Invoering Boek 4 en Titel 3 van Boek 7 van nieuw Burgerlijk Wetboek, derde gedeelte (Overgangsrecht); Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26822, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

02-10-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

26822 nr. 6

25-09-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamAlgemeenGevolgen bij overlijden vóór inwerkingtreding
nieuw erfrechtGevolgen bij overlijden na inwerkingtreding nieuw erfrechtProblemen inzake (on) geldigheid bij uiterste wilsbeschikkingenProblemen van uitlegNatuurlijke verbintenissenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26822Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 50 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 822Invoering Boek 4 en Titel 3 van Boek 7 van het nieuwe Burgerlijk Wetboek,
derde gedeelte (Overgangsrecht)nr. 6NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 25 september 2000Het stemt mij tot voldoening dat de commissie met de beantwoording van
de door haar gestelde vragen en gemaakte opmerkingen, de openbare behandeling
van het wetsvoorstel voldoende voorbereid acht.Op de door de vaste commissie voor Justitie gestelde vragen en gemaakte
opmerkingen ga ik gaarne als volgt in.AlgemeenHet doet mij bijzonder genoegen te hebben mogen constateren dat de leden
van de vaste Commissie voor Justitie er van ganser harte mee instemmen dat
de bij het wetsvoorstel voorgestelde overgangsbepalingen worden toegevoegd
aan de Overgangswet nieuw Burgerlijk Wetboek, in deze nota veelal eveneens
aan te duiden met Ow. Inderdaad wordt hiermee bewerkstelligd dat naast hetgeen
in de Overgangswet reeds is opgenomen, voor het nieuwe erfrecht met een relatief
gering aantal specifieke bepalingen van overgangsrecht kan worden volstaan,
terwijl voor het nieuwe schenkingsrecht slechts één specifieke
overgangsbepaling nodig bleek.Met instemming nam ik er kennis van dat de commissie met mij het uitgangspunt
van de onmiddellijke werking van het nieuwe erf- en schenkingsrecht juist
acht, evenals het uitgangspunt dat vóór het tijdstip van inwerkingtreding
van het nieuwe recht opengevallen nalatenschappen door het tot dan toe geldende
recht zullen worden beheerst. Op deze uitgangspunten zijn, zoals de commissie
eveneens juist acht, uitzonderingen gemaakt, in het bijzonder indien onder
het oude recht voor het erfrecht van belang zijnde rechtsfeiten zijn voorgevallen,
dan wel rechtshandelingen zijn verricht die ook onder het nieuwe recht doorwerken.Gevolgen bij overlijden vóór inwerkingtreding
nieuw erfrechtDe commissie memoreert allereerst, dat de nalatenschap van een erflater
die is overleden voor de inwerkingtreding van de nieuwe erfrechtelijke wetgeving,
naar oud recht vererft, en dat door overlijden vóór dat tijdstip
verkregen vermogensrechten ook na de inwerkingtreding van het nieuwe recht
door de werking van vooral artikel 69 Ow worden geëerbiedigd. Met instemming
nam ik er kennis van dat de commissie het er mee eens is dat desalniettemin
een aantal regelingen van het nieuwe recht van toepassing zal zijn op onder
het oude recht opengevallen nalatenschappen. De commissie wijst daarbij op
artikel 125 Ow, hetwelk artikel 4.1.3c op zulke nalatenschappen van toepassing
verklaart en waardoor de rechter uitstel of spreiding van betaling van schulden
der nalatenschap kan verlenen ook als deze behoren tot een vóór
de inwerkingtreding van het nieuwe Boek 4 opengevallen nalatenschap.De commissie stemt eveneens in met artikel 135 Ow, op grond waarvan in
verband met enkele bepalingen van afdeling 4.5.1 de positie als erfgenaam
in een vóór de invoering van het nieuwe erfrecht opengevallen
nalatenschap zoveel mogelijk gelijk wordt gesteld aan die van erfgenamen in
een na dat tijdstip opengevallen nalatenschap.Ook de inhoud van artikel 136 Ow (hetwelk verband houdt met een recht
van beraad dat onder het oude recht is ontstaan) wordt door de commissie onderschreven,
evenals het niet toepasselijk zijn van afdeling 4.2A.2 (andere wettelijke
rechten) op nalatenschappen die onder het oude recht zijn opengevallen. De
commissie is het er evenzeer mee eens dat het huidige artikel 4: 899b BW blijft
gelden met betrekking tot nalatenschappen die vóór de inwerkingtreding
van het nieuwe Boek 4 BW zijn opengevallen.Op de door de commissie bedoelde problemen van uitleg die zich terzake
van onder het oude recht opgevallen nalatenschappen zouden kunnen voordoen,
ga ik hierna in bij de bespreking van het onderdeel van het verslag waar deze
problemen aan de orde worden gesteld.Gevolgen bij overlijden na inwerkingtreding nieuw erfrechtDe commissie constateert, dat de regering op de regel van toepasselijkheid
van het nieuwe recht in geval de nalatenschap is opengevallen na de inwerkingtreding
van het nieuwe Boek 4, een aantal uitzonderingen voorstelt. De commissie wijst
in het bijzonder op het geval dat de notaris voor de inwerkingtreding van
het nieuwe Boek 4 heeft geadviseerd om een testament te maken met als materiële
inhoud een toepasselijk verklaren van het toen geldende versterf-erfrecht,
in welk geval met het overlijden het oude recht van kracht zal blijven ten
aanzien van die nalatenschap. Zou, aldus de commissie, de notaris de erflater
toen evenwel hebben gezegd dat het niet nodig is een testament te maken omdat
het oude en het komende versterferfrecht aan de wensen van de toekomstige
erflater tegemoet komen, dan is het nieuwe erfrecht wel toepasselijk. De commissie
komt naar aanleiding hiervan terecht tot de conclusie dat voorlichting van
het publiek omtrent de gevolgen van het nieuwe recht van groot belang is.Ik stem er mee in, dat de voorlichtende taak niet uitsluitend op de schouders
van het notariaat kan worden gelegd. Ik wil hier aanstonds ook opmerken, dat
ik de voorlichtende activiteiten die thans ten behoeve van het notariaat op
ruime schaal plaatsvinden, zeer waardeer. Cursussen werden en worden nog steeds
gegeven, waardoor vrijwel elke notaris en kandidaat-notaris inmiddels met
het ophanden zijnde nieuwe recht heeft kunnen kennismaken. Mede daardoor is
het mogelijk dat reeds thans bij het opstellen van testamenten en bij de advisering
daaromtrent, op het komende recht wordt ingespeeld. Heden ten dage zal menig
notaris het advies van mr. F. W. J. M. Schols, in Nieuw erfrecht, Overgangsrecht
en anticipatie voor ogen hebben om, teneinde uitlegproblemen zoveel mogelijk
te voorkomen «man en paard te noemen», dus om bij voorkeur expliciet
aan te geven hetgeen wordt bedoeld (het geldende of het nieuwe recht).Het is mij bekend, dat reeds ruim voor het tijdstip van de daadwerkelijke
invoering van het nieuwe recht vanwege de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie
(KNB) op ruime schaal voorlichtende activiteiten ten behoeve van
de bevolking zullen worden geëntameerd. Daarbij wordt gedacht aan de
inzet van de volgende instrumenten:– massamediale (advertenties, (radio) spotjes etc.);– gebruikmaking van de communicatiekanalen die de KNB reeds heeft
zoals het verspreiden van brochures via notariskantoren, een extra voorlichtingsdomein
op KNB-Internetsite, de Notaristelefoon, themakranten (Waarvan Akte), kantoornieuwsbrieven
(6 in totaal);– het notariskantoor zelf, bijvoorbeeld door het geven van lezingen
of (gratis) advies;– free publicity in kranten en magazines.Het Ministerie van Justitie zal uiteraard ook zijn eigen verantwoordelijkheid
ter zake nemen. Het ligt daarbij voor de hand dat de voorlichtende activiteiten
zullen worden afgestemd met die welke vanuit het notariaat zullen geschieden.
Op welke wijze de voorlichting het beste gestalte zou kunnen krijgen, wordt
thans samen met de KNB bezien. Mij staat voor ogen voorlichting via betaalde
publiciteit en free publicity in publieksbladen, huis-aan-huisbladen en via
andere media die een groot publiek bereiken. Bijzondere aandacht heeft de
vraag hoe juist ook die mensen die zich niet tot de notaris wenden kunnen
worden bereikt. Dit vraagt om middelen als de genoemde, waarmee de bevolking
op de hoogte wordt gesteld van het feit dat de wet wordt gewijzigd met verwijzing
naar de mogelijkheden om zich hiervan inhoudelijk op de hoogte te stellen.Problemen inzake (on) geldigheid bij uiterste wilsbeschikkingenDe commissie memoreert dat in het nieuwe erfrecht in geval van overlijden
na de inwerkingtreding van de nieuwe wet, met een testament dat vóórdien
is gemaakt, zich het probleem zou kunnen voordien dat artikel 4.3.1.2 lid
1 als uiterste wilsbeschikkingen nog slechts kent die welke in Boek 4 (nieuw)
zijn geregeld, of die door de wet als zodanig worden aangemerkt. Nietigheid
van zulke uiterste wilsbeschikkingen ingevolge artikel 3:40 lid 2 BW wordt
evenwel, naar de commissie met instemming constateert, voorkomen mede door
de bepaling van artikel 79 Ow. Op deze materie wordt in de memorie van toelichting,
blz. 9, uitvoerig ingegaan.Ouderlijke boedelverdelingen (artikel 4: 1167 e.v. BW) zullen, hoewel
straks niet meer mogelijk, indien zij voor de inwerkingtreding van de nieuwe
wet zijn gemaakt, naar de commissie met tevredenheid constateert daarna wel
geldig blijven. Vgl. ook de memorie van toelichting bij artikel 127 Ow, blz.
7, alsmede bij artikel 129 Ow, blz. 14, welke bepalingen met name met het
oog op deze ouderlijke boedelverdelingen specifieke bepalingen van overgangsrecht
bevatten.De commissie vraagt nog de aandacht voor het bepaalde in artikel 127 Ow,
hetwelk inhoudt dat de vóór de inwerkingtreding van het nieuwe
erfrecht geldende bepalingen van nietigheid en vernietigbaarheid niet van
toepassing zijn op een vóór die inwerkingtreding gemaakte uiterste
wilsbeschikking, indien de daarop betrekking hebbende nalatenschap eerst nadien
openvalt. Anders dan K.D. de Lange in WPNR 6377 (1999), blz. 822, rechter
kolom, kan ik het opnemen van de bepaling van artikel 127 Ow naast de reeds
bestaande artikelen 79 tot en met 81 Ow, niet als een uiting van vrees voor
koud water zien. In de memorie van toelichting op artikel 127 is erop gewezen
dat de rechtshandeling die de uiterste wil is, vóór de inwerkingtreding
van het nieuwe erfrecht niet kón worden vernietigd (omdat de uiterste
wil uiteraard niet eerder kon worden uitgevoerd). Aangezien het een bepaling
betreft die toegesneden is op rechtshandelingen die reeds zijn verricht voor
de invoering van de nieuwe wet, kan artikel 80 lid 1 Ow ten aanzien van de
nalatenschap die na de invoering van het nieuwe erfrecht openvalt, derhalve
niet rechtstreeks worden toegepast. Hetzelfde – rechtstreekse
toepassing is niet mogelijk – geldt, zoals in de memorie van toelichting
eveneens in aangegeven, voor artikel 81 Ow, aangezien blijkens lid 3 van dat
artikel de leden 1 en 2 alleen gelden indien alle belanghebbenden die zich
op de nietigheid hadden kunnen beroepen, de handeling vóórdien
als geldig hebben aangemerkt. Dit laatste kan zich in het geval de nalatenschap
na de inwerkingtreding van het nieuwe Boek 4 openvalt, vanwege het ontbreken
van zulke belanghebbenden vóór dat tijdstip niet hebben voorgedaan.
Vandaar de bijzondere regeling van 127 Ow, die is geschreven voor uiterste
wilsbeschikkingen die onder het oude recht zijn gemaakt, maar tot uitvoering
komen doordat de nalatenschap pas nadien zal openvallen. Deze bepaling stelt
buiten elke twijfel dat de nulliteiten van het oude recht hier niet relevant
zijn. De commissie concludeert (dan ook) met juistheid, dat de overgangswetgeving –
en wel het zoëven genoemde artikel 127 – met zich brengt dat ook
na de invoering van het nieuwe erfrecht bij nalatenschappen die dan openvallen
de regeling inzake de vernietiging van een ouderlijke boedelverdeling (artikelen
4: 1169 en 1170 BW) niet meer zal gelden. In de memorie van toelichting, blz.
7 is daarvan nog een voorbeeld gegeven («vernietiging van de verdeling
wegens benadeling voor meer dan een kwart»).De vraag van mevrouw H. M. Karstens-van Halsema in JBN november 1999, blz. 6, rechter kolom, of artikel 3:196 BW ten aanzien
van een ouderlijke boedelverdeling (die moet worden uitgevoerd na het tijdstip
van inwerkingtreding van het nieuwe Boek 4) dan wel toepassing kan vinden,
wordt bevestigend beantwoord. Het betreft hier immers een bepaling die weliswaar
in het tevoren geldende recht reeds voorkwam, maar die, anders dan bijvoorbeeld
artikel 4:1170 BW, wèl zal blijven gelden.Problemen van uitlegDe commissie vraagt terzake van de uitleg van uiterste wilsbeschikkingen
die voor de inwerkingtreding van het nieuwe erfrecht zijn gemaakt in de eerste
plaats de aandacht voor de regel vervat in artikel 71 Ow, hetwelk inhoudt
dat een beding dat naar een vóór de inwerkingtreding van de
nieuwe wet geldend wetsartikel verwijst of de zakelijke inhoudt van zo'n wetsartikel
weergeeft, geacht wordt een verwijzing naar of een weergave van de nieuwe
wet in te houden, tenzij dit laatste niet in overeenstemming zou zijn met
de strekking van het beding. De commissie attendeert in dit verband op een
bijdrage van W. M. Kleijn in JBN november 1999,
blz. 4, waarin deze aan de hand van een aantal voorbeelden de hoop uitspreekt
dat de rechter de uitleg naar oud recht steeds zal laten prevaleren boven
harde toepassing van artikel 71 Ow.Vooropgesteld zij, dat de uitleg van uiterste wilsbeschikkingen die zijn
gemaakt voor de invoering van het nieuwe recht door iemand die nadien komt
te overlijden, beheerst wordt door artikel 4.3.1.8 lid 1. Zie ook punt 5 op
blz. 8 van de memorie van toelichting. Blijkens deze bepaling, die onmiddellijke
werking heeft, dient bij de uitlegging van uiterste wilsbeschikkingen te worden
gelet op de verhoudingen die de uiterste wil kennelijk wenst te regelen, en
op de omstandigheden waaronder de uiterste wil is opgesteld. Tot die omstandigheden
behoort met name ook het recht dat gold toen de uiterste wil werd gemaakt.
Zo zal, indien bijvoorbeeld is opgenomen: «overigens vererft mijn nalatenschap
volgens de wet», er in beginsel van moeten worden uitgegaan dat daarmee
is bedoeld de wet die van kracht was ten tijde van het maken van het testament.
Overigens zal artikel 71 Ow reeds daarom geen roet in het eten kunnen gooien
nu deze bepaling, naar met juistheid door B. Wessels in WPNR 6388 (2000),
blz. 88, is gesteld, geen betrekking heeft op eenzijdige rechtshandelingen,
en dus ook niet op testamenten. Zie ook de memorie van toelichting op (toen)
lid 2 van artikel 71 Ow, blijkens hetwelk de bepaling is beperkt tot overeengekomen
bedingen (kamerstukken II 1984/85, 18 998, nr. 3, blz. 32),
hetwelk nog is bevestigd in de memorie van antwoord (kamerstukken II 1988/89,
18 998, nr. 5, blz. 7).Wessels, in WPNR 6388 (2000), blz. 88, noot 17, suggereert nog een aanvulling
van artikel 71 Ow, welke zou inhouden dat een clausule of een voorziening,
opgenomen in een uiterste wilsbeschikking, die naar een wetsartikel van het
oude recht verwijst of de zakelijke inhoud van zo'n artikel weergeeft, vermoed
wordt een verwijzing naar of een weergave van die (dus de oude) wet in te
houden, tenzij zulks niet in overeenstemming zou zijn met de strekking van
het beding dan wel de bedoeling van haar opsteller. Deze bepaling zou evenwel
aan artikel 4.3.1.8 lid 1 niets toevoegen, nu artikel 4.3.1.8 lid 1 voor de
testamenten die onder het oude recht zijn gemaakt en onder het nieuwe recht
tot uitvoering komen reeds als een zodanig (weerlegbaar) bewijsvermoeden zal
functioneren. Het advies dat Kleijn in zijn bijdrage geeft om «algemene
begrippen te vermijden» (in de bewoordigen van Schols: «om man
en paard te noemen») zal uiteraard wel elke onzekerheid omtrent wat
de erflater nu heeft bedoeld, kunnen uitsluiten.Vervolgens vraagt de commissie het standpunt van de regering omtrent het
oordeel van C. A. Kraan, dat de in artikel 129 lid Ow gegeven bescherming
van de langstlevende echtgenoot maar weinig soelaas biedt, nu, aldus Kraan,
die bescherming niet zal gelden indien de vordering
krachtens het testament ook opeisbaar is in andere gevallen dan het overlijden
van de echtgenoot. Deze opmerking is bestreden door M. J. A. van Mourik in
WPNR 6368 (1999), blz. 624. Uit het hierna volgende zal blijken dat ik diens
uitleg onderschrijf.Erop gewezen zij dat artikel 129 een regeling beoogt te geven voor het
geval een erflater voor het in werking treden van de wet ten behoeve van zijn
niet van tafel en bed gescheiden echtgenoot of zijn geregistreerde partner,
dan wel voor een persoon die anders dan als echtgenoot of geregistreerde partner
diens levengezel is, een uiterste wilsbeschikking heeft gemaakt. Indien dit
het geval is, beoogt artikel 129 de langstlevende bescherming te bieden tegen
aanspraken van legitimarissen. Voor zover namelijk de vordering van een legitimaris
ten laste zou komen van de echtgenoot, geregistreerde partner of andere levensgezel,
is die vordering dan eerst opeisbaar na het overlijden van de echtgenoot,
geregistreerde partner dan wel andere levensgezel.Blijkens lid 2 van artikel 129 Ow geldt deze bescherming tegen legitimarissen
evenwel niet «voor zover uit de uiterste wilsbeschikking anders valt
af te leiden». Indien de vordering krachtens de uiterste wilsbeschikking
eerder dan in geval van overlijden opeisbaar zal zijn – in geval van
faillissement van de langstlevende, of in een van de andere situaties die
door de commissie worden genoemd –, valt de bescherming van lid 1 van
de langstlevende tegen de vordering van een legitimaris derhalve niet geheel
weg, maar geldt zij totdat een zodanige omstandigheid (dus als bedoeld in
lid 2) is ingetreden. De bescherming kan, anders gezegd, alleen maar eerder
(dan bij overlijden van de langstlevende) ophouden te gelden. Overigens zij
opgemerkt dat artikel 129 lid 2 hetzelfde bewerkstelligt als artikel 4.3.3.11ba
voor het nieuwe recht doet.De commissie wijst vervolgens op de eerder vermelde bijdrage van H. M.
Karstens-van Halsema in JBN november 1999, blz.
7, linker kolom, waarin mevrouw Karstens vooreerst van mening is dat artikel
129 lid 1 Ow niet toepasselijk zal zijn op vruchtgebruiktestamenten.Opgemerkt kan worden dat artikel 129 lid 1 Ow een regel geeft voor de
vordering van een legitimaris als bedoeld in artikel 4.3.3.11 lid 1, voor
zover deze vordering ten laste zou komen van hetgeen de langstlevende heeft
verkregen door een uiterste wilsbeschikking, gemaakt voor het in werking treden
van het nieuwe Boek 4. Die vordering is krachtens de zoëven genoemde
overgangsbepaling eerst opeisbaar na het overlijden van de langstlevende.
Door de bewoordingen «voor zover deze vordering ten laste zou komen
van» (de echtgenoot, geregistreerde partner of andere levensgezel),
is erin voorzien, dat de bepaling ook van toepassing is in het geval de langstlevende
is bedeeld door toekenning van een vruchtgebruik. Onder deze bewoordingen
valt immers ook de situatie dat het niet gaat om een vordering op de langstlevende
maar dat deze slechts te zijnen of haren laste komt.De vervolgens door mevrouw Karstens gestelde vragen in verband met de
situatie van een vóór de invoering van het nieuwe erfrecht gemaakte
ouderlijke boedelverdeling, worden als volgt beantwoord.a. De langstlevende en de kinderen kunnen evenals thans zelf, bij overeenkomst,
de rente die de erflater heeft bepaald wijzigen. Zij kunnen de rente die de
erflater heeft bepaald evenwel niet wijzigen op de voet van artikel 4.2A.1.1
lid 4. Afdeling 4.2A.1 is immers niet op de ouderlijke boedelverdeling van
toepassing. Vanzelfsprekend kan de erflater zelf bij uiterste wilsbeschikking
ook het percentage van de vordering van de kinderen wegens overbedeling van
hun langstlevende ouder, alsnog voor wijziging vatbaar maken.b. De langstlevende kan niet afzien van de toedeling op de voet van artikel
4.2A.1.6, aangezien hier niet van een wettelijke verdeling sprake is. De ouderlijke
boedelverdeling kan evenwel voorwaardelijk zijn gemaakt, zodat indien de langstlevende
op de goederen geen prijs stelt, deze verdeling buiten toepassing kan blijven,
zonder dat de langstlevende de hoedanigheid van erfgenaam verliest. Afzien
van de door de ouderlijke boedelverdeling verkregen rechten kan ook door een
overeenkomst met de kinderen, gevolgd door levering zijdens de langstlevende.c. De vraag of de kinderen verhaal door de schuldeisers kunnen afwijzen
met een verwijzing naar artikel 4.2A.1.2 lid 3, moet – eveneens vanwege
de niet-toepasselijkheid van genoemde bepaling – ontkennend worden beantwoord.
Iets anders is, dat de kinderen indien deze betaald hebben, verhaal zouden
kunnen nemen op de langstlevende ouder indien deze voor de schulden krachtens
de ouderlijke boedelverdeling draagplichtig is.d. De wilsrechten van de artikelen 4.2A.1.7 e.v. staan de kinderen om
de reden van niet-toepasselijkheid van de desbetreffende bepalingen evenmin
ter beschikking. Het gaat hier immers niet om «overeenkomstig artikel
4.2A.1.3 lid 3 verkregen geldvorderingen».In de zogenoemde Bezemwet (wetsvoorstel Invoeringswet Boek 4 en Titel
3 van Boek 7 van het nieuwe Burgerlijk Wetboek, tweede gedeelte (nadere wijziging
van Boek 4) (kamerstukken II 1999/2000, 27 021, nr. 1–3)) is in
de materie van artikel 4.3.3.12 verduidelijking aangebracht. Lid 5 van artikel
4.3.3.12 betreft de aansprakelijkheid van de echtgenoot, geregistreerde partner
of andere levensgezel met diens gehele vermogen ter zake van de legitimaire
schuld. Lid 6 van dit artikel regelt dat, indien het een verkrijging door
zodanige persoon als legataris betreft, en de legitimaire schuld niet of niet
geheel op het legaat in mindering kan worden gebracht, het overblijvende gedeelte
van de schuld op de echtgenoot, geregistreerde partner of andere levensgezel-legataris
komt te rusten). Het ligt voor de hand beide bepalingen in de gevallen bedoeld
in de leden 1 en 2 van artikel 129 Ow mede van toepassing te doen zijn. Hetzelfde
geldt voor de verplichting van het nieuwe artikel 4.3.3.12a tot het voorschieten
van het successierecht door de echtgenoot, geregistreerde partner of andere
levensgezel in het geval een onterfde legitimaris een niet-opeisbare vordering
heeft. Zie de nota van wijziging, onderdeel A, nieuwe tweede volzin van lid
2 van artikel 129 Ow. De commissie vestigt vervolgens de aandacht op enkele uitspraken van auteurs
in verband met artikel 4.3.1.8 lid 1, hetwelk, naar de commissie met juistheid
constateert, door de werking van artikel 68a Ow
onmiddellijke werking heeft.Naar aanleiding van de opmerking van F. W. J. M. Schols «dat de
uitleg naar oud recht dient te geschieden indien het testament is opgemaakt
onder het oude Boek 4 BW», diens uitspraken omtrent het testament dat
slechts een legaat bevat, en de visie hierop van De Lange in WPNR 6377 (1999),
blz. 823, merk ik het volgende op.Het ten tijde van het maken van de uiterste wilsbeschikking geldende recht
is een omstandigheid waaronder de uiterste wil is gemaakt, als bedoeld in
artikel 4.3.1.8 lid 1 BW. Bij de uitlegging van een uiterste wilsbeschikking
dient derhalve ingevolge deze bepaling, op dat recht te worden gelet. Men
mag daarom, zoals ook in de memorie van toelichting, blz. 8, is gesteld, in
beginsel aannemen dat, indien een erfrechtelijke term als «vererving
vervolgens de wet» is gebruikt, daarmee bedoeld is de wet die van kracht
was ten tijde van het maken van het testament. Hetzelfde geldt indien in een
uiterste wil wordt verwezen naar de regels omtrent plaatsvervulling of omtrent
aanwas, of indien daarbij sprake is van «het in de legitieme stellen»,
«het toekennen van het beschikbare deel» of bijvoorbeeld van het
«opleggen van lasten». Al deze formuleringen verwijzen naar rechtsfiguren
ter bepaling van de inhoud en betekenis waarvan men dient uit te gaan van
het recht dat gold ten tijde van het opmaken van de uiterste wilsbeschikking.
Dit ligt voor de hand, ook al omdat, indien de erflater (en zijn notaris)
had willen anticiperen op het nieuwe recht, hij dit met zoveel woorden zou
hebben aangegeven. Niet minder is ook van belang, dat een andere benadering,
waarbij uiterste wilsbeschikkingen van vóór de inwerkingtreding
van de wet, gemaakt door iemand die na dat tijdstip is overleden, vanaf dat
tijdstip worden uitgelegd overeenkomstig het nieuwe Boek 4, voor zover niet
van een andere bedoeling van de erflater blijkt, bezwaarlijk anders dan krachtens
een specifiek daarop gerichte overgangsbepaling mogelijk is. In het ontwerp
is voor zo'n benadering, mede op grond de consultaties, niet gekozen.Voorts dient te worden bedacht dat in de praktijk een erflater met zijn
testament met name pleegt te regelen aan wie zijn nalatenschap in eerste instantie
toe moet komen. In dit opzicht zijn de verschillen tussen het oude en nieuwe
erfrecht toch minder groot. Staat hem of haar meer voor ogen, dan zal het
testament al spoedig zodanig gedetailleerd zijn dat een uitlegproblematiek
als hier bedoeld veelal niet aan de orde is.Met andere woorden, de benadering die gegeven is met artikel 4.3.1.8 lid
1 lijkt voor de testamenten die voor de inwerkingtreding van het nieuwe Boek
4 zijn gemaakt, maar nadien moeten worden uitgevoerd, nog steeds de juiste.
Zij geeft de zekerheid dat in beginsel van het oude recht kan worden uitgegaan,
namelijk alleen dan niet voor zover uit de uiterste wil van een andere bedoeling
(d.w.z. nieuw recht) van de erflater blijkt (hetwelk overigens ook het geval
kan zijn door daden of verklaringen van de erflater buiten de uiterste wil,
zulks binnen de grenzen van artikel 4.3.1.8 lid 2).Het gaat blijkens 4.3.1.8 lid 1 bij de uitlegging van een uiterste wilsbeschikking
om de verhoudingen die de uiterste wil kennelijk wenst te regelen. Indien
de uiterste wil slechts een geldlegaat aan een goed doel bevat, heeft de erflater
zich – op welke grond ook – onthouden van een regeling voor de
vererving van de nalatenschap. Men kan hierin dan geen impliciete erfstelling
lezen. De grenzen van uitlegging zouden worden verlaten indien men zou aannemen
dat een erflater, die uitsluitend een legaat als hier bedoeld heeft gemaakt,
tevens de vererving zou hebben willen regelen.Niet zou bijvoorbeeld kunnen worden gesteld dat zo'n erflater, naar luid
van artikel 4.2A.1.1 «bij uiterste wilsbeschikking heeft bepaald, dat
afdeling 4.2A.1. geheel buiten toepassing blijft». Het volstaat
hier dus niet te stellen, zoals Schols doet, dat een ander oordeel («nieuw
recht is van toepassing») een ongerechtvaardigde inbreuk zou betekenen
op de wil van de hierbedoelde erflater. Niet zo zeer is van belang, althans
doorslaggevend, dat de notaris zo'n testateur tevens heeft ingelicht omtrent
de regels voor vererving van de nalatenschap, alswel of de conclusies die
de testateur hieraan vervolgens heeft verbonden uit het testament door beschikkingen
voldoende blijken. Is dat niet het geval – is onder de gelding van het
oude recht de wettelijke erfopvolging niet tevens bevestigd – dan is
er alle reden om aan te nemen dat, indien de erflater zou komen te overlijden
na de invoering van het nieuwe Boek 4, het nieuwe recht op de vererving van
zijn nalatenschap toepasselijk is.De commissie verwijst in dit verband ook nog naar een drietal voorbeelden
die K. D. de Lange in WPNR 6377 (1999), blz. 823, rechter kolom, en 824, linker
kolom noemt. Het zal duidelijk zijn, dat ik zijn conclusies omtrent het recht
dat van toepassing is op de onder het nieuwe recht opengevallen nalatenschap
waarbij sprake is van een onder het oude recht gemaakte uiterste wilsbeschikking
(oud of nieuw erfrecht) onderschrijf.Zou het testament evenwel een legaat van vruchtgebruik van de nalatenschap
ten behoeve van de langstlevende bevatten, dan blijft de wettelijke verdeling
buiten toepassing (idem K.D. de Lange, in Nieuw erfrecht, juni 2000, nr. 2,
blz. 27). In zodanig legaat ligt immers besloten, dat de langstlevende niet
tevens hoofdgerechtigde tot de nalatenschapsgoederen zal zijn. Dit legaat
dient aldus te worden verstaan, dat het impliciet mede de bepaling inhoudt
dat afdeling 4.2A.1 buiten toepassing blijft.De commissie wijst in dit verband nog op berekeningen van mevrouw Karstens-
van Halsema, in haar eerder genoemde JBN-bijdrage.
De verschillende uitkomsten van deze berekeningen zou ik niet een onlogisch
verschil willen noemen. Deze verschillen zijn immers louter het gevolg van
de wijze waarop de desbetreffende testamenten, waarbij nu eenmaal verschillende
beschikkingen zijn getroffen, worden uitgelegd. In het ene geval is uitsluitend
de echtgenoot tot enig erfgenaam benoemd en heeft de erflater zich derhalve
onthouden van een regeling omtrent de omvang van de aanspraken van de kinderen.
In het andere geval is tevens aan de kinderen een bedrag gelegateerd ter grootte
van de waarde van hun legitieme portie. In het eerste geval moeten de aanspraken
van de kinderen op de legitieme portie derhalve naar nieuw recht worden beoordeeld,
in het tweede geval zal – ómdat het testament een in de legitiemestelling
bevat – deze wilsbeschikking naar oud recht worden beoordeeld.De commissie vraagt in het verband met het onderwerp uitlegging ook de
aandacht voor een wijziging in de inbrengregeling (artikel 4.5.4.3b lid 1,
als vervat in de Bezemwet, wetsvoorstel Invoeringswet Boek 4 en Titel 3 van
Boek 7 van het nieuwe Burgerlijk Wetboek, tweede gedeelte (nadere wijziging
van Boek 4), kamerstukken II 1999/2000, 27 021, nr. 1–3), inhoudende
dat ook ten aanzien van afstammelingen zal gelden dat inbreng eerst aan de
orde komt, indien de schenker dit uitdrukkelijk heeft bepaald. Van Mourik
(Nieuw Erfrecht, Overgangsrecht en anticipatie, blz. 91) meent, dat in geval
van overlijden van de erflater na de inwerkingtreding van het nieuwe Boek
4, aangenomen mag worden, dat met betrekking tot giften gedaan vóór
die inwerkingtreding, voor kinderen de inbrengplicht blijft gelden in geval
de begiftigde daarvan niet was vrijgesteld. In het andere geval zou, zo betoogt
hij, in strijd met de geest van de bepaling dat door de inwerkingtreding van
de nieuwe wet geen vermogensrechten verloren kunnen gaan (artikel 69 Ow),
zulks voor de eventuele broers of zusters van de begiftigde toch het geval
kunnen zijn, en dit terwijl dezen er toch op hadden mogen vertrouwen, dat
door de gift de gelijkheid van de erfgenamen niet zou worden aangetast. Met de commissie stel ik vast dat in het hier bedoelde geval de kinderen
van de erflater vóór diens overlijden geen rechten op de nalatenschap
kunnen hebben verkregen, maar dat daarvan eerst op het moment van het openvallen
van de nalatenschap sprake is. Met De Lange, in diens eerder vermelde WPNR-bijdrage,
moet dan ook worden vastgesteld dat er in deze situatie geen vermogensrechten
verloren kúnnen zijn gegaan. Hierbij moet evenwel nog het volgende
worden opgemerkt. De nieuwe regel van artikel 4.5.4.3b lid 1, krachtens welke
door de wet geroepen erfgenamen in de nederdalende lijn slechts tot inbreng
verplicht zullen zijn voor zover de erflater dit bij de gift of bij de uiterste
wilsbeschikking heeft voorgeschreven, is voorgesteld mede omdat van de zijde
van het notariaat naar voren is gebracht dat de uitsluiting van inbreng bij
deze categorie van erfgenamen thans vrijwel standaard wordt gemaakt. Hieruit
volgt derhalve dat, indien onder het thans nog geldende recht geen ontheffing
van de verplichting tot inbreng is verleend, het kennelijk de wil van de erflater
is geweest, dat inbreng wel plaats vindt, anders gezegd: het zwijgen van de
erflater/schenker is hier nu juist wel als een keuze (voor inbreng) te beschouwen.
Met Van Mourik en De Lange meen ik daarom dat een specifieke regel van overgangsrecht
hier wel op zijn plaats is. Zie de nota van wijziging, onderdeel E, nieuw
artikel 139.Vervolgens vraagt de commissie de aandacht voor enige punten van uitleg
in verband met de executele, zulks naar aanleiding van de bijdrage van B.
M. E. M. Schols, in het meergenoemde werk Nieuw Erfrecht, Overgangsrecht en
anticipatie. De opmerkingen van Schols hebben mij aanleiding gegeven de regel
van artikel 133 te heroverwegen.Blijkens artikel 133 is afdeling 4.4.6 niet van toepassing op een executele
die vóór het in werking treden van het nieuwe Boek 4 reeds is
aangevangen.Indien de executeur bij testament is benoemd, is de bevoegdheid tot inbezitneming
van de nalatenschapsgoederen vrijwel standaard tevens opgenomen. Alleen indien
dit niet het geval is, kan worden aangenomen dat de erflater een executeur
zonder vergaande bevoegdheden voor ogen had. Het wil mij voorkomen dat, mede
omdat voor de meeste van de onderwerpen van het nieuwe erfrecht het uitgangspunt
van onmiddellijke werking geldt, de executeur «met bezit» van
het oude recht vanaf de invoering van het nieuwe Boek 4 gelijk kan worden
gesteld met de daarbij voorziene beheersexecuteur, zodat op zijn positie het
pakket van afdeling 4.4.6 een nuttige aanvulling kan zijn. Ik heb dan ook
bij nader inzien gekozen voor de benadering die ook voor het overgangsrecht
inzake het testamentaire bewind is gevolgd. Op benoemingen betreffende executelen,
stammende uit het oude recht, is vanaf de inwerkingtreding van het nieuwe
recht of, als dit later is, vanaf de aanvang van de executele, afdeling 4.4.6
van toepassing. Het oude recht blijft evenwel geheel gelden, indien aan de
executeur niet het recht van inbezitneming van de nalatenschapsgoederen was
toegekend, of ten dele, voor zover namelijk bij de benoeming door de erflater
van afdeling 4.4.6 afwijkende voorzieningen waren getroffen (omtrent het loon
bijvoorbeeld, of ter zake van de bevoegdheden). Zie daarvoor de nota van wijziging,
onderdeel D, het gewijzigde artikel 133. De vragen van de heer Schols vinden
in het zoëven gestelde eveneens hun beantwoording.Natuurlijke verbintenissenOnderschreven wordt dat het aannemelijk is dat er nogal wat testamenten
zijn waarbij er door de erflater vanuit is gegaan dat door omzetting, erkenning
of versterking (of «vanzelf») in de uiterste wil, de natuurlijke
verbintenis van de eerststervende jegens de langstlevende een civielrechtelijk
afdwingbare verbintenis is geworden.De commissie stelt vervolgens met juistheid vast, dat de eenzijdige omzetting van zo'n natuurlijke verbintenis in een rechtens afdwingbare
verbintenis, gedaan bij een uiterste wilsbeschikking vóór 1
januari 1992, voor het geval zulke beschikking na 1 januari 1992 tot uitvoering
komt, wordt beheerst door de regel van artikel 174 Ow en dientengevolge mogelijk
is.Vanaf 1 januari 1992 is de omzetting door een uiterste wilsbeschikking
van een natuurlijke verbintenis in een rechtens afdwingbare verbintenis niet
meer mogelijk. Wel kan de erflater bij uiterste wil een aanbod tot het aangaan
van een overeenkomst tot omzetting doen, hetwelk volgens artikel 6:5 lid 2
BW als aanvaard geldt wanneer het na het overlijden van de erflater ter kennis
van de schuldeiser is gekomen en door deze niet onverwijld is afgewezen. Zou
een uiterste wilsbeschikking, tot stand gekomen op of na 1 januari 1992, nog
een eenzijdige omzetting van een natuurlijke verbintenis in een rechtens afdwingbare
verbintenis bevatten, dan kan deze volgens artikel 3:42 BW worden geconverteerd
in een aanbod tot omzetting als bedoeld in artikel 6:5 lid 2 BW. Het gaat
hier overigens niet om een kwestie van overgangsrecht in verband met de invoering
van het nieuwe Boek 4. Reeds vanaf 1 januari 1992 geldt immers dat uiterste
willen geen eenzijdige omzettingen als hier bedoeld kunnen bevatten.Vervolgens maakt de commissie een aantal opmerkingen met betrekking tot
het wetsvoorstel naar aanleiding van hetgeen werd aangetroffen bij een aantal
auteurs.Vooreerst wijst zij erop, dat Van Mourik (in Nieuw Erfrecht, Overgangsrecht
en anticipatie, blz. 56) bestrijdt hetgeen naar aanleiding van artikel 128
Ow in de memorie van toelichting (blz. 13 en 14) staat vermeld, hierop neerkomende
dat een gegrond beroep op de legitieme portie daarmee strijdige makingen en
giften met terugwerkende kracht vernietigt, zodat aan verlenging van de termijn
totdat procedures zijn geëindigd, derhalve geen behoefte bestaat. Meer
in het bijzonder betwijfelt hij of het enkele (gegronde) beroep op de legitieme
portie onder het thans nog geldende recht iets vernietigt. Zijns inziens is
daarvoor een tweede actie van de legitimaris nodig, namelijk een inkortingsactie.Artikel 128 heeft de bedoeling complicaties te voorkomen die voortvloeien
uit verschillen tussen de oude en de nieuwe regeling van de legitieme portie,
en wel ten behoeve van legitimarissen van het thans nog geldende recht, die
hun rechtspositie door het openvallen van de nalatenschap voor de inwerkingtreding
van het nieuwe Boek 4 reeds hadden verworven. Zodanige legitimaris zal zijn
bevoegdheden uitsluitend volgens het oude recht kunnen uitoefenen (artikel
128 lid 1 Ow), zulks met inachtneming van de termijnen genoemd in artikel
128 lid 2 Ow. Tot de in artikel 128 lid 1 Ow bedoelde bevoegdheden behoort
ook het door inkorting verminderen van makingen en giften, waardoor deze worden
vernietigd (zie artikel 4:967 BW). Hoewel het uitoefenen van de bevoegdheid
tot inkorting steeds mede een beroep op de legitieme portie inhoudt, kan aan
Van Mourik worden toegegeven dat het zich beroepen op de legitieme in strikte
zin – het uitoefenen van het wilsrecht om zich als erfgenaam te presenteren –
onderscheiden kan worden van de inkorting. De conclusie – de termijn
waarbinnen een beroep kan worden gedaan op de legitieme portie en legaten
en giften kunnen worden ingekort beloopt vijf jaren – laat dit evenwel
onverlet.In artikel 4.3.3.11b (zoals dit zal komen te luiden indien de meergenoemde
Bezemwet het Staatsblad heeft bereikt) wordt aan de erflater de mogelijkheid
geboden om aan een uiterste wilsbeschikking ten behoeve van zijn echtgenoot
of geregistreerde partner de voorwaarde te verbinden dat de vordering van
een legitimaris pas opeisbaar is na het overlijden van die echtgenoot of partner.
Ten aanzien van een andere levensgezel geldt die mogelijkheid ook, maar dan
moet deze met de erflater een gezamenlijke huishouding voeren en moeten erflater
en levensgezel een notariële samenlevingsovereenkomst hebben
gesloten. Door W. M. Kleijn (JBN november 1999,
blz. 2, rechterkolom) wordt de vraag opgeworpen of dit «uitstel»
ook geldt indien de testateur (een of meer van) zijn kinderen slechts heeft
onterfd. Immers – aldus Kleijn – van een uiterste wilsbeschikking
in de zin van artikel 129 Ow is dan geen sprake. Hij pleit voor analogische
toepassing van die bepaling in het geval van onterving.Vooropgesteld moet worden dat juist vanwege een situatie als door Kleijn
genoemd, artikel 4.3.3.11b is aangepast, en dat om die reden in die bepaling
niet meer sprake is van een «aan een bij uiterste wilsbeschikking gedane
making ten behoeve van de echtgenoot, geregistreerde partner of andere levensgezel».
Opgemerkt kan daarom worden dat de onterving van een of meer van diens kinderen
door de erflater, veelal mede de strekking heeft anderen, die volgens de wet
tot de nalatenschap zijn geroepen – in het bijzonder de echtgenoot of
de geregistreerde partner – te bevoordelen, en wel door deze de kindsdelen
te geven bovenop hetgeen hem of haar uit hoofde van het versterferfrecht reeds
zou toekomen. Om die reden dient ook een onterving die ten voordele komt van
de langstlevende echtgenoot, geregistreerde partner of andere levensgezel,
te worden begrepen onder de in artikel 129 lid 1 Ow bedoelde uiterste wilsbeschikkingen,
gemaakt ten behoeve van die echtgenoot, geregistreerde partner of andere levensgezel.
Dit zou slechts anders zijn, indien de erflater ten tijde van de onterving
nog niet gehuwd was of een geregistreerd partnerschap was aangegaan met de
langstlevende, danwel deze toen, en onverminderd de nadere condities van de
bepaling, nog niet diens andere levensgezel was. In dat geval zou immers niet
kunnen worden uitgegaan van een strekking als hier bedoeld van de uiterste
wilsbeschikking jegens zodanige persoon. Een en ander doet recht aan de verhoudingen
die de uiterste wil kennelijk wenst te regelen (artikel 4.3.1.8 lid 1), met
dien verstande, dat hier het overgangsrecht voorziet in een aanvullende bescherming,
waar de erflater die – nu de praktijk met artikel 4.3.3.11b nog geen
rekening hield – zelf niet heeft gegeven.Ten aanzien van artikel 129 Ow, hetwelk een voorziening geeft waardoor
de langstlevende tegen aanspraken van legitimarissen wordt beschermd, en ten
aanzien van de in artikel 131 Ow getroffen overgangsregeling ten behoeve van
de echtgenoot en de geregistreerde partner met betrekking tot voor de inwerkingtreding
van het nieuwe Boek 4 aangegane verblijvens-, overnemings- en toedelingsbedingen
stelt de commissie, geïnspireerd mede door opmerkingen gemaakt door Van
Mourik en mevrouw Karstens-van Halsema, een tweetal vragen, en wel of de regering
bereid is om:– in artikel 129 Ow lid 1, tweede volzin, de woorden «en een
notarieel verleden samenlevingsovereenkomst is aangegaan» te laten vervallen,
en– in artikel 131 Ow, tweede volzin, na het woord «samenlevingsovereenkomst»
in te voegen de woorden «of andere notariële akte». Ik ga
hierop als volgt in.Het komt thans in niet weinig gevallen voor dat personen die van elkander
anders dan als echtgenoot of geregistreerde partner levensgezel zijn, wel
een testament maken, maar een notarieel verleden samenlevingsovereenkomst
achterwege laten. Betrokkenen zien van zo'n samenlevingsovereenkomst af in
de verwachting dat men op termijn toch een huwelijk of een geregistreerd partnerschap
zal aangaan en/of omdat men op dat moment nog geen gemeenschappelijk vermogen
heeft waarop een verblijvensbeding zou kunnen worden toegepast. Overlijdt
een der levensgezellen onder het thans nog geldende recht, dan is de erfstelling
ten behoeve van de levensgezel en het daaraan gekoppelde beroep op het bestaan
van een natuurlijke verbintenis, voldoende om aanspraken van legitimarissen
te kunnen afhouden. Zie immers HR 27 februari 1980, NJ 1980, 352, waarin de
natuurlijke verbintenis jegens een samenlevingspartner wordt
erkend. Hierop wordt betrokkenen door de notaris in de voorlichting ook gewezen.Dit wordt anders, indien het overlijden onder het nieuwe recht zal plaatsvinden.
Nu niet aan het in artikel 129, eerste lid, Ow opgenomen vereiste van een
notarieel verleden samenlevingsovereenkomst is voldaan, wordt de making ten
behoeve van de levensgezel toch inkortbaar, zij het pas na de andere makingen.
Zie immers artikel 4.3.3.12 lid 2. Als gezegd, in de voorlichting door de
notaris is betrokkenen een ander beeld voorgehouden. Teneinde hen niet in
de gewekte verwachting te beschamen en ook om te vermijden dat men uitsluitend
voor de samenlevingsovereenkomst nog eens de gang naar de notaris zou moeten
maken, wordt thans voorgesteld de eis van een notarieel verleden samenlevingsovereenkomst
niet te stellen. Zie de wijziging van artikel 129 Ow, in onderdeel A van de
nota van wijziging.Ten aanzien van hetgeen de commissie, geïnspireerd door Van Mourik
en mevrouw Karstens-van Halsema, omtrent artikel 131 Ow heeft opgemerkt, het
volgende. Het komt in de praktijk thans veelvuldig voor dat de notaris geadviseerd
heeft om bij de levering van een onroerende zaak gezamenlijk aan hen die van
elkaar anders dan als echtgenoot of geregistreerde partner levensgezel zijn,
een verblijvensbeding in de transportakte op te nemen. Tot een testamentaire
voorziening gaat men ter besparing van kosten niet over. Onder het thans nog
geldende recht zijn de levensgezellen op deze wijze gelet op de rechtspraak
van de Hoge Raad tegen aanspraken van legitimarissen beschermd.Zou een levensgezel onder het nieuwe recht komen te overlijden, dan geniet
hij of zij niet de bescherming van artikel 131 Ow, nu het beding niet bij
notarieel verleden samenlevingsovereenkomst is gemaakt. Vanuit dezelfde overwegingen
als hiervoor bij artikel 129 Ow genoemd – gewekte verwachtingen en het
voorkomen dat alsnog een gang naar de notaris noodzakelijk wordt – wordt
voorgesteld dat in plaats van een notarieel verleden samenlevingsovereenkomst
ook zal kunnen worden volstaan met een andere notariële akte waarin het
verblijvensbeding is opgenomen. Zie de nota van wijziging, onderdeel B, betreffende
artikel 131 Ow.Artikel 129 Ow beoogt uitsluitend een regel te geven voor het geval de
erflater onder de gelding van het oude recht door een uiterste wilsbeschikking
zijn echtgenoot, geregistreerde partner of andere levensgezel tegen aanspraken
van legitimarissen heeft willen beschermen. Zodanige wilsbeschikking kan bij
een latere uiterste wilsbeschikking weer geheel of ten dele ongedaan worden
gemaakt. Voor zover een beding als bedoeld in artikel 131 Ow een inbreuk vormt
op de legitieme portie zal de vordering van de legitimaris ingevolge deze
bepaling eerst opeisbaar zijn bij het overlijden van de langstlevende. Wijziging
(uitbreiding) van de opeisbaarheidsgronden kan ingevolge artikel 4.3.3.11ba
slechts bij uiterste wilsbeschikking geschieden.Vervolgens vraagt de commissie de aandacht voor een vraag die is opgeworpen
door mevrouw Karstens- van Halsema (in JBN november
1999, blz. 8, rechter kolom en blz. 9, linker kolom) met betrekking tot het
fideï-commis de residuo en het overgangsrecht. Indien een fideï-commis
is opgenomen in een testament verleden vóór de inwerkingtreding
van het nieuwe erfrecht en de erflater komt nadien te overlijden, dan is –
op grond van de hoofdregel van artikel 68a Ow – het nieuwe erfrecht
toepasselijk. Maar op grond van artikel 132 Ow zijn de artikelen 4.4.5.3,
4.4.5.4 en 4.4.5.4a ook van toepassing op makingen over de hand gebaseerd
op een testament van een erflater die al vóór de invoering van
de wet is overleden. Dit betekent dat als een erflater vóór
de invoering van het nieuwe erfrecht overlijdt, een bezwaarde met betrekking
tot de onder het fideï-commis vallende goederen, ten opzichte van derden
als de uitsluitende rechthebbende wordt aangemerkt, terwijl voor het overige
de wettelijke voorschriften voor vruchtgebruik van toepassing
zijn. Daardoor moet de bezwaarde het vermaakte bewaren en in stand houden
alsof hij een vruchtgebruiker was, tenzij (aldus artikel 4.4.5.4 lid 2, tweede
zin), de erflater aan de bezwaarde de bevoegdheid heeft toegekend om de goederen
te vervreemden en te bezwaren. Het probleem met betrekking tot het overgangsrecht
dat mevrouw Karstens-van Halsema signaleert heeft betrekking op artikel 4:1036
BW (oud) waardoor een bezwaarde verkrijger op grond van de wet zonder meer
bevoegd is om te vervreemden of te verteren.Gelet op artikel 4:1036 BW mag aangenomen worden dat de erflater bedoelde
bevoegdheden heeft gewild. Het komt daarom juist voor, dat een bezwaarde verkrijger
in de door mevrouw Karstens-van Halsema aangegeven situatie van een making
op de voet van het thans nog geldende artikel 4:928 BW, tot vervreemding en
vertering bevoegd zal blijven. Zie wederom de nota van wijziging, onderdeel
C, dat op dit punt voorziet in een aanvulling van artikel 132 Ow.Tenslotte stelt de commissie aan de orde of de veronderstelling van mevrouw
Karstens-van Halsema (in JBN november 1999, blz.
9, linker kolom) juist is dat in geval van overlijden van de erflater vóór
de inwerkingtreding van het nieuwe erfrecht, de nog niet geboren afstammelingen
van de verwachter de verwachters zullen zijn, indien de aangewezen verwachter
vóór de bezwaarde komt te overlijden en diens afstammelingen
als zodanig zijn aangewezen. Dat is volgens mevrouw Karstens- van Halsema
anders indien de erflater na de inwerkingtreding van de nieuwe wet overlijdt.De vraag wordt gesteld naar aanleiding van het voorbeeld van een testament,
gemaakt voor de invoering van het nieuwe Boek 4, waarbij testateur A tot zijn
erfgenamen heeft benoemd B en zijn kinderen K1 en K2 gezamenlijk en voor gelijke
delen, en daarbij heeft bepaald dat alles wat K2 bij zijn overlijden onvervreemd
en onverteerd heeft nagelaten van hetgeen hij van A erft, bij overlijden van
K2 zal worden verkregen door de buurman van A, dan wel indien deze dan niet
meer leeft, door diens afstammelingen, die volgens de wet zijn plaats vervullen,
ook al zijn een of meer van die afstammelingen ten tijde van het overlijden
van A nog niet geboren. De buurman en zijn gezin hebben A steeds geholpen
bij de verzorging van K2, die meervoudig gehandicapt is.Indien A voor de invoering van het nieuwe Boek 4 komt te overlijden zal
ook een derde zoals A, en zullen bij diens overlijden voor het bezwaarde kind
K2 zijn afstammelingen, verwachter kunnen zijn, ook indien die afstammelingen
ten tijde van het overlijden van de erflater nog niet zijn geboren. Blijkens
artikel 4:928 BW zoals dit thans geldt, is immers hetgeen in deze casus aan
de orde is, geen verboden erfstelling over de hand. Op deze nalatenschap zijn
de artikelen 79 tot en met 81 Ow van toepassing, welke kort gezegd inhouden:
«wat geldig was, blijft geldig». Onder de gelding van het nieuwe
Boek 4 kunnen afstammelingen als hier bedoeld geen recht meer aan een making
als hier aan de orde ontlenen: zij behoren immers niet tot de personen bedoeld
in artikel 4.3.2.2 lid 2 (afstammelingen van de vader of moeder van de erflater).
Indien een dergelijke onder het oude recht gemaakte erfstelling onder de gelding
van het nieuwe Boek 4 actueel zou worden, bewerkstelligt artikel 79 Ow, geëerbiedigd
in artikel 127 Ow, dat de beschikking geldig is (zie ook de memorie van toelichting,
blz. 12, eerste volle alinea). Hieraan doet artikel 4.3.2.2 lid 1, anders
dan mevrouw Karstens-van Halsema meent, dus niet af.De Minister van Justitie,A. H. Korthals 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26822-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl