijkheid af dat gemeenten op den duur kunnen kiezen
welk kiesstelsel zij hanteren. Aan een dergelijke keuzemogelijkheid zijn diverse
nadelen verbonden, waarbij wij hier als groot nadeel noemen dat het ondoorzichtig
is voor vooral de politieke partijen, kandidaten en kiezers als in de ene
gemeente een ander kiesstelsel wordt gehanteerd dan in de andere gemeente.
De uniformiteit in de wijze van verkiezen staat dan ook voorop.Geen minimumopkomstDe leden van de ChristenUnie-fractie verbaasden zich dat de regering in
het wetsvoorstel geen minimumopkomst wil vastleggen. Deze leden vreesden dat
bij een lage opkomst de positie van de gekozene ter discussie kan komen te
staan en daarom vroegen deze leden naar de motieven van de regering voor deze
keuze. In reactie daarop merken wij op dat bij de opstelling van dit wetsvoorstel
bewust is afgezien van deopneming van een opkomstdrempel. Belangrijkste
argument hiervoor is dat een minimumopkomst niet past binnen onze traditie
van verkiezingen van organen. Bij verkiezingen op grond van de Kieswet wordt
een dergelijk vereiste evenmin gesteld. Wij zien geen enkele aanleiding om
hiervoor bij de verkiezing van de burgemeester een andere lijn te kiezen.
Wij achten het ook onwenselijk indien de wens van de meerderheid van de opgekomen
kiezers niet wordt gevolgd. In dat geval worden de opgekomen kiezers in feite
niet serieus genomen. Afgezien hiervan, achten wij het ook zeer ongewenst
als wegens een geringe opkomst nieuwe verkiezingen gehouden moeten worden,
met het risico dat bij deze nieuwe verkiezingen evenmin de opkomstdrempel
wordt gehaald.Betrokkenheid van de kiezer bij het verkiezingsprocesDe leden van de PvdA-fractie wezen op de passage in de memorie van toelichting
waarin wordt gesteld dat als bij een twee-rondensysteem niet direct een winnaar
uit de bus komt, de kiezers weer in actie komen. Dit zou volgens de memorie
van toelichting een sterke betrokkenheid opleveren bij het verkiezingsproces
en het eindresultaat. De aan het woord zijnde leden vroegen om een nadere
toelichting waaruit deze sterkere betrokkenheid blijkt, zo mogelijk ondersteund
met onderzoeksgegevens en ervaringen uit het buitenland. De door deze leden
aangehaalde passage dient in de eerste plaats aldus uitgelegd te worden, dat
door ons als voordeel van een twee-rondenstelsel wordt aangemerkt dat aan
de kiezer tweemaal gevraagd wordt om een bewuste keuze te maken. Met het tweeronden-stelsel
zal de kiezer dus in de meeste gevallen tweemaal gevraagd worden een oordeel
te vormen over de deelnemende kandidaten. De sterkere betrokkenheid van de
kiezer kan voorts verklaard worden uit het feit dat bij een tweerondenstelsel
de vaststelling van de uitslag op eenvoudige wijze door de kiezer gevolgd
kan worden. De berekening van de uitslag bij het stelsel van Alternative Vote
is daarentegen ondoorzichtig voor de kiezer. Hoewel de kiezer bij dit laatste
stelsel ook een tweede en volgende voorkeur kan kenbaar maken, zal de wijze
van vaststelling van de uitslag zich feitelijk aan zijn perceptie onttrekken.
Er zijn geen onderzoeksgegevens en ervaringen uit het buitenland beschikbaar
waaruit conclusies kunnen worden getrokken over de effecten van beide systemen
op de betrokkenheid van de kiezers bij het selectieproces.4. KandidaatstellingCombinatie van kandidaturenDe leden van de fractie van het CDA hadden nog geen definitieve afweging
gemaakt op het punt van de verenigbaarheid van kandidaturen voor het burgemeesterschap
en het raadslidmaatschap. Als belangrijkste bezwaar tegen de mogelijkheid
van een combinatie van de kandidatuur voor het burgemeesterschap en het raadslidmaatschap
zagen zij dat wanneer iemand in beide ambten gekozen wordt, er een keuze gemaakt
moet worden. Deze leden wierpen de vraag op of het burgemeesterschap niet
dusdanig andere kwaliteiten vraagt dan het raadslidmaatschap, dat de vraag
gesteld moet worden of de verenigbaarheid van kandidaturen mogelijk moet zijn.
In het verlengde hiervan vroegen de leden van de CDA-fractie of, mede op basis
van ervaringen in het buitenland, het een erg waarschijnlijke variant is dat
de lijsttrekker voor de gemeenteraadsverkiezingen zich tevens kandidaat stelt
voor het burgemeesterschap. Ten slotte vroegen deze leden of er nog wel in
voldoende mate sprake is van een aparte burgemeestersverkiezing naast de raadsverkiezing
als meerdere lijsttrekkers zich in de praktijk blijken te gaan kandideren
voor het burgemeesterschap.In reactie op deze vragen merken wij op dat uit onderzoek in het buitenland naar voren komt dat een dubbele kandidaatstelling voor zowel het
burgemeesterschap als het raadslidmaatschap niet wettelijk is uitgesloten
in die Duitse deelstaten die in dit onderzoek zijn betrokken. In één
deelstaat, te weten Noordrijn-Westfalen, is het bij de gecombineerde verkiezingen
ook gebruikelijk dat de burgemeesterskandidaten tevens lijsttrekker zijn voor
de raadsverkiezingen. In 1999 was ruim 60% van de kandidaten lijsttrekker.1 Verder zijn geen onderzoeksgegevens op dit punt beschikbaar.
Op de vraag of in Nederland van de mogelijkheid van een dubbele kandidatuur
in de praktijk veelvuldig gebruik gemaakt zal worden, kunnen uitsluitend speculatieve
antwoorden worden gegeven. Dit zal in de praktijk moeten blijken. De regering
is het eens met leden van de fractie van het CDA dat het profiel van een burgemeester
anders zal zijn dan dat van een raadslid. De regering hecht er echter aan,
dat de keus hiertoe bij de burger komt te liggen. Deze zal bepalen of de kandidaat
voor het burgemeesterschap én het raadslidmaatschap de benodigde kwaliteiten
bezit om een van beide functies te vervullen.De leden van de VVD-fractie merkten op moeite te hebben met het bestaan
van de mogelijkheid dat een persoon kandidaat kan zijn voor het burgemeesterschap
en voor de gemeenteraad en vroegen zich af of deze keuze verstandig is, mede
gelet op het feit dat het raadslidmaatschap en het burgemeesterschap onverenigbare
betrekkingen zijn en kiezers mogelijk zullen worden teleurgesteld. Ook de
leden van de fracties van het CDA en de ChristenUnie hebben zich in verschillende
bewoordingen afgevraagd of de mogelijkheid van dubbelkandidatuur niet tot
verwarring bij de kiezer zal leiden en tot onbegrijpelijkheid van het stelsel.De leden van de VVD-fractie hebben terecht opgemerkt dat beide functies
onverenigbaar zijn, maar door de dubbelkandidatuur mogelijk te maken wordt
de potentiële groep van geschikte kandidaten voor beide functies veel
groter. Opgemerkt wordt dat op grond van het conceptwetsvoorstel dat voor
advies is rondgezonden het verboden was om zich zowel voor het burgemeesterschap
als het raadslidmaatschap kandidaat te stellen. Zowel de Kiesraad, de VNG
als de Wethoudersvereniging heeft er op aangedrongen dit verbod te laten vervallen.
Met hen waren wij bij nader inzien van oordeel dat een belangrijk bezwaar
van het verbod van dubbelkandidatuur is dat de kring van voor het burgemeesterschap
geschikte kandidaturen aanzienlijk beperkt zal worden, indien personen gedwongen
zullen worden te kiezen tussen één van de kandidaturen. Wij
achten het ook van groot belang dat de persoon die een burgemeestersverkiezing
verliest niet voor vier jaren verloren gaat voor het openbaar bestuur, maar
nog in de raad zitting kan nemen.Wat betreft een mogelijke beschaming van het vertrouwen van de kiezer
ligt er een grote verantwoordelijkheid voor de betrokkenen bij de verkiezingscampagne
om duidelijk te maken naar welke functie de voorkeur uitgaat bij een dubbele
verkiezing. De regering acht het aan de kandidaat zelf om te beslissen of
hij zich naast het burgemeesterschap kandideert voor het raadslidmaatschap.
Het is ook aan hem vervolgens zijn dubbelkandidatuur in zijn verkiezingscampagne
aan de kiezer uit te leggen. De kans bestaat, zoals de leden van de VVD-fractie
aangeven, dat een kandidaat wedt op twee paarden. Dit kan mogelijk tot gevolg
hebben dat beide functies voor deze kandidaat verloren gaan. Wij verwachten
overigens niet dat het stelsel verwarrend voor de kiezer zal zijn.De leden van de D66-fractie zagen het voordeel in van de mogelijkheid
dat iemand tegelijkertijd kandidaat voor de gemeenteraad en voor het burgemeesterschap.
Het was deze leden opgevallen dat de mogelijkheid om burgemeesterskandidaat
in de ene gemeente, en kandidaat-raadslid in een andere gemeente te zijn,
mogelijk is. Ook hier geldt dat het niet aan de wetgever is om de keuze voor
een kandidatuur voor het raadslidmaatschap in de ene gemeente
en het burgemeesterschap in de andere gemeente uit te sluiten. Het is aan
de kandidaat om hier zijn beslissing te maken. Daar komt bij dat de verkiezingen
bij een combinatie in twee verschillende gemeenten minder door elkaar heen
zullen lopen dan bij een dubbelkandidatuur binnen één gemeente.
Het is aan de kandidaat tijdens zijn campagne duidelijk te maken naar welke
functie en welke gemeente zijn voorkeur uitgaat, waarbij overigens aangetekend
zij dat de geloofwaardig voor de kiezer van de kandidaat bij kandidaturen
in twee gemeenten een punt van discussie in de verkiezingscampagne kan zijn.Kandidaatstelling vanwege een politieke groeperingDe leden van de fracties van de VVD en het CDA waren met de regering van
oordeel dat de kandidaatstelling dient plaats te vinden op persoonlijke titel
en niet door politieke partijen. De leden van de SGP-fractie hadden begrip
voor deze keuze, maar deze leden hadden op grond van overwegingen die onderstaand
nog ter sprake zullen komen de voorkeur voor een kandidaatstelling via politieke
partijen.De leden van de VVD-fractie wezen er in dit verband terecht op dat een
kandidaat, met machtiging van een politieke partij, de aanduiding van die
partij mag gebruiken op de aanmelding als kandidaat en daarmee op het stembiljet
en, zo voegen wij toe, op de stemmachine.Deze leden vroegen of meerdere kandidaten voor de burgemeestersverkiezing
ook dezelfde aanduiding mogen voeren. Het wetsvoorstel verhindert dit niet.
Het tweede lid van artikel 4.3 bepaalt dat aan degene die de aanmelding als
kandidaat inlevert door de gemachtigde van een politieke partij de bevoegdheid
kan worden verleend bij de naam van de kandidaat voor het burgemeesterschap
de aanduiding van de politieke groepering te plaatsen zoals deze is geregistreerd
voor de verkiezing van de leden van de gemeenteraad. Deze bevoegdheid wordt
niet beperkt tot één kandidaat en derhalve is het mogelijk dat
meerdere kandidaten dezelfde aanduiding kunnen voeren. De vraag rijst natuurlijk
of dit voor een bepaalde politieke groepering aantrekkelijk is. Twee partijkandidaten
zal tot gevolg hebben dat beide kandidaten in absolute zin een lager aantal
stemmen zullen kunnen verwerven.De leden van de CDA-fractie stelden de vraag of bekend is op welke wijze
politieke partijen bezig zijn met consequenties die de invoering van de gekozen
burgemeester met zich meebrengt. Kan hier inzicht in worden gegeven?Wij hebben geen totaalbeeld over in welke mate politieke partijen bezig
zijn met de consequenties van de invoering van de gekozen burgemeester. Wel
hebben ons signalen bereikt dat politieke partijen voorbereidingen aan het
treffen zijn voor de burgemeestersverkiezingen. Zoals in onze brief van 15 december
jl. aangegeven, bestaat binnen politieke partijen ook nadrukkelijk interesse
in voorlichting van onze zijde over de kandidaatstelling en andere aspecten
die van belang zijn voor de selectie en rekrutering van kandidaten.1De leden van de VVD-fractie stelden tevens een aantal vragen gesteld over
het gebruik van het logo van een politieke groepering door een kandidaat voor
het burgemeesterschap. Zo vroegen deze leden onder meer welke juridische bepalingen
er gelden over het gebruik van een logo en of iemand, die geen partijlid is,
met instemming van de partij het partijlogo kan voeren. Op deze vragen kan
het volgende geantwoord worden. Zoals de VVD-fractie terecht opmerkt, wordt
het gebruik van het partij-logo door het privaatrecht beheerst. Over het logo
zijn op het terrein van het staatsrecht geen aanvullende regels, ook niet
nu het hier het logo van een politieke groepering betreft. Dit betekent dat
de politieke groepering op basis van zijn intellectuele eigendomsrecht op
dit logo zelf kan bepalen aan wie dit logo ter beschikking wordt
gesteld. Gebruik van het logo tegen de wens van de politieke groepering in
kan dan ook een onrechtmatige daad opleveren. Een partij mag dan ook zelf
beslissen of haar logo slechts gebruikt mag worden door een kandidaat die
lid is van de partij of ook door anderen.De leden van de fractie van de Christen-Unie vroegen hoe het standpunt
van de regering dat een burgemeester de publieke taken onpartijdig dient in
te vullen, te rijmen valt met het principe dat burgemeesters zich kandidaat
kunnen stellen als behorend tot een politieke partij. Deze leden konden zich
voorstellen dat daarmee problemen ontstaan. Het burgemeestersambt vereist
inzet gericht op de behartiging van het algemeen belang. De invoering van
de gekozen burgemeester doet aan dat uitgangspunt niet af. Het wetsvoorstel
gaat uit van individuele kandidaatstelling met een mogelijkheid van de vermelding
van de ondersteunende politieke partij. De kiezer bepaalt welke kandidaat
wordt gekozen. De veronderstelling dat een burgemeester met een partij-achtergrond
publieke belangen partijdig zal invullen willen wij echter niet onderschrijven.
Niet ontkend kan ook worden dat thans vrijwel alle benoemde burgemeesters
een bepaalde politieke achtergrond hebben. Hen valt echter niet het verwijt
ten deel als zouden zij niet boven de partijen staan. Wij zien geen aanleiding
te veronderstellen dat dit door een verkiezing van een kandidaat die vanwege
een politieke partij wordt gesteld, anders zal worden.De in het wetsvoorstel gedane keuze voor persoonlijke kandidaatstelling,
riep bij de leden van de SGP-fractie vragen op met betrekking tot de kwalitatieve
waarborgen voor de kandidaatstelling. Deze leden wezen er op, dat via het
politieke kanaal doorgaans de beste kandidaten komen bovendrijven. Naar het
oordeel van deze leden behoefde dat bij persoonlijke kandidaatstelling beslist
niet het geval te zijn, ook als de betrokkenen voldoende ondersteuningsverklaringen
weten te verwerven en een waarborgsom voldoen. Deze leden wierpen de vraag
op of de wetgever hiervoor verantwoordelijkheid kan nemen.In reactie hierop merken wij in de eerste plaats op dat ook voor de gemeenteraadsverkiezingen
geldt dat een kandidaatstelling buiten politieke partijen mogelijk is. In
het wetsvoorstel is dus ook op dit punt aansluiting gezocht bij de regeling
van de verkiezing van de gemeenteraad. Een ander punt is echter dat de in
de Kieswet gestelde vereisten voor de registratie van aanduidingen van politieke
groeperingen zeer laagdrempelig zijn. Het is zeer de vraag of een vereiste
van een kandidaatstelling vanwege een politieke groepering in enige mate een
kwalitatieve waarborg zou opleveren. Belangrijker is echter dat wij hier de
keuze aan de kiezer laten. Afgezien van een integriteitstoets, is er in het
wetsvoorstel niet voor gekozen kwalitatieve vereisten aan een burgemeester
te stellen. Dit staat nog los van de vraag of het stellen van dergelijke vereisten
wel mogelijk is.Geen maximum aantal kandidatenDe leden van de fractie van de ChristenUnie wezen er op dat in het wetsvoorstel
geen maximum wordt vastgesteld voor het aantal kandidaten voor het ambt van
burgemeester. Deze leden vroegen of dit een bewuste keuze was en zo, ja, wat
de argumenten daarvoor dan zijn.In dit wetsvoorstel is inderdaad niet gekozen voor het stellen van een
maximum aantal kandidaten, net zo min als bij verkiezingen op grond van het
Kieswet een maximum aantal lijsten wordt gesteld. In Nederland staat het beginsel
van vrije toegang tot de verkiezingen voorop. Dit geldt ook voor de verkiezing
van de burgemeester. Wel zijn er, naar analogie van de regeling bij reguliere
verkiezingen, in het wetsvoorstel drempels opgenomen om te bewerkstelligen
dat kandidaten die geen serieuze kans maken om de burgemeestersverkiezingen
te winnen bij voorbaat van de verkiezingen worden uitgesloten. Dit om te voorkomen
dat de keuze voor de kiezers onoverzichtelijk wordt. Kandidaten uitsluiten
op grond van een getalsmatig criterium achten wij echter onverdedigbaar, nog
los van de vraag hoe een dergelijk criterium in de praktijk vormgegeven zou
moeten worden.Geen of één kandidaatDe leden van de VVD-fractie wezen er op dat de regering aangeeft niet
te verwachten dat er geen aanmeldingen als kandidaat bij het hoofdstembureau
worden ingediend of door het hoofdstembureau geldig worden verklaard. Deze
leden vroegen of de regering daar nog eens op in wil gaan, en daar de terugloop
in de belangstelling voor het openbaar bestuur in het algemeen en vertegenwoordigende
functies in het bijzonder bij wil betrekken. Er is ons geen onderzoek bekend
waaruit zou blijken dat er een verminderde belangstelling zou bestaan voor
functies in het openbaar bestuur. Wel is geconstateerd dat de dubbele openbare
voordracht van de gemeenteraad voor een nieuwe burgemeesterskandidaat tot
een verminderde belangstelling voor het burgemeestersambt heeft geleid. Dit
is aanleiding geweest de Gemeentewet op dit punt aan te passen. Voorts kan
als algemene trend worden gesignaleerd dat de ledenaantallen van politieke
partijen afnemen. Dit heeft echter voor zover ons bekend niet geresulteerd
in een verminderde belangstelling voor publieke functies. Wij zien ook geen
enkele aanleiding te veronderstellen dat in gemeenten de situatie zal ontstaan
dat geen enkele persoon zich als burgemeesterskandidaat aanstelt. Zoals ook
de Kiesraad aangaf, zal dat een vrij theoretische situatie betreffen.De leden van de LPF-fractie meenden dat in die gevallen waar slechts één
kandidaat voor het burgemeestersambt te kiezen is, het van de kiezers gevraagde
mandaat wel sterker moet worden vormgegeven. Zij dachten daarbij aan een regeling
waarbij twee derde meerderheid van de kiezers zich voor deze kandidaat moet
hebben uitgesproken. Wij zien echter geen enkele aanleiding om voor de situatie
dat slechts sprake is van één kandidaat, een gekwalificeerde
meerderheid als eis te stellen. Voor de legitimatie van de gekozen burgemeester
achten wij het essentieel dat een meerderheid van de kiezers die aan de verkiezingen
hebben deelgenomen, hun stem op hem hebben uitgebracht. De positieve uitspraak
van meer dan de helft van de kiezers achten wij een optimale democratische
fundering voor de uitoefening van de functie van burgemeester. Dit geldt ook
in de situatie dat sprake is van één kandidaat. De kiezers hebben
immers de mogelijkheid om tegen deze kandidaat te stemmen. Stemt slechts een
minderheid tegen deze kandidaat, dan bestaat er geen enkele grond voor de
veronderstelling dat de gekozene een zwakke positie heeft. In geval van twee
of meer kandidaten heeft de kiezer immers niet de expliciete mogelijkheid
om tegen de gestelde kandidaten te stemmen.Aantal vrouwelijke kandidaten voor het burgemeesterschapDe leden van de CDA-fractie vroegen of de angst terecht is dat het aantal
vrouwen dat zich kandidaat stelt voor het burgemeesterschap zal afnemen. Zij
vroegen naar ervaringscijfers en studies om het antwoord te onderbouwen. Zij
vroegen vervolgens hoe de regering eraan denkt te kunnen bijdragen dat voldoende
vrouwen zich kandideren.In reactie op deze vragen wordt het volgende opgemerkt. Het wetsvoorstel
gaat uit van kandidaatstelling op persoonlijke titel. Kandidaten die dat wensen
kunnen met machtiging van hun partij de aanduiding van die partij op het stembiljet
laten vermelden. Positief neveneffect van dit stelsel is dat
vrouwen voor hun kandidaatstelling niet afhankelijk zijn van een partij. Bestaand
buitenlands onderzoek naar onderparticipatie van vrouwen in de politiek noemt
allerhande redenen die aan geringe participatie ten grondslag kunnen liggen,
van wettelijke belemmeringen tot sociaal culturele factoren1. Vanzelfsprekend kunnen er geen vrouwen tot burgemeester worden gekozen
als zij zich niet eerst met machtiging van hun partij of op persoonlijke titel
kandidaat hebben gesteld. Onderzoek wijst uit dat de beschikbaarheid van scholing
voor vrouwen, maar ook de beschikbaarheid van onder meer kinderopvang factoren
zijn die van invloed zijn op de keuze van een vrouw zich kandidaat te stellen.
Beide factoren zijn in Nederland goed geregeld. Partijselectie kan een belemmering
voor uiteindelijke kandidaatstelling van vrouwen zijn, maar dit hangt vanzelfsprekend
af van de manier waarop een partij deze selectie verricht. De mogelijkheid
van kandidaatstelling op persoonlijke titel biedt hier overigens wel een uitweg.Op de bereidheid zich kandidaat te stellen zijn voorts de volgende factoren
van invloed, zo leert buitenlands onderzoek2.
Ten eerste de persoonlijke ambitie en ten tweede de mate waarin een vrouw
zich gesteund voelt in haar kandidatuur. In landen waarin traditionele waarden
ten aanzien van de rol van de vrouw in huis en binnen het gezin heersen, zal
een vrouw minder snel geneigd zijn zich kandidaat te stellen.Deze leden vroegen in het bijzonder naar de rol die de regering kan spelen
ten aanzien van de kandidaatstelling van vrouwen. Vanzelfsprekend kan de regering
geen rol spelen ten aanzien van de interne selectie door partijen. Ook ten
aanzien van de kandidaatstelling op persoonlijke titel kan de regering geen
stimulerende rol spelen specifiek gericht op vrouwen of op bepaalde doelgroepen.
Dit zou op gespannen voet staan met het uitgangspunt van een gelijke toegang
tot de kandidaatstelling. Wel kan het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties zo veel mogelijk voorzien in de informatiebehoefte van
potentiële kandidaten, door duidelijkheid te bieden over het burgemeestersvak,
de eisen die gesteld worden aan de kandidaten, en de regels die gelden voor
kandidaatstelling. Ook is inzicht in de mogelijke factoren die belemmerend
kunnen werken voor vrouwen van belang. Op dit moment wordt door de Universiteit
van Amsterdam in opdracht van de ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
onderzoek verricht naar de beoordeling van de burger van mannelijke en vrouwelijke
burgemeesters. In aansluiting hierop zullen bestaande «good practices»
met betrekking tot de verbetering van de positie van vrouwen in de politiek
en leidinggevende functies worden beschreven in de context van het burgemeesterschap.
Politieke partijen en andere organisaties die kandidaten ondersteunen kunnen
hier hun voordeel mee doen.Samenvallen dagen van kandidaatstelling raads- en burgemeesters-verkiezingDe leden van de PvdA vroegen of bij de keuze de dag van kandidaatstelling
voor de burgemeestersverkiezing gelijktijdig met de dag van kandidaatstelling
voor de raadsverkiezing te laten vallen rekening is gehouden met de werkdruk
en de werklastverdeling van het hoofdstembureau. In een aantal expertmeetings
uitgevoerd onder leiding van het Instituut voor Publiek en Politiek is specifiek
gekeken naar de uitvoerbaarheid van het wetsvoorstel. Kiesrechtdeskundigen
van verschillende gemeenten hebben hun kennis en ervaring met het ministerie
gedeeld. Met gebruik van de scenariomethode is het gehele verkiezingsproces
doorgenomen op uitvoeringslasten. De deelnemers van deze gesprekken gaven
aan dat als men tijdig met de voorbereidingen begint er weinig problemen zijn
te verwachten in de kandidaatstellingsprocedure. Zij gaven aan dat het van
groot belang is om de zitting van het hoofdstembureau goed voor te bereiden.
Eventueel kan een deel van de controle die op de dag van kandidaatstelling
dient plaats te vinden vooraf al worden voorbereid. Zo kan bijvoorbeeld aan
de balie van het gemeentesecretariaat een bestand worden bijgehouden van kiezers
die ondersteuningsverklaringen hebben afgelegd. Dit vereenvoudigt de controle
op geldigheid van de ondersteuningsverklaringen. De deelnemers gaven verder
aan dat het voor grote gemeenten weinig uitmaakt dat het in 2006 gaat om twee
verkiezingen. Vanzelfsprekend is er sprake van een tijdelijke piek in de werkzaamheden
van de afdeling burgerzaken van de gemeente. Deze piek is echter te voorzien
en met de inzet van voldoende mankracht op te vangen. De ambtenaren burgerzaken
benadrukten wel dat het van belang is politieke partijen en kandidaten goed
voor te lichten. Een deel van deze voorlichting zal door de gemeente zelf
gedaan worden, maar ook het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
heeft hierin een belangrijke rol.Deze leden vroegen verder naar de aantallen kandidaten die te verwachten
zijn en of het aan te nemen is dat grote steden meer kandidaten zullen trekken
en naar de ervaringen in buitenlandse burgemeestersverkiezingen. Over de aantallen
kan alleen gespeculeerd worden. Buitenlandse gegevens, maar gegevens over
aantallen kandidaten die nu solliciteren naar aanleiding van een vacature
voor een burgemeesterspost zijn niet representatief. Verwacht mag ook worden
dat de cijfers van een eerste verkiezing niet representatief zullen zijn voor
latere verkiezingen. In de expertgroepen met ambtenaren burgerzaken is gespeculeerd
over de hoeveelheden kandidaten. Te verwachten valt dat in grote steden iedere
lokaal actieve politieke partij een kandidaat naar voren zal willen schuiven,
ook is het te verwachten dat er een aantal kandidaten op eigen titel zullen
zijn. De verwachting is dat een stad als Amsterdam enige tientallen kandidaten
zal hebben. Ten aanzien van kleine gemeenten is de verwachting dat het aantal
veel lager zal liggen. Een betrouwbare inschatting is hiervan voorshands echter
niet te geven.OndersteuningsverklaringenDe leden van de CDA-fractie onderschreven de door de regering gemaakt
keuzes ten aanzien van het aantal ondersteuningsverklaringen en waarborgsom.
Zij wezen er terecht op dat het vaststellen van de exacte aantallen ondersteuningsverklaringen
en de hoogte van de waarborgsom op dit moment in zekere zin iets willekeurigs
heeft.De leden van de VVD-fractie hadden nog geen definitief standpunt ingenomen
over de hoogte van het aantal ondersteuningsverklaringen Door hen werd opgemerkt
dat zij het aantal van 200 ondersteuningsverklaringen voor gemeenten met meer
dan 200 000 inwoners een groot aantal vinden. Tevens werd door deze leden
gevraagd waarom er een verschil is gemaakt in het aantal ondersteuningsverklaringen
tussen deze gemeenten en gemeenten met tussen de 100 000 en 200 000
inwoners. De leden van de fractie van D66 gaven aan het vraagstuk van het
aantal ondersteuningsverklaringen lastig te vinden. De leden van de ChristenUnie-fractie
achten het aantal van 25 ondersteuningsverklaringen voor gemeenten met minder
dan 5000 inwoners erg laag en vragen waarom tot deze verdeling is besloten.In reactie hierop merken wij in de eerste plaats op dat wij met de leden
van de CDA-fractie van oordeel zijn dat elke aantal ondersteuningsverklaringen
in bepaalde mate arbitrair is. De regering heeft voor categorieën van
ondersteuningsverklaringen gekozen, omdat anders de drempel in de kleinste
gemeenten relatief gezien aan de hoge kant zou zijn, terwijl de grens in de
grote gemeenten relatief aan de lage kant zou zijn. Daarom is er voor gekozen
in de kleinste gemeenten de grens op 25 ondersteuningsverklaringen te leggen;
het is namelijk niet de bedoeling dat voor een potentiële kandidaat de
lat te hoog wordt gelegd. Om deze reden is er ook voor gekozen om een onderscheid
te maken tussen gemeenten met tussen de 100 000 en 200 000
inwoners en gemeenten met meer dan 200 000 inwoners. In omvang is er
naar onze mening een groot verschil tussen een gemeente als Leiden en een
gemeente als Rotterdam. Dit verschil komt tot uitdrukking in het aantal ondersteuningsverklaringen
dat moet worden afgelegd. Voor de gemeenten met meer dan 200 000 inwoners
is gekozen voor het aantal van 200 ondersteuningsverklaringen. Naar de mening
van de regering is dit aantal niet te groot. Het is namelijk van belang dat
het vereiste aantal een reële barrière biedt tegen lichtvaardige
kandidaatstellingen. Daar komt bij dat in vergelijking met het aantal stemmen
dat nodig is om de verkiezingen te winnen dit aantal zelfs nog vrij laag is.De leden van de fractie van D66 vonden als gezegd de vraag hoeveel ondersteuningsverklaringen
een burgemeesterskandidaat nodig heeft om aan de verkiezingen deel te mogen
nemen, lastig te beantwoorden. Deze leden stelden in dit verband de vraag
of het klopt dat een persoon slechts één kandidaat kan ondersteunen
en niet meerderen. Dit is inderdaad het geval. Artikel 4.4, zesde lid, bepaalt
dat een kiezer niet meer dan één verklaring van ondersteuning
mag ondertekenen. Dit artikel is naar analogie van artikel H 4, vijfde lid,
van de Kieswet. De achtergrond is logisch: een kiezer heeft maar één
stem, dus kan vooraf ook maar aan één kandidaat zijn steun betuigen.
Wordt de mogelijkheid geopend dat een kiezer ten aanzien van meer dan één
kandidaat een ondersteuningsverklaring af kan leggen, dan kan niet verdedigd
worden dat er sprake is van een reële aanhang onder de kiezers.Waarborgsom voor de kandidaatstellingDe leden van de fractie van de VVD stelden vragen over de hoogte van de
waarborgsom van € 225,-. De hoogte van deze waarborgsom is gelijk
aan de waarborgsom voor een lijst bij de verkiezing van de leden van de gemeenteraad
(artikel H 14, eerste lid, van de Kieswet). Voor een hoger bedrag is niet
gekozen, omdat de regering wil voorkomen dat personen met meer financiële
middelen worden bevoordeeld ten opzichte van anderen. Daarom is de nadruk
gelegd op de aanhang onder de kiezers (door middel van de ondersteuningsverklaringen)
en niet op de heffing van een groot bedrag.De leden van de fractie van de ChristenUnie vroegen of de regering geen
voorstel kan doen voor een systeem van teruggave van de waarborgsom van € 225,–,
dat rekening houdt met het aantal kandidaten per gemeente, omdat dit aantal
kandidaten per gemeente kan verschillen. Wij achten dit niet gewenst. Het
doel van de waarborgsom is om niet-serieuze kandidaturen tegen te gaan. De
afweging hiertoe zal derhalve gemaakt moeten worden door de potentiële
kandidaat. Wil een kandidaat tot burgemeester verkozen worden dan zal hij
uiteindelijk de helft van het aantal stemmen dienen te verzamelen. Om deze
reden achten wij het geen onredelijke eis om voor de teruggave van de waarborgsom
de grens op 25% van het aantal stemmen te stellen. Het (bedoelde) resultaat
van dit vereiste kan zijn dat een kandidaat zijn waarborgsom niet terug ontvangt.Toetsing van de integriteitDe leden van de CDA-fractie onderstreepten het belang van een integriteitstoets
bij de kandidaatstelling. Zij vroegen zich echter af of volstaan kan worden
met de voorgestane rol door het hoofdstembureau. Deze leden vroegen of voorzien
zou kunnen worden in een toetsende of adviserende rol van de commissaris van
de Koning. Op deze wijze zou gebruik gemaakt kunnen worden van kennis en expertise
die op dit moment al aanwezig is. In het wetsvoorstel is naar ons oordeel een juiste balans gevonden tussen
het belang van maatregelen gericht op de integriteit van kandidaten en de
grondbeginselen van het kiesrecht. Uit de aard van het passief kiesrecht vloeit
voort dat slechts op grond van objectieve criteria kan worden getoetst of
een inbreuk op dat recht gerechtvaardigd is. Het is dan ook zeker niet zo
dat het hoofdstembureau verondersteld wordt een oordeel te geven over de integriteit
van kandidaten. Bij de aanmelding dient door de kandidaat een verklaring omtrent
het gedrag te worden overgelegd afgegeven volgens de Wet justitiële en
strafvorderlijke gegevens afgegeven door het Centraal Orgaan Verklaring Omtrent
Gedrag. Voor andere politieke ambtsdragers geldt een dergelijke verplichting
overigens niet. Voor het al dan niet verlenen van de verklaring omtrent het
gedrag worden algemene registers (de onder de rechter zijnde zaken, alternatieve
afdoeningen als transacties, sepots) en strafregisters (veroordelingen) geraadpleegd.
Daarnaast dient een door de kandidaat ondertekende eigen verklaring betreffende
zijn integriteit te worden overlegd. Deze verklaring ziet op het meer subjectieve
aspect van het integriteitsbegrip.De suggestie om de commissaris van de Koning een oordeel te doen toekomen
over de integriteit van burgemeesterskandidaten zouden wij niet willen overnemen.
Wij achten het onwenselijk om een benoemde functionaris de bevoegdheid te
geven om een kandidaat de toegang tot een verkiezingsprocedure te ontzeggen
op grond van een subjectief oordeel over diens integriteit. Bestaande expertise
of ervaring doet aan dit principe niet af. Daar waar het betreft een toetsing
aan strafrechtelijke antecedenten is de verklaring omtrent het gedrag het
aangewezen instrument. De kiezer moet erop kunnen vertrouwen dat een burgemeesterskandidaat
geen strafrechtelijk verleden heeft. Belangrijke overweging is verder dat
integriteit in brede en bestuurlijke zin ook bij uitstek een aspect is dat
in het kader van de verkiezingen aan de orde is. De kiezer zal bij zijn oordeel
over de geschiktheid van een kandidaat de integriteit zeker zwaar laten meewegen.
De voorgeschreven eigen verklaring omtrent de integriteit van de kandidaat
onderstreept dit aspect.De gedachte om vanuit het integriteitsbelang de kandidaatstelling via
de politieke partijen te laten lopen achten wij dan ook niet de juiste benadering.
Daarbij zij allereerst de kanttekening geplaatst dat aangezien de oprichtingsvereisten
voor een (lokale) politieke partij gering zijn, de veronderstelde waarborg
betrekkelijk is. Bezwarend is echter dat een dergelijke rol voor politieke
partijen afbreuk zou doen aan het basisprincipe van de kandidaatstelling op
persoonlijke titel. Het wetsvoorstel biedt nu juist gelijke kansen voor kandidaten
op eigen naam en voor kandidaten als representant van een politieke partij.De integriteitsverklaringIn het wetsvoorstel wordt melding gemaakt van een door de kandidaat te
ondertekenen verklaring betreffende zijn integriteit, waarvoor bij ministeriële
regeling een model wordt vastgesteld. De leden van de LPF-fractie wensten
het model voor deze verklaring te kunnen beoordelen vóórdat
zij eventueel konden instemmen met het wetsvoorstel. Ook de leden van de ChristenUnie-fractie
stelden deze vraag. De leden van GroenLinks-fractie stelden dit aan de orde
bij het wetsvoorstel Invoering gekozen burgemeester.Wij kunnen de leden van deze fracties volgen waar zij aangeven dat de
inhoud van de integriteitsverklaring onderwerp moet zijn van het wetgevend
beraad. Voorgesteld wordt om de tekst van de integriteitverklaring in de wettekst
op te nemen (artikel 4.2, tweede lid, onderdeel c). Door ondertekening van
de verklaring geeft de kandidaat aan dat er met betrekking tot zijn integriteit
geen voorvallen zijn geweest die een belemmering zouden kunnen vormen voor
de integere uitoefening van het burgemeestersambt. 5. CampagnefinancieringVolgens de leden van de CDA-fractie verdient het punt van de campagnefinanciering
in relatie tot de integriteit van kandidaten fundamentele aandacht. Deze fractie
wijst erop dat de introductie van de verkiezing van een persoon in een openbaar
ambt in feite een nieuwe figuur is in de Nederlandse democratie. Principieel
is hierbij de vraag aan de orde of een onafhankelijke uitvoering van publieke
zaken zich verhoudt tot het aannemen van giften en of een alternatief in de
vorm van een gemeentelijke verordening niet meer gewenst is. Zij stelden de
vraag of overwogen is om giften van derden geen ruimte te bieden.De leden van de fractie van GroenLinks gaven aan dat het onderwerp van
de campagnefinanciering hun specifieke aandacht heeft. Deze fractie vond het
van groot belang dat er tussen de kandidaten in een eventuele burgemeestersverkiezing
een zo eerlijk mogelijke strijd wordt gevoerd. Een veel rijkere kandidaat
zou een veel zichtbaardere campagne kunnen voeren dan een kandidaat met minder
middelen. De leden van de ChristenUnie vroegen of de gekozen wijze van administreren
van giften niet leidt tot een grote administratieve bureaucratie.Ook de leden van de D66-fractie vonden controle op de wijze waarop de
financiering van campagnes door kandidaten geschiedt van groot belang. Voorkomen
moet worden dat zelfs maar het beeld ontstaat dat een kandidaat bezig is zijn
burgermeesterschap te kopen. Openbaarheid is hier van belang. Deze leden waren
blij dat de regering heeft gekozen voor de verplichting tot openbaarmaking
van bijdragen aan de campagne.Het is juist dat de verplichting tot het voeren van een giftenregistratie
een zekere administratieve belasting betekent. In de administratie moeten
alle bijdragen worden vermeld. Indien het bijdragen van € 50 of
meer betreft, moeten gegevens over de gever worden vermeld. De aan het bijhouden
van de administratie verbonden werkzaamheden zijn noodzakelijk gelet op het
belang van de transparantie van de verkiezingscampagne.Het persoonlijk karakter van het ambt en de bestuurlijke positie van het
ambt stellen bijzondere eisen aan de integriteit. Het is ook vooral om deze
reden dat nadere regels worden gesteld over de financiering van de verkiezingscampagnes.
De overwegingen bij het stellen van regels over partijfinanciering gelden
hier immers in bijzondere mate. Voor de burgemeestersverkiezingen is naast
het vereiste van transparantie tevens voorzien in een beperking van de mogelijkheid
van financiële bijdragen. De maximering van de toegestane bijdragen geldt
ook voor eigen bijdragen van de burgemeester als privé-persoon. Voorkomen
moet worden dat de financiële positie van kandidaten van betekende invloed
is op het verloop van verkiezingscampagnes. Met de voorgestane regeling wordt
voorzien in een relatief ver gaande beperking van de mogelijkheid verkiezingsbijdragen
te werven. Een stelsel waarbij dergelijke bijdragen in het geheel zijn uitgesloten
en de campagnes (volledig) door de overheid worden gefinancierd zou te ver
doorschieten. Kiezers moeten ook in de gelegenheid zijn om – binnen
zekere grenzen en onder voorwaarden – hun kandidaat met financiële
bijdragen te steunen.De toezichtscommissieMet het wetsvoorstel wordt voorgesteld het toezicht op de naleving van
de financieringsvoorschriften te laten verrichten door een door de gemeenteraad
in te stellen onafhankelijke toezichtscommissie. De leden van de D66-fractie
vroegen of het niet meer voor de hand ligt dit door de lokale rekenkamer (indien
daar geen raadsleden inzitten) te laten doen. Deze leden zouden het wenselijk
vinden als er iets meer duidelijkheid (wellicht in de vorm van handreikingen
of aanwijzingen) zou komen over de precieze invulling van een dergelijke toezichtscommissie. De leden van de VVD-fractie vroegen zich eveneens af of de taken van de
toezichtcommissie niet evengoed door de rekenkamer of een rekencommissie kunnen
worden uitgevoerd. Ook vroegen zij welke functionarissen van de toezichtscommissie
deel kunnen maken.De toezichtscommissie is ingesteld voor een specifieke taak namelijk het
toezicht op de naleving van de voorschriften over de campagnefinanciering.
Dit is naar zijn aard een andere taak dan het verrichten van onderzoek naar
de doelmatigheid en de rechtmatigheid van gemeentelijk beleid zoals dat door
een rekenkamer wordt gedaan. De toezichtscommissie wordt toegerust met geëigende
bevoegdheden. Het toezicht geschiedt met de in de Algemene wet bestuursrecht
bepaalde bevoegdheden voor toezichthouders. Zo zullen de leden van de commissie
onder meer bevoegd zijn inzage te vorderen van zakelijke gegevens en bescheiden.
Op de toezichtscommissie zijn gemeentewettelijke bepalingen gericht op de
onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de leden van de rekenkamer en rekencommissie
van overeenkomstige toepassing verklaard. Overigens is het gelet op de vereiste
deskundigheden zeker denkbaar dat in de praktijk leden van de lokale Rekenkamer
of Rekencommissie benoemd zullen worden als lid van de toezichtscommissie.
De suggestie om de werkwijze van de commissies met handreikingen of aanwijzingen
te ondersteunen willen wij zeker in overweging nemen.De toezichtscommissie brengt rapport uit over de financiering van de campagne.
Deze rapportage geschiedt achteraf en op basis van de door de (voormalige)
kandidaten ingeleverde financiële gegevens. De leden van de PvdA-fractie
gaan er terecht van uit dat de rapportage in het openbaar geschiedt. In artikel
10.7 van het wetsvoorstel is bepaald dat de toezichtscommissie in een openbaar
rapport haar bevindingen vastlegt over de wijze waarop in de verkiezingscampagne
door de kandidaten uitvoering is gegeven aan de geldende verplichtingen.Overtreding wettelijke voorschriftenDe leden van de VVD-fractie vroegen wat er gebeurt als uit de administratie
van de gekozen kandidaat, die inmiddels is beëdigd, blijkt dat hij zich
niet aan de wettelijke voorschriften heeft gehouden. Ook de leden van de PvdA-fractie
vroegen wat de sanctie is voor een eenmaal gekozen burgemeester als na de
verkiezingen blijkt dat er niet conform de voorschriften is gehandeld.Het antwoord op deze vraag zal afhankelijk zijn van de aard en de ernst
van de geconstateerde verzuimen. Indien sprake blijkt van wezenlijke schending
van de financieringsvoorschriften komt de onkreukbaarheid van de gekozen burgemeester
in het geding. De positie van een eenmaal gekozen burgemeester is niet onaantastbaar.
Mocht na een verkiezing aan het licht komen dat de integriteit is geschonden,
dan zal dit consequenties hebben voor de positie van de burgemeester. Het
wetsvoorstel gekozen burgemeester voorziet in een ontslagprocedure wegens
schendingen van de integriteit. Dit kan ook betrekking hebben op ernstige
en verwijtbare niet-naleving van de financieringsvoorschriften.De leden van de VVD-fractie wezen erop dat dit reeds tijdens de verkiezingscampagne
aan de orde kan komen. Bij aanwijzingen over mogelijk ernstige gevallen van
niet-naleving van de financieringsvoorschriften kan de toezichtscommissie
ook tijdens de verkiezingscampagne rapport uitbrengen. Daarmee is ook het
antwoord gegeven op de vraag van de fractie van D66 of de controle tijdens
de campagne voldoende is gewaarborgd. Naar aanleiding van de rapportage door
de toezichtscommissie kan reeds tijdens de verkiezingscampagne de onkreukbaarheid
van kandidaten onderwerp van onderzoek en discussie worden. Dit zal dan met
name tot uitdrukking komen in een mogelijk ongunstige verkiezingsuitslag voor
de betrokken kandidaat. «Free publicity»De leden van de VVD-fractie hadden vragen en opmerkingen over de toepassing
van de regels over campagnefinanciering. Zo stelden zij dat het niet ondenkbeeldig
is dat een kandidaat een eigen radioprogramma heeft waarin hij reclame voor
zichzelf kan maken. Ook is het niet ondenkbeeldig dat een kandidaat gemakkelijk
toegang tot de media heeft en regelmatig voor een interview wordt uitgenodigd.
Ook langs deze weg wordt publiciteit verkregen. De leden van de VVD-fractie
vroegen hoe daarmee zal worden omgegaan en hoe dat zal worden gewaardeerd.
Hoe zou kunnen worden voorkomen dat in een bepaald programma aandacht wordt
gevestigd op een bepaalde kandidaat? Ook vroegen zij hoe «free publicity»
kan worden gewaardeerd en voorkomen.De voorgestane regeling voor campagnefinanciering betekent uiteraard niet
dat media geen aandacht kunnen besteden aan de kandidaten en de verkiezingscampagnes.
In de regeling worden onder uitgaven voor verkiezingscampagnes verstaan alle
uitgaven gericht op de verkiezing van een kandidaat. Dit betreft ook in natura
gedane uitgaven en omvat ook bijdragen gedaan door derden ten behoeve van
de verkiezingscampagne van een kandidaat. Gedacht kan ook worden aan advertenties
of ter beschikking gestelde reclame zendtijd bij een (lokale) radio- of televisieomroep.
De waardering zal dan geschieden aan de hand van de daarvoor geldende tarieven.
Voor toepassing van de financieringsvoorschriften zal onderscheid moeten worden
gemaakt tussen deze vormen van verkiezingspromotie en reguliere journalistieke
verslaggeving. In de regel zal het onderscheid eenduidig zijn te maken. Er
zullen echter zeker grensgevallen zijn waarbij een beoordeling van de omstandigheden
is vereist. Het is de taak van de toezichtscommissie om daarop toe te zien
en tot een beoordeling te komen. De leden van de toezichtscommissie zijn belast
met het toezicht op de naleving van de regels voor campagnefinanciering. Daarbij
zal ook aan de orde kunnen komen of er sprake is van omzeiling of ontduiking
van de financieringsvoorschriften.De leden van de VVD-fractie noemden ook als voorbeeld stichtingen die
buiten de kandidaten om worden opgericht met het oog op het steunen van kandidaten.
Hoe zal dit worden gecontroleerd? Hoe kan bijvoorbeeld gecontroleerd worden
dat iemand via drie BV's een bedrag schenkt en daarmee het maximum toegestane
bedrag probeert te omzeilen? Controle daarop zal buitengewoon moeilijk zijn,
zo meenden deze leden.Vooropgesteld zij dat doel en intentie van de voorgestelde wettelijke
voorschriften duidelijk is. Geregistreerd moeten worden alle bijdragen gericht
op de verkiezing van een kandidaat. Dit betreft ook bijdragen gedaan zonder
directe betrokkenheid van de kandidaat burgemeester. Erkend moet worden dat
er constructies denkbaar zijn om de regelingen te omzeilen en te ontduiken.
Dergelijke vraagstukken zijn in zijn algemeenheid inherent aan de toepassing
van regels over de financiering van verkiezingscampagnes en van politieke
partijen. Het is primair aan de toezichtscommissie om te beoordelen of er
sprake is van een onwettig handelen bij de burgemeestercampagne. Het zal duidelijk
zijn dat kandidaten van wie ontdekt wordt dat zij zich middels constructies
aan het wettelijke stelsel onttrekken, dit in de verkiezingsstrijd voor de
voeten zullen krijgen. Met de wettelijke regeling is immers de inhoudelijke
norm gegeven.In antwoord op de vraag van de leden van de fractie van de D66, willen
wij nog aangeven dat wij er vooralsnog geen voorstander van zijn om voor de
kandidaten die tot de tweede ronde zijn doorgedrongen een verruiming van het
campagnebijdragen toe te staan. Het wetvoorstel kent geen beperking van het
campagnebudget. De beperking betreft de bijdrage die men van een individuele
gever kan ontvangen en houdt verband met het waarborgen van de onafhankelijkheid
van de kandidaat. Wij menen dat deze beperking ook – of
juist – moet gelden voor kandidaten die tot de tweede ronde geraken.De leden van de CDA-fractie vroegen of overwogen is om ook voorschriften
op te nemen ten aanzien van de onverenigbaarheid van het burgemeestersambt
met bepaalde nevenactiviteiten. Is overwogen om bijvoorbeeld te bepalen dat
een burgemeester niet tevens lid kan zijn van de raad van bestuur of directie
van een onderneming? Kan worden verlangd dat een burgemeester bepaalde belangen
afstoot als hij gekozen is?Het vervullen van nevenfuncties door provincie- en gemeentebestuurders
vindt zijn grens waar dit afbreuk zou kunnen doen aan het aanzien van het
ambt en een optimaal functioneren van degene die het ambt vervult. Naast de
vraag van het tijdsbeslag van de nevenfunctie is vooral van belang dat er
geen verstrengeling mag optreden tussen het ambt en de nevenfunctie. Ten aanzien
van het vervullen van nevenfuncties door burgemeesters bevat de Gemeentewet
voorschriften. Deze zullen ongewijzigd van toepassing zijn op de gekozen burgemeester.
Ingevolge artikel 67 Gemeentewet vervult de burgemeester geen nevenfuncties
waarvan de uitoefening ongewenst is met het oog op de goede vervulling van
zijn burgemeestersambt of op de handhaving van zijn onpartijdigheid en onafhankelijkheid
of van het vertrouwen daarin. De burgemeester meldt zijn voornemen tot aanvaarding
van een nevenfunctie, anders dan uit hoofde van zijn burgemeestersambt, aan
de raad. De burgemeester maakt openbaar welke nevenfuncties hij, anders dan
uit hoofde het ambt, vervult. In artikel 68 van de Gemeentewet is bepaald
welke functies onverenigbaar zijn met het ambt. Wij zien vooralsnog geen aanleiding
om voor de gekozen burgemeester verdergaande verboden te regelen.Als bepaalde nevenfuncties niet wettelijk zijn verboden, betekent dat
nog niet dat de uitoefening daarvan nooit tot belangenverstrengeling zou kunnen
leiden. De beslissing om een nevenfunctie aan te houden is primair de verantwoordelijkheid
van de bestuurder zelf, maar betrokkene zal zich daarover moeten kunnen verantwoorden.De voorzieningen in Gemeentewet en Provinciewet zijn van gelijke strekking
voor alle gemeente- en provinciebestuurders. Dat de burgemeester wordt gekozen
vereist bijzondere aandacht voor integriteitswaarborging. Het wetsvoorstel
voorziet daarin. In de gewijzigde aanstelling zien wij echter geen aanleiding
om voor de burgemeester andere regelingen inzake nevenfuncties te treffen.
Wij menen dat de nu geldende regeling toereikend is. Wij zien ook onvoldoende
aanleiding om regelingen te treffen ten aanzien van het bezit en het vermogen
van een kandidaat. Opgemerkt zij nog dat het kabinet voornemens is om voor
alle voltijds politieke ambtsdragers de openbaarheid te regelen van de inkomsten
uit nevenfuncties. Dat zal dan ook voor de gekozen burgemeester gaan gelden.Ondersteuning van de kandidaten door de gemeenteDe leden van de PvdA vroegen waarom de ondersteuning, die kandidaten van
gemeenten verkrijgen, niet gemaximaliseerd is en waarom dit aan de gemeenteraden
overgelaten wordt.De ondersteuning van gemeenten kan zowel financiële ondersteuning
(subsidie) als ook ondersteuning in natura (bijvoorbeeld het ter beschikking
stellen van kopieerfaciliteiten) inhouden. Gemeenten hebben niet een verplichting
om de kandidaten te ondersteunen. Het is aan gemeenten om te bepalen hoe en
hoeveel ondersteuning gemeenten aan kandidaten geven. Dit behoort tot de beleidsvrijheid
van gemeenten. Indien gekozen wordt voor ondersteuning, is wel grondbeginsel
dat de overheidssteun geschiedt onder voor alle kandidaten gelijk geldende
voorwaarden. Omdat iedere kandidaat gelijkelijk ondersteund wordt, is het
ook niet noodzakelijk de overheidssteun te maximeren. Welke ondersteuning
kandidaten van de gemeente kunnen verkrijgen en onder welke voorwaarden wordt
bij gemeentelijke verordening bepaald. Het is dan ook aan de gemeente om de
hoogte van de ondersteuning te regelen. Wij menen dat dit zeer wel aan gemeenten
kan worden toevertrouwd.Combinatie met kandidatuur voor gemeenteraad in dezelfde
of een andere gemeenteDe leden van de VVD-fractie vroegen zich af of niet het risico ontstaat
dat personen zich kandidaat voor het burgemeesterschap stellen om zo geld
voor hun campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen te krijgen. De leden van
de CDA-fractie benadrukten dat gekozen wordt voor een gelijktijdige verkiezing
voor de raad en de burgemeester. Als mogelijke ontwikkeling gaven zij aan
dat de lokale afdelingen van politieke partijen een gecombineerde campagne
zullen organiseren en daar mogelijk ook bij hun leden fondsen voor gaan werven.
In veel gevallen zal bovendien niet aan te geven zijn welke uitgaven voor
de campagne van de raad en welke uitgaven voor de campagne van de burgemeester
worden gedaan. De leden van de CDA-fractie vroegen hoe dit zich verhoudt tot
de voorschriften voor de campagnefinanciering en op welke wijze hieraan tegemoet
gekomen kan worden. Zij vroegen of de uren die vrijwilligers investeren in
het «folderen» ook moeten worden gemeld.De regelgeving omtrent de campagnefinanciering is erop gericht dat inzichtelijk
is in welke mate de kandidaten steun hebben gekregen van particulieren, politieke
partijen, maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven. Een kandidaat
is gehouden een volledig overzicht te geven van de bijdragen die hij heeft
ontvangen met het oog op de verkiezingscampagne alsmede van de uitgaven die
hij in dit kader heeft gedaan. Op welke wijze en voor welke doelen de kandidaat
de bijdragen aanwendt is op zich aan de kandidaat. De uitgaven dienen in de
administratie te worden geregistreerd. Voor wat betreft bijdragen in de vorm
van subsidies en andere gemeentelijke ondersteuning geldt dat de raad bij
verordening de voorwaarden bepaalt. Daarbij kunnen ook bepalingen worden opgenomen
omtrent de besteding, waarbij de gemeente beperkingen en randvoorwaarden kan
stellen.Als een politieke partij activiteiten verricht in het kader van de verkiezingen
van een burgemeesterskandidaat, moeten deze activiteiten in de openbare administratie
van de kandidaat als bijdragen moeten worden geregistreerd. Het wetsvoorstel
voorziet in maximumbedragen voor bijdragen en deze gelden ook voor bijdragen
van politieke partijen. Indien medewerkers van politieke partijen of medewerkers
van andere belangenorganisaties activiteiten verrichten in het kader van de
verkiezingscampagne van een burgemeesterskandidaat, zijn dat in beginsel bijdragen
in natura. Een actieve deelname van aanhangers aan de campagne en het daarbij
als vrijwilliger verrichten van hand- en spandiensten, behoeft echter niet
te worden aangemerkt als een bijdrage in de zin van onderhavige regeling.
Dat ligt anders indien werkzaamheden worden gedaan of diensten aangeboden
die een economische waarde vertegenwoordigen. In dat geval dienen deze als
bijdragen in natura te worden aangemerkt. Daarbij is er geen onderscheid of
deze bijdragen worden gedaan door individuele personen of door medewerkers
van een organisatie of een politieke partij.Sluitende regelingMet de leden van de VVD-fractie zijn wij van oordeel dat de financiering
van de verkiezingscampagnes van de kandidaten transparant moet zijn. Dit achten
wij inderdaad van het grootste belang. De leden van de SP-fractie hadden bezwaren
tegen de regels omtrent de campagnefinanciering. Zij waren er
onvoldoende van overtuigd dat de voorgestelde regeling voldoende waarborgt
dat de risico's van onwenselijke en ondemocratische beïnvloeding van
de gekozen burgemeester afgedekt zijn. De leden van de VVD-fractie merkten
op, dat het bijna ondoenlijk is om een sluitende regeling met betrekking tot
de campagnefinanciering te maken. De leden van de VVD-fractie vroegen om een
reactie van de regering op deze waarneming. De leden van de CDA-fractie vroegen
of voorkomen kan worden dat giften worden verstrekt in ruil voor toezeggingen.
Tevens vroegen deze leden hoe voorkomen kan worden dat meerdere personen uit
een organisatie een bijdrage aan een kandidaat zullen schenken om op deze
wijze het geldende maximumbedrag te ontduiken. De leden van de GroenLinks-fractie
vroegen of verzekerd kon worden dat de kandidaten op geen enkele mogelijkheid
grotere bedragen kunnen ontvangen van (rechts)personen, bedrijven etc. dan
de in het wetsvoorstel genoemde maximumbedragen.Wij delen niet de opvatting van de leden van de SP-fractie dat de regels
over de campagnefinanciering onvoldoende in de wet uitgewerkt zijn. Ook zijn
wij niet van mening dat de uitgave voor een verkiezingscampagne beperkt moet
zijn. Het wetsvoorstel voorziet in een verplichting om een openbare financiële
administratie te voeren en in een maximering van bijdragen die mogen worden
ontvangen. De toezichtscommissie draagt voor het toezicht op de naleving van
de verplichtingen. De voorgestane regeling beoogt een hoog niveau van inzichtelijkheid
en openbaarheid. Met het transparant maken van de verkiezingsuitgaven en de
ontvangen bijdragen zijn kiezers in staat een oordeel te vormen van welke
gevers een kandidaat financiële middelen krijgt. Dit kunnen zij meewegen
bij het maken van een keuze tussen kandidaten. Indien een kandidaat veelvuldig
bijdragen uit bepaalde belangensferen ontvangt, dan kan dit vragen over de
onafhankelijkheid van de kandidaat oproepen.Regels omtrent campagnefinanciering hebben echter altijd hun begrenzing.
Een volledige waterdichte regeling bestaat niet. Niet uit te sluiten valt
dat daar waar er financieringsregels gesteld worden, geprobeerd zal worden
de regels te omzeilen. Ontduiking van de regels kan nimmer uitgesloten worden.
Eerder gaven wij reeds aan dat kandidaten van wie ontdekt wordt dat zij zich
middels constructies aan het wettelijke stelsel onttrekken, dit in de verkiezingsstrijd
zal worden verweten. Met de wettelijke regeling is vooral ook een inhoudelijke
norm gegeven. Juist oordeel van de kiezer vormt een wezenlijke leidraad voor
een zuiver verloop van verkiezingen. Dat zal ook gelden ingeval organisaties
gebruik maken van de constructies, die de leden van de CDA-fractie beschreven.
Wat betreft de situatie dat in ruil voor giften door de kandidaat toezeggingen
worden gedaan, zal dit strijd met de zuiveringseed betekenen, die voor alle
politieke ambtsdragers geldt. Overigens is het op grond van artikel 126 van
het Wetboek van Strafrecht strafbaar om iemand door een gift of belofte te
bewegen zijn kiesrecht niet of op een bepaalde wijze uit te oefenen. Ook degene
die zich door een gift of belofte hiertoe laat omkopen is strafbaar. Het geven
of aannemen van een giften dan wel belofte in ruil voor steun bij verkiezing
is dus reeds op grond van het geldend recht verboden.De leden van de GroenLinks-fractie vroegen of de regering een uitgebreide
vergelijking kan trekken met regels hieromtrent in andere Europese landen
waar men burgemeestersverkiezingen heeft. In het kader van de serie Buitenlandse
burgemeesters vergeleken is onderzoek uitgevoerd naar de regels inzake de
financiering van verkiezingscampagnes in Duitsland en Engeland. Het onderzoek
wijst onder meer uit dat in Duitsland bij geen enkele bestuurslaag voor burgemeesterskandidaten
en hun verkiezingscampagnes wettelijke regelingen bestaan. Wel is er een partijenwet
die zich in het bijzonder op de organisatie van federaal georganiseerde partijen
richt. Partijen kunnen intern de regels waaraan zij op federaal niveau
zijn gebonden, opleggen aan hun kandidaten voor het burgemeesterschap. In
Engeland is daarentegen sprake van gedetailleerde landelijke wettelijke regelingen.
Het gaat hier zowel om de inkomsten als de uitgaven van politieke partijen.
Campagne-inkomsten moeten gemeld worden en budgetten zijn aan maxima verbonden.
De gegevens zijn openbaar. In de vorm van financiële verslagen worden
zij bij de lokale overheid ingediend. Daar is de «returning officer»,
een door de centrale overheid aangewezen functionaris, verantwoordelijk voor
het verzamelen van de verslagen van de campagne. De verslagen kunnen vervolgens
opgevraagd worden door de landelijke «Electoral Commission», een
onafhankelijke instantie. Met betrekking tot de verkiezingen van de burgemeester
van Groot-Londen moeten de financiële verslagen doorgestuurd worden naar
de Electoral Commission. Deze commissie houdt toezicht op de naleving van
de bepalingen. Zodra zij een overtreding meent te signaleren, geeft zij die
door aan het Openbaar Ministerie.De leden van de CDA-fractie waren zich ervan bewust dat het zeer moeilijk
zal zijn om een sluitend systeem van campagnefinanciering te ontwikkelen,
maar hadden toch nog de nodige vragen bij de voorgestelde regeling. Deze leden
vroegen zich af of voldoende voorzien is in gelijke kansen van kandidaten
of dat kandidaten die over meer financiële middelen beschikken bij voorbaat
in het voordeel zijn.De regelgeving voorziet zoveel mogelijk in een gelijkwaardige uitgangspositie
van kandidaten. Dit houdt in dat kandidaten niet ongelimiteerd financiële
middelen van één of enkele gevers (bedrijven, instellingen en
politieke partijen) of van zichzelf kunnen verkrijgen. Het maximumbedrag is
onder meer ingesteld om te voorkomen dat de schijn van belangenverstrengeling
ontstaat en dat een kandidaat van één of enkele gevers financieel
afhankelijk wordt. Naar onze mening is dan ook voldoende voorzien in gelijke
kansen van kandidaten.De leden van de CDA-fractie vroegen tevens of de verwachting is dat serieuze
mediacampagnes gevoerd zullen. Zij brachten dit naar voren, omdat met serieuze
mediacampagnes vrijwel direct grote bedragen gemoeid zijn.Kandidaten hebben voldoende mogelijkheden om financiële middelen
voor een campagne bijeen te brengen. Deze financiële middelen kunnen
de kandidaten ook inzetten om hun standpunten in de media tot uiting te brengen.
Het lokale karakter van de verkiezingen brengt ook met zich mee dat kandidaten
eenvoudiger toegang tot de media hebben. Veel gemeenten beschikken over eigen
stadsbladen en er zijn vele lokale radio- en televisieomroepen.Tevens vroegen de leden van de CDA-fractie of de zittende burgemeester
in het voordeel is bij de campagne, omdat de zittende burgemeester makkelijker
toegang heeft tot de media. In zijn algemeenheid is op de vraag of zittende
burgemeesters een grotere kans hebben op (her)verkiezing dan nieuwe kandidaten,
geen eenduidig antwoord te geven. Een gekozen burgemeester die gedurende zijn
ambtsperiode een geringe waardering heeft gekregen, maakt uiteraard weinig
kans op herverkiezing, terwijl dat voor een populaire burgemeester anders
kan liggen. Belangrijk aandachtspunt is vooral het gebruik van gemeentelijke
voorzieningen door een zittende burgemeester. In het wetsvoorstel is bepaald
dat iedere kandidaat op gelijke voet en onder dezelfde voorwaarden aanspraak
heeft op ondersteuning door de gemeente. Dit betekent dat een zittende burgemeester
voor de verkiezingscampagnes geen gebruik mag maken van gemeentelijke voorzieningen,
waar dit voor andere kandidaten niet mogelijk is. Dat geldt bijvoorbeeld ook
voor het inzetten van de ambtelijke organisatie of voorlichters voor bijvoorbeeld
het schrijven van speeches. Verwijtbaar nalatenDe leden van de VVD-fractie vroegen wanneer sprake is van verwijtbaar
nalaten. Zij merkten verder op dat kandidaten er lang niet altijd inzicht
kunnen hebben wat derden voor hen doen. Zij vroegen een reactie van de regering
hoe van de kandidaten kan worden verwacht dat de kandidaten de gestelde vereisten
op dit onderdeel nakomen.In het wetsvoorstel is opgenomen, dat uitgaven die door derden worden
gedaan zonder dat de kandidaat daarin direct is betrokken, moeten worden beschouwd
als bijdragen aan de verkiezingscampagne van de kandidaat. Als de kandidaat
deze bijdragen niet in zijn financiële administratie heeft verwerkt,
dan zal afhankelijk van de omstandigheden van het geval bekeken moeten worden
of in redelijkheid gesproken kan worden van een verwijtbaar nalaten. Het is
aan de toezichtscommissie om daarover een oordeel te geven.Het openbaar maken van bijdragen vanaf € 50De leden van de VVD-fractie en de LPF-fractie stelden vragen over de hoogte
van het bedrag van € 50, waarboven de bijdragen van gevers openbaar
gemaakt moeten worden. De leden van de VVD-fractie vroegen de regering de
hoogte van het bedrag te motiveren. De leden van de LPF-fractie gaven aan,
dat zij het bedrag van € 50 in geen relatie vinden staan tot de
mogelijke politieke gunsten die daarmee eventueel «gekocht» zouden
kunnen worden. Naar hun mening zou dit een te grote belasting van de administratie
van de kandidaten gaan vormen. De leden van de VVD-fractie en de LPF-fractie
vroegen waarom niet gekozen is voor een ander bedrag zoals € 1000.Oogmerk van de voorgestane regeling is optimale transparantie. Alleen
bijdragen van minder dan € 50 kunnen anoniem blijven. Alle hogere
donaties moet kenbaar zijn. Het ambt van burgemeester heeft een eenhoofdig
karakter en houdt tevens een belangrijke bestuurlijke verantwoordelijkheid
in op onder meer het terrein van de openbare orde en veiligheid. Zijn ambt
dient de burgemeester onpartijdig en vanuit het algemeen belang te vervullen.
Dit betekent dat tijdens de verkiezingsprocedure al inzichtelijk moet zijn
van welke maatschappelijke instellingen, bedrijven en natuurlijke personen
de kandidaten bijdragen hebben ontvangen. Dit voorkomt eventuele (schijn van)
belangenverstrengeling. Tevens heeft de kiezer op deze wijze de mogelijkheid
om inzicht te krijgen in de belangen en relaties van de kandidaat met zijn
omgeving. Daartoe dient de kandidaat een boekhouding te voeren met de inkomsten
en de uitgaven. Van de kandidaat wordt vereist dat hij in zijn financiële
administratie de naam en het adres van de gever, het bedrag of de waarde van
de bijdrage en de datum van de bijdrage moet noteren. Dit vergt uiteraard
administratieve werkzaamheden, maar dat is naar ons oordeel gerechtvaardigd
in het belang van transparante en zuivere verkiezingen.Overigens vroegen de leden van de VVD-fractie zich tevens af waarom er
voor gekozen is de hoogte van het bedrag wettelijk vast te leggen.Het bedrag is niet vastgesteld in een algemene maatregel van bestuur of
een ministeriële regeling, omdat wij het van belang achten dat op deze
wijze gewaarborgd wordt dat het parlement betrokken is bij eventuele wijzigingen.
Voor kandidaten en de gevers (bedrijven, natuurlijke personen, maatschappelijke
instellingen) is het ook van belang, dat zij zekerheid hebben over de omvang
van het bedrag.Beperking van de bijdragen en differentiatie naar gemeentegrootteDe leden van de VVD-fractie vroegen waarom het wetsvoorstel voorziet in
een beperking van de mogelijkheid van de financiële bijdragen. Tevens
vroegen deze leden waarom een differentiatie naar gemeentegrootte is aangebracht. Daarbij stelden de leden van de VVD-fractie ook de vraag
waarop de toegestane hoogte van de giften door derden gebaseerd is. Doelstelling
van de regels omtrent campagnefinanciering is om te voorkomen dat (de schijn
van) belangenverstrengeling en sterke afhankelijkheidsrelaties ontstaan. Indien
gevers echter ongelimiteerd bijdragen aan de individuele kandidaat kunnen
overmaken, is openbaarmaking van de verkregen bijdragen niet langer een adequaat
instrument om de onafhankelijkheid van de kandidaat te borgen. Bij grote bijdragen
van gevers kunnen (de schijn van) sterke afhankelijkheidsrelaties ontstaan.
Vanuit dit perspectief is het niet gewenst dat één of enkele
gevers de financiële basis voor de verkiezingscampagne van een kandidaat
verzorgen.De maximumbedragen zijn afhankelijk gemaakt van de gemeentegrootte. De
differentiatie is aangebracht, omdat de invloed van bijdragen afhankelijk
is van het inwonertal van gemeenten. Naarmate de gemeente groter wordt, zal
de invloed van een bijdrage afnemen. Omgekeerd geldt dat het belang of het
effect van een bepaald bedrag in een kleine gemeente veel groter is dan in
een grote gemeente. Voor de indeling zijn dezelfde categorieën van gemeentegrootte
gehanteerd als voor het verzamelen van ondersteuningsverklaringen.Beperking eigen bijdrage kandidaatDe leden van de D66-fractie, de VVD-fractie en de GroenLinks-fractie stelden
vragen over de eigen bijdrage van kandidaten. De leden van de D66-fractie
vroegen of het bedrag dat een kandidaat maximaal zelf aan zijn campagne mag
besteden gelijk is gesteld aan het bedrag dat een gever aan een kandidaat
mag schenken. De leden van deze fractie vroegen waarom de regering ervoor
gekozen heeft deze twee maxima gelijk te stellen. De leden van de VVD-fractie
vroegen de regering waarom een kandidaat niet vrij is om zelf te bepalen welk
bedrag hij aan zijn campagne besteedt. De leden van de GroenLinks-fractie
vroegen of de minister van mening is dat als kandidaten wel vrij uit hun eigen
middelen zouden kunnen putten, dit een te grote ongelijkheid in kansen zou
kunnen scheppen. Ook vroegen de leden van de VVD-fractie wat het maximale
bedrag is dat een kandidaat zelf in zijn campagne mag steken. Als laatste
wilden de leden van de VVD-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie weten
in welk artikel dit geregeld is.Onder begrip bijdragen valt onder meer de bijdragen van de kandidaat uit
het privé-vermogen (eigen middelen). In antwoord op de vraag van de
leden van de GroenLinks-fractie betekent dit inderdaad, dat kandidaten niet
geheel vrij zijn om uit eigen middelen te putten voor de campagnefinanciering.
Dit houdt in dat de eigen bijdrage van de kandidaat aan zijn campagne afhankelijk
is van de grootte van de gemeente, waarvoor hij zich kandidaat heeft gesteld
(artikel 10.4). Het beperken van de eigen bijdrage van kandidaten hangt samen
met het belang van een gelijkwaardige uitgangspositie van kandidaten voor
de verkiezingen tot burgemeester. Indien kandidaten ongelimiteerd eigen vermogen
kunnen aanwenden voor hun verkiezingscampagne, dan kan dit betekenen dat vermogenden
door hun inkomenspositie een voorsprong hebben op andere kandidaten. Het stellen
van een maximum voor de eigen bijdrage voorkomt concurrentievervalsing.Bij nader inzien blijkt niet voldoende uit de artikelen dat bijdragen
van een kandidaat uit zijn privé-vermogen ook onderdeel uitmaken van
de definitie bijdragen in artikel 10.2. In de bijgevoegde nota van wijziging
is op dit onderdeel van het wetsvoorstel een voorstel tot een wijziging opgenomen.
De wijziging strekt ertoe, dat de eigen bijdrage van de kandidaat beperkt
wordt en openbaar moet worden gemaakt. De beperking van de eigen bijdrage
is afhankelijk van de gemeentegrootte zoals geregeld in artikel 10.4, eerste
lid, van de Wet verkiezing burgemeester. Anonieme bijdragenDe leden van de VVD-fractie stelden enkele vragen over het overdragen
van anonieme giften door kandidaten aan gemeenten. De leden van de VVD-fractie
vroegen zich af wat de gemeenten met de ontvangen anonieme bijdragen mogen
doen. Tevens vroegen zij of de regering overwogen heeft dat kandidaten alleen
dat deel van de anonieme bijdragen overdragen aan de gemeenten dat uitgaat
boven de 50 euro. Ter voorkoming van eventuele misverstanden gaven zij bij
deze laatste vraag aan dat zij geen oordeel uitspreken over de hoogte van
de grens.Op grond van artikel 10.4, derde lid, is het ontvangen van anonieme bijdragen
verboden en dienen de ontvangen bijdragen aan de gemeente overgedragen te
worden. De overgedragen anonieme bijdragen komen terecht in de algemene middelen
van de gemeente. De gemeenten kunnen zelf bepalen wat zij met verkregen anonieme
bijdragen doen.De maximumbedragen zijn voor anonieme bijdragen niet van toepassing, omdat
anders op eenvoudige wijze een gever de regelgeving omtrent campagnefinanciering
kan ontduiken. Eén en dezelfde gever kan dan meerdere anonieme bijdragen
aan de kandidaat doen toekomen, die gezamenlijk het maximumbedrag aan dezelfde
kandidaat doen overstijgen. Indien een kandidaat meer dan het maximumbedrag
van een bekende gever ontvangt, dan moet hij het surplus aan de gever retourneren.Maximumbedrag totale campagnefinancieringDe leden van de GroenLinks-fractie en de D66-fractie vroegen waarom in
de wet geen maximumbedrag voor de totale campagnefinanciering van een kandidaat
is opgenomen. De leden van de GroenLinks-fractie verwezen daarbij naar de
Verenigde Staten, waar de maxima voor giften van personen, bedrijven en instellingen
niet voorkomen dat er enorme bijdragen aan de campagnes worden uitgegeven.
Naar de opvatting van de leden van de GroenLinks-fractie zou een maximumbedrag
voor de totale campagnefinanciering dergelijke excessen en grote ongelijkheid
tussen de kandidaten voorkomen. Zij vroegen of de regering bereid is om alsnog
een maximumbedrag voor de totale campagnefinanciering in de wet op te nemen.In het wetsvoorstel is niet een maximumbedrag voor de totale campagnefinanciering
van de kandidaat opgenomen. Bij het stellen van «plafond» in de
vorm van een maximumbedrag voor de totale campagnefinanciering hebben wij
bedenkingen. Het betreft een aanzienlijke beperking van de vrijheid om financiële
middelen naar eigen inzicht te besteden. Tevens is het een vergaande beperking
van het recht van burgers om een kandidaat van hun voorkeur te ondersteunen.
Een kandidaat moet namelijk de bijdrage retourneren, indien het ontvangen
bedrag van die kiezer leidt tot een overschrijding van het plafond. Overigens
gaat de vergelijking met de Verenigde Staten enigszins mank. De totale campagnefinanciering
in de Verenigde Staten ligt veel hoger dan de feitelijke uitgaven voor campagnes
voor Nederlandse verkiezingen. De voorgestelde regelgeving biedt voldoende
waarborgen om dergelijke excessen en grote ongelijkheid tussen kandidaten
te voorkomen. Kandidaten kunnen op grond van artikel 10.4 niet ongelimiteerd
bijdragen ontvangen van zichzelf en andere gevers zoals bedrijven, politieke
partijen en andere instellingen.De leden van de CDA-fractie vroegen op welke wijze campagnefinanciering
in andere landen is geregeld. Ook de leden van de GroenLinks-fractie vroegen
of de regering een uitgebreide vergelijking kan trekken met regels over campagnefinanciering
in andere Europese landen waar men burgemeestersverkiezingen heeft. In het
kader van de serie Buitenlandse burgemeesters vergeleken is een onderzoek
uitgevoerd naar de regels inzake de financiering van verkiezingscampagnes
in Duitsland en Engeland1. Het onderzoek wijst
onder meer uit dat in Duitsland bij geen enkele bestuurslaag voor burgemeesterskandidaten
en hun verkiezingscampagnes wettelijke regelingen bestaan. Wel is er een partijenwet
die zich in het bijzonder op de organisatie van federaal georganiseerde partijen
richt. Partijen kunnen intern de regels waaraan zij op federaal niveau zijn
gebonden, opleggen aan hun kandidaten voor het burgemeesterschap. In Engeland
is daarentegen sprake van gedetailleerde landelijke wettelijke regelingen.
Het gaat hier zowel om de inkomsten als de uitgaven van politieke partijen.
Campagne-inkomsten moeten gemeld worden en budgetten zijn aan maxima verbonden.
De gegevens zijn openbaar. In de vorm van financiële verslagen worden
zij bij de lokale overheid ingediend. Daar is de«returning officer»,
een door de centrale overheid aangewezen functionaris, verantwoordelijk voor
het verzamelen van de verslagen van de campagne. De verslagen kunnen vervolgens
opgevraagd worden door de landelijke «Electoral Commission», een
onafhankelijke instantie. Met betrekking tot de verkiezingen van de burgemeester
van Groot-Londen moeten de financiële verslagen doorgestuurd worden naar
de Electoral Commission. Deze commissie houdt toezicht op de naleving van
de bepalingen. Zodra zij een overtreding meent te signaleren, geeft zij die
door aan het Openbaar Ministerie.De leden van de PvdA-fractie vroegen hoe omgegaan wordt met een situatie
waarin derden een kandidaat promoten via bijvoorbeeld advertenties terwijl
de kandidaat daar zelf niet om heeft gevraagd. Zij vroegen of dit dan toch
binnen de maximale te besteden gelden valt.Uitgaven die door derden worden gedaan zonder dat de kandidaat daarin
direct is betrokken, moeten worden beschouwd als bijdragen aan de verkiezingscampagne
van de kandidaat. Het kan gebeuren dat een kandidaat niet op de hoogte is
van bepaalde uitgaven van derden. In een dergelijke situatie zal afhankelijk
van de omstandigheden van het geval bekeken moeten worden of in redelijkheid
gesproken kan worden van een verwijtbaar nalaten. Als een kandidaat redelijkerwijs
niet had kunnen weten dat er in zijn voordeel activiteiten zijn verricht,
dan is er vanzelfsprekend geen sprake van een verplichting tot vermelding.
Indien een kandidaat op de hoogte is van een voornemen van een derde en zich
onvoldoende inspant om de activiteit te voorkomen, dan is sprake van een verwijtbaar
nalaten. In zulke gevallen had hij de bijdrage in zijn financiële administratie
moeten opnemen.De leden van de PvdA-fractie vroegen wat gemeenten moeten doen die kandidaten
willen ondersteunen met een financiële bijdrage en waarbij de situatie
zich voordoet dat tientallen kandidaten zich aanmelden.De gemeenteraad heeft de bevoegdheid om overheidssteun aan de kandidaten
te verlenen. Grondbeginsel van de ondersteuning is dat alle kandidaten op
gelijkelijke wijze ondersteund worden. Voor het verlenen van de overheidssteun
moet de gemeenteraad een verordening vaststellen. In de verordening kan de
raad de voorwaarden opnemen waaronder kandidaten financiële of andere
ondersteuning kunnen krijgen. Bij het vaststellen van de verordening zal de
raad zich ook moet buiten over de mogelijkheid dat veel kandidaten zich voor
de verkiezingen zullen aanmelden. Bij het bepalen van de reikwijdte van ondersteuning
zal hier dan ook rekening mee moeten worden gehouden.6. Overige elementen van de verkiezingsregelingBenoeming leden hoofdstembureauDe leden van de fractie van de ChristenUnie stelden de vraag aan de orde
in hoeverre de benoeming van het hoofdstembureau door de burgemeester
voldoende waarborg biedt tegen belangenverstrengeling van de voorzitter.Deze leden hebben hiermee een belangrijke vraag gesteld, omdat bij democratische
verkiezingen de integriteit van de leden van het hoofdstembureau wordt voorondersteld.
Vooropgesteld dient echter te worden dat de voorzitter en de leden van het
hoofdstembureau worden benoemd door burgemeester en wethouders tezamen, en
niet uitsluitend door de burgemeester. Aan de voorzitter van het hoofdstembureau
als zodanig komen ook geen bevoegdheden toe: de bevoegdheden komen toe aan
het hoofdstembureau, dat bovendien uit vijf leden bestaat. Wij achten voorts
het gevaar van belangenverstrengeling van de voorzitter van het hoofdstembureau
voldoende wordt afgewend door de open en transparante wijze waarop verkiezingen
in Nederland worden gehouden. De zitting waarin over de kandidaatstelling
wordt beslist is openbaar, tegen de beslissingen van het hoofdstembureau inzake
de kandidaatstelling staat beroep open bij de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State. De telling van de stemmen is openbaar, aanwezige kiezers
kunnen mondeling bezwaren inbrengen. Bovendien dient de commissaris van de
Koning bij het onderzoek naar de geloofsbrieven te onderzoeken of bij de verkiezing
onregelmatigheden zijn voorgevallen. Al met al zijn wij niet bevreesd voor
belangenverstrengeling doordat de burgemeester als lid van het college meebeslist
over de benoeming van de voorzitter van het hoofdstembureau.Oproepingskaart en informatie aan de kiezerDe leden van de VVD-fractie stelden aan de orde dat de oproepingskaart
voor de tweede ronde van de eventuele tweede stemming tegelijk wordt verzonden
met de oproepingskaart voor de eerste ronde. De kiezers worden vervolgens
bij openbare kennisgeving geïnformeerd of een tweede ronde wordt gehouden.
De aan het woord zijnde leden waren van oordeel dat dit het risico inhoudt
dat kiezers hiervan niet op de hoogte zijn, omdat zij geen huis-aan-huisbladen
ontvangen, en vroegen de mening van de regering hierover. De leden van de
fractie van de ChristenUnie vroegen op welke wijze de regering zorg wil dragen
voor een goede informatievoorziening naar de burgers toe, ook met betrekking
tot de uitslag van de eerste ronde van de verkiezing en het verdere verloop
van de verkiezingsprocedure.In reactie op deze vragen wordt in de eerste plaats opgemerkt dat er voor
gekozen is om de oproepingskaarten tegelijk te verzenden om verwarring bij
de kiezers te voorkomen. Indien ook voor de oproepingskaart voor de tweede
ronde de reguliere termijn van veertien dagen voor de dag van stemming gehanteerd
zou worden, zou dit als effect hebben dat de kiezers één of
enkele dagen voor de dag van stemming voor de eerste ronde de oproepingskaart
voor de tweede ronde ontvangen. Tussen de eerste en tweede ronde liggen immers
veertien dagen. Een verzending van de oproepingskaart eerst na de vaststelling
van de uitslag van de eerste ronde is niet goed mogelijk. In dat geval ligt
er slechts een korte termijn tussen de ontvangst van de oproepingskaart en
de tweede ronde. Dit kan bijvoorbeeld problemen opleveren voor kiezers die
wegens vakantie een andere kiezer willen machtigen om voor hen te stemmen.
In reactie op de gestelde vragen merken wij voorts op dat het niet erg aannemelijk
is dat grote groepen kiezers, ook al lezen zij geen huis-aan-huisblad, tussen
de eerste en tweede ronde niet op de hoogte raken van het feit of uit de eerste
ronde van de stemming een winnende kandidaat uit de bus is gekomen. Er mag
immers vanuit worden gegaan dat de burgemeestersverkiezingen met de nodige
media-aandacht gepaard zullen gaan, met name uit de regio. Op de avond van
de verkiezingen zal naar verwachting – net als bij raadsverkiezingen –
op het gemeentehuis de officieuze uitslag van de burgemeestersverkiezingen
al bekend worden gemaakt. De regionale media, maar, mogelijk
afhankelijk van de grootte van de stad, tevens de landelijke media zullen
naar verwachting al de dag na de verkiezingen veel aandacht aan de uitslagen
schenken. Op de tweede dag na de eerste ronde wordt vervolgens door het centraal
stembureau de officiële uitslag van de burgemeestersverkiezingen vastgesteld.
Het is dan op grond van artikel 5.6 van het wetsvoorstel aan de burgemeester
om ter openbare kennis te brengen of een tweede ronde van stemming zal worden
gehouden. Hoe dit zal gebeuren wordt nader geregeld bij algemene maatregel
van bestuur. Zoals gewoon in het Kiesbesluit, ligt het voor de hand in het
Besluit verkiezing burgemeester te bepalen dat de openbare kennisgeving plaatsvindt
op de in de gemeente gebruikelijke wijze. Te denken valt hierbij aan een aankondiging
in een huis-aan-huisblad, maar wij gaan er vanuit dat de meeste gemeenten
ook bijvoorbeeld op internet een aankondiging zullen plaatsen. De meeste kiezers
zullen in dat stadium hiervan dan al op de hoogte zijn gebracht door de media.
Wij menen dat er ook een verantwoordelijkheid ligt bij de kiezer om zich te
laten informeren naar de afloop van de eerste ronde. Bezien wordt nog of het
wenselijk is in het Besluit verkiezing burgemeester voor te schrijven dat,
in het geval geen tweede ronde plaatsvindt, op de deuren van de stemlokalen
een aankondiging van de burgemeester wordt opgehangen dat er geen tweede ronde
plaatsvindt. In dat geval worden de kiezers die zich op geen enkele wijze
hebben laten informeren over de afloop van de eerste ronde in een laat stadium
alsnog in kennis gesteld van het feit dat de tweede ronde geen doorgang vindt.In aanvulling op het voorgaande wordt naar aanleiding van de vraag van
de ChristenUnie over de informatievoorziening richting de kiezer voorts opgemerkt
dat de burgemeester op grond van artikel 5.8 van het wetsvoorstel verplicht
is de namen van de kandidaten ter kennis van de kiezers te brengen op bij
algemene maatregel van bestuur vast te stellen wijze. Zoals in de memorie
van toelichting aangegeven, ligt het voor de hand dat in het Besluit verkiezing
burgemeester naar analogie van het Kiesbesluit wordt voorgeschreven dat de
overzichten van de kandidaten huis-aan-huis worden verspreid. Deze verplichting
geldt ook voor de tweede ronde van stemming. De namen van de kandidaten van
de tweede ronde zullen eveneens vermeld worden in de openbare kennisgeving
van de burgemeester dat een tweede ronde zal worden gehouden (vgl. artikel
5.6, derde lid). Wij gaan er vanuit dat de gemeenten, net als bij reguliere
verkiezingen op grond van de Kieswet het geval is, er alles aan zullen doen
om de kiezers volledig te informeren. Als gezegd ligt hier overigens ook een
verantwoording van de kiezers om zichzelf te informeren. Ten slotte wordt
opgemerkt dat ook voor de burgemeestersverkiezingen een landelijke publiekscampagne
zal worden gehouden, die zal aansluiten bij de algemene publiekscampagne voor
de raadsverkiezingen. Ook hierdoor zullen de kiezers geattendeerd worden op
de burgemeestersverkiezingen.Overslaan van burgemeestersverkiezingenDe leden van de fractie van het CDA vroegen om een nadere onderbouwing
voor het voorstel om af te zien van de reguliere burgemeestersverkiezing als
minder dan twee jaar voor de gemeenteraadsverkiezing een tussentijdse verkiezing
heeft plaatsgevonden. Deze leden vroegen zich af waarom niet is gekozen voor
de meest simpele oplossing, te weten bij iedere raadsverkiezing een verkiezing
voor de burgemeester. Wordt dan niet meer recht gedaan aan het hoofdschap
van de raad en wordt dan niet neer recht gedaan aan gewijzigde politieke verhoudingen,
zo vroegen deze leden.Zoals in de memorie van toelichting bij het voorstel van wet introductie
gekozen burgemeester bij de toelichting op artikel 61a reeds is aangegeven,
heeft de regering op pragmatische gronden gekozen voor de regel om
de verkiezing voor de burgemeester over te slaan, indien de tussentijds gekozen
burgemeester minder dan twee jaar in functie is. Immers, het ligt voor de
hand dat geschikte kandidaten worden afgeschrikt door het feit dat er slechts
sprake zal zijn van een ambtsperiode van maximaal twee jaar. De gekozen oplossing
is vergelijkbaar met de situatie bij gemeentelijke herindelingen, waarbij
wordt geregeld dat reguliere gemeenteraadsverkiezingen niet plaatsvinden indien
twee jaar daaraan voorafgaand raadsverkiezingen in verband met de herindeling
zijn gehouden of binnen het jaar zullen worden gehouden. Aan de leden van
de fractie van het CDA kan worden toegegeven dat onder omstandigheden de politieke
verhoudingen kunnen zijn gewijzigd, maar de kans dat zulks in minder dan twee
jaar het geval is, is niet zo groot dat om die reden na twee jaar altijd nieuwe
verkiezingen noodzakelijk zijn. Een alternatief zou kunnen zijn om voor twee
jaar een waarnemer te benoemen, maar de regering is van oordeel dat die periode
te lang is om door middel van een waarnemer in het ambt te voorzien.Aanneming van de verkiezing en toelating tot het ambtDe leden van de VVD-fractie vroegen naar de rol van de commissaris van
de Koning in het geloofsbrievenonderzoek. Zij vroegen of de gekozene aan de
commissaris moet berichten dat hij zijn verkiezing aanneemt en merkten op
dat als een ander orgaan dan de commissaris dit onderzoek verricht ook het
bericht van aannemen van de verkiezing bij dat andere orgaan zou moeten komen
te liggen. In het wetsvoorstel is bewust de keuze gemaakt de commissaris van
de Koning met dit geloofsbrievenonderzoek te belasten. Bij de zelfstandige
positie van de burgemeester ten opzichte van de gemeenteraad past het minder
goed om deze raad te belasten met de beslissing omtrent toelating tot het
ambt van burgemeester. Daarnaast geldt dat de commissaris ook de bevoegdheid
krijgt toebedeeld om de burgemeester te ontslaan indien deze niet langer aan
de vereisten voor verkiesbaarheid voldoet of onverenigbare betrekkingen vervult.
Daarmee komt de commissaris in algemene zin, zowel aan het begin van de zittingstermijn
van de burgemeester, als gedurende de ambtsuitoefening, het oordeel toe of
de burgemeester aan deze vereisten voldoet. Het orgaan dat het geloofsbrievenonderzoek
verricht dient van de gekozene te horen of deze de verkiezing aanneemt. In
dit wetsvoorstel (artikel 8.2, eerste lid) is dus inderdaad geregeld dat de
commissaris van de gekozene het bericht ontvangt dat hij zijn verkiezing aanneemt.7. Artikelsgewijze toelichtingArtikel 4.2De leden van de PvdA-fractie lazen in artikel 4.2 een verplichting voor
de kandidaat om ten minste drie weken voor de kandidaatstelling te melden
dat men kandidaat is voor de functie van burgemeester en hadden hier enkele
vragen over. Deze vragen berusten echter op een misverstand. Op grond van
artikel 4.2 is de zittende burgemeester verplicht om ten minste drie weken
voor de kandidaatstelling ter openbare kennis te brengen dat op de dag van
kandidaatstelling van negen tot vijftien uur op het gemeentehuis aanmeldingen
als kandidaat ingeleverd kunnen worden. Dit betreft dus geen verplichting
van de kandidaten. Indien de zittende burgemeester tevens kandidaat is, doet
hij de openbare kennisgeving uitsluitend in zijn functie van burgemeester
en niet in zijn hoedanigheid van kandidaat. Deze regeling is naar analogie
van artikel H 1 van de Kieswet, op basis waarvan de burgemeester eveneens
ten minste drie weken voor de dag van kandidaatstelling ter openbare kennis
dient te brengen dat op de dag van kandidaatstelling kandidatenlijsten
ingeleverd kunnen worden. Dit geldt voor alle verkiezingen op grond van de
Kieswet, dus ook voor de raadsverkiezingen.Artikel 4.4De leden van de PvdA-fractie stelden vragen over de manier waarop in het
wetsvoorstel vorm is gegeven aan de ondersteuningsverklaringen. De fractie
wilde weten waarom is gekozen voor de wijze van artikel 4.4, vierde lid, van
de Wet verkiezing burgemeester en niet gekozen is voor een stelsel analoog
aan dat van de Tijdelijke referendumwet. Door de PvdA-fractie werd in dit
verband opgemerkt dat de wijze van het afleggen van een ondersteuningsverklaring
mogelijk een drempel kan zijn voor het afleggen van de verklaring. Net als
bij verkiezingen op grond van de Kieswet is er in dit wetsvoorstel voor gekozen
dat het afleggen van ondersteuningsverklaringen in persoon op het gemeentehuis
dient te geschieden. Achtergrond van deze verplichting is fraude bij het afleggen
van ondersteuningsverklaringen te voorkomen. Recente ervaringen bij de waterschapsverkiezingen
hebben aangetoond dat het vereiste om de ondersteuningsverklaringen op het
gemeentehuis af te leggen geen nodeloze maatregel betreft. Bij enkele waterschapsverkiezingen
is immers fraude bij de ondersteuning van de kandidaatstelling geconstateerd.
Het voornemen bestaat dan ook bij waterschapsverkiezingen eveneens te verplichten
om de ondersteuningsverklaringen in persoon te laten afleggen. Gelet op het
voorgaande achten wij aansluiting bij de Tijdelijke referendumwet waarin in
de ondersteuningsfase ook verklaringen per brief afgelegd kunnen worden ongewenst.
Terzijde merken wij op dat de ondersteuningsverklaringen bij een referendum
op grond van de reeds vervallen Tijdelijke referendumwet in ieder geval wat
betreft de vereiste aantallen niet kunnen worden vergeleken met ondersteuningsverklaringen
bij een verkiezing. Het zou ook nodeloos verwarrend zijn kiezers voor de raadsverkiezingen
enerzijds en de burgemeestersverkiezingen anderzijds te confronteren met twee
verschillende manieren van ondersteunen.In artikel 4.4, negende lid, is geregeld dat de zittende burgemeester
in een gemeente vrijgesteld is van het vereiste ondersteuningsverklaringen
te overleggen. Uit artikel 12.8 volgt dat deze vrijstelling niet geldt voor
de verkiezing van 2006. De leden van de VVD-fractie vroegen een nadere motivering
voor deze uitzondering op de vrijstelling. De leden van de LPF-fractie waren
verbaasd over deze uitzondering. Deze leden vonden het onjuist, als zittende
burgemeesters een uitzonderingspositie genieten ten opzichte van eventuele
uitdagers. In reactie hierop merken wij het volgende op. Kandidaten dienen
ondersteuningsverklaringen te overleggen om aan te kunnen tonen dat zij over
een zekere aanhang onder de kiezers kunnen beschikken. Dit vereiste, dat bijvoorbeeld
ook geldt bij raadsverkiezingen, geldt als een drempel tegen lichtvaardige
kandidaatstelling. De achtergrond van de uitzondering op dit vereiste is dat
de zittende gekozen burgemeester aantoonbaar voldoet aan het vereiste een
zekere steun onder de kiezers te kunnen verwerven. Deze heeft immers in de
voorgaande verkiezingen een meerderheid van de uitgebrachte stemmen op zich
weten te verenigen. Om overbodige uitvoeringslasten te voorkomen kan het vereiste
voor die kandidaat in de stad waarin hij burgemeester is achterwege blijven.
Hiermee is ook de vraag van de leden van de VVD- en de LPF-fractie beantwoord
die vroegen waarom de vrijstelling ook niet voor de zittende benoemde burgemeesters
en voor waarnemers geldt. Deze voldoen niet aan het objectieve criterium dat
zij een bewijs hebben van een zekere aanhang onder de kiezers. Artikel 5.15 en 5.26De leden van de PvdA-fractie vroegen zich af waarom kiezers niet standaard
de keuze krijgen om te stemmen in een stembureau van hun keuze. Waarom moet
een kiezer dat aanvragen, zo vroegen deze leden zich af. Deze leden meenden
dat een negatief kiesregister de invoering van een vrije keuze voor een stembureau
kan vergemakkelijken.De regering heeft bij het opstellen van het voorstel van wet aansluiting
gezocht bij de bestaande procedures en formuleringen van de Kieswet. Voor
zover de aard van de verkiezing van de burgemeester daartoe aanleiding gaf,
is van die procedure afgeweken. Zo is gekozen voor een verkiezing in twee
ronden, teneinde te waarborgen dat een gekozen burgemeester 50% van de kiezer
achter zich heeft weten te scharen. De aard van de verkiezing van de burgemeester
brengt niet mee dat kiezers vrij moeten zijn om te stemmen in een stembureau
naar keuze. Een dergelijke vrijheid kan niet worden ingevoerd zonder een wijziging
van de verkiezing van de leden van de gemeenteraad, omdat anders de stemmen
voor de raad en voor de burgemeester niet gelijktijdig kunnen worden uitgebracht.
De invoering van de gekozen burgemeester is niet het geëigende moment
om wijzigingen in verkiezingsprocedures aan te brengen die niet volgen uit
de invoering van de gekozen burgemeester en maken dan ook geen deel uit van
het voorstel. Om die reden is evenmin overwogen een negatief kiesregister
in te voeren. Wel is in de nota van wijziging een voorziening opgenomen die
er toe strekt te regelen dat evenals bij de raadsverkiezingen ook bij de burgemeestersverkiezingen
experimenten gehouden kunnen worden met het stemmen in een willekeurig stemlokaal
op grond van de Experimentenwet Kiezen op Afstand. Het voornemen bestaat om
bij de gecombineerde stemming in 2006 een tiental gemeenten aan te wijzen
om te stemmen in een stembureau naar keuze met een kiezerspas. Bij deze experimenten
kan elke kiezer die zich met een kiezerspas bij het stembureau meldt aan de
stemming deelnemen, mits de stempas voldoet aan de gestelde echtheidskenmerken
en niet is opgenomen in de opgave van ongeldige stempassen.Artikelen 5.10 en 7.10De artikelen 5.10 en 7.10 riepen bij de leden van de LPF-fractie de vraag
op, hoe een gemeente wordt voorzien van een nieuwe burgemeester indien het
centraal stembureau verklaart dat geen kandidaat is gekozen.In dat geval zal overeenkomstig artikel 9.2, eerste lid, onder a, een
nieuwe verkiezing van de burgemeester worden gehouden, zo antwoorden wij deze
leden. Op grond van artikel 9.5 zullen burgemeester en wethouders de nieuwe
dag van kandidaatstelling en daarmee de nieuwe dag van stemming vaststellen.
Voor de tussenperiode zal de commissaris van de Koningin ingevolge het voorgestelde
artikel 78, eerste lid, van de Gemeentewet (zie artikel I, onderdeel W, van
het wetsvoorstel introductie gekozen burgemeester) in de waarneming voorzien.
Artikel 78, eerste lid, van de Gemeentewet bepaalt namelijk dat de commissaris
van de Koningin in geval van ontstentenis van de burgemeester in de waarneming
voorziet. Onder ontstentenis valt mede de situatie dat een verkiezingsprocedure
niet heeft geresulteerd in een nieuwe burgemeester. Zolang de commissaris
van de Koningin nog niet in de waarneming heeft voorzien, treedt een door
het college aan te wijzen wethouder op als waarnemend burgemeester, met dien
verstande dat een raadslid het voorzitterschap van de raad waarneemt (zie
de voorgestelde artikelen 77, eerste lid, en 78, tweede lid, van de Gemeentewet).Artikel 5.22De leden van de PvdA-fractie wezen er op dat een gemeente de mogelijkheid heeft te kiezen voor een andere wijze van stemmen dan met stembiljetten.
Als voorbeeld noemde zij het stemmen met stemmachines, maar zij wezen er op
dat alle middelen een techniek moeten bezitten die op grond van artikel J
33 Kieswet is goedgekeurd. De aan het woord zijnde leden vroegen of overwogen
is om bij de burgemeestersverkiezingen proeven te doen in het kader van de
Experimentenwet Kiezen op Afstand. Zoals hiervoor is aangegeven, is in de
nota van wijziging een voorziening opgenomen die er toe strekt de mogelijkheid
te openen ook bij de burgemeestersverkiezingen experimenten in het kader van
Kiezen op Afstand te laten plaatsvinden. Het gaat dan overigens niet om een
andere methode van stemmen dan het stemmen met stemmachines of stembiljetten,
maar om de mogelijkheid om in een willekeurig stemlokaal met een kiezerspas
een stem uit te brengen. Als gezegd bestaat het voornemen dat er in 2006 bij
de gecombineerde raads- en burgemeestersverkiezingen in een tiental gemeenten
experimenten hiermee gehouden zullen worden.Artikel 7.4De leden van de VVD-fractie wezen er terecht op dat als het debat met
de regering er toe leidt dat het geloofsbrievenonderzoek niet bij de Commissaris
van de Koning blijft rusten, dat consequenties heeft voor een aantal artikelen.
Als gezegd zijn wij daar geen voorstander van.Artikelen 7.8 en 7.9Op grond van artikel 7.8, tweede lid, wordt er een tweede ronde van stemming
gehouden indien geen van de kandidaten in de eerste ronde de meerderheid van
het totale aantal stemmen heeft behaald. In dat geval vindt de tweede ronde
plaats over de twee kandidaten die in de eerste ronde de hoogste aantallen
stemmen hebben behaald. De leden van de LPF-fractie vonden het een onbevredigende
regeling dat bij gelijke aantallen stemmen het lot bepaald over welke kandidaten
de tweede ronde zal plaatsvinden. Deze leden wilden graag weten welke veronderstelde
feiten zich verzetten tegen het eventueel toelaten van meer dan twee kandidaten
tot de tweede ronde indien men een gelijk aantal stemmen heeft gehaald. Vergelijkbare
stemmingen in het buitenland tonen naar het oordeel van de LPF-fractie aan,
dat het zeer onwaarschijnlijk is dat ook in een tweede stemming de stemmen
zouden staken. Voorts past het naar het oordeel van de aan het woord zijnde
leden niet in een volwassen democratie dat in de tweede ronde bij een gelijk
aantal stemmen eveneens het lot beslist.In reactie op het voorgaande merken wij op dat een bezwaar van een loting
weliswaar is dat de uitkomst hiervan volstrekt willekeurig is, maar voordelen
hiervan zijn dat bij een gelijk aantal stemmen op korte termijn duidelijkheid
ontstaat en bovendien dat dit stelsel volstrekt neutraal is. Om deze redenen
is in dit wetsvoorstel voor een loting gekozen indien kandidaten gelijke aantallen
stemmen behalen. Het houden van een loting is ook in aansluiting bij het systeem
van de Kieswet waarin eveneens bij de vaststelling van de uitslag in geval
van gelijke stemmentotalen het lot beslist, onder meer bij de restzetelverdeling
en bij de zeteltoewijzing aan de kandidaten die meer dan 25% van de kiesdeler
hebben behaald. Opgemerkt wordt voorts dat het buitengewoon uitzonderlijk
zal zijn dat twee kandidaten gelijke aantallen stemmen behalen. Indien drie
kandidaten zouden kunnen worden toegelaten tot de tweede ronde, zoals de leden
van de LPF-fractie suggereerden, bestaat de mogelijkheid dat in de tweede
ronde geen kandidaat de absolute meerderheid van het aantal stemmen behaalt.
In dat geval zal de kiezers opnieuw een oordeel gevraagd moeten worden in
een derde ronde. Wij achten dit uiterst onwenselijk. Artikel 8.2De leden van de VVD-fractie vroegen aandacht voor het feit dat op de achtste
dag na de tweede ronde van stemming de eerste samenkomst van de raad plaatsvindt
en de ambtstermijn van de burgemeester begint, terwijl de burgemeester tien
dagen de tijd heeft om zich te beraden over zijn ambtsaanvaarding. Deze leden
vroegen zich af of de termijn waarbinnen de burgemeester het ambt moet aanvaarden
niet gelijk moet zijn aan de periode tussen de verkiezing en de dag waarop
de ambtsperiode begint.Met de leden van de VVD-fractie zijn wij het van harte eens dat het wenselijk
is dat op het tijdstip waarop de raad in de nieuwe samenstelling aantreedt
ook de nieuwe burgemeester in functie is. Dat zal in de meeste gevallen ook
het geval zijn. Er zijn echter omstandigheden waarin dit anders is. Allereerst
natuurlijk in de gevallen dat de verkiezingen niet zijn doorgegaan, bijvoorbeeld
wegens het overlijden van een kandidaat. Maar ook als het geloofsbrievenonderzoek
door de commissaris van de Koning meer tijd vergt dan gemiddeld, kan het denkbaar
zijn dat de beëdiging nog niet heeft plaatsgehad op het tijdstip dat
de raad voor het eerst in de nieuwe samenstelling bijeenkomt. Dit kan zich
bij verkorting van de termijn van ambtsaanvaarding nog steeds voordoen. Gelet
op deze omstandigheden achten wij het verdedigbaar dat ten aanzien van de
termijn voor ambtsaanvaarding aan de argumenten die pleiten voor een langere
termijn dan acht dagen meer gewicht word gehecht dan het argument dat de ambtsaanvaarding
altijd moet hebben plaatsgehad bij de eerste samenkomst van de raad in de
nieuwe samenstelling. De langere termijn is onder omstandigheden noodzakelijk,
bijvoorbeeld als de gekozen burgemeester een met het ambt van burgemeester
onverenigbare betrekking moet beëindigen. Voorts is deze termijn een
fatale termijn, zodat bij overschrijding vast staat dat de gekozen kandidaat
het ambt niet heeft aanvaard. Het risico van het verloren gaan van de ambtsaanvaarding
brengt mee dat de termijn niet te kort mag zijn. Daarom is aansluiting gezocht
bij de voor raadsleden en wethouders geldende termijnen. Een en ander neemt
niet weg dat in de meeste gevallen de burgemeester in functie met ingang van
dezelfde datum als de raad voor het eerst in de nieuwe samenstelling bijeenkomt.Artikel 9.5De leden van de VVD-fractie stelden aan de orde dat in geval van bijzondere
verkiezingen de dag van de kandidaatstelling in ieder geval niet valt in de
periode van 1 mei tot en met 15 augustus. Deze leden waren van mening
dat dit wel een zeer lange termijn is en vroegen of de regering kon motiveren
waarom niet gekozen is voor de periode van 1 juli tot en met 15 augustus
of de periode van 1 juli tot en met 31 augustus. Zij wezen er daarbij
op dat in sommige regio's de scholen nog in de tweede helft van augustus zijn
gesloten. Zoals in de memorie van toelichting is aangegeven1, is gekozen voor de periode van 1 mei tot en met 15 augustus
om te voorkomen dat hetzij de dag van kandidaatstelling, hetzij één
van beide rondes van stemming, hetzij beide rondes van stemming, in de zomerperiode
valt onderscheidenlijk vallen. Vanuit het oogpunt van de toegang tot de kandidaatstelling,
de mogelijkheid voor de kandidaten om zich aan de kiezers te kunnen presenteren
en de opkomst bij de verkiezingen, achten wij het onwenselijk indien hiervan
sprake zou zijn. Met name de bezwaren dat kandidaten zich in de desbetreffende
periode niet goed kunnen presenteren aan de kiezers, zodat het voor de kiezers
ook moeilijker zal worden een bewuste keuze te maken, en het risico van een
lage verkiezingsopkomst hebben de doorslag gegeven om de dag van kandidaatstelling
niet in de genoemde periode te laten vallen. Zou de dag van kandidaatstelling
bijvoorbeeld in de eerste helft van de maand mei vallen, dan
zou dit als consequentie hebben dat in ieder geval de tweede ronde van stemming
valt in een periode waarin veel kiezers met vakantie zijn. Aan de leden van
de VVD-fractie kan toegegeven worden dat 15 augustus in bepaalde regio's
ook in de periode van de verplichte schoolvakantie zal vallen. Om de periode
waarop geen dag van kandidaatstelling zal kunnen plaatsvinden niet te groot
te laten zijn, is voor een uiterste datum van 15 augustus gekozen. Bij
een kandidaatstelling spoedig na de datum van 15 augustus, zal de eerste
ronde van stemming eerst eind september plaatsvinden. In dat geval hebben
de kiezers nog voldoende tijd om zich, ook indien de vakanties tot rond 1 september
doorlopen, op de kandidaten te oriënteren en hun keuze te maken. Anderzijds
hebben de kandidaten voldoende gelegenheid om een effectieve campagne te kunnen
voeren. Evenmin is er dan het risico van een lage opkomt. Bij de uiterste
datum van 15 augustus speelt ook de gedachte een rol dat van personen
die het ambt van burgemeester ambiëren wel verwacht mag worden dat zij
ook tijdens de zomerperiode handelingen verrichten voor de kandidaatstelling.De leden van de CDA-fractie wezen er op dat artikel 9.5, vierde lid, bepaalt
dat bij het niet-doorgaan van de burgemeestersverkiezing bij koninklijk besluit
kan worden bepaald dat een nieuwe verkiezing kan worden uitgesteld tot uiterlijk
het tijdstip van de kandidaatstelling voor de volgende periodieke verkiezingen.
De aan het woord zijde leden vroegen of het mogelijk is dat er gedurende een
nieuwe raadsperiode van vier jaar geen burgemeester gekozen wordt. Tevens
vroegen deze leden hoe in dat geval wordt voorzien in de vervulling van deze
vacature en alle vervolgstappen met betrekking tot de collegevorming. In antwoord
op deze vragen wordt opgemerkt dat de uiterste consequentie van de regeling
van artikel 9.5, vierde lid, inderdaad is dat er gedurende de gehele raadsperiode
geen gekozen burgemeester zal zijn. De mogelijkheid om bij koninklijk besluit
de kandidaatstelling uit te stellen dient als een uiterst redmiddel te worden
beschouwd voor het geval bij herhaling het uitschrijven van verkiezingen niet
tot de verkiezing van een nieuwe burgemeester heeft geleid. Ook al is het
vrij theoretisch dat deze situatie zich zal voordoen, niettemin achten wij
het gewenst hiervoor een voorziening te treffen. Indien geen burgemeester
wordt gekozen zal de commissaris van de Koningin ingevolge het voorgestelde
artikel 78, eerste lid, van de Gemeentewet (zie artikel I, onderdeel W, van
het wetsvoorstel introductie gekozen burgemeester) in de waarneming voorzien.
Artikel 78, eerste lid, van de Gemeentewet bepaalt namelijk dat de commissaris
van de Koningin in geval van ontstentenis van de burgemeester in de waarneming
voorziet. Onder ontstentenis valt mede de situatie dat een verkiezingsprocedure
niet heeft geresulteerd in een nieuwe burgemeester. Zolang de commissaris
van de Koningin nog niet in de waarneming heeft voorzien, treedt een door
het college aan te wijzen wethouder op als waarnemend burgemeester. De waarnemer
is degene die de voordracht voor de benoeming van de nieuwe wethouders zal
doen.Artikel 10.4De leden van de VVD-fractie vroegen hoe artikel 10.4 van de Wet verkiezing
burgemeester zich verhoudt tot artikel 12.6 van de Wet verkiezing burgemeester.
Graag kregen de leden van de VVD-fractie een verduidelijking wat een politieke
partij nu wel of niet op grond van deze artikelen mag. De leden van de CDA-fractie
vroegen of de nieuwe Wet subsidiëring politieke partijen het mogelijk
maakt dat bepaalde campagneactiviteiten voor de gekozen burgemeester medegefinancierd
worden uit de subsidies.Ingevolge artikel 12.6 van het wetsvoorstel wordt in de Wet subsidiëring
politieke partijen geregeld dat de subsidie op grond van deze niet mag worden aangewend ter financiering van de verkiezingscampagnes voor
kandidaten voor het ambt van burgemeester. Om te voorkomen dat er een ongelijkwaardige
uitgangspositie is tussen kandidaten van een politieke partij en onafhankelijke
kandidaten wordt de besteding van deze subsidie aan de financiering van campagnes
voor de verkiezing van de burgemeester echter uitgesloten. Politieke partijen
mogen op grond kandidaten echter wel financieel ondersteunen uit hun overige
financieringsbronnen (zoals uit ontvangen contributies en donaties) met inachtneming
van artikel 10.4 van onderhavig wetsvoorstel.Artikel 10.5De leden van de VVD-fractie vroegen waarom de regering ervoor kiest om
het mogelijk te maken dat gemeenten burgemeesterskandidaten financieel ondersteunen.
Zij vroegen zich af of de regering dit een taak van de overheid, in dit geval
de gemeenten, vindt.De gemeenteraad is op grond van artikel 10.5 verplicht bij gemeentelijke
verordening te regelen welke ondersteuning kandidaten van gemeenten ontvangen.
Deze verplichting impliceert echter niet dat een verplichting bestaat om ook
daadwerkelijk ondersteuning te verlenen. De mogelijkheid tot het verstrekken
van overheidssteun is opgenomen, omdat gemeenten op deze wijze een bijdrage
kunnen leveren aan het verbeteren van de kwaliteit van verkiezingscampagnes.
Gemeenten kunnen kandidaten ondersteunen in een solide basis voor hun verkiezingscampagne
en hen een gelijkwaardige uitgangspositie bieden voor de verkiezingen. Het
uitgangspunt voor gemeenten is dat de gemeenten de overheidssteun verlenen
onder voor alle kandidaten gelijk geldende voorwaarden. Het is aan de gemeenteraad
om te bepalen of een ondersteuning van de kandidaten gewenst is en op welke
wijze dit vormgegeven zou moeten worden.Daarbij zien wij geen aanleiding om gemeenten via het Gemeentefonds financiële
middelen voor de campagnes van kandidaten beschikbaar te stellen, in antwoord
op de vraag van de leden van de VVD-fractie. Het gaat hier niet om een verplichting.
Gemeenten krijgen de mogelijkheid om desgewenst voor financiële ondersteuning
(subsidie) en/of ondersteuning in natura (bijvoorbeeld het oprichten van aanplakborden)
te zorgen. Overigens zij voor de financiële gevolgen van de invoering
van de gekozen burgemeester verwezen naar hoofdstuk 8 van de nota naar aanleiding
van het verslag bij het wetsvoorstel introductie gekozen burgemeester.Overigens merkten de leden van de VVD-fractie terecht op, dat het vaststellen
van een verordening per gemeente voor het regelen van ondersteuning van kandidaten
tot verschillen tussen gemeenten kan leiden. De raden van de gemeenten hebben
inderdaad de beleidsvrijheid om de inhoud van de verordening vast te stellen.
Iedere raad moet volop de gelegenheid krijgen om op basis van de lokale omstandigheden
maatwerk voor de verkiezingen in hun gemeente te leveren. Dat is als principe
niet anders dan bij het organiseren van raadsverkiezingen. Wij zijn daarom
geen voorstander van het verplicht stellen van een regeling die voor alle
gemeenten in principe gelijk is. Dit laatste merken wij op in reactie op de
vraag van de leden van de VVD-fractie of een algemene regeling niet het uitgangspunt
zou moeten zijn.De Minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties,Th. C. de GraafDe Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J. W. Remkes XNoot1Direct gekozen burgemeester in Duitsland, onderzoek TU Twente/University
of Stuttgart in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
januari– april 2004, p. 45.XNoot1Direct gekozen burgemeester in Duitsland, onderzoek Universiteit Twente/Universiteit
van Stuttgart in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
januari–april 2004, p. 16.XNoot1Kamerstukken II, 2004–2005, 29 864, nr. 6, blz. 5.XNoot1Pippa Norris, Electoral engineering voting rules and political behaviour,
Cambridge, 2004.XNoot2International IDEA 2002, Women in parliament, chapter 3.XNoot1L. Schaap et al., Buitenlandse burgemeesters bekeken-IV, Overheidsregels
en -financiering van burgemeesterscampagnes in Duitsland en Engeland, Den
Haag, september 2004, Kamerstukken II, 2004/05, 29 223, nr. 12.XNoot1Kamerstukken II, 2004–2005, 29 865, nr. 3, blz. 50–51. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29865-8.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl