Verantwoording en toezicht bij rechtspersonen met een wettelijke taak; Verslag algemeen overleg van 30-8-2000 inzake verantwoording en toezicht bij rechtspersonen met een wettelijke taak
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-14 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26982, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

25-09-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

26982 nr. 5

20-09-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesAntwoord van de regeringNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26982Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 46 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 982Verantwoording en toezicht bij rechtspersonen met een wettelijke taaknr. 5VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 20 september 2000De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties1, de commissie voor de Rijksuitgaven2 en de vaste commissie voor Financiën3
hebben op 30 augustus 2000 overleg gevoerd met minister De Vries van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties en minister Zalm van Financiën over de brief, het rapport en de lijst van vragen en antwoorden inzake
verantwoording en toezicht bij rechtspersonen met een wettelijke taak
(26 982, nrs. 1 t/m 4).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissiesMevrouw Belinfante (PvdA) merkte op dat al
sinds 1994 wordt gewerkt aan de kaderwet ZBO's, waarmee moet kunnen worden
gecontroleerd of 221 mld. aan publieke middelen rechtmatig, ordelijk
en controleerbaar zijn uitgegeven. Uit het rapport blijkt dat op dit moment
voor 62% van de 221 mld. verantwoording op rechtmatigheid wordt afgelegd en
dat maar enkele instellingen zich verantwoorden op ordelijkheid en controleerbaarheid
van het beheer van deze publieke middelen. Volgens de ARK (Algemene Rekenkamer)
zal het nog tot 2005 duren voordat zij alle onderzoeken heeft afgerond op
basis waarvan tot een goed toezicht en verantwoording kan worden gekomen.
Hoe verhoudt zich dat qua tijd met het wetgevingstraject?Ook de PvdA-fractie heeft behoefte aan een duidelijker toezichtvisie op
het uitgeven van deze publieke gelden door de RWT's (rechtspersonen met een
wettelijke taak) en dan vooral in relatie tot ministeriële verantwoordelijkheid.
Omdat de eerste VBTB-cyclus (van beleidsbegroting tot beleidsverantwoording)
over een aantal jaren zal zijn afgerond, gaf zij er de voorkeur aan om beide
ontwikkelingen samen te laten oplopen om tot één geheel komen,
opdat totale verantwoording en toezicht ontstaat op het uitgeven van alle
publiek geld, niet alleen door ZBO's en RWT's, maar ook door private instellingen
die met publiek geld overheidstaken uitvoeren.Ook mevrouw Belinfante zag een spanning tussen de zelfstandigheid van
de RWT's en de ministeriële verantwoordelijkheid. Belangrijker dan de
zelfstandigheid vond zij echter de vraag waar de grens ligt tussen die zelfstandigheid
en de ministeriële verantwoordelijkheid. De ARK stuurt aan op dezelfde
eisen voor toezicht op de publieke middelen als voor rijksgeld zelf. Het kabinet
stelt differentiatie voor naar gelang de aard en de functie van de wettelijke
taak. De PvdA-fractie is het met het kabinet eens dat het toezicht toegesneden
moet worden op de verantwoording van de minister en dat in relatie tot de
te ontwikkelen toezichtvisie, maar anderzijds blijft zij van oordeel met de
ARK dat in de wet de minimumeisen van dat toezicht voor alle RWT's moeten
worden vastgelegd.Zij vroeg vervolgens wanneer de ontwerpkaderwet ZBO's aan de Kamer zal
worden voorgelegd. Hoe wordt daarin geregeld dat niet alle rechtspersonen
met een wettelijke taak een ZBO zijn? Zij wees er overigens op dat de PvdA-fractie
het wel noodzakelijk vindt dat er toezicht wordt uitgeoefend op alle rechtspersonen
met een wettelijke taak. Hoe denkt het kabinet overigens de toezichtrelatie
te realiseren van die RWT's die geen ZBO zijn?De ARK formuleert enkele minimumaanbevelingen over de financiële
verantwoording, verantwoording over de taakuitvoering en de samenhang in de
verantwoording. Blijkens de schriftelijke beantwoording neemt het kabinet
die niet over en houdt de minister nog enkele slagen om de arm. De PvdA-fractie
ziet de financiële en beleidsmatige verantwoording als één
geheel gezien de VBTB-operatie.Volgens mevrouw Belinfante waren er twee bewegingen in het toezicht. De
ene naar een zelfstandig toezicht, zoals het college van toezicht op zorgverzekeraars,
het andere naar toezicht dat weer teruggehaald wordt naar het departement,
zoals het College van toezicht op de sociale verzekeringen als althans het
bericht in de NRC van 10 augustus jl. juist is. Zo ja, is het niet verstandiger
om een eenduidige weg te kiezen?De heer Te Veldhuis (VVD) merkte op dat het
bij ZBO's en RWT's gaat om heel veel publiek geld, nl. zo'n 221 mld. in 1997,
terwijl in datzelfde jaar het totaal van alle begrotingen zo'n 229 mld. bedroeg.
Hij vond het dan ook zorgelijk dat de ARK constateert dat de ministers zich
geen oordeel kunnen vormen over de rechtmatigheid van 87 mld. (maar liefst
39%) aan publiek geld bij premie- en tariefgefinancierde RWT's. Ook over de
ordelijkheid en controleerbaarheid van het financiële beheer verantwoorden
slechts enkele met rijksbijdragen gefinancierde instellingen zich, zij het
niet altijd duidelijk. Geen van de departementen heeft overigens inzicht in
de ordelijkheid en controleerbaarheid van het financiële beheer van de
instellingen. Alleen in de sector sociale zekerheid en in de pensioen- en
uitkeringsraad is volgens de ARK voor de rechtmatigheid sprake van een gesloten
toezichtketen. In het komende meerjarige onderzoeksprogramma wil men tot verbetering
komen met als achtergrond en inzet dat het financiële beheer van publiek
geld bij de RWT's en de ZBO's aan dezelfde eisen moet voldoen als dat van
rijksgeld, dat wil zeggen dat het rechtmatig moet zijn, ordelijk en controleerbaar
en dat de instellingen zich daarover moeten verantwoorden. Terecht meent de
ARK dat ministers zich over de uitvoering van taken door ZBO's en RWT's tegenover
de Staten-Generaal moeten verantwoorden waar het gaat over de inning en besteding
van publiek geld en dat de ministers zich ook zelfstandig een
oordeel moeten vormen over de rechtmatigheid van het beheer.Met de aanbevelingen van de ARK was de VVD-fractie zeer gelukkig. Zo moeten
ZBO's en RWT's zich over de gehele bedrijfsvoering verantwoorden, onder andere
via verslaglegging, moeten er samenhangende en evenwichtige verantwoordingen
komen over prestaties, bedrijfsvoering en financiën en moet er een rijksbrede
toezichtvisie komen op RWT's, bijvoorbeeld vast te leggen in de Kaderwet ZBO's,
waarbij per sector wordt ingevuld hoe diepgaand het inzicht in ordelijkheid,
controleerbaarheid en doelmatigheid voor de minister concreet moet zijn. Dat
hangt nauw samen met de ministeriële verantwoordelijkheid.Naast de technisch-financiële aspecten gaat het ook over fundamenteel
staatsrechtelijke aspecten. De ARK gaat ervan uit dat de ZBO's en RWT's blijven
bestaan en de aanbevelingen zijn met name daarop gericht. De VVD-fractie behoudt
zich echter het recht voor om bij de behandeling van de Kaderwet op de noodzaak
van het voortbestaan van al die RWT's en ZBO's terug te komen. Het gaat niet
alleen om veel geld, maar ook om 4000 organisaties die verder afstaan van
de rechtstreekse verantwoordelijkheid van de minister Blijkens de analyse
van de ARK heeft een aantal ZBO's en RWT's meer dan alleen een uitvoerende
taak. Sommige ZBO's hebben discretionaire bevoegdheid en kunnen tot op zekere
hoogte ook een eigen beleid voeren. Past dat wel in het begrip gecontroleerde
machtsuitoefening en in het kader van de representatieve democratie? Bewindslieden
hebben soms geen specifieke verantwoordelijkheid meer voor de taak maar desalniettemin
worden zij door het parlement regelmatig aangesproken op wat daar gebeurt.
De ministeriële verantwoordelijkheid wordt gesuggereerd er te zijn zonder
dat die echt bestaat. Dat leidt tot staatsrechtelijke discrepanties en misschien
tot een diffuse invulling van het begrip ministeriële verantwoordelijkheid.
De heer Te Veldhuis achtte dat in strijd met het ongeschreven staatsrechtelijk
beginsel van de vijf P's: publiek geld moet publiek worden besteed en geïnd,
onder publieke controle, door publieke organen en onder publieke verantwoording
door publieke functionarissen. Dat vindt op dit moment niet in alle gevallen
plaats, sterker nog: in sommige ZBO's zijn rechtstreeks belangengroeperingen
vertegenwoordigd, zoals in de Ziekenfondsraad, waar de betrokken sectoren
relatief weinig geld bijdragen maar veel zeggenschap hebben over veel publiek
geld. Dat doet afbreuk aan een transparante overheid.Uit het rapport van de ARK blijkt dat er maar liefst 3873 rechtspersonen
met een wettelijke taak zijn. De heer Te Veldhuis hoopte dat voor al die RWT's
in de kaderwet ZBO's een goede oplossing wordt gevonden.Er zal moeten worden bezien wat nog echt als een publieke taak moet worden
beschouwd en wat aan de samenleving kan worden overgelaten. De VVD-fractie
was de mening toegedaan dat als het maar enigszins kan tot privatisering of
decentralisatie van taken moet worden overgegaan. Kan dat niet, dan geeft
zij de voorkeur aan het uitvoeren van de meeste taken onder de «normale»
departementale kernstructuur. Tegen agentschappen heeft zij geen bezwaar omdat
daarvoor de directe ministeriële verantwoordelijkheid voor 100% overeind
blijft. Het gaat dan meer om mandatering dan om delegatie. Een transparante
overheid zou kleine kerndepartementen moeten hebben die zich vooral zouden
moeten bezighouden met beleidsontwikkeling en het in grote lijnen sturen van
de uitvoering. Alleen in uitzonderingsgevallen zijn voor haar ZBO's en RWT's
acceptabel, bijvoorbeeld als sommige zaken het best buiten de directe greep
van de politiek kunnen blijven, zoals de Kiesraad of als de aard van de activiteiten
of beslissingen om onafhankelijke deskundigheid vraagt, zoals in het geval
van het CBS. Dan zal er wel sprake moeten zijn van een adequate ministeriële
controle en aanwijzingsbevoegdheden, introductie van noodbevoegdheden voor
bewindspersonen als er nalatigheden bij RWT's of ZBO's zouden optreden, bij
voorkeur een publiekrechtelijke rechtsvorm met ambtelijke arbeidsvoorwaarden,
instelling na parlementaire behandeling, mogelijkheden voor parlementaire
controle via bewindspersonen, verplichte publicatie van jaarverslag, accountantscontrole
en jaarlijkse evaluatie, in beginsel alle onder de Wet openbaarheid bestuur,
kwaliteitshandvesten, invoering van gebruikersraden en raden van toezicht.
Wat dat betreft, biedt de nieuwe kaderwet volgens de heer Te Veldhuis een
goede gelegenheid om ook het bestaansrecht van alle bestaande ZBO's en RWT's
na te gaan en te bezien of ze nog wel nodig zijn of ze eventueel kunnen worden
samengevoegd.Ook de heer Balkenende (CDA) vond het zeer
terecht dat er de laatste tijd meer eisen worden gesteld aan een zorgvuldige
besteding van publieke middelen. Daarbij is ook de legitimatie van het overheidsoptreden
in het geding. Het VBTB-proces wordt door de CDA-fractie volledig ondersteund
en het is dan ook terecht dat als het gaat om de kwaliteit van het financieel
beheer van publieke middelen ook wordt gekeken naar de RWT's. Zowel de ARK
als het kabinet wijzen op het belang van rechtmatigheid bij inning en besteding
van middelen, van een ordelijk en controleerbaar financieel beheer en van
het afleggen van verantwoording, maar er blijkt wel een verschil in opvatting
te zijn. De ARK gaat verder in het toezicht dan het kabinet voor ogen lijkt
te hebben. De ARK wenst een sluitende systematiek, ook voor RWT's die geen
ZBO zijn. Het kabinet wijst daarbij op een verantwoordelijkheidsverdeling
en vrijheid van instellingen, hetgeen uiteraard van invloed kan zijn op de
wijze waarop verantwoording wordt afgelegd. Uit de stukken komen twee begrippen
nadrukkelijk naar voren: rechtspersoon en wettelijke taken. De vraag is allereerst
of het accent bij verantwoording en toezicht wordt gelegd bij de rechtspersoon
of bij de wettelijke taak. Bij rechtspersonen gaat het meer om de interne
bedrijfsvoering, terwijl een wettelijke taak toch meer betrekking heeft op
de vraag hoe met de toegekende verantwoordelijkheden en bevoegdheden wordt
omgesprongen. Het gaat naar de mening van de CDA-fractie dan ook om meer dan
alleen een goede financiële verantwoording. Zij kan weliswaar een heel
eind meegaan met de eisen die de ARK wil stellen op het punt van rechtmatigheid,
controleerbaarheid en verantwoording, maar wil toch eerst antwoord op enkele
prealabele vragen alvorens in te gaan op het juridische en financieel-technische
systeem van verantwoording en toezicht.De ARK kiest als uitgangspunt dat aan het financieel beheer van publiek
geld door RWT's dezelfde eisen kunnen worden gesteld als aan dat van rijksgeld.
Dat moge terecht zijn, maar de vraag is dan toch waarom in sommige gevallen
is gekozen voor zelfstandige bestuursorganen. Dat was toch om meer ruimte
te scheppen voor eigen beleidsvrijheid, sneller handelen, gerichter inzet
van kennis enz.? De doelen van een ZBO moeten uiteraard helder zijn en uiteraard
moet er ook verantwoording over de besteding van de middelen worden afgelegd,
maar wat betreft het interne functioneren – dat is aan de orde bij de
controle van het beheer – geniet zo'n instelling toch een betrekkelijk
grote mate van vrijheid. Een ZBO is immers niet voor niets op afstand van
de overheid geplaatst. Als het controle-instrumentarium aanzienlijk wordt
uitgebreid, dan heeft dat gevolgen voor de ministeriële verantwoordelijkheid.
Als eveneens meer gebruik zou moeten worden gemaakt van interventiemogelijkheden
van de minister, dan kan er een situatie ontstaan waarin het zelfstandige
karakter van een ZBO in het gedrang kan komen. Wat is de zin van een zelfstandiger
status als de minister ruime bevoegdheden lijkt te krijgen voor interventie
en misschien zelfs bureaucratische sturing? Waarom de ZBO's dan maar niet
onderdeel van de rijksdienst laten zijn?De RWT's kunnen naast wettelijke taken ook andere taken vervullen. Dat
zij adequaat verantwoording moeten afleggen over de uitvoering is evident:
doelen moeten helder zijn en, indien daarover afspraken zijn gemaakt, dienen
prestaties helder te worden aangegeven. De ARK wil nu de eis stellen
van verantwoording over de hele bedrijfsvoering en suggereert ook om een rijksbrede
toezichtvisie te ontwikkelen. De heer Balkenende is het ermee eens dat publieke
middelen niet mogen worden aangewend voor financiering van private activiteiten,
maar het zou zijns inziens niet goed zijn als het toezicht verdergaat dan
wat de wettelijke taak omvat. In dat geval worden de soevereiniteit in eigen
kring en de subsidiariteit wellicht toch wel geweld aangedaan.Het kabinet is van mening dat RWT's in eerste instantie zelf verantwoordelijk
zijn voor hun taakuitoefening en ook voor de doeltreffende, doelmatige en
rechtmatige inning en besteding van publieke middelen. Volgens het kabinet
dienen de RWT's daarover transparant en inzichtelijk verantwoording af te
leggen aan de maatschappij en ook aan de verantwoordelijk minister voorzover
deze taakuitoefening tot de verantwoordelijkheid van die minister behoort.
Terecht stelt de minister van Financiën dat toezicht in samenhang dient
te worden gezien met bevoegdheden en verantwoordelijkheidsverdeling. Het zou
naar de mening van de CDA-fractie niet goed zijn als een op zichzelf wenselijke
betere financiële verantwoording en een beter beheer zouden uitmonden
in oprukkend overheidsinterventionisme. Dat kan als de overheid zich al te
direct gaat bemoeien met zaken die de interne bedrijfsvoering omvatten. Gaat
het nu om controle op de wettelijke taak of op het functioneren van de rechtspersoon
als zodanig?De ARK stelt zich op het standpunt dat de werking van de kaderwet ZBO's
zou moeten worden uitgebreid tot alle op afstand staande organisaties die
een wettelijke taak uitvoeren. Materieel gezien zouden dan particuliere organisaties
die formeel geen ZBO zijn feitelijk wel tot een ZBO worden verklaard. De CDA-fractie
ziet hierin fundamentele bezwaren waar het gaat om gespreide verantwoordelijkheden.
Natuurlijk moeten er duidelijke eisen worden gesteld aan het omgaan met publieke
middelen, maar om dergelijke organisaties dan maar automatisch onder de kaderwet
ZBO's te laten vallen is wat merkwaardig gelet op de zelfstandige juridische
status. Hoe ziet het kabinet nu de positie van RWT's die geen ZBO zijn?Juist om een heldere verantwoordelijkheidsverdeling te krijgen tussen
overheid, markt, maatschappelijke ondernemingen en organisaties en burgers
is het wenselijk het aantal ZBO's in de hand te houden en mogelijk terug te
dringen. Daarbij moet iedere keer opnieuw de vraag worden gesteld welke taken
en verantwoordelijkheden de overheid wel of niet heeft en of die taken niet
beter kunnen worden overgelaten aan de markt of het maatschappelijk veld.
Vraagstukken van toezicht zijn dan een afgeleide van die verantwoordelijkheidsverdeling.Besteding van en controle op publiek geld moeten transparant zijn, maar
de vraag is wel hoever die verantwoording moet gaan. In een instellingsbesluit
van een ZBO behoren ook de prestaties te worden aangegeven. De verantwoording
in het geval van RWT's die geen ZBO zijn leek de heer Balkenende afhankelijk
van de bevoegdheden van de minister en de afspraken die zijn vastgelegd. De
vraag is dan wel in hoeverre die verantwoording ook het interne beheer betreft.
De VBTB-operatie heeft tot doel om duidelijk te maken waaraan het publiek
geld wordt besteed, wat de verlangde prestaties zijn en of die kunnen worden
gemeten. Dat geldt onverkort ook voor de zogenaamde RWT's op afstand. Als
de overheid zich ook bezig moet gaan houden met de interne bedrijfsvoering
van al die afzonderlijke instellingen, dan ging hem dat toch wat te ver. Hij
zou dat, zoals gezegd, willen koppelen aan de bevoegdheden- en verant- woordelijkheidsverdeling.Het vraagstuk van toezicht kan met andere woorden niet los worden gezien
van de verantwoordelijkheidsverdeling, de bevoegdheden van de overheid en
de ruimte voor en zeker ook de grenzen aan overheidsinterventies. In die zin
vond de heer Balkenende het terecht dat het kabinet enkele relativeringen
in het debat over het toezicht brengt. Als helderheid bestaat over die bevoegdheids-
en verantwoordelijkheidsverdeling, dan dienen uiteraard verantwoording
en toezicht beter te worden geregeld dan nu het geval is. De CDA-fractie is
het met de ARK eens dat de minister zich over de uitvoering van wettelijke
taken door een organisatie moet verantwoorden aan het parlement, zij het onder
de aantekening dat dit wel afhankelijk is van de beperkingen die de verantwoordelijkheidsverdeling
oplegt. Verantwoording dient primair betrekking te hebben op rechtmatigheid,
realisatie van gestelde doelen en prestatiemeting. De minister moet daarover
dan uiteraard wel de nodige informatie krijgen. Kernwoorden zijn volgens de
heer Balkenende transparantie en integriteit. Ook hij zag met belangstelling
uit naar de ontwerpkaderwet ZBO's en hoopte dat die snel aan de Kamer wordt
voorgelegd.Het deed de heer Van Walsem (D66) deugd dat
de vraag naar transparantie alom sterker wordt, maar hij betreurde het dat
het daar niet erg mee opschoot. De discussie over de ZBO's, de kaderwet, de
verschillen van inzicht op dat punt tussen de ARK en het kabinet sleept zich
al jaren voort. Het ARK-rapport laat zien dat er drie probleemgebieden zijn.
Wat betreft de rechtmatigheid, kunnen de desbetreffende ministers over zo'n
39% van de uitgaven gewoon geen oordeel geven. Wat betreft het financieel
beheer is het inderdaad de vraag in hoeverre de desbetreffende ministers daarvoor
verantwoordelijk zijn, maar als dat beheer niet op orde is, is het ook moeilijk
om te controleren hoe de desbetreffende wettelijke taken worden uitgevoerd.
In dat financieel beheer blijkt in feite nauwelijks enig inzicht te bestaan.
Er is ook nog geen gemeenschappelijke visie gekomen op de zogenaamde toezichtketen.
De kaderwet ZBO's laat nog steeds op zich wachten. De ARK bepleit om in die
wet ook eisen ten aanzien van financiële verantwoording op te nemen,
niet alleen waar het gaat om ZBO's, maar ook om RWT's en de D66-fractie sloot
zich daar graag bij aan.De Miljoenennota 2000 rept over de verdere operationalisering van het
government governanceconcept. Is dat inmiddels gebeurd?Wat betreft de aansluiting bij de VBTB-operatie stelt het kabinet dat
dit tot de mogelijkheden behoort. Waarom wordt daar niet gewoon op aangesloten?Er bestaat een verschil van mening tussen de ARK en het kabinet over de
ruimere definitie van art. 59, lid 1 onder d Comptabiliteitswet. Het betreft
dan de vraag wat nu wel of geen heffingen zijn. Vooralsnog deelde de heer
Van Walsem de opvattingen van de ARK terzake.Hij kon zich voor het grootste deel vinden in het model dat de heer Te
Veldhuis schetste. Inderdaad behoren vooraf die prealabele vragen te worden
gesteld en beantwoord.De heer Van den Berg (SGP) memoreerde dat
de Kamer al jaren aandacht vraagt voor de doorzichtigheid en helderheid van
de totale overheidsorganisatie. De discussie over de ZBO's sleept inderdaad
al jaren en het ontwerp van de kaderwet is er nog steeds niet. Het rapport
van de ARK maakt nog eens duidelijk dat het niet alleen gaat om de ZBO's,
maar ook om RWT's. Ook hem lijkt het daarom van belang om eerst eens een goede
categorisering te maken. In het verleden is ten aanzien van de ZBO's wel eens
de term «wildgroei» gebruikt en kijkend naar de cijfers is die
wildgroei nog steeds niet ten einde.Van de uitsplitsing in het rapport van de ARK tussen privaatrechtelijke
en publiekrechtelijke taken was hij nogal geschrokken. De Kamer heeft al meermalen
uitgesproken dat publieke taken in beginsel behoren te worden uitgevoerd door
publiekrechtelijke rechtspersonen, terwijl de meerderheid toch blijkt te bestaan
uit privaatrechtelijke rechtspersonen als het onderwijs even buiten beschouwing
wordt gelaten. Dat gaat om 3200 van de 3880 organen en dat vertroebelt het
beeld nogal.Hij was het er overigens mee eens dat vooraf een aantal prealabele vragen
moet worden beantwoord. Gaat het om een publieke taak die ook in
publiek kader moet worden uitgevoerd? Zo neen, dan moet er bij voorkeur worden
geprivatiseerd. Als de overheid die taak moet uitvoeren, moet dat dan op centraal
of op decentraal niveau gebeuren? Wat dit betreft heeft de Kamer ook meermalen
de voorkeur voor decentraal uitgesproken. Als het dan op centraal niveau moet,
moet dat dan binnen departementaal kader of moet dat een andere figuur worden?
Daarbij moet zijns inziens uiterste terughoudendheid worden betracht bij het
verzelfstan- digen van taken als daar geen echte noodzaak voor is.Als het gaat om publieke taken en publieke middelen dan moeten die ook
publiek worden gecontroleerd. De vraag is in welk kader dat moet gebeuren.
Uit een oogpunt van doorzichtigheid en helderheid van de overheidsorganisatie
en een politieke verantwoording in de richting van de Kamer, stelde het de
heer Van den Berg toch enigszins teleur dat het kabinet van mening is dat
daarvoor geen algemeen toezichtkader kan worden ontwikkeld omdat de organisaties
zo verschillend zijn. Dat geldt toch ook voor de andere overheden. Ook daar
gaat het om tal van zeer verschillende taken maar toch zijn er heldere en
transparante toezichtkaders. Dat moet dan toch ook op centraal niveau mogelijk
zijn? Voorkomen moet worden dat elk departement een eigen toezichtfilosofie
en -instrumentarium krijgt. Er moet één algemene toezichtfilosofie
zijn voor taken die niet rechtstreeks door de overheid in eigen beheer worden
uitgevoerd, mede gelet op een transparante invulling van de ministeriële
verantwoordelijkheid. De ministers blijven toch in ieder geval verantwoordelijk
voor het feit dat er een verantwoord toezicht moet zijn? De stelling van de
ARK vond hij op dit moment te ver gaan. Die zou zijns inziens pas aan de orde
kunnen komen als al die prealabele vragen zijn beantwoord en er zo mogelijk
ook een sanering in het aantal ZBO's en RWT's heeft plaatsgevonden.Ten slotte sloot hij zich aan bij de vraag waarom het ontwerp van de kaderwet
ZBO's nog steeds niet aan de Kamer is voorgelegd.Antwoord van de regeringDe minister van Financiën erkende dat
er sprake is van een grote verscheidenheid aan ZBO's en RWT's, zij het dat
de heer Van den Berg de cijfers terecht al enigszins relativeerde toen hij
zei dat er van de 3800 RWT's er zo'n 3200 onderwijsinstellingen zijn. Een
andere groep, zij het beduidend kleiner, zijn de ziektekostenverzekeraars.
Zo zijn er nog wel meer groepen die alom bekend zijn, maar niet zozeer als
RWT worden gezien.Eenzelfde relativering leek hem op zijn plaats waar het gaat om de rechtmatigheidoordelen
en de percentages daarvan. Terecht is gezegd dat er voor zo'n 39% geen accountantsverklaring
over de rechtmatigheid bestaat. Als je dat goed bekijkt, zie je dat er zo'n
25 mld. als publiekverklaarde energiebedrijven en zo'n 51 mld. van de zorgsector
bij zitten. Overigens doet niet het totaal van deze sectoren het zonder accountantsverklaring.
In veel gevallen is er wel een uitspraak over een getrouw beeld, maar geen
expliciete uitspraak over de rechtmatigheid. De bewindsman was het met de
Kamerleden eens dat het bij publieke taken hoort te gaan om transparantie,
rechtmatigheid en controleerbaarheid, dus ook bij publieke taken die niet
rechtstreeks door het rijk over andere overheden worden uitgevoerd maar door
derden.De minister wees er vervolgens op dat veel zaken die aanvankelijk geheel
in het private domein lagen, zoals in het onderwijs of de zorg, geleidelijk
aan financieel gezien in het publieke domein zijn gebracht zonder dat dit
dan nooit tot nationalisatie heeft geleid. Echter, nu het gaat om publieke
taken, gefinancierd met publiek geld, moet die publieke verantwoording wel
goed worden geregeld. Maar de vorm zal ongetwijfeld verschillen van beleidsterrein
tot beleidsterrein, zoals de ARK feitelijk ook wel erkent. Niettemin is er
in de kaderwet ZBO's geprobeerd voor de ZBO's één algemeen
stramien te maken, waarin de hoofdregels dus wettelijk zijn vastgelegd. De
tijd die het kabinet extra heeft genomen om met het ontwerp te komen, is natuurlijk
wel benut om ook het rapport van de ARK en de kritiek ten aanzien van de RWT's
nog daarin mee te nemen. Zo moet er financiële verantwoording plaatsvinden
over inning, beheer en besteding van publieke middelen, moet er een verklaring
komen van getrouwheid en rechtmatigheid van een accountant, moet er aandacht
zijn voor de deugdelijkheid en controleerbaarheid van het beheer van publiek
geld, moet er verantwoording plaatsvinden over de taakuitvoering bij de activiteiten
die de RWT's daartoe verrichten en de prestaties die worden geleverd en moet
er aandacht zijn voor doelmatigheid en doeltreffendheid. Lastiger zit het
met de VBTB. Uiteraard zal die ook voor ZBO's moeten gelden, maar omdat men
er op rijksniveau nog zo mee bezig is, is het moeilijk om al in de kaderwet
te regelen wat op rijksniveau in feite nog niet op orde is. Overigens moeten
die rechtmatigheid en getrouwheid op orde zijn voordat er aan VBTB bij ZBO's
kan worden gedacht.Er zijn inderdaad RWT's die geen ZBO zijn. Dat zijn instellingen met een
wettelijke taak maar zonder bestuurlijke bevoegdheden, zoals de scholen en
de rijksmusea. Echter de verantwoording en het toezicht in het geval van scholen
worden geregeld in de onderwijsbekostigingswetten en in het geval van verzelfstandigde
rijksmusea in subsidiebeschikkingen volgens de normen van de AWB. Omgekeerd
zijn er slechts enkele ZBO's die geen RWT zijn, bijvoorbeeld de Kiesraad.
Dat is geen rechtspersoon maar wel een zelfstandig bestuursorgaan. Voor het
overige is er inderdaad een overlap tussen de twee begrippen: de meeste zelfstandige
organen zijn ook rechtspersoon en hebben ook een wettelijke taak.De minister erkende vervolgens dat de ZBO's en de RWT's inderdaad eens
goed op orde moeten worden gebracht. De kaderwet zal zijns inziens een goed
handvat kunnen bieden om de ministeriële verantwoordelijkheid uiteindelijk
goed waar te kunnen maken, ook op financieel terrein.Hij was het ermee eens dat een agentschap voor een 100% beleving van die
ministeriële verantwoordelijkheid de ideale constructie is. Er zijn onderdelen
waarbij bewust niet daarvoor is gekozen, zoals in het geval van de NMA en
het toezicht op de financiële sector. Als in goed overleg met de Kamer
is gekozen voor inperking van de ministeriële bevoegdheden, dan kan zo'n
minister natuurlijk niet voor die ingeperkte bevoegdheden verantwoording afleggen.Hij kon zich vinden in de door de heer Balkenende geschetste differentiatie,
al behoefde die volgens hem zich nog het minst voor te doen als het gaat om
publiek geld en de verantwoording daarover en controle daarop, want aan uitvoeringsinstellingen
kunnen uiteraard eisen op dat punt worden opgelegd.Volgens de minister waren er de afgelopen jaren niet zoveel nieuwe ZBO's
bij gekomen; vaak zijn ze historisch gegroeid. Bij veel van de RWT's gaat
het om private instellingen die ten dele ook een overheidstaak uitvoeren.De door de heer Van Walsem aangehaalde operationalisering betreft een
handleiding over government governance. Als de Kamer daar interesse in heeft,
was de bewindsman graag bereid die over te leggen. Deze handleiding was volgens
hem een goed handvat voor een meer transparante en verantwoorde beleidsvorming.Eén algemene toezichtfilosofie was volgens de bewindsman niet zo
gemakkelijk te ontwikkelen, maar wel is, wordt en moet blijven worden geprobeerd
om systematischer te bezien en te ordenen welk type toezicht in welke situaties
wenselijk is. Qua financieel toezicht is er al een kleine röntgenfoto
gemaakt van het toezicht in die sector en ook is er een grote röntgenfoto
gemaakt, inclusief het toezicht op de sociale verzekeringen, maar er zijn
veel meer vormen van toezicht, zoals de onderwijsinspectie. Een commissie
onder leiding van de heer Borghouts met een vrij breed mandaat maakt thans
een catalogus van toezichtmodaliteiten en haar rapport zal hopelijk
over zo'n anderhalve maand verschijnen, waarna het uiteraard aan de Kamer
zal worden voorgelegd.De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties merkte op dat in het kabinet nu de laatste hand wordt gelegd aan
het ontwerp van de kaderwet ZBO's en dat die wel over zo'n twee weken aan
de Kamer kan worden voorgelegd. Inderdaad was toegezegd dat het voor de zomer
zou komen, maar dat is gewoonweg niet gelukt omdat het een zeer ingewikkelde
en zo diverse materie betreft. Wat moet er in de kaderwet worden opgenomen
opdat het voor alle ZBO's hetzelfde is en moet zijn en wat moet je aan de
lex specialis overlaten om differentiatie te houden? De complexiteit ervan
kan ook worden afgeleid uit de aanwijzingen voor de regelgeving op dit punt.
Die zitten juridisch gezien ongetwijfeld heel goed in elkaar, maar geen normaal
mens kan eruit komen. Het moet natuurlijk wel een wet zijn die een hanteerbaar
instrument zal bieden, dus ook goed leesbaar moeten zijn. Hij hechtte daar
zeer aan omdat ook hij de discussie hierover al zo'n vijftien jaar zeer intensief
volgt. Hij is ervan overtuigd dat dit zal lukken.Ook wordt er al jaren met definities geworsteld. Het begrip RWT is toch
nog een betrekkelijk nieuwe uitvinding maar blijkt in de opvatting van de
ARK toch ook weer niet alles te omvatten.Het wordt tijd dat er met de Kamer een grondige discussie over wordt gevoerd,
maar daar zullen grote vraagstukken bij opkomen. De heer Te Veldhuis is voor
kleine ministeries die zich niet teveel met de uitvoering moeten bemoeien.
Welnu, dat is ook een reden geweest om nogal wat taken in ZBO's onder te brengen.De ingrediënten die de ARK aandraagt om de transparantie van de besteding
van publieke middelen te vergroten moeten op zeer veel plaatsen en op veel
niveaus worden aangebracht en de bewindsman betwijfelde of dat wel mogelijk
is in één ZBO-wet. Wel is het zaak om samen met de Kamer te
bezien welke soortgelijke regimes elders kunnen worden geregeld. Gezien de
complexiteit en diversiteit leek het hem nogal ambitieus om te zeggen dat
dit alles in 2005 moet zijn afgerond. Het gaat niet alleen om het voorschrijven
van nieuwe gedragsregels, want die regels moeten dan wel in de praktijk worden
gehanteerd en dat vergt in sommige gevallen een nogal aanzienlijke cultuuromschakeling.Nadere gedachtewisselingMevrouw Belinfante (PvdA) was verheugd dat
de regering zo duidelijk heeft gezegd dat zij de regels van de ARK wilde overnemen
en dat het ontwerp van de kaderwet over enkele weken de Kamer zal bereiken.Zij vroeg nog antwoord op haar vraag hoe de regering de samenhang ziet
tussen het VBTB-proces en het traject dat de ARK heeft geschetst.Ten slotte verzocht zij de regering de handleiding inzake government governance
inderdaad naar de Kamer te sturen.De heer Te Veldhuis (VVD) merkte op dat alle
relativeringen het probleem op zich niet wegpoetsen. Het zijn weliswaar 3200
onderwijsinstellingen, maar ze staan wel op zo'n afstand dat kabinet noch
parlement daar direct grip op hebben. Datzelfde geldt voor die 89 mld. waarop
dan geen rechtmatigheidcontrole plaatsvindt.Een van de belangrijke conclusies van dit overleg vindt hij dat er een
ruime meerderheid blijkt om zijn model, het zogenaamde cascademodel te hanteren:
wat blijft een overheidstaak en wat kan worden geprivatiseerd enz. Aangezien
het ontwerp van de kaderwet binnen enkele weken mag worden verwacht, kan hij
niet meer verlangen om dit model daarin nog mee te nemen, maar hij verzoekt
de bewindslieden toch om hierover met de Kamer mee te gaan denken. Het zal
ongetwijfeld een zeer moeizame operatie zijn, maar die moet zijns inziens
politiekoverstijgend worden gedragen en ingegaan. Voor de VVD-fractie
blijven de vijf P's daarbij in ieder geval voorop staan. ZBO's en RWT's zijn
geen vanzelfsprekendheid, maar ook geen constructie die bij voorbaat moet
worden uitgesloten. Het zal van geval tot geval moeten worden bezien.De heer Balkenende (CDA) vindt het een goede
zaak dat er brede overeenstemming over bestaat dat eerst moet worden bezien
wat de specifieke verantwoordelijkheden voor de (centrale) overheid zijn en
wat dat betekent voor het op afstand zetten van de uitvoering. Een ZBO heeft
altijd een instellingsbesluit en een RWT, niet zijnde een ZBO, die een wettelijke
taak vervult, is ook bij wet of via een regeling tot stand gekomen en dat
is dan het aanknopingspunt voor het verzorgen van een goede verantwoording
en transparantie. Niet alles kan nu eenmaal op een grote hoop worden gegooid.De heer Van Walsem (D66) acht voor een goede
controle van de uitvoering van taken een inzicht in het financieel beheer
onontbeerlijk.De heer Van den Berg (SGP) zag in de beantwoording
een goede basis om gezamenlijk deze kwestie aan te pakken en was blij dat
de kaderwet binnen enkele weken de Kamer zal bereiken.Hij gaf toe dat tal van ZBO's en RWT's historisch waren gegroeid. De laatste
tijd is zowel kabinet als Kamer nogal kritisch waar het gaat om instelling
daarvan. Toch zou hij met het model van de heer Te Veldhuis in de hand nog
eens kritisch willen kijken naar wat er al aan ZBO's en RWT's is. Dan zal
ook moeten worden geconstateerd dat er nogal wat privaatrechtelijke rechtspersonen
bij zitten. Als die echt taken uitvoeren die als des overheids worden gezien,
dan zouden ze volgens de al verschillende malen door de Kamer uitgesproken
wens bij voorkeur door publiekrechtelijke instellingen moeten worden uitgevoerd.De minister van Financiën was het ermee
eens dat ook van bestaande ZBO's en RWT's moet worden bezien of ze nog wel
ordelijk en noodzakelijk zijn, maar in de praktijk blijkt dat vaak vanzelf
wel. Tot nu toe keurde hij de begroting van de STE goed, maar niet die van
de verzekeringskamer en laat staan van De Nederlandsche Bank. Dat nu echter
is wel de bedoeling krachtens de nieuwe kaderwet ZBO's. Waarom de ene begroting
wel door hem moest worden goedgekeurd en de andere niet is alleen maar historisch
verklaarbaar. Als vanzelf zullen al dat soort instellingen door die nieuwe
kaderwet kritisch worden bezien. In de wet zijn de voorwaarden opgenomen waaraan
moet worden voldaan. Daarvan kan natuurlijk wel worden afgeweken, maar de
regering zal dan wel met een heel goed verhaal bij de Kamer moeten komen.
Ook kan dan worden bekeken of sommige ZBO's in feite geen agentschap zouden
moeten worden, maar dan zouden ze allemaal nauwkeurig moeten worden bezien.
Het leek de minister effectiever om er eens een paar bij de kop te nemen en
hij nodigde de Kamer dan ook graag uit enkele voorbeelden te noemen van ZBO's
waarvan het bestaansrecht zou kunnen worden betwist.Overigens staat er weer een nieuwe ZBO aan te komen, zij het een tijdelijke,
namelijk die welke de uitkeringen vanuit de Tweede Wereldoorlog gaat regelen.
Die heeft een bijzonder lichte bevoegdheid van de minister, hetgeen eigenlijk
weer in strijd is met de standaardregel die in de kaderwet ZBO's is opgenomen.De VBTB-operatie zal inderdaad ook moeten worden toegepast bij ZBO's die
zich daartoe lenen. Inderdaad zal de eerste cyclus in 2004 zijn afgerond,
maar dat wil nog niet zeggen dat het proces daarmee is afgerond. Het is een
groeitraject.Hij was het voorts eens met de heer Van Walsem dat de infrastructuur,
het financieel beheer wel op orde moet zijn. De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties memoreerde dat in 1997 aan de Kamer is voorgelegd een compleet overzicht
van alles wat toen als ZBO werd beschouwd, inclusief rechtsvorm en reden van
oprichting, financiële regelingen en rechtspositie van het personeel.
Als er aan de noodzaak van sommige ZBO's wordt getwijfeld, zou het wel zinvol
zijn om dat overzicht nog eens ter hand te nemen en te bezien waarover die
vragen gaan.Als de kaderwet er eenmaal is, dan moeten alle ZBO's daaraan worden aangepast
en dan komen ze inderdaad vanzelf wel in beeld.De voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,De CloeDe voorzitter van de commissie voor de Rijksuitgaven,Van WalsemDe voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,Van GijzelDe griffier van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,De GierXNoot1Samenstelling: Leden: Schutte (RPF/GPV), Te Veldhuis (VVD), ondervoorzitter,
De Cloe (PvdA), voorzitter, Van den Berg (SGP), Van de Camp (CDA), Scheltema-de
Nie (D66), Van der Hoeven (CDA), Van Heemst (PvdA), Noorman-den Uyl (PvdA),
Oedayraj Singh Varma (GroenLinks), Dankers (CDA), Hoekema (D66), Rijpstra
(VVD), O. P. G. Vos (VVD), Rehwinkel (PvdA), Wagenaar (PvdA),
Luchtenveld (VVD), De Boer (PvdA), Duijkers (PvdA), Verburg (CDA), Rietkerk
(CDA), Halsema (GroenLinks), Kant (SP), Balemans (VVD), De Swart (VVD).Plv. leden: Rouvoet (RPF/GPV), Van Beek (VVD), Zijlstra (PvdA), Ravestein
(D66), Van Wijmen (CDA), Augusteijn-Esser (D66), Balkenende (CDA), Barth (PvdA),
Gortzak (PvdA), Rabbae (GroenLinks), Wijn (CDA), Dittrich (D66), Cherribi
(VVD), Van den Doel (VVD), Van Oven (PvdA), Apostolou (PvdA), Cornielje (VVD),
Kuijper (PvdA), Belinfante (PvdA), Mosterd (CDA), Eurlings (CDA), Van Gent
(GroenLinks), Poppe (SP), Essers (VVD), Nicolaï (VVD).XNoot2Samenstelling: Leden: Witteveen-Hevinga (PvdA), ondervoorzitter, Rosenmöller
(GroenLinks), Van Zijl (PvdA), Hillen (CDA), Van Heemst (PvdA), Hessing (VVD),
Giskes (D66), Marijnissen (SP), Crone (PvdA),Van Dijke (RPF/GPV), Bakker (D66),
Van Walsem (D66), voorzitter, Th. A. M. Meijer (CDA), De Haan (CDA),
Wagenaar (PvdA), Van den Akker (CDA), Van Beek (VVD), Duijkers (PvdA), Verburg
(CDA), Vendrik (GroenLinks), Remak (VVD), Weekers (VVD), Kuijper (PvdA), Blok
(VVD), De Swart (VVD).Plv. leden: Koenders (PvdA), Harrewijn (GroenLinks), Ross-van Dorp (CDA),Dijsselbloem
(PvdA), Voûte-Droste (VVD), Lambrechts (D66), Kant (SP), Feenstra (PvdA),
Schutte (RPF/GPV), Van der Vlies (SGP), Schimmel (D66), Stroeken (CDA), Wijn
(CDA), Hindriks (PvdA), Rietkerk (CDA), O. P. G. Vos (VVD),
Hamer (PvdA), Reitsma (CDA), Rabbae (GroenLinks),Udo (VVD), Geluk (VVD), Smits
(PvdA), Balemans (VVD), De Vries (VVD).XNoot3Samenstelling: Leden: Schutte (RPF/GPV), Reitsma (CDA), Witteveen-Hevinga
(PvdA), Rosenmöller (GroenLinks), Van Zijl (PvdA), Van Gijzel (PvdA),
voorzitter, Voûte-Droste (VVD), Noorman-den Uyl (PvdA), Giskes (D66),
Kamp (VVD), Marijnissen (SP), Crone (PvdA), Van Dijke (RPF/GPV), Bakker (D66),
De Vries (VVD), Hofstra (VVD), De Haan (CDA), ondervoorzitter, Stroeken (CDA),
Van Beek (VVD), Balkenende (CDA), Vendrik (GroenLinks), Remak (VVD), Wijn
(CDA), Kuijper (PvdA), Dijsselbloem (PvdA).Plv. leden: Van der Vlies (SGP), Verburg (CDA), Koenders (PvdA), Harrewijn
(GroenLinks), Smits (PvdA), Duijkers (PvdA), Balemans (VVD), Van Oven (PvdA),
Schimmel (D66), Patijn (VVD), De Wit (SP), Kalsbeek (PvdA), Hoekema (D66),
Van Walsem (D66), Wilders (VVD), Blok (VVD), Dankers (CDA), Hillen (CDA),
Weekers (VVD), Bijleveld-Schouten (CDA), Rabbae (GroenLinks), Hessing (VVD),
Van den Akker (CDA), Timmermans (PvdA), Hindriks (PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26982-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl