Wettelijke strafmaxima; Brief minister met het regeringsstandount over de wettelijke strafmaxima
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26564, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

03-06-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

26564 nr. 1

20-05-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamHet wettelijk strafmaximum 1. Inleiding2. Het onderzoek3. De strafmaxima in bijzondere wetten4. Culpoze delicten5. Geweldsdelicten6. Vermogensdelicten7. Het penitentiaire kader8. Obsolete strafbaarstellingen9. Tot besluit
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26564Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 47 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 564Wettelijke strafmaximanr. 1BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 20 mei 1999Bijgaand stuur ik U het regeringsstandpunt over de wettelijke strafmaxima.
Meegezonden zijn voorts enige exemplaren van de bijlagen bij het onderzoeksrapport
over wettelijke strafmaxima dat U eerder werd toegezonden1.De Minister van Justitie,A. H. Korthals Het wettelijk strafmaximum 1. InleidingOp 27 november 1997 werd door de Tweede Kamerleden Dittrich en Kalsbeek-Jasperse
de volgende motie ingediend (24 219, nr. 18):«Constaterende, dat op strafbare feiten strafmaxima zijn gesteld,
die deels historisch bepaald zijn, maar thans op zichzelf en in hun onderlinge
verhouding niet meer tot uitdrukking behoeven te brengen in welke mate het
strafbare feit maatschappelijk onaanvaardbaar wordt geacht;overwegende dat er veel strafrechtelijke en strafvorderlijke consequenties
aan het in de wet opgenomen strafmaximum zijn verbonden;verzoekt de regering aan de Kamer een inventarisatie toe te sturen, waarin
de strafmaxima – te beginnen bij het Wetboek van Strafrecht –
zijn opgenomen en daarbij voorstellen te doen met betrekking tot een eventuele
herijking van deze strafmaxima.»Deze motie werd op dezelfde dag met algemene stemmen aanvaard. Ter uitvoering
van deze motie heeft mijn ambtsvoorganger nader onderzoek laten verrichten
door de Katholieke Universiteit Brabant en de Universiteit Leiden. De resultaten
van dat onderzoek zijn op 1 februari aan mij aangeboden; kort daarna heb ik
het onderzoek naar beide Kamers der Staten-Generaal gestuurd. Daarbij heb
ik aangegeven dat ik U in een later stadium zal berichten welke consequenties
ik, mede in het licht van de genoemde motie, aan dit onderzoeksrapport verbind.
Deze toezegging wordt in deze nota gestand gedaan. De nota heeft evenwel,
om in het navolgende uiteen te zetten redenen, een wat bredere strekking gekregen.Het onderzoek heeft zich gericht op een beschrijving en analyse van het
geldende systeem van strafmaxima. De aandacht is daarbij vooral gericht geweest
op het systeem van wettelijke strafmaxima dat in 1886 is ingevoerd, en op
de wijzigingen die daar nadien in zijn aangebracht. Bijzondere aandacht hebben
de onderzoekers besteed aan inconsistenties die in de loop der jaren in dit
systeem zijn geslopen. Als vertrekpunt voor de onderhavige nota is het onderzoek
daarmee van buitengewoon groot belang. In de onderhavige nota kan echter niet
met een analyse van de geconstateerde inconsistenties worden volstaan. De
motie Dittrich/Kalsbeek heeft, terecht, een bredere strekking. De stelling
dat strafmaxima deels historisch bepaald zijn, en daarom niet tot uitdrukking
behoeven te brengen in welke mate het strafbare feit maatschappelijk onaanvaardbaar
wordt geacht, noopt ook tot een analyse van het systeem van strafmaxima zelf.Een analyse van strafmaxima valt voorts niet goed los te denken van de
delicten waarop die strafmaxima gesteld zijn. Zo valt de vraag of de maximale
straf op het uitdagen tot een tweegevecht passend is moeilijk los te beantwoorden
van de vraag of deze strafbaarstelling zelf nog passend is. Dat heeft ertoe
geleid dat in deze nota ook enige voorstellen worden gedaan tot aanpassing
van de catalogus van strafbaarstellingen, met name in het Wetboek van Strafrecht.
Ik meen daarmee in de geest van de motie Dittrich/Kalsbeek te handelen. Uit
deze motie spreekt de zorg, dat de historisch bestaande strafmaxima niet meer
passend zijn. Daaraan verbonden is de vraag of de onderliggende strafbaarstellingen
de bedreigde straffen in alle gevallen nog kunnen dragen.Tenslotte is een analyse van het geldende stelsel van strafmaxima niet
goed mogelijk zonder een beschrijving van enkele aspecten van het penitentiaire
recht. Het is immers niet wel denkbaar de toereikendheid van een
strafmaximum te beoordelen zonder enig inzicht te hebben in de wijze waarop
de opgelegde straf ten uitvoer wordt gelegd.Bij de analyse van het bestaande stelsel van strafmaxima heb ik echter
wel een zekere terughoudendheid betracht. De motie Dittrich/Kalsbeek vraagt
om een herijking van strafmaxima, niet om een herziening van het materiële
strafrecht. Voor een dergelijke herziening is ook geen reden: ons Wetboek
van Strafrecht, dat door ontwikkelingen in onder meer de economie, de globalisering
en informatisering op onderdelen is gewijzigd en aangevuld, is meer dan honderd
jaar na inwerkingtreding op hoofdlijnen nog steeds een adequate catalogus
van strafbare feiten.Om die reden wordt in het navolgende ook niet het gehele materiële
strafrecht besproken. De aangebrachte beperking hangt vooral samen met het
doel van deze standpuntbepaling. Mede in het licht van de motie Dittrich/Kalsbeek
wordt de bespreking geconcentreerd op de onderdelen van het materiële
strafrecht waar de strafmaxima gelet op inconsistenties of maatschappelijke
veranderingen naar mijn mening bijzondere aandacht behoeven. Deze keuze impliceert
onder meer dat strafbaarstellingen waarin gewijzigde maatschappelijke opvattingen
betrekkelijk recentelijk verwerkt zijn (te denken valt bijvoorbeeld aan de
zedendelicten) buiten beschouwing zijn gelaten. 2. Het onderzoekHet onderzoek, uitgevoerd door prof. mr. J. de Hullu, mr. I.M. Koopmans
en prof. mr. Th.A. de Roos, heeft een eindresultaat opgeleverd dat uit drie
delen bestaat. Hoofdresultaat is een boek, getiteld «Het wettelijk strafmaximum».
Daarnaast zijn twee bundels samengesteld, waarin het volledige wetshistorische
en beschrijvende onderzoek is gepubliceerd. In het navolgende wordt met name
ingegaan op de analyse in het boek; de beide andere rapporten hebben ten opzichte
van het boek vooral een ondersteunende functie.Het boek is opgebouwd uit drie delen: een inleiding, tussenbalansen, en
een slotbeschouwing. De inleiding gaat in op het begrip strafmaximum. Op strafbare
feiten zijn gewoonlijk een maximale vrijheidsstraf en een maximale geldboete
gesteld. Op grond van een aantal argumenten wordt de aandacht op de vrijheidsstraf
geconcentreerd. Zo wordt onder meer aangegeven dat bij het bepalen van de
boetemaxima (in de Wet indeling geldboetecategorieën) in beginsel het
wettelijk strafmaximum voor de vrijheidsstraf richtinggevend was. Dat argument
brengt ook mij ertoe, de aandacht te concentreren op de vrijheidsstraf.In de inleiding is voorts aangegeven welke criteria bij het bepalen van
wettelijke strafmaxima zoal een rol kunnen spelen. Deze criteria zijn samengenomen
in een lijst van «hypothetische ijkpunten». Als zodanig worden
aangemerkt: de ernst van het feit, alsmede systematische, wetgevingstechnische,
internationale, strafprocessuele en instrumentele overwegingen. Voorts wordt
de aandacht gevestigd op de mogelijk gewenste differentiatie van strafmaxima,
en op de vergelijking met andere strafmaxima. Naar mijn mening kan deze lijst
van ijkpunten diensten bewijzen bij de analyse van strafmaxima. Zij geven
een betrekkelijk compleet overzicht van de argumenten en factoren die bij
de inrichting van een stelsel van strafmaxima een rol spelen. Anderzijds moet
de betekenis van de onderhavige lijst ook niet worden overschat. Uit het rapport
blijkt, zo zal in het navolgende nog blijken, dat de wetgever er ook zonder
een dergelijke lijst in geslaagd is de consistentie in het stelsel van strafmaxima
in het Wetboek van Strafrecht redelijk te bewaren. Doorslaggevend is en blijft
uiteindelijk toch, zo geven ook de onderzoekers in hun slotbeschouwing aan,
de ernst van het strafbaar gestelde gedrag. De vraag naar die
ernst is een waarderingsvraag, waarop het antwoord in de loop der tijd kan
verschillen.Niet zelden ontstaat de maatschappelijke discussie omtrent de waardering
van de ernst van een strafbaar feit naar aanleiding van een incident. De onderzoekers
signaleren dat eveneens, onder het ijkpunt «ernst van het feit».
Mijns inziens behoeft dit verschijnsel niet bij voorbaat negatief gewaardeerd
te worden. Onderscheiden dient te worden tussen de directe aanleiding voor
een wetsvoorstel en de diepere oorzaak. Het enkele feit dat de directe aanleiding
voor een wetsvoorstel in een incident, een concrete strafzaak bijvoorbeeld,
gelegen is, betekent nog niet dat de onderliggende maatschappelijke oorzaak
het wetsvoorstel niet kan dragen. Incidenten hebben een belangrijke signaalfunctie:
zij dwingen tot een beoordeling van de regel die de beoordeling van het incident
beheerst. Van belang is wel dat, in gevallen waarin de ontoereikendheid van
een regel zich aan de hand van een incident heeft gedemonstreerd, de bijstelling
van de regel proportioneel is. Bij de bijstelling van de onderliggende regel
dient het verband met het geheel waarbinnen die regel past, niet uit het oog
te worden verloren. Bij het invoeren van nieuwe strafbaarstellingen dient
de wetgever zich voorts af te vragen of strafrechtelijke handhaving van de
onderliggende regel daadwerkelijk in de rede ligt, en of de regel met de in
het strafrecht vereiste precisie kan worden omschreven. Uit het rapport maak
ik evenwel op dat de wetgever zich, in het algemeen gesproken, van deze risico's
bewust is geweest, en dat het risico van overreactie zich zelden heeft gerealiseerd.Een kanttekening plaatsen de onderzoekers in de slotbeschouwing bij de
overtuigende kracht van «instrumentele» overwegingen. Daaronder
scharen zij bijvoorbeeld de overweging dat strafverhoging wenselijk kan zijn
omdat daardoor voorlopige hechtenis mogelijk wordt, alsmede de daaraan gekoppelde
dwangmiddelen. Met de onderzoekers ben ik van mening dat dit motief als exclusieve
grond voor strafverzwaring niet toereikend is. Strafverhoging met het oog
op processuele consequenties in gevallen waarin de ernst van het strafbaar
gestelde gedrag die hogere straf niet rechtvaardigt, wijs ik af. Instrumentele
overwegingen mogen echter, zo begrijp ik ook de onderzoekers, wel degelijk
een bijkomend argument voor een strafverhoging zijn. Dat nu is ook, wat zich
gewoonlijk voordoet: de ernst van het strafbaar gestelde gedrag wordt zwaarder
geacht dan in het verleden; daaraan gekoppeld is de wenselijkheid en passendheid
van de toedeling van de bij zwaardere delicten behorende bevoegdheden.De tussenbalansen geven vervolgens een overzicht van de geldende strafmaxima,
alsmede de consistentie daarvan, per titel van het Wetboek van Strafrecht
en per behandelde bijzondere wet. De behandelde bijzondere wetten zijn de
Wegenverkeerswet, de Opiumwet, de milieudelicten (in de context van de Wet
op de economische delicten), alsmede de Wet wapens en munitie. De motie Dittrich/Kalsbeek
maakte een aanvankelijke beperking tot het Wetboek van Strafrecht mogelijk.
De uitvoering van de motie bleek door het tevens in de beschouwing betrekken
van de aangeduide bijzondere wetten evenwel niet te worden vertraagd. Het
onderzoek naar de bijzondere wetten is namelijk separaat en gelijktijdig uitgevoerd
onder leiding van prof. mr. Th.A. de Roos; de strafmaxima in het Wetboek van
Strafrecht zijn onderzocht onder leiding van prof. mr. J. de Hullu en mr.
I.M. Koopmans. Onderzocht zijn de bijzondere wetten die van groot belang zijn
voor de dagelijkse strafrechtpraktijk.Bij de analyse in deze tussenbalansen staat de beoordeling van de strafmaxima
in het perspectief van de betreffende titel of bijzondere wet gewoonlijk centraal.
Zo worden de tussenbalansen inzake het Wetboek van Strafrecht telkenmale afgesloten
met een soort algemene beoordeling van de consistentie binnen de desbetreffende
titel. Opvallend is, dat gewoonlijk de conclusie wordt getrokken dat de consistentie
binnen een bepaalde titel redelijk is gewaarborgd. Slechts op
een aantal punten worden inconsistenties geconstateerd; een aantal daarvan
zullen in het navolgende worden besproken. De bespreking van de bijzondere
wetten is wat anders opgezet. Per wet worden een bespreking van de belangrijkste
wijzigingen gegeven en een waardering van het geldende systeem. Ook op een
aantal van de in deze tussenbalansen opgenomen kritiekpunten zal in het navolgende
worden ingegaan.De slotbeschouwing tenslotte plaatst de uitkomsten van het onderzoek in
een wat breder kader. Ten aanzien van het Wetboek van Strafrecht wordt daarbij
geconcludeerd dat in de meeste titels het patroon van 1886 is gehandhaafd.
Voorzover in de loop van de jaren een wijziging in de strafmaxima is aangebracht
heeft dat niet tot inconsistenties geleid, zo wordt gesteld. Slechts op een
aantal punten worden, als gesteld, inconsistenties gesignaleerd. Aangegeven
wordt ook, dat het strafmaximum de facto bij slechts een relatief klein deel
van de in 1886 ingevoerde misdrijven is aangepast. Van de 263 misdrijven die
nu nog in redelijk vergelijkbare vorm in het Wetboek van Strafrecht zijn opgenomen,
is slechts bij 29 het strafmaximum gewijzigd. In zes gevallen ging het daarbij
om een verlaging. In de overige gevallen ging het om een verhoging; acht van
die gevallen betroffen echter de, zo constateren de onderzoekers, «voor
de dagelijkse strafrechtpraktijk volstrekt onbelangrijke» titel betreffende
de misdrijven tegen de veiligheid van de Staat. Voorzover het beeld zou bestaan
dat de strafmaxima sinds 1886 in grote delen van het Wetboek van Strafrecht
zijn verhoogd, moet dat beeld derhalve worden bijgesteld.Anders is, zo wordt aangegeven, de situatie ten aanzien van de onderzochte
bijzondere wetten. De daarin opgenomen strafmaxima zijn veel meer in beweging
geweest. Zo wordt de aandacht gevestigd op de recente verhoging van het strafmaximum,
gesteld op artikel 6 Wegenverkeerswet. Geconstateerd wordt, dat het huidige
strafmaximum zeer hoog is in vergelijking tot de vergelijkbare commune delicten
(dood en lichamelijk letsel door schuld, de artikelen 307 en 308 Wetboek van
Strafrecht). Iemand die, roekeloos rijdend, onder invloed van alcohol, de
dood van een verkeersdeelnemer veroorzaakt, riskeert een vrijheidsstraf van
negen jaar; wie buiten verkeerssituaties culpoos de dood van een ander veroorzaakt,
riskeert een vrijheidsstraf van negen maanden. Ook ik constateer dat tussen
beide strafmaxima een zekere spanning bestaat; in het navolgende wordt daarom
specifiek aandacht besteed aan de strafmaxima betreffende culpoze delicten.Inzake de Opiumwet wordt geconstateerd dat verdragsverplichtingen bij
de geldende strafmaxima een grote rol spelen, naast de ernst van deze strafbare
feiten, en – onder andere – preventieve overwegingen. De ontwikkeling
van de regelgeving met betrekking tot wapens en munitie vertoont, zo wordt
gesteld, een ontwikkeling die door het «instrumenteel toepassen»
van strafbedreigingen wordt geleid. Daarnaast hebben de ernst van deze feiten
alsmede internationale afspraken een rol gespeeld. In het kader van de Wet
op de economische delicten wordt, als gesteld, met name ingegaan op de milieudelicten.
Besproken wordt de introductie van de artikelen 173a en 173b in het Wetboek
van Strafrecht en de daarmee gepaard gaande verlaging van de strafmaxima in
de bijzondere wetgeving, alsmede de latere aanscherping van het milieustrafrecht
in bijzondere wetten.Uit het onderzoek volgt derhalve, dat het beeld van de strafmaxima in
bijzondere wetten nogal afwijkt van dat van de strafmaxima in het Wetboek
van Strafrecht. Naar mijn mening zijn daarvoor een aantal verklaringen, die
ik in het navolgende eerst zal uiteenzetten. Daarbij zal ook nader worden
ingegaan op de kritiek inzake de strafmaxima in bijzondere wetten, die in
het onderzoek te vinden is. Daarna zal meer specifiek aandacht worden besteed
aan de strafmaxima gesteld op culpoze delicten. Het vraagstuk
dat daar voor ligt, betreft immers mede de verhouding tussen bijzondere wetten
en het Wetboek van Strafrecht. Daarna zal worden ingegaan op de strafmaxima
in enkele titels van het Wetboek van Strafrecht. 3. De strafmaxima in bijzondere wettenDe veranderingen die zich de laatste honderd jaar in het maatschappelijk
leven voltrokken hebben weerspiegelen zich, het onderzoek vormt daarvan een
treffende illustratie, vooral in de bijzondere wetten. Toen het Wetboek van
Strafrecht in 1886 in werking trad, bestond nog geen nationale wapenwetgeving.
Eerst in 1890 trad de Wapenwet in werking, die het op de openbare weg dragen
van wapens verbood. De voorganger van de huidige Opiumwet dateert van 1919.
De strafrechtelijke regulering van het economisch leven kwam eerst na de oorlog,
onder het regime van de Wet op de economische delicten, op grotere schaal
tot ontwikkeling. De strafrechtelijke bescherming van het milieu, waar het
onderzoek speciaal de aandacht voor vraagt, kwam eerst in de jaren zeventig
goed op gang.Deze vaststelling verklaart mede, waarom het beeld van de strafmaxima
in de bijzondere wetten zo anders, en zo veel onrustiger is dan dat in het
Wetboek van Strafrecht. Daarvoor bestaat ook nog een andere verklaring. De
aard van de normen die in het Wetboek van Strafrecht zijn opgenomen, verschilt
van die in – met name – de Opiumwet en de Wet wapens en munitie.
De strafbaarstellingen in het Wetboek van Strafrecht stellen in het algemeen
gesproken gedrag strafbaar dat een directe aantasting van een rechtsbelang
betekent. Diefstal tast direct een vermogensbelang van de bestolene aan; mishandeling
de lichamelijke integriteit. Bij de in de Opiumwet en de Wet wapens en munitie
opgenomen delicten is dit verband minder direct. Het enkele verhandelen of
voorhanden hebben van wapens of drugs impliceert nog geen inbreuk op de lichamelijke
integriteit of het leven, dan wel de volksgezondheid. Eerst het gebruik kan
tot een daadwerkelijke aantasting van die rechtsbelangen leiden. Dat nu impliceert,
dat de strafbedreiging niet gemakkelijk in het door het Wetboek van Strafrecht
gegeven kader is in te passen. Op moord, het opzettelijk en met voorbedachte
raad iemand van het leven beroven, staat levenslange gevangenisstraf. Welke
maximale gevangenisstraf is echter passend voor – bijvoorbeeld –
het verhandelen van een wapen of het verhandelen van drugs, gedrag dat mogelijkerwijs,
maar niet noodzakelijkerwijs, vele levens kan kosten?Bij de waardering van de strafwaardigheid van de onderhavige feiten, die
overigens heden ten dage zeker bij hard drugs in een internationale context
plaatsvindt, speelt ook een rol dat de feiten waarop de drugswetgeving en
de wapenwetgeving zien in de loop der tijd van karakter zijn veranderd. Massaal
misbruik van hard drugs is een verschijnsel van de laatste decennia. Ook het
strafbare wapenbezit is van karakter veranderd. Waar vroeger het beeld bepaald
werd door eenvoudiger vuurwapens, gaat het thans meer en meer ook om automatische
wapens, granaten en dergelijke.De genoemde factoren leiden ertoe dat het oordeel over de strafwaardigheid
van feiten die onder de Opiumwet en de Wet wapens en munitie ressorteren in
de loop van de tijd aan verandering onderhevig is. Dat treedt bijvoorbeeld
aan het licht bij het soft-drugsbeleid, dat in het rapport wordt besproken.
Dat het gevaar van soft drugs voor de volksgezondheid geringer is dan aanvankelijk
werd aangenomen, rechtvaardigt een duidelijk andere benadering dan bij hard
drugs. In het licht van de genoemde factoren wil ik ook de maximale straffen
gesteld op wapenbezit ter discussie stellen. Zoals U weet heb ik onlangs aangekondigd
de maximale straffen op de verboden handel in en het bezit van sommige vuurwapens
te willen verhogen. Het verband tussen strafbaar wapenbezit en
aantastingen van de lichamelijke integriteit en het leven is zo direct, zoals
talrijke buitengewoon betreurenswaardige incidenten uit het nabije verleden
hebben laten zien, dat een strafverhoging mij passend voorkomt. Het groeiend
bezit van vuurwapens baart mij in dat licht grote zorgen.Tegen de achtergrond van het bovenstaande kan ook worden verklaard waarom,
zoals ook uit het rapport naar voren komt, preventieve overwegingen bij het
bepalen van de strafmaxima in de Wet wapens en munitie en de Opiumwet een
zoveel grotere rol spelen dan bij strafbaarstellingen in het Wetboek van Strafrecht.
Beide wetten kennen een andere verhouding tot het beschermde rechtsbelang.
In dit verband kan ook nog worden gememoreerd, dat beide wetten niet enkel
strafrechtelijke normen kennen; zij reguleren tevens het legale bezit van
drugs en wapens.De geschetste andere verhouding tot het beschermde rechtsbelang impliceert,
dat de accenten inzake de strafbedreiging anders liggen. Bij diefstal begrenst
en rechtvaardigt de inbreuk op het vermogensbelang de opgelegde straf. Bij
wapenbezit begrenst en rechtvaardigt de mogelijke schade aan de lichamelijke
integriteit en levens de opgelegde straf. Preventieve oogmerken van strafoplegging
treden daarmee bij opium- en wapendelicten als het ware vanzelf meer op de
voorgrond. Bestraffing van drugs- en wapenbezit staat welhaast per definitie
mede in het teken van de voorkoming van aantasting van levens.Daarmee illustreert de opkomst van de bijzondere wetgeving het grote belang
dat in het strafrecht thans wordt toegekend aan preventie van rechtsgoedschendingen.
De Staat beperkt zich, ook in het strafrecht, niet meer tot het reageren op
het moment waarop de rechtsgoedschending een feit is. Ook voordat zulks het
geval is, kan strafrechtelijk worden opgetreden. In dat verband kan ook worden
gerefereerd aan de strafbaarstelling van voorbereidingshandelingen, die enkele
jaren geleden is ingevoerd. Het preventieve aspect geeft evenwel minder dan
het retributieve een maat voor een rechtvaardige straf. Niet een waardering
van een gepleegde rechtsgoedschending in het perspectief van andere, maar
het voorkomen van toekomstige schendingen staat daar immers bij voorop. Ook
het grotere accent dat het preventieve aspect bij deze wetgeving heeft, vormt
daarmee een verklaring voor het wat veranderlijker karakter van de strafbedreigingen
in bijzondere wetten.Een illustratie van het bovenstaande is de gang van zaken rond de milieudelicten,
die in het rapport wordt beschreven. Economische delicten zijn na de Tweede
Wereldoorlog geconcentreerd in de Wet op de economische delicten. In de Wet
op de economische delicten is het preventieve element heel duidelijk terug
te vinden. In het bijzonder de voorlopige maatregelen die op grond van deze
wet kunnen worden opgelegd, hebben een belangrijk preventief element, maar
ook een bijkomende straf als de stillegging van de onderneming en een maatregel
als de onderbewindstelling van een onderneming kennen preventieve elementen.
Het ligt in dit perspectief voor de hand dat ook de strafbaarstellingen in
milieuwetgeving bij de Wet op de economische delicten zijn aangehaakt. Ook
bij milieuwetten is het preventieve aspect immers van buitengewoon belang;
dat blijkt mede uit de bestuurlijke betrokkenheid die onder andere in het
kader van vergunningsverplichtingen gestalte heeft gekregen. De wetgevingsoperatie
die in 1994 haar beslag kreeg met de invoering van een specifiek artikel 1a
in de Wet op de economische delicten, waarin de milieudelicten geconcentreerd
zijn, is in dat opzicht een mijlpaal. De in het rapport besproken wetswijziging
van 1989, waarbij twee milieudelicten aan het Wetboek van Strafrecht zijn
toegevoegd (de artikelen 173a en 173b) vormt, ten opzichte van deze ontwikkeling,
tot op zekere hoogte een zijstap. Deze beide artikelen, ondergebracht in de
Titel betreffende misdrijven waardoor de algemene veiligheid van personen
of goederen in gevaar wordt gebracht, eisen namelijk het daadwerkelijk ontstaan
zijn van gevaar voor de openbare gezondheid of levensgevaar. Daarmee
vormen deze artikelen, anders dan aanvankelijk is gedacht is, geen vervanging
van de strafbaarstellingen in bijzondere milieuwetten. Daarin gaat het namelijk
niet alleen om situaties waarin dergelijk concreet gevaar zich heeft gerealiseerd,
maar ook om het voorkomen van situaties waarin van concreet gevaar sprake
is. De artikelen 173a en 173b Wetboek van Strafrecht vormen derhalve meer
een aanvulling op de strafbaarstellingen in de milieuwetten. Naar mijn mening
vormen de strafbaarstellingen op milieurechtelijk terrein in bijzondere wetten
en in het Wetboek van Strafrecht, tegen deze achtergrond bezien, een adequaat
geheel; aan een herziening als door de onderzoekers voorgesteld heb ik dan
ook geen behoefte. 4. Culpoze delictenIn het bovenstaande is nog niet expliciet ingegaan op de Wegenverkeerswet
1994. De reden daarvoor ligt daarin dat de verhouding tot het beschermde rechtsgoed
bij de daarin opgenomen strafbaarstellingen iets anders ligt dan bij de reeds
besproken bijzondere wetten. Ook in de Wegenverkeerswet 1994 zijn strafbaarstellingen
opgenomen die straf stellen op gedrag dat mogelijk schade aan rechtsbelangen
zou kunnen opleveren. Artikel 5 Wegenverkeerswet 1994 vormt daarvan een voorbeeld.
Daarnaast bevat de Wegenverkeerswet 1994 evenwel ook strafbaarstellingen die
op concrete rechtsgoedschendingen zien. Het belangrijkste voorbeeld is artikel
6 Wegenverkeerswet 1994. Artikel 6 luidt: «Het is een ieder die aan
het verkeer deelneemt verboden zich zodanig te gedragen dat een aan zijn schuld
te wijten verkeersongeval plaatsvindt waardoor een ander wordt gedood of waardoor
een ander zwaar lichamelijk letsel wordt toegebracht of zodanig lichamelijk
letsel dat daaruit tijdelijke ziekte of verhindering in de uitoefening van
de normale bezigheden ontstaat.» Overtreding van dit artikel wordt,
indien het een ongeval betreft waardoor een ander wordt gedood, met gevangenisstraf
van ten hoogste drie jaren bestraft. In een aantal gevallen riskeert de verdachte
echter een gevangenisstraf van negen jaren. Dat is namelijk het geval indien
hij – kort gezegd – onder invloed heeft verkeerd van een stof
die de rijvaardigheid vermindert, na het ongeval niet heeft meegewerkt aan
een alcoholonderzoek, of het feit (mede) is veroorzaakt doordat hij een krachtens
de Wegenverkeerswet 1994 vastgestelde maximumsnelheid in ernstige mate heeft
overschreden.Ook in het Wetboek van Strafrecht is het culpoos veroorzaken van de dood
van een ander strafbaar gesteld. Artikel 307 Wetboek van Strafrecht luidt:
«Hij aan wiens schuld de dood van een ander te wijten is, wordt gestraft
met gevangenisstraf of hechtenis van ten hoogste negen maanden of geldboete
van de vierde categorie.» In het voorgaande heb ik reeds geconstateerd,
dat tussen deze beide strafmaxima een zekere spanning bestaat. In beide staat
het culpoos veroorzaken van de dood van de ander centraal. De vraag dringt
zich op, of de bijkomende omstandigheden die in artikel 6 Wegenverkeerswet
genoemd worden, het verschil in strafmaximum rechtvaardigen.Met name op het onderhavige punt dringt zich de vraag op die in de motie
Dittrich/Kalsbeek gesteld wordt. Brengen deze strafmaxima, die deels historisch
bepaald zijn, nog wel in voldoende mate tot uitdrukking in welke mate de daardoor
bestreken strafbare feiten maatschappelijk onaanvaardbaar wordt geacht? De
wetgever van 1886 heeft grote consequenties verbonden aan het verschil tussen
opzet en schuld op het moment van handelen. Wij zijn daar, en artikel 6 Wegenverkeerswet
1994 vormt daar een illustratie van, in de loop der jaren iets anders over
gaan denken. Het strafbare feit vormt dikwijls geen geïsoleerde gebeurtenis,
die van zijn voorgeschiedenis en van het navolgende kan worden losgedacht.
De beslissing om met te veel alcohol op achter het stuur te stappen is gewoonlijk
een opzettelijke. De beslissing om veel te hard te rijden eveneens.
Dat achten wij voor de strafoplegging van groot belang. Dat het uiteindelijke
delict niet in een opzettelijke maar in een culpoze, niet gewilde levensberoving
bestaat, kan in het perspectief van de opzettelijk gecreëerde vergrote
kans op die levensberoving niet doorslaggevend meer zijn.In dit opzicht kan een verband worden gelegd met de delicten van de Opiumwet
en de Wet wapens en munitie, die in het voorgaande zijn besproken. De belangrijkste
grond voor strafbaarheid van het verhandelen van wapens en drugs zit, zo werd
aangegeven, in het mogelijke gevaar dat deze voor levens en voor de volksgezondheid
opleveren. Niet de aantasting van het leven zelf, maar het vergroten van de
kans op een dergelijke aantasting staat centraal. Dat is eveneens een uiting
van het inzicht, dat een strafbaar feit dikwijls geen geïsoleerde gebeurtenis
vormt, maar een onderdeel vormt van een geheel van gedragingen, en dat ook
gedragingen die aan de feitelijke rechtsgoedschending voorafgaan strafwaardig
kunnen zijn.In dit perspectief bezien is artikel 6 jo artikel 175 Wegenverkeerswet
1994 derhalve geen ontsporing ten aanzien van het geldende systeem; het is
veeleer een aanduiding dat de strafmaxima gesteld op culpoze delicten aan
heroverweging toe zijn. Ik ben voornemens om, als uitvloeisel van de discussie
over de wettelijke strafmaxima die door de motie Dittrich/Kalsbeek geëntameerd
is, en ter uitvoering van het laatste deel van deze motie, met voorstellen
te komen die de strafmaxima gesteld op culpoze delicten meer met elkaar in
overeenstemming zullen brengen. Voorshands ben ik daarbij van mening dat het
strafmaximum van drie jaar gevangenisstraf, dat in de Wegenverkeerswet 1994
voor het culpoos veroorzaken van de dood wordt gehanteerd, een goed uitgangspunt
zou kunnen zijn. 5. GeweldsdelictenIn de voorgaande analyse van bijzondere wetten en culpoze delicten ligt
een gegeven besloten, dat wellicht nog onvoldoende naar voren is gekomen.
Veel strafbaarstellingen in de sfeer van de bijzondere wetgeving houden uiteindelijk
verband met de bescherming van het leven en de lichamelijke integriteit. Hetzelfde
geldt voor de strafbaarstelling van artikel 6 Wegenverkeerswet 1994. De opkomst
van strafbaarstellingen in bijzondere wetten en de strafverhoging van het
culpoos veroorzaken van de dood en lichamelijk letsel wijzen erop, dat deze
beide rechtsbelangen in de afgelopen honderd jaar relatief zwaarder zijn gaan
wegen. Dat pleit ervoor, deze strafmaxima nader onder de loep te nemen.Daarvoor pleit ook een systematisch argument. In het voorgaande is voorgesteld,
de strafmaxima inzake het culpoos veroorzaken van de dood of zwaar lichamelijk
letsel ook buiten de verkeerswetgeving te verhogen. Een argument daarvoor
was, dat aan het culpoze delict bepaalde opzettelijke, verwijtbare gedragingen
zoals het gebruik van bewustzijnsbeïnvloedende middelen kunnen voorafgegaan.
Dat aspect kan echter ook bij geweldsdelicten een rol spelen. Bewustzijnsbeïnvloedende
middelen kunnen ook het plegen van geweldsdelicten sterk in de hand werken.
Het ligt daarom voor de hand, na te gaan of dit aspect bij geweldsdelicten
een afdoende vertaling in het toepasselijke strafmaximum krijgt. Ook overigens
is uit oogpunt van consistentie een vergelijking met de strafmaxima inzake
culpoze delicten noodzakelijk.Zulks kan worden geïllustreerd aan de hand van artikel 300 Wetboek
van Strafrecht. Artikel 300 Wetboek van Strafrecht stelt op mishandeling een
gevangenisstraf van twee jaar. Indien de mishandeling zwaar lichamelijk letsel
ten gevolge heeft, riskeert de betrokkene een gevangenisstraf van vier jaar;
indien de mishandeling de dood ten gevolge heeft, riskeert hij een gevangenisstraf
van ten hoogste zes jaar. Eerder bleek, dat op culpoos veroorzaken van de
dood, waarbij de betrokkene in aanmerkelijke mate te hard rijdt, een gevangenisstraf
van negen jaar staat. Naar mijn mening zijn deze straffen niet
geheel in balans. Denkbaar is dat mishandeling plaatsvindt door opzettelijk
met een auto op iemand in te rijden. Indien deze mishandeling zwaar lichamelijk
letsel of de dood ten gevolge heeft, riskeert hij thans een lichtere straf
dan degene die, in dezelfde toestand, onopzettelijk tegen iemand aanrijdt
en zwaar lichamelijk letsel of de dood veroorzaakt.Uitgangspunt bij de herziening van de strafmaxima, gesteld op geweldsdelicten,
dient naar mijn mening een verhoging van het op eenvoudige mishandeling gestelde
strafmaximum te zijn. Naar mijn mening doet een gevangenisstraf van drie jaar,
in plaats van de huidige twee jaar, beter recht aan de maatschappelijke waardering
van zinloos geweld. In dat verband wil ik graag verwijzen naar het door de
Tweede Kamerleden Kalsbeek en Van Heemst ingediende wetsvoorstel met betrekking
tot strafverzwarende omstandigheden bij gewelddelicten (Kamerstukken II, 1998–1999,
26 295). Ook dit wetsvoorstel vormt een uitdrukking van de aanscherping
van de maatschappelijke afwijzing van zinloos geweld. Een verhoging van de
op art. 300 Wetboek van Strafrecht gestelde maximale gevangenisstraf naar
drie jaar zou er toe leiden dat het strafmaximum dat dit wetsvoorstel in een
specifiek geval van zinloos geweld mogelijk wil maken, ook in andere gevallen
van zinloos geweld mogelijk wordt. Ik overweeg voorts om het gebruik van alcoholhoudende
drank of andere bewustzijnsbeïnvloedende middelen, net als in de Wegenverkeerswet,
als een strafverzwaringsgrond in artikel 304 Sr op te nemen. Niet alleen het
verwijt terzake van culpoze delicten, maar ook het verwijt terzake van opzettelijke
geweldsdelicten kan door anterieur middelengebruik zo gekleurd worden dat
zulks uitdrukking in de wet verdient. 6. VermogensdelictenBij de bepaling van de strafmaxima in het huidige Wetboek van Strafrecht
heeft de strafbaarstelling van diefstal, het meest voorkomende vermogensdelict,
een belangrijke rol gespeeld. De onderzoekers geven aan, dat het maximum van
vier jaar voor diefstal door de wetgever destijds als uitgangspunt is opgenomen.
Naar mijn mening is dit strafmaximum in zijn algemeenheid nog steeds adequaat,
en kan het onverminderd als vertrekpunt dienen bij een systematische beoordeling
van de strafmaxima gesteld op vermogensdelicten.De vermogenscriminaliteit waarbinnen de strafbaarstelling van diefstal
als ijkpunt fungeert, is in de afgelopen eeuw evenwel van karakter veranderd.
Het begrip «fraude» domineert thans, anders dan in 1886, mede
het beeld. Valsheid in geschrifte, een strafbaarstelling die in 1886 in verband
werd gebracht met de publica fides, het openbare vertrouwen in de juistheid
van bepaalde geschriften, is geëvolueerd tot een strafbaarstelling die
onmisbaar is voor de bestrijding van vermogenscriminaliteit. Het belang van
deze strafbaarstelling, en de ernst van de frauduleuze gedragingen die onder
deze strafbaarstelling vallen, worden onderstreept door de verhoging van het
strafmaximum van artikel 225 Wetboek van Strafrecht in 1984 (van vijf naar
zes jaar). Ook deze strafbaarstelling, en de daarop gestelde maximale gevangenisstraf,
zie ik als een belangrijk ijkpunt bij de beoordeling van de systematische
consistentie van de op vermogensdelicten gestelde strafmaxima.Met name de veranderde functie van de strafbaarstelling van valsheid in
geschrifte geeft aan, dat thans iets anders naar vermogensdelicten wordt gekeken.
De eerste factor die de strafwaardigheid van het vermogensdelict bepaalt,
blijft onverminderd de wijze waarop een aan een ander toebehorend vermogensbestanddeel
aan die persoon ontnomen is. Een tweede factor lijkt echter te zijn geworden
het vertrouwen, dat de benadeelde persoon in de betrokkene heeft mogen stellen.
Bij de valsheid in geschriften is het strafwaardige heden ten dage meer in
de «valsheid» gaan zitten dan in de omstandigheid dat deze in
geschrifte plaatsvindt. In het maatschappelijk verkeer moet een
overheid die subsidies uitkeert en uitkeringen verstrekt kunnen uitgaan van
de goede trouw van degenen die op deze voorzieningen een beroep doen. Wie
dat vertrouwen beschaamt, dient een hogere straf te riskeren dan degene die
enkel een aan een ander toebehorend vermogensbestanddeel wegneemt.In dit perspectief bezien acht ik de strafbedreiging ter zake van de meeste
vermogensdelicten onverminderd juist. Bij verduistering is de centrale gedraging
het zich toeëigenen van een goed dat de betrokkene reeds onder zich heeft.
Met name dat laatste aspect rechtvaardigt een lagere gevangenisstraf dan op
diefstal gesteld is: op verduistering staat een gevangenisstraf van drie jaar.
Afpersing bestaat in het door geweld of bedreiging met geweld dwingen tot
de afgifte van een goed; de onrechtmatigheid van deze wijze van bezitsverschaffing
rechtvaardigt een gevangenisstraf van negen jaar. Bij de faillissementsdelicten
zoals eenvoudige en bedrieglijke bankbreuk is destijds reeds erkend dat niet
alleen het vermogensbelang van de schuldeisers, maar ook het vertrouwen dat
zij in het algemeen gesproken in hun schuldenaren mogen stellen in het geding
is. Overigens beraad ik mij nog wel op de vraag of de delictsomschrijvingen
van de vermogensdelicten op een enkel punt niet aan modernisering toe zijn.
Zo is de formulering van de faillissementsdelicten nog op het van voor 1896
daterende faillissementsrecht toegesneden. Voorts kan worden gewezen op HR
13 juni 1995, NJ 1995, 635, waarin werd beslist dat het iemand door bedreiging
met geweld dwingen tot het noemen van een pincode niet onder afpersing valt.
De herziening van de corruptiebepalingen, die mede in verband met internationale
ontwikkelingen is geëntameerd, behelst reeds een belangrijke modernisering
van vermogensdelicten.Ook de strafmaxima van vier jaar gevangenisstraf die in het wetsvoorstel
concentratie strafbaarstelling frauduleuze gedragingen worden bedreigd tegen
schending van de in de artikelen 227a en 227b Wetboek van Strafrecht opgenomen
normen zijn, afgezet tegen de maxima gesteld op diefstal en valsheid in geschrifte,
naar mijn mening juist gekozen. In het eerstvermelde artikel wordt strafbaar
gesteld het anders dan door valsheid in geschrift, opzettelijk niet naar waarheid
verstrekken van gegevens aan degene door wie of door wiens tussenkomst enige
verstrekking of tegemoetkoming wordt verleend, indien het feit kan strekken
tot bevoordeling van zichzelf of een ander, terwijl de betrokkene weet of
redelijkerwijs moet vermoeden dat de verstrekte gegevens van belang zijn voor
de vaststelling van zijn of eens anders recht op die verstrekking of tegemoetkoming.
Artikel 227b bedreigt straf tegen het in strijd met een wettelijke verplichting
opzettelijk nalaten benodigde gegevens te verstrekken, indien dat feit kan
strekken tot bevoordeling van zichzelf of een ander. Beide strafbaarstellingen
bevatten het element van misbruik van vertrouwen, dat in de feitelijke toepassing
van art. 225 Sr ook een belangrijke rol is gaan spelen. Het verschil ligt
vooral daarin, dat het publica fides-element, het openbare vertrouwen in de
juistheid van bepaalde geschriften, hier ontbreekt. Ook het vermogensaspect
speelt hier, net als bij valsheid in geschrift, indirect een belangrijke rol.
Deze strafbaarstellingen zien de facto op de onrechtmatige verkrijging van
vermogen dat zich onder een ander bevindt. De ratio voor de lagere straf,
gesteld op verduistering (het goed bevindt zich daar reeds onder de betrokkene)
doet zich hier niet voor.Slechts op twee punten meen ik dat de geldende strafmaxima aan heroverweging
toe zijn. Dat betreft in de eerste plaats de strafmaxima, gesteld op afdreiging
en oplichting. In de tweede plaats dient, mede in het perspectief van de strafmaxima
van de artikelen 314 en 315 Sr, aandacht te worden besteed aan de maatschappelijke
waardering van de strafwaardigheid van winkeldiefstal. Winkeldiefstal wordt gewoonlijk vervolgd uit hoofde van artikel 310 Wetboek
van Strafrecht (diefstal) of artikel 321 Wetboek van Strafrecht (verduistering).
Doorslaggevend voor de keuze voor de ene of de andere delictsomschrijving
is daarbij vooral, op welk moment de toeëigening plaatsvond. Is het voorwerp
in het winkelkarretje geladen, met de bedoeling om er bij de kassa voor te
betalen, en heeft de betrokkene het zich eerst daarna toegeëigend, bijvoorbeeld
door het in een jaszak te stoppen, dan wordt gewoonlijk verduistering aangenomen.
Wordt het voorwerp meteen in de jaszak gestopt, dan wordt gewoonlijk diefstal
aangenomen.Het is de vraag of het verschil tussen deze beide situaties het verschil
in strafmaximum van een jaar rechtvaardigt. Van groot belang voor de –
geringe – strafwaardigheid is in beide gevallen, dat het desbetreffende
voorwerp zonder een inbreuk op de privacy van de eigenaar of een ander recht
binnen het bereik van de betrokkene is gekomen. De meeste winkels zijn vrij
voor iedereen toegankelijk. Eerst de onrechtmatige toeëigening maakt
inbreuk op een recht. Daarbij speelt ook de betrekkelijk geringe vermogenswaarde
van de voorwerpen die gewoonlijk het object vormen van winkeldiefstal een
rol bij de waardering van de strafwaardigheid.De aandacht verdient, dat deze beide factoren tezamen ook een verklaring
vormen voor de strafbaarstelling van stroperij, als lex specialis ten opzichte
van diefstal, in de artikelen 314 en 315 Wetboek van Strafrecht. Daarin wordt
het wegnemen van o.a. boomvruchten en na de oogst achtergebleven veldvruchten
met een lichtere straf bedreigd dan de «gewone» diefstal (NB:
deze artikelen zien niet op het stropen van wild). Ook hier zal veelal gelden
dat de desbetreffende voorwerpen zonder inbreuk op een recht binnen het bereik
van de betrokkene zijn gekomen; de waarde van de goederen is voorts betrekkelijk
gering. Dat blijkt ook uit artikel 315 Wetboek van Strafrecht: als er bij
de stroperij vaartuigen of wagens aan te pas kwamen, en het dus niet meer
om een betrekkelijk geringe hoeveelheid gaat, betreft de maximale straf drie
jaar, in plaats van de maand gevangenisstraf die artikel 314, eerste lid,
Wetboek van Strafrecht, bedreigt.Stroperij in de zin van de artikelen 314 en 315 Sr wordt heden ten dage
nauwelijks meer vervolgd. De in de motie Dittrich/Kalsbeek opgesloten veronderstelling,
dat er strafmaxima zijn die vooral historisch bepaald zijn, doet hier opgeld.
De strafbaarstelling van stroperij doet in onze huidige, verstedelijkte samenleving
gedateerd aan. Winkeldiefstal daarentegen wordt tegenwoordig veelvuldig vervolgd.
Mijns inziens verdient het mede in dat licht overweging om te bezien of een
lex specialis in de wet ware op te nemen waarin tot uitdrukking wordt gebracht
dat, naar hedendaagse maatschappelijke opvattingen, winkeldiefstal met andere
maatstaven dient te worden gemeten dan «gewone» diefstal.Bij afdreiging en oplichting rijst een andere vraag. Het wettelijk strafmaximum
op beide misdrijven is destijds op drie jaar gevangenisstraf gesteld. Het
is evenwel de vraag of er – nog steeds – voldoende redenen zijn
om deze misdrijven lager in te schalen dan diefstal. Bij beide delicten kan
het misbruik van vertrouwen, dat ook bij valsheid in geschrifte een rol speelt,
volop aan de orde zijn. Dat spreekt al heel duidelijk bij oplichting. Het
iemand door een samenweefsel van verdichtsels bewegen tot de afgifte van een
goed acht ik, mede door het misbruik van vertrouwen dat daarin besloten ligt,
even strafwaardig als het eenvoudig wegnemen van dat goed. Ook het dwingen
tot de afgifte van een goed door openbaarmaking van een geheim, dat in het
artikel betreffende afdreiging strafbaar is gesteld, kan misbruik van vertrouwen
impliceren. Maar ook los daarvan meen ik dat het dwingen tot afgifte, eventueel
ook door smaad of smaadschrift, naar hedendaagse maatstaven als even verwerpelijk
als diefstal kan worden aangemerkt. Anders dan bij verduistering bevindt het goed zich voorafgaand aan de afdreiging nog niet onder de betrokkene.
Het belangrijkste verschil met diefstal zit daarin, dat er in dit geval van
afgifte onder dwang sprake is, terwijl de dief het voorwerp zelf wegneemt.
Naar mijn indruk kan dit verschil in de huidige samenleving, waarin aan vrije
wilsbepaling een grote waarde wordt toegekend, en chantage dientengevolge
als zeer laakbaar wordt beschouwd, echter geen reden meer zijn voor een lager
strafmaximum. Ik overweeg dan ook, bij beide strafbaarstellingen een verhoging
van de maximale gevangenisstraf met een jaar voor te stellen. 7. Het penitentiaire kaderDe maximale straf, gesteld op misdrijven, wordt uitgedrukt in maanden
of jaren gevangenisstraf. Ook die meeteenheid kent een belangrijke historische
component. Vier jaar gevangenisstraf was in 1886 iets geheel anders dan in
1999, zoals ook de Nederlandse samenleving een geheel andere is dan toen.Ook de onderzoekers refereren kort aan deze veranderingen. Zij geven in
de slotbeschouwing aan dat het sanctiestelsel sinds 1886 aanzienlijk is gedifferentieerd,
en noemen in dat verband de invoering van de voorwaardelijke veroordeling
in 1915; de invoering van de maatregel van dwangverpleging in 1925; de vergrote
mogelijkheden tot cumulatie van hoofdstraffen, alsmede de invoering van nieuwe
sancties zoals de dienstverlening en de ontneming van wederrechtelijk verkregen
voordeel. De achtergrond van deze differentiatie is vooral daarin gelegen
dat de toepassing van het strafrecht heden ten dage, meer dan in 1886, ook
preventieve en reparatoire doeleinden wil dienen. Dat spreekt met name bij
de maatregelen, zoals terbeschikkingstelling en de ontneming van wederrechtelijk
verkregen voordeel. Deze maatregelen ontberen een vergeldend oogmerk. De terbeschikkingstelling,
die ook vrijheidsbeneming impliceert, heeft in de eerste plaats een preventief
oogmerk: zij wil de maatschappij beschermen tegen gevaarlijke personen. Maar
ook bij de straffen (vrijheidsstraf en taakstraf) is het streven naar resocialisatie
meer op de voorgrond getreden. Veel meer dan in het verleden wordt bij de
tenuitvoerlegging van een straf naar de individuele mogelijkheden van de veroordeelde
gekeken.De gesignaleerde differentiatie impliceert, dat de in de wet bedreigde
gevangenisstraf thans minder dan in 1886 indiceert, welke gevolgen de straffende
overheid aan het strafbare feit kan verbinden. De bedreigde gevangenisstraf
bevat echter nog onverminderd een belangrijke indicatie van het beoogde leed,
dat de overheid de veroordeelde mag toevoegen. Als maatstaf van dat beoogde
leed is de gevangenisstraf dan ook nog steeds bruikbaar. Dat impliceert dat
niet alleen de positie van de gevangenisstraf binnen het hele, thans sterk
gedifferentieerde sanctiestelsel de aandacht verdient. Ook een analyse van
de gevangenisstraf sec, inclusief de wijze waarop zij volgens de wettelijke
bepalingen ten uitvoer wordt gelegd, is voor een waardering van het wettelijk
strafmaximum van groot belang. Uit die analyse vloeit immers voort welk beoogd
leed anno 1999 daadwerkelijk door de overheid als gevolg van een strafbaar
feit aan de veroordeelde kan worden toegevoegd. Dat geldt zeker tegen de achtergrond
van de omstandigheid dat bij misdrijven, ondanks de wettelijke mogelijkheid
daartoe, gewoonlijk naast gevangenisstraf geen geldboete wordt opgelegd. Tevens
is van belang dat in het geval draagkracht ontbreekt een geldboete veelal
niet kan worden opgelegd.Ten aanzien van de gevangenisstraf nu kan worden gesteld, dat zij heden
ten dage wordt ten uitvoer gelegd op een andere wijze dan in 1886. In dat
verband kan vooral worden gewezen op de regeling van de vervroegde invrijheidstelling.
Uit artikel 15 Wetboek van Strafrecht vloeit voort, dat de tot een tijdelijke
vrijheidstraf van meer dan een jaar veroordeelde, in vrijheid
wordt gesteld wanneer hij twee derden daarvan heeft ondergaan. Deze regeling
berust op de aanname dat de herinnering aan de ernst van het strafbare feit
vervaagt naarmate de berechting langer geleden is. Aanvankelijk kon alleen
de zich goed gedragende gedetineerde op voorwaardelijke invrijheidstelling
rekenen. Na verloop van tijd werd dit systeem evenwel zo toegepast dat de
grote meerderheid van de gedetineerden voor voorwaardelijke invrijheidstelling
in aanmerking kwam. In dat licht is gekozen voor het huidige systeem, waarin
vervroegde invrijheidstelling de regel is waarop een uitzondering kan worden
gemaakt.Het instituut van de vervroegde invrijheidstelling brengt met zich mee,
dat enige relativering van de verhogingen van strafmaxima die in de afgelopen
jaren hebben plaatsgevonden, alsmede de strafverhogingen die in het voorgaande
zijn voorgesteld, op zijn plaats is. Afgezet tegen het perspectief van 1886
kunnen deze strafverhogingen de facto worden gezien als een beperkte correctie
op een generieke strafverlaging met een derde. Mede in dat licht lijkt afschaffing
van de vervroegde invrijheidstelling niet wenselijk (vgl. daaromtrent ook
Kamerstukken II, 1997–1998, 25 808, nr. 1). Van afschaffing van
de vervroegde invrijheidstelling zou met recht gesteld kunnen worden dat het
een generieke verhoging van de strafmaxima met de helft is. Een dergelijke
generieke strafverhoging nu lijkt mij onnodig en onwenselijk. Ik wijs er bovendien
op dat in alle Europese landen de mogelijkheid van vervroegde of voorwaardelijke
invrijheidstelling bestaat.Zoals reeds vermeld is de feitelijke tenuitvoerlegging van een gevangenisstraf
heden ten dage anders dan in 1886. Het regime biedt de veroordeelde diverse
mogelijkheden op het terrein van werk, onderwijs en ontspanning, zonder dat
het strafkarakter daardoor aangetast wordt. De tenuitvoerlegging wordt op
deze wijze mede gericht op de voorbereiding van de veroordeelde op diens terugkeer
in de maatschappij (vgl. artikel 2, tweede lid, Penitentiaire beginselenwet).
De preventie van strafbare feiten die, zoals eerder bleek, in het gehele strafrecht
van groter belang is geworden, speelt daarmee ook in de executie een rol.
Het ondergaan van langdurige gevangenisstraf blijft in onze hedendaagse samenleving,
die de niet van zijn vrijheid beroofde mens zoveel mogelijkheden biedt, evenwel
een zware beproeving. Daarbij kan nog worden aangetekend dat ruimere mogelijkheden
en vrijheden binnen de tenuitvoerlegging ook meer verantwoordelijkheden bij
de gedetineerde leggen die waargemaakt moeten worden. Mede in dat licht heb
ik geen reden om aan te nemen dat, bezien vanuit het perspectief van de wettelijke
strafmaxima, de wijze van executie van de gevangenisstraf tot bijstelling
van die maxima zou dienen te leiden. 8. Obsolete strafbaarstellingenIn de inleiding werd reeds opgemerkt, dat wettelijke strafmaxima niet
los gezien kunnen worden van de gedragingen waartegen zij straf bedreigen.
Een onderzoek waarin de historische bepaaldheid van strafmaxima aan de orde
komt, vraagt daarmee welhaast automatisch aandacht voor de historische bepaaldheid
van sommige strafbaarstellingen. Gerefereerd werd reeds aan het tweegevecht.
Het Wetboek van Strafrecht wijdt aan het tweegevecht een hele titel in het
Tweede boek. Na de misdrijven tegen de openbare orde en voor de misdrijven
waardoor de algemene veiligheid van personen of goederen wordt in gevaar gebracht
behandelt titel VI het tweegevecht.Deze bepalingen omtrent het tweegevecht zijn evenwel niet de enige van
het Wetboek, die in de dagelijkse strafrechtspraktijk geen enkele rol meer
spelen. In de artikelen 210 en 211 Wetboek van Strafrecht wordt de muntschennis
bestreden. Die strafbaarstelling ziet op een verschijnsel dat wel voorkwam
in tijden waarin betaalmiddelen van waardevol metaal waren gemaakt:
de munt werd in die tijden wel van een deel van haar metaal ontdaan. Heden
ten dage komt dit verschijnsel niet meer voor. Ook elders in het Wetboek van
Strafrecht zijn strafbaarstellingen te vinden die hun functie verloren hebben.Veel kwaad kunnen deze bepalingen niet. Zij hebben voor sommigen wellicht
zelfs een zekere charme, die ook andere herinneringen uit vervlogen tijden
aan kan kleven. Het is echter de vraag of deze omstandigheid het voortbestaan
van deze bepalingen kan rechtvaardigen. Het Wetboek van Strafrecht dient een
redelijk getrouwe weergave te geven van de strafbare feiten die in Nederland
strafwaardig worden geacht. Het mag niet dienen als «rariteitenkabinet».
Ik neem mij dan ook voor met voorstellen te komen die het Wetboek van Strafrecht
ook in dit opzicht weer bij de tijd brengen. 9. Tot besluitDe motie Dittrich/Kalsbeek snijdt een belangwekkende vraag aan: brengen
de huidige strafmaxima wel in voldoende mate tot uitdrukking in welke mate
strafbare feiten maatschappelijk onaanvaardbaar worden geacht. In het voorgaande
is uiteengezet hoe het kabinet meent, het stelsel van strafmaxima meer consistent
en «bij de tijd» te kunnen maken. Wenselijk lijkt mij evenwel,
ook de inzichten van het veld bij de verdere oordeelsvorming daaromtrent te
betrekken. De motie vraagt, terecht, aandacht voor de hedendaagse maatschappelijke
opvattingen inzake strafmaxima; het inzicht daarin kan door een consultatieronde
worden vergroot. Het onderzoek zal om die reden, vergezeld van het onderhavige
regeringsstandpunt, tevens voor commentaar naar NOvA, NVvR en OM worden gezonden. XNoot1Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26564-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl