Beleid inzake staatsdeelnemingen; Verslag schriftelijk overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25178, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

11-09-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

25178 nr. 3

15-06-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamI Inleidende opmerkingen 12II Deelnemingenbeleid vanaf 1985 3456789101112III De relatie van het staatsdeelnemingenbeleid met het
verzelfstandigingenbeleid en de keuze voor de vennootschappelijke rechtsvorm III.1 Het beleidskader 131814431516III.2 Criteria voor de keuze voor een vennootschap 1718III.3 Aandeelhouderschap van de staat 192021222324252639272829III.4 Dividendbeleid 30IV De rol van Financiën 3132333435V Budgettair beeld verkoop staatsdeelnemingen V.1 Inleiding 36383739V.2 Overzicht ontwikkeling bestand staatsdeelnemingen 40414243444546
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25178Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 61 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 178Beleid inzake staatsdeelnemingennr. 3VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEGVastgesteld 15 juni 1997In de vaste commissie voor Financiën1
bestond behoefte de minister van Financiën naar aanleiding van de Nota
Beleid inzake Staatsdeelnemingen een aantal vragen voor te leggen.Deze zijn door de minister met zijn brief d.d. 13 juni 1997 beantwoord. De commissie heeft de eer door openbaarmaking van de vragen met de antwoorden
verslag uit te brengen van dit overleg.De voorzitter van de commissie,YbemaDe griffier van de commissie,Van Overbeeke I Inleidende opmerkingen 1Kan de Minister aangeven hoe het beleid inzake Staatsdeelnemingen
zich verhoudt met de artikelen 92/93 (Staatssteun) in het EG-Verdrag?2Welke criteria spelen een rol bij het besluit een bestaande of voorgenomen
Staatsdeelneming al dan niet voor te leggen ter toetsing aan de Europese Commissie?Een deelneming van de Staat in het aandelenkapitaal van een vennootschap
is niet te beschouwen als steunverlening in de zin van de artikelen 92 en
93 van het EG-Verdrag, mits deze deelneming geschiedt op marktconforme voorwaarden.
Bij twijfel dient een lidstaat een Staatsdeelneming ter toetsing aan de Europese
Commissie voor te leggen. Hoewel het beleid van de meeste EU-lidstaten gericht
is op het afstoten van Staatsdeelnemingen, beschikken zij nog over een aanzienlijk
aantal Staatsdeelnemingen. Deze situatie wordt door de Europese Commissie
geaccepteerd en niet uitgelegd als in strijd met de artikelen 92 en 93. Er
is dan ook geen aanleiding om het bestaande Staatsdeelnemingenbestand ter
toetsing voor te leggen aan de Europese Commissie.Tevens kan worden gewezen op artikel 222 van het EG-Verdrag op basis van
welk artikel algemeen aanvaard is dat ook de Staat eigenaar van bedrijven
kan zijn. Ten aanzien van het aangaan van nieuwe Staatsdeelnemingen of het
verstrekken van kapitaaldotaties is Nederland zeer terughoudend. Het beleid
is immers in beginsel gericht op afstoting van Staatsdeelnemingen daar waar
er geen bijzondere redenen meer zijn om de deelneming te continueren. Indien
de Staat om enige reden het voornemen heeft een nieuwe deelneming aan te gaan –
bijvoorbeeld om voorheen publieke activiteiten op afstand van de overheid
te zetten –, wordt dit voornemen gemotiveerd aan de Tweede Kamer gemeld
conform het bepaalde in artikel 29 van de Comptabiliteitswet. De beoordeling
van de eventuele toepasselijkheid van de artikelen 92 en 93 van het EG-verdrag
is op dat moment de verantwoordelijkheid van het betrokken vakdepartement
tezamen met het Ministerie van Financiën. Het belangrijkste criterium
dat bij deze beoordeling wordt betrokken is de vraag of de mededinging tussen
de lidstaten ongunstig zou worden beïnvloed door de Staatsdeelname of
door verstrekking van een kapitaaldotatie (artikel 92 EG-Verdrag). Het gaat
hier dus om de relevantie van de betrokken transactie op de concurrentie (van
ondernemingen) tussen de lidstaten. Andere criteria die daarna eventueel nog
aan de orde kunnen komen zijn onder andere:– de vraag of de door de Staat ter beschikking gestelde middelen
onder met normale marktvoorwaarden overeenkomende omstandigheden zijn verstrekt
(rationele investeerder); en– de tijdelijkheid van de Staatsdeelname. II Deelnemingenbeleid vanaf 1985 3Kan de minister een overzicht verstrekken van redenen om de bestaande
deelnemingen tijdelijk of blijvend te continueren dan wel af te stoten?Bij welke deelnemingen spelen bijvoorbeeld overwegingen van industriepolitieke
aard een rol, bij welke overwegingen van meer strategische aard, bij welke
energiepolitieke, bij welke mededingingspolitieke, etc.? Indien er geen bijzondere redenen meer zijn om een deelneming van de Staat
in een onderneming te continueren, is verkoop aan de orde. De redengeving
voor het aanhouden van een Staatsdeelneming kan zowel beleidsmatig zijn als
meer uit opportuniteit, namelijk als verkoop nog niet verantwoord mogelijk
is, bijvoorbeeld gelet op de te verkrijgen opbrengst. De beleidsmatige redenen
voor deelneming door de Staat lopen van onderneming tot onderneming uiteen,
waardoor categorisering naar de redenen voor continuering van de Staatsdeelname
niet goed doenlijk.De Staatsdeelnemingen die niet langer om beleidsmatige redenen behoeven
te worden aangehouden, zullen worden verkocht zodra de praktische belemmeringen
voor afstoting niet meer bestaan en een verantwoorde afstoting mogelijk is.Overigens zij er op gewezen dat de oordeelsvorming over afstoting geen
onveranderlijk gegeven blijkt te zijn in de loop van de tijd. Optredende wijzigingen
in maatschappelijke, internationale en sectorale ontwikkelingen kunnen tot
een bijstelling van het oordeel leiden. In dit verband kunnen DSM en de telecom-sector
als voorbeeld dienen. Een wijziging in de marktordening danwel een nabootsen
van concurrentie door middel van additionele publieke regelgeving kan een
bijkomend effect zijn.Het Ministerie van Financiën heroverweegt, als coördinerende
entiteit op dit gebied, op regelmatige basis alle Staatsdeelnemingen in portefeuille. 4In hoeverre is het argument van schaaleffecten in hoogwaardige technologische
industrieën (bijvoorbeeld de vliegtuigbouw) een argument voor overheidsparticipatie?Het argument van schaaleffecten in hoogwaardige technologische industrieën
is geen zelfstandig argument voor deelname door de Staat in ondernemingen. 5Kan de minister aangeven of het interne-markt beleid van de EU een
rol speelt in de afweging om een Staatsdeelneming al dan niet af te stoten?In Europa is het beleid van de meeste landen gericht op privatisering.
Het interne markt-beleid van de EU, dat gericht is op het stimuleren van concurrentie
en dat daardoor tot competitieve bedrijfsvoering dwingt, is één
van de overwegingen die het beleid tot privatisering hebben versterkt. Zoals
aangegeven in de nota Beleid inzake Staatsdeelnemingen is het beleid in Nederland
reeds vanaf de jaren '80 gericht op het afstoten van Staatsdeelnemingen indien
een publiek/strategisch belang van de overheid bij handhaving niet langer
aanwezig is, dus overigens ruim vóór het toepasselijk worden
van het Europees interne marktbeleid in 1992. 6Waarom geven de conclusies van de Rekenkamer met betrekking tot de
negatieve ervaringen van de verzelfstandiging van bijvoorbeeld het loodswezen
en de luchtverkeersleiding de regering aanleiding te concluderen dat tien
jaar nadat de criteria voor afstoting zijn opgesteld kan worden vastgesteld
dat het algemene uitgangspunt, zoals dat destijds geformuleerd is, nog steeds
een uitstekende basis voor toekomstig beleid oplevert?De conclusie in de nota Beleid inzake Staatsdeelnemingen dat de criteria
voor privatisering 10 jaar nadat deze zijn vastgesteld nog steeds een uitstekende
basis voor toekomstig beleid vormen, heeft betrekking op afstotingen van de
Staatsdeelnemingen in vennootschappen. De verzelfstandigingen
van het loodswezen en de luchtverkeersleiding, waarop de kritiek van Algemene
Rekenkamer (waarnaar in de vraag wordt verwezen) betrekking had, zijn voorbeelden
van verzelfstandigingen in de vorm van publiekrechtelijke zelfstandige bestuursorganen
(zbo's). Deze zijn geen onderwerp van de nota Beleid inzake Staatsdeelnemingen.
Die nota handelt over privatisering, dat wil zeggen externe verzelfstandiging
in de vorm van privaatrechtelijke rechtspersonen. In deze verwijs ik ook naar
noot 3 op p. 5 van de nota Beleid inzake Staatsdeelnemingen. 7Bij wie en sinds wanneer heeft de gedachte post gevat dat ook in
monopolie-situaties de eigendom van een aanbieder overgedragen kan worden
aan private investeerders? In welke situaties is dit al gebeurd? Bij welke
situaties kan het nog gebeuren?8Kan de actieve aanmoediging verder toegelicht worden. Tot hoever
mag deze gaan?9Hoe reageert de regering op de stelling dat zij een belang heeft
bij het afstoten van een aanbieder in een monopolie-situatie aan private investeerders
omdat de inkomsten uit verkoop voor de Staat dan groter zijn? Is er dan sprake
van een méér dan redelijke verkoopopbrengst?10Kan het afstoten van aanbieders in een monopolie-situatie alleen
geschieden als vóóraf duidelijkheid wordt verschaft over het
traject van marktordening naar een markt met mededinging? Hoe verhoudt zich
dit tot de ervaringen met bijvoorbeeld KPN?Het idee om ook het eigendom van Staatsdeelnemingen met een monopolie-achtige
positie over te dragen aan private investeerders vloeit, gegeven de daarin
geformuleerde uitgangspunten, voort uit het in 1985 door de Minister van Financiën
uitgebrachte heroverwegingsrapport Verkoop Staatsdeelnemingen en is geactualiseerd
bij de nota Beleid inzake Staatsdeelnemingen van december 1996.Regelmatig wordt bezien in hoeverre gehele of gedeeltelijke handhaving
van de Staatsdeelnemingen nog noodzakelijk is. Het aspect dat de onderneming
een monopolie-achtige positie heeft speelt daarbij mede een rol, maar is op
zich geen doorslaggevende factor om een deelneming te handhaven. Afstoting
van het Staatsbelang geschiedt bij voorkeur indien de desbetreffende onderneming
in een concurrerende markt opereert. Onder omstandigheden kan echter ook het
Staatsbelang in een onderneming die zich in een monopolie-situatie bevindt
worden afgestoten aan private partijen, mits voldoende (publiekrechtelijke)
waarborgen worden gecreëerd ter ondervanging van de eventuele nadelige
gevolgen van de monopolie-situatie op een wijze alsof wel sprake was van concurrentie.
Indien toetreding van andere aanbieders mogelijk is, dient deze toetreding
actief te worden bevorderd, bijvoorbeeld door belemmeringen voor toetreding
zoveel mogelijk weg te nemen. Indien toetreding van andere aanbieders niet
mogelijk is of niet op redelijke termijn te verwachten valt, dient een eventuele
afstoting gepaard te gaan met aparte publiekrechtelijke wet- en regelgeving
met betrekking tot de marktordening, vooruitlopend op het ontstaan van concurrentie.
Bij deze regelgeving kan bijvoorbeeld gedacht worden aan regels ten aanzien
van de prijzen van de door de monopolist aangeboden produkten of diensten
(tariefbeheersing) en andere vormen van marktordening. Daarnaast zijn er ook
additionele privaatrechtelijke overeenkomsten mogelijk die eventueel misbruik
van een monopolie-situatie kunnen voorkomen. Hierbij valt te wijzen
op het opnemen van zekere statutaire bepalingen. Ook kan de Staat zo nodig,
indien de Staat een contractuele relatie heeft met de desbetreffende Staatsdeelneming
als (grootste) afnemer of leverancier (zoals bijvoorbeeld bij Sdu), in die
hoedanigheid invloed uitoefenen via contractuele voorwaarden.Het zonder meer afstoten van Staatsbelangen in ondernemingen in een monopolie-situatie
is derhalve niet aan de orde. Door het creëren van het hierboven geschetste
kader om de nadelen van de monopolie-situatie te ondervangen, is geen sprake
van een verkoopprijs die beduidend hoger ligt dan in het geval van afstoting
van het Staatsbelang in een onderneming die wel in concurrentie opereert.Het meest recente voorbeeld van een gerealiseerde (gedeeltelijke) overdracht
van eigendom tot nu toe in dit verband is Koninklijke PTT Nederland (KPN).
Dit voormalig Staatsbedrijf, destijds onderdeel van het Ministerie van Verkeer
en Waterstaat, is in 1989 verzelfstandigd door oprichting van een NV, voor
100% in handen van de Staat. Vervolgens is na een wetswijziging in 1994 overgegaan
tot een (gefaseerde) verkoop van aandelen via de beurs. De daarmede gepaard
gaande regelgeving geeft de Minister van Verkeer en Waterstaat langs publiekrechtelijke
weg de noodzakelijke bevoegdheden om nadelen vanwege een monopolie-positie
op deelterreinen op te vangen.Tevens wordt gevraagd bij welke ondernemingen die zich in een monopolie-situatie
bevinden afstoting van het Staatsbelang nog kan gebeuren. Op dit moment worden
de mogelijkheden bezien van (gedeeltelijke) afstoting van het Staatsbelang
in een drietal ondernemingen die zich als zodanig weliswaar niet in een monopolie-situatie
bevinden, maar wel op deelterreinen een monopolie-achtig karakter hebben.
Het betreft het Nederlands Omroepproduktie Bedrijf (NOB), de Nederlandse Omroep
Zender Maatschappij (Nozema) en de NV Luchthaven Schiphol (NVLS). Wat NVLS
en Nozema betreft wordt verwezen naar het antwoord op de vragen 14 en 43,
respectievelijk vraag 45. Een voorstel tot vervreemding van NOB is onlangs
aan het Parlement toegezonden (Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997,
25 312, nrs. 1–2).Overigens wijs ik er op dat een en ander onverlet laat dat de Wet Economische
Mededinging ook van toepassing is op Staatsdeelnemingen die in meer of mindere
mate een monopolie-positie innemen.In algemene zin is het met de huidige snelle maatschappelijke, economische
en sectorale ontwikkelingen niet mogelijk vooraf volstrekte zekerheid te verschaffen
over toetreding van andere aanbieders, maar dit laat zoals gezegd onverlet
dat ondernemingen in een monopolie-situatie kunnen worden afgestoten, omdat
de nadelige gevolgen van de monopolie-situatie op een andere wijze –
namelijk door regelgeving – worden voorkomen. De ervaring bij de afstoting
van aandelen KPN heeft geleerd dat gestreefd moet worden naar maximale helderheid
over het traject naar een markt met mededinging tussen de desbetreffende onderneming
in een monopolie-situatie en nieuw toegetreden aanbieders. Indien sprake is
van een openbare (her)plaatsing zal in het prospectus of het bidding document
een compleet beeld dienen te worden geschetst van onder meer de risico's en
de beleidsmatige onzekerheden, zodat de belegger in staat is de risico's in
te schatten en zich een oordeel te vormen over de belegging. 11Is het Kabinet van mening dat zich bij het postmonopolie geen problemen
voordoen?Bij het post-monopolie doen zich geen problemen voor die een relatie hebben
met het fasegewijs afstoten van het Staatsbelang in KPN. De regelgevende structuur
waarin KPN en haar dochter PTT Post zich bevinden ligt hoofdzakelijk
vast in de Postwet en de daarop gebaseerde Algemene Richtlijnen en staat in
beginsel los van het bezit van aandelen. 12In hoeverre wordt er door de regering waarde gehecht aan het verkopen
van deelnemingen aan specifiek Nederlandse bedrijven? Indien dit het geval
is, mag dit dan ten koste van de opbrengst gaan?De Staat streeft bij verkoop van zijn deelnemingen in zijn algemeenheid
naar een op concurrentie gericht en transparant verkoopproces waarbij partijen –
onafhankelijk van nationaliteit – gelijkelijk in aanmerking kunnen komen
voor overname van het Staatsbelang. Met het oog op de verantwoordelijkheid
jegens de burger/belastingbetaler, streeft de Staat bij verkoop van Staatsdeelnemingen
naar een optimale opbrengst, dat wil zeggen een maximale opbrengst binnen
de gestelde (beleidsmatige) randvoorwaarden. Afhankelijk van het specifieke
geval spelen aspecten zoals marktpositie, lange termijn-perspectief van de
betrokken onderneming, werkgelegenheid en dergelijke een rol. Bij de verkoop
van Staatsdeelnemingen zal de Staat tevens de belangen van de onderneming
in aanmerking nemen. De nationaliteit van de koper(s) is in beginsel geen
criterium bij (her)plaatsing van aandelen. Dit laat onverlet dat de Staat
bij bijvoorbeeld omvangrijke openbare (her)plaatsingen van aandelen (zoals
bijvoorbeeld bij KPN en DSM) tevens een gericht beroep kan doen op buitenlandse
kapitaalverschaffers om de vraag te optimaliseren, mede gezien de omvang van
de Nederlandse kapitaalmarkt en de gewenste risicospreiding. III De relatie van het staatsdeelnemingenbeleid met het
verzelfstandigingenbeleid en de keuze voor de vennootschappelijke rechtsvorm III.1 Het beleidskader 13Is verzelfstandiging alleen nuttig als gegarandeerd kan worden dat
er sprake is van voldoende mededinging? Hoe kan de overheid voldoende mededinging
garanderen bij de verzelfstandiging van een bedrijf dat als enige een bepaald
pakket wettelijke taken uitvoert? Welke alternatieven zijn er voor verzelfstandiging?
Zouden managementafspraken tussen Rijk en Munt de Munt ook de gewenste ruimte
kunnen geven?18Is er sprake van voldoende concurrentie bij de verzelfstandiging
van De Nederlandse Munt?Antwoord op vraag 13, laatste deel, en vraag 18(Voor het antwoord op het eerste deel van de vraag wordt verwezen naar
het antwoord op de vragen 7 tot en met 10).Per 1 juli 1994 is De Nederlandse Munt (DNM) opgericht. Zoals aangegeven
in de Memorie van Toelichting bij de oprichting van DNM (Tweede Kamer, vergaderjaar
1993–1994, 23 413, nr. 3) is geopteerd voor verzelfstandiging van
's-Rijksmunt in de vorm van een NV. Deze keuze werd mede ingegeven door de
wens de activiteiten van 's-Rijksmunt meer op afstand van de overheid te plaatsen
en een duidelijke scheiding van taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden
tot stand te brengen en de onderneming meer op marktconforme wijze te kunnen
laten opereren met onder andere een eigen investerings- en arbeidsvoorwaardenbeleid.
Met het besluit tot privatisering was een ingrijpend proces van maatregelen
gemoeid zoals het leggen van de nadruk op rentabiliteit van de bedrijfsactiviteiten,
aanpassen van de organisatie, modernisering van het financiële
beheer, verandering van de bedrijfscultuur, etc.. Een dergelijk palet van
maatregelen kan uitsluitend worden uitgevoerd indien het management van de
onderneming voldoende verantwoordelijkheid en armslag krijgt. Het enkel maken
van management-afspraken zonder begeleidende verzelfstandiging zou naar verwachting
niet effectief hebben kunnen zijn.Tevens wordt gevraagd of sprake is van voldoende concurrentie bij de externe
verzelfstandiging van DNM in de vorm van een NV. Voor de produktie van circulatie-munten
zijn er in Nederland naast DNM op dit moment geen concurrerende aanbieders.
Internationaal daarentegen is er een groot aantal nationale munthuizen dat
productiecapaciteit aanbiedt. DNM opereert in dit internationale veld van
aanbieders en dient zich in de concurrentie staande te houden om de productiecapaciteit
die ze contractueel niet reserveert voor productie voor de Nederlandse Staat,
via orders voor muntproduktie voor derden of anderszins (bijvoorbeeld penningen)
op te vullen. DNM doet dit niet zonder succes; van een totale productie in
1996 van 220 miljoen stuks werd circa de helft voor de Nederlandse Staat en
de rest voor andere landen geslagen. De productie van circulatie-munten voor
de Nederlandse Staat vindt plaats op grond van een leveringscontract met een
looptijd van vijf jaar dat ten tijde van de verzelfstandiging is gesloten.
Evaluatie van de privatiseringswet en evaluatie van de contractsbepalingen
zullen plaatsvinden alvorens tot verlenging wordt besloten. De productie van
en handel in penningen, de recirculatie-activiteiten en het maken van ere-tekens
zijn voorbeelden van andere (concurrerende) bedrijfsactiviteiten. 14Is verdere verzelfstandiging van Schiphol in strijd met adequate
garanties voor uitvoering en handhaving van een ambitieus milieubeleid?43Bestaan er concrete plannen om de staatsdeelneming in Schiphol te
verminderen? Kan dit zonder dat de zeggenschap van de politiek inzake de milieu-
en ruimtelijke ordeningsaspecten van het vliegverkeer gehandhaafd blijven?Een eventuele vermindering van het Staatsbelang in de NV Luchthaven Schiphol
(NVLS) staat op zich los van de vraag of er adequate garanties zijn voor uitvoering
en handhaving van een ambitieus milieubeleid. Het milieubeleid en de ruimtelijke
ordeningsaspecten in relatie tot luchthavens kunnen langs publiekrechtelijke
weg verwezenlijkt worden via wet- en regelgeving, zoals de Luchtvaartwet,
de Wet Milieubeheer en de Wet op de Ruimtelijke Ordening. Het Parlement zal,
naar aanleiding van een daartoe ingediende motie van het kamerlid Van Rooy
(Tweede Kamer, vergaderjaar 1994–1995, 23 552, nr. 22), over de
uitkomst van het Kabinetsberaad worden geïnformeerd. 15Waarom verwijst het Kabinet met betrekking tot verzelfstandiging
steeds naar het rapport van de commissie Sint zonder daarbij de kameruitspraken
dienaangaande te betrekken?Het rapport «Verantwoord Verzelfstandigen» van de commissie
Sint betreft een ander beleidsterrein dan waarop de nota Beleid inzake Staatsdeelnemingen
betrekking heeft. In de nota Beleid inzake Staatsdeelnemingen wordt slechts
verwezen naar het rapport van de commissie Sint omdat het in de nota Beleid
inzake Staatsdeelnemingen gebruikte begrip privatisering voor het verkrijgen
van een duidelijk beeld diende te worden afgebakend van het onderwerp van
het door de commissie Sint gehanteerde begrip verzelfstandigen, met name omdat
in de praktijk de begrippen verzelfstandigen en privatiseren veelal
door elkaar gebruikt worden. De nota Beleid inzake Staatsdeelnemingen gaat
over externe verzelfstandiging in de vorm van een privaatrechtelijke rechtspersoon.
Het rapport van de commissie Sint daarentegen bestrijkt het gehele gebied
van verzelfstandiging en gaat met name in op vormen van verzelfstandiging
binnen de publieke sector (interne verzelfstandiging, zoals bijvoorbeeld in
de vorm van een agentschap, en externe verzelfstandiging in de vorm van publiekrechtelijke
zbo's). 16Welke politieke keuze-elementen hebben tot op heden een rol gespeeld
in de beantwoording van de vraag of een taak als publieke taak of door een
privaatrechtelijke rechtspersoon wordt uitgeoefend?Hoe komt men op het spoor van «nieuwe inzichten» en wie
bepaalt of deze al dan niet toepassing vinden bij het al dan niet afstoten
van Staatsdeelnemingen?Bij de beantwoording van de vraag of een taak als publieke taak moet worden
uitgeoefend (door een overheidsdienst, agentschap, of een publiekrechtelijke
zbo) dan wel door een privaatrechtelijke rechtspersoon, spelen met name de
vragen of sprake is van een collectief belang, of de (Rijks)overheid de taak
zelf moet uitvoeren, en of de ministeriële verantwoordelijkheid moet
blijven bestaan. Vergelijk het desbetreffende schema in het rapport «Verantwoord
Verzelfstandigen» van de commissie Sint.Daarnaast spelen doelmatigheidsoverwegingen een rol, ofwel de vraag op
welke wijze de taak op de meest doelmatige wijze kan worden uitgevoerd en
de kwaliteit van de dienst kan worden vergroot, en welke organisatievorm daarvoor
het meest geschikt is. Wanneer besloten is dat er met de uitvoering van de
desbetreffende taak geen collectief belang is gemoeid dan wel dat de overheid
die taak niet zelf hoeft uit te voeren, en de wens bestaat de te verzelfstandigen
taak zo bedrijfsmatig mogelijk uit te voeren, dan ligt een keuze voor een –
onder marktcondities werkende en niet onder de ministeriële verantwoordelijkheid
vallende – privaatrechtelijke rechtspersoon voor de hand, omdat onder
invloed van marktprikkels de doelmatigheid en kwaliteit kan worden vergroot.
Bij de vraag of het wenselijk is de taak aan de markt over te laten spelen
ook mededingingsoverwegingen een rol. Zo is in de nota Beleid inzake Staatsdeelnemingen
aangegeven dat afstoting van een aanbieder in een monopolie-situatie alleen
wenselijk is indien de eventuele nadelige gevolgen van die monopolie-positie
worden ondervangen. Zie hierover de beantwoording van de vragen 7 tot en met
10 en 13 (1e deel).Indien daarentegen de te verzelfstandigen taak een duidelijk publiek karakter
heeft en het wenselijk is om weliswaar de ministeriële verantwoordelijkheid
te beperken maar wel een zekere invloed en verantwoordelijkheid te behouden
voor de vervulling van die taak, kan verzelfstandiging in de vorm van een
publiekrechtelijke zbo – in plaats van in de vorm van een privaatrechtelijke
rechtspersoon – verkiesbaar zijn. De mate van invloed en ministeriële
verantwoordelijkheid is afhankelijk van de nadere structurering van de zbo.Nieuwe inzichten ten aanzien van het al dan niet afstoten van Staatsdeelnemingen
kunnen bijvoorbeeld worden ingegeven door sectorale en internationale ontwikkelingen
of ontwikkelingen in onder meer maatschappelijk en economisch opzicht. III.2 Criteria voor de keuze voor een vennootschap 17Kan de Minister garanderen dat onafhankelijk toezicht in de vorm
van een ZBO geregeld zal zijn in sectoren als de telecommunicatie en de post
om cruciale zaken als universele toegankelijkheid, interconnectie-tarieven, en concurrentie te regelen bij toetreding tot de markt? Is voldoende
concurrentie gegarandeerd als de toezichthouder onder politieke verantwoordelijkheid
moet opereren en dus het potentieel gevaar van belangenverstrengeling aanwezig
is?In onafhankelijk toezicht in de post- en telecommunicatiesector zal zijn
voorzien zodra het daartoe strekkende wetsvoorstel (Wet onafhankelijke posten
telecommunicatie-autoriteit) door het Parlement is aanvaard. Uit dit wetsvoorstel
blijkt dat de voorgestelde toezichthouder niet onder directe politieke verantwoordelijkheid
zal opereren en de juridische vorm van een zelfstandig bestuursorgaan zal
krijgen. Hierbij ware nog op te merken dat zorgdragen voor universele toegankelijkheid
geen taak is die aan de voorgestelde toezichthouder is opgedragen. Dit betreft
immers bij uitstek een onderwerp waarover directe politiek besluitvorming
mogelijk moet zijn. 18Deze vraag is beantwoord tezamen met het laatste deel van vraag 13. III.3 Aandeelhouderschap van de staat 19Hoe verhoudt zich de ministeriële verantwoordelijkheid ten opzichte
van de bevoegdheden van de Staat als aandeelhouder?Bij verzelfstandiging in de vorm van oprichting van een privaatrechtelijke
rechtspersoon, zoals de NV, komt de verantwoordelijkheid voor de uitvoering
van de desbetreffende taak te liggen bij de leiding van de verzelfstandigde
eenheid. De ministeriële verantwoordelijkheid wordt beperkt tot de wijze
waarop de Staat zijn (wettelijke en eventueel extra statutaire) aandeelhoudersbevoegdheden
uitoefent. Daarnaast is de minister uiteraard verantwoordelijk voor eventuele
publiekrechtelijke wet- en regelgeving ten aanzien van de desbetreffende privaatrechtelijke
rechtspersoon, zoals de uitoefening van de mogelijk in die regelgeving opgenomen
bevoegdheden van de minister. Tenslotte is de minister verantwoordelijk voor
een eventuele contractuele relatie die de Staat als klant is aangegaan met
de onderneming waarin de Staat deelneemt. 20Van welke zeggenschapsrechten als aandeelhouder maakt de Staat gebruik
bij gewone vennootschappen (niet vallend onder het structuurregime)?In beginsel maakt de Staat als aandeelhouder gebruik van alle aan haar
toekomende aandeelhoudersbevoegdheden indien dit in het desbetreffende geval
wenselijk of nodig is. Naast de wettelijke bevoegdheden die een aandeelhouder
heeft bij vennootschappen die niet onder het structuurregime vallen1 , waaronder het recht op het benoemen van (overheids)commissarissen,
kan daarbij ook gedacht worden aan eventuele additionele bevoegdheden die
de Staat zich statutair heeft voorbehouden. Hierbij valt onder meer te denken
aan specifieke bevoegdheden verbonden aan prioriteitsaandelen, goedkeuring
van bepaalde belangrijke directiebesluiten, en blokkeringsregelingen ten aanzien
van de overdracht van aandelen, zoals aanbiedings- en goedkeuringsregelingen.
Mede onder invloed van de publieke discussie over de rol van de aandeelhouder
streeft de Staat naar het optimaal benutten van de bevoegdheden waarover de
Staat als aandeelhouder beschikt. 21Waaruit blijkt dat het beleid erop gericht is om de positie van de
aandeelhouder te versterken? Welke argumenten zijn daarvoor?22Is het versterken van de positie van de aandeelhouder (afzwakken
van de structuurvennootschap) gewenst wanneer de overheid belangrijke milieu-,
toegankelijkheids-, industriële en/of werkgelegenheidsdoelstellingen
nastreeft?23Is het structuurregime ruim genoeg voor de rechten van aandeelhouders?
Zo neen, is de regering voornemens dit structuurregime te veranderen teneinde
deze rechten meer gestalte te geven?24Welke adviezen van de commissie-Peters over corporate governance
wil de regering overnemen in relatie tot de staatsdeelnemingen?Zoals in het antwoord op vraag 20 is aangegeven, streeft de Staat er naar
zijn bevoegdheden als aandeelhouder optimaal te benutten. Dit betekent enerzijds
dat, daar waar bevoegdheden van de aandeelhoudersvergadering statutair kunnen
worden beperkt, de Staat als aandeelhouder alleen met zo'n beperking zal instemmen
indien daartoe goede redenen zijn. Anderzijds kan er aanleiding zijn om zich
statutair bepaalde bevoegdheden voor te behouden die anders aan het bestuur
van de vennootschap zouden toekomen. Uiteraard dient men zich bij het bovenstaande
te realiseren dat de Staat als aandeelhouder, gelet op de relatieve omvang
van het desbetreffende Staatsbelang, in lang niet alle gevallen in de gelegenheid
is om deze doelen te realiseren.Daarnaast hebben de ministers van Justitie, van Financiën en van
Economische Zaken in januari van dit jaar een voorstel van wet voor advies
aan de Raad van State voorgelegd, dat het mogelijk moet maken dat beschermingsconstructies
bij een NV door de Ondernemingskamer worden doorbroken. Met dit voorstel wordt
overigens niet beoogd te komen tot een herziening van het systeem van «corporate
governance» in het algemeen, en de structuurregeling in het bijzonder.
Als uitvloeisel van de discussie over beschermingsconstructies hebben de Vereniging
Effecten Uitgevende Ondernemingen en de Amsterdamse Effectenbeurs het initiatief
genomen om een commissie (de commissie Peters) te installeren met de taak
een stelsel van «best practice normen» ter zake van het systeem
van corporate governance te formuleren. Het belang van dit initiatief is door
mij onderschreven. Eind 1996 heeft deze commissie Peters in een tussenrapportage
aanbevelingen gedaan, onder meer ter versterking van de positie van de aandeelhouder
binnen het bestaande wettelijke kader, op welke tussenrapportage door de markt
kon worden gereageerd. De verwachting is dat de commissie Peters volgende
maand haar definitieve rapport zal presenteren. Hierop gelet is een discussie
over eventuele aanpassing van het structuurregime thans niet opportuun.Gevraagd wordt tevens of het vergroten van de bevoegdheden van de aandeelhouder
door afzwakking van het structuurregime gewenst is wanneer de overheid algemene
beleidsdoelstellingen inzake onder meer milieu en werkgelegenheid nastreeft.
In antwoord hierop kan gesteld worden dat de overheid bij het nastreven van
deze algemene, publieke doelstellingen in beginsel gebruik maakt van de gebruikelijke,
publiekrechtelijke beleidsmiddelen zoals wet- en regelgeving. Wijziging van
het structuurregime vanwege deze overwegingen ligt niet in de rede. Ten aanzien van de positie van de Staat als aandeelhouder zal voor de
Staatsdeelnemingen bekeken worden welke aanbevelingen uit het definitieve
rapport van de commissie Peters kunnen worden overgenomen. Het
antwoord op de vraag welke aanbevelingen kunnen worden overgenomen zal mede
afhankelijk zijn van de omstandigheden waarin de individuele vennootschap
verkeert. Om op dit punt consistentie in de behandeling van Staatsdeelnemingen
te bereiken, zal ik overleg met de vakdepartementen initiëren over de
definitieve aanbevelingen van de commissie Peters.Hierboven is ingegaan op de positie van de Staat als aandeelhouder. Wat
betreft de algemene discussie over de positie van de aandeelhouder in relatie
tot de andere stakeholders van een onderneming wordt verwezen naar het hierboven
genoemde wetsvoorstel inzake beschermingsconstructies en de daarbij behorende
toelichting, welk wetsvoorstel naar verwachting in de tweede helft van dit
jaar aan de Tweede Kamer zal worden voorgelegd. 25Welke criteria worden gehanteerd met betrekking tot het aantal overheidscommissarissen
bij Staatsdeelnemingen?Wat is de positie van de overheidscommissarissen in relatie tot het
regeringsbeleid inzake de betrokken onderneming en hoe kan de Tweede Kamer
in dezen haar controletaak uitoefenen?26Leidt de benoeming van ambtenaren van overheidswege niet tot een
onwenselijk schemergebied waar de verantwoordingsplicht onduidelijk is? Zijn
er in dit verband geen betere constructies denkbaar die dit probleem ondervangen?39Welke criteria worden gehanteerd bij het overheidsaandeel in relatie
tot stemverhoudingen in de Raad van Commissarissen?In de nota inzake Commissarissen van Overheidswege van 1991 (Tweede Kamer,
vergaderjaar 1990–1991, 22 064, nrs. 1–2) is het beleid met
betrekking tot dit onderwerp uiteengezet. Dit beleid is laatstelijk bevestigd
in de beantwoording van de vragen van de kamerleden Remkes, Hoogervorst en
Voûte-Droste van april 1996. Indien de Staat een substantieel belang
in een onderneming heeft, worden in beginsel twee commissarissen van overheidswege
benoemd. Het beleid is dat een van die twee zetels bekleed wordt door een
ambtenaar van het betrokken vakdepartement, terwijl de andere zetel wordt
bekleed door een ambtenaar van het Ministerie van Financiën. De commissaris
van overheidswege is een lid van de raad van commissarissen. De commissarissen
vervullen hun taak als college. Daarbij is de taak van de raad van commissarissen
wettelijk omschreven (in artikel 140, lid 2, Boek 2 BW). Conform de wet richten
de commissarissen zich bij de vervulling van hun taak naar het belang van
de vennootschap en de met haar verbonden onderneming. Hiermee is niet te verenigen
dat bij de uitoefening van de functie als lid van de raad de ministeriële
verantwoordelijkheid zou gelden. Verantwoordelijkheden en bevoegdheden zijn
duidelijk, want wettelijk gegeven, zodat van een schemergebied geen sprake
is. Wat betreft eventuele belangentegenstellingen wordt verwezen naar de eerder
genoemde nota «Commissarissen van Overheidswege». 27Bestaan voldoende waarborgen om excessieve arbeidsvoorwaarden bij
directies van verzelfstandigde bedrijven, die nog niet blootstaan aan voldoende
concurrentie, te bestrijden?De bezoldiging van bestuurders van vennootschappen, ook indien het verzelfstandigde
vennootschappen betreft waarin de Staat deelneemt en die nog
niet bloot staan aan voldoende concurrentie, wordt overeenkomstig de wet (artikel
135 Boek 2 BW) vastgesteld door de algemene vergadering van aandeelhouders
(ava), tenzij bij de statuten anders is bepaald. Het komt echter regelmatig
voor dat deze bevoegdheid is toegekend aan de raad van commissarissen (rvc),
met name bij structuurvennootschappen. Het komt ook voor dat dit een bevoegdheid
van de eventuele houders van prioriteitsaandelen is. Het is aan het desbetreffende
bevoegde orgaan (ava, rvc) om te zorgen voor passende arbeidsvoorwaarden van
de directie. Overigens heeft de Staat als aandeelhouder in een aantal gevallen,
waarbij de raad van commissarissen bevoegd is de bezoldiging van de directie
vast te stellen, een goedkeuringsrecht bedongen van besluiten met betrekking
tot de arbeidsvoorwaarden van de directie. In het kader van de invulling van
het aandeelhouderschap door de Staat wordt de wenselijkheid van een dergelijk
recht in het concrete geval bekeken.Overigens valt er nog op te wijzen dat ingevolge artikel 383 van Boek
2 BW in de jaarrekening moet worden opgegeven het bedrag van de bezoldigingen,
met inbegrip van de pensioenlasten, en van andere uitkeringen voor de gezamenlijke
bestuurders en gewezen bestuurders. Hierdoor wordt deze informatie openbaar.Thans bezie ik de mogelijkheden om ook de voor bestuurders geldende optie-regelingen
in het jaarverslag openbaar te laten maken. 28Kan (eventueel vertrouwelijk) inzicht worden gegeven in de onderlinge
financiële relaties tussen de Staat, de Gasunie, de NAM, de Maatschap,
de winningsmaatschappijen, de EBN?Met betrekking tot de Nederlandse gassector is de Staat 100% aandeelhouder
in Energie Beheer Nederland (EBN). Naast de Staat (10%) zijn EBN (40%), Shell
(25%) en ESSO (25%) aandeelhouders in de NV Nederlandse Gasunie. EBN participeert
namens de Staat in uitgegeven concessies en winningsvergunningen.De onderlinge financiële relaties tussen de betrokken partijen bij
de olie- en gaswinning in Nederland zijn vastgelegd in de Mijnwet continentaal
plat 1965, de Mijnwet 1810, Koninklijke Besluiten, concessies en winningsvergunningen.
Met betrekking tot de winningsactiviteiten is een aantal zogenaamde mijnwetheffingen
(winstaandeel, cijns, oppervlakterechten, bonus) van toepassing, die door
de winningsbedrijven aan de Staat worden afgedragen. Daarnaast wordt over
de winningswinst vennootschapsbelasting afgedragen.Met betrekking tot het Groningenveld, dat door de Maatschap Groningen
(60% NAM; 40% EBN) wordt geëxploiteerd, zijn in het verleden separate
afspraken gemaakt tussen de betrokken partijen (Staat, Shell, ESSO en DSM),
welke in een aantal privaatrechtelijke overeenkomsten zijn vastgelegd. De
(aanvullende) heffingen op de opbrengsten uit het Groningenveld (bijvoorbeeld
de MeerOpbrengst Regeling; MOR) vormen een belangrijk deel van deze privaatrechtelijke
overeenkomsten.Met betrekking tot EBN (voor 1989: DSM Aardgas BV) hebben Staat, DSM en
EBN een (privaatrechtelijke) beheersovereenkomst gesloten, waarin in een gestaffelde
afdracht van de winst aan de Staat is voorzien.De Minister van Economische Zaken is voornemens om na de zomer een wetsvoorstel
bij het Parlement in te dienen, waarin de verschillende mijnwetten in één
nieuwe, overkoepelende Mijnbouwwet worden geïncorporeerd. Daarbij is
vereenvoudiging van de vigerende mijnwetheffingenstructuur een belangrijke
doelstelling. 29Welke vennootschappen waarin de Staat substantieel deelneemt zijn
structuurvennootschappen terwijl dat niet verplicht is voorgeschreven? Voor de meerderheid van de NV's en BV's waarin de Staat deelneemt is het
structuurregime zoals aangegeven in de artikelen 153 en 158 tot en met 164
van Boek 2 BW verplicht voorgeschreven. Dit betekent dat een deel van de bevoegdheden
die bij niet-structuurvennootschappen toekomen aan de aandeelhoudersvergadering
wettelijk zijn toegekend aan de Raad van Commissarissen. Bij de Staatsdeelnemingen
die niet aan de voor het structuurregime geldende eisen voldoen, bestaat in
verreweg de meeste gevallen niet dezelfde structuur als bij structuurvennootschappen.
Hoewel de inrichting van die Staatdeelnemingen uiteraard verschillen vertoont,
geldt in tegenstelling tot verplichte structuurvennootschappen onder meer
dat bestuurders en commissarissen worden benoemd en ontslagen door de aandeelhoudersvergadering.
Uitzonderingen hierop vormen de Luchthaven Maastricht en DNM. In het verleden
werd vrijwillig voor het structuurregime gekozen om de verzelfstandigde activiteit
op verdere afstand van de overheid te zetten. In de nota Beleid inzake Staatsdeelnemingen
is het nieuwe beleid op dit punt aangegeven: de Staat zal als aandeelhouder
van ondernemingen die niet aan de voor het verplichte structuurregime geldende
eisen voldoen, in beginsel niet instemmen met vrijwillige toepassing van die
structuur. III.4 Dividendbeleid 30Bij welke Staatsdeelnemingen, die concurreren met de private sector,
wordt een marktconform dividendbeleid gevolgd? Bij welke staatsdeelnemingen,
die niet marktconform opereren, wordt een aangepast dividendbeleid gevolgd
en welke specifieke omstandigheden spelen daarbij een rol?Uitgangspunt van het dividendbeleid is dat, indien een Staatsdeelneming
concurreert met de private sector, de Staat als aandeelhouder een marktconform
dividendbeleid nastreeft. Een mooi en stabiel dividend track record is tevens
van belang met het oog op een eventuele (gehele of gedeeltelijke) afstoting
van het Staatsbelang. Voorbeelden van Staatsdeelnemingen met een marktconform
dividendbeleid zijn onder meer KPN, Roccade en Sdu. Bij Staatsdeelnemingen
die (nog) niet (geheel) in concurrentie opereren kunnen er bijzondere redenen
zijn die het dividendbeleid bepalen. Het dividendbeleid van die Staatsdeelnemingen
zal van geval tot geval worden bepaald aan de hand van de specifieke omstandigheden,
zoals de (gewenste) solvabiliteit en de wenselijkheid van grote investeringen.
Ten aanzien van dit laatste punt is ook van belang of de Staat bereid is zijn
deelneming eventueel te vergroten, hetgeen slechts bij uitzondering geschiedt.Een voorbeeld van een Staatsdeelneming die een lager dan marktconform
dividend uitkeert is de NV Luchthaven Schiphol (NVLS), hetgeen onder meer
verband houdt met de toekomstige vermogensbehoefte voor investeringen.Een eenduidig referentiekader, zoals dat bestaat bij Staatsdeelnemingen
die in concurrentie opereren (dividend overeenkomstig vergelijkbare bedrijven
in de markt), ontbreekt bij Staatsdeelnemingen die niet in concurrentie opereren.Hoewel er ook Staatsdeelnemingen zijn die op grond van hun bijzondere
positie een hoger dan gebruikelijk dividend uitkeren (DNB, EBN), is het generale
beeld van het dividendbeleid bij Staatsdeelnemingen die (nog) niet (geheel)
marktconform opereren dat er veelal sprake is van een lagere pay-out in vergelijking
met wel marktconform opererende bedrijven waarin de Staat participeert. IV De rol van Financiën 31Hoe is de verantwoordelijkheid van het Ministerie van Financiën
ten opzichte van de vakminister en de staat afgebakend bij zowel het beheer
van Staatsdeelnemingen als het besluit en de uitvoering van het besluit tot
verzelfstandiging?Op het gebied van het beheer en de afstoting van Staatsdeelnemingen heeft
het Ministerie van Financiën een coördinerende rol, die voortvloeit
uit de Comptabiliteitswet en het Besluit privaatrechtelijke rechtshandelingen.
Het Kabinet acht die coördinerende rol, die ook in lijn is met de aanbevelingen
van de Algemene Rekenkamer in het Juniverslag 1994, van belang. Dit laat onverlet
dat bij het beheer van Staatsdeelnemingen de penvoerende aandeelhoudersrol
bij het vakdepartement berust in verband met de beleidsrelatie met de desbetreffende
Staatsdeelneming. Over dit beheer bestaan op een aantal onderdelen van met
name financiële aard goede afspraken tussen het Ministerie van Financiën
en de desbetreffende vakdepartementen, als gevolg waarvan onder meer het aandeelhouderschap
van de desbetreffende Staatsdeelnemingen in overeenstemming met de Minister
van Financiën wordt uitgeoefend.Ten aanzien van verkoop van Staatsdeelnemingen is in het Besluit privaatrechtelijke
rechtshandelingen bepaald dat verkoop geschiedt door of krachtens machtiging
van de Minister van Financiën. De praktijk waarbij verkoop van Staatsdeelnemingen
wordt voorbereid en uitgevoerd door het vakdepartement en het Ministerie van
Financiën tezamen is door de Ministerraad bevestigd, evenals de entamering
van privatiseringen door de Minister van Financiën als coördinerend
bewindspersoon in overeenstemming met de vakministers.De coördinerende rol van de Minister van Financiën komt tevens
tot uiting in een aantal algemene activiteiten ten aanzien van het beheer
van Staatsdeelnemingen, zoals de jaarlijkse rapportage aan het Parlement over
de (mutaties van) Staatsdeelnemingen, de afzonderlijke voortgangsrapportages
over de verkoop van Staatsdeelnemingen, de meldingen in het kader van de Wet
melding zeggenschap (Wmz), de nota inzake Commissarissen van Overheidswege
en de opzet en beheer van een database inzake Staatsdeelnemingen. Voorts valt
te wijzen op het bepaalde in het gemoderniseerde Besluit privaatrechtelijke
rechtshandelingen dat alle meldingen van voorgenomen deelnemingen in het kader
van artikel 29 van de Comptabiliteitswet door de betrokken vakminister in
overeenstemming met de Minister van Financiën moeten worden gedaan. 32Is het wenselijk dat de verkoop van Staatsdeelnemingen telkenmale
door een gezamenlijke werkgroep van het vakdepartement en van de Ministeries
van Financiën en Economische Zaken (uiteindelijk de Kartelautoriteit)
wordt voorbereid?De feitelijke verkoop van Staatsdeelnemingen geschiedt als regel in een
organisatie-structuur waarbij sprake is van een werkgroep en/of stuurgroep,
bestaande uit ambtenaren van het betrokken vakdepartement en van het Ministerie
van Financiën, waaraan zo nodig ook adviseurs worden toegevoegd. (Zie
voor een nadere beschrijving van deze structuur p. 11 van de nota Beleid inzake
Staatsdeelnemingen). Het Ministerie van Economische Zaken is hierbij betrokken
indien en voorzover zij als vakdepartement bij de betreffende Staatsdeelneming
betrokken is. In deze is de positie van het Ministerie van Economische Zaken
niet anders dan die van andere vakdepartementen. Dit laat onverlet een eventuele separate toetsing aan de Wet economische
mededinging door het Ministerie van Economische Zaken, welke toetsing echter
geen deel uitmaakt van het verkoopproces. 33Waarom wordt niet de toezegging vermeld die door het Kabinet is gedaan
om werknemersaandelenbezit te zullen bevorderen bij de verkoop van Staatsdeelnemingen
c.q. de verkoop van Staatsbedrijven? Kan alsnog inzicht worden gegeven hoe
dit beleid in zijn algemeenheid bij verkoop van aandelen gestalte krijgt?Het Kabinet heeft ten tijde van eerdere afstotingen van Staatsdeelnemingen
aangegeven het belang van werknemerparticipatie, namelijk de betrokkenheid
van werknemers bij de onderneming op lange(re) termijn, te onderschrijven.
Het Kabinet heeft tevens aangegeven dat werknemerparticipatie als onderdeel
van het arbeidsvoorwaardenbeleid dient te worden beschouwd en derhalve een
zaak is van de leiding van de onderneming en – bij afstoting van het
Staatsbelang – van de overnemende partij. Bij de selectie van de overnemende
partij wordt het beleid ten aanzien van werknemerparticipatie meegewogen.
Het is niet wenselijk dat bij de afstoting van het aandelenbezit van de Staat
de kosten van de werknemerparticipatie ten laste komen van de algemene middelen
en dus in feite worden afgewenteld op de belastingbetaler.Overigens wijs ik erop dat over de huidige discussies over opties voor
het (met name hogere) personeel in algemene zin thans nadere bezinning plaatsvindt. 34Hoe verhoudt zich het onderhands verkopen tot het Europees aanbestedingsbeleid?Het Europees aanbestedingsbeleid, zoals neergelegd in de aanbestedingsrichtlijnen,
heeft betrekking op het verlenen van opdrachten door de overheid en overheidsinstellingen
voor werken, leveringen van goederen en dienstverlening. Het aanbestedingsbeleid
ziet dus op (bepaalde) aankooptransacties door de Staat. Er is derhalve geen
relatie tussen onderhandse verkoop van aandelenbelangen in ondernemingen door
de Staat en het Europees aanbestedingsbeleid. 35Welke aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer over het beheer van
de Staatsdeelnemingen zijn niet opgevolgd? Welke aanbevelingen zijn wel opgevolgd?In het Juniverslag 1994 van de Algemene Rekenkamer (ARK) (Tweede Kamer,
vergaderjaar 1993–1994, 23 785, nrs.1–2) doet de ARK enkele
aanbevelingen op het terrein van het beheer van Staatsdeelnemingen. Onder
meer beveelt de ARK aan dat de coördinerende rol van het Ministerie van
Financiën bij het beheer van Staatsdeelnemingen moet worden vergroot
en dat het afstotingsbeleid meer gestalte moet worden gegeven. Het Ministerie
van Financiën heeft daartoe een aantal voorstellen gedaan en maatregelen
getroffen ten einde zijn coördinerende rol te versterken zonder de formele
bevoegdheden van Financiën te vergroten. De conclusie van de ARK dat
Financiën onvoldoende gebruik zou maken van de formele bevoegdheden,
zoals het Besluit privaatrechtelijke rechtshandelingen, werd en wordt niet
gedeeld.Samenhangend met bovengenoemde aanbeveling beval de ARK een meer expliciete
evaluatie van (het nog aanwezig zijn van gronden voor het aanhouden van de)
Staatsdeelnemingen aan. Deze aanbeveling sluit aan bij het bestendige beleid
van regelmatige evaluatie van de vraag of aard en omvang van
de overheidsbetrokkenheid nog in relatie staat tot de met de Staatsdeelnemingen
nagestreefde beleidsdoelstellingen. De huidige praktijk van regelmatige heroverweging
door het Ministerie van Financiën voldoet goed.Tenslotte beval de ARK aan dat de Staat een algemeen uitgangspunt opstelt
ten aanzien van het door Staatsdeelnemingen uit te keren dividend. Zoals is
aangegeven in de nota Beleid inzake Staatsdeelnemingen (3.4, p. 9 en 10) en
in het antwoord op vraag 30 zal de Staat als aandeelhouder bij Staatsdeelnemingen
die opereren in concurrentie met de private sector een marktconform dividendbeleid
nastreven, maar kunnen er bij Staatsdeelnemingen die niet in concurrentie
opereren bijzondere redenen zijn voor een specifiek dividendbeleid, afhankelijk
van de omstandigheden van het geval. V Budgettair beeld verkoop staatsdeelnemingen V.1 Inleiding 36Kan de toewijzing van de opbrengsten van de Staatsdeelnemingen nader
toegelicht worden? Welke overwegingen liggen ten grondslag aan de toewijzing
van opbrengsten van verkoop van Staatsdeelnemingen aan het FES?38Is het gezien de toezeggingen gedaan bij de behandeling van het FES
dat de opbrengst van de verkoop van Staatsdeelnemingen in principe toegevoegd
worden aan het FES, en gezien het feit dat de opbrengst van de verkoop van
DAF en KLM (mede) gebruikt wordt voor Staatsschuldreductie, extra wenselijke
om additionele inkomsten uit de verkoop van Staatsdeelnemingen te gebruiken
voor investeringen (ook in milieu, gezien de hoger dan verwachte groei) in
plaats van Staatsschuldreductie?Tot op heden is van geval tot geval bekeken of de opbrengsten van de verkoop
van Staatsdeelnemingen al dan niet ten gunste van het FES zouden komen. Elementen
die in die afweging een rol speelden waren primair de financieringsbehoefte
van FES-projecten en de wenselijkheid van Staatsschuldreductie. Eveneens speelt
een rol de eventuele derving van dividendopbrengsten die bij verkoop van Staatsdeelnemingen
optreedt en waarvan, indien niet voor de optie van Staatsschuldreductie wordt
gekozen, een verkrapping van het uitgavenkader uitgaat. 37Hoe staat het met de in de Miljoenennota 1997 genoemde nog in te
vullen taakstelling voor de niet-microlastenontwikkeling van f 1,5 miljard
in 1996 en f 1,05 miljard in 1997? Betekent deze invulling dat o.a. de
verkoop van de aandelen DAF en KLM ten volle benut is voor Staatsschuldreductie?In 1996 is voor f 2045 miljoen aan Staatsdeelnemingen verkocht en
ontvangen, mede ter dekking van eerdere taakstellingen.De geraamde ontvangstenpost buiten de sfeer van de microlasten die bij
de Miljoenennota 1997 was geraamd op f 1,5 miljard voor 1996 en voor
f 1 miljard voor 1997 is grotendeels niet gerealiseerd in 1996. Het niet-gerealiseerde
gedeelte ad f 1185 miljoen is doorgeschoven naar 1997. De taakstelling
voor 1997 zal door verkoop van KLM-aandelen en DAF-aandelen voor een belangrijk
gedeelte worden vervuld. De geraamde ontvangstenpost uit de Miljoenennota
was bedoeld voor een reductie van de Staatsschuld. 39Deze vraag is beantwoord tezamen met de vragen 25 en 26.V.2 Overzicht ontwikkeling bestand staatsdeelnemingen 40Hoe en onder welke andere namen neemt de Staat deel in welke ondernemingen?Kan de Minister (periodiek in de toekomst) een geactualiseerd overzicht
verstrekken van bestaande deelnemingen, voorzien van de redenen waarom nog
niet tot afstoting is overgegaan?Ten aanzien van de deelnemingen van de Staat op eigen naam in ondernemingen
stuur ik jaarlijks omstreeks Prinsjesdag een rapportage aan het Parlement.
Naast deze gebruikelijke directe Staatsdeelnemingen is er een klein aantal
deelnemingen dat door derden wordt gehouden, maar waarvan het risico bij de
Staat ligt. Dit betreft nog een beperkt aantal deelnemingen die de Nationale
Investeringsbank (NIB) op eigen naam, maar voor risico van de Staat, houdt
in het kader van de Regeling Bijzondere Financiering 1971. De laatste jaren
zijn geen indirecte deelnemingen in dit kader aangegaan. Daarentegen is het
aantal van deze indirecte deelnemingen over de jaren substantieel afgenomen,
en resteren er thans nog slechts enkelen. Daarnaast bestaat er nog een tweetal
deelnemingen die destijds om moverende redenen zijn aangegaan en worden gehouden
door een stichting, namelijk het Nederlands Omroepproduktie Bedrijf (NOB)
en de Koninklijke Schelde Groep (KSG).Voor het laatste deel van de vraag wordt verwezen naar het antwoord op
vraag 3. 41Kan de Minister aangeven in welke gevallen en op welke wijze de opportuniteit
van internationale verdragen een rol speelt bij de feitelijke verkoop?In het algemeen spelen internationale verdragen geen rol bij gehele of
gedeeltelijke verkoop van Staatsdeelnemingen. Uitzondering op deze regel is
de recente partiële vervreemding van het aandelenbelang van de Staat
in KLM.De internationale civiele luchtvaart is gereguleerd op grond van bilaterale
verdragen. Landen wisselen in deze verdragen de markttoegangsmogelijkheden
uit en alle bijkomende commerciële rechten die nodig zijn voor civiele
luchtvaart. Aangezien landen bij deze verdragen partij zijn, wensen deze landen
dat de rechten welke in deze verdragen worden uitgewisseld enkel betrekking
zullen hebben op de luchtvaartmaatschappijen van de betrokken verdragsstaten.
Vrijwel alle bilaterale verdragen bevatten de clausule dat een verdragsstaat
het recht heeft af te zien van de verstrekking van bepaalde overeengekomen
rechten indien zij van mening is dat niet of onvoldoende sprake is van een
«substantial ownership and effective control» van de luchtvaartmaatschappij
door de andere verdragsstaat. In de meeste Europese landen komt nog steeds
de zeggenschapsverplichting tot uiting doordat de overheid geheel of in meerderheid
deelneemt in het aandelenkapitaal van «haar» luchtvaart-maatschappij.In alle bilaterale relaties is KLM de Nederlandse aangewezen luchtvaartmaatschappij
en wordt door het aandelenbelang van de Nederlandse Staat in KLM voldaan aan
het vereiste van «substantial ownership and effective control».
Eind 1996 zijn de Staat en KLM overeengekomen dat KLM een deel van het aandelenbelang
van de Staat in KLM zal terugkopen. Door deze overeenkomst, welke in 1997
tot uitvoering komt, wordt het Staatsbelang in KLM teruggebracht
van 38,2% tot 25% (met optie tot 50,1%). Luchtvaartpolitiek is verdere beperking
van dit aandelenbelang van de Staat in KLM thans ongewenst teneinde te vermijden
dat de ownership-clausule wordt aangetast. 42Wat is de stand van zaken bij de verkoop van de aandelen Roccade?
Waardoor is de vertraging veroorzaakt en welke oplossing is gevonden voor
de gerezen problemen? Met welke door de Kamer geformuleerde criteria wordt
bij de verkoop rekening gehouden?Worden de opbrengsten van de verkoop ook gestort in het FES?Het verkoopproces van Roccade is vertraagd doordat het bereiken van overeenstemming
met de onderneming over de te volgen procedure meer tijd in beslag nam dan
voorzien. Thans bestaat overeenstemming met Roccade over de hoofdlijnen van
een plan van aanpak voor de privatisering. Op basis van deze overeenstemming
is het feitelijke verkoopproces van Roccade medio maart 1997 van start gegaan
met een eerste ronde. In deze eerste ronde kunnen geïnteresseerde partijen
hun belangstelling voor de overname van Roccade schriftelijk kenbaar maken.
Het is de bedoeling om, na enkele selectieronden, vervolgens rond de zomer
de laatste fase van de verkoop te bereiken. Inmiddels is de eerste selectie-ronde
afgerond. De thans resterende drie gegadigden zijn IBM Nederland, Getronics
en Debis Systemhaus.De selectie van de voorkeurspartij geschiedt op basis van een kwalificatie
van de in te dienen business-plannen en een vergelijking van de uit te brengen
biedingen. Het overeengekomen plan van aanpak houdt daarbij rekening met de
criteria die in het overleg met de Tweede Kamer op 24 april 1996 zijn genoemd:– de verkoop dient volgens een fair en transparant proces tot stand
te komen;– een goede prijs voor de aandelen waarbij als kanttekening geldt
dat de prijs geen allesbepalend element is in het verkoopproces;– de continuïteit van de onderneming moet zijn gewaarborgd;– de overige gerechtvaardigde belangen van de onderneming moeten
serieus in de afweging worden betrokken.De aanwending van de uiteindelijke verkoopopbrengst van Roccade zal geschieden
conform de keuzemogelijkheden van de FES-wet. Zodra deze opbrengst bekend
is zal de regering een beslissing nemen over de precieze invulling daarvan. 43Deze vraag is beantwoord tezamen met vraag 14. 44Bij welk departement heeft het initiatief gelegen bij de recente
afstoting van aandelen KLM: Met ministerie van Verkeer en Waterstaat of van
Financiën?Het initiatief tot vermindering van het Staatsbelang in KLM – waarop
in het antwoord op vraag 41 wordt ingegaan – is genomen door KLM. De
Ministeries van Verkeer en Waterstaat en van Financiën hebben gezamenlijk
aan dit initiatief meegewerkt. 45Welke mogelijkheden ziet het Kabinet om het belang in Nozema af te
stoten?Conform de motie van het kamerlid Van Zuijlen c.s., voorgesteld in het
debat in de Tweede Kamer over liberalisering van de mediawetgeving op 18 maart dit jaar (Tweede Kamer, vergaderjaar 1996–1997, 24 808,
nr. 30), zal het Kabinet zo spoedig mogelijk haar voorstellen hierover aan
de Tweede Kamer presenteren. 46Is de Staat van plan het restant van haar aandelen KPN dit jaar te
verkopen?Op dit moment bestaan geen plannen tot verdere vermindering van het aandelenbezit
van de Staat in KPN. De Staat bezit thans circa 45% van het geplaatst aandelenkapitaal.
Voor de goede orde wordt daarbij nog opgemerkt dat de Staat in een tussen
de Staat en KPN in 1994 ten tijde van de beursgang gesloten overeenkomst het
voornemen heeft verwoord om tot 2004 zijn belang niet terug te brengen naar
minder dan één derde van het stemgerechtigde aandelenkapitaal.XNoot1Samenstelling: Leden: Schutte (GPV), Van Rey (VVD), Terpstra (CDA), Smits
(CDA), Reitsma (CDA), Vliegenthart (PvdA), Ybema (D66), voorzitter, Schimmel
(D66), Van Gijzel (PvdA), Witteveen-Hevinga (PvdA), Hillen (CDA), Hoogervorst
(VVD), ondervoorzitter, Van Wingerden (AOV), Rabbae (Groen Links), Voûte-Droste
(VVD), Adelmund (PvdA), Giskes (D66), H.G.J. Kamp (VVD), Zonneveld (CD), Van
Dijke (RPF), Van der Ploeg (PvdA), B.M. de Vries (VVD), Van Zuijlen (PvdA),
Van Walsem (D66) en Ten Hoopen (CDA).Plv. leden: Van der Vlies (SGP), Van Hoof (VVD), Visser-van Doorn (CDA),
Van der Linden (CDA), Wolters (CDA), Noorman-den Uyl (PvdA), Bakker (D66),
Jeekel (D66), Van Zijl (PvdA), Liemburg (PvdA), De Jong (CDA), Rijpstra (VVD),
Verkerk (AOV), Rosenmöller (GroenLinks), Hofstra (VVD), Crone (PvdA),
Assen (CDA), M.M.H. Kamp (VVD), Marijnissen (SP), Leerkes (U55+), Verspaget
(PvdA), Hessing (VVD), Van Nieuwenhoven (PvdA), Van Boxtel (D66) en De Haan
(CDA).XNoot1Hierbij valt met name te denken aan benoeming en ontslag van bestuurders
en eventuele commissarissen, statutenwijziging, uitgifte van aandelen, kapitaalvermindering,
vaststelling en goedkeuring van de jaarrekening en bestemming van de winst.
Overigens kunnen deze bevoegdheden statutair aan beperkingen worden verbonden. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25178-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl