Vaststelling begroting van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2004; Kabinetsstandpunt op de adviezen "Stamcellen voor weefherstel" (zomer 2002) en "Hematopoietische stamcellen" (zomer 2003) van de Gezondheidsraad
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29200-XVI, nr. 263

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

13-07-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29200-XVI nr. 263

30-06-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamDe adviezen kort samengevatStandpunt op hoofdlijnenNog onvoldoende inzicht in mogelijkheden en bezwarenStamceltherapie nog niet te beschouwen als goed alternatief
voor orgaandonatie en xenotransplantatieBeter nog geen onomkeerbare keuzen te makenMeer inzicht verwerven door verder onderzoekFinanciering van onderzoek met stamcellenBeschikbaarheid van stamcellen voor onderzoekOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Gerelateerde publicaties

Kamerstuk 29200-XVI, nr. 263 b1Gerelateerde publicatie

 
 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29200-XVIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 40 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 200 XVIVaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2004nr. 263BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORTAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 30 juni 2004Bij brief van 18 november 2003 (Niet-dossierstuk 2003–2004,
vws0301703, Tweede Kamer) is u bericht over het voornemen om een gecombineerd
kabinetsstandpunt uit te brengen op de twee adviezen over stamcellen die de
Gezondheidsraad eerder (in vervolg op adviesaanvragen van de toenmalige Minister
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport mevrouw Borst) heeft uitgebracht. Het
gaat daarbij om het advies «Stamcellen voor weefselherstel» (uitgebracht
in de zomer van 2002) respectievelijk het advies «Hematopoietische stamcellen»
(uitgebracht in de zomer van 2003). In bedoelde brief is verder aangekondigd
dat het standpunt tevens het antwoord op de motie betreffende het herleidbaar
opslaan van navelstrengbloed in erkende orgaanbanken (Kamerstukken II 2001/2002,
27 844, nr. 12) zal bevatten.De aanleiding voor de beide adviesaanvragen was onder meer de suggestie
zoals die toen door de literatuur werd gewekt, dat het gebruik van stamcellen
op termijn mogelijk ook zou kunnen leiden tot materiaal dat bruikbaar is voor
bepaalde transplantatiedoeleinden. Alsdan zou eveneens een bijdrage aan het
verminderen van het orgaantekort kunnen worden gerealiseerd, en zou daarmee
ook sprake kunnen zijn van een alternatief voor xenotransplantatie.Mede namens de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen geef ik
in het onderstaande het kabinetsstandpunt op hoofdlijnen op de beide adviezen
van de Gezondheidsraad weer, na een korte samenvatting van de adviezen. ln
de bijlage1 bij deze brief is meer gedetailleerd
daarop ingegaan, aan de hand van de afzonderlijke conclusies en aanbevelingen
van de raad.De adviezen kort samengevatIn zijn adviezen geeft de Gezondheidsraad een zorgvuldige beschrijving
van de stand van wetenschap ten aanzien van het gebruik van stamcellen voor
het kweken van (delen van) organen, weefsels en cellen(clusteringen)
voor transplantatiedoeleinden in brede zin. In het advies«Stamcellen
voor weefselherstel» constateert de Gezondheidsraad dat er intensivering
van het onderzoek naar celtransplantatie voor therapeutische doeleinden (celtherapie)
plaatsheeft. Resultaten zoals eerder verkregen bij onderzoek bijvoorbeeld
in proefdiermodellen voor suikerziekte, en in klinische trials bij patiënten
met de ziekte van Parkinson, geven aanleiding tot de hoop dat herstel van
(delen van) defecte menselijke organen en weefsels met behulp van celtransplantatie
mogelijk zal worden, ook voor andere aandoeningen dan die als gevolge van
falend beenmerg. Het gaat dan niet alleen om mogelijkheden voor nieuwe behandelingen,
maar óók om mogelijkheden voor snellere behandeling van patiënten
die op de wachtlijst voor een orgaantransplantatie staan. Hoewel onderzoek
met cellen of weefselfragmenten uit embryonale of foetale organen tot enige
successen met celtherapie heeft geleid, vormen volgens de Gezondheidsraad
de beperkte overleving van de getransplanteerde cellen en het gebrek aan dergelijk
weefsel een barrière voor het uitvoeren van klinisch onderzoek bij
grote groepen patiënten, en geven ze aanleiding tot intensief onderzoek
naar het gebruik van andere donorcellen. In dit verband zijn uiteraard van
belang de definities die de Gezondheidsraad terzake in zijn adviezen heeft
gehanteerd.In het advies «Stamcellen voor weefselherstel» heeft de raad
een stamcel gedefinieerd als zijnde een cel die langdurig het vermogen bezit
zich te vermeerderen én in staat is uit te groeien tot meer dan één
type gedifferentieerde cel. Cellen kunnen vervolgens naar het differentiatievermogen
dat ze in principe hebben worden onderverdeeld in totipotente cellen (deze
hebben het vermogen om zich te ontwikkelen tot álle verschillende bij
de mens voorkomende cellen), pluripotente cellen (deze hebben het vermogen
om tot bijna alle celtypen te differentiëren) en multipotente cellen
(deze hebben het vermogen zich in een bepaalde omgeving nog in een aantal
verschillende richtingen te ontwikkelen). De raad merkt op dat het in een
aantal gevallen al gelukt is om het differentiatieproces te sturen: onderzoekers
zijn er in geslaagd om in de reageerbuis uit stamcellen verschillende celtypen
te verkrijgen, waaronder zenuw-, hart- en huidcellen.Voor wat betreft hun herkomst zijn stamcellen volgens de raad te onderscheiden
in twee typen, te weten embryonale stamcellen (die worden verkregen uit de
binnenste celmassa van een pre-implantatie-embryo) en somatische stamcellen
(die afkomstig kunnen zijn van foetussen of personen). In principe zijn embryonale
stamcellen pluripotent, terwijl somatische cellen multipotent zijn. Tot die
laatste categorie cellen behoren ook de hematopoëtische stamcellen waarop
het advies «Hematopoietische stamcellen» betrekking heeft. Het
gaat daarbij om de zogeheten «bloedvormende» cellen die kunnen
worden verkregen uit beenmerg, gemobiliseerd bloed (dat wil zeggen bloed verkregen
na stimulatie van een donor met stoffen die de stamcellen mobiliseren) of
uit navelstrengbloed. De raad merkt daarover nog op dat er inmiddels aanwijzingen
zijn verkregen dat ook andere stamcellen zich tot bloedcellen kunnen ontwikkelen.
Omgekeerd blijken hematopoïetische stamcellen ook andere cellen dan bloedcellen
te kunnen vormen, zoals lever- of spiercellen. Gebleken is verder dat bij
volwassenen somatische stamcellen niet alleen in beenmerg voorkomen, maar
ook in andere weefsels. Daarnaast zijn er aanwijzingen gevonden dat zulke
somatische stamcellen meer typen cellen kunnen vormen dan werd gedacht. Zo
is gerapporteerd dat de cellen onder bepaalde experimentele omstandigheden
kunnen uitgroeien tot hart- of zenuwcellen.In beide adviezen onderscheidt de raad de autologe transplantatie van
(stam)cellen, waarbij deze afkomstig zijn van de patiënt zelf, en de
allogene transplantatie waarbij dat niet het geval is. Vanwege het feit dat
bij een allogene transplantatie de genetische eigenschappen van
het transplantaat verschillen met die van de patiënt, treden daarbij
veelal reacties van het immuunsysteem op. Blijkens het advies«Hematopoietische
stamcellen» kan allogene transplantatie overigens niet alleen négatieve
gevolgen hebben in de vorm van ernstige afweerreacties (graft-versus-host
disease), maar kan allogene transplantatie bij de behandeling van tumoren
juist ook een therapeutisch belangrijke pósitieve uitwerking hebben
(graft-versus-tumor effect). In het advies «Stamcellen voor weefselherstel»
merkt de raad op dat bij gebruik van cellen die zijn verkregen door middel
van de techniek van het zogeheten «therapeutisch kloneren» afstotingsproblemen
waarschijnlijk te ondervangen zijn.De beide adviezen van de Gezondheidsraad hebben als gemeenschappelijke
algemene conclusie dat thans weliswaar bepaalde stamcellen met redelijk succes
kunnen worden getransplanteerd ten behoeve van een geneeskundige behandeling,
maar dat er nog veel, voor een deel ook nog fundamenteel, onderzoek moet worden
verricht voordat duidelijk is of, en zo ja welke, stamcellen meer algemeen
daarbij bruikbaar kunnen zijn. Anders gezegd, afgezien van al gebruikelijke
transplantaties met hematopoietische stamcellen – die blijkens het advies
«Hematopoietische stamcellen» thans worden verricht bij behandeling
van maligne bloedziekten (zoals leukemieën en lymfomen), solide tumoren
(zoals borstkanker), stoornissen in de bloedaanmaak (zoals thalassemie) en
van een aantal metabole ziekten – verkeert (het onderzoek naar) stamceltherapie
nog in de explorerende fase. Vanwege de belangrijke rol die het immuunsysteem
bij allogene stamceltransplantaties speelt, acht de Gezondheidsraad in het
advies «Hematopoietische stamcellen» immunologische kennis onontbeerlijk,
en noemt de raad verder onderzoek naar de immunologische aspecten van stamceltransplantaties
wenselijk.In laatstgenoemd advies signaleert de raad verder dat bij de klinische
toepassing van hematopoietische stamcellen, steeds vaker gemobiliseerd bloed
de rol overneemt van de klassieke bron van stamcellen, het beenmerg. Het afnemen
van gemobiliseerd bloed heeft als voordeel dat het voor donoren een minder
grote belasting betekent dan het afnemen van beenmerg, terwijl met dat bloed
even goede klinische resultaten te bereiken zijn. Ook neemt volgens de raad
het gebruik van navelstrengbloed toe, maar vormt de relatief kleine hoeveelheid
stamcellen die per donatie wordt verkregen een beperkende factor voor het
gebruik. De raad acht het daarom belangrijk dat onderzoek gedaan wordt naar
de mogelijkheid om in het laboratorium door celdelingen grotere hoeveelheden
stamcellen te verkrijgen. De ontwikkeling van methodes ter vermeerdering van
het aantal stamcellen kan volgens de raad ongeacht de bron van herkomst, bijdragen
aan de vermindering van het huidige tekort aan transplantaten. Dat tekort
betekent dat op dit moment voor vrij veel – en in het bijzonder voor
allochtone – patiënten, geen donor met een geschikt weefseltype
beschikbaar is. De raad noemt als andere mogelijkheid om het tekort aan geschikte
transplantaten te verminderen nog het op grotere schaal opslaan van navelstrengbloed
in navelstrengbloedbanken bedoeld voor algemeen gebruik. De raad merkt in
dit verband op dat opslag voor eventueel eigen gebruik weinig efficiënt
is: de kans dat zulk gebruik plaats zal vinden is zeer gering. Een punt van
aandacht vormt volgens de raad de kwaliteit van de informatievoorziening aan
mensen die overwegen om navelstrengbloed op te laten slaan voor eigen toekomstig
gebruik.In het advies «Hematopoietische stamcellen» geeft de raad
overigens wel aan dat op lange termijn de mogelijkheid dat hematopoietische
en andere stamcellen zich in verschillende richtingen kunnen ontwikkelen zoals
tot lever- of spiercellen, wel van belang kan zijn voor nieuwe klinische toepassingen,
en dan in zekere zin het tekort aan orgaandonors kan verminderen. In het advies
«Stamcellen voor weefselherstel» stelt de raad echter óók
dat het daadwerkelijk ontwikkelen van orgánen op basis van stamcellen hóógstens op lange termijn te verwachten is, en
stamceltherapie voorlopig geen alternatief vormt voor orgaandonatie (en xenotransplantatie).In het advies «Stamcellen voor weefselherstel» heeft de raad
verder gesteld dat het, omdat onderzoek aan somatische stamcellen wordt bemoeilijkt
door de beperkte beschikbaarheid ervan, te optimistisch is te verwachten dat
somatische stamcellen binnen afzienbare termijn de embryonale stamcellen zouden
kunnen vervangen als (experimentele) celbron voor transplantatiedoeleinden.
De raad merkt daarbij op dat wanneer somatische stamcellen uit de patiënt
zelf kunnen worden gewonnen, het gebruik daarvan het voordeel heeft dat het
probleem van de afstoting kan worden omzeild.De Gezondheidsraad maakt in dit advies melding van het bestaan van ongeveer
zeventig humane embryonale stamcellijnen. De raad noemt echter vanwege de
wens om bij feitelijk gebruik afstotingsreacties te kunnen voorkomen, toch
een uitbreiding van het aantal stamcellijnen voor de hand liggend. Andere
redenen om het aantal stamcellijnen uit breiden zijn volgens de raad dat er
embryonale stamcellijnen moeten zijn die – anders dan voor de bedoelde
huidige lijnen geldt – niet in contact met dierlijke cellen zijn gekweekt,
en de cellijnen voldoende genetische variatie moeten hebben. De raad merkt
verder op dat ook niet vaststaat dat de bestaande cellijnen geheel normaal
zijn, en bijvoorbeeld vrij zijn van chromosoomafwijkingen. Ten slotte kan
volgens de raad het feit dat een deel van de stamcellijnen eigendom is van
bedrijven, betekenen dat de betreffende cellijnen niet vrij beschikbaar zijn
voor onderzoek. Standpunt op hoofdlijnenNog onvoldoende inzicht in mogelijkheden en bezwarenDe verschillende conclusies en aanbevelingen van de Gezondheidsraad laten
zich volgens het kabinet samenvatten in de visie dat onderzoek naar de eigenschappen
van stamcellen nog in de kinderschoenen staat en er daarom nog veel (deels
proefdier)onderzoek nodig is voordat voldoende inzicht kan bestaan in de mogelijkheden
en bezwaren van het gebruik van menselijke stamcellen bij geneeskundige behandeling
van mensen. Nieuwe publicaties waarin na het verschijnen van de adviezen nader
is bericht over vorderingen met onderzoek naar eigenschappen en mogelijkheden
van stamcellen, doen daaraan naar de mening van het kabinet niet af.Veel aandacht ging begin februari van dit jaar uit naar het in Science
gepubliceerde artikel «Evidence of a Pluripotent Human Embryonic Stem
Cell Line». Daarin heeft een Zuid-Koreaanse onderzoeksgroep melding
gemaakt van het door middel van het zogeheten «therapeutisch kloneren»
tot stand brengen van menselijke embryo's, het uit een van de embryo's isoleren
van embryonale stamcellen als basis voor een stamcellijn, en vervolgens ook
van het kunnen laten uitgroeien van de cellen uit de cellijn tot verschillende
soorten cellen, zoals spiercellen, botcellen en bindweefsel.Daarnaast hebben Canadese wetenschappers onlangs bericht dat zij er in
geslaagd zijn om in het laboratorium embryonale stamcellen van muizen gericht
zogeheten T-cellen te laten vormen. Zou dat ook mogelijk blijken met menselijke
embryonale stamcellen, dan zou daarmee ook een stap kunnen worden gezet naar
verbetering van behandeling van patiënten met kanker of met een besmetting
met het HIV-virus.Hoewel dergelijke publicaties lijken te suggereren dat er inmiddels al
weer een enorme vooruitgang op het gebied van stamceltherapie is geboekt,
is er naar de mening van kabinet geen reden tot euforie. De resultaten van
het Koreaanse onderzoek leveren bijvoorbeeld (nog) helemaal niet het bewijs dat toepassing van de techniek van het «therapeutisch
kloneren» inderdaad steeds zal kunnen leiden tot een effectieve behandelingswijze
voor een ziekte of aandoening. Te veel vragen zijn nog onbeantwoord, zoals
vragen naar de efficiëntie van celkerntransplantatie in het algemeen
en de waarde van de methode in geval van het meer op de specifieke patiënt
gericht toepassen ervan. De klinische betekenis in de vorm van transplantatie
van de cellen bij de mens is immers nog niet aangetoond. Zolang het gaat om
transplantatie van cellen die in contact zijn geweest met levende dierlijke
bestanddelen, is er overigens sprake van xenotransplantatie als bedoeld in
artikel 6a van de Wet op bijzondere medische verrichtingen, en is uitvoering
daarvan in ons land verboden. Met andere woorden, de klinische betekenis van
dergelijke cellen kán in ons land ook niet worden aangetoond, tenzij
op een bepaald moment de transplantatie ervan bij algemene maatregel van bestuur
is uitgezonderd van genoemde verbodsbepaling.Meer algemeen geldt dat uiteindelijk pas klinisch onderzoek duidelijk
zal kunnen maken welke toepassingen van welke typen stamcellen bij welke ziekten
of aandoeningen kunnen bijdragen aan het voorkómen of genezen daarvan.
Nu ook nog niet duidelijk is welke verantwoorde klinische toepassingen mogelijk
zijn met navelstrengbloed, is er volgens het kabinet thans geen aanleiding
onderzoek te (laten) doen naar de mogelijkheid tot opslag van navelstrengbloed
voor autoloog gebruik in publieke banken zonder dat er directe medische indicatie
is. Het kabinet meent daarom dat thans maximaal invulling is gegeven aan de
eerdergenoemde motie inzake herleidbare opslag van navelstrengbloed. De Gezondheidsraad
pleit er overigens voor om niet te spreken van «therapeutisch kloneren»
maar van «celkerntransplantatie». Dit lijkt ons echter geen verbetering.
Celkerntransplantatie is een techniek waarmee verschillende doelen kunnen
worden bereikt. Als het alléén gaat om het door middel van celkerntransplantatie
tot stand brengen van een embryo ten behoeve van het kweken van stamcellen
voor (onderzoek naar) weefselherstel, blijven wij liever spreken van «therapeutisch
kloneren», temeer daar dat begrip met die betekenis al zo is ingeburgerd.Stamceltherapie nog niet te beschouwen als goed alternatief
voor orgaandonatie en xenotransplantatieDe beide adviezen van de Gezondheidsraad en ontwikkelingen nadien in ogenschouw
nemend, meent het kabinet niet anders te kunnen concluderen dan dat het nog
in het geheel niet duidelijk is of op enig moment stamcellen (respectievelijk
de na differentiatie daaruit ontstane specifieke cellen) meer algemeen met
succes kunnen worden toegepast in celtherapie bij de mens, dat wil zeggen
breder dan in de vorm van al gebruikelijke transplantaties van stamcellen
uit beenmerg, gemobiliseerd bloed of navelstrengbloed. Het kabinet deelt hierbij
óók de visie van de raad zoals verwoord in het advies «Hematopoietische
stamcellen» dat het huidige aantal centra waar «regulier»
allogene stamceltransplantaties worden uitgevoerd vooralsnog voldoende is.Evenmin is voor het kabinet duidelijk dat bij celtherapie met stamcellen
volstaan zou kunnen worden met gebruik van somatische stamcellen, en het dan
niet nodig zal zijn embryonale stamcellen te gebruiken. Het kabinet deelt
verder eveneens de visie van de Gezondheidsraad dat (stam)celtherapie vooralsnog
geen algemeen bruikbaar alternatief vormt voor orgaandonatie, noch voor xenotransplantatie.Met de beide adviezen over stamcellen en het medio vorig jaar uitgebrachte
advies «Nieuwe wegen naar orgaandonatie» heeft de Gezondheidsraad
overigens wel inzicht gegeven in de ontwikkelingen met betrekking tot mogelijke
alternatieven voor xenotransplantatie, zoals dat door de Kamer is gevraagd
in een motie van Van der Vlies (Kamerstukken II 2000/2001, nr. 26 335,
nr. 12). Met de toezending van de verschillende adviezen en de
standpunten is naar de mening van het kabinet thans zo goed mogelijk invulling
gegeven aan die motie.Beter nog geen onomkeerbare keuzen te makenDe adviezen maken eveneens duidelijk dat er nu ook nog niet goed antwoord
gegeven kan worden op de vraag welke toepassingen van welke typen stamcellen
op termijn mogelijk en medisch-ethisch gezien aanvaardbaar respectievelijk
te prefereren zijn. Uit het advies «Hematopoietische stamcellen»
kan bijvoorbeeld worden afgeleid dat het veronderstelde voordeel (minder afstotingsverschijnselen)
van autologe toepassing van stamcellen ter behandeling van kanker, tegelijk
als nadeel met zich mee brengt dat geen «graft versus tumor»-reactie
optreedt, waarmee dan afbreuk gedaan wordt aan de effectiviteit van zo'n behandeling.
Dat betekent dat in de praktijk niet zal kunnen worden volstaan met autologe
stamcellen. Verder geeft het advies «Stamcellen voor weefselherstel»
geen aanleiding om te kunnen veronderstellen dat bij celtherapie met stamcellen
volstaan zou kunnen worden met gebruik van somatische stamcellen.Naar de mening van het kabinet is er derhalve ook geen aanleiding voor
fundamentele wijzigingen in het beleid ten aanzien van de acceptatie van het
gebruik van de verschillende typen stamcellen. Het kabinet wil daarom ook
niet overgaan tot het stellen van meer of verdergaande beperkingen aan het
uitnemen en gebruiken van de verschillende typen menselijke stamcellen. Evenmin
wil het kabinet tornen aan de afspraak in het regeerakkoord dat gedurende
de regeerperiode van het huidige kabinet het verbod op speciaal tot stand
brengen van embryo's voor wetenschappelijk onderzoek (zoals opgenomen in artikel
24 onder a van de Embryowet) zal worden gehandhaafd. Die afspraak houdt enerzijds
in dat het kabinet geen gebruik zal maken van de mogelijkheid om het verbod
op te heffen en anderzijds dat het kabinet geen wetswijziging zal voorstellen
met als strekking dat een permanent verbod in het leven wordt geroepen. Een
en ander heeft bijvoorbeeld ook tot gevolg dat het kabinet niet actief zal
meewerken aan het tot stand komen van een «definitief» internationaal
verbod op elke vorm van kloneren, dus met inbegrip van «therapeutisch»
kloneren. Daarnaast impliceert het voorgaande dat er voor het kabinet ook
geen aanleiding is om onderzoeksorganisaties er thans nog eens op te wijzen
dat het in het bijzonder de moeite waard zou zijn om verder te gaan met onderzoek
naar de toepassing van autologe eigen stamcellen of van stamcellen uit navelstrengbloed.
Het kabinet beschouwt aldus de tijdens de behandeling van de Embryowet gedane
toezegging terzake (Handelingen II 2001–2002, nr. 8, Tweede Kamer, pag.
346) als afgedaan.Meer inzicht verwerven door verder onderzoekHet kabinet onderschrijft dan ook de conclusie van de Gezondheidsraad
dat verder onderzoek nodig is om te kunnen bepalen of en zo ja welke richtingen
daadwerkelijk kansrijk kunnen zijn. In het advies «Stamcellen voor weefselherstel»
stelt de raad dat voor de mogelijke ontwikkeling van nieuwe vormen van celtherapie
zowel onderzoek met menselijke somatische (waaronder ook de foetale) èn
embryonale stamcellen belangrijk is. In eerste instantie is met name onderzoek
van belang dat gericht is op het verwerven van inzicht in hoe ongedifferentieerde
stamcellen zich ontwikkelen tot gespecialiseerde weefselcellen, zoals pancreas-,
hersen- en hartcellen. Daarnaast acht de raad onderzoek naar transplantatie
van celkernen naar ontkernde eicellen (op termijn) van belang in verband met
het zo mogelijk willen voorkomen van afstotingsreacties. In het advies «Hematopoietische
stamcellen» noemt de raad verder met name van belang het verrichten
van onderzoek naar vermeerdering van stamcellen door deling en
naar de immunologische aspecten van stamceltransplantaties.Het kabinet leidt uit de adviezen af dat het bij het onderzoek op het
gebied van (stam)celtherapie in Nederland, hoewel dat op deelterreinen al
wel in één van de klinische fasen verkeert, voorlopig in belangrijke
mate nog zal gaan om fundamenteel en preklinisch onderzoek, al dan niet met
proefdieren.Als het gaat om fundamenteel medisch-biologisch onderzoek spelen in Nederland
met name de universiteiten en de instituten die ressorteren onder de Koninklijke
Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), maar ook het Nederlands Kanker
Instituut (NKI) een belangrijke rol. Uiteraard kunnen ook bedrijven zich met
fundamenteel onderzoek bezig houden.Het kabinet deelt de visie van de Gezondheidsraad dat het niet nodig is
om celbiologisch onderzoek aan menselijke embryonale stamcellen onder centraal
toezicht te brengen, en is dan ook niet voornemens om in de Embryowet alsnog
als voorwaarde voor het mogen uitvoeren van preklinisch onderzoek met dergelijke
cellen op te nemen dat de Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek (CCMO)
daarover een positief oordeel heeft uitgebracht.Het kabinet is wél voornemens om door middel van een wijziging
van het Besluit centrale beoordeling medisch-wetenschappelijk onderzoek met
mensen het klinische onderzoek waarbij stamcellen worden gebruikt aan te wijzen
als onderzoek dat het positieve oordeel van de centrale commissie behoeft
voordat het mag worden uitgevoerd. Het kabinet is namelijk van mening dat
er zeker de komende jaren nog sprake is van schaarse deskundigheid op dit
terrein.Financiering van onderzoek met stamcellenEen deel van het onderzoek met stamcellen wordt gefinancierd uit de niet
geoormerkte gelden die instellingen als universiteiten, de onder de KNAW ressorterende
instituten en het NKI ontvangen, waarbij deze instellingen een grote mate
van vrijheid hebben ten aanzien van de interne verdeling van de gelden. Binnen
de hen toegewezen algemene budgetten kunnen deze grotendeels zelf keuzes maken
omtrent de gebieden waarop zij wetenschappelijk onderzoek, zoals medisch-biologisch
wetenschappelijk onderzoek op het terrein van stamcellen, willen verrichten.
Onderzoeksinstellingen kunnen zich ook aanmelden voor deelname aan onderzoeksprogramma's
of projecten op boveninstellingsniveau onder de (financiële) vlag van
bijvoorbeeld NWO en ZonMw, en op die wijze onderzoek gefinancierd krijgen.
Binnen NWO en ZonMw worden op dit moment echter geen programmeringsactiviteiten
uitgevoerd die zich specifiek richten op de onderzoeksterreinen die worden
aanbevolen door de Gezondheidsraad. Verder kunnen voor onderzoek op het gebied
van stamcellen financiële middelen beschikbaar worden gesteld in het
kader van specifieke stimuleringsregelingen. Zo is inmiddels in het kader
van de Nederlandse ICES/KIS-3 regeling (Besluit subsidies investeringen kennisinfrastructuur,
(Bsik)) voor een periode van zes jaar € 25,0 miljoen beschikbaar
gesteld voor het onderzoeksprogramma «Dutch Program for Tissue Engineering
(DPTE)», en voor een periode van vier jaar €8,8 miljoen voor het
programma «Stem cells in development and disease». Die programma's
omvatten ook onderzoek als in de adviezen van de Gezondheidsraad aanbevolen.
Het consortium dat het DPTE-programma heeft opgesteld beraadt zich nog over
de keuze van het onderzoek dat met het daarvoor beschikbaar gestelde bedrag
zal worden uitgevoerd, nu dat veel lager is dan het aangevraagde bedrag van € 80
miljoen.Op het niveau van de Europese Unie biedt het Zesde Kaderprogramma eveneens
mogelijkheden tot subsidiering van stamcelonderzoek, sinds 1 januari
2004 geldt dat zowel voor onderzoek met somatische stamcellen of bestaande
embryonale stamcellijnen als voor stamcelonderzoek waarbij gebruik gemaakt
wordt van restembryo's.Ten slotte kunnen ook particuliere fondsen en bedrijven, al dan niet in
Nederland gevestigd, onderzoek op het gebied van stamcellen financieren.Vermeldenswaard is hier nog dat de European Science Foundation het initiatief
heeft genomen om een samenwerkingsprogramma op het gebied van stamcellen op
te zetten, waarop men ook heeft kunnen inschrijven. Belangrijke onderdelen
van het programma zijn naast kennisvermeerdering vooral ook protocollering
van het verkrijgen van stamcellen en de omgang daarmee.Het kabinet meent dat er voor fundamenteel en preklinisch onderzoek vooralsnog
voldoende financiële mogelijkheden zijn, en wil daarom thans daarvoor
niet extra financiële middelen beschikbaar stellen. Beschikbare financiële
ruimte van het ministerie van VWS zal vooral worden aangewend voor programma's
die op kórte termijn verbetering van zorg en preventie tot doel hebben.
Wel zal steeds worden bezien of de ontwikkelingen, zoals de uitkomsten van
wat de raad noemt «zorgvuldig preklinisch onderzoek» met stamcellen,
aanleiding geven om in het kader van de VWS-Beleidsagenda biotechnologie (extra)
financiële ruimte te reserveren voor het zonodig kunnen stimuleren van
meer klinisch gerichte projecten op het gebied van stamcellen. Op dit moment
is zo'n reservering echter niet aan de orde.Beschikbaarheid van stamcellen voor onderzoekOm preklinisch of klinisch onderzoek met humane stamcellen te kunnen uitvoeren,
moet uiteraard ook kunnen worden beschikt over de daarvoor vereiste stamcellen.
Voor wat betreft de beschikbaarheid merkt het kabinet op dat Nederland thans
al verschillende wettelijke regelingen kent die het onder voorwaarden mogelijk
maken dat voor fundamenteel en toegepast biologisch en medisch wetenschappelijk
onderzoek stamcellen beschikbaar komen.De Embryowet voorziet immers thans onder meer ook in de mogelijkheid om
met het oog op onderzoek embryonale stamcellen uit restembryo's te isoleren.
De CCMO heeft begin 2004 een positief oordeel (zoals dat ingevolge de Embryowet
vereist is voordat tot uitvoering van het onderzoek kan worden overgegaan)
afgegeven over een onderzoeksvoorstel van het Academische Ziekenhuis Groningen,
waarbij het de bedoeling is dat dit ook zal leiden tot het creëren van
een embryonale stamcellijn. Het positieve oordeel houdt in dat de CCMO van
mening is dat het onderzoek redelijkerwijs zal leiden tot nieuwe inzichten
op het terrein van de medische wetenschap, en die inzichten niet langs andere
weg verkregen kunnen worden. Ook in 2003 heeft de CCMO al een positief oordeel
afgegeven over een door het Hubrechtlaboratorium ingediend vergelijkbaar onderzoeksvoorstel.De Gezondheidsraad wijst er op dat de beschikbaarheid van somatische stamcellen
gelimiteerd is omdat ze in het lichaam van een volwassene slechts in beperkte
mate aanwezig zijn, er nog geen goede procedures voor het isoleren van de
cellen zijn en bovendien dergelijke cellen minder goed te vermeerderen zijn.
Het kabinet merkt naar aanleiding daarvan op dat thans verschillende wettelijke
regelingen al in de mogelijkheid voorzien om somatische stamcellen te verkrijgen
voor bepaalde onderzoeksdoeleinden. In dit verband kunnen worden genoemd Boek
7 van het Burgerlijk Wetboek (zoals dat luidt als resultaat van onder meer
de Wet van 17 november 1994 tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek
en enige andere wetten in verband met de opneming van bepalingen omtrent de
overeenkomst tot het verrichten van handelingen op het gebied van de geneeskunst (beter bekend onder de naam WGBO)), de Wet inzake bloedvoorziening,
de Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen, de Wet foetaal weefsel
en de Wet op de lijkbezorging. Bezien zal nog worden of het aangewezen is
dat in het voorstel van de Wet zeggenschap lichaamsmateriaal bepalingen worden
opgenomen waarmee beoogd wordt expliciet te regelen dat ook na overlijden
het uitnemen en gebruiken van lichaamsmateriaal zoals stamcellen voor bijvoorbeeld
wetenschappelijk onderzoek mogelijk is, mits ten minste ook is voldaan aan
de voorwaarde dat degene die de zeggenschap uitoefent daarvoor (geïnformeerde)
toestemming heeft gegeven. In principe kunnen overigens de Nederlandse (fundamentele
en klinische) onderzoekers ook een beroep doen op de stamcelbank van de Medical
Research Council en de Biotechnology and Biological Sciences Research Council
die onlangs in het Verenigd Koninkrijk van start is gegaan.De Gezondheidsraad merkt nog op dat het feit dat een deel van de stamcellijnen
eigendom is van bedrijven, kan betekenen dat de betreffende cellijnen niet
vrij beschikbaar zijn voor onderzoek. Het kabinet wijst er echter op dat wanneer
stamcellen van een stamcellijn eigendom zijn van bedrijven, het dan –
juist wanneer het om geoctrooieerde uitvindingen met betrekking tot stamcellen
gaat – zeker niet bij voorbaat is uitgesloten dat de betrokken bedrijven
desgevraagd monsters ter beschikking willen stellen voor verder gebruik. Bedrijven
kunnen aan het verschaffen van monsters wel voorwaarden verbinden, bijvoorbeeld
met betrekking tot vergoeding, informatie of aanspraak op (rechten op) resultaten
die ermee worden bereikt. Voor zover het gaat om octrooiaanvragen voor uitvindingen
met betrekking tot biologisch materiaal waarvoor een depot heeft plaats gevonden
bij een daartoe erkende instantie bepaalt artikel 13 van Richtlijn 98/44/EG
betreffende de rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen, dat dit
materiaal onder voorwaarden toegankelijk is voor de verzoeker om een monster.
Deze voorwaarden houden bijvoorbeeld in dat de verzoeker zich gedurende de
geldigheidsduur van het octrooi onder andere verplicht om geen monster van
het gedeponeerde materiaal of daarvan afgeleid materiaal aan derden ter beschikking
te stellen en anders dan voor experimentele doeleinden te gebruiken, tenzij
de aanvrager of de houder van het octrooi uitdrukkelijk van een dergelijke
verplichting afziet. Zoals eerder is aangegeven is gebruik van gedoneerde
stamcellen uiteraard slechts toegestaan indien dat gebruik in overeenstemming
is met de uitgeoefende zeggenschap.De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,C. I. J. M. Ross-van DorpXNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29200-XVI-263.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl