Nota 'De kenniseconomie in zicht'; Lijst van Vragen en Antwoorden
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27406, nr. 125

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

28-11-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

27406 nr. 125

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaam123456789101112131415161718192021222324262728293031323334
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27406Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 117 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 406Nota «De kenniseconomie in zicht»nr. 125LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 25 november 2008De vaste commissie voor Economische Zaken1
heeft een aantal vragen voorgelegd aan de minister-president, minister van
Algemene Zaken over de brief van 22 oktober 2008 inzake de investeringen
in het onderwijs, onderzoek, innovatie en ondernemerschap. (27 406, nr. 123).De minister-president heeft deze vragen beantwoord bij brief van 25 november
2008. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.De voorzitter van de commissie,TichelaarDe griffier van de commissie,Franke1Heeft de Landelijke Studentenvakbond (LSVb) de Kennisinvesteringsagenda
(KIA) ondertekend? Zo ja, wanneer is dit gebeurd? Zo neen, waarom niet?De LSVb maakt deel uit van de zogenaamde groep van organisaties die samen
de urgentie delen en de handen in een hebben geslagen om de kennisinvesteringen
in Nederland fors aan te jagen en te helpen realiseren. De LSVb heeft op die
wijze als volwaardige gesprekspartner bijgedragen aan de tot standkoming van
de KIA en werkt nu ook mee aan de monitoring ervan (de volgende «KIA-foto»
verschijnt februari 2009). De KIA beschrijft niet alleen de ambitie –
en de daarvoor noodzakelijke investeringen – om van Nederland in 2016
hét land van talenten te maken, maar ook de maatregelen die daarvoor
moeten worden genomen. De LSVb is het met een aantal van die maatregelen niet
eens en heeft er daarom voor gekozen de KIA niet mede te ondertekenen. Het
Interstedelijk Studenten Overleg (ISO) heeft de KIA wel ondertekend.2Hoe draagt een differentiatie van collegegelden bij
aan het in zicht komen van de kenniseconomie?Het IP ziet als een van de oorzaken van de achterblijvende positie van
Nederland dat er in het onderwijs onvoldoende recht wordt gedaan aan verschillen.
Dit belemmert volgens het IP talentonwikkeling op alle niveaus. Differentiatie
van collegegelden kan bijdragen aan het bevorderen van excellentie en het
verbeteren van de kwaliteit in het hoger onderwijs – zoals geformuleerd
in de Strategische agenda «het Hoogste Goed» van het hoger onderwijs
en onderzoek – en daarmee Nederland dichterbij de gewenste positie in
de kenniseconomie brengen.Excellente kwaliteit kost geld. Er moeten immers de beste docenten worden
aangetrokken, het onderwijs moet worden georganiseerd in kleinere units, de
voorzieningen verbeterd, et cetera. Als deze kwaliteit uitsluitend moet worden
gefinancierd uit de beschikbare publieke middelen, dan bestaat volgens het
IP het risico dat het streven naar excellentie leidt tot minder geld voor
en zelfs «uitholling» van de reguliere opleidingen.Op 9 mei 2008 is aan de Tweede Kamer de beleidsreactie aangeboden
op het eindrapport «Wegen voor Talent» van de Commissie «Ruim
baan voor talent» (Kamerstukken II, 2007–2008, 29 388, nr. 15).
Daarin wordt voorgesteld dat in zijn algemeenheid collegegelddifferentiatie
ook negatieve prikkels kan aandragen (ijverige studenten zouden meer collegegeld
moeten betalen) en dat daarom hoger onderwijsinstellingen slechts in uitzonderlijke
gevallen het collegegeld mogen verhogen en studenten mogen selecteren aan
de poort. Het gaat dan om opleidingen met kleinschalig, intensief en residentieel
onderwijs, de lopende experimenten met selectie en collegegelddifferentiatie
en de opleidingen die deelnemen aan het Sirius Programma.3Hoe dragen uitgaven aan extra lerarensalarissen bij
aan het in zicht komen van de kenniseconomie?Goede leraren vormen de sleutel tot de kenniseconomie. De basis voor goed
opgeleide beroepsbeoefenaren wordt gelegd in het funderend onderwijs. Daarom
is versterking van het reken- en taalonderwijs in PO en VO speerpunt van het
onderwijsbeleid maar kwaliteit staat ook centraal in MBO en HO. Leraren spelen
daarin een cruciale rol, in alle onderwijssectoren. Tekorten aan goed opgeleide
leraren vormen dus een bedreiging voor de kenniseconomie. Om het tekort op
de onderwijsarbeidsmarkt terug te dringen is een aantrekkelijk beroepsperspectief
voorwaardelijk. De afspraken over een betere beloning en meer
loopbaanmogelijkheden bínnen het leraarsberoep (die gemaakt zijn met
sociale partners in het onderwijs als vervolg op het Actieplan Leerkracht
van Nederland) leveren een belangrijke bijdrage aan de verbetering van de
aantrekkelijkheid van het beroep. Verbetering van de loopbaanmogelijkheden
voor leraren en meer mogelijkheden voor o.a. HO-opgeleiden om leraar te worden
(conform de maatregelen zoals die in de kwaliteitsagenda voor het opleiden
van leraren 2008–2011 worden aangekondigd) zullen meer doelgroepen bereiken –
waaronder VWO-ers en academici.4Hoe draagt een eenvoudige inflatiecorrectie van het
onderwijsbudget bij aan het in zicht komen van de kenniseconomie?Het toepassen van de inflatiecorrectie is niet iets dat specifiek bij
het in zicht komen van de kenniseconomie hoort. Het is een mechanisme dat
in het algemeen wordt toegepast om te voorkomen dat publieke uitgaven worden
uitgehold door inflatie en in reële termen op peil kunnen blijven. Dit
geldt dus evenzo voor de kennisinvesteringen.5Hoe draagt een investering in gratis schoolboeken bij
aan het in zicht komen van de kenniseconomie?Het rijk investeert nu in lesmateriaal (via de scholen), waar voorheen
de ouders dat deden. Het gratis maken van schoolboeken zorgt ervoor dat het
bepalen en betalen in één hand komt te liggen, nl. die van de
school. Het herstel van deze prijsprikkel kan als vliegwiel dienen voor innovatie
van lesmateriaal. Dit wordt ook extra gestimuleerd door OCW de komende jaren.
Daarnaast kwam het in het verleden regelmatig voor dat kinderen zonder boeken
op school kwamen, omdat de ouders de rekening niet (konden) betalen. Door
het gratis maken van schoolboeken kan de financiële situatie van de ouders
geen drempel meer zijn voor deelname aan het (voortgezet) onderwijs.6Hoe draagt een extra opbrengst door collegegelden van
400 tot 600 miljoen euro bij aan het in zicht komen van de kenniseconomie?Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op vraag
2.7Waarin verschilt de Lissabon-doelstelling inzake de
publieke investeringen in R&D van de streefwaarde die wordt genoemd in
de begroting 2009 van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
waarin bedrijven 0,8% van het BBP investeren in R&D, terwijl de
streefwaarde staat op 1,9%? Is voor het kabinet de Lissabon-doelstelling óf
de streefwaarde in deze begroting leidend en waarom?Hoewel de streefwaarden in de begroting lijken te verschillen van die
van de Lissabon-doelstelling, is dit niet zo. De reden is dat naast de overheidsfinanciering
en de financiering door bedrijven in Nederland er een derde financieringsbron
van R&D is, namelijk de buitenlandse financiering (zowel van bedrijven
als EU-financiering). Deze buitenlandse financiering is niet verdisconteerd
in de Lissabon-doelstelling, maar is voor Nederland substantieel, namelijk
0,20% van het BBP. Het is eventueel mogelijk om deze financiering vanuit
het buitenland op te nemen in de respectievelijke streefwaarden van publieke
R&D en van private R&D (die komen dan uit op 1 en 2 procent), maar
in de OCW-begroting is ervoor gekomen om de 3 financieringsbronnen
apart zichtbaar te maken, waardoor de doelen voor publieke R&D en van
private R&D iets lager uit kunnen komen dan de Lissabondoelen van resp.
1 en 2 procent. Dit vergemakkelijkt de vergelijking van de streefwaarden met
de feitelijke inspanningen (op basis van CBS-cijfers). Met andere woorden:
de Lisssabon-doelstelling is leidend en is versleuteld in de streefwaarden
in de OCW-begroting.8Heeft de private sector een stappenplan gemaakt hoe
te komen tot een extra investering van 6 miljard euro structureel in 2016?
Op wat voor manier hebben bedrijven zich gecommitteerd aan dit stappenplan?
Wat is het kabinet voornemens te gaan ondernemen wanneer bedrijven deze doelstellingen
niet dreigen te halen?Nee. In de eerste plaats is de private sector in de Kennisinvesteringsagenda
het geheel van private huishoudens (onderwijsuitgaven), bedrijven en maatschappelijke
organisaties.Voor het geheel van de private bijdrage van nodige extra kennisinvesteringen
geeft de KIA een bandbreedte van 3–5,9 mrd. Voor innovatie en ondernemerschap
is in de KIA voor de bijdrage van bedrijven de bandbreedte op 300–700
mln gesteld.Het is dus niet zo dat de KIA een extra investering van het bedrijfsleven
van 6 mrd structureel vraagt. Het is ook niet zo dat de KIA om een stappenplan
in deze richting vraagt. Wel moet de KIA overheid, bedrijven en kennisinstellingen
inspireren om meer samen in kennis te investeren.9Kan het kabinet een prognose geven van de verwachte
private investeringen in R&D, uitgesplitst per jaar, voor de periode 2009
tot 2016, zowel in euro’s als in percentage van het BBP?Nee. Het betreft hier beslissingen van het bedrijfsleven. In percentage
van het BBP staat het cijfer al geruime tijd op ongeveer 1%. Het is
de inzet van de KIA en van het kabinet dat dit cijfer de komende jaren significant
stijgt en dat de Nederlandse economie meer kennisintensief wordt. Prognoses
zijn evenwel niet goed te geven, omdat het aantal externe factoren dat hierop
van invloed is zeer groot is.10Kan het kabinet een prognose geven van de verwachte
publieke investeringen in R&D, uitgesplitst per jaar, voor de periode
2009 tot 2016, zowel in euro’s als in percentage van het BBP?Het is niet mogelijk om een goede prognose te maken voor de periode tot
2016. Ten eerste omdat het huidige kabinet niet over zijn eigen regeerperiode
kan regeren. Ten tweede omdat de Totale Onderzoeks Financiering (TOF) cijfers
wel een beeld geven van de in de begroting 2009 opgenomen bedragen voor R&D
tot en met 2013, maar geen daadwerkelijke inschatting geven van de reële
omvang voor deze periode, omdat nieuwe begrotingen loon- en prijsstijgingen
bevatten en met aangepaste cijfers kunnen komen. Het meest reële beeld
geven de cijfers tot en met 2009. Daarnaast zitten er nog investeringen vanuit
het FES in de pijplijn, waarover nog beslissingen moeten worden genomen. Deze
zijn nog niet opgenomen in de begroting 2009 en dus ook niet in het TOF-overzicht.
Een voorbeeld daarvan is de besluitvorming over de selectieve voortzetting
van de in deze kabinetsperiode aflopende projecten in het domein kennis, innovatie
en onderwijs (€ 500 miljoen). Overigens gaat het hierbij om bedragen
die niet structureel zijn en gespreid worden over verschillende jaren. De volgende tabel geeft de TOF-cijfers, zoals ze op dit moment bekend
zijn voor de periode 2007–2013. Het TOF-overzicht is nog niet helemaal
compleet, maar onderstaande cijfers geven wel al wel een tamelijk robuust
beeld. Maar zoals gezegd, de ontwikkeling na 2009 geeft niet de uiteindelijke
ontwikkeling weer die uit komende begrotingen zal worden gedestilleerd. De
ontwikkeling is daarnaast ook afhankelijk van de ontwikkeling van het BBP.  2007200820092010201120122013 TOF-totaal (miljoenen euro)4 010,24 281,84 371,14 303,94 203,24 248,84 246,8 TOF-totaal (exclusief gelden naar het buitenland (miljoenen euro)3 822,44 065,64 151,14 081,73 983,94 032,24 029,8TOF-uitgaven (excl. buitenland) als percentage van het BBP, excl.
WBSO0,670,690,690,670,650,650,64Noot 1: voorlopige cijfersNoot 2: Exclusief WBSO en exclusief FES-gelden, waarover nog besluitvorming
moet plaatsvinden11Tot hoeveel besparingen zal de aangekondigde harde
knip tussen de bachelor en master in het wetenschappelijk onderwijs, waardoor
universitaire studenten mogelijk zullen stoppen met studeren na hun bachelor,
leiden voor wat betreft investeringen in het onderwijs? In hoeverre wordt
deze besparing toch als kennisinvestering uitgegeven?De harde knip tussen bachelor en master houdt in dat universitaire studenten
niet langer zonder bachelordiploma met de (doorstroom) masteropleiding kunnen
starten. De verwachting is dat wo-studenten, net als nu het geval is, voor
het overgrote deel na de bachelor een master zullen volgen (naar schatting
5% stroomt nu na de bachelor uit naar de arbeidsmarkt). Aan de toegankelijkheid
van de masteropleidingen is immers niets veranderd en het masterniveau blijft
het eindniveau van de wo-opleiding. Vanwege de wettelijk verplichte «doorstroommaster»
biedt elke wo-bacheloropleiding automatisch toegang tot minimaal één
masteropleiding. Ik verwacht geen financieel effect van de doorvoering van
de harde knip.12Kan worden toegelicht waarom de Lissabon-doelstelling
uitgaat van 1% BBP dat besteed wordt aan R&D, ongeveer 6 miljard
euro, terwijl het kabinet maximaal 6 miljard euro rekent voor álle
doelstellingen van de KIA en voor R&D op zich maar maximaal 1200 miljoen
euro rekent?Het verschil is erin gelegen dat het om twee onderscheiden zaken gaat:
aan de ene kant heeft de 6 miljard aan R&D-investeringen betrekking op
het absolute niveau van R&D-investeringen, wanneer wordt uitgegaan van
1% van het BBP conform Lissabon. De € 1200 miljoen wordt
in de KIA genoemd als de maximale extra investering in 2016 t.o.v. 2006 die
volgens het IP nodig is om de KIA-ambities waar te kunnen maken. Deze extra
publieke investeringen zouden dus moeten komen bovenop de investeringen die
al gedaan worden.13Wat is concreet de bijdrage van het Rijk aan de «roadmap
to excellence»?De roadmap to excellence is een initiatief van het IP dat op dit moment
wordt uitgewerkt. Vanuit het Rijk kan daarbij aangesloten worden bij het 2-jaarlijkse
rapport «Wetenschaps- en Technologie-Indicatoren» van het Nederlands
Observatorium van Wetenschap en Technologie. Dit rapport biedt een compacte
kwantitatieve en actuele beschrijving van de prestaties en ontwikkelingen
binnen het Nederlandse kennissysteem vanuit een breed internationaal vergelijkend
perspectief. De «roadmap to excellence» richt zich op het bevorderen van
wetenschappelijke excellentie en zal daarbij ook synergie zoeken met de economische
sleutelgebieden en de researchbehoeften van het Nederlandse bedrijfsleven.
Zowel binnen de wetenschappelijke wereld als bij het bedrijfsleven is er sprake
van een toenemende sense of urgency om excellentie sterker aan te jagen. Excellentie
is een cruciale succesfactor voor het aantrekken van internationale toponderzoekers
en private investeringen in R&D naar Nederland. De ambitie van het Innovatieplatform
(IP) is dat een coalitie van sleutelfiguren uit de wetenschap en het bedrijfsleven
deze roadmap to excellencegezamenlijk vormgeeft.
Het rijk is daarbij een belangrijke speler. De precieze voorstellen van het
IP zullen in de loop van het voorjaar van 2009 duidelijk worden. Uiteraard
zullen de uitkomsten van de roadmap to excellence serieus worden betrokken
bij het wetenschaps- en innovatiebeleid.14Wat is precies de systematiek waarop de FES-gelden
voor onderzoek worden verdeeld? Waarom gaat dat niet via de Nederlandse Organisatie
voor Wetenschappelijke Onderzoek (NWO)?In het coalitieakkoord (CA) is opgenomen dat een deel van de invulling
van investeringsenveloppen zal geschieden door middel van inzet van Fes-middelen,
zo ook voor de investeringen gericht op een innovatieve, concurrerende en
ondernemende economie (pijler 2 van het CA). Daarbij heeft het Kabinet aangegeven
voor de inzet van de Fes-middelen te zullen voortbouwen op de bestaande Fes-procedures,
waarbij de Fes-voorstellen door het CPB en de Commissie van Wijzen ICES/KIS
worden beoordeeld. Op basis van die beoordelingen besluit het Kabinet over
het al of niet honoreren van de voorstellen.Op deze wijze kan uiteindelijk op grond van onafhankelijke toetsingsresultaten
en in het licht van de beoogde beleidsdoelstellingen van het kabinet een integrale
afweging worden gemaakt bij de besluitvorming over de uiteindelijke toekenning
van Fes middelen aan individuele projecten.Omdat voor de inzet van Fes-middelen, naast wetenschappelijke, ook maatschappelijke
en economische criteria gelden, is er niet voor gekozen de verdeling van de
Fes-middelen via NWO te laten lopen. Vanwege de meerwaarde van NWO bij de
beoordeling van de wetenschappelijke excellentie van voorstellen is NWO, samen
met SenterNovem, betrokken bij de secretariaatsvoering van de Commissie van
Wijzen. Bij de beoordelingen door deze commissie zal gebruik worden gemaakt
van externe adviezen van onafhankelijke deskundigen en zal worden gekeken
naar de wijze waarop de ervaringen van NWO kunnen worden benut met verschillende
varianten van peer-review.15Wat is de stand van zake ten aanzien van kennismigranten?
Welke obstakels zijn reeds verholpen en welke problemen moeten nog worden
opgepakt?Ontwikkelingen als globalisering en de kenniseconomie, zo werd een aantal
jaren terug al onderkend, vereisen een aanpassing van de procedures voor toelating
van vreemdelingen tot ons land en tot de arbeidsmarkt. Inzichtelijk, eenvoudig
en snel was de leidraad bij deze aanpassingen. Later nog aangevuld met selectief
en uitnodigend.Het eerste resultaat van deze omslag in het denken is de Kennismigrantenregeling
(2005). Een aanpassing in de vorm van een uitzondering op de tewerkstellingsvergunningsplicht
in de Wet Arbeid Vreemdelingen, de wet die de toegang van de vreemdeling tot
de arbeidsmarkt regelt. Met deze regeling kunnen werknemers boven een bepaalde
salarisgrens, de kennismigranten, makkelijker en sneller toegang
krijgen tot het land en de arbeidsmarkt.Het aantal kennismigranten, dat van de kennismigrantenregeling gebruik
maakt, neemt snel toe. In 2005 waren dat er (afgerond) 1600, in 2006 3600
en in 2007 5200. Ook in 2008 wordt een verdere stijging verwacht.Met de kabinetsreactie op de Motie Bakker (2006) werd de kennismigrantenregeling
verder uitgebreid naar meer specifieke doelgroepen.Met de nota Naar een Modern Migratiebeleid (2006) wordt de modernisering
van de Vreemdelingenwet, de wet die de toegang van de vreemdeling tot ons
land regelt, ingezet en nader uitgewerkt in de blauwdruk modern migratiebeleid
(2008).Uitkomst van dit moderniseringstraject, dat in 2011 zal zijn afgerond,
is :• snelle, effectieve toelatingsprocedures,• een eenvoudiger opzet van verblijfsvergunningen en verblijfsdoelen,• snellere procedures door verleggen van (deel van de) verantwoordelijkheid
voor de migrant tussen overheid en referent (degene die de vreemdeling naar
ons land haalt),• meer mogelijkheden om internationaal talent aan te trekken,• solide toezicht en handhaving.Dit laatste komt al tot uiting in de Regeling Zoekjaar Afgestudeerden
(2007) en de Regeling Hoogopgeleiden (2009). Deze regelingen geven invulling
aan de wens ook uitnodigend te zijn voor talent dat nog geen arbeidscontract
heeft. In het eerste geval wordt aan afgestudeerden van hoger beroeps- en
wetenschappelijk onderwijs de kans gegeven om binnen een jaar een baan als
kennismigrant in ons land te bemachtigen. De Regeling Hoogopgeleiden biedt
dezelfde kans voor afgestudeerden met minimaal een Master-graad en aan gepromoveerden.
Ook in 2007 is de Europese Richtlijn voor Wetenschappelijke Onderzoekers van
kracht geworden. Wetenschappelijke onderzoekers krijgen hiermee makkelijker
toegang tot ons land. Niet alleen de onderzoeker die op basis van een arbeidscontract
toelating verzoekt, maar ook de onderzoeker die dat op basis van «eigen
geld» (beurs, toelage) doet. De Richtlijn betreft zowel publieke onderzoekinstellingen
als bedrijven.Met deze aanpassingen wordt invulling gegeven aan de ambitie ons land
beter te positioneren in de battle for brains.16Op welke wijze wordt er door de verschillende departementen
ingespeeld op de sleutelgebiedenaanpak van het Innovatieplatform (IP)?Het vorige innovatieplatform heeft 6 sleutelgebieden gedefinieerd: Flowers &
Food, Hightech Systemen & Materialen, Water, Chemie, Creatieve Industrie,
Pensioenen en Sociale verzekeringen. Deze gebieden zijn uitgedaagd visies
te formuleren en programmavoorstellen te ontwikkelen. Door EZ zijn er inmiddels
8 innovatieprogramma’s volgens de filosofie van de sleutelgebieden gestart.
Daarnaast is LNV actief op het gebied van Flowers & Food via het TTI Groene
Genetica en het ondersteunen van de Innovatie- en kennisagenda tuinbouwcluster
2020. In 2005 zijn OCW en EZ gestart met een impulsprogramma gericht op de
Creatieve Industrie. In 2009 zal het kabinet met een nieuwe brief «Cultuur
en Economie» het vervolg kenbaar maken. Voor het gebied pensioenen wordt
door de sector thans een programmavoorstel ontwikkeld. Daarbij zijn diverse
departementen betrokken: EZ, FIN, SZW en OCW. Voor het gebied logistiek en
supply chains wordt ook een programmavoorstel ontwikkeld. Daarbij werken EZ
en V&W samen. Die verbreding van het aantal departementen is ook zichtbaar
in de zogenoemde maatschappelijke innovatieagenda’s. Daar zijn agenda’s
neergelegd voor de gebieden «Veiligheid», «Gezondheid», «Water», «Zorg»
en «Energie». Deze agenda’s zullen in 2009 leiden tot concrete
programmavoorstellen. Ten slotte moet het Fes worden genoemd.
De themakeuze voor de nieuwe ronde van € 500 miljoen overlapt grotendeels
met de sleutelgebieden. Daardoor speelt het kabinet ook hier in op de sleutelgebiedenaanpak.17Maakt het kabinet verschil tussen basisvoorzieningen
inzake onderwijs en extra activiteiten op het gebied van onderwijs ten bate
van de KIA?Nee, het kabinet maakt een dergelijk onderscheid niet.18Met hoeveel procentpunt dragen de extra investeringen
van het kabinet bij aan het naderen van de Lissabon-doelstelling, nu de publieke
investeringen nog 0,25% van de afgesproken norm liggen?Vermoedelijk betekenen de extra publieke investeringen in R&D in deze
kabinetsperiode een verhoging van 0,05 à 0,1% van het BBP. Dit
is gebaseerd op een zeer globale berekening. Enerzijds zijn er structurele
bedragen die voor wat betreft de universiteiten gecorrigeerd moeten worden
voor een niet-onderzoeksdeel en anderzijds moeten de incidentele FES middelen
over een aantal jaren worden uitgesmeerd. Ook is geen rekening gehouden met
ontwikkelingen in het BBP en is de berekening uitgevoerd op basis van een
huidig BBP van ongeveer € 600 miljard.19Welke indicatoren heeft het IP ontwikkeld om de resultaten
van de kennisinvesteringen te kunnen monitoren? En zijn dit kwalitatieve of
kwantitatieve indicatoren? In welke vorm en mate gaat het kabinet deze indicatoren
en de uitkomsten daarvan meewegen binnen zijn beleidskeuzes?De Kennisinvesteringsagenda (KIA) is eind 2006 door het IP en twintig
andere partijen ondertekend om van Nederland in tien jaar hét land
van talenten te maken. In de brief van 22 oktober 2008 heb ik aangegeven
dat de KIA een belangrijke inspiratie is geweest bij de formatie en dat deze
agenda op onderdelen is overgenomen in het coalitieakkoord.Het IP heeft vorig jaar het initiatief genomen om door middel van de KIA-foto
inzicht te geven in waar we staan met de realisatie van de KIA-ambities. Tweeëntwintig
doelstellingen op het gebied van onderwijs, kennisbasis en ondernemerschap
zijn door middel van kwantitatieve indicatoren geëvalueerd. De KIA-foto
van februari 2008 is in de bijlage van mijn brief van 22 oktober 2008
opgenomen.Naar aanleiding van KIA-foto van afgelopen februari is door het IP een
aantal projecten gestart op onderwerpen waarbij de realisatie achterblijft.
De inzet van het IP is bijvoorbeeld om te komen tot een «roadmap to
excellence» en het verhogen van de private R&D investeringen. Publieke
en private partijen zijn hierbij samen aan zet. Het kabinet ondersteunt deze
inzet.In het eerste kwartaal van 2009 zal een tweede editie van de KIA-foto
verschijnen. De twintig ondertekenaars van de KIA spelen hierin een belangrijke
rol. Gezamenlijk maken zij een update van de indicatoren, gaan zij na in hoeverre
de voorgestelde maatregelen in praktijk zijn gebracht en doelstellingen bereikt
worden. De KIA-ondertekenaars zullen gezamenlijk de belangrijkste conclusies
en een set van aanbevelingen formuleren.Het kabinet hanteert in beginsel zijn eigen doelstellingen en indicatoren.
Deze zijn vastgelegd in het beleidsprogramma en worden vervolgens verantwoord
via de begrotingen van OCW en EZ. Tegelijk vertonen de KIA-ambities op onderdelen
een sterke overeenkomst met een groot aantal kabinetsdoelstellingen zoals
over VVE, kwaliteit van het funderend onderwijs, schooluitval, kwaliteit en
rendement in het hoger onderwijs, en publieke R&D (zie bijv. hoofdstuk
2 in de OCW-begroting 2009). Daarbij past wel de kanttekening dat er belangrijke
verschillen kunnen zijn in de exacte formulering en voor wat betreft de beleidshorizon
(zo reiken KIA-ambities tot aan 2016). Het kabinet houdt de voortgang van
de indicatoren op de afgesproken doelen in de gaten en weegt in die zin de
uitkomsten mee bij te maken beleidskeuzes.20Kan het kabinet aangeven waarom er ex ante reeds van
wordt uitgegaan dat een maximale investering in onze kenniseconomie vereist
is om de doelen van de KIA te (kunnen) realiseren, dit terwijl hiervoor in
de KIA zelf een bandbreedte van ruim € 5 miljard wordt aangehouden?Het gaat in eerste instantie uiteraard om de effectiviteit en de output
van kennisinvesteringen. Niettemin is de omvang van publieke en private kennisinvesteringen
een belangrijke graadmeter voor de ambities die men wil waarmaken. Het kabinet
gaat er daarbij niet automatisch van uit dat een maximale investering nodig
is om de KIA-doelen te halen; dat is ten slotte iets van de KIA en het kabinet
hanteert zoals in de brief aangegeven zijn eigen doelstellingen en prioriteiten.
Bovendien moet het kabinet deze inspanningen breed afwegen tegen andere ambities
zoals op het vlak van milieu, duurzame overheidsfinanciën, gezondheidszorg
etc. Binnen deze kaders ziet het kabinet haar beleid om de kennisinvesteringen
verder op te voeren als een inspanning naar vermogen.21Kan het kabinet aangeven waarom (de al dan niet vereiste)
publieke structurele intensivering in onze kenniseconomie wordt gedekt uit
de tijdelijke middelen van het FES terwijl dit Fonds toch immers gericht is
op duurzame economische structuurversterking?Het investeringsschema bij de TK-brief laat zien dat dit Kabinet circa € 2
miljard additionele structurele middelen per jaar in 2011 investeert. Alleen
al dit bedrag valt ruimschoots binnen de KIA-bandbreedte. Hier bovenop loopt
een aanzienlijke investeringsimpuls van € 1 miljard via de middelen
op het Fes-domein kennis, innovatie en onderwijs. Deze Fes-middelen zijn inderdaad
niet structureel maar tijdelijk van aard, maar beslaan wel een langere periode.22Hoe wordt in het streven naar een betere verbinding
tussen bedrijfsleven en onderwijsinstellingen ongebonden en zuiver wetenschappelijk
onderzoek gewaarborgd?In de Strategische Agenda voor het Hoger Onderwijs-, Onderzoek en Wetenschapsbeleid
is aangegeven dat investeren in ongebonden en zuiver wetenschappelijk onderzoek
een noodzakelijke voorwaarde is voor innovatie. Het zorgen voor een betere
verbinding tussen bedrijfsleven en onderwijs- en onderzoekinstellingen, ook
wel aangeduid als valorisatie, is gediend met een hoge kwaliteit van onderzoek.
Investeren in vraagsturing en valorisatie enerzijds en wetenschappelijke excellentie
anderzijds liggen dan ook in elkaars verlengde. Dit is bijvoorbeeld goed te
zien bij de Technologische Topinstituten, STW, TNO en de drie technische universiteiten.
Zij spelen een actieve rol in de ontwikkeling van innovatieprogramma’s
en maatschappelijke thema’s, maar zijn ook actief bij de benutting van
onderzoeksresultaten. 23Kan het kabinet, limitatief, aangeven welke afspraken
het betreft als het gaat om afspraken die zijn gemaakt met de HBO-raad en
de VSNU over het terugdringen van uitval in de bachelorfase en die in het
bijzonder gelden voor niet-westerse allochtonen? Waarom zijn er geen afspraken
gemaakt om uitval in de fase van de master tegen te gaan?Naar aanleiding van de Strategische agenda zijn meerjarenafspraken gemaakt
met de VSNU en de HBO-raad over het terugdringen van uitval van studenten
en het verbeteren van rendementen (Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008,
31 288, nr. 31 en 33). Met de Tweede Kamer is hierover op 2 juli
2008 gesproken in verband met de Voortgangsrapportage strategische agenda
(Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 288, nr. 31).Voor de doelstellingen inzake het verminderen van de uitval van studenten
uit de bachelorfase wordt verwezen naar de indicatoren 1 t/m 3 zoals opgenomen
in tabel 6.9 van de ontwerpbegroting 2009 (Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009,
31 700 hoofstuk VIII, nr. 2). Deze betreffen:   Voor de niet-westerse allochtonen geldt als streefwaarde dat hun rendement
in 2014 zoveel mogelijk is ingelopen op het rendement van autochtone studenten.
Deze streefwaarde geldt niet landelijk: met de 5 multisectorale hogescholen
in de Randstad zijn in een convenant aparte afspraken gemaakt.Het onderscheid tussen de bachelorfase en de masterfase is mede ingegeven
door de constatering (o.a. in de jaarverslagen van de NVAO), dat de kwaliteit
van de bacheloropleidingen (in de zin o.a. van het aantal contacturen, kwaliteit
van docenten, staf-student-ratio, rendementen) zorgwekkender is dan die van
de masteropleidingen. Ook omdat nog veel studenten terecht komen in opleidingen
waarvoor zij niet geschikt en onvoldoende gemotiveerd zijn, is de uitval in
de bachelorfase hoger dan in de masterfase. Daarom is de prioriteit gelegd
bij de bachelorfase.24Kan het kabinet aangeven hoe het aantrekken van meer
vrouwelijke hoogleraren zich verhoudt tot het meer ruimte willen bieden aan
excellente onderzoekers en grensverleggend onderzoek? Is er hier sprake van «positieve»
discriminatie of worden wetenschappers (ook nog) op hun prestaties beoordeeld
om te worden aangemerkt als excellent?De doelstellingen van het aantrekken van meer vrouwelijke hoogleraren
en het bieden van ruimte aan excellente onderzoekers en grensverleggend onderzoek
gaan hand in hand. Dit geldt overigens ook voor het benutten
van allochtoon onderzoekstalent. Excellentie speelt een belangrijke rol in
het beleid voor onderzoek en wetenschap, en het is van groot belang om geen
talent verloren te laten gaan. Ook wil het kabinet in alle geledingen van
de samenleving streven naar een evenredige vertegenwoordiging van vrouwen
en van mensen uit minderheidsgroepen. Van universiteiten wordt in dit verband
een actief beleid verwacht gericht op diversiteit. In die zin is er dus sprake
van positieve discriminatie. Dit laat onverlet dat wetenschappers slechts
als excellent kunnen worden beoordeeld op grond van hun prestaties.26Waarom worden de kosten die huishoudens maken ten bate
van onderwijs meegerekend als private kennisinvesteringen?Als het gaat om uitgaven van bedrijven, huishoudens of studenten aan kennis,
onderwijs en innovatie, heb je het in feite over private kennisinvesteringen.
Dat geldt dus ook voor uitgaven van huishoudens aan onderwijs. Voor een belangrijk
deel betreft dat de bijdragen van studenten. Daarnaast heeft het CBS onlangs
voor het eerst de uitgaven aan particulier onderwijs in kaart gebracht. In
2006 was dat volgens het CBS bijna € 1,1 mld, een verdubbeling in
10 jaar tijd. Het gaat daarbij om uitgaven van zowel huishoudens als bedrijven,
met name gericht op MBO en HO-onderwijs.Zie CBS website, Webmagazine, woensdag 3 september 2008 9:30, http://www.cbs.nl/nl-NL/menu/themas/onderwijs/publicaties/artikelen/archief/2008/2008–2543-wm.htm 27Zal de volgende KIA-foto behalve het totaaloverzicht
van private kennisinvesteringen ook afzonderlijke getallen bevatten aangaande
onder meer private R&D investeringen en uitgaven van huishoudens ten behoeve
van onderwijs?De voorbereidingen voor de tweede editie van de KIA-foto vinden nu plaats
en zullen in het eerste kwartaal van 2009 worden afgerond. Op de precieze
indicatoren kan ik niet vooruitlopen. In de vorige KIA-foto (van februari
2008) gaf de indicator «Investeringen in private R&D» inzicht
in de investeringen in onderzoek en ontwikkeling door het Nederlandse bedrijfsleven.
Deze indicator zal naar verwachting ook weer in de KIA-foto 2009 terugkomen.
Voor bepaling van deze indicator wordt gebruik gemaakt van CBS data. Het CBS
hanteert hiervoor de definitie zoals de OECD deze heeft opgesteld in de zogenaamde
Frascati Manual (2002)1.28Wat is de verklaring voor het feit dat vele indicatoren
van de KIA nog niet zijn gestegen? En waarom wordt het beleid hier nu pas
op gericht en niet al een jaar eerder?Voor indicatoren in het algemeen geldt dat de dataverzameling (in het
verleden) vaak achterloopt bij de beleidsambities (die in de toekomst liggen).
Bovendien worden de effecten van beleid, m.n. voor wat betreft kennisinvesteringen,
pas tastbaar en zichtbaar op langere termijn. Dit kabinet wenst, net als de
vorige kabinetten, een structurele koers te varen als het gaat om kennisinvesteringen.
Daarbij is vooral een lange termijn kompas nodig waarmee we de vinger aan
de pols houden en dat aangeeft in hoeverre we nog steeds goed op koers zitten.
Dat betekent nog niet meteen dat de ambities al bereikt zijn maar eerder of
aandacht en extra inspanningen nodig zijn. Een aantal indicatoren laat zien
dat verbetering langzaam zichtbaar wordt, zoals voor VVE, uitval en hoger
opgeleiden. Voor een aantal andere gebieden blijft het huidige niveau een
aansporing om het beleid voort te zetten om te investeren in
kennis, onderwijs en innovatie. Daarbij koerst het kabinet naar eigen inzichten
en prioriteiten, zoals aangegeven in de brief.29Kan het kabinet aangeven hoe het kan dat het CBS geen
actuele(re) gegevens heeft over de private inspanningen om de KIA -doelstellingen
te realiseren; het is toch op zijn minst bevreemdend dat de meest actuele
CBSgegevens over de private R&D-uitgaven dateren uit 2006?CBS-statistieken komen met vertraging beschikbaar. De R&D-uitgaven
worden na afloop van een verslagjaar gemeten. Dat betekent dat in 2008 enquêtes
naar bedrijven zijn verstuurd voor de meting van de R&D-uitgaven over
2007. Vervolgens is tijd gemoeid met het invullen van de gegevens door de
bedrijven en de verwerking van de gegevens door het CBS tot statistieken.
Dat verklaart dat nog geen R&D-statistieken beschikbaar zijn over 2007
en de meest actuele R&D-gegevens daarmee betrekking hebben op 2006.30Ziet het kabinet slechts een rol voor het IP bij het
activeren van de private investeringen in R&D of is het kabinet ook voornemens
om via het IP met voorstellen te komen voor stimulering van private investeringen?
Zo ja, op welke termijn kunnen deze voorstellen verwacht worden?Het IP doet momenteel onderzoek naar de oorzaken van het internationaal
achterblijven van de private R&D-investeringen. De betrokkenheid van bedrijven
en kennisinstellingen hierbij is uiteraard van groot belang voor verbetering
van het inzicht. Het IP ontwikkelt een plan om de private R&D te verhogen
en meer buitenlandse kennisintensieve bedrijvigheid naar Nederland te halen.
De aanbevelingen aan het kabinet worden begin van 2009 verwacht.31Hoe verklaart het kabinet dat, behalve door de kennisextensieve
Nederlandse sectorstructuur, de buitenlandse bestedingen aan R&D nog steeds
achterblijven bij de verwachtingen van het kabinet?Het vestigingsklimaat voor R&D is hierbij een belangrijke factor.
Het verbeteren van het vestigingsklimaat voor R&D is een proces van de
lange adem en vergt een blijvende inzet van alle partijen in de kenniseconomie:
bedrijven, kennisinstellingen en overheden. Factoren die bepalend zijn voor
de kwaliteit van het vestigingsklimaat zijn de beschikbaarheid van menselijk
kapitaal op relevante technologiegebieden en de beschikbare kennisvoorraad
in een land. Het kabinet heeft verschillende maatregelen getroffen om het
dreigende tekort aan bèta’s en technici tegen te gaan, zoals
het oprichten van de Taskforce Technologie, Onderwijs en Arbeidsmarkt (TOA).
Via de (maatschappelijke) innovatieprogramma’s probeert het kabinet
te zorgen voor focus en massa op een specifiek aantal technologiegebieden,
wat positieve uitstralingseffecten heeft op potentiële buitenlandse R&D-investeerders.
NFIA is de laatste jaren gericht actief om buitenlandse R&D naar Nederland
te halen. Er is een stijgende lijn zichtbaar in de aantallen R&D-projecten
die de NFIA weet aan te trekken. Deze ervaring zullen we zeker verder uitbuiten
bij toekomstige inzet op het aantrekken van buitenlandse R&D. Daarnaast
wordt bij het Innovatieplatform op dit moment in het kader van «Nederland
in de wereld» en de invulling van de doelstellingen van de Kennisinvesteringsagenda
een plan ontwikkeld dat ook inzet op het naar Nederland halen van buitenlandse
bedrijvigheid inclusief R&D. 32Hoe ziet de acquisitiestrategie van de Netherlands
Foreign Investment Agency eruit? Op welke wijze proberen zij buitenlandse
R&D-investeringen naar Nederland te halen?De acquisitiestrategie van de NFIA omvat een aanpak
langs ruwweg vier lijnen:1. De traditionele aanpak gericht op het identificeren en begeleiden van
traditionele, concrete investeringsprojecten van buitenlandse bedrijven (reactief)2. Strategische acquisitie van kennisintensieve investeringen (proactief)3. Het verankeren, versterken en ondersteunen van uitbreidingen van reeds
gevestigde buitenlandse bedrijven in Nederland (Investor development)4. Profileren van het Nederlandse vestigingsklimaat in het buitenland
(Holland Branding).De meeste investeringsprojecten volgen uit de traditionele aanpak. In
de traditionele aanpak speuren de buitenkantoren van NFIA naar bedrijven met
concrete investeringsplannen. Deze bedrijven worden geïnformeerd over
de vestigingsvoordelen van Nederland en worden voor een factfinding trip naar
Nederland uitgenodigd. Daar krijgen zij onder begeleiding van NFIA en de regionale
partners een overzicht van beschikbare locaties, arbeid, kosten, belastingen,
grondstoffen, etc, waarmee een keuze gemaakt kan worden voor een vestigingslocatie
(bij voorkeur dan natuurlijk in Nederland).Daarnaast richt de NFIA zich in nauwe samenwerking met de Nederlandse
(publiek private) kennisinfrastructuur op het aantrekken van bedrijven die
passen binnen de innovatieve clusters in Nederland en die een meerwaarde daarin
kunnen geven, bijvoorbeeld door de inbreng van onderzoekers en complementaire
onderzoeksactiviteiten en -interesses (strategische acquisitie).Het model dat hierbij gehanteerd wordt is anders dan in de traditionele
aanpak. Immers, bedrijven hanteren voor R&D-activiteiten andere beslissingsmodellen,
kijken naar andere vestigingsvoorwaarden en andere beslissers binnen het bedrijf
zijn bepalend. Ook de fasering van een R&D-investering is anders. Over
het algemeen begint een buitenlands bedrijf niet met een greenfield R&D-investering.
Aan de investering in een R&D-vestiging is in negen van de tien gevallen
een uitgebreide voorbereiding vooraf gegaan en is het bedrijf op een of andere
manier al in Nederland actief (bijvoorbeeld met marketing & sales, distributie,
assemblage).De ambities, netwerken en inzet van het Nederlandse bedrijfsleven zijn
sturend. Samen met het veld en op basis van de inzichten en internationale
ambities van de Nederlandse belanghebbenden worden value propositions gemaakt,
waarmee in het buitenland gericht naar kennisintensieve bedrijven en activiteiten
gezocht kan worden en met wie een duurzame relatie/netwerk opgebouwd kan worden,
die op termijn leidt tot kennisintensieve investeringen in Nederland. De belangrijkste
randvoorwaarden voor dit proces zijn publiek private samenwerking en commitment
vanuit alle belanghebbenden. Dit laatste soms over meer jaren. Het acquisitienetwerk
van NFIA, TWA-netwerk, EVD, ROMs en locale autoriteiten kunnen de ondersteuning
bieden in het buitenland en de inspanningen coördineren, uit het veld
moet de inhoudelijke invulling verzorgd worden.33Kan het kabinet aangeven wat de te realiseren doelen
zijn van de «Paint the World Orange Contest», uit welke activiteiten
deze «contest» bestaat, hoe hoog de begrote kosten zijn en wanneer
deze campagne aanvangt en eindigt?De «Paint the World Orange Contest» is een open call/prijsvraag
waaraan iedereen mee kan doen, om met concepten en projecten te komen voor
de (economische) branding van Nederland als mondiaal knooppunt voor kennisintensieve
en internationaal samenwerkende bedrijven en talenten. Een breed samengestelde
jury selecteert de winnaar in twee stappen: in eerste instantie worden vijf
inzendingen genomineerd, die een bedrag krijgen om hun idee nader uit te werken.
Vervolgens wordt het winnende concept gekozen, met de intentie dat binnen
de Holland Brandstrategie van de overheid te implementeren. Hiervoor wordt
een productiebudget van maximaal 500 000 euro ter beschikking gesteld.
Aan de prijsvraag ligt een Europese aanbesteding ten grondslag.Het idee voor de prijsvraag komt van het Innovatieplatform (IP), dat Holland
branding als een van zijn speerpunten heeft benoemd in zijn werkprogramma.
Met de wedstrijd beogen IP en EZ de staande brandingstrategie van de overheid
te verrijken en versterken. Door te kiezen voor de (innovatieve) aanbestedingsvorm
van een prijsvraag kan de creativiteit in de Nederlandse samenleving breed
worden benut en wordt gewerkt aan bekendheid/betrokkenheid bij economisch
beleid.De kosten voor de prijsvraag en de daarmee samenhangende aan te besteden
opdracht bedragen in totaal ca. € 850 000 euro; € 300 000
voor de organisatie van de prijsvraag, € 50 000 voor de «pitchfees»
voor de vijf genomineerden en max. € 500 000 voor het productiebudget
van het winnende idee.34Wat wordt precies bedoeld met de zinsnede «inzake
private uitgaven van huishoudens in relatie tot onderwijs»?Zie het antwoord bij vraag 26.XNoot1Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), Schreijer-Pierik (CDA), Vendrik (GL), Ten
Hoopen (CDA), Tichelaar (PvdA), voorzitter, Hessels (CDA), ondervoorzitter,
Van der Ham (D66), Van Velzen (SP), Aptroot (VVD), Smeets (PvdA), Samsom (PvdA),
Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Irrgang (SP), Jansen (SP), Biskop
(CDA), Ortega-Martijn (CU), Blanksma-van den Heuvel (CDA), Van der Burg (VVD),
Graus (PVV), Zijlstra (VVD), Besselink (PvdA), Gesthuizen (SP), Ouwehand (PvdD),
Vos (PvdA) en De Rouwe (CDA).Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Van Dijk (CDA), Sap (GL), Van Vroonhoven-Kok
(CDA), Blom (PvdA), Aasted Madsen-van Stiphout (CDA), Koşer Kaya (D66),
Ulenbelt (SP), Blok (VVD), Boelhouwer (PvdA), Kalma (PvdA), Weekers (VVD),
Karabulut (SP), Luijben (SP), De Nerée tot Babberich (CDA), Cramer
(CU), Atsma (CDA), De Krom (VVD), Madlener (PVV), Vacature (VVD), Van Dam
(PvdA), Gerkens (SP), Thieme (PvdD), Heerts (PvdA) en Uitslag (CDA).XNoot1Research and experimental development (R&D) comprise creative work
undertaken on a systematic basis in order to increase the stock of knowledge,
including knowledge of man, culture and society, and the use of this stock
of knowledge to devise new applications. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27406-125.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl