Interpellatie van het lid Kant inzake de eigen bijdrage AWBZ; Verslag van een Algemeen Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31294, nr. 7

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

01-02-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31294 nr. 7

29-01-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de staatssecretarisNadere gedachtewisselingToezeggingenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31294Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 43 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 294Interpellatie van het lid Kant inzake de eigen bijdrage AWBZnr. 7VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 29 januari 2008De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport1 heeft op 19 december 2007 overleg gevoerd met staatssecretaris
Bussemaker van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over:– de brief inzake eigen bijdragen AWBZ en het
verslag van een schriftelijk overleg (31 294, nr. 6).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieMevrouw Kant (SP) wijst erop dat het bericht
over de verhoging van de eigen bijdragen AWBZ voor paniek heeft gezorgd. Mensen
vragen zich af of het wel klopt, omdat zij nog zo weinig zullen overhouden
en vragen zich af hoe het nu moet na 1 januari. De Kamer heeft veel brieven,
telefoontjes en e-mailberichten ontvangen, maar ook het meldpunt van de belangenorganisaties
heeft veel reacties verwerkt. Op een oproep van de SP-fractie zijn maar liefst
600 reacties ontvangen waarin mensen uiteenzetten welke gevolgen de maatregel
voor hen zal hebben. Zij heeft een verslag daarvan aan de staatssecretaris
overhandigd. Het is opvallend dat het Centraal Administratiekantoor Bijzondere
Zorgkosten (CAK) meldt dat het amper klachten krijgt. De verklaring lijkt
te zijn dat het CAK een melding alleen als klacht registreert als er expliciet
wordt gezegd dat er sprake is van een klacht.Het beeld van alle meldingen is dat heel veel mensen met een forse verhoging
van de eigen bijdrage worden geconfronteerd, maar ook dat er wel degelijk
fouten zijn gemaakt bij de uitvoering. Verschillende mensen hebben laten weten
dat zij in de min uitkomen en zelfs moeten gaan lenen om hun eigen bijdrage
te kunnen betalen. Dit kan natuurlijk niet anders dan het gevolg van een fout
in de berekening zijn. Hoe worden die fouten hersteld? Verder zijn er helaas
ook beschikkingen verstuurd voor overleden familieleden.De belangrijkste tekortkoming is dat van 21 000 Wajongers niet bekend
was dat zij een Wajonguitkering ontvangen. Daardoor is er een foute berekening
gemaakt. Mevrouw Kant gaat ervan uit dat deze fout actief wordt hersteld voor
alle Wajongers en niet alleen voor diegenen die zich melden. De herberekening
moet in januari worden uitgevoerd, maar dit mag er niet toe leiden dat deze
jongeren eerst moeten betalen.Drie Wajongers die in Het Dorp wonen, Samantha, Tamara en Mark, hebben
700 handtekeningen opgehaald en Joke, de moeder van een gehandicapt kind heeft
600 handtekeningen opgehaald. Uit dit grote aantal blijkt wel dat veel mensen
zich zorgen maken. De handtekeningen zijn inmiddels aan de staatssecretaris
overhandigd.Samantha kreeg desgevraagd van het CAK te horen dat zij eerst moet betalen
of zelf actief de betaling moet blokkeren, want als zij niets doet of niet
betaalt, stuurt het CAK de deurwaarder. Het is onfatsoenlijk dat een organisatie
die een fout heeft gemaakt, zich zo opstelt.Het is onduidelijk of de ziektekosten worden afgetrokken voordat de berekening
wordt gemaakt of dat daar anderszins rekening mee wordt gehouden. Ook het
CAK lijkt niet goed te weten hoe het hiermee moet omgaan, want op de website
van de organisatie worden de ziektekosten niet eerst afgetrokken. Hetzelfde
geldt voor de aftrek van belastingaangiften. De ene keer wordt er wel rekening
mee gehouden en de andere keer niet. Het lijkt erop dat hiermee ook de nodige
fouten worden gemaakt. Het is hoe dan ook niet duidelijk voor betrokkenen.Uit de meldingen blijkt dat de mensen niet goed zijn geïnformeerd.
De opmerking dat zij het hadden kunnen weten, snijdt geen hout. Uit de antwoorden
op de vragen van de Kamer blijkt bovendien dat het niet duidelijk is of iedereen
het had kunnen weten en of de mensen wel geïnformeerd zijn. Verder is
niet duidelijk binnen welke termijn er bezwaar kan worden aangetekend. Wil
de staatssecretaris toezeggen dat alle betrokkenen bericht krijgen van het
feit dat die termijn is verlengd?Een groot deel van de mensen moet van de ene op de andere dag veel meer
betalen zonder daarop voorbereid te zijn. Als de berekeningen kloppen, moet
de verhoging geleidelijk worden ingevoerd. Er mag geen geld worden geïnd
voordat vaststaat dat er geen fouten zijn gemaakt. Zou het niet beter zijn
de invoering van deze maatregel uit te stellen, bijvoorbeeld tot 1 maart
2008, opdat eerst alle fouten kunnen worden opgehelderd en hersteld? Dit kan
financieel geen bezwaar zijn, want de inkomsten zijn niet in de begroting
geboekt.Ook als de berekeningen wel kloppen, blijft het de vraag of een normaal
mens wel kan leven van het bedrag dat overblijft. Is de staatssecretaris bereid
om te onderzoeken of het zak- en kleedgeld voldoende is voor een volwaardige
deelname aan het maatschappelijk verkeer?De heer Jan de Vries (CDA, mede namens de
fractie van de ChristenUnie) stelt voorop dat gelijke gevallen gelijk moeten
worden behandeld. Daarom kan er geen oude bijdrageregeling blijven bestaan
naast de nieuwe die overigens al van 2003 dateert. Naar zijn mening zijn de
verzekerden te laat en onvoldoende geïnformeerd over de op handen zijnde
veranderingen en over de gevolgen daarvan voor hun inkomen. De zorgvuldigheid
van het bestuur is hier in het geding.Na de beschikkingen over 2003 had het niet aan de zorgkantoren overgelaten
mogen worden of en hoe zij hun verzekerden zouden informeren over de wijzigingen.
Helaas moet nu worden geconstateerd dat dit niet goed is gegaan. Alle verzekerden
hadden begin 2007 van de veranderingen op de hoogte kunnen worden gesteld
ook al konden de consequenties voor de individuele verzekerde nog niet kaart
worden gebracht. De cliëntenorganisaties hadden benaderd kunnen worden;
die hadden samen met hun cliënten mogelijke consequenties in kaart kunnen
brengen en hun leden kunnen waarschuwen en voorlichten. Nu worden cliënten
op korte termijn geconfronteerd met in veel gevallen forse inkomensconsequenties.
De ophef die dit teweeg brengt, is begrijpelijk. Een verhoging van de eigen
bijdrage met soms wel enkele honderden euro’s per maand vraagt van de
verzekerden een flinke aanpassing van het bestedingspatroon en daar hebben
zij tijd voor nodig. Een integrale verlenging van de ongelijke behandeling
is vanwege de rechtsongelijkheid ongewenst, maar misschien ook
wel niet uitvoerbaar. Kan de staatssecretaris dit toelichten?Zo kan het in ieder geval niet, aldus de heer De Vries. Verzekerden die
er in belangrijke mate op achteruitgaan, moeten de tijd krijgen om naar die
nieuwe situatie over te gaan. Hij denkt dan aan verzekerden die er minimaal € 100
of meer op achteruitgaan. Zij moeten in een gewenningsperiode in de gelegenheid
worden gesteld om hun bestedingspatroon aan te passen, bijvoorbeeld gedurende
een maand of vier. Dit kan op verschillende manieren worden bereikt. Zo zou
het CAK kunnen bepalen voor wie dit geldt en die mensen een nieuwe beschikking
sturen die voor vier maanden geldig is. Zo kan worden voorkomen dat de hogere
bijdrage al direct in januari wordt geïnd. Een andere mogelijkheid is
dat verzekerden in deze categorie zich melden bij het CAK, waarna het CAK
hen een toeslag verstrekt ter compensatie van die forse verhoging.Tegelijkertijd moet worden voorkomen dat mensen door het ijs zakken. Is
de staatssecretaris bereid om contact op te nemen met de gemeenten om hen
te vragen alert te zijn op de mogelijke consequenties van deze maatregel in
individuele gevallen? Via de Wet maatschappelijke ondersteuning, de bijzondere
bijstand, schuldsanering of anderszins moet worden voorkomen dat mensen in
moeilijkheden komen. Misschien kunnen verzekerden worden gewezen op de mogelijkheid
om nu al via TU/TBU-regeling een uitkering te vragen over 2008. De cliëntenorganisaties
moeten hier actief bij worden betrokken.De berekeningswijze is weinig inzichtelijk. De staatssecretaris heeft
geprobeerd een en ander toe te lichten in het antwoord op de schriftelijke
vragen, maar het is belangrijker dat dit voor de verzekerden helder is.Het is onbegrijpelijk dat niet alle Wajongers bekend zijn bij het CAK.
De heer De Vries dringt erop aan dat deze situatie uiterlijk half januari
is hersteld. De nieuwe beschikkingen moeten zo snel mogelijk worden verzonden.
Hij maakt zich zorgen over de kwaliteit van de loongegevens die zijn gebruikt
en de gegevens afkomstig uit de AWBZ-brede Zorgregistratie. De gesignaleerde
fouten moeten zo snel mogelijk door het CAK worden gecorrigeerd. Uit het antwoord
op de schriftelijke vragen blijkt dat mogelijk 10 tot 25% van de verzekerden
verzoekt om een herziening vanwege geconstateerde fouten. Dit is heel zorgelijk.De eigen bijdrage mag er niet toe leiden dat het inkomen van een verzekerde
onder de grens voor zak- en kleedgeld komt. Het CAK moet al in januari 2008
zelfstandig vaststellen of dit het geval is en waar nodig zelfstandig de eigen
bijdrage aanpassen. Daarnaast geldt natuurlijk het «piepsysteem».
Op het moment dat iemand daarom vraagt, moet zijn situatie zo snel mogelijk
worden beoordeeld en indien nodig moet de eigen bijdrage worden aangepast.De eigen bijdragen in de AWBZ zijn rechtvaardig, maar een sociaal minimum
moet wel verzekerd zijn. De heer De Vries vraagt zich af of het zak- en kleedgeld
wel voldoende is. Is de staatssecretaris bereid om in overleg te treden met
haar collega van Sociale Zaken en Werkgelegenheid om opnieuw de grondslagen
voor deze grens te bezien en de Kamer hierover komend voorjaar te informeren?Mevrouw Wolbert (PvdA) stelt vast dat de uitvoering
van de maatregel uit 2003 veel onrust heeft veroorzaakt. Mensen voelen zich
overvallen, want zij zien zich van de ene op de andere dag geconfronteerd
met een soms forse verhoging van hun eigen bijdrage. In haar brief van 13 december
jongstleden en het antwoord op de schriftelijke vragen van de Kamer geeft
de staatssecretaris een verklaring van de gang van zaken, maar gedane zaken
nemen geen keer. Daarom is het zaak te onderzoeken welke mogelijkheden er
nu nog zijn om de negatieve effecten van de abrupte invoering van deze maatregel
te voorkomen of te verzachten.Mevrouw Wolbert heeft geen bezwaar tegen een eigen bijdrage naar hoogte
van het inkomen; mensen met hetzelfde inkomen moeten eenzelfde
eigen bijdrage betalen en aan de rechtsongelijkheid die tot nu toe bestond,
moet een einde komen. Een grote groep mensen wordt nu echter door gebrek aan
informatie overvallen door de grote inkomensdaling die het gevolg kan zijn
van deze maatregel. Zij zijn nog niet eens in staat om op tijd een abonnement
op te zeggen en krijgen ondanks de verlenging van de beroepstermijn, onvoldoende
tijd om de tering naar de nering te zetten. Dit is onverteerbaar.Het zou beter zijn geweest als de afgelopen vijf jaar waren gebruikt voor
een overgangsregeling waarin mensen konden wennen aan een geleidelijke teruggang
in hun inkomen. Nu is de enige optie dat de invoering van de maatregel wordt
uitgesteld, op zijn minst gedurende het eerste kwartaal van 2008 opdat mensen
in de gelegenheid zijn om hun bestedingspatroon aan te passen. Het is haar
om het even hoe dit wordt gedaan; alleen het resultaat telt. De mensen die
het hardst worden getroffen en meer dan € 100 extra moeten afdragen,
moeten sowieso voor uitstel en een gewenningsperiode in aanmerking komen.Zij is zich ervan bewust dat de tijd dringt. De kerstperiode staat voor
de deur en sommige computersystemen weigeren dienst. Daarom moeten eventuele
toelagen niet via de gemeenten of de Belastingdienst verlopen, want dan zullen
de technische uitvoeringsproblemen alleen maar toenemen.Onder de vele reacties die de Kamer heeft ontvangen, zijn er veel van
mensen die alleen zak- en kleedgeld ontvangen. Zij weten niet wat zij van
het bedrag dat zij daarvoor ontvangen, verder ook nog moeten betalen. Alle
mensen in die groep worden over een kam geschoren. Toch zijn er onderling
grote verschillen. Een oudere dementerende vrouw of man in een verpleeghuis
verkeert in een andere positie dan een jongere die nog een heel leven voor
zich heeft en volop wil deelnemen aan de maatschappij. Is de staatssecretaris
bereid de grondslagen voor het zak- en kleedgeld te heroverwegen? Wil zij
specifiek aangeven wat betrokkenen uit dit inkomen moeten betalen?Mevrouw Halsema (GroenLinks) is geschokt door
deze slordigheid van bestuur. De gebrekkige invoering van een maatregel mag
er niet toe leiden dat mensen de dupe worden. Zij is het eens met de invoering
van een inkomensafhankelijke eigen bijdrage, maar heeft wel moeite met de
hoogte van de eigen bijdrage en vooral met de hoogte van het bedrag dat kan
resteren voor zak- en kleedgeld. Zij steunt daarom de vraag om een onderzoek
naar de grondslag hiervan.Terecht is gewezen op de problemen van de Wajongers, want die verdienen
veel meer aandacht. Zij onderschrijft de vraag of de ziektekosten worden afgetrokken
van het zak- en kleedgeld. Zij sluit zich aan bij alle voorstellen om de invoering
van de maatregel uit te stellen en die daarna vertraagd in te voeren, opdat
betrokkenen zich kunnen aanpassen aan de nieuwe situatie.Daarnaast doet zij nog een ander voorstel. Bij de behandeling van de Najaarsnota
in de loop van deze week zit er nog 400 mln. in de pot. Is de staatssecretaris
bereid ervoor te pleiten dat een stukje daarvan wordt gereserveerd voor een
dertiende maand voor het zak- en kleedgeld van in ieder geval diegenen die
niet meer dan een minimumuitkering hebben? Dit extraatje zou dan bij de Najaarsnota
kunnen worden toegekend. Het is een incidenteel bedrag dat de echte noden
niet kan oplossen, maar het is wel een aardige tegemoetkoming van het bestuur
als het kabinet erkent dat er slordig is geopereerd. Kan de staatssecretaris
berekenen welk bedrag hiermee is gemoeid?Mevrouw Van Miltenburg (VVD) heeft zich eraan
gestoord dat de staatssecretaris zich verschuilt achter een beslissing van
een vorig kabinet. Hopelijk neemt zij nu verantwoordelijkheid voor haar eigen
daden, te meer omdat zij al in het voorjaar van 2007 op de hoogte was van
het feit dat het vorige kabinet de regeling had stopgezet. Zij
had dus voldoende tijd om deze regeling af te bouwen. Dat is dringend nodig
gelet op de grote verschillen tussen de eigen bijdragen die mensen nu betalen
en die zij vanaf 1 januari moeten gaan betalen. Waarom heeft de
staatssecretaris niet gekozen voor een overgangsregeling? Natuurlijk moet
de rechtsongelijkheid worden hersteld, maar er is geen verontschuldiging voor
deze gang van zaken.Mevrouw Van Miltenburg heeft net als de andere woordvoerders ontelbare
reacties ontvangen. Zij citeert uit een brief van een vrouw van 83 jaar die
schrijft dat haar kleinzoon met een Wajonguitkering zo veel moet gaan betalen
dat voor hem alle plezier in het leven zal verdwijnen met de mogelijkheid
om te participeren in de samenleving. Daarom steunt mevrouw Van Miltenburg
het verzoek om een onderzoek naar de hoogte van het inkomen dat nog voor deze
mensen resteert. Daarbij moet ook worden gekeken naar de mogelijkheid om onderscheid
te maken tussen de verschillende groepen, want ouderen in een verpleeghuis
stellen andere eisen aan het leven dan jong gehandicapten.In het antwoord op vraag 77 wordt gesteld dat de wettelijke termijnen
uitgangspunt zijn voor het CAK. De ervaring leert echter dat het CAK die termijnen
keer op keer overschrijdt. Dit kan ertoe leiden dat mensen met terugwerkende
kracht moeten gaan betalen waardoor zij in moeilijkheden kunnen komen. In
antwoord op de vraag wat er gebeurt als mensen niet aan de betaling van de
verplichte eigen bijdrage kunnen voldoen, wordt gesteld dat de eigen bijdrage
inkomensafhankelijk is en dat er dus rekening wordt gehouden met wat verzekerden
kunnen betalen. Als zij echter niet tijdig zijn geïnformeerd over het
feit dat zij veel meer moeten gaan betalen, kunnen zij wel degelijk in betalingsproblemen
komen. Dan mag toch op zijn minst worden verwacht dat er een fatsoenlijke
betalingsregeling wordt getroffen.Iedereen in Nederland die op enig moment te maken krijgt met een AWBZ-voorziening
wordt verwezen naar de website van het CAK. Zij kunnen dan op basis van hun
inkomensgegevens zelf berekenen wat zij bij benadering moeten betalen. Het
bestaan van die website had toch al in het voorjaar kunnen worden gemeld?Antwoord van de staatssecretarisDe staatssecretaris heeft begrip voor de emoties
die de overgang naar de huidige regeling voor de eigen bijdrage AWBZ heeft
losgemaakt. Veel mensen moeten op korte termijn hun bestedingspatroon aanpassen
omdat zij een hogere eigen bijdrage moeten betalen. Daarvan zou iedereen schrikken.
Daar staan tegenover de mensen die de afgelopen vier jaar eigenlijk een te
hoge eigen bijdrage hebben betaald en die nu minder gaan betalen.In 2001/2002 hebben het toenmalige kabinet en de Kamer een nieuw systeem
voor de eigen bijdrage AWBZ opgesteld. In dit nieuwe systeem staat het verzamelinkomen
centraal bij de vaststelling van de eigen bijdrage bij een intramuraal verblijf.
Daarmee zouden vanaf dat moment de eigen bijdrage voor AWBZ-zorg zonder verblijf
en de intramurale bijdrage op dezelfde grondslag worden gebaseerd. Een belangrijk
voordeel was ook dat de burger gevrijwaard zou worden van de lastige invulling
van allerlei inkomensgegevens. Bovendien maakte het nieuwe systeem een geautomatiseerde
uitvoering mogelijk. Daardoor kan de eigenbijdrageregeling zorgvuldiger, maar
ook uniformer worden uitgevoerd.De nieuwe regeling bevat dus een aantal belangrijke verbeteringen ten
opzichte van het bestaande systeem. Voor een nieuw systeem geldt echter vaak
dat niet vaststaat of het op dezelfde wijze uitpakt voor alle burgers die
al een eigen bijdrage betalen. Ook levert een nieuw systeem een extra belasting
op voor de zorgkantoren.Beide overwegingen hebben ertoe geleid dat in 2002 werd besloten om de
tot die tijd geldende regeling voor die personen te handhaven die op 1 januari
2003 al in een AWBZ-instelling verbleven. De Kamer is daarover destijds geïnformeerd.
Die regeling heeft vijf jaar gefunctioneerd. Achteraf is de vraag relevant
of dit nu wel zo’n handige keuze was. Als toen duidelijk was geweest
dat een dergelijke situatie niet alleen de voordelen heeft die bij de beslissing
de doorslag hebben gegeven, maar ook nadelen, was er misschien voor een andere,
betere oplossing gekozen. Het laten aflopen van een regeling leidt altijd
tot inkomensverschillen.Het vorige kabinet heeft besloten dat deze overgangsregeling op 1 januari
2008 zou worden beëindigd. Naar de letter van de wet is dit overigens
geen overgangsregeling, maar het verlengen van de bestaande regeling met het
uitzicht dat die op die datum zou aflopen. Uiteraard was ook toen bekend dat
dit zou leiden tot verschillen met de voordien betaalde eigen bijdrage. Het
spreekt voor zich dat toen de afweging is gemaakt of dit rechtvaardig zou
zijn. Het stond vast dat sommige verzekerden die onder de oude regeling vielen,
erop vooruit zouden gaan, en dat anderen erop achteruit zouden gaan. Natuurlijk
is er ook gekeken naar de verzekerden die al vanaf 1 januari 2003
onder de nieuwe regeling vielen. Op basis daarvan is het vorige kabinet tot
de conclusie gekomen dat het overeind houden van een regeling die feitelijk
als overgang voor een korte termijn was bedoeld, niet langer te billijken
was.Verzekerden die onder de oude regeling vallen, hebben gedurende lange
tijd een voordeel gehad ten opzichte van verzekerden die al meteen onder de
nieuwe regeling vielen. Door het laten doorlopen van de oude regeling hebben
andere verzekerden meer betaald dan het geval zou zijn geweest als de nieuwe
systematiek eerder was ingevoerd. Er is geen rechtvaardiging voor verschillen
tussen verzekerden met een gelijk inkomen. Er is geen rechtvaardiging voor
het feit dat gelijke gevallen gedurende lange tijd ongelijk worden behandeld.
De staatssecretaris zegt dat zij daarom tot de conclusie is gekomen dat de
beslissing van het vorige kabinet onontkoombaar en rechtvaardig is. De kern
van die beslissing wordt ook niet ter discussie gesteld. Dit neemt niet weg
dat die beslissing vervelende gevolgen heeft voor de verzekerden die erop
achteruit gaan. Dit zou ook het geval zijn geweest in een gefaseerde overgang
naar het nieuwe systeem, want voor de een kan een inkomensachteruitgang van € 50
per maand harder aankomen dan een verhoging van de eigen bijdrage met € 100
of meer per maand voor een ander. Door een toevallige omstandigheid, namelijk
het feit dat zij voor 1 januari 2003 al in een AWBZ-instelling verbleven,
heeft een groep verzekerden meer te besteden gehad dan de mensen die na die
datum zijn opgenomen. Dat is toch moeilijk uit te leggen. De mensen die nu
honderden euro’s meer per maand moeten gaan betalen, hebben de afgelopen
jaren vaak duizenden euro’s per jaar meer overgehouden dan mensen die
in een vergelijkbare situatie verkeerden.De huidige regeling met een eigen bijdrage naar draagkracht is een eerlijke
regeling. Mensen met hetzelfde inkomen betalen dezelfde eigen bijdrage en
mensen met een hoger inkomen betalen een hogere eigen bijdrage. Tegen dit
principe is weinig in te brengen. Natuurlijk kan er dan nog worden gesproken
over het niveau van de eigen bijdrage.Op Prinsjesdag is in de begroting van het ministerie van SZW aangekondigd
dat de overgangsmaatregel per 1 januari 2008 zou worden beëindigd.
Terecht is de vraag gesteld of betrokkenen niet eerder hadden kunnen worden
geïnformeerd. Als er voor was gekozen om hen in het voorjaar een brief
te sturen, had daarin slechts kunnen worden aangekondigd dat de overgangsregeling
zou vervallen omdat er geen enkel zicht op was of mensen er voor- of achteruit
op zouden gaan en niet bij benadering kon worden aangegeven waarvan dat afhankelijk
was. Achteraf gezien zou het misschien beter zijn geweest om de verzekerden
na Prinsjesdag zo’n brief te sturen en actief met in ieder geval cliëntenorganisaties te communiceren. Ook dan had er niets kunnen worden gemeld over de
individuele gevolgen, maar was wel eerder aangekondigd dat er iets ging veranderen.
De cliënten hadden niet eerder een beeld kunnen krijgen van de individuele
consequenties, want die zijn immers pas in november bekend geworden. Toen
was het individuele plaatje bekend en zijn de brieven en beschikkingen verstuurd.Het CAK was ook afhankelijk van gegevens van derden, onder andere van
de Belastingdienst en van de zorgkantoren. De parameters voor 2008 waren niet
eerder bekend. Pas medio oktober kon na het invullen van de benodigde gegevens
worden vastgesteld wat de uitkomst zou zijn.De vraag blijft wat er had kunnen worden gecommuniceerd en wat er goed
had kunnen worden gecommuniceerd. In het antwoord op de schriftelijke vragen
is al gemeld dat de zorgkantoren de opdracht en het verzoek hebben gekregen
om hun cliënten te informeren; een aantal heeft dat ook gedaan. Dit had
misschien ook beter gekund, maar dan nog is het de vraag wat een cliënt
zou hebben gedaan als hij eind vorig jaar of begin dit jaar een brief had
ontvangen met de mededeling dat zijn eigen bijdrage zal veranderen. Velen
zullen de brief opzij leggen, omdat zij wachten op verdere duidelijkheid,
anderen daarentegen zullen in paniek raken omdat zij niet kunnen voorzien
wat de consequenties zijn. De consequenties op individueel niveau konden toen
echter met geen mogelijkheid worden voorspeld. Nogmaals, het zou beter zijn
geweest als er in de afgelopen vijf jaar en zeker in het afgelopen half jaar
meer informatie was verspreid.De staatssecretaris is geschrokken van het feit dat zo’n 20 000
mensen in het systeem van het CAK ten onrechte niet als Wajonger zijn geregistreerd.
Dit gegeven was bij de vaststelling van de oude eigen bijdrage niet van belang
voor de indexatie, maar in het nieuwe systeem wel en daardoor is hun bijdrage
voor 2008 te hoog vastgesteld. Toen dit bekend werd, is onmiddellijk met het
CAK afgesproken dat het kantoor in januari 2008 de vaststelling van de eigen
bijdrage van deze groep automatisch in zijn geheel zal herzien en op korte
termijn de correcte bijdrage zal berekenen. Zij zegt dat zij dit nauwgezet
zal volgen. Het CAK zal bij het UWV navragen wie als Wajonger zijn geregistreerd.Alle Wajongers krijgen binnenkort bericht over de goede eigen bijdrage.
Het CAK zal de januaribijdrage bijstellen opdat het te veel betaalde uiterlijk
in februari wordt terugbetaald. De ingewikkelde systemen laten een eerdere
oplossing niet toe. Zij zegt dat ook zij worstelt met de vraag hoe zij deze
kwetsbare mensen tegemoet kan komen. Het voorstel om mensen in januari nog
vrijstelling te geven van de verhoging van de eigen bijdrage is niet eenvoudig
te verwezenlijken. Het CAK kan niet met een druk op de knop de Wajongers uit
het systeem naar voren halen. Daarom is er tijd nodig om dit goed te doen.
Zij zegt toe dat alles op alles zal worden gezet om ervoor te zorgen dat dit
in ieder geval in januari wordt geregeld.Er zijn voorbeelden bekend van Wajongers die onder de oude regeling een
relatief lage eigen bijdrage betaalden van rond € 90 per maand bijvoorbeeld
doordat zij als 18-jarige een laag inkomen hadden gekoppeld aan een minimum
jeugdloon voor 18-jarigen. Bij de overgang van het oude naar het nieuwe systeem
gaat die jongere een eigen bijdrage betalen van rond € 500 per maand
omdat zijn Wajonguitkering met het ouder worden ook is gestegen. Door de overgang
naar het nieuwe systeem is de bijdrage gelijk aan die van een Wajonger van
dezelfde leeftijd die al onder het nieuwe systeem valt. Onder de oude regeling
had betrokkene op jaarbasis zo’n € 5000 meer te besteden dan
een Wajonger in de nieuwe regeling.In antwoord op de vraag of zij bereid is om de grondslagen van de zak-
en kleedgeldregeling opnieuw in overweging te nemen, antwoordt zij dat dit
primair de verantwoordelijkheid is van de minister van SZW, omdat de grondslagen
een afgeleide zijn van het algemene inkomensbeleid en de bijstandsnormen voor
2008. Zij zegt toe om het verzoek van de Kamer aan de minister over te brengen
en daarbij te melden dat zij die vraag steunt en waar mogelijk
in dezen met hem wil optrekken. Alle vragen van de Kamer zullen worden meegenomen
en de Kamer zal zo snel mogelijk worden geïnformeerd over de resultaten
van een en ander.In 2006 is een begin gemaakt met de overgang van de uitvoering van de
bijdrage met verblijf van de zorgkantoren naar het CAK. In dat jaar zijn de
systemen die nodig zijn voor de uitvoering van die taak ontwikkeld. Bij de
bouw van de automatisering was uitgangspunt dat het CAK geen rekening diende
te houden met de oude regeling. Het vorige kabinet had immers nadrukkelijk
besloten dat iedereen vanaf 1 januari 2008 onder het nieuwe systeem
zou vallen. Die beslissing hield tevens in dat een gefaseerde beëindiging
van de oude regeling of een gefaseerde ingroei in het nieuwe systeem niet
aan de orde waren. Dit uitgangspunt stond centraal bij de automatisering.
Als er per 1 januari 2008 een overgangsregeling van welke aard dan ook
had moeten zijn, had daarmee rekening moeten worden gehouden bij de bouw van
het automatiseringssysteem die begin 2007 is afgerond. De staatssecretaris
zegt dat zij bij haar aantreden over de mogelijkheid van een aanpassing en
een overgangsregeling heeft gesproken, maar dit bleek een gepasseerd station.
De bouw van een automatiseringssysteem heeft een lange looptijd en het is
nadien niet mogelijk om zonder grote risico’s aanpassingen door te voeren.
Dit heeft ook gevolgen voor de mogelijkheden in de komende maanden en het
komende jaar. Zij benadrukt dat zij heeft gezocht naar andere mogelijkheden,
maar de regeling moet wel uitvoerbaar, zorgvuldig en betrouwbaar zijn indachtig
het element van rechtsgelijkheid. De ongelijkheid mag niet te lang of in te
grote mate blijven voortbestaan. Integraal uitstel van een maand of vier is
onmogelijk, omdat dit niet in een eerder stadium van het automatiseringsproces
is meegenomen. Dit geldt ook voor de vraag om uitstel in het komende kwartaal
voor mensen met de kleinste portemonnee.Het CAK is wel in staat om voor een zeer beperkte groep handmatig de kenmerken
per individu te corrigeren, bijvoorbeeld als een burger via een klacht kan
duidelijk maken dat hij Wajonger is terwijl hij niet als zodanig staat geregistreerd
in het CAK-systeem omdat het zorgkantoor dit niet heeft doorgegeven. Het CAK
kan echter de berekeningswijze van een groep niet snel zodanig aanpassen dat
de verhoging van de eigen bijdrage later ingaat of gedurende enkele maanden
slechts gedeeltelijk wordt verwerkt. Een van de oorzaken hiervan is dat de
eigen bijdrage voor de cliënten in de overgangsregeling 2007 is opgelegd
door de zorgkantoren en de eigen bijdrage 2008 door het CAK. Het CAK is er
wel in geslaagd om door het koppelen van bestanden te bepalen hoeveel mensen
erop vooruit of achteruit gaan, maar is niet in staat om binnen dit systeem
de hoogte van de eigen bijdrage in 2008 te koppelen aan of deels te baseren
op de hoogte van de eigen bijdrage in 2007. Dit zou alleen mogelijk zijn geweest
als hiermee al rekening was gehouden bij de bouw van het systeem.Het is een misverstand dat er meer mogelijkheden zouden zijn geweest als
er eerder was ingegrepen. Die mogelijkheden zijn er niet als gevolg van de
beslissingen die eerder zijn genomen. Als de grens wordt gesteld bij een eigen
bijdrage van € 500 zal het CAK bij een uitstel van vier maanden,
8000 keer handmatig de gegevens moeten wijzigen, namelijk vier keer 2000 gevallen.
Als de grens bij € 100 wordt gelegd, zijn er 100 000 handmatige
aanpassingen nodig. Een handmatige aanpassing vraagt om een reeks van handelingen
waardoor ook het risico van fouten zal toenemen, want er kan niet worden volstaan
met een keer een formulier veranderen. Een dergelijke aanpassing zou mogelijk
zijn voor de mensen die meer dan € 500 per maand moeten betalen.
Dit zijn overigens niet per definitie de mensen met de hoogste inkomens. Daar
kunnen ook bijvoorbeeld Wajongers toe behoren die nu door hun achtergrond
en geschiedenis een relatief lage eigen bijdrage betalen.Het is niet eenvoudig om dit op een andere manier te regelen, omdat hier ook nog andere instellingen bij betrokken zijn zoals de SVB en de UWV
die de eigen bijdrage inhouden. Ook daar kan de inning niet met een druk op
de knop worden stopgezet. Het computersysteem is zodanig opgebouwd dat de
eigen bijdrage automatisch opnieuw wordt berekend als er door een externe
partij nieuwe informatie wordt geleverd aan het CAK. Dit zal voor een groot
deel van de verzekerden het geval zijn, omdat de Belastingdienst in het voorjaar
van 2008 het inkomen over 2006 definitief zal vaststellen.Als een verzekerde in betalingsproblemen komt, kan hij contact opnemen
met het CAK, uitleggen wat hij kan betalen en afspreken wat hij kan betalen
en wanneer. Met die afspraak wordt de verplichting tot betaling niet opgeschort.
Daarom moet de verzekerde goed afwegen of die afspraak uitkomst biedt. In
bepaalde gevallen kan een dergelijke afspraak helpen bij de gewenning aan
de nieuwe situatie met een lager besteedbaar inkomen. Uiteraard staat voor
alle bijdrageplichtigen de BU/TBU-regeling open en is schuldsanering mogelijk
als er door een veelheid van schulden problemen zouden ontstaan. Overigens
kan er geen sprake zijn van huurschuld of dergelijke, omdat deze maatregel
alleen betrekking heeft op intramurale bewoners.Het CAK heeft geen wettelijke basis om op basis van een piepsysteem een
compensatietoeslag te verstrekken.De suggestie om een dertiende maand te verstrekken is net zo sympathiek
als de andere suggesties die tot nu toe zijn gedaan en die ook al eerder op
het ministerie zijn onderzocht. Het is echter de vraag of het mogelijk is
om slechts voor een keer een dertiende maand uit te keren. Als zo’n
dertiende maand eenmalig zou worden uitgekeerd aan de 80 000 mensen op
bijstandsniveau, is er zo’n 20 mln. mee gemoeid. De tweede vraag is
hoe ervoor kan worden gezorgd dat het geld terecht komt bij de mensen die
dit het hardst nodig hebben. Verder is het de vraag of iedereen een uitkering
van hetzelfde bedrag moet krijgen ongeacht het feit dat hij of zij meer moet
betalen.Desgevraagd merkt de staatssecretaris nog op dat zij niet principieel
tegen een overgangsregeling is. Zij ziet ook de problemen waar deze groep
mensen mee wordt geconfronteerd. Alleen zou zo’n regeling zeer beperkt
in de tijd moeten zijn gelet op de onrechtvaardigheid en de rechtsgelijkheid.Nadere gedachtewisselingMevrouw Kant (SP) stelt vast dat veel vragen
onbeantwoord zijn gebleven, maar zij concentreert zich nu op het hoofdpunt,
namelijk dat de hele Kamer wil dat er een probleem wordt opgelost, maar dat
een computerprogramma bepaalt dat dit niet kan. Zij vreest dat de staatssecretaris
door het CAK aan het lijntje wordt gehouden.Er zijn fouten gemaakt door de overheid. De overheid doet mensen onrecht
aan en de overheid moet dit oplossen, hoe dan ook. Dit is volstrekt onacceptabel.Zij vraagt de staatssecretaris om de Kamer morgen voor 12.00 uur te laten
weten hoe zij dit zal oplossen of een toelichting te geven waarom zij het
niet kan oplossen. Het kan toch niet zo zijn dat de overheid fouten maakt,
een grote groep mensen een te hoge aanslag oplegt en vervolgens tot de conclusie
komt dat de techniek een oplossing in de weg staat.De heer Jan de Vries (CDA) zegt dat deze gang
van zaken duidelijk maakt dat goede voorlichting van groot belang is. Alle
cliëntenorganisaties moeten vroegtijdig betrokken worden bij de invoering
van maatregelen en eventuele tussentijdse aanpassingen.Het is goed dat de herberekening voor de Wajongers zo vroeg mogelijk in
januari plaatsvindt.Hij is niet overtuigd door de argumenten van de staatssecretaris en daarom
steunt hij de vraag van mevrouw Kant om de Kamer morgen voor 12.00 uur te
informeren over de mogelijkheden van een regeling die tegemoet komt aan de
wens van de Kamer. Er zijn veel modaliteiten bespreekbaar, maar alleen een
tegemoetkoming van mensen die meer dan € 100 gaan betalen, is te
beperkt. De problematiek is veel groter.Hij is verheugd dat er een betalingsregeling kan worden getroffen. Is
de staatssecretaris bereid de gemeenten te waarschuwen en te wijzen op de
mogelijke effecten van deze maatregel, opdat zij kunnen voorkomen dat mensen
door het ijs zakken?Wil de staatssecretaris nagaan of een toeslagregeling mogelijk is? Zijns
inziens kan die door middel van een ministerieel besluit nog morgen in het
leven worden geroepen.Mevrouw Wolbert (PvdA) is verheugd over de
toezegging dat de grondslag van de zak- en kleedgeldregeling zal worden onderzocht,
want dit is vooral voor de lange termijn belangrijk.Zij heeft begrip voor de technische kant van deze problematiek, maar als
het CAK wel een betalingsregeling kan treffen voor een individu, moet het
toch ook weten welk inkomen betrokkene heeft en wat hij kan betalen. Dan zou
het CAK toch ook de tarifering moeten kunnen aanpassen voor bijvoorbeeld de
komende drie maanden? Het maakt niet uit hoe dit technisch wordt geregeld,
maar de termijn waarop deze maatregel wordt uitgevoerd, is onbillijk en onredelijk
en zou met ten minste drie maanden moeten worden verlengd.Mevrouw Halsema (GroenLinks) stelt vast dat
de staatssecretaris dit probleem minstens zo vervelend vindt als de leden
van de Kamer, maar ook dat zij niets kan doen omdat het niet mag van de computer.
Dit is onacceptabel. Hoe lang weet zij dit al? Wat heeft zij daar nog aan
kunnen doen in het afgelopen jaar? Was dit niet reden te meer om mensen te
waarschuwen en de Kamer tijdig te informeren? Mevrouw Halsema sluit zich daarom
aan bij het verzoek van mevrouw Kant.Zij kondigt aan dat zij bij de behandeling van de Najaarsnota een amendement
zal indienen om een uitkering in de vorm van een dertiende maand of iets dergelijks
mogelijk te maken. Zij vraagt toestemming aan de staatssecretaris om daarover
na afloop van deze vergadering met de ambtenaren van gedachten te wisselen.
Dit extraatje is geen compensatie voor de problemen waarmee de mensen nu worden
geconfronteerd; het is niet meer dan een financieel excuus.Mevrouw Van Miltenburg (VVD) sluit zich aan
bij de vragen die in tweede termijn zijn gesteld. Zij is verheugd over het
aangekondigde onderzoek naar het zak- en kleedgeld en geïnteresseerd
in het debat dat daarover zal worden gevoerd.Het is beangstigend dat de staatssecretaris zo is overgeleverd aan de
computer. Zij wist vanaf het voorjaar van dit jaar van dit probleem en het
is frustrerend dat zij geen aanleiding heeft gezien om de Kamer daarover te
informeren. Dit heeft zij pas gedaan nadat er een interpellatiedebat was aangevraagd.De laatste les van dit debat is dat Wajongers niet op het netvlies van
de beleidsmakers staan; zij hangen er maar een beetje bij. Daarom dringt mevrouw
Van Miltenburg erop aan dat bij de opzet van de nieuwe TU/TBU-regeling apart
aandacht wordt besteed aan de inkomensconsequenties voor Wajongers. Verder
moet als er al een verhoging van de Wajongleeftijd komt, ook automatisch de
leeftijd worden verhoogd waarop een eigen bijdrage wordt geïnd.De staatssecretaris erkent dat de voorlichting
op veel punten verbeterd kan worden. De opbouw van de automatiseringssystemen
is echter het gevolg van eerdere bewuste politieke keuzes. Dit
is pijnlijk, maar op zich niet nieuw, want naarmate er meer wordt geautomatiseerd,
is het systeem gevoeliger voor veranderingen. Dit is een lastige les.Zij zegt toe de Kamer morgen schriftelijk te informeren over dit technische
probleem en de mogelijkheden van een handmatige invoer. In die brief zal uiteen
worden gezet wat er precies moet gebeuren en waarom dit niet voor een grote
groep mogelijk is. Er zal ook uiteen worden gezet waarom er sowieso een scherpe
afbakening moet worden gemaakt. Als de grens op € 450 wordt gelegd,
kunnen ook de Wajongers worden meegenomen die nu zoveel meer moeten gaan betalen.
Zij hebben geen hoog inkomen, maar juist een inkomen op minimumniveau en kunnen
zo tegemoet worden gekomen.De cliëntenorganisaties zijn betrokken bij de voorlichting. Deze
week vindt er opnieuw overleg plaats met de organisaties. De staatssecretaris
zegt toe dat zij de gemeenten zal waarschuwen voor de mogelijke effecten.Zij bestrijdt dat er op korte termijn een wettelijke basis voor een toeslagregeling
van het CAK kan worden opgesteld. Er moet dan ook worden aangegeven op welke
grond het CAK dit zou moeten doen, waarom de regeling wel voor de een en niet
voor de ander zou gelden en op grond van welke criteria. Zij zegt toe dat
zij hierop terug zal komen in haar brief aan de Kamer.Verder acht zij het vanzelfsprekend dat haar medewerkers mevrouw Halsema
behulpzaam zullen zijn bij het opstellen van een amendement op de Najaarsnota.Het is niet waar dat Wajongers niet op het netvlies van de beleidsmakers
staan. Bij de uitwerking van de TU/TBU-regeling voor 2009 zal vanzelfsprekend
specifiek aandacht worden besteed aan deze groep zoals dit in veel beleid
gebeurt. De vraag over de gevolgen voor de eigen bijdrage van de verhoging
van de Wajongleeftijd zal schriftelijk worden beantwoord.ToezeggingenDe staatssecretaris heeft toegezegd dat de Kamer:– morgen voor 12 uur een brief zal ontvangen over de (on)mogelijkheden
van een overgangsregeling;– voor eind januari zal worden geïnformeerd over de uitkomst
van een gesprek met de minister van SZW over de mogelijkheid van een onderzoek
naar de hoogte van het zak- en kleedgeld;– schriftelijk wordt geïnformeerd over de eventuele gevolgen
voor de eigen bijdrage bij verhoging van de Wajongleeftijd.De voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,SmeetsAdjunct-griffier van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,SjerpXNoot1Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), Halsema (GroenLinks), Kant (SP), Snijder-Hazelhoff
(VVD), Ferrier (CDA), ondervoorzitter, Joldersma (CDA), Jan de Vries (CDA),
Smeets (PvdA), voorzitter, Van Miltenburg (VVD), Schippers (VVD), Omtzigt
(CDA), Koşer Kaya (D66), Willemse-van der Ploeg (CDA), Van der Veen
(PvdA), Schermers (CDA), Van Gerven (SP), Wolbert (PvdA), Heerts (PvdA), Zijlstra
(VVD), Ouwehand (PvdD), Agema (PVV), Leijten (SP), Bouwmeester (PvdA) en Wiegman-van
Meppelen Scheppink (ChristenUnie).Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Vendrik (GroenLinks), Van Velzen (SP),
Neppérus (VVD), Vietsch (CDA), Sterk (CDA), Ormel (CDA), Van Dijken
(PvdA), Verdonk (Verdonk), Dezentjé Hamming (VVD), Atsma (CDA), Van
der Ham (D66), Çörüz (CDA), Gill’ard (PvdA), Jonker
(CDA), Langkamp (SP), Vermeij (PvdA), Arib (PvdA), Kamp (VVD), Thieme (PvdD),
Bosma (PVV), Luijben (SP), Hamer (PvdA), Ortega-Martijn (ChristenUnie) en
De Wit (SP). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31294-7.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl