Beleidsnota Biotechnologie; Verslag van een Algemeen Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27428, nr. 116

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

10-10-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

27428 nr. 116

08-10-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVoorzitter: Van der VliesVoorzitter: OrmelVoorzitter: Van der VliesAntwoord van de bewindsliedenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27428Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 70 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 428Beleidsnota Biotechnologienr. 116VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 8 oktober 2008De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit1 heeft op 11 september 2008 overleg gevoerd met minister Verburg
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en minister Cramer van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieu over:– de brief van minister van LNV van 13 mei
2008 over de resultaten van de praktijktoets co-existentie 2006–2007
(29 404, nr. 23);– de brief van de minister van VROM van 24 april
2008 over COGEM-signalering «Perspectieven van gg-gewassen voor een
duurzame landbouw» (27 428, nr. 108);– de brief van de minister van LNV van 1 april
2008 over markttoelating van een genetisch gemodificeerde aardappel (27 428,
nr. 104);– de brief van de minister van LNV van 7 april
2008 over het Franse rapport GGO-mais MON810 (27 428, nr. 107);– de brief van de minister van LNV van 7 mei
2008 over de stand van zaken moties en toezeggingen begrotingsbehandeling
LNV, v.w.b. relevante onderdeel/onderdelen (31 200-XIV, nr. 216).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand woordelijk geredigeerd verslag
uit.Voorzitter: Van der VliesGriffier: DortmansVragen en opmerkingen uit de commissieDe voorzitter: Dit overleg over biotechnologie
is een overleg van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
met de minister van LNV, mevrouw Verburg en met de minister van VROM, mevrouw
Cramer, die ik uiteraard allebei van harte welkom heet, alsmede degenen die
deze ministers bijstaan. Vanzelfsprekend heet ik ook de belangstellenden op
de tribune welkom en de collega’s.Het overleg loopt nominaal tot 13.30 uur. Lettend op het vervolg, zou
het ons goed uitkomen als wij iets op de tijd zouden kunnen inlopen. Ik doe
een beroep op u allen om daaraan een maximale bijdrage te leveren en
dat kan door een sterke beperking bij het plaatsen van interrupties. Ik kijk
iedereen even aan. Ik zal de interrupties beperken tot maximaal twee per persoon
en bind iedereen aan een spreektijd van vier minuten voor de eerste termijn.De heer Ormel (CDA): Voorzitter. U hebt een
dermate straf weerbericht afgegeven dat het perspectief opeens zonnig is en
wij om 12.30 uur klaar zijn.De voorzitter: Ik weet zeker dat dat niet
zal gebeuren.De heer Ormel (CDA): Op de agenda staan vier
brieven die allemaal betrekking hebben op genetisch gemodificeerde gewassen.
Het CDA is een voorstander van verdere ontwikkeling van genetisch gemodificeerd
gewassen, mits deze bijdragen aan een duurzaam milieu en geen risico’s
opleveren voor de volksgezondheid. In de COGEM-studie «Perspectieven
van gg-gewassen voor een duurzame landbouw» wordt geconcludeerd dat
momenteel gewassen ontwikkeld worden die zowel vanuit economisch als vanuit
milieuoogpunt waardevol kunnen zijn voor de ontwikkeling van een meer duurzame
landbouw. Er wordt daarbij vooral gedacht aan de amylopectine aardappel –
voor Nederland ook interessant – en aan de phytophthora-resistente aardappel
maar ook aan de ontwikkeling van farmagewassen en het verhogen van de droogte-
en zouttolerantie. Met in het achterhoofd de verzilting van de Nederlandse
bodem, waarop de commissie van oud-minister Veerman wees, is vooral dat laatste
interessant.Nederland is toonaangevend op het terrein van zaadveredeling en tuinbouw.
Dat moet zo blijven. De CDA-fractie roept beide ministers op om niet remmend
maar stimulerend te handelen bij de ontwikkeling van gg-gewassen. Genetisch
gemodificeerde gewassen dragen bij aan vermindering van de CO2-uitstoot,
vermindering van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en vermindering
van afvalproducten. Iedere milieuactivist zou hiervan moeten smullen! Er liggen
kansen voor Nederland. Ik wijs in dit verband op het AO over plantenveredelingstechnieken
dat wij dit voorjaar hebben gevoerd. Diverse veelbelovende processen maken
bij veredeling gebruik van genetische modificatie, zoals cisgenese. Het eindproduct
is niet te onderscheiden van een biologisch product. Wij vragen ons echt af,
of dan gesproken moet worden over een genetisch gemodificeerd product. Het
is onderdeel van een genetisch gemodificeerd proces. Welke inzet hebben de
ministers in Europa? Kunnen zij nogmaals aangeven hoe zij staan tegenover
product- versus ketenregistratie bij genetisch gemodificeerde planten? Wat
vinden de ministers van het voorstel van de Duitse minister Seehofer die een
knip wil maken en de EU alleen wil laten oordelen over toelating en import
van gg-gemodificeerde planten en producten en het aan de lidstaten wil overlaten
of zij al dan niet willen overgaan tot de teelt van transgene gewassen?Uit de praktijktoets co-existentie met genetisch gemodificeerde maïs
blijkt dat de isolatieafstanden van 25 meter tot gangbare maïs en 250
meter tot biologische maïs voldoen. De CDA-fractie is het eens met de
conclusie dat de effectiviteit van de isolatieafstanden aangetoond is. Zij
heeft wel vragen bij de aanvullende maatregelen die de regering laat onderzoeken.
Op basis van één gg-maïskolf die op een vrij perceel tot
wasdom is gekomen, overweegt de regering een verplichte cursus in te stellen.
Een cursus is natuurlijk nooit weg, vermeerdering van kennis is mooi, maar
om wederom verplicht een cursus op te leggen, gaat mijn fractie nogal ver.Uit studies blijkt ook dat het in Nederland waarschijnlijk niet snel gebeurt
dat grootschalig transgene maïs verbouwd gaat worden. Mocht er wel met
transgene producten gewerkt worden, dan zullen de desbetreffende mensen die
kennis waarschijnlijk zelf wel gaan vergaren.De voorzitter: Wilt u uw betoog afronden?De heer Ormel (CDA): De zaadproducerende bedrijven
worden opgeroepen om een kleurcoating op het zaad toe te passen. Levert dat
geen contaminatie van de bodem op? Kan daarmee één zaadje dat
verkeerd komt, worden opgespoord? Het bedrijfsleven heeft er alle belang bij
om gg-zaai- en pootgoed herkenbaar te laten zijn. Laat deze verantwoordelijkheid
dan ook bij het bedrijfsleven.Mevrouw Ouwehand (PvdD): Het aantal interruptiemogelijkheid
is zeer beperkt, maar ik kan mij toch niet inhouden om er een te spenderen
aan de inbreng van de CDA-fractie, zeker gezien de vinger die geheven wordt
naar de milieuorganisaties. Zij moeten vooral met eerlijke bijdragen deelnemen
aan maatschappelijke debatten over milieuproblemen. Kan de heer Ormel dan
wat eerlijker zijn in zijn interpretatie van de gegevens van de COGEM? De
COGEM zegt immers zelf dat de bijdrage van gg-gewassen aan duurzame productieketens
niet eenduidig kan worden vastgesteld. De kans dat de reductie op milieubelasting
daadwerkelijk gerealiseerd wordt, is niet te voorspellen.De voorzitter: Het is niet de bedoeling dat
u uw spreektijd verlengt door middel van een interruptie.Mevrouw Ouwehand (PvdD): Er zijn zoveel halve
waarheden en onduidelijke interpretaties in het betoog van de heer Ormel dat
ik de bal weer terugspeel naar hem en hem oproep om dit debat eerlijk te voeren.De heer Ormel (CDA): Die oproep doe ik ook
aan mevrouw Ouwehand. Ik dank haar zeer voor het feit dat zij een interruptie
bij mij pleegt. Hoe gaan wij om met de discussie over biotechnologie? Vanuit
het voorzorgsbeginsel of vanuit het risicobeginsel? Vooropgesteld dat aangetoond
is dat gg-gewassen geen risico’s opleveren voor het milieu en voor de
volksgezondheid, vinden wij dat het risicobeginsel van toepassing moet zijn.
Een risico is nooit nul! Als wij het voorzorgsbeginsel toepassen op de teelt
van gewassen waarbij zoveel variabelen aanwezig zijn, moeten wij eerlijk zijn
en dat ook doen bij maïs in algemene zin. Maïs hoort niet thuis
in Nederland, maar wordt hier wel op grote schaal verbouwd. Hetzelfde geldt
voor heel veel gewassen. Hierbij wordt ook het risicobeginsel toegepast. Wij
vinden dat dit ook moet gebeuren bij gg-gewassen.Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik heb geen antwoord
gekregen op mijn vraag. Ik laat het maar zo.De heer Ormel (CDA): Dat spijt mij. Wellicht
heeft mevrouw Ouwehand niet het antwoord gekregen wat zij wilde horen.Mevrouw Ouwehand (PvdD): Dat is flauw. Ik
heb gevraagd naar een andere interpretatie van de resultaten van de COGEM-studie.
Ik heb daarop geen antwoord gekregen.De voorzitter: De heer Ormel heeft een antwoord
gegeven waarmee mevrouw Ouwehand het niet eens is. Zij vindt dat ontoereikend.
Dat stellen wij vast en laten het voor dit moment daarbij.De heer Ormel (CDA): Als u mij toestaat, wil
ik nog een korte opmerking maken.De voorzitter: Maar dan echt heel kort. Ik
ben gehouden om uiterlijk half twee dit beraad te beëindigen en liever
eerder.De heer Ormel (CDA): De interpretatie van
het CDA van het COGEM-onderzoek is dat er een aantal open einden is, dat er
zeer veel onderzoek gedaan is en dat het onderzoek tot nu toe niet aantoont
dat er vreselijke bedreigingen zijn voor milieu of volksgezondheid. Op basis
daarvan maken wij de afweging: voorwaarts met gg-gewassen.Mevrouw Van Velzen (SP): De discussie over
biotechnologie moet wat mij betreft geen discussie over geloofitems zijn.
Er moet nuchter naar de feiten gekeken worden. Wat zijn de voordelen en wat
zijn de nadelen? Ik had gehoopt dat de CDA-fractie er zo zou instaan. Het
valt mij echter op dat de discussie wordt gevoerd op basis van geloof. De
heer Ormel gelooft in biotechnologie en dus is het goed. Ik moet mevrouw Ouwehand
gelijk geven, het rapport van COGEM is zeer kritisch. Er wordt betwijfeld
of de verhalen over milieuwinst wel hard te maken zijn.Ik heb de onderzoeken bekeken en gezien dat bij bepaalde gewassen iets
minder bestrijdingsmiddelen gebruikt worden, maar dat in het algemeen het
gebruik van bestrijdingsmiddelen door de introductie van ggo-gewassen toegenomen
is. De industrie komt met verhalen over grotere opbrengsten, maar dat is niet
waargemaakt. De hallelujaverhalen over de introductie van gentechgewassen
blijken tot nu toe fabels te zijn.Ik ben blij dat er een akkoord ligt over het restschadefonds, een fonds
dat biologische boeren moet compenseren vanwege het feit dat hun oogst niet
meer gentechvrij is zonder dat de kosten op de vervuiler verhaald kunnen worden.
Juist de boeren die de dupe dreigen te worden, hebben geen enkel belang bij
de introductie van ggo-gewassen. Het is heel logisch dat zij een heldere regeling
willen hebben.Ik zie dat de positie van biologica inmiddels verduidelijkt is en gevraagd
wordt om een garantstelling van de ggo-sector dat deze toekomstige schade
op zich neemt. De minister spreekt over particuliere bedrijven. Bedoelt zij
daarmee de ggo-sector? De bevoorschotting komt nu van de productschappen.
Betekent dit dat de bedrijven dit moeten terugbetalen? Hoe wordt dit in de
praktijk uitgevoerd?Er wordt gesproken over gerichte monitoring van de oogst van bedrijven
die op basis van een risicoanalyse als risicovol worden aangemeld. Ik weet
niet welke risicoanalyse gebruikt wordt, ik weet niet wat risicovol is en
ook niet hoe en ander gemonitord wordt. Ik wil graag een toezegging dat er
een nadere uitwerking komt.Er staat een brief op de agenda over veldproeven met co-existentie, in
hoeverre pollen van maïs in andere velden terechtkomen. Het blijkt dat
dit gebeurt. Zowel op 25 meter als op 250 meter vindt uitkruising tussen ggo-gewassen
en andere planten plaats en/of in de oogst zijn ggo-elementen terug te vinden.
De isolatiezones zijn dus niet veilig. Wat is wel een veilige isolatiezone
om die twee soorten gewassen gescheiden te houden? In een bepaald monster
was sprake van 13% ggo-vervuiling. De woordvoerder van de CDA-fractie
kan dan wel zeggen dat het een incident was, maar een incident is genoeg om
vermenging te krijgen. Dit incident heeft plaatsgevonden onder relatief wetenschappelijke
omstandigheden. Ik vraag mij af of er geen aparte machines gebruikt moeten
worden. Loonwerkers hebben immers altijd haast als er geoogst moet worden.
Dan kan snel vermenging optreden. Dat lijkt mij niet handig. Bovendien bestaan
twijfels over de statistische verantwoording van deze proef. Zijn er genoeg
proeven uitgevoerd? Is het areaal wel groot genoeg geweest? Moet er geen vervolgonderzoek
komen nu alles erop wijst dat er meer commerciële teelt komt?Ik ben geschrokken van de uitkomst van de onderzoeken van VWA naar ggo’s
in biologisch diervoerder: 18% is al vervuild en 2 van de 62 partijen
die onderzocht zijn, hadden eigenlijk niet op de markt moeten komen maar zijn
al in het traject verdwenen. Dat lijkt mij een reden te meer om de motie van
mijn collega Polderman uit te voeren. In die motie wordt de regering verzocht,
in Europa erop aan te dringen om de aanvoer van ggo-vrije soja
te garanderen door middel van het opzetten van ggo-vrije ketens van soja.
Het is duidelijk dat de markt hier tekortschiet. De minister zegt in haar
reactie op de motie dat de markt het moet regelen. Dat kan natuurlijk niet.
Als de markt tekortschiet, kan het kabinet niet zeggen dat de markt het maar
moet regelen. Er moet gehandeld worden.Mijn laatste vraag betreft de uitspraak van een rechter in Duitsland in
de richting van bijenhouders waar vervuiling met monsanto 810 is opgetreden.
Zij mogen hun honing niet meer verkopen omdat deze vervuild is. Zij kunnen
echter niets doen aan het feit dat die vervuiling is opgetreden. Je kunt bijen
niet vragen om niet in de buurt te komen van monsanto-810-gewassen. Wordt
dat in Nederland wel goed geregeld? Hoe wordt voorkomen dat Nederlandse bijenhouders
geen toekomst meer hebben?De heer Ormel (CDA): Mevrouw van Velzen begon
haar betoog met het COGEM-rapport. Zij vond de CDA-appreciatie van dat rapport
een soort geloof en stelde dat zij het helemaal anders had gelezen. Dat kan
natuurlijk. Het is wel belangrijk om over dat rapport te spreken. In de conclusies
staat dat de risico’s voor de Nederlandse landbouw hoofdzakelijk economisch
van aard lijken. Dat is toch geen geloof? Dat is gewoon een conclusie van
dat rapport. Mevrouw Van Velzen mag natuurlijk iets anders lezen. Wij kunnen
aan cherry picking doen, maar mevrouw Van Velzen moet dan niet tegen ons zeggen:
jullie geloven erin en zien daarom alles door de vingers.Mevrouw Van Velzen (SP): De heer Ormel stelt
dat milieuactivisten tevreden moeten zijn omdat er sprake is van minder bestrijdingsmiddelen
en minder CO2-uitstoot, maar kan dat niet met feiten staven. Het
COGEM-rapport zet zelfs grote vraagtekens bij de veronderstelde milieuwinst.
Natuurlijk kan men shoppen in zo’n rapport, maar ik zie dat de heer
Ormel dit als een geloofsartikel neerzet: het is goed, de milieuactivisten
moeten het maar overnemen, terwijl het rapport dat niet met feiten staaft.De heer Ormel (CDA): Ik heb het u zojuist
voorgelezen, mevrouw Van Velzen. Laten wij bij de feiten blijven en weg van
het geloof. Natuurlijk zijn er risico’s, maar volgens het COGEM-rapport
zijn die risico’s voornamelijk van economische aard. Geen gewas en geen
zaad worden zo goed gecontroleerd op mogelijke risico’s als juist gg-gewassen.Mevrouw Van Velzen (SP): Wij hebben gisteren
een heel interessante brief gekregen over hoe ggo’s weggehouden worden
uit biologisch diervoer. Het blijkt dat het allemaal vermenging is. Wat veilig?
Wat is onder controle? Welke milieuwinst is er? De heer Ormel komt niet met
nieuwe feiten.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Voorzitter.
De VVD-fractie is voor vernieuwing en voor verdere ontwikkeling. Zij is altijd
voorstander geweest van het gebruik maken van biotechnologie. Nieuwe technische
vooruitgang moet gebruikt en benut worden en vanuit het kabinet gestimuleerd
worden. Het is zowel goed voor de voedselvoorziening als voor het milieu.
In het COGEM-rapport staat dat de gewassen die momenteel worden ontwikkeld
zowel vanuit economisch als milieuoogpunt waardevol kunnen zijn voor de ontwikkeling
van een meer duurzame Nederlandse landbouw. Het is in de breedte van het speelveld
een goede ontwikkeling die aansluit bij de visie van de VVD.Wat gaat er in Nederland en op Europees niveau gebeuren? Zoals eerder
gezegd, verbaast het ons dat de EU een eiland in de wereld blijft. Dat is
een zorgelijke ontwikkeling. Ik hoor die geluiden ook in de landen om ons
heen. Vanuit België komen signalen dat Europa zich isoleert. Ik refereer
even aan de geluiden uit Duitsland. Minister Seehofer heeft gezegd dat het
allemaal niet opschiet op EU-niveau en zich afgevraagd of het niet aan de lidstaten zelf moet worden overgelaten. De VVD gaat graag op EU-niveau,
vindt dit een discussie waard en hoort graag de mening van de minister hierover.
Ook uit Frankrijk komen geluiden dat men daar stappen wil zetten. Wat gaat
dit kabinet doen op Europees niveau? Gaat de minister er harder aan trekken?
Ik heb begrepen dat zij best de steen in de vijver wil gooien. Wordt dat eiland
in de wereld opgeheven?De voorzitter: Ik dank u, mevrouw Snijder,
voor de compactheid van uw bijdrage.De heer Waalkens (PvdA): Voorzitter. De beloftes
en de vergezichten die geschilderd worden rondom de vooruitgang met het gebruik
van genetisch gemodificeerde gewassen, dus de groene biotechnologie, lijken
in technisch opzicht veelbelovend. In de randvoorwaarden bij de introductie
van biotechnologie via genetisch gemodificeerde gewassen moeten essentiële
vragen beantwoord worden. Er is een toenemende stroom van kritiek op de European
Food and Safety Authority die in opdracht van de Europese Commissie analyses
maakt van de risico’s. Kan het kabinet aangeven hoe een en ander geduid
moet worden?De Partij van de Arbeid beziet de kansen van biotechnologie bij de introductie
van genetisch gemodificeerde gewassen van geval tot geval en stap voor stap.
Biotechnologie is niet de enige route waarlangs de vooruitgang een plek moet
krijgen, ook wat de duurzaamheid betreft. Er moet ook gekeken worden naar
andere methodes die de vooruitgang kunnen stimuleren en niet op één
paard worden gewed. Er zijn aansprekende voorbeelden, ook in het Durfproject,
van het erin kruisen van phytophthora-resistentie. Er zijn nog andere traditionele
systemen die misschien wel dezelfde beloftes kunnen geven.De essentiële vragen richten zich ook op de co-existentie. Een en
ander wordt toegespitst op isolatieafstanden. Het kabinet stelt dat dit een
aantal garanties geeft en dat degene die introduceert verplicht op cursus
moet. Dat gaat mijn partij eigenlijk niet ver genoeg. De controle, het toezicht
en de handhaving van het hele pakket vormen een essentieel onderdeel. Wij
hebben gezien dat er fouten gemaakt worden bij de isolatieafstanden. Hoe groot
is het risico dat dit zich herhaalt?In het kader van de nadere duiding van biologica hebben wij aangedrongen
op een wettelijke verankering van aansprakelijkheid en verantwoordelijkheid.
Wij wachten met belangstelling op de juridische invulling van het convenant
en de financiële consequenties voor de restschade. Ik sluit mij aan bij
de desbetreffende opmerkingen van mevrouw Van Velzen.Wij kijken natuurlijk vanuit de Nederlandse situatie naar de kansen van
biotechnologie, maar ook naar de relevantie die dit kan hebben voor ontwikkelingslanden.
De heer Ormel sprak terecht over droogte- en zoutresistentie. Die spelen niet
alleen in het Nederlandse territorium maar eveneens in ontwikkelingslanden.
Ik heb graag een reactie van het kabinet hierop.Kortheidshalve sluit ik mij aan bij de opmerkingen over de definities
van cisgenese, de nieuwe technieken die nu langs de oude patronen in de bureaucratie
moeten duiken en op de vraag of er voortgang geboekt is in Europa. Ik maak
mij grote zorgen over het uitblijven van een detectiegrens voor uitgangsmateriaal.
Ik sluit mijn inbreng al jaren af met de opmerking dat ik overigens van mening
ben dat de wettelijke grens voor contaminatie van uitgangsmateriaal voor pootgoed
en zaaizaad moet worden vastgesteld op de detectiegrens van 0,1%.De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. D66
staat over het algemeen positief tegenover biotechnologie. Wij zijn daarin
wat minder terughoudend dan een aantal fracties dat tot nu toe het woord heeft
gevoerd. Wij sluiten ons meer aan bij de opstelling van het CDA en de VVD.
Het kabinet heeft een praktische en ambitieuze houding op dit
dossier die wij over het algemeen ondersteunen.Wij stellen daarbij wel enkele voorwaarden. Voor mensen die iets anders
willen consumeren, moet keuzevrijheid zoveel mogelijk worden gegarandeerd.
Ook andere positieve ontwikkelingen moeten aandacht krijgen. Ik wijs even
op het artikel dat onlangs in Trouw stond over de bionische aardappel. Via
een andere weg is een zeer goede resistente aardappel geteeld. Dat kan erg
waardevol zijn. Ik hoop dat de minister van LNV hierover iets wil zeggen.
Het is een goede ontwikkeling die het kabinet zou moeten steunen.Over de resultaten van de praktijktoets co-existentie wil ik een opmerking
maken. Er zijn experimenten gedaan, er is een afwijkend monster gevonden en
naar aanleiding daarvan moet er een cursus gevolgd gaan worden. Hoe groot
is de kans dat dit incident zich nogmaals voordoet? Is het voorschrijven van
een cursus wel de passende maatregel? In hoeverre kan een cursus dit voorkomen?
Hoe wordt een en ander gemonitord? Zijn er in het kader van dit incident andere
maatregelen bedacht en op grond waarvan is tot deze en niet tot andere maatregelen
gekomen? Is het kabinet niet bang dat deze maatregel een wellicht te hoge
drempel opwerpt voor het gebruik van gg-gewassen?De COGEM heeft onderzoek gedaan naar de kansen van genetisch gemodificeerde
gewassen. Er worden geen uitspraken gedaan over een bijdrage voor duurzame
landbouw. Ik sluit mij in dezen aan bij de kritische opmerkingen van de SP-fractie.
Er wordt gekeken naar ecologische en economische voordelen, maar het rapport
is terughoudend over de grote bijdrage die gg-gewassen zouden kunnen leveren.
Ik wil van de minister van VROM weten hoe zij hierover denkt.Kunnen al uitspraken gedaan worden over eventuele vervolgstappen na dit
onderzoek? In het rapport staat dat Nederland gebaat is bij een meer gestroomlijnde
toelatingsprocedure voor ggo’s. Zet de minister zich in om dit te bereiken
en wat gaat zij precies doen?Toelatingskosten en niet transparante besluitvorming vormen een enorme
drempel. Is de minister van plan om in dezen stappen te ondernemen? En wordt
er aanvullend onderzoek gedaan naar de bijdrage van gg-gewassen aan duurzaamheid?Er zijn onderzoeken gedaan naar de markttoelating van genetisch gemodificeerde
aardappelen. De risico’s zijn relatief klein. D66 is een voorstander
van toelating van dat soort gewassen tot de Europese markt en hoopt dat dit
de inzet is van de Nederlandse regering. Europa is hierin volgens D66 ten
onrechte terughoudend. Ook het Franse rapport over ggo-maïs geeft geen
nieuwe inzichten die een voorzichtige houding voorschrijven.Wij zijn blij met de ontwikkelingen bij het schadefonds en hopen dat de
minister nader toelicht hoe een en ander verdergaat.Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik maak mij enige
zorgen over het groene profiel van D66 als de heer Van der Ham zich zo nadrukkelijk
aan de zijde van het CDA schaart. Wij weten dat de afgelopen dagen kritische
notities zijn geschreven over de vraag hoe groen beide partijen eigenlijk
zijn. Het CDA lost dit op door tegen haar achterban die niet zo kritisch en
gezagsgetrouw is, te zeggen: let maar op, ons beleid is groen. Ik heb de indruk
dat dit bij de achterban van D66 iets anders ligt. De heer Van der Ham spreekt
over maximale keuzevrijheid. Ik wijs op de gevaren die inherent zijn aan genetische
modificatie: als kruisbestuiving plaatsvindt, kunnen wij niet meer terug.
De garanties voor keuzevrijheid worden niet gehaald als wij niet voorzichtig
genoeg zijn. Wil D66 zich daarover iets scherper uitspreken, want ik neem
aan dat de partij haar groene kleurtje wil behouden?De heer Van der Ham (D66): Heel graag. Ik
heb niet gesproken over maximaal uitsluiten van de risico’s want dat
is 100%, maar over zo maximaal mogelijk. Het gaat dan om
de contaminatiepercentages waarover ook de heer Waalkens sprak. Die moeten
zo scherp mogelijk gesteld worden, maar wij kunnen die nooit op nul zetten.
Wij zijn daarvan ook geen voorstander, omdat daarmee alle innovatie uitgesloten
wordt. Wij zitten op het maximaal mogelijke maar niet op het maximale wat
mevrouw Ouwehand wil, dus waarschijnlijk nul. Daarin verschillen wij met de
Partij voor de Dieren. Dat klopt.De keuzevrijheid zal nooit 100% zijn. Wij kijken per gewas wat
haalbaar is. Ik kom in het bos nooit een aardappelplant tegen. Serieus, maïs
en aardappelen zijn gewassen die niet zo gemakkelijk verstuiven of zich verspreiden
als allerlei andere gewassen. Het moet per gewas bekeken worden. Wij hebben
een pragmatische, praktische houding. Als die in dit geval aansluit bij het
CDA of het CDA bij ons, is dat mooi toeval. Op allerlei andere punten, bijvoorbeeld
dierenwelzijn en Europese landbouwsubsidies, staan wij recht tegenover het
CDA, samen met u, mevrouw Ouwehand.Mevrouw Ouwehand (PvdD): Hoe beoordeelt D66
de keuzevrijheid in de toekomst? Ik vraag dat niet voor niets. Als besmetting
plaatsvindt, is die niet meer terug te draaien. Met name biologische akkerbouwers
komen daardoor in de knel. Hoe ziet u dat, mijnheer Van der Ham? Volgens mij
moet je voorzichtiger zijn. Als je keuzevrijheid voorstaat, moet je ook denken
aan de keuzevrijheid van consumenten die over 20 jaar biologische en gentechvrije
producten willen kopen. Ik zie die garanties niet. In mijn optiek gaat u daarmee
iets te gemakkelijk om.De heer Van der Ham (D66): Bij de gewassen
waarover wij het nu vooral hebben, zijn de risico’s op kruisbestuiving
of op het eindeloos verspreiden van zaden, klein. Dat zien wij bij de huidige
gewassen ook al. Nogmaals, in de vrije natuur kom je niet zo vaak een aardappelplant
of een maïsplant tegen. Bij deze gewassen zijn die risico’s zeer
klein en daarom zijn zij voor mijn fractie aanvaardbaar.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Voorzitter. Er ligt een paar fundamentele vragen voor. Past gentechnologie
in een duurzame landbouw? Is een vreedzaam samenleven tussen gg-gewassen en
gewone gewassen mogelijk? Accepteren wij mogelijke risico’s omwille
van mogelijke milieuwinsten en mogelijke economische voordelen?De minister heeft de COGEM gevraagd een onderzoek in te stellen naar de
kansen van gg-gewassen in een duurzame landbouw. De signalering gaat echter
volledig voorbij aan de voorliggende vraag of gg-gewassen passen in een duurzame
landbouw. De signalering is vooral technisch-wetenschappelijk van aard en
gaat voorbij aan politieke, economische, culturele en sociale aspecten en
aan de effecten op burgers, consumenten, producenten en milieu. Het onderzoek
versmalt zich ook omdat alleen gekeken wordt naar mogelijke voordelen van
gentechgewassen. Alternatieven worden niet of summier besproken. Ik adviseer
de minister, het rapport van IAASTD (International Assessment of Agriculture
Science and Technology for Development) in haar overwegingen te betrekken.
Dit rapport beschouwt duurzame landbouwontwikkeling in een bredere context.
Er is aandacht voor de lokale context, de afhankelijkheid van producenten
blijft beperkt en men noemt de diversificatie van soorten en productiewijzen.
Ik wijs ook nog op de uitwerking van het begrip duurzame ontwikkeling zoals
geformuleerd in het actieprogramma duurzame daadkracht. Dat gaat uit van een
ontwikkeling waarin sociale, economische en ecologische gevolgen zowel hier
en nu als daar en later in samenhang vorm krijgen.Wat doet de minister met deze signalering van de COGEM? Als het een onderbouwing
is van haar beleid, vraag ik haar toch nog wat breder te kijken.
Als het om nieuw beleid gaat, vraag ik haar om breder onderzoek te doen.Het veldonderzoek is gedurende twee jaar uitgevoerd op totaal 12 velden
met een focus op twee afstanden: 25 meter en 250 meter. Hoe statistisch significant
is het onderzoek? Kunnen hieraan op wetenschappelijke basis conclusies worden
verbonden, of gaat het om aannames?De ChristenUnie betwijfelt of co-existentie mogelijk is. Tekenend is het
foutje dat in het onderzoek geslopen is. Dat is nu juist waarmee wij te maken
hebben: menselijk handelen. Vermenging vindt heel snel plaats. In hoeverre
kan men bij toelating van gg-gewassen de boeren een keuzevrijheid garanderen
voor biologische en gangbare maar gentechvrije gewassen?Ik vind dat niet opgeroepen wordt tot zorgvuldigheid maar dat de zorgvuldigheid
wettelijk verankerd wordt. De ChristenUnie vindt dat moet worden ingezet op
nultolerantie van ggo’s in zaaigoed. Dit is immers de basis. De keuzevrijheid
in de rest van de keten kan worden vergeten als daar vervuiling wordt toegestaan.
Hieruit volgt logischerwijs dat er snel een schadefonds komt omdat nu al proeven
lopen.Onze zorgen over de onmogelijkheid van co-existentie werken direct door
in onze visie op de toelating van de gentechaardappel. Daarover zijn wij kritisch.
Zeker, er is milieuwinst te boeken. Weegt die echter op tegen mogelijke risico’s
van uitkruising met gangbare gewassen, zeker gezien de rol van de aardappel
in de Nederlandse akkerbouw? Dit geldt eigenlijk ook voor de suikerbiet.De ChristenUnie beoordeelt biotechnologie bij planten op basis van het
volgende ethische afwegingskader. De handeling wordt beoordeeld op de mate
van aantasting van eigensoortelijkheid. Het doel wordt beoordeeld op het gediende
belang. Daarbij spelen twee elementen een belangrijke rol, te weten: welk
belang wordt nagestreefd en hoe groot is de kans dat dit belang daadwerkelijk
gerealiseerd wordt? Het organisme wordt beoordeeld op het gewicht van soortelijke
identiteit. De risico’s en neveneffecten op het gebied van gezondheid,
sociale rechtvaardigheid en natuurlijke omgeving willen wij ook beoordelen,
alsmede de alternatieven. Welke kosten en tijd zijn gemoeid met de ontwikkeling
van alternatieven in vergelijking met de voorgestelde toepassing op voornoemde
criteria? Wat scoort gunstiger en hoe realistisch zijn die alternatieven?Op basis van dit afwegingskader ben ik negatief gestemd over de perspectieven
van gg-gewassen in de duurzame landbouw en over het toelaten op de markt van
een gg-aardappel.Zoek de uitdaging in het verbeteren van de mogelijkheden binnen de klassieke
plantenveredeling. Haal het onder het stringente beleid vandaan en zoek bijvoorbeeld
naar een nieuwe veredelingstechniek. Onderzoek nieuwe mogelijkheden van resistentieveredeling
zonder genetische modificatie.De heer Ormel (CDA): Mevrouw Wiegman geeft
het afwegingskader aan op basis waarvan de ChristenUnie toetst of bijvoorbeeld
de amylopechtine aardappel geschikt is voor Nederland. Zij is zeer kritisch.
Ik ga niet technisch in op de risico’s, de alternatieven en het doel,
maar dat is wel haar afwegingskader. Ik hoor echter niet de principiële
ethische keuze in haar afwegingskader. Zij zou op basis daarvan de amylopectine
aardappel kunnen afwijzen, maar dat doet zij kennelijk niet. Klopt het dat
de ChristenUnie principieel niet tegen genetische verandering van gewassen
is, maar alleen kijkt naar doel, risico en alternatieven?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Dit is nu juist een ethisch afwegingskader. Ethiek is ook het wegen van belangen.
Het is geen rücksichtslos of kritisch omarmen of afwijzen van biotechnologie.
Je moet heel duidelijk het doel en het middel voor ogen hebben en hoe zwaar
de belangen zijn. Bij de farmaceutische industrie gaat het om geweldige
gezondheidsbelangen, maar daar kunnen risico’s goed gelokaliseerd worden
omdat een en ander in laboratoria plaatsvindt. Dan ben ik geen tegenstander
van biotechnologie. Het kader is ethisch en van daaruit kun je principiële
keuzes maken.De heer Ormel (CDA): Ik constateer dat mevrouw
Wiegman een utilistisch kader schetst en het dus niet principieel afwijst.
Het is een de-ontologische, principiële afweging van de vraag of het
goed en toelaatbaar is, zonder te kijken of het doel de middelen heiligt.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Ik verval in herhaling.De heer Ormel (CDA): Dat hoeft niet. Het is
meer een constatering dat het een ander afwegingskader is dan gebruikelijk
bij de ChristenUnie.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Helemaal niet. Wij hebben het heel specifiek over plantenbiotechnologie. Voor
mensen of dieren gelden heel andere afwegingen. Het gaat over de eigensoortelijkheid
en het gewicht van soortelijke identiteit. Je maakt verschillende afwegingen.
Gaat het over micro-organismen of over menselijk leven? Dat is ethisch en
principieel.De voorzitter: Ik zie dat de heer Vendrik
zijn interruptie wil plaatsen. U kwam wat later binnen, mijnheer Vendrik,
maar u krijgt in totaal twee interrupties. Voor alle zekerheid meld ik het
u even.De heer Vendrik (GroenLinks): Voorzitter.
De quotering is mij al meegedeeld. Ik snap dat u dit in mijn richting wilt
herhalen.Ik luister ademloos naar mevrouw Wiegman en probeer de politieke portee
van haar inbreng in dit debat te snappen. Roept mevrouw Wiegman het kabinet
op tot een veel fundamentelere heroverweging van de kabinetspositie op het
terrein van biotechnologie en volgt daaruit dat wat de beide bewindslieden
schrijven in hun brieven over co-existentie, toelatingsprocedures, het schadefonds
en Europese inzet bij het al dan niet toelaten van ggo-gewassen, voorlopig
maar even stopgezet moet worden? Eerst die principiële heroverweging
van de vraag of wij überhaupt met dit kabinet verder moeten als het gaat
om biotechnologie? Is dat de politieke samenvatting van wat mevrouw Wiegman
zegt?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Het COGEM-rapport is vrij beperkt en daarom vraag ik een heroverweging. De
ministers kunnen het niet hierbij laten. Er is onderzoek gedaan. Wij moeten
ons heel nuchter afvragen of wij de genoemde risico’s zoveel mogelijk
kunnen uitsluiten. Functioneren zogenaamde isolatiezones? Blijft er ruimte
voor biologische landbouw? Dat moet heel scherp beantwoord worden. Vandaar
mijn vragen. Ik ben heel benieuwd naar de reactie van het kabinet.De heer Vendrik (GroenLinks): Pleit mevrouw
Wiegman bij het kabinet voor een time out? Eerst nadenken, risico’s
scherper inventariseren, afbakenen, begrenzen, enzovoorts.De voorzitter: Uw vraag is kristalhelder.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Ja, verdergaan met onderzoek en scherper afbakenen, maar ik zeg niet: alles
loslaten en niets meer doen. Ik heb een duidelijke richting aangegeven, namelijk
het verbeteren van ambitie en mogelijkheden binnen de klassieke plantenveredeling
en aan de slag gaan met nieuwe technieken die langs oude patronen
worden gelegd. Onderzoek ook nieuwe mogelijkheden op het gebied van resistentie
zonder genetische modificatie. Ik zeg niet dat er helemaal niets moet gebeuren.De voorzitter: Mevrouw Van Velzen en mevrouw
Snijder willen een interruptie plaatsen. Vanaf nu vraag ik de leden klemmend
om dat kort en bondig te doen, zowel in de vraagstelling als in de beantwoording.Mevrouw Van Velzen (SP): Ik herken de heldere
en consistente lijn van de ChristenUnie in dit debat. Er is echter wel iets
veranderd want de ChristenUnie is coalitiepartner geworden. Is mevrouw Wiegman
niet erg teleurgesteld over het feit dat dit kabinet helemaal geen koerswijziging
neerzet nu de ChristenUnie onderdeel daarvan is geworden?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Dit onderwerp staat niet expliciet in het coalitieakkoord. Ik sta een andere
lijn voor. Dat is duidelijk.Mevrouw Van Velzen (SP): Ik vroeg of u teleurgesteld
bent, mevrouw Wiegman.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Ik herken mij niet in beleid op het gebied van biotechnologie zoals dat de
afgelopen jaren is gevoerd en ook niet in de voorliggende lijn. Ik ben daarop
heel kritisch, dat moge duidelijk zijn.Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Het is duidelijk
waar de ChristenUnie staat. Zij neemt afstand van waarmee het kabinet nu bezig
is.Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Ik hoop
dat ik alles kwijt kan in de mij toebedeelde vier minuten. Ik kan bij aansluiten
bij de inbreng van de ChristenUnie en van de SP. De PvdD gelooft niet in het
oplossen van door onszelf gecreëerde problemen met risicovolle technieken
waarvan wij de langetermijneffecten niet kunnen overzien. Die geloofsdiscussie
is duidelijk.Ik sta niet bekend als een grote royaltywatcher maar tijdens het zomerreces
kwam er een interessant bericht uit Engeland overgewaaid, namelijk dat prins
Charles waarschuwde dat het wijdverbreide gebruik van genetisch gemodificeerde
organismen zal leiden tot de grootste milieuramp aller tijden. Niet de minste,
zou ik denken. Ik vind het wijze woorden van deze man, hulde voor hem, maar
helaas lijkt hij weinig bijval te krijgen van onze ministers en met name van
de minister van LNV. Zij blijft zich in Europa hard maken voor verdere versoepeling
en versnelling van de markttoelating van genetisch gemodificeerde gewassen.
Het lijkt haar zelfs te steken dat diverse lidstaten vraagtekens zetten bij
de maatschappelijke meerwaarde van ggo’s en de verhouding van ggo’s
tot het streven naar duurzame landbouw. De Partij voor de Dieren ziet graag
dat Nederland meer vraagtekens durft te plaatsen en wil plaatsen in deze discussie.Wij kennen deze minister als iemand die in debatten over milieu en dierenwelzijn
voortdurend wijst op het belang van draagvlak: eerst de partijen om de tafel.
Nee, mevrouw Ouwehand, wij kunnen echt niet sneller want dan werkt het niet.
Nu ligt er een maatschappelijk controversieel discussiepunt, namelijk ggo’s,
en wil de minister ineens vooruit rennen, voorop, het moet allemaal snel want
anders komen er grote problemen. Ik wil wel eens weten welke grote problemen
er echt komen als geen vaart gemaakt wordt met versnelde toelating. De voorman
van Nutreco, een van de veevoedergiganten, roept het hardst in deze discussie.
Ik constateer dat de winst van dit bedrijf de eerste zes maanden van dit jaar
al tegen de 50 mln. loopt. Er wordt hard gegild over het effect van de stijging
van de voedselprijzen met name voor de veevoederindustrie, maar
ik zie het probleem niet. Ik zie grote winsten waarvan best iets af kan en
een dalende vraag naar vlees lijkt mij in deze tijden van klimaatverandering
alleen maar positief. Dat zou het kabinetsbeleid goed vooruithelpen en de
minister hoeft daarvoor niets te doen behalve niet zo hard roepen om versnelde
toelating.De discussie wordt niet alleen gevoerd op basis van geloofsovertuiging.
Zelfs de EFSA geeft toe dat de langetermijneffecten niet goed in kaart zijn
gebracht. Twintig lidstaten van de EU hebben daarvoor regelmatig aandacht
gevraagd. Er komt nu eindelijk een heropening van de discussie. De minister
neemt namens Nederland plaats in die denktank. Ik heb er niet zoveel vertrouwen
in want ik ken haar opstelling in dezen. Wat is de Nederlandse insteek? Gaat
de minister erin vanuit het voorzorgsprincipe of vanuit de lobby van de veevoederindustrie?Inzake de nultolerantie bij de vervuiling van zaaigoed sluit ik mij aan
bij de ChristenUnie.Verschillende collega’s hebben gesproken over de ontwikkeling van
een aardappelras dat resistent is tegen de phytophthora. Iedereen is daar
positief over maar ik hoor niemand vragen om een smak met geld. Mijn fractie
vindt het meer dan waard om deze ontwikkeling te steunen. Dit verhoudt zich
op geen enkele manier tot de 10 mln. die wordt geïnvesteerd in het ontwikkelen
van biotechnologische gengewassen die hetzelfde resultaat zouden moeten behalen.
Ik wil minstens hetzelfde budget en pleit bovendien voor een stop op de investeringen
in biotechnologie.Als keuzevrijheid serieus genomen wordt, moet er gewerkt worden met etiketten
om aan de consumenten duidelijk te maken wat de achtergrond is van het voedsel.
Hoe zit het met de melk van koeien die gengewassen hebben gegeten en met vlees
van varkens die gevoerd zijn met genetisch gemanipuleerde soja? Mensen willen
duidelijkheid. Zet het op een etiket. Dan kan er pas echt een discussie over
keuzevrijheid gevoerd worden. Ik reken op de steun van de vrijheidsdenkende
fracties in deze Kamer.De heer Vendrik (GroenLinks): Voorzitter.
Misschien is het goed om te melden dat ik ook op het groene terrein de vervanger
bent van Wynand Duyvendak die helaas de Kamer heeft moeten verlaten. Ik zal
hier dus wel vaker aanschuiven.Het heeft een voordeel dat ik opnieuw binnenwandel in dit debat over biotechnologie.
Een aantal jaren geleden heb ik eenzelfde debat gedaan toen de heer Brinkhorst
nog minister van Landbouw was. Dat is dus even geleden en ik moet constateren
dat het op hoofdlijnen niet erg opgeschoten is, met name als het gaat om de
grote beloftes waarmee biotechnologie ook destijds werd gepropageerd door
wetenschappers en belanghebbenden. Aansprekend zou kunnen zijn dat biotechnologie
een doorbraak zou kunnen betekenen voor duurzame landbouw. Voor een duurzame
biologische landbouw kunt u ons wakker maken, voorzitter, maar ik geloof dat
tot op heden heel weinig terechtgekomen is van deze belofte. Dat is geen geloofsartikel
maar een feit. Overigens snap ik niet dat de heer Ormel tegen geloofsartikelen
is, want dat is volgens mij de handelswaar van Christendemocraten.De heer Ormel (CDA): Scheiding kerk en staat!
Je kunt alles wel geloof noemen, maar de heer Vendrik doet een heleboel appels
en peren in één zak.De heer Vendrik (GroenLinks): Zo lang het
maar lekker is, is daarmee niets mis.Grote beloftes van biotechnologie, maar zij worden niet waargemaakt. Eerlijk
gezegd ben ik benieuwd naar een actueel oordeel van het kabinet hierover.Ik mis ook een kritische notie van het kabinet over de omgeving waarin
biotechnologie vooral een rol speelt. Dit punt zal ook een rol spelen in de
inbreng van mijn fractie in het debat over de wereldvoedselcrises. Laten wij
eerlijk zijn, de meeste biotechnologie wordt ontwikkeld binnen grote commerciële
agroconcerns die op dit moment een dominante speler zijn op de wereldvoedselmarkt.
Zij hebben een bepaald commercieel perspectief, een bepaalde visie over welk
type landbouw zij nodig hebben en in dat perspectief wordt biotechnologie
het meeste ontwikkeld en toegepast. Dat betekent dat bijvoorbeeld Monsanto
geen biotechnologie ontwikkelt om de landbouw duurzaam te maken maar om ervoor
te zorgen dat de betreffende rassen nog beter tegen bestaande bestrijdingsmiddelen
kunnen. Wat dat allemaal met duurzaamheid te maken heeft, ontgaat mij compleet.
Juist dit kabinet mag iets kritischer zijn over de omgeving waarin biotechnologie
wordt ontwikkeld en welke koers het onderzoek ingedrukt wordt. Ik heb hierop
graag een reactie van de minister van Landbouw.Als het in het eiland Europa zo ver komt – leve het eiland Europa
zeg ik tegen de VVD – dat op grotere schaal linksom of rechtsom genetisch
gemodificeerde gewassen worden toegelaten, moet het kabinet minimaal garanderen,
zowel hier als aan de Europese tafel, dat boeren die dat wensen inderdaad
gevrijwaard blijven van ggo-gewassen en niets minder dan dat! Het is te zot
voor woorden als dat niet gegarandeerd wordt. Ik vraag die garantie van het
kabinet. Het kabinet moet alles in het werk stellen om ervoor te zorgen dat
biologische boeren en biologische consumenten 100% gevrijwaard blijven
van genetisch gemodificeerd voedsel. Volgens mij hoort etikettering daarbij.
Dit speelde destijds ook al. Het schiet werkelijk geen meter op. Ik word er
een beetje gek van dat ik daarover nu weer moet beginnen. Regel dat, mevrouw
de minister van LNV. Dat is toch keuzevrijheid. Ik als consument van biologisch
spul heb er recht op om te weten dat iets 100% ggo-vrij is.Ik sluit mij aan bij de kritische woorden van enkele collega’s over
de co-existentie. Aan dit onderzoek kan nooit een harde 100% solide
wetenschappelijke conclusie verbonden worden dat het allemaal zo moet. Ik
zou de minister willen zeggen: bezint u opnieuw voordat u begint. Het co-existentieverhaal
rammelt. De collega’s hebben daarover terecht vragen gesteld.Ik sluit mij volledig aan bij het pleidooi voor klassieke veredeling.
Ik vind dat daarvoor geld beschikbaar moet komen. Er zijn fantastische initiatieven
in de markt. Waarom worden die niet bevorderd? Volgens mij wordt dan werkelijk
een stap naar duurzame biologische landbouw. Die kant moet het op in Nederland
en in de wereld. Klassieke veredeling kan daaraan een fantastische bijdrage
leveren. Stimuleer die innovatie in plaats verder te gaan op het riskante
pad van de biotechnologie. Wij weten uiteindelijk nog steeds niet waaraan
wij beginnen. Voor de fractie van GroenLinks geldt niet het risicobeginsel,
mijnheer Ormel, maar het voorzorgbeginsel.De voorzitter: Vergunt u mij als woordvoerder
van de SGP-fractie even een paar accenten te zetten. De heer Ormel houdt het
dan wel even in de gaten. Ik zal het heel kort houden.De heer Ormel (CDA): Natuurlijk, voorzitter.Voorzitter: OrmelDe heer Van der Vlies (SGP): Ik sluit mij
aan bij de vragen over het restschadefonds. Hoe wordt dat fonds gevuld en
hoe is de garantstelling geregeld dat het gg-bedrijfsleven aangesproken wordt
vanuit het principe de vervuiler betaalt?Wij zijn ooit het debat over co-existentie ingegaan met de afspraak in politieke termen gesproken dat er een ggo-vrije keten zou zijn en
de keuzevrijheid gegarandeerd bleef. Daarna is natuurlijk van alles en nog
wat gebeurd. Ik wijs op de praktijktoets en op het onderzoek van de AID naar
de aanwezigheid van ggo’s in biologisch diervoeder. Wij kennen dat onderzoek
nu. Dat leidt mij tot de vraag hoe het wel of niet gescheiden gebruik van
zaai en oogstmateriaal bevorderd kan worden. Moet daar niet een tandje bij
in plaats van het alleen over te laten aan de zelfregulering?Hetzelfde geldt voor de herkenbaarheid van gg-zaai- en pootgoed. De kruisbestuiving
door bijen is al aan de orde gesteld door mevrouw Van Velzen. Ik sluit mij
aan bij haar opmerkingen.Ik heb een punt voorbereid over de besluitvorming in Europa; 15 juli
2008 is gestemd over de toelating van genetisch gemodificeerde soja en katoen.
Er was geen gekwalificeerde meerderheid. Uiteindelijk heeft de Commissie op
8 september jongstleden de knoop doorgehakt en het positieve advies van
de EFSA gevolgd. Dat is onbevredigend. Er wordt voorgesteld een fundamentele
discussie te starten over de vraag hoe dat toelatingsbeleid in het vervolg
gevoerd moet worden. Er komt een denktank. Hoe steekt dat in elkaar en hoe
is onze participatie daarin voorzien?Dat waren mijn zakelijke en compacte opmerkingen in aanvulling op hetgeen
al is gezegd.De voorzitter: Namens de interim-voorzitter
complimenten voor uw inbreng. Ik geef de hamer weer terug.Voorzitter: Van der VliesDe voorzitter: Ik heb van de bewindslieden
begrepen dat zij in de gelegenheid zijn om meteen te reageren. Dat komt heel
goed uit.Ik heb de interrupties goed bijgehouden en blijf bij mijn rantsoenering.
Dat is consequent en dat moet een handelsmerk zijn van ons allen in de politiek.Antwoord van de bewindsliedenMinister Cramer: Voorzitter. Ik dank de verschillende
Kamerleden voor hun inbreng. Het is duidelijk dat het onderwerp biotechnologie
uw belangstelling heeft. Er zijn veel leden aanwezig. Dat doet mij deugd want
het is inderdaad een belangrijk onderwerp.Als minister van VROM wil ik reageren op de vragen over ggo’s in
duurzame landbouw, over het Nederlandse standpunt in de Europese discussie
over biotechnologie, over de denktank en over de markttoelating van de gg-aardappel,
alsmede op de andere vragen die passen bij dit pakketje. De overige vragen
worden beantwoord door collega Verburg. Dat betreft vragen over co-existentie,
import van diervoerders en de detectieproblematiek.Naar mijn mening biedt het COGEM-rapport «Perspectieven van genetisch
gemodificeerde gewassen voor een duurzame landbouw in relatie tot de risico’s»
een goed inzicht in de ontwikkelingen van gg-gewassen die zowel vanuit economisch
als ecologisch oogpunt waardevol kunnen zijn voor een meer duurzame Nederlandse
landbouw. Beantwoordt het onderzoek de vraag of genetisch gemodificeerde organismen
altijd duurzaam genoemd kunnen worden?Het kabinet huldigt het standpunt dat genetische modificatie niet per
definitie duurzaam is, maar ook niet per definitie wél duurzaam. Niet
of wél is dus de vraag. Het antwoord hangt onder meer af van de toepassingen
van genetische modificatie en van de criteria die gebruikt worden om duurzaamheid
te definiëren. Wij menen dat de COGEM als start een prima signalering
heeft gedaan, maar dat vervolgonderzoek en in ieder geval discussie nodig
zijn.De heren Waalkens en Ormel spraken over de kansen van biotechnologie. Die kansen zijn er inderdaad. Mevrouw Van Velzen sprak over nuchter
omgaan zowel met de risico’s als met de kansen. Dat is natuurlijk ook
aan de orde. Mevrouw Wiegman, mevrouw Ouwehand en de heer Vendrik spraken
over de culturele en sociaaleconomische kanten van de zaak. Die moeten eveneens
in de afweging meegenomen worden. Het gaat immers niet alleen om techniek,
het gaat ook om toepassing. Dat is een heel nadrukkelijk punt.Uit het GOCEM-rapport blijkt niet eenduidig dat genetische modificatie
synoniem is met duurzaam, maar het omgekeerde blijkt ook niet. Dat punt bracht
de heer Van der Ham naar voren. Hij vroeg zich af hoe een en ander afgewogen
wordt.Op 29 september aanstaande wordt een workshop gehouden om deze problematiek
wat verder uit te diepen. Ik hoop een beeld te krijgen van de duurzaamheidscriteria
waarmee rekeninggehouden moet worden en van de mening van de verschillende
belanghebbenden over de vraag hoe een en ander gezien wordt in relatie tot
de toepassingen van de biotechnologie. Ik doel dan ook op toepassingen elders
in de wereld. Dat is relevant bij de opmerking van mevrouw Wiegman over het
rapport van de IASTD over de toepassing in ontwikkelingslanden waar een aparte
problematiek aan de orde is. Die is inderdaad niet meegenomen in het COGEM-verhaal
maar is wel relevant.De heer Waalkens stelde een specifieke vraag over de kansen voor genetische
modificatie in relatie tot duurzame landbouw. Hij vroeg of afspraken gemaakt
kunnen worden met ontwikkelingslanden over aansprakelijkheid en verantwoordelijkheid.
Daaraan wordt gewerkt in bio-safetyprotocollen. Voor de ontwikkelingslanden
moet echter nog een additionele slag gemaakt worden.Dit hangt ook samen met onze inzet in Europees verband. In de EU loopt
een discussie over het beleid ten aanzien van ggo’s. Die is aangezwengeld
door het huidige Franse voorzitterschap. De Fransen willen hiervan een prioriteit
maken. Hierbij speelt de vraag van de heer Van der Vlies over het verloop
van de procedures ook een rol. De Fransen willen de huidige regels niet ter
discussie stellen want die zijn goed, zij willen wel praten over de uitvoering
van de regels en over de mogelijkheid om deze te verbeteren. Misschien kan
ook de impasse bij de markttoelatingen doorbroken worden. Dit is immers een
heikel punt in de Milieuraad. Die discussie moet zowel op hoog politiek als
op technisch niveau gevoerd worden. De Fransen stellen dat het gaat om een
breed scala van thema’s. Ik noem de vijf belangrijkste: verbetering
van de milieurisicoanalyses, de vraag hoe wordt omgegaan met de sociaaleconomische
criteria, de vraag hoe de wetenschappelijke samenwerking tussen EFSA en de
lidstaten beter en transparanter gemaakt kan worden, de Europese drempelwaarden
voor de etikettering van zaden en de vraag hoe rekeninggehouden kan worden
met kwetsbare of beschermde gebieden.Wij vinden dat de EFSA prima werk doet. Het is een expertisegroep die
beslist weet hoe risicoanalyses gemaakt moeten worden. De vraag is of de procedures
transparant genoeg zijn en of de risicoanalyses nog verbeterd kunnen worden.
Er is altijd een discussie over de vraag wanneer het voorzorgsprincipe gehanteerd
wordt. Dat moet transparant gemaakt worden.Die vijf punten worden besproken in een denktank. Ik vertegenwoordig het
kabinet daarin. Namens de Nederlandse regering zal ik inbrengen dat wij de
analyses van de EFSA zeer adequaat vinden maar dat altijd verbetering mogelijk
is. De procedures moeten transparanter zijn. De veiligheidsbeoordeling moet
zorgvuldig gebeuren en transparant zijn. Wij zien ook mogelijkheden tot verbetering
in de omgang met de sociaaleconomische criteria. De voor- en nadelen van marktaanvragen
zouden in een bredere context aan de orde moeten komen. Dat moet natuurlijk
niet bij elk dossier gebeuren. Er zijn verschillende dossierclusters die steeds
weer over dezelfde thema’s gaan. Het gaat over import, over laboratoriumtesten en over veldproeven. Nu komt het daadwerkelijk commercieel
telen daarbij. Ik meen dat niet op elk dossier de discussie over de brede
context gevoerd moet worden, maar per cluster moet wel bekeken worden wat
het precies betekent. Ik kom straks terug op cisgenese. Ook daarbij zijn niet
alleen technische maar ook sociaaleconomische en cultureel-ethische afwegingen
aan de orde. Dat hoort allemaal bij elkaar. Nogmaals, de EFSA moet gewoon
zijn werk blijven doen en wij zijn met de processen bezig.De vraag van mevrouw Ouwehand wat onze inzet kan zijn, heb ik grotendeels
al toegelicht. Naarmate wij in deze discussie verder komen, houd ik u op de
hoogte van de vorderingen en de keuzes die voorliggen.Mevrouw Wiegman had twijfels over de genetisch gemodificeerde aardappel.
De heer Van der Ham vond het oké en mevrouw Snijder en de heer Waalkens
waren positief daarover. In Europa is veel discussie ontstaan over deze genetisch
gemodificeerde aardappel die bedoeld is om tot zetmeel verwerkt te worden.
Door de modificatie kan dit goedkoper en milieuvriendelijker gebeuren. Deze
aardappel is niet bedoeld voor menselijke consumptie. Ik heb in de Milieuraad
en ook in het kabinet het standpunt ingenomen dat ik geen bezwaar heb tegen
deze markttoelating omdat de zetmeelproductie milieuvriendelijker is en de
experts mij verzekerd hebben dat er geen risico’s aan verbonden zijn.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Mijn keuze is anders uitgevallen, dat is bekend. Maar wat doen wij ondertussen?
Hoe zit het met de lange termijn en met het op andere manieren bezig zijn
met resistentie? Gaat de minister voor de aardappel ook op dat traject verder?
Dat is mijn belangrijkste vraag. Hoe ziet dat eruit na deze keuze? Het monitoren
geldt breder.Minister Cramer: Dit gaat over een andere
aardappel. Ik geef deze vraag door aan collega Verburg. Die zal daarop verder
ingaan.Wij hebben het standpunt ingenomen dat ik zojuist heb verwoord. Ik heb
u al eerder verteld dat binnen Europa een bredere discussie plaatsvindt over
de vraag hoe nu verder met ggo’s. In dat kader komen de voor- en nadelen
alsmede de duurzaamheid aan de orde, maar op dit dossier hebben wij dít
standpunt ingenomen.De heer Ormel vroeg naar de inzet bij product- versus ketenregistratie
bij genetische modificatie van planten. Hij doelt natuurlijk op de procesbenadering
versus productbenadering. Europa heeft gekozen voor procesbenadering. Als
wij dat willen veranderen, moet dat op Europees niveau gebeuren. Er loopt
een discussie over het ggo-beleid. Uitgangspunt daarbij is dat de regels zelf
niet ter discussie staan. Zeer waarschijnlijk zal deze aanpak gehandhaafd
worden. Het loslaten van de procesbenadering vereist een grote wijziging van
Europese regels. Ik denk dat wij die kant niet opgaan.De heer Ormel vroeg ook waarom wij geen EU-toelatingen hanteren voor import
en de teelt overlaten aan nationale overheden.De heer Ormel (CDA): Dat is niet het standpunt
van het CDA. Het was een open vraag.Minister Cramer: De Europese en nationale
bevoegdheden maken onderdeel uit van de lopende discussie. In het algemeen
kan ik daarover nu nog geen uitspraken doen. Ik wil meedenken over ideeën
die door de Duitse minister Seehofer naar voren zijn gebracht. Wij moeten
voldoen aan internationale WTO-afspraken. Het huidige systeem voldoet goed.
Ik vind het eigenlijk veel beter om die teelt op Europees niveau te beoordelen,
maar dat komt terug in de discussie. Bij dit soort zaken zijn de grenzen ook
niet zo heel hard. Ik houd u op de hoogte als er een verandering van standpunt
komt.De heer Vendrik (GroenLinks): Het gaat toch
om de amflora-aardappel waarvoor toelating is gevraagd door BASF?Minister Cramer: Inderdaad.De heer Vendrik (GroenLinks): Als ik goed
geïnformeerd ben, heeft EFSA gezegd dat zij de langetermijnrisico’s
niet kan inschatten. Zij weet het niet. Dat lijkt mij een heel gevoelig oordeel.
Welke conclusie trekt de Nederlandse regering daaruit?Minister Cramer: Ik heb gezegd dat de wetenschappers
die een technisch oordeel vellen, de risico’s nihil hebben verklaard.
Daarop baseer ik mijn standpunt.De heer Vendrik (GroenLinks): Volgens mij
zijn er verschillende dingen gezegd. EFSA zegt in het rapport over die aardappel
dat zij de langetermijnrisico’s niet kan inschatten. EFSA zegt niet
dat die risico’s nul zijn, zij weet het gewoon niet. Dat is een vorm
van onzekerheid die mij in dit dossier nogal kritisch lijkt. Ik heb ook begrepen
dat EFSA op dit moment probeert de eigen procedures te verbeteren in de hoop
over een of twee jaar wél een uitspraak te kunnen doen over de langetermijnrisico’s.
Zou het dan logisch zijn dat de minister in het Europese debat zegt: ho, even
wachten? Zolang er geen zekerheid over de langetermijnrisico’s is, gaan
wij niet toelaten.Minister Cramer: De formulering is dat het
risico verwaarloosbaar klein is. Dat betekent niet dat uitgesloten is dat
er ooit een risico geconstateerd wordt. De EFSA zegt dat de vinger aan de
pols gehouden moet worden via een strikte monitoring. Mevrouw Verburg zal
nader ingaan op de detectie. De heer Vendrik heeft wel een punt. Wij moeten
ervoor zorgen dat de risico’s die nu gedetecteerd worden, goed worden
bijgehouden. In dit soort zaken kan ik het risico nooit helemaal uitsluiten.
Ik spreek daarom van nihil, verwaarloosbaar klein. De formulering let heel
nauw. Wij moeten daarop zeer scherp blijven. Dat is de inzet van dit kabinet.Mevrouw Van Velzen (SP): Ik heb goed geluisterd
naar mevrouw Cramer. Zij gebruikt veel woorden. Ik zie niet in hoeverre zij
ten opzichte van vorige kabinetten een kentering in het beleid wil bewerkstelligen.
Sterker nog, ook onder dit kabinet wordt bij elke discussie in Europa een
positief advies afgegeven. Nederland is niet kritisch. Wil de minister dat?Frankrijk zegt dat de milieurisicobeoordeling van gentechgewassen verbeterd
moet worden. De minister vindt dat EFSA prima werk doet, maar Frankrijk vindt
dat er een structurele discussie moet komen over de rol van de EFSA omdat
zij te veel gefocust is op volksgezondheid en niet genoeg kijkt naar langetermijneffecten,
vooral op het vlak van milieurisico’s. Is de minister van mening dat
wat de vorige kabinetten hebben neergezet, afdoende is, of gaat zij een kentering
in het beleid bewerkstelligen?Minister Cramer: Ik heb uitgelegd dat wat
de EFSA en de COGEM tot nu hebben gedaan, zeer waardevol is geweest, dat het
altijd belangrijk is om de milieurisicoanalyses te verbeteren en de achterliggende
beoordelingssystematiek en de wijze waarop men tot een oordeel komt transparanter
te maken. Daarnaast heb ik gezegd dat wij in het kader van de sociaaleconomische
en culturele gevolgen niet per afzonderlijk dossier maar met een cluster van
eenzelfde type dossiers veel duidelijker de relatie willen leggen met de maatschappelijke
consequenties: de pro’s en de contra’s, de kansen en de maatschappelijke
risico’s. Collega Verburg en ik hebben in de Landbouwraad en de Milieuraad
ingebracht dat beide in beschouwen genomen dienen te worden. De EFSA richt
zich strikt op technische analyses en het kabinet blijft van
mening dat de EFSA goed werk doet. Dat laat natuurlijk onverlet dat mogelijke
verbeteringen natuurlijk moeten worden doorgevoerd.De voorzitter: De minister gaat zich wijden
aan het geven van een laatste antwoord, zo begreep ik haar tenminste.Minister Cramer: Zeker, mijnheer de voorzitter.De heren Ormel en Waalkens hebben gevraagd of ik voor of tegen een vrijstelling
van cisgenese ben. Alleen als cisgenese veilig is voor mens en milieu, kan
het worden toegepast. Dan kan de mogelijkheid voor soepele regelgeving worden
onderzocht en kan zo’n regelgeving misschien worden gerealiseerd. Op
dit moment onderzoeken de COGEM en andere experts of cisgenese veilig is voor
toepassingen in voedsel en veevoeder. Mijn inbreng in de EU-werkgroep zal
afhangen van de uitkomsten van het COGEM-onderzoek. Dat standpunt is nog in
voorbereiding.De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Cramer.
Ik geef het stokje door aan de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
mevrouw Verburg.Minister Verburg: Voorzitter. Ik dank de leden
voor hun inbreng in eerste termijn. Voordat ik de aan mij gestelde vragen
beantwoord, wil ik een paar opmerkingen maken. Ik vind het belangrijk om vandaag
opnieuw stil te staan bij de ontwikkelingen op het gebied van ggo’s.
Collega Cramer en ik hebben dat al eerder gedaan in uw Kamer. Wat mij betreft
zijn het steeds diepgaande debatten waarin ingegaan wordt zowel op de mogelijkheden
als op de bestaande aarzelingen. Beide zijn terecht en zullen gewogen moeten
worden. Van de een moet meer onderzoek plaatsvinden, de ander wil dat er vanuit
Europa nog meer geregeld wordt. De een wil dat wij opschieten en kansen benutten,
terwijl een ander meent dat er minder gedaan moet worden. Dit debat moet worden
gevoerd. Daarom ben ik heel blij dat dit vandaag gebeurt. Er is een heldere
lijn. Daarin wijkt dit kabinet niet af van de vorige kabinetten. Voor genetische
modificatie van plantaardig uitgangsmateriaal hanteren wij «ja, mits».
De heer Ormel heeft de voorwaarden geschetst. Het moet veilig zijn voor de
gezondheid van mensen en dieren en voor het milieu. Die voorwaarden staan
niet ter discussie. Als de risico’s worden uitgesloten, is het toelaatbaar.
Voor dierlijke modificatie geldt een helder «nee, tenzij». Het
is een heel stevig nee en het duurt heel lang totdat «tenzij»
aan de orde komt. Ik vind dat een behoedzame aanpak die wij moeten blijven
hanteren.Tegelijkertijd vind ik dat men zich zowel in Europa als in Nederland weleens
verschuilt achter wat wij nog niet weten; achter risico’s, onderzoeken
en zaken waarvan wij niet het laatste weten, et cetera. Wellicht missen wij
daardoor kansen. Behoedzaamheid is goed, maar wij moeten wel verder. Collega
Cramer heeft dit ook aangegeven. Het is een ontwikkeling die zich wel doorzet,
of wij nu meedoen of niet. In de Verenigde Staten en Argentinië wordt
90% en in Brazilië 65% van de soja met ggo’s geproduceerd.
Dat geldt ook voor circa 75% van de maïs in de Verenigde Staten.
Ik denk niet dat het verstandig is om ons daarvoor af te sluiten. Het is veel
verstandiger om de discussie nog eens scherp te voeren en een aantal mist-
en rookgordijnen te verwijderen. Die mist- en rookgordijnen worden door verschillende
mensen of door het bedrijfsleven om hun moverende redenen opgetrokken. Het
bedrijfsleven heeft argumenten, de politiek heeft argumenten en is soms zeer
terughoudend uit angst voor de kiezer en de niet-gouvernementele organisaties
hebben argumenten om niet alles duidelijk op tafel te leggen. Daarom heb ik
mij voorgenomen dit najaar een seminar te organiseren. Daar wordt gesproken
over alle kansen en risico’s die met ggo’s en genetische modificatie
te maken hebben. Daarvoor wordt het bedrijfsleven uitgenodigd, er worden wetenschappers
uitgenodigd, ngo’s, bestuurders et cetera. Dat seminar
sluit aan op een workshop die collega Cramer zal organiseren over ggo’s
en duurzame landbouw. Het is een twee-eenheid: als minister Cramer een initiatief
neemt, kijken en denken wij mee en andersom geldt dat ook. Wij werken op dat
punt uitstekend samen. Wij moeten de beschikbare feiten op tafel leggen en
in alle scherpte en openheid wegen.Collega Cramer is heel duidelijk geweest over de positie van de EFSA.
Mijn politieke vaststelling is dat in de Europese raden van ministers soms
aarzeling bestaat om op basis van een helder advies een duidelijke keuze te
maken, omdat men weet dat in de eigen lidstaat aarzelingen bestaan, dat er
vraagstukken zijn, dat er veronderstellingen zijn die wel of niet deugen maar
die niet helder op tafel liggen. Vandaar ons initiatief voor dat seminar.De heer Van der Ham (D66): Het is goed dat
er seminars komen juist om de feiten op tafel te krijgen. Misschien is het
een optie van de ministers om een update te maken van het rapport «Eten
en genen» van de commissie-Terlouw. Dan kan worden bezien wat er sinds
dat rapport veranderd is, over welke punten meer helderheid is ontstaan en
welke vragen nog steeds ter tafel liggen, enz. Zouden de ministers die seminars
die ongetwijfeld heel interessant zullen worden, willen gebruiken om een algehele
update van dat rapport te krijgen?Minister Verburg: De heer Van der Ham wordt
al op zijn wenken bediend. Wij maken elke twee jaar een trendanalyse op basis
van dat rapport van de commissie-Terlouw. Ik meen dat wij daarmee moeten doorgaan
want dat geeft ons inzicht in hoe de Nederlandse consument kijkt naar de ontwikkelingen.
Ik wil echter niet de kans laten lopen om deze thema’s in alle scherpte
en duidelijkheid op tafel te leggen. De volgende punten moeten daarbij meegewogen
worden. Welke kansen en risico’s zijn er voor productieverhoging? Ik
denk dan aan ggo-mogelijkheden voor rijst. Het blijkt dat de productie driemaal
zo hoog kan worden of dat rijst met minder water geteeld kan worden. Welke
kansen biedt dat en welke bedreigingen brengt dat met zich? Verder denk ik
aan het produceren en ontwikkelen van geneesmiddelen, aan het minder gebruikmaken
van gewasbeschermingsmiddelen, aan het meer resistent zijn van uitgangsmateriaal
en aan toepassingen in de bio-based economy. Op een aantal nader te definiëren
thema’s wordt gekeken wat de kansen en de risico’s alsmede de
sociaal-maatschappelijke en economische gevolgen zijn.Mevrouw Wiegman vraagt hoe ik kan garanderen dat er een ggo-vrije landbouw
kan blijven bestaan. Wij kunnen dat wettelijk regelen, maar op enig moment
zegt die boer dat hij niet meer aan betaalbaar veevoer kan komen en de wetgeving
het hem dus onmogelijk maakt om tegen marktprijzen te produceren. Dit soort
zaken moeten wij wel in ogenschouw nemen.Mevrouw Ouwehand zegt dat de veevoederindustrie genoeg verdient en het
best een tandje minder kan. Ik ben benieuwd naar haar bijdrage aan de algemene
politieke beschouwingen. Komt daar een pleidooi voor economische krimp of
iets dergelijks? Ik zou daarin wat behoedzamer willen zijn. Ik ben wel voor
openheid; ik wil alle argumenten zeer scherp op tafel hebben. De leden zijn
allemaal van harte uitgenodigd het seminar bij te wonen.De voorzitter: Mevrouw Wiegman wil interrumperen.
Dat is haar laatste interruptierondje.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):
Het seminar lijkt mij een goed initiatief. Komt daar de vraag aan de orde
of het ook anders kan? Dat heb ik gemist in het betoog van minister Cramer.
In hoeverre is het kabinet serieus bezig met alternatieven? Er moet niet alleen
bekeken worden wat er kan met gentech en onder welke voorwaarden,
maar ook of via een andere weg bijvoorbeeld via de klassieke veredeling, dezelfde
doelen of misschien wel betere doelen te bereiken zijn.Minister Verburg: Ik ben van én én.
Wat mevrouw Wiegman vraagt, gebeurt ook. Naast wat ik hier voorstel en naast
de vele onderzoeken die nationaal en internationaal op dat gebied lopen, zijn
wij bezig met het stimuleren van onderzoeken naar andere methoden. De heer
Van der Ham sprak over een bio-aardappel. Dat onderzoek hebben wij mogelijk
gemaakt. De biologische phytophthora-resistente aardappel is gekomen op basis
van door ons gestimuleerd onderzoek.Mevrouw Wiegman en de heer Vendrik hebben gevraagd naar de alternatieven.
Daarin investeert het Technologisch Topinstituut Groene Genetica. In de basale
structuur van de veredeling wordt geïnvesteerd. Onderzoek op dat gebied
mag niet stilstaan. Daarbij is ook het bedrijfsleven betrokken dat zich bezighoudt
met biologische veredeling. Iedereen wordt ingezet.De heer Waalkens, de heer Ormel en mevrouw Snijder hebben gezegd dat Nederland
groot is in zaaizaad, pootgoed en uitgangsmateriaal. Dat kan alleen op basis
van kwaliteit en duurzaamheid. Daarin wil het kabinet investeren. Dat versterkt
de kracht en de kwaliteit. De beste reclame is nog altijd kwaliteit.Wij investeren en stimuleren over de volle breedte in onderzoek. Dat neemt
niet weg dat het seminar nodig is om de stand van zaken uiteen te zetten en
een toekomstperspectief te schetsen.De heer Waalkens (PvdA): Het ras bionica is
op particulier initiatief ontwikkeld. Er is een project bio-impuls dat nog
niet de goedkeuring heeft gekregen van de ministeries om grootschalig de klassieke
veredeling van aardappelen ter hand te nemen voor het inkruisen van phytophthora-resistentie.
Er ligt een concreet verzoek om ondersteuning van dit project. Ik leid dat
door naar de beide ministers.Minister Verburg: Dit verzoek ligt al bij
ons ministerie?De heer Waalkens (PvdA): Dat ligt op de burelen
voor besluitvorming. Het is een unieke gelegenheid om dat particulier initiatief
te ondersteunen en te verbreden.Minister Verburg: Dit soort verzoeken wordt
heel zorgvuldig gewogen. Dit verzoek komt waarschijnlijk zeer binnenkort op
mijn bureau met een advies.De heer Waalkens (PvdA): Dan heeft de minister
meteen de appreciatie van de Partij van de Arbeid erbij gekregen.De voorzitter: Dat is ons niet ontgaan.Minister Verburg: Zijn er nog meer adviezen
of adhesiebetuigingen?De heer Ormel vroeg naar de kleurcoating van gg-zaad. Er worden al coatings
toegepast op gg-zaad. Kleurcoating zal niet het contaminatierisico verhogen.
De heer Ormel heeft gesproken over de verplichte cursus en de heer Van der
Ham heeft daarbij wat vraagtekens gezet. Wij doen dat vanuit een oogpunt van
zorgvuldigheid. Zeker in zeer drukke perioden waarin veel loonwerkers worden
ingezet, wil het nog wel eens gebeuren dat iets minder zorgvuldig met het
materiaal wordt omgegaan. Het risico op besmetting is dan net iets groter.
Met die cursus willen wij de bewustwording vergroten, plus de betrokkenheid
van het bedrijfsleven en de opdrachtgevers. Wij denken hiermee stappen te
maken. Natuurlijk kijken wij naar de resultaten.De voorzitter: Mevrouw Cramer heeft mij doen
weten om half twee weg te moeten vanwege een andere harde verplichting. Mevrouw
Verburg heeft nog ongeveer vijf minuten nodig en om half twee moeten wij deze
zaal verlaten voor een volgend overleg. Ik zit in alle opzichten klem. Ik
stel vast dat wij vandaag geen ruimte hebben voor een tweede termijn en wij
die naar een nader te bepalen tijdstip moeten verdagen.Ik zou aan de leden willen voorstellen om mevrouw Cramer gelegenheid te
geven om af te reizen naar haar volgende verplichting en de resterende paar
minuten aan mevrouw Verburg te gunnen om haar antwoord af te ronden.Ik sta nu geen interrupties meer toe. U moet begrip hebben voor mijn omstandigheden.Mevrouw Van Velzen (SP): Er komt nog een tweede
termijn. Ik stel voor dat mevrouw Verburg dan ruim de tijd neemt om de vele
vragen goed te beantwoorden. Dat is beter dan haastige spoed.De voorzitter: Ik heb haar toegezegd dat zij
nog even haar antwoord mocht afmaken. Als zij mogelijkheden ziet om bepaalde
vragen schriftelijk af te doen nu wij toch op een later tijdstip een tweede
termijn krijgen, is dat oké. Dat zou kunnen, dat is een variant op
wat wij in de wandelgangen hebben afgesproken.Minister Verburg: Ik ga snel door de vragen
heen. Mevrouw Van Velzen, mevrouw Wiegman en de heer Van der Vlies hebben
gevraagd naar de praktijktoets. Die is uitgevoerd over een periode van twee
jaar op twaalf locaties en volgt direct uit de gemaakte co-existentieafspraken.
De resultaten van die praktijktoets worden ook Europees ingebracht door het
Instituut Plantresearch International. Er komt dus vergelijkend materiaal
op tafel. Daarnaast vindt bij commerciële teelt monitoring plaats. De
gegevens uit de praktijktoets maken een conclusie over de effectiviteit van
de overeengekomen isolatieafstanden voor maïs van 25 meter of 250
meter zonder meer mogelijk. Die conclusie is helder: de isolatieafstanden
voldoen. De resultaten waren namelijk laag: 0,08% gemiddeld bij 25
meter en 0,007% gemiddeld bij 250 meter.Mevrouw Van Velzen heeft gevraagd naar de uitkomst van het AID-onderzoek
dat zou bewijzen dat co-existentie in de keten niet mogelijk is. Een beperkte
vermenging in de keten van ggo-stoffen met niet gg-stoffen is technisch niet
altijd te voorkomen. Daarom mogen biologische diervoeders op ingrediëntbasis
tot 0,9% ggo’s bevatten.Uit het onderzoek bleek dat in 20% van het monster biologisch mengvoer
ggo-soja zat. Dat heeft absoluut mijn aandacht. Het blijkt dat 2 van de 62
door het IAD gecontroleerde monsters een ggo-gehalte bevatten boven 0,9%.De consument moet de ggo-vrije status van de biologische veehouderij gewaarborgd
zien. Dat is de reden waarom de AID en de VWA nader onderzoek doen naar de
mogelijke oorzaken van de onbedoelde vermengingen van soja in het mengvoer.
Zij inventariseren de mogelijkheden om risico’s van onbedoelde vermenging
met soja te beheersen. Op basis van de uitkomsten van dat onderzoek zal de
Voedsel- en Warenautoriteit het risicogebaseerde toezicht verder invullen.Mevrouw van Velzen heeft vragen gesteld over bijen. Uit een meerjarig
Duits onderzoek naar het effect van de teelt van de ggo-maïs op de aanwezigheid
van ggo’s in honing blijkt dat de honing een zeer laag gehalte, dus
ver onder de 0,9% drempel, ggo’s kan bevatten; ggo-gewassen worden
alleen toegelaten als zij veilig zijn voor mens en milieu. Bij de risicobeoordeling
van genetisch-gemodificeerde gewassen wordt ook zorgvuldig gekeken naar mogelijk
schadelijke effecten op het zogenaamde niet-doelwitorganisme zoals bijen.
Dat wordt dus meegewogen.Mevrouw van Velzen en de heer Van der Ham hebben gevraagd naar de restschade
met betrekking tot co-existentie. Ook de heer Waalkens heeft daarover een
opmerking gemaakt. Er is een garantstelling door particuliere bedrijven. Dat
is de uitgangsmaterialensector, dus ook de ggo-sector. De bevoorschotting
hoeft niet te worden terugbetaald door de boeren. Die komt voor rekening van
het productschap. De risicoanalyse wordt ontwikkeld door de WUR en aan de
stuurgroep worden co-existentieafspraken aangeboden. Met andere woorden: dat
systeem gaat werken en de monitoring daarvan is ook georganiseerd.De heer Waalkens heeft gesproken over de detectiegrens van zaaizaad en
pootgoed. Die detectiegrens is nu 0,1%. Nederland dringt erop aan om
dat zo laag mogelijk te krijgen. Die grens dient wel economisch haalbaar te
zijn. Het wachten is nog steeds op een voorstel van de Europese Commissie.Mevrouw Ouwehand vraagt of ik een voorstander ben van etikettering van
melk en vlees afkomstig van dieren die ggo-diervoeders hebben gegeten. Het
antwoord daarop is nee. Wij hebben daarover in Europees verband afspraken
gemaakt. Dieren die ggo-veevoer hebben gegeten, zijn zelf geen ggo. Dat geldt
ook voor de dierlijke producten. Dat heeft dus geen gevolgen voor het etiket.
Wij hebben daarmee ingestemd. Daarbij komt nog dat consumenten ggo-etikettering
van deze dierlijke producten niet nodig vinden. Dat is de uitkomst van een
kwalitatief onderzoek naar de mening van burgers over biotechnologie.De heer Vendrik vraagt hoe het kabinet staat tegenover de vrijheid om
te kunnen kiezen tussen ggo-producten en ggo-vrije producten. Ook de heer
Van der Vlies heeft daarover een opmerking gemaakt.Uitgangspunt is dat het realiseren van ggo-vrije ketens en het aanbieden
van ggo-vrije voedingsmiddelen primair een zaak is van marktpartijen. Het
kabinetsbeleid is erop gericht de markt een optimale kans te geven om in te
spelen op consumentenwensen voor ggo-vrije producten. Dat kan door stimuleren
en door randvoorwaardelijke maatregelen te treffen.Voorzitter. Kortheidshalve laat ik het hierbij. Ik heb alle nog openstaande
vragen beantwoord.De voorzitter: Dank u wel, mevrouw de minister.
Ik heb al meegedeeld dat wij nu geen tweede termijn kunnen houden. Wij zullen
daarvoor zo spoedig mogelijk een voorstel doen. Het zal uiteraard een korte
tweede termijn zijn, maar niet nu.Onder dankzegging aan de minister en degenen die haar hebben bijgestaan,
sluit ik de vergadering.De heer Ormel heeft nog een punt van orde.De heer Ormel (CDA): Voorzitter. U spreekt
over een korte tweede termijn. Ik stel voor maximaal 20 minuten anders gaan
wij de eerste termijn opnieuw doen.De voorzitter: Als ik spreek over een korte
tweede termijn moet aan die orde van grootte worden gedacht.De voorzitter van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,Schreijer-PierikDe griffier van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,DortmansXNoot1Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), ondervoorzitter, Schreijer-Pierik (CDA), voorzitter,
Atsma (CDA), Van Gent (GroenLinks), Poppe (SP), Waalkens (PvdA), Snijder-Hazelhoff
(VVD), Jager (CDA), Ormel (CDA), Koopmans (CDA), Van der Ham (D66), Van Velzen
(SP), De Krom (VVD), Samsom (PvdA), Van Dijken (PvdA), Neppérus (VVD),
Jansen (SP), Jacobi (PvdA), Cramer (ChristenUnie), Koppejan (CDA), Graus (PVV),
Vermeij (PvdA), Zijlstra (VVD), Thieme (PvdD) en Polderman (SP).Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Mastwijk (CDA), Ten Hoopen (CDA), Vendrik
(GroenLinks), Luijben (SP), Tang (PvdA), Boekestijn (VVD), Bilder (CDA), Biskop
(CDA), Koşer Kaya (D66), Van Leeuwen (SP), Dezentjé Hamming-Bluemink
(VVD), Eijsink (PvdA), Depla (PvdA), Van Baalen (VVD), Kant (SP), Blom (PvdA),
Ortega-Martijn (ChristenUnie), Van Heugten (CDA), Brinkman (PVV), Kuiken (PvdA),
Ten Broeke (VVD), Ouwehand (PvdD) en Lempens (SP). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27428-116.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl