Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie; Verslag van een Schriftelijk Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-26 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Eerste Kamer der Staten-Generaal
 1
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST133482
 2008-2009
 
 22 112
 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de
Europese Unie
 
 
 
 
 CY
 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
 Vastgesteld 16 juli 2009
 De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft in de commissievergadering van 23 juni jl. de Mededelingen Een vereenvoudigd GLB voor Europa – in het voordeel van iedereen (COM(2009) 128) en Naar doelgerichtere
steun voor landbouwers in gebieden met natuurlijke handicaps (COM(2009)
161) aan de orde gesteld. Dit heeft de commissie aanleiding gegeven om de
minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit op 30 juni 2009 een
brief met een aantal vragen te sturen.
 
 De minister heeft op 15 juli 2009 gereageerd.
 
 De commissie brengt bijgaand verslag uit van het gevoerde schriftelijk
overleg.
 
 De griffier van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
 Warmolt de Boer
 
 BRIEF AAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT
 Den Haag, 30 juni 2009
 
 In de commissievergadering van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit van de Eerste Kamer van 23 juni jl. zijn de Mededelingen Een vereenvoudigd GLB voor Europa – in het voordeel van
iedereen (COM(2009) 128) en Naar doelgerichtere
steun voor landbouwers in gebieden met natuurlijke handicaps (COM(2009)
161) aan de orde geweest. Dit heeft de commissie aanleiding gegeven tot het
stellen van de volgende vragen.
 
 De Europese Commissie stelt in de Mededeling Een vereenvoudigd
GLB voor Europa dat een vereenvoudiging van de EU-regelgeving op
het gebied van GLB is bereikt, waardoor in 2012 een lastenvermindering van
25% (sinds 2005) binnen bereik ligt. Maar niet alle ideeën voor
vereenvoudiging zijn overgenomen, zo blijkt uit deze Mededeling. De commissie
legt u daarom graag de vraag voor op welke wijze Nederland denkt de complexiteit
van de regelgeving en de mogelijkheden tot vereenvoudiging ten volle te gaan
benutten.
 
 Nederland wenst ná 2013 een geleidelijke overgang naar uitsluitend
een ondersteuning van landbouwactiviteiten in de zogenoemde «less favoured
areas» (inmiddels aangeduid als «maatschappelijk waardevolle gebieden»).
De eerste stappen worden daartoe al in 2010 gezet. Maar het merendeel van
de lidstaten (inclusief de twaalf nieuwe lidstaten) blijft vasthouden aan
generieke inkomensondersteuning. Dan ontstaat evenwel geen Europees level
playing field. Door de directe inkomensondersteuning los te laten, wordt het
afdwingen van goede landbouw- en milieucondities («cross compliance»)
lastiger. Dienaangaande leven bij de commissie de volgende vragen. Hoe verhoudt
deze Nederlandse «Alleingang» zich tot een gemeenschappelijk landbouwbeleid en wat zijn de gevolgen voor onze
concurrentiepositie? In hoeverre kan het Nederlandse beleid (d.w.z. geen inkomensondersteuning
voor de landbouw; wél overheveling naar de tweede pijler voor plattelandsontwikkeling)
divergeren van het Europese beleid? Bij de implementatie van de Health Check
wordt door het kabinet gebruikgemaakt van artikel 68 van de Verordening betreffende
regelingen voor rechtstreekse steun. Vormen de goede landbouw- en milieucondities
hierbij een randvoorwaarde («cross compliance»)?
 
 Voedselzekerheid was een van de grondvesten van het gemeenschappelijk
landbouwbeleid en is vandaag de dag nog steeds een belangrijk doel. Dat gold
aanvankelijk alleen voor Europa, maar in toenemende mate is een gidsfunctie
voor de wereldwijde voedselproductie voorzien voor de EU. In de zogenoemde Houtskoolschets is de Nederlandse inzet ten aanzien van
het gemeenschappelijk landbouwbeleid ná 2013 weergegeven. Nederland
koerst op een afbouw van het markt- en prijsbeleid en een verdergaande liberalisering.
Daarmee wordt de grip op de voedselproductie losgelaten. De agrarische sector
kenmerkt zich onder andere door een grote gevoeligheid van de productie voor
de fysieke omgeving. Nederland wil die risico’s opvangen door onder
andere de introductie van een weersverzekering en vangnet voor fytosanitaire
en veterinaire calamiteiten. Hiermee is echter de productie, dat wil zeggen
de voedselzekerheid, niet gegarandeerd. Dit geeft de commissie aanleiding
tot het stellen van de volgende vragen. Wat is naar uw opvatting de definitie
van voedselzekerheid? Hoe verhouden de bovengeschetste fenomenen liberalisering
en voedselzekerheid zich tot elkaar en op welke wijze is de voedselzekerheid
dan gegarandeerd? Aan welke maatregelen denkt u om te voorkomen
dat cruciale sectoren (zoals de grondgebonden melkveehouderij) uit ons land
verdwijnen?
 
 De financiering van het Europees landbouwbeleid is bijna geheel communautair.
Bij een deel van de zogenoemde tweede pijler vindt nationale cofinanciering
plaats. De regering is van oordeel dat het kader wel communautair moet blijven,
maar dat (co)financiering in de toekomst ook nationaal en regionaal kan gebeuren.
Die ontwikkeling wordt mogelijk versterkt, omdat het budget voor het GLB in
de toekomst mede wordt bepaald door andere beleidsprioriteiten. Om een gelijk
speelveld te behouden tussen de lidstaten is een zeer strak Europees kader
noodzakelijk. Deelt u de zorg dat hiermee renationalisatie van het gemeenschappelijk
landbouwbeleid op de loer ligt en dat daarmee de concurrentiepositie van de
Nederlandse agrarische sector in het geding is? Kunt u aangeven of en welke
stappen worden ondernomen om renationalisatie te voorkomen?
 
 De veiligheid van ons voedsel en de wijze waarop dat wordt geproduceerd
vragen om Europese afspraken. In internationaal verband (buiten de EU) is
dat lastiger, zoals keer op keer blijkt bij de WTO-onderhandelingen. Kan de
regering aangeven op welke wijze zij gaat bewerkstelligen dat deze zogenoemde
non-trade concerns worden geïncorporeerd in het Europese beleid en worden
gerealiseerd bij de regelgeving omtrent de toelating van producten van buiten
het grondgebied van de EU?
 
 De commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van de Eerste Kamer
der Staten-Generaal ziet uw reactie op bovenstaand verzoek met belangstelling
tegemoet.
 
 De voorzitter van de vaste commissie Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
 Prof. dr. ir. E. Schuurman
 
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT
 Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 15 juli 2009
 
 In uw brief van 30 juni 2009 stelde u mij een aantal aan het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid (GLB) gerelateerde vragen. Hieronder zal ik systematisch op
de verschillende onderdelen van uw brief ingaan. 
 Vereenvoudiging regelgeving
 Uw commissie legt mij de vraag voor op welke wijze Nederland denkt de
complexiteit van de regelgeving en de mogelijkheden tot vereenvoudiging te
gaan benutten in het licht van de voorstellen die de Europese Commissie heeft
gedaan in de Mededeling Een vereenvoudigd GLB voor Europa. Ik stel vast dat de Mededeling een groot aantal relevante onderwerpen
behandelt, die nauw aansluiten bij de inzet van Nederland. Als voorbeelden
noem ik hier de door de Commissie gememoreerde noodzaak om de inhoud van regelgeving
en beleid met betrekking tot het GLB blijvend kritisch te bezien, de vereenvoudiging
van de regels over cross compliance, de mogelijke
invoering van vaste verandermomenten voor regelgeving, het streven naar vereenvoudiging
van taalgebruik in de regelgeving, en versterking van de aandacht voor bevindingen
uit de uitvoeringspraktijk. De algemene oriëntatie van de Commissie kan
ik dan ook zonder meer ten volle ondersteunen.
 
 Zowel mijn inzet als kabinetsbreed is erop gericht de Commissie concrete
voorstellen aan te reiken voor onderdelen van de GLB-regelgeving die voor
vereenvoudiging in aanmerking komen. Ook andere lidstaten hebben dergelijke
initiatieven ontplooid. Zoals u vaststelt, zijn deze niet alle door de Commissie
overgenomen. Mede op mijn initiatief is op 24 april jl, echter in de
Landbouwraad afgesproken dat de Commissie halfjaarlijks met concrete vereenvoudigingsvoorstellen
moet komen naar aanleiding van concrete suggesties van (betaalorganen van)
lidstaten. Het net aangetreden Zweedse EU-voorzitterschap zal het onderwerp
vereenvouding vanuit die optiek agenderen voor de Landbouwraad van november
2009.
 
 Binnen mijn ministerie heb ik een werkgroep ingesteld die zich richt op
het opsporen en tot stand brengen van vereenvoudiging in de regelgeving op
het gebied van het GLB. Door bundeling van alle krachten die bij beleid, toezicht
en uitvoering een rol spelen, geef ik de vereenvoudiging en verbetering van
de regelgeving op het gebied van het GLB een extra impuls.
 Landbouwbeleid na 2013
 U stelt een aantal vragen over het landbouwbeleid na 2013. Het kabinet
heeft in de Houtskoolschets Europees Landbouwbeleid 2020 van 12 september 2008 de Nederlandse inzet voor de discussie
over de toekomst van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid bepaald (TK 28 625,
nr. 60). Naar de mening van het kabinet moet het toekomstig Europees
landbouwbeleid in dienst staan van versterking van de concurrentiekracht en
marktoriëntatie van de agrarische sector. Belangrijk voor het kabinet
is voorts de omvorming op termijn van het stelsel van inkomenstoeslagen naar
een systeem van doelgerichte beloningen. Beloningen die zijn gericht op de
instandhouding en het realiseren van maatschappelijke waarden, zowel binnen
als buiten nader te duiden maatschappelijk waardevolle gebieden.
 
 Anders dan u in uw brief stelt, is het kabinet niet van oordeel dat gestreefd
moet worden naar een overgang naar uitsluitend steun in de zogenaamde less favoured areas (LFA). De in de Houtskoolschets genoemde maatschappelijk waardevolle gebieden beperken
zich nadrukkelijk niet tot de less favoured areas,
maar omvatten deze ook die gebieden waar vanuit een oogpunt van duurzame ontwikkeling
de uitoefening van landbouw aan restricties onderhevig zal (moeten) zijn.
Hiermee geeft het kabinet ook invulling aan het huidig Coalitieakkoord (TK
30 991, nr. 4). DeHoutskoolschets geeft
tevens aan dat er noodzaak is en blijft om het GLB ná 2013 ook binnen
een communautair kader vorm te geven en te financieren, waarbij het garanderen
van een Europees level playing field van essentieel
belang is. Hiermee geeft het kabinet aan dat een wijziging van het GLB na
2013 niet ten koste mag gaan van de huidige concurrentiepositie van de Nederlandse
landbouw.
 
 De Europese discussie over de toekomstige ontwikkelingsrichting van het
GLB staat momenteel in de startblokken. Eerste verkennende besprekingen hebben
in de informele Landbouwraden van september 2008 (Annecy) en juni 2009 (Brno)
plaatsgevonden. Daaruit is gebleken dat er veel belangstelling en steun bestaat
voor de Nederlandse ideeën rondom het belonen van maatschappelijke prestaties
van de landbouw. Van de door u gesuggereerde «alleingang» is geenszins
sprake. Het Zweedse Voorzitterschap is voornemens om de informele Landbouwraad
van september 2009 in Växjö te wijden aan de toekomst van het Europees
plattelandsbeleid. De Commissie zal, mede aan de hand van deze besprekingen,
in 2010 een mededeling over de toekomst van het GLB na 2013 publiceren. De
uiteindelijke politieke besluitvorming over de vormgeving en inrichting van
het GLB na 2013 zal naar verwachting in 2012 plaatsvinden, in samenhang met
de besluitvorming over de Financiële Perspectieven 2014–2020.
 
 In november 2008 bereikte ik met mijn EU-collega’s een politiek
akkoord over de Health Check, een tussentijdse
balans van de in 2003 ingezette hervorming van het GLB.
 Bij de invulling daarvan maakt het kabinet gebruik van de mogelijkheid
op basis van het door u aangehaalde artikel 68 specifieke betalingen voor
bijvoorbeeld kwaliteitslandbouw mogelijk te maken. Daarmee wordt in 2010 al
een eerste stap gezet in lijn met de filosofie van de Houtskoolschets. Het bestaande randvoorwaardenbeleid (cross compliance) is op al deze maatregelen van toepassing. 
 Voedselzekerheid
 U vraagt mij wat naar mijn opvatting de definitie is van voedselzekerheid.
Voedselzekerheid betekent dat wordt voldaan aan de voorwaarden voor een economisch en ecologisch duurzame productie, ook op de langere termijn.
Het belang van een economisch en ecologisch duurzame productie wordt versterkt
door de groeiende vraag naar voedsel wereldwijd. Mijn visie op dit vraagstuk
heb ik recent geschetst in de Nota Landbouwontwikkeling, rurale bedrijvigheid
en Voedselzekerheid, die ik samen met mijn collega voor Ontwikkelingssamenwerking
in mei 2008 aan de Tweede Kamer heb gezonden, de Nota Duurzaam
Voedsel van 29 juni 2009 en de Beleidsagenda
Duurzame Voedselsystemen van 2 juli 2009. Het toekomstige GLB
heeft een belangrijk doel waar het gaat om voedselzekerheid. Niet alleen in
Europa, maar ook wereldwijd als gidsregio voor wereldwijde voedselproductie.
Daarvoor is een versterking van de concurrentiekracht, marktoriëntatie
en innovatief vermogen van de Europese agrarische sector, gericht op een duurzame
en veilige productie, noodzakelijk. Internationaal Monetair Fonds (IMF) en
Wereldbank waarschuwden onlangs voor economische ontwrichting en politieke
instabiliteit als gevolg van sterk gestegen voedselprijzen. Inmiddels
zijn de voedselprijzen weer sterk gedaald. In eigen land voorspelde het Landbouweconomisch
Instituut (LEI) dat het tempo waarin grond in ons land aan de landbouw wordt
onttrokken de komende decennia zal afnemen en wees op «de noodzaak dat
er in toenemende mate op de landbouwgronden in Nederland, Europa en de wereld
meer geproduceerd» zou moeten worden.
 
 Deskundigen zijn het er over eens dat zowel de toename van de vraag als
de verminderde rek in het aanbod van voedsel op de langere termijn structureel
van karakter zijn. Het LEI wijst bovendien op het belang van voorraden (waaraan
het nu ontbreekt), waarmee prijsschokken op de wereldmarkt kunnen worden opgevangen
en speculatie voorkomen. Het nemen van handelsbelemmerende maatregelen is
vanuit het perspectief van sommige landen (lenigen van acute voedseltekorten)
een begrijpelijke reflex, maar het afschermen van markten biedt geen structurele
oplossing. Integendeel, de markt kan alleen een stabiel nieuw evenwicht vinden
als zij vrij is om op ontwikkelingen in vraag en aanbod te kunnen reageren.
Voor de arme bevolking van lage inkomenslanden is het cruciaal dat zij op
korte termijn voedselhulp ontvangen en dat op de lange termijn de productiecapaciteit
van de landbouw, de opslag en distributie van voedsel daar wordt verbeterd.
 
 De Sociaal Economische Raad (SER) merkt naar de mening van het kabinet
in haar rapport Waarden van de landbouw uit mei
2008 terecht op dat voedselzekerheid een «systeemverantwoordelijkheid»
van de overheid is en blijft, maar om de voedselzekerheid in stand te houden
zijn geen betalingen aan voedselproducenten nodig. De productiecapaciteit én
de koopkracht zijn volgens de SER voldoende om de EU van voldoende voedsel
te voorzien.
 Maar het is zaak alert te blijven: voortdurend lage prijzen of grote prijsfluctuaties
kunnen de vitaliteit van de sector aantasten. Ook speelt het atypische karakter
van de sector een belangrijke rol; boeren hebben veelal kleine ondernemingen
die minder goed in staat zijn om lange tijd de financiële consequenties
van onverwacht veel lagere productprijzen op te vangen. Vanuit dit perspectief
is er voldoende reden om bij afwezigheid van een markt- en prijsbeleid voor
noodsituaties vangnetconstructies te hebben, zoals de SER ook aanbeveelt.
Daarnaast ziet het kabinet, gegeven dat verdere liberalisering een extra beroep
zal doen op de eigen concurrentiekracht van de Europese landbouwsector, een
rol voor het GLB ter bevordering van innovatie, duurzaamheid en structuurversterking.
 
 U vraagt mij hoe ik denk cruciale sectoren voor Nederland te kunnen behouden
waarbij u specifiek verwijst naar de grondgebonden melkveehouderij. De Nederlandse
melkveehouderij heeft een sterke positie op de Europese zuivelmarkt. Het in
oktober 2006 gepubliceerde LEI-rapport Europees zuivelbeleid onderschrijft dat (TK 30 252, nr. 12). Van belang is dat
toegewerkt wordt naar een zachte landing van de melkquotering, die in 2015
wordt afgeschaft. Productieuitbreiding is mogelijk mits op bedrijfsen sectorniveau
wordt voldaan aan de milieurandvoorwaarden.
 Financiering Europees landbouwbeleid
 Ten aanzien van de financiering van het Europees landbouwbeleid vraagt
u mij of ik, gezien het ingezette beleid, uw zorg deel dat renationalisatie
op de loer ligt. In de Houtskoolschets en in het
kabinetsstandpunt van april 2008 over het Issues Paper van de Europese Commissie over de herziening van de EU-begroting
(TK 22 112, nr. 634) heeft het kabinet nadrukkelijk aangeven dat
de kaders en financiering voor het nieuwe beleid tot stand dienen te komen
binnen een Europees kader, met ruimte voor nationaal/regionaal
maatwerk. Renationalisatie van het landbouwbeleid past daar niet bij.
 
 Het kabinet geeft aan dat een optie is om te kiezen voor gedeeltelijke
nationale (co-)financiering. In zo’n benadering ligt het voor de hand
dat nationale en regionale overheden ook tenminste gedeeltelijke financiële
verantwoordelijkheid dragen voor het beleid. Daarbij is naar het oordeel van
het kabinet een zeer strak en helder Europees kader noodzakelijk om een gelijk
speelveld tussen lidstaten te behouden. De borging van een Europees level playing field is voor het kabinet daarmee van essentieel
belang. Het aandeel van het GLB in de totale EU-begroting zal mede moeten
worden bepaald in het licht van de ruimte die nodig is voor de financiering
van de andere beleidsprioriteiten. De besluitvorming over de voor het GLB
beschikbare communautaire middelen in de periode 2014–2020 is daarmee
onderdeel van een brede afweging van alle Europese beleidsprioriteiten. In
de vormgeving van het toekomstig GLB zal daarmee rekening worden gehouden. 
 Non trade concerns
 Het belang van voedselveiligheid staat buiten kijf. Op Europees niveau
is voedselveiligheid en -hygiëne goed geregeld en geborgd. Gewezen zij
op het WTO-verdrag betreffende Sanitaire en Fytosanitaire maatregelen (SPS-verdrag).
 
 Dat verdrag beoogt een balans te realiseren tussen enerzijds de vrijheid
tot het treffen van de benodigde maatregelen ter bescherming van de gezondheid
van mens, dier en plant en anderzijds het belang van een zo vrij mogelijk
handelsverkeer. Dergelijke maatregelen worden wat Nederland betreft veelal
op Europees niveau getroffen. Voorts ondersteunt Nederland initiatieven van
de Europese Commissie ten aanzien van de verbetering van de veterinaire en
fytosanitaire buitengrenscontrole.
 
 Nederland zet in op het stimuleren van een duurzamer en gezonder voedselaanbod,
dat geproduceerd wordt met respect voor mens, dier en milieu en op de verduurzaming
van de voedselconsumptie. Ook het handelsbeleid van Nederland en de Europese
Unie kan niet los gezien worden van het groeiende publieke en politieke debat
over duurzaamheidvraagstukken, aangeduid als non trade
concerns (NTC’s). Van het begin af aan heeft de Europese Commissie
als onderhandelaar namens de lidstaten in de lopende WTO/Doha-onderhandelingen
mede op aandringen van Nederland de opdracht van de Raad gekregen om non trade concerns een plaats te geven in nieuwe WTO-afspraken.
Door veel landen, met name ontwikkelingslanden, worden door non trade concerns ingegeven maatregelen echter gezien als een vorm
van verkapt handelsprotectionisme. We moeten dan ook realistisch zijn over
wat we op dit punt binnen de huidige onderhandelingsronde kunnen realiseren.
Desalniettemin is Nederland van oordeel dat de Europese Commissie moet blijven
inzetten op een zorgvuldige behandeling van non trade concerns zowel in de huidige ronde (in het kader van de groene box) als in
toekomstige onderhandelingsrondes, daarbij rekening houdend met de bijzondere
positie van ontwikkelingslanden. Voor de achtergonden en inhoud van deze inzet
verwijs ik u naar de kabinetsvisie Non trade concerns en
handel: verduurzaming van productiemethoden enprocessen wereldwijd
van 6 mei jl. (TK 26 485, nr. 68).
 
 De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
 G. Verburg
 
 
 
 
 Samenstelling:
 Schuurman (CU) (voorzitter), Holdijk (SGP), Van der Linden (CDA), Swenker
(VVD), Terpstra (CDA), Slagter-Roukema (SP), Westerveld (PvdA), Sylvester
(PvdA), Putters (PvdA), Doek (CDA), Eigeman (PvdA), Engels (D66), Slager (SP),
Benedictus (CDA), Peters (SP), De Boer (CU), Willems (CDA) (vice-voorzitter),
Schaap (VVD), Huijbregts-Schiedon (VVD), Laurier (GL), Hermans (VVD), Smaling
(SP), Koffeman (PvdD), Böhler (GL), Yildirim (Fractie-Yildirim).
 
 
 Zie E090057 en E090062 op www.europapoort.nl.