Verslag van een schriftelijk overleg inzake bestrijding terrorisme
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag
Datum: 2014-07-01 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2011-2012
 Eerste Kamer der Staten-Generaal
 1
 Kamerstukken
 
 
 
 32 317
 
 JBZ-Raad
 
 
 
 BB
 
 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
 Vastgesteld 
		23 november 2011
 
 
 
 
 Bij de vaste commissie voor Immigratie & Asiel/JBZ-raad1Samenstelling:Holdijk (SGP), Broekers-Knol (VVD), Slagter-Roukema (SP), Franken (CDA), Nagel (50PLUS), Ruers (SP), Van Bijsterveld (CDA), Duthler (VVD), Koffeman (PvdD), Kuiper (CU), Meurs (PvdA) (voorzitter), Strik (GL), Vliegenthart (SP), K.G. de Vries (PvdA), Lokin-Sassen (CDA), Scholten (D66), Th. de Graaf (D66), De Boer (GL), De Lange (OSF), Beuving (PvdA), Schrijver (PvdA), M. de Graaf (PVV) (vice-voorzitter),Reynaers (PVV), Popken (PVV), Huijbregt-Schiedon (VVD), Schouwenaar (VVD) en Swagerman (VVD). zijn diverse Europese voorstellen en andere
				 dossiers in behandeling die betrekking hebben op het gebruik van
				 persoonsgegevens met het oog op de bestrijding van terrorisme en zware
				 criminaliteit. Zo behandelt de commissie een voorstel voor een richtlijn EU PNR2COM(2011)32. Zie ook dossier E110005 op www.europapoort. , voorgenomen PNR-overeenkomsten tussen de Europese
				 Unie enerzijds en Australië en de Verenigde Staten anderzijds3Over de overeenkomst met de Verenigde Staten hebt u de commissie bij brief van 22 juli 2011 vertrouwelijk geïnformeerd. Zie voor de overeenkomst met Australië dossier E110026 en E110026a op www.europapoort.nl. , en een mededeling van de Europese Commissie over
				 een Europees systeem voor het traceren van terrorismefinanciering.4COM(2011)429. Zie ook dossier E110041 op www.europapoort.nl. 
 Naar aanleiding hiervan heeft zij de minister van Veiligheid en
				 Justitie op 27 september 2011 per brief om een visie op deze cumulatie van
				 maatregelen gevraagd.
 
 De minister heeft op 16 november 2011 gereageerd.
 De commissie brengt bijgaand verslag uit van het gevoerde
				schriftelijk overleg.
 
 
 
 
 De griffier van de vaste commissie voor
			 Immigratie & Asiel/JBZ-raad,
 
 Kim van
 Dooren
 
 
 
 
 
 
 
 BRIEF AAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN
				JUSTITIE
 Den Haag, 27 september 2011
 Bij de vaste commissie voor Immigratie & Asiel/JBZ-raad zijn
				diverse Europese voorstellen en andere dossiers in behandeling die betrekking
				hebben op het gebruik van persoonsgegevens met het oog op de bestrijding van
				terrorisme en zware criminaliteit. Zo behandelt de commissie een voorstel voor
				een richtlijn EU PNR, voorgenomen
				PNR-overeenkomsten tussen de Europese Unie enerzijds en Australië en de
				Verenigde Staten anderzijds5Over de overeenkomst met de Verenigde Staten hebt u de commissie bij brief van 22 juli 2011 vertrouwelijk geïnformeerd. Zie voor de overeenkomst met Australië dossier E110026 op www.europapoort.nl. , en een mededeling van de Europese Commissie over een
				Europees systeem voor het traceren van terrorismefinanciering. Over een aantal van deze dossiers heeft de
				commissie reeds met u van gedachten gewisseld.
 
 De commissie constateert een zekere cumulatie van Europese
				 initiatieven waarbij persoonsgegevens zoals PNR en banktransactiegegevens
				 worden verzameld, gebruikt en doorgegeven ten behoeve van terrorismebestrijding
				 en de bestrijding van zware criminaliteit.6Tijdens de behandeling van wetsvoorstel 31 145 in de Eerste Kamer werd een soortgelijke cumulatie op nationaal niveau geconstateerd. Zie de nog openstaande toezegging T01064 op www.eerstekamer.nl. De commissie verneemt graag de visie van de
				 regering op deze cumulatie van maatregelen. Daarbij zou naar haar oordeel
				 vooral aandacht moeten worden besteed aan:
 
 
 –
 de noodzaak van steeds weer nieuwe maatregelen,
 
 
 –
 de proportionaliteit van deze maatregelen,
 
 
 –
 de effectiviteit van zowel nieuwe als bestaande
						maatregelen,
 
 
 –
 de bescherming van persoonsgegevens,
 
 
 –
 de rechtsbescherming van de burger en
 
 
 –
 de samenhang tussen de verschillende maatregelen.
 
 
 
 Wat dit laatste aspect betreft zou de commissie tevens graag een
				beschouwing willen ontvangen over de verschillen tussen het bovengenoemde
				voorstel voor een richtlijn EU PNR en de voorgenomen PNR-overeenkomsten. In
				deze beschouwing zouden de rechtsgrondslag van de voorgestelde regels en de
				verschillen in het niveau van bescherming van persoonsgegevens en
				rechtsbescherming moeten worden meegenomen.
 De commissie ontvangt de visie van de regering graag binnen
				zes weken na de dagtekening van deze brief.
 
 
 
 
 De voorzitter van de vaste commissie voor
			 Immigratie & Asiel/JBZ-raad,
 
 P. L.
 Meurs
 
 
 
 
 
 
 
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN
				JUSTITIE
 Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal
 Den Haag, 16 november 2011
 
 In uw brief van 27 september 2011 vraagt uw Commissie de
				 regering een visie op het feit dat in Europees verband meerdere nieuwe
				 maatregelen zijn voorgesteld waarbij persoonsgegevens worden verzameld,
				 gebruikt en/of doorgegeven ten behoeve van terrorismebestrijding en de
				 bestrijding van zware criminaliteit. Uw Commissie ervaart een zekere cumulatie
				 van dergelijke Europese initiatieven. In de brief noemt uw Commissie het
				 voorstel voor een richtlijn EU PNR, de voorgenomen PNR-overeenkomsten tussen de
				 Europese Unie enerzijds en respectievelijk Australië en de Verenigde Staten
				 anderzijds, en de mededeling van de Europese Commissie over een Europees
				 systeem voor het traceren van terrorismefinanciering. Uw Commissie wil graag de
				 visie van de regering vernemen op deze cumulatie van maatregelen. Daarbij zou
				 vooral aandacht moeten worden besteed aan:
 
 
 1.
 de noodzaak van steeds weer nieuwe maatregelen,
 
 
 2.
 de proportionaliteit van deze maatregelen,
 
 
 3.
 de effectiviteit van zowel nieuwe als bestaande
						maatregelen,
 
 
 4.
 de bescherming van persoonsgegevens,
 
 
 5.
 de rechtsbescherming van de burger, en
 
 
 6.
 de samenhang en de verschillen tussen de verschillende
						maatregelen.
 
 
 
 Aangezien ik u over de afzonderlijke onderwerpen bij eerdere
				gelegenheden reeds geïnformeerd heb, zal ik naar die inbreng verwijzen waar
				dat de beantwoording van uw vragen ten goede komt. In deze brief concentreer ik
				me vooral op de samenhang en de verschillen tussen de voorgestelde maatregelen
				(uw vraag 6).
 Inleiding
 
 Het Kabinet heeft het antiterrorismebeleid van de afgelopen
				 jaren geëvalueerd. Daarbij is niet alleen aandacht besteed aan verplichtingen
				 die voortvloeien uit Europese en internationale afspraken, maar ook uit
				 nationaal geïnitieerd beleid en wet- en regelgeving. Op 28 januari 2011 is
				 deze evaluatie aan de Tweede Kamer gestuurd7Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 754, nr. 199 en Eerste Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 145, V.. De conclusie van deze evaluatie was dat het
				 Nederlandse antiterrorismebeleid degelijk en deugdelijk is, maar niet in beton
				 gegoten. Het antiterrorisme pakket is in balans en toereikend, maar tegelijk
				 constateerde ik dat terrorisme zich constant ontwikkelt. Daarmee moeten we ons
				 voortdurend de vraag stellen of het thans geldende pakket toereikend is, of dat
				 additionele maatregelen nodig zijn. Een belangrijke slotconclusie werd
				 getrokken door de Radboud Universiteit: geen van de getroffen
				 antiterrorismemaatregelen is als zodanig in strijd met het EVRM. Ik heb de
				 Tweede Kamer toegezegd over vijf jaar wederom een evaluatie te doen toekomen.
				 Een eerste opzet van deze evaluatie zal ik volgend jaar delen met de Tweede
				 Kamer.
 Met de toezending van de brief van 22 juli 2011 naar de Eerste
				 Kamer met de kabinetsreactie op het rapport Suyver en aansluitend de evaluatie
				 van het Kabinet CT maatregelen (afgerond januari 2011) is voldaan aan de
				 toezegging T01064.8Eerste Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 145, V.
 
 
 1
 
 Wat is de visie van de regering op de
				 noodzaak van steeds weer nieuwe maatregelen waarbij persoonsgegevens worden
				 verzameld, gebruikt en doorgegeven ten behoeve van terrorismebestrijding en de
				 bestrijding van zware criminaliteit?
 
 
 
 Ieder afzonderlijk Europees voorstel om persoonsgegevens te
				 verzamelen, te gebruiken en door te gegeven ten behoeve van
				 terrorismebestrijding en de bestrijding van zware criminaliteit heeft een
				 specifieke aanleiding.
 In het geval van de voorgenomen PNR-overeenkomsten tussen de
				 Europese Unie enerzijds en respectievelijk Australië en de Verenigde Staten
				 anderzijds is geen sprake van een nieuw instrument maar van de vervanging van
				 bestaande overeenkomsten met deze landen. Deze vervanging is nodig omdat met de
				 inwerkingtreding van het Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie
				 (hierna: VWEU) op 1 december 2009 de oorspronkelijke overeenkomst met
				 Australië uit 20089Overeenkomst van 30 juni 2008 tussen de Europese Unie en Australië inzake de verwerking en doorgifte van persoonsgegevens van passagiers (PNR) uit de EU door luchtvaartmaatschappijen aan de Australische douane (Trb. 2008, 170). en met de Verenigde Staten uit 200710Overeenkomst van 26 juli 2007 tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten van Amerika inzake de verwerking van persoonsgegevens van passagiers (PNR-gegevens) door luchtvaartmaatschappijen aan het Ministerie van Binnenlandse Veiligheid van de Verenigde Staten van Amerika (Trb. 2007, 129). nog niet door alle lidstaten waren geratificeerd.
				 Vanaf dat moment zijn de regels voor goedkeuring van het verdrag bedoeld in
				 artikel 218, VWEU, van toepassing.11Zie in dit verband ook de brief van de toenmalige Ministers van Justitie en Buitenlandse Zaken van 27 april 2010 betreffende de intrekking van het wetsvoorstel tot goedkeuring van overeenkomst tussen de EU en Australië, TK, 2009–2010, 31 735, nr. 7, p. 2. Een belangrijk nieuw element daarvan is in het
				 bijzonder dat het Europees Parlement nu zijn goedkeuring aan een dergelijke
				 overeenkomst moet verlenen, alvorens deze definitief kan worden gesloten. De
				 onderhandelingen tussen de Europese Unie en derde landen over de doorgifte en
				 verwerking van PNR zijn bedoeld om betere afspraken te maken met deze landen
				 met betrekking tot de bescherming van persoonsgegevens dan in de huidige
				 overeenkomsten.
 
 De onderliggende reden voor de mededeling van de Europese
				Commissie over een Europees systeem voor het traceren van
				terrorismefinanciering is dat de Raad de Commissie bij de goedkeuring van de
				zgn. TFTP-overeenkomst op 13 juli 2010 heeft gevraagd uiterlijk een jaar na de
				inwerkingtreding van de overeenkomst een juridisch en technisch kader voor het
				extraheren van gegevens op het EU-grondgebied voor te leggen aan het Europees
				Parlement en de Raad.
 
 Het derde initiatief betreft het voorstel voor een EU
				 PNR-richtlijn. Bij dit voorstel is de aanleiding vooral om de verschillende
				 regels en systemen die EU-lidstaten hebben gecreëerd of die EU-lidstaten
				 voornemens zijn te ontwikkelen met betrekking tot het vorderen, verzamelen,
				 gebruiken en bewaren van PNR-gegevens voor rechtshandhavende doeleinden, te
				 harmoniseren. Dit is in het belang van de luchtvaartindustrie die de
				 PNR-gegevens dient te verstrekken aan de bevoegde autoriteiten. Het zorgt voor
				 eenduidigheid en een «level playing field» dat vanuit economisch perspectief
				 een belangrijk doel is. Daarnaast is eenduidige Europese regelgeving ook in het
				 belang van de betrokken passagiers. De passagier heeft zodoende te maken met
				 één set regels over de verwerking van zijn gegevens en mogelijkheden om
				 beroep te doen op rechtsbescherming en niet met 27 verschillende stelsels.
 De voorgenomen EU PNR-richtlijn is complementair aan de
				 (voorgenomen) PNR-overeenkomsten met derde landen, omdat de richtlijn een
				 Europees instrument is en de overeenkomsten met derde landen externe
				 instrumenten. De mededeling van de Europese Commissie over een Europees systeem
				 voor het traceren van terrorismefinanciering ziet op een heel ander type data.
				 Om die reden cumuleren de maatregelen niet, maar zijn ze complementair aan
				 elkaar.
 
 
 2 en 3
 
 Wat is de visie van de regering op de
				 proportionaliteit en effectiviteit van deze maatregelen waarbij
				 persoonsgegevens worden verzameld, gebruikt en doorgegeven ten behoeve van
				 terrorismebestrijding en de bestrijding van zware criminaliteit?
 
 
 Bij beoordeling van de proportionaliteit van dergelijke
				maatregelen wordt een afweging gemaakt tussen het publieke veiligheidsbelang
				(terrorismebestrijding en de bestrijding van zware criminaliteit) en het
				individuele belang van de betrokkene (gegevensbescherming, bescherming van de
				persoonlijke levenssfeer en waarborgen van de veiligheid van de betrokkene).
				Bij deze afweging is de beoordeling van de effectiviteit van het instrument een
				belangrijk onderdeel. Tevens vindt een beoordeling plaats of de doelen van het
				publieke veiligheidsbelang op een andere, minder ingrijpende, wijze kunnen
				worden bereikt. Bij deze afweging wordt zowel gekeken naar het instrument als
				geheel als naar de gegevensbeschermingsaspecten binnen het instrument
				afzonderlijk, zoals de doelbinding en de bewaartermijn.
 
 In de BNC-fiches over het voorstel van de Europese Commissie
				 voor een EU PNR-richtlijn (uit 2007 en 2011) en in mijn brieven van
				 11 november 2008 aan de Tweede Kamer, 5 april 2011 en 30 mei 2011 aan uw
				 Kamer heb ik de visie van het kabinet verwoord op de beoordeling van de
				 proportionaliteit van het voorstel voor een EU PNR-richtlijn. In deze brieven
				 ben ik ingegaan op de noodzaak van het verwerken van PNR-gegevens voor de
				 bestrijding van terrorisme en van zware criminaliteit én op het ontbreken van
				 alternatieve gegevens en systemen die hetzelfde doel zouden kunnen dienen.
				 Kortheidshalve verwijs ik u naar deze brieven.
 In mijn brief van 1 september 201112Eerste Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 317, AV, pp 4–9. heb ik antwoord gegeven op vragen van uw Commissie
				 ten aanzien van het toen voorliggende besluit tot tekening van de overeenkomst
				 tussen de Europese Unie en Australië over de doorgifte en verwerking van
				 PNR-gegevens.13Doc. 9821/11 van 20 mei 2011 In deze brief heb ik eveneens uw vragen beantwoord
				 over de noodzaak en proportionaliteit. Voor een meer uitgebreide toelichting
				 verwijs ik u naar deze brief. Ten aanzien van de onderhandelingen voor een
				 nieuwe overeenkomst tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten over de
				 doorgifte en verwerking van PNR-gegevens heb ik u in een vertrouwelijke brief
				 van 22 juli 2011 geïnformeerd over de visie van het kabinet ten aanzien van
				 de proportionaliteit van het voorlopige onderhandelingsresultaat van 20 mei
				 2011 tussen de Europese Commissie en de Verenigde Staten.
 
 Voor de beoordeling van de propotionaliteit van het Europees
				systeem voor het traceren van terrorismefinanciering is de mededeling relevant
				die de Europese Commissie dienaangaande stuurde naar de EU-lidstaten. De
				mededeling bevat nog geen voorstel voor een rechtsinstrument en ik kan daarom,
				zeker zo lang er nog geen uitgewerkt impact assessment is, de proportionaliteit
				of effectiviteit niet beoordelen, zoals ook is aangegeven in het u toegegane
				BNC-fiche over de mededeling.14TK, 2011–2012, 22 112, nr. 1206.
 
 4
 
 Wat is de visie van de regering op de
				 bescherming van persoonsgegevens van deze maatregelen waarbij persoonsgegevens
				 worden verzameld, gebruikt en doorgegeven ten behoeve van terrorismebestrijding
				 en de bestrijding van zware criminaliteit?
 
 
 
 Zoals ik al aangaf in mijn antwoord op vraag 1, zijn de
				 onderhandelingen tussen de Europese Unie en derde landen over de doorgifte en
				 verwerking van PNR bedoeld om betere afspraken te maken met deze landen met
				 betrekking tot de bescherming van persoonsgegevens dan in de huidige
				 overeenkomsten. Hiertoe is in de JBZ-raad een onderhandelingsmandaat
				 vastgesteld15ST-16079/1/10 REV 1 van 23 november 2010. waarin specifiek aandacht is voor de bescherming
				 van persoonsgegevens en andere aspecten van de bescherming van de persoonlijke
				 levenssfeer. Dit onderhandelingsmandaat was in lijn met de resolutie van het
				 Europees Parlement van 5 mei 2010.16Zie resolutie P7_TA(2010)0144 van 5 mei 2010, Pb. C 81 E/70 van 15 maart 2011. In mijn brief van 1 september 2011 heb ik mijn
				 visie gegeven op (toen) het voorstel voor de overeenkomst met Australië en
				 geconstateerd dat het voorstel strookt met het onderhandelingsmandaat.17Eerste Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 317, AV, pp. 4–9.
 Het voorstel voor een EU PNR-richtlijn is nog in
				 onderhandeling. Vooralsnog, zoals ook aangegeven in mijn eerdere brieven over
				 EU PNR en de BNC-fiches, is Nederland positief over het voorstel voor een
				 EU-PNR richtlijn. De balans tussen de meerwaarde van het voorstel afgewogen
				 tegen de inbreuk op de persoonlijke levenssfeer en de waarborgen voor de
				 gegevensbescherming lijkt evenwichtig. De bewaking van de proportionaliteit
				 blijft uiteraard een essentieel element tijdens de onderhandelingen. Het
				 kabinet isvan mening dat de Europese Commissie een
				 verdergaande analyse moet maken van de noodzakelijke toegevoegde waarde van het
				 instrument en de inperking van de persoonlijke levenssfeer, mede aan de hand
				 van de adviezen van de Europese Toezichthouder Gegevensbescherming en andere
				 instanties die advies hebben uitgebracht ten aanzien van het recht op privacy
				 en het recht op bescherming van persoonsgegevens. Kortheidshalve verwijs ik u
				 hiervoor naar mijn brief van 30 mei 2011.18Eerste Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 669, C, pp.4–8.
 De eerder genoemde mededeling van de Europese Commissie over
				 het Europees systeem voor het traceren van terrorismefinanciering dient nader
				 te worden uitgewerkt en te worden aangevuld met een impact assessment, alvorens
				 ik het niveau van bescherming van persoonsgegevens in het eventuele
				 voorgestelde rechtsinstrument goed inhoudelijk kan beoordelen.
 
 
 5
 
 Wat is de visie van de regering op de
				 rechtsbescherming van de burger van deze maatregelen waarbij persoonsgegevens
				 worden verzameld, gebruikt en doorgegeven ten behoeve van terrorismebestrijding
				 en de bestrijding van zware criminaliteit?
 
 
 
 Ten behoeve van de rechtsbescherming van burgers worden
				 concrete rechten in de teksten opgenomen. Dit betreft:
 
 
 –
 het recht om geïnformeerd te worden over het doel,
						bestemming en toepasselijk recht bij de verwerking van hun gegevens;
 
 
 –
 het recht om gegevens in te zien en deze te laten
						corrigeren en wissen;
 
 
 –
 het recht om beroep in te stellen wanneer inbreuk is
						gemaakt op het privéleven of indien de regels inzake gegevensbescherming zijn
						overtreden;
 
 
 –
 het recht van betrokkenen om schadevergoeding te eisen als
						zij schade hebben geleden ten gevolge van een onwettige verwerking van gegevens
						of van ander handelen in strijd met de betreffende regeling; en
 
 
 –
 het recht om verschoond te blijven van besluiten die geheel
						geautomatiseerd, zonder menselijke tussenkomst, worden genomen en die voor de
						betrokken personen negatieve effecten hebben.
 
 
 
 In de overeenkomst tussen de Europese Unie en Australië en in
				het voorstel voor een EU PNR-richtlijn zijn deze rechten opgenomen. Het kabinet
				beoordeelt de betreffende artikelen als voldoende. Zij sluiten aan bij de
				rechten die zijn opgenomen in het Kaderbesluit uit 2008 inzake bescherming van
				persoonsgegevens die verwerkt worden in het kader van politiële en justitiële
				samenwerking in strafzaken (2008/977/JBZ, PB L 350, 30 dec. 2008, blz. 60) en
				in de Richtlijn 95/46/EG (van het Europees Parlement en de Raad van 24 oktober
				1995 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de
				verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die
				gegevens; PB L 281, 23 november/1995, blz.31).Graag verwijs ik u naar de
				toelichting in de laatste alinea.
 Voor de vraag naar de rechtsbescherming in het kader van een
				eventueel Europees systeem voor het traceren van terrorismefinanciering verwijs
				ik naar de hierboven genoemde noodzaak van verdere uitwerking van de mededeling
				en opstelling van een impact assessment bij het uiteindelijke voorstel.
 
 6
 
 Wat is de visie van de regering op de
				 samenhang tussen de verschillende maatregelen waarbij persoonsgegevens worden
				 verzameld, gebruikt en doorgegeven ten behoeve van terrorismebestrijding en de
				 bestrijding van zware criminaliteit?
 
 
 Eén van de elementen waar bij de totstandkoming van nieuwe
				instrumenten rekenschap van wordt gegeven, is de vraag of andere maatregelen
				niet afdoende zijn. Zo heb ik ten aanzien van het voorstel voor een EU
				PNR-richtlijn in mijn brief van 5 april 2011 de relatie met verschillende
				bestaande instrumenten beschreven, zoals de API-richtlijn, het Visum Informatie
				Systeem (VIS) en het Schengen Informatie Systeem. Daarbij heb ik aangegeven dat
				PNR-gegevens, zeker in combinatie met API-gegevens een meerwaarde hebben voor
				het voorkomen, opsporen, onderzoeken en vervolgen van terroristische misdrijven
				en zware criminaliteit.
 
 
 Verschillen tussen het voorstel voor een
				 richtlijn EU PNR en de voorgenomen PNR-overeenkomsten met derde
				 landen.
 
 In uw brief vraagt u om een beschouwing van de verschillen
				 tussen het voorstel voor een richtlijn EU PNR en de voorgenomen
				 PNR-overeenkomsten met betrekking tot de rechtsgrondslag, het niveau van
				 bescherming van persoonsgegevens en het niveau van rechtsbescherming. Over het
				 voorstel voor de richtlijn EU PNR wordt momenteel onderhandeld door de
				 lidstaten. Verschillende aspecten van de richtlijn staan nog ter discussie. Bij
				 de vergelijking kan daarom enkel worden uitgegaan van het voorstel zoals de
				 Europese Commissie dat heeft gepubliceerd in februari 2011. Ten aanzien van de
				 voorgenomen PNR-overeenkomsten met derde landen heeft de Raad van JBZ-ministers
				 op 22-23 september 2011 zijn akkoord gegeven aan een voorstel voor een
				 overeenkomst tussen de Europese Unie en Australië.19Document 10093/11 van 13 september 2011. Het Europees Parlement heeft op 27 oktober 2011
				 eveneens ingestemd met de overeenkomst. Er zijn nog geen voorstellen voor de
				 overeenkomsten met Canada en de Verenigde Staten goedgekeurd door de JBZ-raad.
				 Hieronder zal daarom enkel een (voorlopige) vergelijking kunnen worden gemaakt
				 tussen de overeenkomst tussen Australië en de Europese Unie dat door de
				 JBZ-raad en het Europees Parlement is goedgekeurd en het voorstel van de
				 richtlijn EU PNR van februari 2011.
 
 Voorafgaande aan de vergelijking wil ik u er op wijzen dat er een
				andere context is bij de onderhandelingen met Australië, Canada en de
				Verenigde Staten over een PNR-overeenkomst dan bij onderhandelingen tussen
				EU-lidstaten onderling over een voorstel voor een richtlijn. Met name doel ik
				op het eerder genoemde feit dat al sprake is van een bestaande overeenkomst en
				het feit dat de Europese Unie de derde landen heeft gevraagd om het heropenen
				van de onderhandelingen. Er zijn evidente verschillen tussen de
				onderhandelingspartners van de EU en de EU zelf. Zo zijn er verschillen in de
				waardering van het veiligheidsbelang en in de systematiek van bescherming van
				de persoonlijke levenssfeer. Bij overeenkomsten met derde landen is uiteraard
				het Europese recht niet onverkort maatgevend. Dit betekent dat de te
				vergelijken regelingen een verschillend karakter en context hebben. Vertaald
				naar het perspectief van de individuele burger: iemand die reist naar een ander
				land (buiten de EU) kan niet op dezelfde wijze dezelfde rechten uitoefenen als
				iemand die binnen de EU reist. Wel zet de EU erop in om een, naar Europese
				maatstaven, goed niveau van rechten overeen te komen met derde landen.
 De verschillen in de
				rechtsgrondslag
 In mijn brief van 1 september 2011 heb ik uw Commissie uitleg
				gegeven over de visie van het kabinet op de rechtsgrondslag van de overeenkomst
				tussen de Europese Unie en Australië over de doorgifte en verwerking van
				PNR-gegevens. Graag verwijs ik u voor een nadere toelichting naar deze brief.
				De rechtsgrondslag van de overeenkomst is artikel 82, eerste lid, onder d en
				artikel 87, tweede lid, onder a, VWEU omdat het belangrijkste doel van deze
				overeenkomst de bestrijding van ernstige criminaliteit en terrorisme is. Bij
				het voorstel voor een richtlijn voor EU PNR wordt dezelfde rechtsgrondslag
				gehanteerd. Op het punt van de rechtsgrondslag is er geen verschil.
 De verschillen in het niveau van
				bescherming van persoonsgegevens
 In de overeenkomst en het voorstel voor de richtlijn zijn
				verschillende artikelen opgenomen over de bescherming van persoonsgegevens.
				Hieronder licht ik de belangrijkste er uit.
 
 
 –
 Doelbinding:
 De doelbinding van de overeenkomst tussen de Europese Unie en
					 Australië en die in het voorstel voor een EU PNR-richtlijn zijn nagenoeg
					 gelijk. De PNR-gegevens mogen bij beide instrumenten worden verwerkt voor het
					 voorkomen, opsporen, onderzoeken en vervolgen van terroristische misdrijven en
					 ernstige criminaliteit. Bij de overeenkomst tussen Europese Unie en Australië
					 wordt ernstige criminaliteit gedefinieerd als een strafbaar feit met een
					 maximum van ten minste vier jaar terwijl bij het voorstel voor een EU
					 PNR-richtlijn wordt aangesloten bij de definitie van zware criminaliteit uit
					 het Europees Aanhoudingsbevel (strafbaar feit met een maximum van ten minste
					 drie jaar en het strafbaar feit moet voorkomen op een lijst van 32 delicten).
					 Daarnaast dient bij de overeenkomst tussen de Europese Unie en Australië
					 sprake te zijn van criminaliteit van grensoverschrijdende aard. Deze
					 grensoverschrijdende aard van het delict wordt ook gehanteerd bij het voorstel
					 voor een EU PNR-richtlijn voor bepaalde methoden van gegevensverwerking. Hier
					 zijn echter uitzonderingen op. Zo hoeft er voor het gebruik van PNR-gegevens in
					 strafrechtelijke onderzoeken naar een zwaar strafbaar feit geen sprake te zijn
					 van grensoverschrijdende aspecten (bijvoorbeeld moord).
 De definitie van terroristische misdrijven komt overeen bij
					 beide instrumenten.
 
 
 –
 Bewaartermijn:
 Bij het voorstel voor de EU PNR richtlijn wordt een
					 bewaartermijn van 5 jaar gehanteerd en bij de overeenkomst tussen de Europese
					 Unie en Australië een termijn van 5 ½ jaar. Dit betekent echter niet dat
					 gedurende deze periode de gegevens steeds volledig beschikbaar zijn. Toegang is
					 aan condities verbonden (zie hieronder).
 
 
 –
 Toegang tot gegevens:
 Toegang tot de gegevens is bij beide instrumenten beperkt tot
					 medewerkers die specifiek zijn aangewezen door de bevoegde autoriteiten. Tussen
					 de instrumenten bestaan wel enkele verschillen. Bij beide instrumenten wordt na
					 afloop van een bepaalde bewaartermijn de toegang van medewerkers tot de
					 persoonsgegevens beperkt. Bij het voorstel voor een EU PNR-richtlijn vindt deze
					 toegangsbeperking plaats na 30 dagen en bij de overeenkomst tussen de Europese
					 Unie en Australië na 3 jaar. Bij het voorstel voor een EU PNR-richtlijn heeft
					 alleen het hoofd van de passagiersinformatie-eenheid toegang tot de
					 persoonsgegevens en bij de overeenkomst tussen de Europese Unie en Australië
					 alleen een lid van het hogere kader van de Australische dienst Douane en
					 grensbescherming. De voorwaarde voor inzage van deze persoonsgegevens is tussen
					 beide instrumenten nagenoeg gelijk: persoonsgegevens mogen na de betreffende
					 periode alleen worden ingezien door deze personen indien dit noodzakelijk is om
					 onderzoek te verrichten met het oog op het voorkomen, opsporen, onderzoeken en
					 vervolgen van terroristische misdrijven en ernstige (grensoverschrijdende)
					 criminaliteit of bij specifiek en concreet gevaar of risico.
 Daarnaast worden in een apart bestand de PNR-gegevens bewaard
					 waarvan de persoonsgegevens zijn gefilterd en verwijderd. In dit bestand zijn
					 dus gegevens opgenomen die niet tot een persoon herleidbaar zijn. Deze
					 niet-persoonsgegevens zijn bij beide instrumenten beschikbaar voor een beperkt
					 aantal medewerkers voor analysedoeleinden.
 
 
 –
 Gevoelige gegevens:
 Bij beide instrumenten is iedere verwerking van PNR-gegevens
					 waaruit ras, etnische afstamming, religieuze, levensbeschouwelijke of politieke
					 overtuiging, vakbondslidmaatschap, gezondheid of seksleven van de betrokkene
					 blijken, verboden. Indien PNR-gegevens worden ontvangen waaruit dergelijke
					 informatie blijkt, dan worden deze onmiddellijk gewist.
 
 
 –
 Methode van doorgifte:
 Bij beide instrumenten wordt de push-methode gehanteerd. Bij
					 de push-methode worden de PNR-gegevens overgedragen door
					 luchtvaartmaatschappijen aan de nationale autoriteit; in tegenstelling tot de
					 pull-methode waarbij de nationale autoriteit toegang krijgt tot het
					 reserveringssysteem van de luchtvaartmaatschappij en de gegevens zelf
					 overneemt.
 
 
 –
 Doorgifte aan derde landen:
 Bij beide instrumenten worden PNR-gegevens uitsluitend aan
					 een derde land verstrekt «per geval» (case-by-case), indien noodzakelijk voor
					 het voorkomen, opsporen, onderzoeken en vervolgen van terroristische misdrijven
					 en ernstige (grensoverschrijdende) criminaliteit, en uitsluitend indien het
					 andere derde land ermee heeft ingestemd met de toepassing van een voldoende
					 gegevensbeschermingsniveau op deze gegevens. Het gegevensbeschermingsniveau bij
					 de overeenkomst tussen de Europese Unie en Australië is omschreven in de
					 betreffende artikelen over gegevensbescherming in de overeenkomst zelf, en bij
					 het voorstel voor een EU PNR-richtlijn wordt verwezen naar Europese
					 instrumenten op dat terrein. Een verschil tussen de instrumenten is dat, indien
					 het derde land de gegevens wil doorverstrekken aan een ander derde land, bij
					 het voorstel voor een EU PNR-richtlijn de lidstaat vooraf toestemming moet
					 geven voor de doorverstrekking, terwijl deze eis niet is opgenomen in de
					 overeenkomst tussen de Europese Unie en Australië. Op dit punt is wel een
					 gemeenschappelijke verklaring van de EU en Australië opgenomen waarin is
					 afgesproken dat specifiekerapportagemechanismen worden opgezet tussen de
					 autoriteitenvan de lidstaten envan Australië voor het snel informeren van de
					 lidstaten wanneer de gegevensvaneenburger of inwoner van de Unie zijn
					 overgedragen door Australië aan een ander derde land.
 
 
 De verschillen in het niveau van
				rechtsbescherming
 Hierboven (sub 5) ging ik in op de elementen van
				rechtsbescherming.
 
 In de overeenkomst tussen de Europese Unie en Australië is het
				 recht om geïnformeerd te worden opgenomen in artikel 11, het inzagerecht in
				 artikel 12 en het recht op correctie en wissen in artikel 13. In artikel 14
				 zijn de beroepsmogelijkheden opgenomen en het recht om schadevergoeding te
				 eisen. Daarboven is in artikel 15 opgenomen dat de Australische autoriteiten
				 geen beslissingen nemen die aanzienlijk van invloed zijn op de betrokkene of
				 die nadelige juridische gevolgen hebben voor de betrokkene, uitsluitend op
				 basis van de geautomatiseerde verwerking van PNR-gegevens. Er dient dus altijd
				 sprake te zijn van menselijke tussenkomst.
 In het voorstel voor een EU PNR-richtlijn is in artikel 11 lid
				 5 het recht om geïnformeerd te worden opgenomen. In artikel 11 lid 1 van de
				 richtlijn wordt verwezen naar de artikelen 17, 18, 19 en 20 van het
				 kaderbesluit 2008/977/JBZ20Kaderbesluit 2008/977/JBZ van de Raad van 27 november 2008 over de bescherming van persoonsgegevens die worden verwerkt in het kader van de politiële en justitiële samenwerking in strafzaken. voor het recht op kennisneming (artikel 17), het
				 recht op correctie, wissen en afscherming (artikel 18), het recht op
				 schadevergoeding (artikel 19) en beroepsmogelijkheden (artikel 20). In artikel
				 4 van het voorstel voor een EU PNR-richtlijn is opgenomen dat indien de
				 automatische verwerking een overeenstemming oplevert, per geval op
				 niet-geautomatiseerde wijze wordt gecontroleerd of de bevoegde autoriteit actie
				 moet ondernemen. Net als bij de overeenkomst, dient sprake te zijn van
				 menselijke tussenkomst voordat beslissingen worden genomen die nadelige
				 gevolgen hebben voor de betrokkene.
 De elementen van rechtsbescherming zijn derhalve in hoofdzaak
				 gelijk in beide instrumenten. De aard van internationale overeenkomsten, zoals
				 die met Australië, brengt met zich dat de wijze van concrete uitoefening van
				 rechten in een land (buiten de EU) geschiedt op basis van de wetgeving van dat
				 land. In de overeenkomst met Australië worden bijvoorbeeld genoemd de
				 Australian Freedom of Information Act 1982 en de Privacy Act.
 
 Tot slot
 Ik vertrouw erop dat ik u met deze brief, in aanvulling op
				eerdere stukken, voldoende heb geïnformeerd.
 
 
 
 
 De minister van
			 Veiligheid en Justitie,
 
 I. W.
 Opstelten