Palliatieve zorg; Brief staatssecretaris over het plan van aanpak palliatieve zorg
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST135877
 2009-2010
 
 29 509
 Palliatieve zorg
 
 
 
 
 Nr. 
 27
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 16 oktober 2009
 
 Palliatieve zorg is van wezenlijk belang om mensen waardig te kunnen laten
sterven. Dit kabinet hecht zeer aan het versterken en verbeteren van palliatieve
zorg. Het investeert er vanaf 2008 structureel € 10 miljoen
extra in. In april 2008 is u het plan van aanpak Palliatieve Zorg (TK 2007–2008,
29 509, nr. 19) toegezonden. In dit plan van aanpak zijn de ambities
van het kabinet voor palliatieve zorg neergelegd. Kort samengevat:
 • verbeteren van netwerkzorg;
 • vroegtijdige inzet van palliatieve zorg;
 • goede initiatieven verder brengen;
 • kwaliteit verhogen.
 Om deze doelstellingen te realiseren zijn in het plan van aanpak drie
thema’s onderscheiden:
 1. Organisatie en financiering van palliatieve zorg;
 2. Verbeteren van kwaliteit van palliatieve zorg en transparantie;
 3. Onderwijs en deskundigheidsbevordering.
 Onze inspanningen van de afgelopen periode zijn op de uitwerking van deze
drie thema’s gericht. Het Platform Palliatieve Zorg vervult hierin een
belangrijke rol.
 Met deze brief doe ik verslag van de voortgang van de activiteiten uit
het plan van aanpak. Ik volg daarbij de drie thema’s uit het plan van
aanpak.
 Organisatie en financiering van palliatieve zorg
 De voorgaande jaren zijn er veel organisaties en netwerken voor palliatieve
zorg ontstaan op lokaal niveau. Op hoofdlijnen zijn de functies helder. Het
is van belang deze nog beter op elkaar af te stemmen en in te bedden. Deze
betere afstemming geldt ook voor de ontwikkeling, implementatie en verspreiding
van kennis.
 Dit is geen ambitie die van vandaag op morgen te realiseren is. Toch is
het afgelopen anderhalf jaar hier een goede start mee gemaakt.
 
 Er is een pilot uitgevoerd om de samenwerking tussen inloophuizen en vrijwilligersorganisaties
palliatieve terminale zorg op het gebied van scholing, lokale positionering,
informatievoorziening en doorverwijzing van inloophuizen naar hospices te
verbeteren. Op basis van de ervaringen uit deze pilot kan, mede door het platform,
verdere samenwerking vorm krijgen.
 Het zorgprogramma «netwerkzorg op maat», ondersteund door
de integrale kankercentra, komt in 2009 digitaal beschikbaar. Met behulp van
dit zorgprogramma is snel en overzichtelijk te zien welke zorg landelijk en
regionaal beschikbaar is en worden dubbelingen en witte vlekken zichtbaar.
Daarmee is er beter inzicht in de omvang en aard van de vraag van palliatieve
zorg in de regio en een beeld van de aanbieders in de regio.
 Onder aansturing van het platform zijn drie grote projecten gestart, met
als doel:
 – Het inzichtelijk maken van de organisatie van palliatieve zorg
vanuit de zorgvrager bezien, op grond waarvan beschikbaarheid en toegankelijkheid
van de palliatieve zorg kan worden verbeterd;
 – Het inzichtelijk maken van de financiering en organisatie van
de palliatieve zorg vanuit aanbieder en patiënt bezien, op grond waarvan
deze kan worden verbeterd;
 – Het maken van een analyse van de huidige situatie als het gaat
om capaciteit, spreiding en juiste patiënt op het juiste bed.
 
 In het plan van aanpak heeft het kabinet aangegeven de financiering van
palliatieve (netwerk)zorg te willen verbeteren. Ten eerste gebeurt dit door
te bezien hoe de financiering van de palliatieve zorg beter op elkaar kan
worden afgestemd. Het is de bedoeling dat in 2010 dit beeld scherper is en
we verdere stappen kunnen zetten. Daarnaast is DBC-onderhoud gevraagd bij
de doorontwikkeling van de DBC-systematiek palliatieve zorg mee te nemen.
 Ten tweede heeft het kabinet oog voor de financiering van de vele vrijwilligersorganisaties
die op dit terrein actief zijn. De subsidieregeling Palliatieve Terminale
Zorg voorziet in een tegemoetkoming in de kosten van netwerken en vrijwillige
palliatieve terminale zorg. Met ingang van 1 januari 2008 is door het
kabinet € 4,2 miljoen extra toegevoegd aan deze subsidieregeling
(totaal € 15,4 miljoen). In 2007 zijn 7109 mensen in hun laatste
levensfase en hun naasten ondersteund door vrijwilligers. In 2008 is dit aantal
gestegen tot circa 8100 mensen. De subsidieregeling Palliatieve Terminale
Zorg wordt continu gemonitord.
 Op basis van deze monitoring en de ervaringen die zijn opgedaan met de
regeling in de uitvoeringsjaren 2008 en 2009 is de subsidieregeling, in samenspraak
met een vertegenwoordiging van veldpartijen, gewijzigd. Het gaat hier om een
aanpassing van de wijze waarop de middelen verdeeld worden tussen de thuissituatie,
bijna-thuis-huizen en high-care hospices. Deze zorgt voor een meer evenwichtige
verdeling en een meer herkenbare toedeling van deze specifieke middelen.
 Verbeteren van kwaliteit van palliatieve zorg en transparantie
 Waardig sterven vraagt om palliatieve zorg van goede kwaliteit. Zowel
op organisatorisch als op het professionele vlak kan deze kwaliteit nog verder
verbeterd worden. Kwaliteitsverbetering is een continu proces, maar de aanwezigheid
van en het toepassen van instrumenten voor kwaliteitsverbetering is daarvoor
een essentiële voorwaarde. Het plan van aanpak richt zich dan ook nadrukkelijk
op de verdere ontwikkeling en verspreiding van deze instrumenten.
 
 De inspanningen van de afgelopen periode zijn ten eerste gericht op verdere
organisatorische verbetering. Zo hebben bijvoorbeeld de netwerken palliatieve
zorg diverse instrumenten ontwikkeld om beter in beeld te brengen
wie welke zorg uitvoert volgens welke standaarden, zodat gerichte verbeteracties
mogelijk zijn. En zo is er bijvoorbeeld meer aandacht voor vroegsignalering
in de thuiszorg gekomen, zodat palliatieve zorg sneller en gerichter in beeld
kan komen voor de burger.
 De inspanningen zijn ook gericht op het verbeteren van de kwaliteit van
zorgverlening door professionals. Het opnemen van palliatieve zorg in (curatieve)
richtlijnen heeft hieraan bijgedragen en de invoering van het Zorgpad voor
de Stervensfase. Ook geestelijke verzorging is een integraal onderdeel van
palliatieve zorg. Vanuit dat perspectief wordt gewerkt aan verbetering van
de afstemming van geestelijke verzorging op de individuele behoefte van stervenden.
 Kwaliteitsbeleid voor vrijwilligers wordt verder ontwikkeld.
 
 Om de zorg beter af te stemmen op de behoeften van de patiënten is
informatie nodig over hoe patiënten de zorgverlening te ervaren.
 Vooral binnen het ZonMw-programma Palliatieve zorg worden projecten gefinancierd
die bijdragen aan de transparantie in kwaliteit van de palliatieve zorg. Een
van deze projecten moet ertoe leiden dat er indicatoren worden ontwikkeld,
zowel professioneel als op grond van patiëntervaringen, die een beeld
kunnen geven van de kwaliteit van de palliatieve zorg en daarmee een hulpmiddel
kunnen zijn om deze kwaliteit verder te verbeteren. Op dit moment wordt de
laatste hand gelegd aan de indicatorenset. Het is de verwachting dat nog in
2009 de eerste groep van hospices en bijna-thuis-huizen met deze set aan de
slag gaat.
 
 Tot slot hoort bij meer transparantie ook meer bekendheid bij het brede
publiek over de mogelijkheden van palliatieve zorg. Onder aanmoediging van
het platform palliatieve zorg wordt de landelijke organisatie en uitvoering
van de Internationale Dag van de Palliatieve Zorg ondersteund. Hiervoor is
ook informatiemateriaal over palliatieve zorg ontwikkeld.
 Onderwijs en deskundigheidsbevordering
 Voor het vroegtijdig en gericht inzetten van palliatieve zorg is het van
belang dat iedere hulpverlener de basisprincipes van de palliatieve zorg moet
kennen en basiscompetenties op dit vlak heeft. Palliatieve zorg is immers
geen zorg op zich, maar vooral onderdeel van de reguliere zorg.
 
 De afgelopen anderhalf jaar is de inspanning er dan ook op gericht geweest
het aanbod aan opleidingen passend te maken op deze ambitie. Daartoe is geïnventariseerd
welk onderwijs en welke training er op dit moment voor de diverse beroepsgroepen
bestaan en wat ontbreekt.
 Als vervolg daarop wordt met opleidingen en andere betrokkenen partijen
waaronder het platform, gekeken hoe palliatieve zorg steviger in de opleiding
verankerd kan worden. Concreet is er bijvoorbeeld voor verpleegkundigen en
verzorgenden informatie gemaakt en verspreid over interculturele palliatieve
zorg, omdat bleek dat deze informatie nauwelijks beschikbaar was in verpleeg-
en verzorgingshuizen. In het in 2008 geopende kwaliteitsregister voor verpleegkundigen
is een apart deskundigheidsgebied geopend voor palliatieve zorg. Verder zijn
ook kennismodules voor huisartsen en apothekers ontwikkeld, bijvoorbeeld over
palliatieve sedatie of pijnbestrijding bij kanker.
 Platform palliatieve zorg
 In juni 2008 is het Platform Palliatieve Zorg gestart, met daarin belangrijke
partijen uit het palliatieve veld. Het platform creëert op landelijk
niveau de randvoorwaarden, zodat partijen op regionaal en/of lokaal niveau
de beoogde verbeteringen van de palliatieve zorg kunnen realiseren. Daarmee
is het platform een belangrijke partij in de uitvoering van het plan
van aanpak. De projecten die hiervoor worden uitgevoerd kennen draagvlak bij
het platform. Voorzitter van dit Platform is sinds kort mevrouw dr. Els Borst-Eilers.
Ook bij het monitoren van de voortgang is het Platform betrokken.
 Het Platform is ook een belangrijke gelegenheid voor alle partijen om
gezamenlijk de verbetering van de palliatieve zorg vorm te geven. Context
en perspectief van de verschillende betrokkenen kunnen immers anders zijn.
Dit maakt samenwerking niet altijd vanzelfsprekend en eenvoudig.
 
 Naast de activiteiten van het platform levert ook het ZonMw-programma
palliatieve zorg een belangrijke bijdrage aan het realiseren van de ambities
uit het plan van aanpak. In dit programma zijn vooral de actiepunten met een
sterke onderszoeks- en ontwikkelvraag belegd. Het programma loopt tot 2013.
 De komende tijd
 In 2008/2009 zijn er in het kader van het Plan van Aanpak 31 kleinere
projecten uitgevoerd. Daarnaast heeft de uitwerking van de drie thema’s
uit het plan van aanpak een tiental grote projecten opgeleverd. Eind 2010
verwacht ik de resultaten en producten uit deze projecten.
 Ook het programma Palliatieve Zorg bij ZonMw levert de nodige producten
op tot en met 2013.
 
 Ik stel vast dat we na anderhalf jaar in een fase zitten waarin veel in
gang is gezet. De hoeveelheid activiteiten is groot en de energie die betrokkenen
daarin steken ook. Daar heb ik veel waardering voor. Tegelijkertijd realiseer
ik me dat de gezette stappen het begin zijn van een proces. De daadwerkelijke
verbetering in netwerkzorg, de zichtbaarheid van vroegtijdige inzet van palliatieve
zorg en een voelbare kwaliteitsverbetering vragen om een langere adem. De
komende tijd ligt er voor alle betrokken partijen, en het platform en mijzelf
in het bijzonder, een taak om de nu ontwikkelde activiteiten en instrumenten
verder te verspreiden en te borgen.
 De ambitie van het kabinet voor de komende periode is daar dan ook op
gericht.
 
 De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
 M. Bussemaker