Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2010  ; Brief regering; Halfjaarlijkse brief inzake China
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2022-10-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST141791
 2009-2010
 
 32 123 V
 Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken (V) voor het jaar 2010
 
 
 
 
 Nr. 
 73
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 12 maart 2010
 
 Tijdens het algemeen overleg op 18 juni jl. (Kamerstuk 31 700
V, nr. 20) verzocht uw Kamer mij elk half jaar een brief aan de Kamer te zenden
over China. Graag geef ik aan dat verzoek gehoor. Gezien het karakter van
een halfjaarlijkse brief, heb ik mij beperkt tot onderwerpen waarop zich nieuwe
ontwikkelingen hebben voorgedaan. Tijdens hetzelfde algemeen overleg deed
mevrouw Peters een aantal suggesties over de bilaterale samenwerking met China.
Ik zal in deze brief op haar suggesties ingaan.
 China-Afrika Top
 Op 8 en 9 november 2009 vond in Sharm El Sheikh (Egypte) de vierde
ministeriële bijeenkomst plaats van het Forum on China-Africa
Cooperation (FOCAC). De Chinese premier Wen concludeerde in zijn
toespraak dat sinds de vorige Top in Peking (2006) veel vooruitgang was geboekt
en dat vrijwel alle doelstellingen van die Top behaald waren. Zo is de handel
tussen China en Afrika toegenomen tot ruim US$ 100 miljard, zijn er 1600 Chinese
bedrijven opgestart in Afrika (met US$ 7,8 miljard aan investeringen) en is
de Chinese hulp aan Afrika verdubbeld. Een programma voor vermindering van
de schuldenlast (168 leningen) was bijna klaar, evenals een programma van
US$ 5 miljard aan concessionele leningen. Het China-Africa
Development Fund had een operationeel kapitaal van US$ 1 miljard.
 
 Premier Wen kondigde tevens een nieuw actieplan aan dat in de periode
tot 2012 onder andere diende te leiden tot een verdrievoudiging van het kapitaal
van het China-Africa Development Fund tot US$
3 miljard, de totstandkoming van een partnerschap op klimaatgebied, nieuwe
preferentiële leningen (US$ 10 miljard voornamelijk voor infrastructuur
en sociale ontwikkelingsprojecten), gefaseerde tariefvrijstelling op 95 procent
van de export naar China uit Afrikaanse minstontwikkelde landen, alsmede kwijtschelding
van renteloze leningen van minst-ontwikkelde landen en ontwikkelingslanden
met hoge schuldenlasten die in 2009 vervielen. De twee laatstgenoemde maatregelen
golden alleen voor de landen die diplomatieke relaties onderhielden
met China. Premier Wen stelde verder uitdrukkelijk dat China wenste bij te
dragen aan het realiseren van de Millennium Development
Goals in Afrika. Daarnaast streefde China naar een meer evenwichtige
vertegenwoordiging van ontwikkelingslanden in internationale instellingen
en organisaties.
 
 Zoals aangegeven in mijn brief «De internationale oriëntatie
van China» (Kamerstuk 31 700 V nr. 100) dragen de inspanningen
van China bij aan de ontwikkeling van Afrikaanse landen, onder andere door
de aanleg van infrastructuur. Echter, de leningen die China verstrekt kunnen,
in aanvulling op reeds bestaande leningen, er toe leiden dat de schuldenlast
van het ontvangende land sterk oploopt. Daarmee zouden de resultaten van de
internationale afspraken over schuldverlichting teniet kunnen worden gedaan.
De aangekondigde schuldverlichting aan Chinese zijde staat daar tegenover.
In dat opzicht is het positief dat China en de Democratische Republiek Congo
(DRC) gehoor hebben gegeven aan de oproep van het IMF om onderhandelingen
over een omvangrijk pakket leningen te heropenen. De voorwaarden verbonden
aan het Chinese leningenpakket van US$ 9 miljard stonden een akkoord tussen
het IMF en de DRC in de weg. Daarnaast plegen westerse donoren voorwaarden
aan hulp te verbinden op het gebied van goed bestuur en mensenrechten. China
doet dat niet en kan daarmee het beleid van westerse landen ondergraven.
 EU-China
 De twaalfde EU-China Top vond op 30 november 2009 plaats in Nanjing.
Premier Wen Jiabao China leidde de Chinese delegatie; de EU werd vertegenwoordigd
door de voorzitter van de Europese Raad, de Zweedse premier Reinfeldt en de
voorzitter van de Europese Commissie, Barroso. Tijdens het overleg is gesproken
over verdere verdieping van de EU-China relatie, waarbij ook de gevolgen van
de inwerkingtreding van het Lissabon Verdrag aan de orde kwamen. China benadrukte
dat het een multipolaire wereld nastreeft. Er was overeenstemming dat in een
globaliserende wereld de EU en China samen dienen te werken om mondiale problemen
het hoofd te bieden. Het klimaat en de economische crisis stonden in dat licht
eveneens prominent op de agenda.
 
 Tijdens de Top werd een Memorandum of Understanding getekend over fase II van het Near Zero Emission
Coal Project. In september 2005 werd in het kader van het EU-China
partnerschap voor klimaatverandering een overeenkomst getekend voor dit project.
Het doel van het project is met name kennis over te dragen zodat energie kan
worden opgewekt in kolencentrales met een zeer lage uitstoot van CO2, onder
andere door gebruik te maken van opslag van CO2. De EU stelt € 57
miljoen beschikbaar voor dit project, onder andere voor de bouw van een kolencentrale
die zal worden uitgerust met moderne milieutechnologie. China wekt ongeveer
70 procent van zijn energie op in kolencentrales; Carbon
Capture and Storage kan een belangrijke bijdrage leveren aan het
behalen van wereldwijde doelstellingen ten aanzien van klimaatverandering.
 
 Daarnaast kwam tijdens de Top een groot aantal andere onderwerpen aan
de orde, waaronder de financiële en economische crisis, alsmede mensenrechten.
Premier Reinfeldt vroeg in het bijzonder aandacht voor de doodstraf. Van Chinese
zijde werd in het bijzonder gepleit voor de opheffing van het wapenembargo
en toekenning van de market economy status, en
tegen protectionisme. Er werd afgesproken dat 2011 het jaar van de jeugd zal
worden, om zo het menselijk contact over en weer te stimuleren. De EU-delegatieleiders
brachten na afloop van de Top een beleefdheidsbezoek aan president Hu. De
gezamenlijke verklaring van de Top treft u aan als bijlage bij deze brief.
 
 De dag voor de Top vond de bijeenkomst van ministers van Buitenlandse
Zaken plaats. De delegatie van de EU werd geleid door de Zweedse minister
van Buitenlandse Zaken Bildt en bestond onder andere uit de Europees Commissaris
voor Buitenlandse Betrekkingen, mevrouw Ferrero-Waldner, en de Spaanse staatssecretaris
van Buitenlandse Zaken, de heer Lossada. De Chinese delegatie stond onder
leiding van minister van Buitenlandse Zaken Yang. Ter voorbereiding van de
Top werd van gedachten gewisseld over de EU-China relaties. De bijeenkomst
stond verder in het teken van regionale onderwerpen, in het bijzonder Noord-Korea,
Iran, Birma, Sri Lanka, Afghanistan en Pakistan.
 Mensenrechten
 In de westelijke regio Xinjiang kwamen de mensenrechten vanaf juli 2009
verder onder druk te staan. Oeigoeren demonstreerden in Urumqi, de hoofdstad
van Xinjiang. Hoogstwaarschijnlijk vormde een incident in de Zuidoostelijke
provincie Guangdong, waarbij twee Oeigoeren met geweld om het leven kwamen,
de aanleiding voor deze protestmars. Bij de daarop volgende ongeregeldheden
zijn volgens de autoriteiten bijna 200 personen omgekomen en 1680 personen
gewond geraakt. Honderden personen werden daarop gearresteerd. Op 7 juli,
twee dagen na de ongeregeldheden in Xinjiang, is de Chinese Tijdelijk Zaakgelastigde
ontboden, en heb ik aangedrongen op vrije toegang tot het gebied voor journalisten
en op herstel van de communicatieverbindingen met Xinjiang, zodat uit neutrale
bron zou kunnen worden vernomen wat zich aldaar afspeelde. Verder heeft Nederland
er op aangedrongen dat de Chinese regering internationale normen in acht neemt
bij de vervolging van personen die geweld hebben gebruikt en, indien zij schuldig
worden bevonden, proportionele straffen oplegt. De EU heeft op dezelfde dag
een verklaring uitgegeven waarin de Chinese regering onder andere werd opgeroepen
de gedetineerden een eerlijk proces te geven en de communicatieverbindingen
met Xinjiang te herstellen.
 
 Naar aanleiding van de ongeregeldheden in Tibet (maart 2008) en Xinjiang
(juli 2009) werd in 2009 een aantal doodvonnissen uitgesproken en voltrokken.
De EU publiceerde verklaringen naar aanleiding van de executies van twee Tibetanen
eind oktober 2009 en de executies van acht Oeigoeren en een Han-Chinees begin
november 2009. In deze verklaringen veroordeelde de EU deze executies, vroeg
omzetting van alle doodvonnissen in gevangenisstraffen voor anderen die bij
de ongeregeldheden betrokken waren en riep de EU China op de doodstraf af
te schaffen. Ook is gewezen op het belang van een eerlijk proces, conform
internationale normen. Een woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse
Zaken kwalificeerde de verklaringen als inmenging in binnenlandse aangelegenheden.
Eerder dat jaar had de EU over deze zaken gedemarcheerd.
 Wel heeft China aangegeven de toepassing van de doodstraf te willen verminderen
en het heeft daartoe ook maatregelen genomen, maar China is nog niet bereid
tot afschaffing.
 
 De dialoog met China over vrijheid van religie kreeg een nieuwe impuls
door een congres georganiseerd door de Vrije Universiteit «Religion
and Society» waar ongeveer 40 politici, wetenschappers en geestelijken
uit China, Turkije, Zuid-Afrika en Nederland van gedachten wisselden over
de rol van godsdienst in de samenleving. Viceminister Jiang van de State Administration
for Religious Affairs en een grote delegatie vertegenwoordigden China. De
deelnemers hebben een netwerk opgezet en verder is afgesproken dat vervolgbijeenkomsten
zullen plaatsvinden. Ik juich van harte toe dat het maatschappelijk middenveld
deze dialoog aangaat en heb dit initiatief dan ook graag gefaciliteerd. Minister
Hirsch Ballin van Justitie verzorgde een inleiding. Namens het
ministerie van Buitenlandse Zaken nam de mensenrechtenambassadeur deel aan
een groot deel van de conferentie.
 
 Twee medewerkers van de ambassade brachten in oktober vorig jaar een bezoek
aan Tibet (Lhasa en Shigatse). Voor het laatst had de ambassade toestemming
gehad voor een bezoek aan Tibet in de zomer van 2008. Ter plekke kon worden
geconstateerd dat in Lhasa op strategische plaatsen en langs uitvalswegen
politieposten zijn ingericht. Lokaal mobiel telefoonverkeer was mogelijk,
maar contacten met het buitenland niet. Voor zover waarneembaar, leek het
dagelijkse leven in Lhasa, afgezien van de zichtbare en alom aanwezige controle,
weer zijn gewone gang te gaan. Ook werden een aantal projecten bezocht voor
het behoud van de Tibetaanse taal en cultuur die met Nederlandse financiering
worden uitgevoerd.
 In een gesprek met een functionaris van het Buitenlandse Zakenkantoor
van de regio Tibet werden de Nederlandse zorgpunten overgebracht ten aanzien
van de vrijheid van religie, vrijheid van meningsuiting, positie van minderheden
in China en de procesgang. Desgevraagd gaf deze functionaris aan niet op de
hoogte te zijn van details inzake processen tegen verdachten die betrokken
waren bij ongeregeldheden in maart 2008.
 
 Op 20 november 2009 voerde de EU-troika de mensenrechtendialoog met
China. In de dialoog bracht de EU een breed scala van onderwerpen op: ratificatie
van het BuPo-verdrag, de vrijheid van meningsuiting, de positie van mensenrechtenverdedigers,
de doodstraf, diverse aspecten van de rechtsstaat, vrijheid van religie en
culturele en religieuze vrijheid in Tibet en Xinjiang. De dialoog werd zoals
gebruikelijk voorafgegaan door wetenschappelijke seminars waaraan NGO’s
deelnamen. Voor de seminars waren als thema’s gekozen «toegang
tot het recht» en «mensenrechten en de mondiale economische crisis».
Verder zijn mensenrechten aan de orde geweest tijdens de EU-China Top.
 
 In het algemeen overleg van 18 juni 2009 heb ik toegezegd de Kamer
te informeren over de reactie van de Chinese autoriteiten op de lijst van
mensenrechtenverdedigers die door de Nederlandse mensenrechtenambassadeur
in januari 2009 was overhandigd. Op 20 november jl., tijdens de EU-China
mensenrechtendialoog, ontving de EU een schriftelijke reactie van China op
zowel de EU-lijst van mensenrechtenverdedigers die onder Tsjechisch voorzitterschap
was opgesteld als op een deel van de lijst overhandigd tijdens het Zweedse
voorzitterschap. Over 8 van de 12 personen genoemd op de Nederlandse lijst
van mensenrechtenverdedigers is zodoende recente informatie beschikbaar. Uit
doorgaans betrouwbare bronnen is vernomen dat twee personen over wie van de
Chinese autoriteiten geen nieuwe informatie is ontvangen, zouden zijn vrijgelaten.
De resterende twee anderen zijn opgenomen in de meest recente EU-lijst.
 
 In 2008 nam Liu Xiaobo het initiatief tot het Charta
08, waarin werd aangedrongen op politieke hervormingen. Charta 08 werd door honderden mensen ondertekend. Begin december
2008 werd de heer Liu, mede naar aanleiding van zijn betrokkenheid bij Charta 08, gearresteerd. De EU heeft diverse malen navraag
gedaan over zijn situatie en in december 2008, in juni en december 2009 verklaringen
uitgegeven, waarin onder andere opheldering werd gevraagd over de redenen
voor zijn arrestatie en werd aangedrongen op respect voor de vrijheid van
meningsuiting en op zijn vrijlating. Liu Xiaobo werd op 25 december 2009
veroordeeld tot 11 jaar gevangenisstraf en 2 jaar ontneming van zijn politieke
rechten. Daags na zijn veroordeling gaf de EU een verklaring uit waarin bezorgdheid
werd uitgesproken over de vrijheid van meningsuiting en het recht op een eerlijk
proces in China. Diplomaten die het proces wilden bijwonen, waaronder
ook een medewerker van de Nederlandse ambassade, werden door de autoriteiten
niet toegelaten tot de rechtszaal.
 
 Ook in 2009 heeft de ambassade in Peking regelmatig, zowel direct als
indirect, contacten onderhouden met diverse mensenrechtenverdedigers in China,
waaronder advocaten.
 
 In antwoord op schriftelijke vragen van de heer Voordewind zegde ik toe
dat de Chinese autoriteiten zou worden gevraagd hoe de wettelijke vereisten
ten aanzien van de vrijwilligheid van orgaandonaties worden nageleefd. Deze
vraag is op hoog ambtelijk niveau voorgelegd aan het Chinese ministerie van
Gezondheidszorg. Daarbij is gebleken dat de Chinese autoriteiten van mening
zijn dat vrijwilligheid het uitgangspunt moet zijn voor het systeem voor orgaandonaties.
Zij erkennen dat het huidige systeem gebrekkig functioneert. Het ministerie
wil het toezicht intensiveren, waarbij de bestaande decentralisatie naar provinciaal
niveau zal moeten worden gerespecteerd. De grootste uitdaging voor de autoriteiten
is de bereidheid onder de bevolking om organen te doneren, aanzienlijk te
vergroten. Dat zou de prikkels tot ongewenst gedrag kunnen verminderen. Het
verschil tussen vraag en aanbod van organen is in China bijzonder groot.
 
 In 2009 zijn het programma voor versterking van de rechtsstaat en het
programma voor behoud van de Tibetaanse taal en cultuur voortgezet. De gespannen
situatie in Tibetaanse gebieden maakt het werk van non-gouvernementele organisaties
moeilijk, met name van buitenlandse organisaties.
 
 Vanwege het twintigjarige bestaan van het Internationale Verdrag van de
Rechten van het Kind, besteedde de ambassade op de internationale mensenrechtendag
aandacht hieraan door een bezoek te brengen aan een school voor (verweesde)
straatkinderen welke tevens fungeert als opvanghuis. De school komt op voor
de rechten van deze kinderen door hen een thuis te bieden en een perspectief
op een betere toekomst. De ambassade stond met de docenten en kinderen stil
bij het belang van dit initiatief. Aangezien de school geen financiering van
overheidswege ontvangt, en volledig afhankelijk is van vrijwilligers en giften,
leverde de ambassade een financiële bijdrage o.a. voor de aankoop van
voedsel voor de kinderen gedurende de winter.
 
 Geconstateerd kan worden dat de Chinese regering zich in toenemende mate
assertief opstelt ten aanzien van westerse kritiek op de mensenrechtensituatie
in China. Een woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken
betitelde de EU verklaringen over doodstraffen en executies als inmenging
in binnenlandse aangelegenheden. In de EU-China mensenrechtendialoog wordt
de toon harder. China benadrukt steeds meer dat het niet de les gelezen wil
worden en dat de dialoog op voet van gelijkheid en op basis van wederzijds
respect voor elkaars politieke systeem dient te worden gevoerd. China meent
dat het eigen systeem waardevol is. China is bovendien goed in staat buitenlandse
druk te weerstaan. Dit pleit eens te meer voor een kritisch-constructieve
houding jegens China, zoals die ten grondslag ligt aan mijn beleid. In overleg
met de Chinese autoriteiten wordt gezocht naar een geschikte datum voor bilaterale
mensenrechtenconsultaties.
 Bilaterale relatie met China
 Het lid mw. Peters heeft in het algemeen overleg van 18 juni jl.
een aantal vragen gesteld over mogelijkheden voor samenwerking tussen Nederland
en China. In de beleidsnotitie China (Kamerstuk 29 234 nr. 48) is een
aantal samenwerkingsthema’s benoemd, uitgaande van de Nederlandse
wens te komen tot een stabiel, welvarend, verantwoordelijk en duurzaam China.
Samenwerking zal gericht moeten zijn op terreinen waar Nederland iets te bieden
heeft aan China. De invulling van de samenwerking met China is bovendien niet
iets van de overheid alleen; dat vereist ook een inspanning van het bedrijfsleven,
maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen. Voorgaande gezichtspunten
zijn leidend voor wat betreft de suggesties die mw. Peters heeft gedaan.
 
 Mw. Peters noemde onder andere samenwerking op het vlak vanvredesmissies en wees er verder op dat China wat betreft regionale kwesties een interessante positie heeft ten
aanzien van landen waar Nederland zelf weinig contacten mee heeft, zoals Noord-Korea,
Birma, Iran en Pakistan. Zij vroeg of wij de dialoog met China kunnen gebruiken
om die landen beter te leren kennen.
 De contacten met China over vredesmissies en over de genoemde landen kunnen
het begrip voor elkaars standpunt vergroten en deze wellicht nader tot elkaar
brengen. Geconstateerd kan worden dat de Chinese en Nederlandse visies op
vredesmissies en de situatie in Noord-Korea, Birma, Iran en Pakistan niet
altijd overeenkomen.
 In de eerdergenoemde brief over de internationale oriëntatie van
China ben ik al ingegaan op de Chinese visie op een aantal van deze vraagstukken.
In het kader van het debat over de hervorming van de Verenigde Naties heeft
China een aantal voorstellen gedaan voor een effectievere en meer coherente
inzet van VN-vredesmissies. Deze voorstellen lijken voor een deel aan te sluiten
bij de Nederlandse ideeën voor hervorming van VN-vredesmissies en kunnen
derhalve aanknopingspunten bieden voor een nadere gedachtewisseling met China.
 Op hoog ambtelijk niveau vinden jaarlijks bilaterale consultaties plaats,
waarbij de inzet van VN-vredesmissies en de situatie in genoemde landen regelmatig
op de agenda staan. Naast deze bilaterale contacten voert ook de EU dergelijke
dialogen met China op verschillende niveaus. Daarnaast kunnen deze onderwerpen
aan de orde komen in de reguliere contacten die de Nederlandse ambassade in
Peking onderhoudt met het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken.
 Het Nederlandse commando over de EU-operatie Atalanta voor de bestrijding
van piraterij voor de kust van Somalië was aanleiding tot contacten op
hoog niveau tussen Nederlandse en Chinese militairen. Op 22 en 23 november
2009 zijn stafofficieren van Atalanta uitgewisseld met het Chinese vlootverband
dat in de Golf van Aden actief is. Hierbij is kennis en ervaring over maritieme
operaties gedeeld.
 
 In de aanloop naar de Toetsingsconferentie van het Non-Proliferatieverdrag
in mei 2010 staan de thema’s non-proliferatie, wapenbeheersing
en ontwapening hoog op de internationale agenda. In dat kader streeft
Nederland naar een nadrukkelijker dialoog met China op deze thema’s.
De Nederlandse ambassade in Peking is voornemens in 2010 in Peking een seminar
over non-proliferatie en ontwapening te organiseren. Deze dialoog en het seminar
beogen een beter inzicht te krijgen in de discussies die in China over dit
soort thema’s worden gevoerd.
 
 Wat betreft samenwerking op het gebied van klimaat zal Nederland tot en met 2012 circa €200 miljoen besteden aan
emissiereducties uit duurzame projecten in China via het Clean Development Mechanism. Deze projecten dragen onder andere bij
aan verspreiding en overdracht van bestaande schone technologieën. China
is zeer geïnteresseerd in samenwerking op het gebied van onderzoek, ontwikkeling
en demonstratie van klimaattechnologieën. China is al een wereldleider
voor sommige schone technologieën en concepten, zoals zonne-energie, eco-cities en koolstofarme ontwikkeling van de economie.
Nederland zou daarom ook van China kunnen leren en heeft baat
bij het verder versterken van de samenwerking via innovatieve kanalen. Ook
na de Klimaattop in Kopenhagen zal gewerkt worden aan het verder engageren
van China in de mondiale aanpak van het klimaatprobleem door middel van bilaterale
samenwerkingsverbanden en ondersteuning van innovatieve Nederlandse bedrijven.
 
 Mw. Peters vroeg verder naar de wetenschappelijke samenwerking tussen
Nederland en China. Deze samenwerking bestaat al bijna 30 jaar. Eind 2008
heeft toenmalig minister Plasterk tijdens zijn bezoek aan China vier Memoranda of Understanding getekend om deze samenwerking
te vernieuwen. In dit kader voeren de Koninklijke Nederlandse Akademie van
Wetenschappen en de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek
met Chinese organisaties diverse programma’s uit, zoals het Programme Strategic Scientific Alliances (PSA) en het Joint Scientific Thematic
Research Programme(JSTP), die tot doel hebben de duurzame samenwerking
tussen Nederlandse en Chinese wetenschappers te bevorderen. In september jl.
is een Memorandum of Understanding ondertekend
over het aantrekken van Chinese studenten die in Nederland willen promoveren,
waarmee onder meer in een deel van de Nederlandse behoefte aan getalenteerde
kenniswerkers kan worden voorzien. Op de ambassade in Peking is het Technisch
Wetenschappelijk Attaché (TWA)-netwerk vertegenwoordigd dat deze samenwerking
tussen Nederlandse en Chinese organisaties faciliteert. In 2010 zal dit TWA-netwerk
worden versterkt met een extra attaché die de ondersteuning en uitvoering
van deze programma’s en nieuw op te zetten wetenschappelijke samenwerkingsverbanden
met China op zich zal nemen.
 
 De minister van Buitenlandse Zaken,
 M. J. M. Verhagen
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.