Wijziging van Boek 7, titel 10, van het Burgerlijk Wetboek in verband met het limiteren van de hoogte van de vergoeding bij ontbinding van de arbeidsovereenkomst op grond van artikel 7:685 van het Burgerlijk Wetboek voor personen met een jaarsalaris van euro 75 000 of hoger; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk Nota n.a.v. het (nader, tweede nader, enz.) verslag
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST136770
 2009-2010
 
 31 862
 Wijziging van Boek 7, titel 10, van het Burgerlijk Wetboek in verband
met het limiteren van de hoogte van de vergoeding bij ontbinding van de arbeidsovereenkomst
op grond van artikel 7:685 van het Burgerlijk Wetboek voor personen met een
jaarsalaris van € 75 000 of hoger
 
 
 
 
 Nr. 
 10
 NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
 Ontvangen 9 november 2009
 Inleiding
 De leden van de fracties van CDA, PvdA, SP, VVD en ChristenUnie hebben
een aantal vragen gesteld over het wetsvoorstel. Deze vragen worden hieronder,
mede namens de Minister van Justitie, beantwoord. Echter alvorens hiertoe
over te gaan, acht de regering het aangewezen stil te staan bij de achtergrond
van dit wetsvoorstel, mede in het licht van vragen van een aantal fracties
welke lijken te suggereren dat een meeromvattende regeling dan thans wordt
voorgesteld, wenselijk wordt geacht.
 
 Het kabinet heeft in de zomer van 2007 advies gevraagd aan de Stichting
van de Arbeid over voorstellen om te komen tot (onder meer) een wijziging
van het ontslagrecht. De reden hiervoor was dat naar het oordeel van het kabinet
het ontslagrecht in zijn huidige uitwerking tot hoge kosten en lasten leidt
waarmee geen positieve bijdrage wordt geleverd aan het beter functioneren
van de arbeidsmarkt of het versterken van de participatie. Het werd daarbij
van belang geacht onnodig hoge kosten van ontslag zoveel mogelijk te voorkomen,
waarvoor uiteraard verschillende modaliteiten denkbaar zijn. De op de adviesaanvraag
gevolgde discussie over de wijze waarop het ontslagrecht ingericht zou moeten
worden, geeft daar ook blijk van.
 
 Deze discussie dreigde de noodzakelijke overeenstemming op andere terreinen
om te komen tot een verhoging van de participatie te blokkeren. Om die reden
is tijdens het Najaarsoverleg 2008 besloten de discussie te beslechten met
de afspraak te komen tot een limitering van de door de rechter toe te kennen
vergoeding bij ontbinding van de arbeidsovereenkomst voor bepaalde werknemers.
Het wetsvoorstel voorziet uitsluitend in het nakomen van deze afspraak en
aldus in een beperkte regeling van de vergoeding bij ontbinding van de arbeidsovereenkomst.
Het wetsvoorstel strekt niet tot een wettelijke regeling van de ontslagvergoeding
voor een ieder, noch tot meer omvattende wijzigingen van het ontslagrecht.
Het voorstel beperkt zich tot het formuleren van een norm voor werknemers
met een jaarsalaris van € 75 000 of hoger waar de kantonrechter
zich bij het toekennen van een vergoeding rekenschap van zal moeten geven.
Die norm houdt in dat voor deze werknemers de vergoeding bij ontbinding van de arbeidsovereenkomst in beginsel niet hoger kan zijn dan het
bedrag gelijk aan het jaarsalaris van de werknemer. De regering meent dat
gezien de veelal gunstige arbeidsmarktpositie van deze werknemers qua vergoeding
hiermee kan worden volstaan en onnodig hoge kosten van ontslag worden tegengegaan.
Het belang daarvan is evident, zeker in deze tijden van crisis.
 
 Van verschillende zijden, alsook door de Raad van State, is opgemerkt
dat wat betreft de hoogte van de door de rechter toe te kennen vergoeding
ongelijkheid kan ontstaan tussen werknemers met geringe inkomensverschillen
die overigens qua arbeidsmarktpositie in gelijke omstandigheden verkeren.
In de eerste plaats wordt opgemerkt dat het stellen van een grens altijd enigszins
arbitrair is. De regering acht deze grens echter verantwoord, zeker nu sociale
partners (met uitzondering van de MHP) hebben aangegeven deze grens rechtvaardig
te achten in het licht van de in de regel goede arbeidsmarktpositie van de
werknemers die het betreft. Voorts is de regering niet bevreesd voor het ontstaan
van ongelijkheid. Verschillen kunnen worden gemitigeerd, enerzijds omdat volgens
de nieuwe kantonrechtersformule bij het vaststellen van de hoogte van de vergoeding
meer de nadruk wordt gelegd op de arbeidsmarktkansen van werknemers. Dat kan
ertoe leiden dat voor werknemers met een jaarsalaris lager dan € 75 000,
de vergoeding op een lager bedrag wordt gesteld dan bij een neutrale toepassing
van de formule het geval zou zijn. Anderzijds omdat het wetsvoorstel de rechter
ruimte biedt voor werknemers met een jaarsalaris dat hoger ligt dan € 75 000,
de vergoeding op een hoger bedrag te stellen dan een bedrag gelijk aan het
jaarsalaris van de betreffende werknemer als een slechte arbeidsmarktpositie
van de werknemer daartoe aanleiding geeft.
 Algemeen
 De leden van de CDA-fractie hebben kennis genomen van het voornemen van
de regering om de hoogte van de ontslagvergoeding bij ontbinding van de arbeidsovereenkomst
te beperken tot één jaarsalaris bij inkomens boven de € 75 000.
Deze leden realiseren zich dat dit wetsvoorstel voortvloeit uit een breed
pakket aan afspraken met sociale partners in het Najaarsakkoord 2008. De regering
stelt dat de doelstelling van het wetsvoorstel is om onnodig hoge ontslagkosten
te voorkomen en om de discussie over het ontslagrecht voorlopig af te ronden,
zodat noodzakelijke overeenstemming op andere terreinen om te komen tot verhoging
van de arbeidsparticipatie niet langer wordt geblokkeerd. Ten aanzien van
de eerste doelstelling van het wetsvoorstel (voorkomen onnodig hoge ontslagkosten)
vragen deze leden de regering om nader toe te lichten waarom de aanpassing
van de kantonrechtersformule per 1 januari 2009 in dit licht ontoereikend
wordt geacht. De motivering van de regering dat de aanbevelingen van de Kring
van Kantonrechters niet bindend is, achten zij weinig overtuigend.
 
 Naast het feit dat de aanbevelingen van de Kring van Kantonrechters niet
bindend zijn, geldt dat deze aanbevelingen niet het voorschrift inhouden dat
de kantonrechter, indien hij een vergoeding toekent aan een werknemer met
een jaarsalaris van € 75 000 of hoger, het jaarsalaris in beginsel
als norm moet hanteren. In dat opzicht zijn de aanbevelingen dan ook ontoereikend.
Deze norm verplicht de rechter altijd nadrukkelijk aandacht te besteden aan
de vraag of voor een werknemer met een jaarsalaris van € 75 000
of hoger een vergoeding hoger dan het bedrag gelijk aan het jaarsalaris noodzakelijk
is.
 
 Ook vragen zij of de regering kan aangeven in hoeverre de nieuwe kantonrechtersformule
in de praktijk door rechters wordt toegepast bij ontbindingsprocedures,
en in hoeveel uitspraken hiervan wordt afgeweken en in welk deel van de CAO’s
en sociale plannen de formule doorwerkt.
 
 De regering heeft geen aanwijzingen waaruit blijkt dat de nieuwe formule
niet zou worden toegepast. Verder wordt opgemerkt, dat in tegenstelling tot
sociale plannen in CAO’s niet of nauwelijks afspraken worden gemaakt
over ontslagvergoedingen. De Algemene Werkgeversvereniging Nederland (AWVN)
heeft recent een onderzoek uitgevoerd naar de toepassing van de kantonrechtersformule
in sociale plannen. Daartoe zijn 131 sociale plannen onderzocht, die zijn
afgesloten sinds de aankondiging van de Kring van Kantonrechters op 30 oktober
2008 om de formule voor de vaststelling van de vergoeding bij ontbinding van
de arbeidsovereenkomst aan te passen. Uit dat onderzoek blijkt dat in 85%
de kantonrechtersformule wordt gebruikt. In een derde deel hiervan is de nieuwe
formule opgenomen. In 7 gevallen wordt de ontslagvergoeding op basis van de
nieuwe kantonrechtersformule (gedeeltelijk) aangevuld tot het niveau van de
oude kantonrechtersformule. De AWVN constateert verder dat de gemiddelde C-factor
bij toepassing in sociale plannen van de oude formule enigszins is gedaald
(0,88). Als mogelijke oorzaken worden genoemd de slechte economische situatie
en een «dempende» werking van de nieuwe kantonrechtersformule.
 
 De leden van deze fractie plaatsen vraagtekens bij de effectiviteit van
de voorgestelde beperking omdat in arbeidscontracten en via collectieve afspraken
van de norm van maximaal één jaarsalaris kan worden afgeweken.
Zij wijzen er op dat de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) verwacht dat
veel vaker dan nu op voorhand contractuele regelingen getroffen zullen worden
en dat ook de Raad van State verwacht dat het voorstel niet effectief zal
zijn, omdat werknemers op veel manieren een hogere vergoeding kunnen bedingen.
 
 In de brief aan de Tweede Kamer van 22 september 2009 met een reactie
op de brief van NOvA over het wetsvoorstel is aangegeven, dat het op voorhand
overeenkomen van vergoedingen bij ontslag op zichzelf niet bezwaarlijk is.
Het bevordert de duidelijkheid en kan procedures voorkomen. Voorts is aangegeven,
dat voor de hoogte van een vooraf overeengekomen ontslagvergoeding in de Nederlandse
verhoudingen veelal bepalend is wat de rechter bij ontbinding van de arbeidsovereenkomst
aan vergoeding toekent. Het limiteren van de hoogte van de vergoeding kan
er toe leiden, dat de hoogte van vooraf overeengekomen vergoedingen voor werknemers
met een inkomen van € 75 000 of hoger, lager zal zijn dan thans
het geval. In het nader rapport is in reactie op de kritiek van de Raad van
State, betreffende de effectiviteit van het voorstel, opgemerkt dat de Raad
ten onrechte voorbijgaat aan de effecten die uitgaan van een maximering van
de vergoeding op de onderhandelingen over de hoogte van de vergoeding bij
beëindiging van de arbeidsovereenkomst. Als duidelijk is dat bij een
gang naar de rechter de vergoeding niet hoger zal zijn dan een bepaald bedrag,
dan zal dat zijn weerslag hebben op de uitkomst van dergelijke onderhandelingen.
 
 De leden van de CDA fractie vragen de regering aan te geven hoeveel werknemers
in de huidige situatie met een jaarinkomen boven de € 75 000
per jaar ontslagen worden, via welke route en hoe hoog de ontslagkosten zijn.
Ook vragen zij of kan worden aangeven welk verwacht effect het wetsvoorstel
heeft op deze aantallen. Tenslotte vragen zij op welke wijze de effectiviteit
van de maximering zal worden gemonitord en bij welke reductie van de ontslagkosten
de regering de voorgestelde maatregelen succesvol acht. 
 
 Uit eerder onderzoek van het Hugo Sinzheimer Instituut (HSI) «Ontslagkosten
van werkgevers», 2007, is gebleken dat van het totale aantal ontslagen
(via CWI thans UWV, kantonrechter en beëindiging met wederzijds goedvinden)
in het jaar 2006, 1,7% betrekking had op werknemers met een jaarinkomen
van € 75 000 of hoger. Omgerekend zijn dat ongeveer 2 500
werknemers. Volgens hetzelfde onderzoek bedraagt de gemiddelde totale vergoeding
uitgedrukt in maandsalarissen: 5,35. De totale kosten belopen daarmee ruim € 83
mln. (2 500*((75 000/12) *5,35)). Verondersteld is dat zowel het
genoemde percentage als de gemiddelde vergoeding ook in de huidige situatie
nog actueel zijn. Er is geen reden om aan te nemen dat het wetsvoorstel zal
leiden tot een verandering in het aantal ontslagzaken van werknemers met een
jaarinkomen boven de € 75 000. De effectiviteit van het wetsvoorstel
zal op termijn worden onderzocht aan de hand van uitspraken van kantonrechters
betreffende de ontbinding van de arbeidsovereenkomst, de inhoud van sociale
plannen en de hoogte van vergoedingen die worden overeengekomen bij beëindiging
van een arbeidsovereenkomst met wederzijds goedvinden.
 
 De leden van de CDA fractie merken op dat in de toelichting wordt gesteld
dat de rechter kan afwijken van het voorgeschreven maximum «als het
volstaan met toekenning van het voorgeschreven maximum, in het licht van alle
relevante omstandigheden van het geval, naar maatstaven van redelijkheid en
billijkheid onaanvaardbaar zou zijn». Ook de arbeidsmarktkansen van
de werknemer kunnen hierbij worden meegewogen. Deze leden vragen of de regering
hun inschatting deelt dat er dus (net als nu) altijd sprake zal zijn van een
individuele toetsing van de toegekende vergoeding naar redelijkheid en billijkheid.
Voorts vragen zij welke toegevoegde waarde de maximering in dit licht heeft
ten opzichte van de herziene kantonrechtersformule, waarin ook sprake is van
een individuele toetsing en tevens als uitgangspunt geldt dat de arbeidsmarktpositie
meeweegt bij het bepalen van de ontslagvergoeding.
 
 De veronderstelling van deze leden dat er altijd sprake zal zijn van een
individuele toetsing bij het bepalen van de hoogte van de vergoeding bij ontbinding
van de arbeidsovereenkomst door de rechter is juist. Dat geldt ook voor de
veronderstelling dat de arbeidsmarktpositie een rol speelt bij het vaststellen
van de hoogte van de vergoeding. Dat is niet anders als het gaat om een werknemer
met een jaarsalaris van € 75 000 of hoger. Dat ligt ook in
de rede nu aan de gekozen grens de veronderstelling ten grondslag ligt dat
werknemers met een hoog inkomen over het algemeen een goede arbeidsmarktpositie
hebben. In een individueel geval kan dat anders zijn en dan kan de rechter
een hogere vergoeding toekennen als het volstaan met toekenning van het voorgeschreven
maximum, in het licht van ook alle overige relevante omstandigheden van het
geval, naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou
zijn. Dat laatste is een streng criterium, dat niet wordt toegepast bij het
bepalen van de hoogte van de vergoeding op basis van de kantonrechtersformule.
Het criterium impliceert dat de rechter bij een werknemer met een jaarsalaris
van € 75 000 of hoger, niet snel een hogere vergoeding kan
toekennen.
 
 De leden van de CDA fractie vragen de regering voorts om te motiveren
waarom is gekozen voor een maximale ontslagvergoeding van één
jaarsalaris bij een inkomen vanaf € 75 000. Ook vragen zij
of de regering kan aangeven of in deze tijd van crisis en oplopende werkloosheid
er op grond van een inkomensgrens van € 75 000 een gerechtvaardigd
onderscheid te maken valt tussen werknemers met een goede en een minder goede
kans op de arbeidsmarkt. Zij vragen daarbij in te gaan op de positie van oudere
werknemers en de kans die zij hebben om na ontslag weer aan het werk te komen
en wijzen er op dat de vergoeding voor (ontslagen) oudere werknemers
met een inkomen boven het maximumdagloon veelal gebruikt wordt om 70%
van het laatst genoten salaris te kunnen bereiken.
 
 Zoals in de inleiding is opgemerkt, is het stellen van een grens altijd
enigszins arbitrair. De regering acht deze grens echter verantwoord, zeker
nu ook sociale partners (met uitzondering van de MHP) hebben aangegeven deze
grens rechtvaardig te achten in het licht van de in de regel goede arbeidsmarktpositie
van de werknemers die het betreft. De regering ziet niet in dat in deze tijden
van oplopende werkloosheid een dergelijk onderscheid niet te maken zou zijn.
Ook in deze tijden hebben beter en hoger opgeleide werknemers, betere kansen
op de arbeidsmarkt. Zoals hiervoor aangegeven neemt dat niet weg, dat indien
dat niet het geval is de rechter een hogere vergoeding kan toekennen. Dat
kan uiteraard ook het geval zijn bij oudere werknemers. Het is juist dat een
vergoeding veelal wordt aangewend als aanvulling op de WW-uitkering. Tegelijkertijd
kan een dergelijke aanvulling tot gevolg hebben dat het zoeken naar een baan
door werknemers negatief wordt beïnvloed. Ook daarom acht de regering
het wenselijk dat de vergoeding van werknemers van wie verondersteld mag worden
dat de kansen op de arbeidsmarkt goed zijn, wordt beperkt.
 
 De leden van de CDA fractie vragen waarom er in het wetsvoorstel geen
directe relatie wordt gelegd tussen investeringen in scholing, employability
en de hoogte van de ontslagvergoeding als de regering van mening is dat een
goede arbeidsmarktpositie een lagere ontslagvergoeding rechtvaardigt. In de
toelichting wordt namelijk wel een indirecte relatie gelegd (p. 4): «naarmate
het inkomensniveau toeneemt, worden de kansen op de arbeidsmarkt beter en
is de noodzaak van een (hoge) vergoeding om de gevolgen van een langdurige
inkomstenterugval te beperken of om alsnog te investeren in inzetbaarheid
minder». Voorts vragen zij hoe de regering tegenover de suggestie staat
om een wettelijke bepaling toe te voegen dat eerdere investeringen in scholing
en employability meewegen bij het bepalen van de hoogte van de ontslagvergoeding.
 
 Zoals in de inleiding aangegeven heeft het wetsvoorstel een beperkte strekking.
Om die reden is de relatie waar deze leden op doelen, niet (expliciet) gelegd.
Van belang is op te merken dat ook zonder een dergelijke (uitdrukkelijke)
toevoeging er ook nu al een relatie is tussen investeringen in scholing en
employability en de hoogte van de vergoeding. De rechter houdt immers bij
het vaststellen van de hoogte van de vergoeding rekening met de arbeidsmarktpositie
van de werknemer. Die positie wordt mede beïnvloed door investeringen
in scholing en employability.
 
 De leden van de CDA-fractie vernemen graag een reactie op de suggestie
van het CPB om de waarde van de ontslagvergoeding overdraagbaar te maken («rethinking
retirement», 2008). Het CPB verwijst daarbij naar de situatie in Oostenrijk,
waar men in 2003 is overgestapt op een systeem met individuele spaarrekeningen
voor baanverlies. Werknemers ontvangen het gespaarde bedrag in het geval van
ontslag, en kunnen de rekening meenemen naar de volgende werkgever. Bij pensionering
wordt het gespaarde bedrag overgedragen naar een pensioenrekening.
 
 Op zich is dat een interessante gedachte omdat daarmee de mobiliteit van
werknemers kan worden bevorderd, uitgaande van de veronderstelling dat die
mobiliteit wordt beperkt door het huidige systeem van ontslagvergoedingen.
Op grond daarvan wordt de hoogte van de vergoeding – naast de leeftijd
van de werknemer – bepaald door de lengte van het dienstverband. Dat
zou reden kunnen zijn (een dergelijke beslissing zal mede worden bepaald door
andere factoren) om niet over te stappen naar een andere baan. Enerzijds omdat
daarmee een mogelijke aanspraak op vergoeding verloren gaat, anderzijds
omdat men bij een nieuwe werkgever weer bij nul begint. Een systeem van ontslagvergoedingen
als in Oostenrijk vergt echter wel een meer ingrijpende wijziging van het
ontslagrecht dan met dit wetsvoorstel wordt nagestreefd en kent mogelijk ook
nadelen, vooral in termen van verhoging van loonkosten en voor zover het betreft
het sparen voor een voorziening om vervroegd uit te treden. Dat laatste is
niet waar het kabinetsbeleid op is gericht.
 
 De leden van de CDA-fractie constateren dat de Raad van State buitengewoon
kritisch is over het wetsvoorstel, onder meer omdat een beschouwing over de
grondslag en functie van de ontslagvergoeding ontbreekt. Zij nodigen de regering
uit om een dergelijke fundamentele beschouwing alsnog te geven.
 
 Bij ontbinding van de arbeidsovereenkomst wordt een vergoeding toegekend
als de rechter dat met oog op de omstandigheden van het geval billijk voorkomt.
Hieraan is nadere invulling gegeven in de kantonrechtersformule en in de jurisprudentie
van de Hoge Raad waar de Raad van State naar verwijst. Daaruit blijkt dat
bij de berekening van de vergoeding alle feiten en omstandigheden in aanmerking
moeten worden genomen, zoals de reden van de ontbinding, de vraag in wiens
risicosfeer de ontbinding ligt, de verwijtbaarheid, de nadelige gevolgen voor
de werknemer, de duur van het dienstverband, de leeftijd van de werknemer
en de financiële positie van de werkgever. Feitelijk wordt hiermee tevens
aangegeven wat de grondslagen van de vergoeding zijn. Te weten, compensatie
voor de werknemer voor het verlies van zijn baan als zodanig (tenzij dat aan
hemzelf te wijten is); de zorgplicht van de werkgever jegens de werknemer,
tot uitdrukking komend in het verschuldigd zijn van een vergoeding waarvan
de hoogte mede wordt bepaald door de lengte van het dienstverband en de leeftijd
van de werknemer; compensatie van nadelige gevolgen van het ontslag voor de
werknemer en compensatie voor de werknemer daar waar de werkgever het ontslag
te verwijten is.
 
 De leden van de CDA fractie menen dat de behoefte aan een eenduidige wettelijke
grondslag voor de ontslagvergoeding lijkt toe te nemen door de onduidelijkheid
die in de rechtspraktijk is ontstaan over de te hanteren formule bij kennelijk
onredelijk ontslagprocedures. In deze situatie bestaat er pas aanspraak op
een ontslagvergoeding nadat er is vastgesteld dat er sprake is van kennelijk
onredelijk ontslag. Recente uitspraken van gerechtshoven gaan ervan uit dat
ook in deze procedure de kantonrechtersformule kan worden gehanteerd, zij
het met een kortingspercentage van 30% (Hof Den Haag) of met een kortingspercentage
van 50% (overige gerechtshoven, XYZ-formule). Tegen de uitspraak van
het gerechtshof Den Haag is beroep in cassatie ingesteld. Zij vragen hoe deze
onduidelijkheid wordt beoordeeld en welke gevolgen de uitspraken hebben voor
de huidige duale ontslagpraktijk en de mogelijkheden voor kleine bedrijven
om een werknemer via een ontslagvergunning om bedrijfseconomische te ontslaan,
zonder daarbij een ontslagvergoeding te hoeven betalen.
 
 De onduidelijkheid waar door deze leden aan wordt gerefereerd bestaat
al langer. De uitspraak van het gerechtshof Den Haag was er juist op gericht
om duidelijkheid te verschaffen, daar waar sommige kantonrechters bij het
bepalen van de hoogte van de vergoeding bij kennelijk onredelijk ontslag uitgaan
van de kantonrechtersformule en anderen weer niet. Vervolgens hebben de andere
gerechtshoven uitspraken gedaan waarbij van een ander kortingspercentage is
uitgegaan dan het door het gerechtshof Den Haag gehanteerde percentage, zoals
deze leden terecht opmerken, wat helaas opnieuw tot onduidelijkheid heeft
geleid. Tegen de uitspraak van het gerechtshof te Den Haag is beroep in cassatie
ingesteld bij de Hoge Raad. De advocaat-generaal heeft geadviseerd
over te gaan tot vernietiging van de uitspraak van het gerechtshof en de zaak
te verwijzen naar een ander gerechtshof. Wat de gevolgen van het beroep in
cassatie kunnen zijn voor de duale ontslagpraktijk is op dit moment dan ook
nog niet te voorzien.
 
 De leden van de CDA fractie merken op dat de regering aan de hand van
het arrest van de Hoge Raad wil beoordelen of wetswijziging nodig is. Zij
vragen wanneer het oordeel hierover kan worden verwacht en welke relatie er
bestaat met het voorliggende wetsvoorstel, meer in het bijzonder of de norm
van maximaal één jaarsalaris vanaf € 75 000 ook
gaat gelden voor ontslagvergoedingen bij kennelijk onredelijk ontslag. Tevens
vragen zij of het niet voor de hand ligt dat de wetgever beide ontwikkelingen
in samenhang beoordeelt en behandelt.
 
 Het oordeel van de regering kan worden verwacht zodra meer duidelijkheid
is ontstaan over wat rechtens zal gaan gelden (en of wetswijziging aangewezen
is). Dat zal vermoedelijk het geval zijn als de Hoge Raad zich over de kwestie
heeft uitgesproken. Het arrest van de Hoge Raad wordt op 13 november
van dit jaar verwacht.
 
 Deze leden vernemen graag welke besparing op de totale ontslagkosten de
regering verwacht als gevolg van dit wetsvoorstel en ook of en hoe deze middelen
door sociale partners worden ingezet om de zekerheid van werknemers op werk
en inkomen te vergroten. Zij verwijzen hierbij naar het advies van de SER
uit 2005 over een toekomstbestendige WW uit 2005 (p. 134: «Het
weer snel vinden van werk en het op peil houden van inzetbaarheid moeten naar
het oordeel van de Raad centraal staan en voorrang krijgen op het afspreken
van (ruime) ontslagvergoedingen») en vragen of de regering kan aangeven
in hoeverre werkgevers en vakbonden in recente CAO’s en in sociale plannen
reeds anticiperen op de door hen gewenste maximering van de ontslagvergoeding.
 
 Onder verwijzing naar het hierna nog te bespreken onderzoek van Knegt
en Tros (ESB 4 september 2009) dat gebaseerd is op het hiervoor genoemde
onderzoek van HSI naar de kosten van ontslag, gaat de regering voorlopig uit
van een besparing op de totale kosten van ontslag van 0,3 tot 0,5%.
Nu deze besparing nog niet is gerealiseerd, kan geen antwoord worden gegeven
op de vraag of en hoe deze middelen door sociale partners worden ingezet om
de zekerheid van werknemers op werk en inkomen te vergroten. Zoals in de beantwoording
van de vraag naar de doorwerking van de nieuwe formule in cao’s werd
opgemerkt, zijn er in cao’s niet of nauwelijks afspraken over ontslagvergoedingen.
Uit het onderzoek van de AWVN naar sociale plannen blijkt dat in 5 sociale
plannen de ontslagvergoeding is gemaximeerd. In 2 daarvan gaat het om een
maximering voor werknemers met een bepaald salarisniveau tot 1 respectievelijk
2 jaarsalarissen (€ 75 000 en € 115 000). In
de 3 andere sociale plannen is sprake van maximering tot een bepaald bedrag,
uiteenlopend van € 87 500 – € 200 000.
 
 Het antwoord op de vraag wat de beoogde datum van inwerkingtreding van
het wetsvoorstel is, is 1 januari 2010.
 
 De PvdA-fractie heeft kennis genomen van het wetsvoorstel limitering ontbindingsvergoeding
(kamerstuk 31 862). De fractie stelt het zeer op prijs dat in dit wetsvoorstel
niet met een omweg de ontslagrechtdiscussie wordt heropend, maar heeft enkele
opmerkingen, bezwaren en vragen bij het nu voorliggende voorstel. Kortweg
zijn die onder te verdelen in vier categorieën, zijnde rechtsgelijkheid,
onderbouwing van het grensbedrag, uitvoerbaarheid van het voorstel
en de omgang met de bezwaren van de Raad van State.
 
 De leden van deze fractie vragen om een reactie op de kritiek dat dit
wetsvoorstel een enorme financiële ongelijkheid bewerkstelligt tussen
mensen die 74 000,– respectievelijk 76 000 euro per jaar verdienen.
Zij vragen waarom niet voor een glijdende schaal is gekozen. Ook vragen zij
of er rekening mee wordt gehouden dat groepen c.q. personen op basis van deze
wet niet zullen willen groeien in hun carrière omdat de groei voorbij
dit glazen plafond, zeker in risicovolle sectoren, eenvoudigweg niet aantrekkelijk
meer is.
 
 De Raad van State heeft er op gewezen dat de voorgestelde maximering kan
leiden tot aanzienlijke verschillen qua ontslagvergoeding tussen werknemers
van wie het inkomen slechts in geringe mate verschilt, maar die overigens
in gelijke omstandigheden verkeren. In het nader rapport is aangegeven, dat
dergelijke verschillen gemitigeerd kunnen worden gelet op het feit dat volgens
de nieuwe kantonrechtersformule bij het vaststellen van de hoogte van de vergoeding
meer de nadruk wordt gelegd op de arbeidsmarktkansen van werknemers. Dat kan
ertoe leiden dat voor werknemers met een jaarsalaris lager dan € 75 000,
de vergoeding op een lager bedrag wordt gesteld dan bij een neutrale toepassing
van de formule het geval zou zijn. Er is niet voor een glijdende schaal gekozen
omdat het onmogelijk is per inkomenscategorie onderscheidend aan te geven
wat het verschil in arbeidsmarktpositie is. Ten slotte merkt de regering op
zich niet te kunnen voorstellen dat werknemers niet zouden willen doorgroeien
in hun carrière alleen vanwege het feit dat zij bij een eventueel ontslag
geconfronteerd kunnen worden met een gemaximeerde vergoeding. Daaraan zullen
andere afwegingen ten grondslag liggen. Verder geldt dat de vergoeding niet
op nul wordt gesteld, maar op een maximaal bedrag gelijk aan het jaarsalaris
van de betreffende werknemer. Dat is nog steeds een substantieel bedrag, dat
kan worden verhoogd als bijzondere omstandigheden daartoe aanleiding geven.
 
 De leden van de PvdA-fractie menen dat het grensbedrag van € 75 000,
zoals ook de Raad van State betoogt, arbitrair is gekozen. Ook mensen zonder
briljante kansen op de arbeidsmarkt (een goede MBO’er die in 20 jaar
opklimt tot directeur in de metaalsector, om maar een voorbeeld te noemen)
kunnen aan de «goede» kant van deze grens vallen. Zij vragen waarom
niet voor een andere vorm van beperking wordt gekozen, in plaats van het botte
en eenzijdige mes van het grensbedrag.
 
 Zoals in de inleiding gesteld en in antwoord op een soortgelijke vraag
van de CDA-fractie, is het stellen van een grens altijd enigszins arbitrair.
De regering acht deze grens echter verantwoord, zeker nu ook sociale partners
(met uitzondering van de MHP) hebben aangegeven deze grens rechtvaardig te
achten in het licht van de in de regel goede arbeidsmarktpositie van de werknemers
die het betreft.
 
 Deze leden vragen zich af hoe deze wet, mocht die er komen, zal weerklinken
op de arbeidsmarkt en op welke vraag deze wet een antwoord is nu zelfs de
vakbonden er niet meer warm voor lopen.
 
 Het wetsvoorstel is een antwoord op de vraag op welke wijze onnodig hoge
ontslagkosten kunnen worden voorkomen. Onder onnodig hoge ontslagkosten wordt
in dit verband verstaan, hoge vergoedingen aan werknemers die dat gezien hun
in de regel goede arbeidsmarktpositie niet nodig hebben. Het is de regering
overigens niet bekend dat de vakbonden niet meer warm zouden lopen voor dit
wetsvoorstel, met uitzondering van de MHP, maar deze centrale
heeft al voor de indiening van het wetsvoorstel aangegeven daar geen voorstander
van te zijn.
 
 Verder vragen deze leden of er beloningsvormen zijn die buiten de «scope»
van dit voorstel vallen en als die er zijn, waarom er dan niet massaal gekozen
zou worden voor deze vrijgestelde vormen. Ook vragen zij hoe wordt voorkomen
dat er op grote schaal individuele afspraken worden gemaakt en, als dat niet
mogelijk is, wat dan de waarde is van dit wetsvoorstel.
 
 Naar wordt aangenomen refereren deze leden hiermee aan de definitie van
het jaarsalaris zoals in het wetsvoorstel opgenomen. Die definitie stemt overeen
met de definitie van het maandsalaris zoals geformuleerd in de kantonrechtersformule,
dat mede als basis dient voor de berekening van de hoogte van de vergoeding.
Onder het jaarsalaris wordt verstaan, het bruto loon van de werknemer, met
inbegrip van vaste en overeengekomen looncomponenten, in de periode van 12
maanden voorafgaande aan de maand waarin het verzoek tot ontbinding van de
arbeidsovereenkomst is ingediend. Onder het jaarsalaris worden niet begrepen
incidentele en niet overeengekomen looncomponenten, het werkgeversaandeel
in de pensioenpremie en de ziektekostenpremie, de door de werkgever beschikbare
gestelde auto en onkostenvergoedingen. Deze componenten worden weer wel meegenomen
bij het bepalen van de hoogte van het jaarsalaris als de rechter een dergelijke
component betrekt bij de hoogte van de vergoeding. Dit betekent dat een bepaalde
beloningsvorm alleen buiten het bereik van dit wetsvoorstel valt als die beloningsvorm
ook niet wordt meegenomen bij de vaststelling van de hoogte van het maandsalaris.
Het gevaar waar deze leden op lijken te wijzen ziet de regering dan ook niet,
nog afgezien van het feit, dat een werkgever er ook geen belang bij heeft
om te kiezen voor beloningsvormen die buiten het bereik van het wetsvoorstel
vallen.
 Het wetsvoorstel voorkomt niet dat individuele afspraken worden gemaakt
over de vergoeding bij ontslag. Dat wordt ook niet beoogd. In de hiervoor
genoemde brief aan de Tweede Kamer met een reactie op de brief van NOvA over
het wetsvoorstel is onder meer opgemerkt, dat het op voorhand overeenkomen
van vergoedingen bij ontslag niet bezwaarlijk is. Het bevordert de duidelijkheid
en kan procedures voorkomen. Het limiteren van de hoogte van de vergoeding
kan er wel toe leiden, dat de hoogte van vooraf overeengekomen vergoedingen
voor werknemers met een inkomen van € 75 000 of hoger, lager
zal zijn dan thans het geval. Als duidelijk is dat bij een gang naar de rechter
de vergoeding niet hoger zal zijn dan een bepaald bedrag, dan zal dat zijn
weerslag hebben op de uitkomst van onderhandelingen over de hoogte van de
vergoeding bij ontslag.
 
 Het oordeel van de Raad van State is buitengewoon kritisch, aldus de leden
van de PvdA-fractie. Het voornaamste weerwoord op alle kritiekpunten van de
Raad is dat een rechter zich altijd nog op redelijkheid en billijkheid kan
beroepen (alsof dat bij andere wetten niet mogelijk zou zijn), zo stellen
zij. Met dit verweer worden de Kamer en later: de werkgevers en werknemers
feitelijk op pad gestuurd met een haperend vliegtuig waar dan wel weer een
parachute bijgeleverd wordt. Dat is naar het oordeel van deze fractie niet
goed genoeg. Zij menen dat de bezwaren van de Raad van State inhoudelijk behandeld
en gerepareerd moeten worden en vragen hoe en op welke termijn de minister
verwacht het resultaat hiervan aan de Kamer te kunnen presenteren.
 
 De regering meent in het nader rapport de bezwaren van de Raad van State
voldoende inhoudelijk te hebben behandeld en heeft daarin tevens aangegeven
geen reden te zien tot aanpassing van het wetsvoorstel. De stelling
van deze leden dat het voornaamste weerwoord is geweest dat een rechter zich
altijd nog op de redelijkheid en billijkheid kan beroepen, is onjuist. De
rechter kan alleen van de wettelijke norm afwijken als het limiteren van de
vergoeding tot een bedrag gelijk aan 1 jaarsalaris, naar maatstaven van redelijkheid
en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn. Dat is een streng criterium op grond
waarvan een rechter niet snel een hogere vergoeding kan toekennen en biedt
naar het oordeel van de regering voldoende duidelijkheid. De regering is ook
enigszins verwonderd over het verzoek van deze leden om de bezwaren van de
Raad, die ook betrekking hebben op het huidige ontslagstelsel, te repareren,
nu deze leden tegelijkertijd in het verslag opmerken het zeer op prijs te
stellen dat in dit wetsvoorstel niet met een omweg de ontslagrechtdiscussie
wordt heropend. Dat lijkt ook de regering thans niet verstandig.
 
 De leden van de SP-fractie hebben met teleurstelling kennisgenomen van
het voorliggende wetsvoorstel. De leden zien het voorstel als een ondeugdelijk
en onrechtvaardig wetsvoorstel. De leden hebben een aantal vragen en een voorstel.
Deze leden vragen of het wetsvoorstel redelijk en billijk wordt bevonden nu
een ontslagvergoeding bij een jaarsalaris van € 74 999 enkele
malen dat bedrag kan bedragen en bij een jaarsalaris van € 75 000
slechts eenmaal dat bedrag. Ook vragen zij uitvoerig te beargumenteren waarom
een dergelijk verschil redelijk en billijk is en met welke argumenten niet
gekozen is voor een grens van € 60 000 of € 110 000.
 
 Zoals in de inleiding en hiervoor bij de beantwoording van soortgelijke
vragen van leden van de fracties van CDA en PvdA is aangegeven, kunnen dergelijke
verschillen gemitigeerd worden gelet op het feit dat volgens de nieuwe kantonrechtersformule
bij het vaststellen van de hoogte van de vergoeding meer de nadruk wordt gelegd
op de arbeidsmarktkansen van werknemers. Dat kan ertoe leiden dat voor werknemers
met een jaarsalaris lager dan € 75 000, de vergoeding op een
lager bedrag wordt gesteld dan bij een neutrale toepassing van de formule
het geval zou zijn. De regering acht de grens van € 75 000
verantwoord, zeker nu ook sociale partners (met uitzondering van de MHP) hebben
aangegeven deze grens rechtvaardig te achten. Daarom is niet voor een grensbedrag
gekozen als door deze leden genoemd.
 
 De leden van de SP fractie vragen of de minister meent dat, gezien het
advies van de Raad van State, er een ondeugdelijk wetsvoorstel bij de Kamer
is ingediend en of hij met hen van mening is dat het voorliggende wetsvoorstel
geen einde maakt aan overmatige ontslagvergoedingen als deze bij aanvang of
tijdens de looptijd van een arbeidsovereenkomst in de arbeidsovereenkomst
worden overeengekomen.
 
 Uit het feit dat het wetsvoorstel bij de Tweede Kamer is ingediend, blijkt
dat de regering niet van oordeel is, dat er sprake is van een ondeugdelijk
wetsvoorstel. Voorts is de regering van mening dat het wetsvoorstel een bredere
werking zal hebben dan alleen de toekenning van een vergoeding bij ontbinding
van een arbeidsovereenkomst door de kantonrechter. Voor de hoogte van een
vooraf overeengekomen ontslagvergoeding is in de Nederlandse verhoudingen
veelal bepalend wat de rechter bij ontbinding van de arbeidsovereenkomst aan
vergoeding toekent. Het limiteren van de hoogte van de vergoeding kan er dan
ook toe leiden, dat de hoogte van vooraf overeengekomen vergoedingen voor
werknemers met een inkomen van € 75 000 of hoger, lager zal
zijn dan thans het geval.
 
 Het antwoord op de vraag van deze leden of in geval de verwijtbaarheidsfactor
hoger is dan 1 de ontslagvergoeding wel boven € 75 000 uit
kan komen, luidt in zoverre bevestigend, dat de rechter kan besluiten tot
een hogere vergoeding als het volstaan met toekenning van een bedrag gelijk aan het jaarsalaris naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid
onaanvaardbaar zou zijn.
 
 De leden van de SP-fractie vragen een reactie op het artikel van Robert
Knegt en Frank Tros (ESB 4 september 2009) waarin de conclusie wordt
getrokken dat de voorgetelde maximering een bijna te verwaarlozen effect heeft
op de totale ontslagkosten.
 
 In het bedoelde onderzoek is gekeken naar het effect op de gemiddelde
ontslagkosten van twee wijzigingen in het Nederlandse stelsel van ontslagvergoedingen:
1) de recente aanpassing van de kantonrechtersformule en 2) de voorgestelde
beperking van de hoogte van ontslagvergoedingen aan werknemers met een jaarsalaris
van € 75 000 of meer, tot maximaal één jaarsalaris.
De eerste wijziging leidt volgens het onderzoek tot een daling van de gemiddelde
totale ontslagkosten van tussen de 4,8% en 9,1%, afhankelijk
van de vraag hoe breed de nieuwe formule wordt toegepast (naast de kantonrechter,
ook bij beëindiging met wederzijds goedvinden en in sociale plannen).
De tweede wijziging leidt tot een additionele daling van 0,3 respectievelijk
0,5%. Hoewel de gevonden effecten van de tweede wijziging inderdaad
klein zijn, dient bedacht te worden dat deze conclusie is gebaseerd op een
zeer klein aantal waarnemingen. Het onderzoek put uit een database van in
totaal 1 136 ontslaggevallen, waarbij in 603 gevallen een vergoeding
is uitbetaald, waarvan in 293 gevallen na ontbinding door de kantonrechter.
De berekende effecten van de tweede wijziging (afzonderlijk) heeft echter
betrekking op slechts 22 gevallen, waarbij in 17 gevallen een vergoeding is
toegekend. Hoewel de totale steekproef als representatief kan worden beschouwd,
is het de vraag of hiervan ook sprake is wanneer uitsluitend naar de effecten
van de tweede wijziging wordt gekeken.
 
 De leden van de SP fractie vragen hoe in de praktijk de toepassing van
de nieuwe kantonrechtersformule uitpakt. Zij vragen hoe hoog de ontslagvergoedingen
zijn en of zij oplopen nu bij ontslag de perspectieven op de arbeidsmarkt
duidelijk minder zijn en als dat niet het geval is, wat daarvoor de verklaring
is.
 
 De regering beschikt niet over gegevens op grond waarvan de hier gestelde
vragen kunnen worden beantwoord. Ook al zouden die gegevens wel bekend zijn
dan is het nog te vroeg om te oordelen omdat de nieuwe kantonrechtersformule
pas sinds kort in werking is getreden. De regering is wel voornemens onderzoek
te doen naar de effecten van de nieuwe formule in de praktijk.
 
 Verder vragen zij of de overwegingen die ten grondslag liggen aan de nieuwe
kantonrechtersformule uiteindelijk politieke oordelen zijn en of de ruimte
voor rechters niet te groot is om de ontslagvergoeding vast te stellen. Voorts
menen zij dat de wetgever normen moet opstellen en dat het aan de rechters
is concrete gevallen aan die normen te toetsen en vragen hierop een reactie.
 
 De overwegingen die ten grondslag liggen aan de nieuwe kantonrechtersformule
zijn in de toelichting daarop geëxpliciteerd. Wij kennen in Nederland
een strikte scheiding tussen de wetgevende, de uitvoerende en de rechtsprekende
macht. Het ligt dan ook niet op de weg van de regering om een oordeel te vellen,
zoals door deze leden wordt gevraagd. Terzake van de vergoeding bij ontbinding
van de arbeidsovereenkomst wegens veranderingen in de omstandigheden, kent
artikel 7:685, lid 1, BW een norm, namelijk een vergoeding naar billijkheid.
De Kring van Kantonrechters heeft (in het verleden) aanbevelingen geformuleerd
voor de toekenning en berekening van een dergelijke vergoeding, teneinde meer
uniformiteit te bevorderen in de toepassing van deze norm. Het
wetsvoorstel leidt tot een beperking van de ruimte voor rechters om deze vergoeding
vast te stellen, in die zin dat voor werknemers met een jaarsalaris van€ 75 000
of hoger een wettelijke norm betreffende de hoogte van de vergoeding wordt
geïntroduceerd. De norm billijke vergoeding wordt aldus nader ingevuld.
 
 De leden van de SP-fractie stellen voor om een absoluut maximum te stellen
van twee maal de Balkenende norm aan vergoedingen bij iedere vorm van het
beëindigen van een arbeidsrelatie, bij de rechter of met wederzijds goedvinden.
Zij achten het stellen van een maximum aan het bedrag van de ontslagvergoeding
rechtvaardiger en redelijker dan de voorgetelde koppeling aan het jaarsalaris.
Een klein inkomensverschil kan met het voorstel van deze leden geen onredelijk
verschil voor de ontslagvergoeding betekenen en tegelijkertijd worden buitensporige
vergoedingen tegengegaan. Het voorstel van leden van de SP-fractie gaat ten
eerste om een absoluut maximum vergoeding bij een beëindigingovereenkomst.
Zij stellen voor om in het Burgerlijk Wetboek vast te leggen dat indien de
arbeidsovereenkomst eindigt door middel van een beëindigingovereenkomst
de vergoeding van de werkgever aan de werknemer niet meer dan twee maal de
Balkenende norm mag bedragen, ongeacht anders luidende afspraken. Het voorstel
van leden van de SP-fractie gaat ten tweede om het ontbinden van een arbeidsovereenkomst
via de rechter. Dit is geregeld in art. 7: 685 BW. In lid 8 van dit artikel
staat dat de rechter een vergoeding kan toekennen aan een van de partijen.
Dit is later ingevuld met de kantonrechtersformule. Deze leden stellen voor
hier ook een maximum aan te stellen door in hetzelfde lid «een vergoeding
toekennen» te vervangen door «een vergoeding toekennen van maximaal
twee maal de Balkenende norm, ongeacht anders luidende afspraken». Zij
vragen om een uitgebreide reactie op dit voorstel.
 
 De regering is niet voornemens inbreuk te maken op de contractvrijheid
van partijen, zoals door deze leden wordt verzocht, zo dat al mogelijk en
handhaafbaar zou zijn. Wat dat laatste betreft, ook al zou in de wet worden
bepaald dat een overeenkomst waarbij een hogere vergoeding wordt overeengekomen
dan een bepaald bedrag nietig is, dan heeft dat niet automatisch tot gevolg
dat dergelijke vergoedingen niet meer betaald zullen worden. Wat betreft het
voorstel om de vergoeding bij ontbinding te stellen op een maximum gelijk
aan twee maal de Balkenende norm merkt de regering op, dat daarmee niet het
resultaat wordt bereikt dat met het wetsvoorstel wordt beoogd, namelijk het
voorkomen van hoge vergoedingen aan werknemers met een jaarsalaris van € 75 000
of hoger van wie de arbeidsmarktpositie in de regel goed is. Dat bedrag ligt
lager dan het bedrag gelijk aan tweemaal de Balkenende norm.
 
 De leden van de SP-fractie vragen waarom er bij uitspraken van de kantonrechter
geen hoger beroep wordt geboden en of het oordeel van 1 rechter, zonder collegiale
toetsing en zonder totstandkoming van jurisprudentie nog van deze tijd is.
 
 Art.7:685 lid 11 BW sluit het instellen van hoger beroep en beroep in
cassatie tegen ontbindingsbeschikkingen van de kantonrechter uit. De hieraan
ten grondslag liggende gedachte is dat hiermee wordt voorkomen dat de werkgever
en de werknemer nog jarenlang in onzekerheid verkeren over het al dan niet
(voort)bestaan van de arbeidsovereenkomst. Dit is voor beide partijen niet
aantrekkelijk. Overigens is de mogelijkheid van het instellen van hoger beroep
en cassatie niet absoluut uitgesloten. De Hoge Raad heeft aangegeven dat dit
bijvoorbeeld wel mogelijk is als er sprake is van het schenden van een fundamenteel
rechtsbeginsel waardoor er geen sprake meer is van een eerlijke
en onpartijdige behandeling van een zaak door de rechter (zie NJ 1989, 4).
Het moet dan gaan om een essentieel vormverzuim, waarbij gedacht moet worden
aan hoor en wederhoor. Ook is hoger beroep en cassatie mogelijk als buiten
het toepassingsgebied van artikel 7:685 BW wordt getreden of dit artikel ten
onrechte is toegepast. Bijvoorbeeld het ontbinden van een arbeidsovereenkomst
door de kantonrechter terwijl die arbeidsovereenkomst inmiddels niet meer
bestaat.
 
 De leden van de VVD-fractie zien het wetsvoorstel als een minuscule stap
in de richting van minder rigide ontslagbescherming ten gunste van meer vrijheid
voor de werkgever. Het is een goede zaak dat de kosten van ontslag van een
persoon met een goede arbeidsmarktpositie worden beperkt, aldus deze leden.
Zij menen dat de voorgestelde maatregel echter vooral een symbolische waarde
heeft nu blijkt dat de beperking tot maximaal één jaarsalaris
enkel geldt voor werknemers met een jaarsalaris boven de € 75 000
die bovendien moeten worden ontslagen via de kantonrechter.
 De regering heeft besloten het vraagstuk van het ontslagrecht als zodanig
voorlopig te laten rusten, met uitzondering van de thans voorgestelde beperkte
maatregel. Dit terwijl volgens deze leden een veel bredere aanpak van vergroting
van de arbeidsparticipatie door versoepeling van de ontslagbescherming nodig
is. In die zin is de vraag aan de orde of de praktische bezwaren voor invoering
van deze kleine maatregel (met de nodige haken en ogen) niet zwaarder wegen
dan de marginale bijdrage aan een oplossing die ermee wordt bereikt.
 De VVD heeft in het wetsvoorstel dan ook aanleiding gezien tot het stellen
van enkele nadere vragen.
 
 Zij vragen om hoeveel personen het jaarlijks gaat die via een kantonrechtersprocedure
worden ontslagen en meer dan € 75 000 verdienen.
 
 Uit de hiervoor gegeven antwoorden op vragen van de leden van de CDA-fractie
blijkt dat van het totale aantal ontslagen (via CWI thans UWV, kantonrechter
en beëindiging met wederzijds goedvinden) in het jaar 2006, 1,7%
betrekking had op werknemers met een jaarinkomen van € 75 000
of hoger. De regering heeft geen aanleiding te veronderstellen dat dit percentage
wijzigt al naar gelang de conjunctuur.
 
 Deze leden merken op dat de regering is gekomen tot de grens van een jaarsalaris
vanaf € 75 000, omdat de arbeidsmarktkansen van deze groep
groter zouden zijn, dan van mensen die minder verdienen. De statistische gegevens
die de regering erbij levert, laten echter alleen maar zien dat personen met
een hoger opleidingsniveau betere arbeidsmarktkansen hebben; niet per definitie
personen met een hoog salaris. De leden van de VVD fractie vragen of de regering
het niet denkbaar acht dat er ook genoeg mensen zijn met een hoog opleidingsniveau,
die minder verdienen dan € 75 000 per jaar, maar die toch uitstekende
kansen op de arbeidsmarkt hebben en waarom voor hen niet ook een maximering
van de ontslagvergoeding zou kunnen gelden.
 
 Zoals hiervoor in antwoord op vragen van verschillende leden is aangegeven,
is de gekozen grens een grens die op instemming van het merendeel van sociale
partners kan rekenen. Dat is een belangrijke voorwaarde geweest voor de indiening
van dit wetsvoorstel. De regering realiseert zich dat er werknemers zijn met
een hoog opleidingsniveau en goede arbeidsmarktkansen, maar met een lager
inkomen dan € 75 000, voor wie de limitering van de hoogte
van de vergoeding niet geldt. Dat neemt niet weg, zoals ook al eerder aangegeven,
dat de rechter bij het vaststellen van de hoogte van de vergoeding
rekening kan houden met de arbeidsmarktkansen van de betreffende werknemer
en op grond daarvan kan concluderen tot toekenning van een lagere vergoeding
dan het bedrag dat volgt uit een neutrale toepassing van de kantonrechtersformule.
 
 Het antwoord op de vraag van deze leden of het juist is dat in de situatie
waarin een werknemer met een jaarsalaris van € 75 000 of hoger
een slechtere arbeidsmarktpositie heeft dan op grond van dat inkomen verondersteld
mag worden, de rechter mag afwijken van de maximale ontslagvergoeding, luidt
bevestigend. Het is uiteindelijk aan de rechter om te beoordelen of dit het
geval is. Dat is niet bijzonder omdat de rechter ook in andere gevallen bij
het vaststellen van de hoogte van de vergoeding rekening houdt met de arbeidsmarktpositie
van werknemers, zoals eerder in deze nota aangegeven. Het wetsvoorstel draagt
dan ook niet bij aan verdere juridisering, zoals door deze leden wordt verondersteld.
 
 De leden van de VVD fractie vragen wat er gebeurt in een situatie waarin
een werknemer uit salaris minder verdient dan 75 000 euro maar, bijvoorbeeld
door winstdeling, feitelijk wel een hoger inkomen geniet. Zij vragen of dit
dan wordt meegenomen in het oordeel van de kantonrechter tot het vaststellen
van de ontslagvergoeding.
 
 Hiervoor is stilgestaan bij de definitie van het jaarsalaris. Daaruit
blijkt dat incidentele en niet overeengekomen looncomponenten daartoe niet
worden gerekend, net zo min als zij gerekend worden tot het maandsalaris zoals
gedefinieerd in de kantonrechtersformule. Als een winstdeling niet structureel
is, zal deze dus niet tot het jaarsalaris worden gerekend. Als een winstdeling
structureel is wel.
 
 De leden van de VVD fractie merken op dat de regering aangeeft dat de
grens van € 75000 door sociale partners verantwoord wordt geacht
en vragen of dit de feitelijke reden was waarom dit bedrag in het wetsvoorstel
is opgenomen, of de regering bereid zou zijn geweest de grens lager te leggen
als sociale partners hiermee akkoord zouden kunnen gaan en zo ja, hoe laag.
 
 Het feit dat tussen sociale partners overeenstemming bestond over de hoogte
van het bedrag is uiteraard van belang geweest bij het bepalen van de hoogte
van het maximum. Het beantwoorden van de vragen of de regering bereid zou
zijn geweest de grens lager te leggen, en zo ja hoe laag, als sociale partners
hiermee akkoord zouden gaan, acht de regering niet zinvol omdat deze situatie
zich niet heeft voorgedaan.
 
 De VVD-fractie wijst er op dat Raad van State heeft geoordeeld dat over
het voorstel in deze vorm niet positief kan worden geadviseerd. De Raad stelt
onder andere dat de regering de meerwaarde van het wetsvoorstel niet aannemelijk
heeft gemaakt, maar ook dat het wetsvoorstel onder andere leidt tot aanzienlijke
verschillen qua ontslagvergoeding tussen werknemers waarvan het inkomen slechts
in geringe mate verschilt, maar die overigens in gelijke omstandigheden verkeren.
Iemand die 74 000 euro per jaar verdient zou wel drie tot vier keer een
jaarsalaris mee kunnen krijgen, terwijl iemand die 75000 euro per jaar verdient
aan een maximum van een jaarsalaris is gebonden. De Raad stelt een glijdende
schaal voor, maar de regering voelt daar niets voor, omdat het onmogelijk
zou zijn om per inkomenscategorie onderscheidend aan te geven wat het verschil
in arbeidsmarktpositie is. Deze leden vragen of de regering die argumentatie
nog eens nader kan toelichten en daarbij te betrekken dat kennelijk wel kan
worden gesteld dat iemand die €75000 per jaar verdient een goede arbeidsmarktpositie
heeft en geen oordeel gegeven kan worden over de arbeidsmarktpositie van inkomenscategorieën
daaronder. 
 
 In de memorie van toelichting bij het wetsvoorstel is aangegeven, dat
in het algemeen gesteld kan worden dat werknemers met een jaarsalaris van € 75 000
of hoger over een goede arbeidsmarktpositie beschikken. Daarmee is niet gezegd,
dat iedere werknemer met een dergelijk inkomen over een goede arbeidsmarktpositie
beschikt, zoals al eerder in deze nota opgemerkt. Voorts is de regering van
mening dat niet per inkomenscategorie van bijvoorbeeld € 10 000
oplopend tot bijvoorbeeld € 250 000, onderscheidend kan worden
aangegeven wat het verschil in arbeidsmarktpositie is, dat vervolgens tot
uitdrukking zou moeten komen in een maximaal toe te kennen vergoeding, gerelateerd
aan het jaarsalaris van betrokkenen.
 
 De leden van de VVD fractie merken op dat de regering stelt dat het bij
personen met een inkomen net onder de 75000 euro per jaar met een goede arbeidsmarktpositie
denkbaar is dat de vergoeding naar het plafond zal worden toegebogen. Zij
vragen waarop de regering deze vooronderstelling baseert en of de regering
uit het oogpunt van rechtszekerheid en rechtsgelijkheid niet beter zelf kan
regelen dat het wetsvoorstel geen grote ongelijkheid in de hand werkt, in
plaats van dit over te laten aan een eventueel «denkbare» situatie.
 
 Deze veronderstelling is gebaseerd op het feit, dat volgens de nieuwe
kantonrechtersformule bij het vaststellen van de hoogte van de vergoeding
meer de nadruk wordt gelegd op de arbeidsmarktkansen van werknemers. Dat kan
ertoe leiden dat voor werknemers met een jaarsalaris lager dan € 75 000
de vergoeding op een lager bedrag wordt gesteld dan bij een neutrale toepassing
van de formule het geval zou zijn. De regering meent dat hiermee, binnen de
bestaande context, in voldoende mate zeker is gesteld dat geen grote verschillen
zullen optreden. Verdergaande zekerheid kan alleen worden gerealiseerd door
een meer omvattende regeling van de vergoeding. Dat is niet waar de afspraken
tijdens het Najaarsoverleg 2008 toe strekken.
 
 De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben kennis genomen van
het wetsvoorstel tot maximering van de ontslagvergoeding. Deze leden hebben
eerder hun twijfels kenbaar gemaakt of het wetsvoorstel recht doet aan de
verschillende ontslaggronden en arbeidsrelaties die er bestaan. Ook hebben
zij vragen over de zekerheid die het wetsvoorstel biedt aan werkgevers en
werknemers.
 
 Naar aanleiding van vragen tijdens het interpellatiedebat over dit wetsvoorstel,
is het kabinet in overleg getreden met de sociale partners hoe het wetsvoorstel
zich verhoudt tot de passage in het Najaarsakkoord. De leden van de fractie
van de CU vragen hoe de sociale partners nu tegen dit wetsvoorstel aankijken.
 
 In de brief aan de Tweede Kamer van 16 juli 2009 (Kamerstukken II,
2008/09, 31 862, nr. 7) is aangegeven, dat met sociale partners
hierover is gesproken en uitleg is gegeven over hoe de zinsnede «ongeacht
anders luidende afspraken tussen partijen» in artikel 7:685a, lid 1,
zich verhoudt tot de afspraken die in het Najaarsoverleg 2008 zijn gemaakt.
De sociale partners hebben deze uitleg voor kennisgeving aangenomen.
 
 Het kabinet rechtvaardigt de grens van € 75 000,–
met het argument dat het hier doorgaans hoger opgeleide mensen betreft, met
een goede arbeidsmarktpositie, zo constateren de leden van de fractie van
de CU.
 
 De regering kan de vraag van deze leden of – bij benadering –
kan worden aangeven hoeveel procent van het aantal ontslagvergoedingen boven
de € 75 000,– dat het afgelopen jaar is toegekend, aan
werknemers is verstrekt die ouder waren dan 50 jaar, niet beantwoorden.
De regering beschikt niet over gegevens terzake.
 
 Het wetsvoorstel stelt dat een uitzondering gemaakt kan worden voor werknemers
met een slechtere arbeidsmarktpositie. De leden van de fractie van de CU vragen
hoe beoordeeld wordt wat de arbeidsmarktpositie van de werknemer is.
 
 De arbeidsmarktpositie van een werknemer wordt bepaald door de vraag (op
enig moment) op de arbeidsmarkt naar de kwalificaties, kennis en ervaring
waarover een werknemer beschikt. Aan de hand daarvan kan worden beoordeeld
wat de arbeidsmarktpositie van een specifieke werknemer is.
 
 Werknemers met een jaarsalaris van € 74 999,– kunnen
op grond van dit wetsvoorstel nog wel in aanmerking komen voor een hogere
ontslagvergoeding, zo constateren de leden van deze fractie. Onder het jaarsalaris
worden niet begrepen de in die periode ontvangen incidentele en niet overeengekomen
looncomponenten (zoals tantièmes en niet-structurele winstdelingen)
en de bedragen gemoeid met het werkgeversaandeel in de pensioenpremie en de
ziektekostenpremie, de door de werkgever ter beschikking gestelde auto en
onkostenvergoedingen. De leden van de fractie van de CU vragen of het kabinet
verwacht dat er calculerend gedrag gaat ontstaan bij werkgevers en werknemers
en dat er een verschuiving gaat plaatsvinden naar hogere uitkeringen van looncomponenten
die niet meegenomen worden in de berekeningsgrondslag voor de ontslagvergoeding.
 
 De regering ziet niet in dat een werkgever, gelet op de doelstelling van
dit wetsvoorstel, hier belang bij zou hebben en verwacht dan ook niet dat
deze situatie zich zal voordoen. Overigens wordt opgemerkt, dat het wetsvoorstel
niet in de weg staat aan het overeenkomen van hogere vergoedingen dan de kantonrechter
op grond van het wetsvoorstel kan toekennen. Ook uit dien hoofde bestaat er
dus geen aanleiding om tot gedrag over te gaan waar deze leden op doelen.
 
 Het kabinet geeft aan dat er – bij contract – afgeweken kan
worden van de wettelijke maximale ontslagvergoeding, zoals neergelegd in dit
wetsvoorstel. De leden van de fractie van de CU vragen wat dit betekent voor
al bestaande contracten en of het kabinet voorziet dat straks allerlei bestaande
contracten opengebroken gaan worden als gevolg van dit wetsvoorstel. Voorts
vragen zij hoe het kabinet voorkomt dat er straks willekeur gaat ontstaan
tussen al afgesloten contracten en nieuwe contracten.
 
 Het wetsvoorstel heeft geen enkel gevolg voor al bestaande contracten,
noch voor de vrijheid van partijen om in de toekomst vergoedingen overeen
te komen bij beëindiging van de arbeidsovereenkomst. Het wetsvoorstel
regelt uitsluitend, dat de rechter bij ontbinding van de arbeidsovereenkomst
in beginsel geen hogere vergoeding kan toekennen dan een bedrag gelijk aan
het jaarsalaris van de werknemer als dat jaarsalaris € 75 000
of meer bedraagt.
 
 Wanneer er sprake is van «bijzondere omstandigheden» kan afgeweken
worden van de € 75 000,– grens, zo stelt het kabinet.
De leden van de fractie van de CU willen weten wat deze bijzondere omstandigheden
zouden kunnen inhouden.
 
 Op grond van het wetsvoorstel kan de rechter afwijken van het voorgeschreven
maximum als volstaan met toekenning van de gemaximeerde vergoeding,
in het licht van alle relevante omstandigheden van het geval, naar maatstaven
van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn. Dat zal bijvoorbeeld
aan de orde zijn indien de werkgever zich heeft misdragen of de beëindiging
van de arbeidsrelatie hem anderszins te verwijten is (uiteraard in die mate
dat volstaan met het maximum onaanvaardbaar zou zijn). Dit kan ook het geval
zijn als een werknemer met een jaarsalaris van € 75 000 of
hoger een slechtere arbeidsmarktpositie heeft dan op grond van dat inkomen
verondersteld mag worden. Zoals opgemerkt in de memorie van toelichting en
in het nader rapport bij het wetsvoorstel, ligt aan deze grens de veronderstelling
ten grondslag dat het gaat om werknemers met een goede arbeidsmarktpositie.
 
 Met ingang van 1 januari 2009 wordt een nieuwe kantonrechtersformule
gehanteerd, die al scherper is dan voorheen. De leden van deze fractie vragen
waarom de nieuwe kantonrechtersformule volgens het kabinet niet afdoende is
om de – naar de mening van het kabinet – te hoge ontslagvergoedingen
te beperken.
 
 De kantonrechtersformule kent niet een voorschrift zoals in het wetsvoorstel
dat de kantonrechter, bij toekenning van een vergoeding aan de werknemer met
een jaarsalaris van € 75 000 of hoger, het jaarsalaris als
norm moet hanteren, tenzij dat in het concrete geval naar maatstaven van redelijkheid
in billijkheid onaanvaardbaar zou zijn. In dat opzicht is de nieuwe formule
dan ook ontoereikend.
 Gevolgen rechterlijke macht
 De leden van de VVD fractie vragen of de regering het acceptabel acht
dat als gevolg van dit wetsvoorstel sprake is van een kostentoename voor de
rechterlijke macht met 200 000 euro per jaar gedurende de eerste twee
jaar en 100 000 euro voor de jaren erna. Staat deze kostentoename in
verhouding tot de marginale wijziging die met het wetsvoorstel op het ontslagrecht
wordt bereikt; ook gezien het feit dat kantonrechters ook zonder dit wetsvoorstel
al hadden afgesproken arbeidsmarktkansen van werknemers meer dan thans in
de beoordeling van de hoogte van de ontslagvergoeding te betrekken? Voorts
vragen zij waarom het wetsvoorstel toch wordt doorgezet ondanks het negatieve
eindoordeel van de Raad voor de Rechtspraak.
 
 De door de leden van de VVD-fractie gesignaleerde kostentoename voor de
rechterlijke macht acht de regering acceptabel. Deze kosten (€ 200 000,–
per jaar gedurende de eerste twee jaren en vervolgens € 100 000,–
per jaar) zijn niet van zodanige omvang dat zij in de weg staan aan de invoering
van dit wetsvoorstel, waarmee wordt beoogd te voorkomen dat de kosten van
ontslag onnodig worden opgedreven door hoge vergoedingen voor werknemers met
een jaarsalaris van € 75 000,- of meer per jaar, van wie de
arbeidsmarktpositie in de regel goed is. De voorgestelde maximering zal niet
alleen gevolgen hebben voor de in het kader van een ontbindingsprocedure toe
te kennen vergoedingen maar ook voor de tussen partijen afgesproken vergoedingen
bij beëindiging van de arbeidsovereenkomst.
 
 Zoals in de memorie van toelichting is opgemerkt, was het de regering
bekend dat de Kring van Kantonrechters in zijn gewijzigde aanbevelingen expliciet
ingaat op de (afwijkende) arbeidsmarktpositie van de werknemer (aanbeveling
3.4.). Dit laat onverlet dat de voorgestelde wettelijke normering wenselijk
en nuttig is, zoals ook in antwoord op vragen van leden van andere fracties
is aangegeven. Het wetsvoorstel leidt ertoe dat de kantonrechter, indien hij
een vergoeding toekent aan de werknemer, de wettelijke norm terzake zal moeten
hanteren, tenzij dat in het concrete geval naar maatstaven van
redelijkheid in billijkheid onaanvaardbaar zou zijn. Voorts zal, zoals hiervoor
opgemerkt, deze wettelijke norm van invloed zijn op de contractuele vergoedingen
bij beëindiging van de arbeidsovereenkomst.
 
 In zijn advies van 29 oktober 2008 concludeert de Raad dat het praktisch
belang van het wetsvoorstel beperkt lijkt te zijn. De met dit wetsvoorstel
te realiseren wijziging in het ontslagrecht kan naar het oordeel van de regering
niet als marginaal worden geduid. Het voorstel zal niet alleen leiden tot
beperking van de ontbindingsvergoedingen voor werknemers met een jaarsalaris
van € 75 000,– of hoger, maar ook zijn effect hebben
op de contractuele vergoedingen: voor partijen is immers duidelijk wat de
rechter in een ontbindingsprocedure aan vergoeding kan toekennen op basis
van de maximeringsregel.
 
 De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
 J. P. H. Donner