Publieke omroep in beeld Financiering, bedrijfsvoering en toezicht; Rapport 'Publieke omroep. Financiering, bedrijfsvoering en toezicht'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31557, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

11-09-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31557 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31557Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 1 Mb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 557Publieke omroep in beeld Financiering, bedrijfsvoering en toezichtnr. 2RAPPORTInhoudDEEL I: ANTWOORDEN
KAMERVRAGEN, BESTUURLIJKE REACTIES EN NAWOORD5   1Over dit onderzoek7   2Antwoorden op de Kamervragen82.1Financiering82.2Bedrijfsvoering11 2.3Scheiding private en publieke geldstromen14 2.4Verantwoording en toezicht16   3Reacties en nawoord Algemene Rekenkamer20    Overzicht van conclusies,
aanbevelingen en toezeggingen24   DEEL
II: ONDERZOEKSBEVINDINGEN27   1Inleiding291.1Aanleiding voor het onderzoek29 1.2Het omroepbestel291.3Doelstelling en onderzoeksvragen31 1.4Leeswijzer deel II33    2Financiering342.1Financieringsstromen op hoofdlijnen34 2.1.1Van Den Haag naar Hilversum34 2.1.2Binnen Hilversum362.1.3Informatie over geldstromen38 2.2Financiering door programmering39 2.2.1Programmeringsproces en Geld
op schema39 2.2.2Criteria voor plaatsing en financiering432.3Reservevorming44 2.3.1Algemene Omroepreserve45 2.3.2Nederlandse Publieke Omroep452.3.3Omroepverenigingen46 2.4Bevorderen van doelmatige besteding47   3Bedrijfsvoering493.1Beheersing van kwaliteit en kosten
van televisieprogramma’s493.1.1Beheersing van kwaliteit50 3.1.2Beheersing van kosten50 3.2Contracten met externe producenten503.2.1Ordelijk en controleerbaar513.2.2Registers52 3.2.3Doelmatigheidsrisico’s523.3Beloning53 3.3.1Directie- en bestuursleden543.3.2Presentatoren54 3.3.3Ontslagvergoedingen553.4Financiële programmagebonden
bijdragen van derden553.4.1Verantwoordingsinformatie56 3.4.2Redactionele onafhankelijkheid57    4Scheiding publieke en private geldstromen584.1Resultaten private activiteiten58 4.2Kostentoerekening604.3Reservevorming61    5Verantwoording en toezicht625.1Verantwoording625.2Toezicht63 5.2.1Raden van toezicht635.2.2Commissie Integriteit Publieke
Omroep655.2.3Commissariaat voor de Media66BijlageToelichting aanpak onderzoek bedrijfsvoering68 Afkortingen69 Literatuur70DEEL I: ANTWOORDEN KAMERVRAGEN, BESTUURLIJKE REACTIES
EN NAWOORD1 OVER DIT ONDERZOEKIn juli 2007 ontving de Algemene Rekenkamer het verzoek van de Tweede
Kamer om een onderzoek uit te voeren naar de landelijke publieke omroep. Het
verzoek richtte zich op de financiering en de bedrijfsvoering van de publieke
omroep en op de toezichts- en verantwoordingsstructuur en bevatte de volgende
vier vragen:1. In welke mate kan inzicht worden gegeven in de wijze waarop de publieke
omroep wordt gefinancierd (inclusief de compensatiegelden voor de gederfde
reclame-inkomsten)?2. In hoeverre voldoet de bedrijfsvoering van de publieke omroeporganisaties
(inclusief de beloningsstructuren) aan de daaraan te stellen normen?3. Hoe worden de publieke en private geldstromen gescheiden binnen de
publieke omroeporganisaties?4. Hoe verhoudt de toezichts- en verantwoordingsstructuur bij publieke
omroeporganisaties zich tot de toezichts- en verantwoordingsstructuur bij
rechtspersonen met een wettelijke taak in andere sectoren?De landelijke publieke omroep bestaat uit de Nederlandse Omroep Stichting
(NOS) en de erkende omroepen. De publieke omroep ontving in 2007 € 563
miljoen aan publiek geld (exclusief reclamegelden). De NOS bestaat uit twee
onderdelen: de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) en NOS/RTV. De NPO voert
binnen de publieke omroep taken uit ten aanzien van samenwerking en coördinatie.
NOS-RTV is het onderdeel dat de NOS-programma’s verzorgt op radio en
televisie en ook de inhoud van teletekst beheert.Binnen de erkende omroepen zijn drie categorieën te onderscheiden:
de omroepverenigingen, de taakorganisaties (omroepen met een specifieke taak
zoals de NPS en Teleac-NOT) en de omroepen op een geestelijke grondslag (zoals
de Boeddhistische Omroep Stichting en de Nederlandse Moslim Omroep). Van deze
erkende omroepen hebben we de volgende onderzocht: AVRO, BNN, EO, KRO, NCRV,
TROS, VARA en VPRO. Deze organisaties ontvangen gezamenlijk ruim de helft
van de publieke middelen voor omroepen en worden alle op dezelfde wijze gefinancierd.Vervolgens zijn wij nagegaan wat de belangrijkste actoren zijn die betrokken
zijn bij de financiering en het toezicht. Het gaat om het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap (OCW), de NPO, het Commissariaat voor de Media en de
Commissie Integriteit Publieke Omroep (CIPO). Ook deze organisaties hebben
wij betrokken in ons onderzoek.Behoudens de algemene financiële overzichten, hebben in ons onderzoek
naar de financiering en de bedrijfsvoering de drie publieke televisienetten
centraal gestaan. Andere media, zoals radio, digitale themazenders en internet,
hebben een relatief beperkte financiële omvang en zijn daarom door ons
buiten beschouwing gelaten.In hoofdstuk twee van dit deel van het rapport beantwoorden wij de vragen
van de Tweede Kamer en geven wij onze conclusies en aanbevelingen weer. De
reacties van betrokken organisaties en ons nawoord zijn opgenomen in hoofdstuk
drie. De bijlage van deel I bevat een overzicht waarin onze conclusies en
aanbevelingen en de toezeggingen zijn samengevat.In deel II van het rapport gaan we dieper in op de feiten waar we onze
conclusies en aanbevelingen op baseren.2 ANTWOORDEN OP DE KAMERVRAGEN2.1 FinancieringDe Tweede Kamer stelde ons de volgende vraag: in welke mate kan inzicht
worden gegeven in de wijze waarop de publieke omroep wordt gefinancierd (inclusief
de compensatiegelden voor de gederfde reclame-inkomsten)? We hebben daarop
de publieke geldstromen van het Ministerie van OCW naar de omroepverenigingen
op hoofdlijnen in kaart gebracht. We zijn daarbij nagegaan of financiële
gegevens uit verschillende documenten op elkaar aansluiten. Vervolgens hebben
we ingezoomd op drie onderwerpen: het programmeringsproces, de reservevorming
binnen de landelijke publieke omroep en de doelmatige besteding van publieke
middelen.Financieringsstromen op hoofdlijnenHet Ministerie van OCW plaatst de rijksbijdrage (€ 563 miljoen
in 2007) en de reclame-inkomsten (€ 192 miljoen in 2007) in de Algemene
Omroepreserve (AOR, zie figuur 1). Vanuit deze reserve bekostigt het ministerie
de landelijke publieke omroep. Het Commissariaat voor de Media beheert de
AOR, maar verricht alleen betalingen op basis van een beschikking van het
Ministerie van OCW. De bijdrage voor de landelijke publieke omroep maakt het
Commissariaat over aan de NPO. Die verdeelt het geld over de omroepen, waarbij
er onderscheid wordt gemaakt tussen directe programmagebonden kosten, directe
niet direct toerekenbare kosten (dndt) en indirecte kosten. De dndt- en indirecte
kosten worden vergoed via een vast bedrag, de vergoeding voor directe kosten
is gekoppeld aan prestaties.In de periode 2002–2007 zijn de totale reclame-inkomsten met 11%
gedaald van € 216 miljoen in 2002 tot ruim € 192 miljoen
in 2007. De publieke omroep is in de periode 2002–2007 niet gecompenseerd
voor gederfde reclame-inkomsten.Informatie over publieke geldstromen naar de publieke omroep is verspreid
over diverse bronnen. Wij constateren dat financiële realisatiecijfers
uit verschillende documenten van het Ministerie van OCW, het Commissariaat
voor de Media en de NPO niet op elkaar aansluiten. Hiervoor bestaan plausibele
verklaringen. De belangrijkste is dat het departement de jaaradministratie
afsluit, voordat het Commissariaat voor de Media en de NPO de definitieve
cijfers gereed hebben. Doordat het Ministerie van OCW de verschillen niet
toelicht, is de beschikbare informatie weinig inzichtelijk.Ook uit het feit dat de Tweede Kamer ons heeft gevraagd de stromen in
kaart te brengen, leiden wij af dat de mate waarin het Ministerie van OCW
inzicht verschaft in de financieringsstromen voor verbetering vatbaar is.
Wij bevelen de minister van OCW aan om bijvoorbeeld in de Mediabegroting een
inzichtelijk overzicht van de financieringsstromen op te stellen, en daarbij
verschillen met andere documenten toe te lichten.Programmeringsproces en Geld op schemaDe vergoeding voor de directe kosten is een uitvloeisel van het programmeringsproces.
Dit proces is de afgelopen jaren ingrijpend gewijzigd, mede door de introductie
van de Geld op schema-systematiek voor de financiële planning. Kregen
de omroepen vroeger een vast bedrag, nu is sprake van productfinanciering.
Er is een directe koppeling van het beschikbare budget aan de in tijdslots
opgedeelde zendtijd en de te behalen doelstellingen. De Geld op schema-systematiek
is een belangrijk sturingsinstrument voor de NPO. Wij hebben in kaart gebracht
hoe dit proces verloopt en of in voldoende mate duidelijke criteria ten grondslag
liggen aan de verdeling van budget en zendtijd.Beknopt weergegeven verloopt het programmeringsproces als volgt. Op basis
van de meerjarenbegroting en de prestatieovereenkomst die de NPO met de minister
van OCW afsluit, stelt de NPO in overleg met de omroepen per seizoen en televisienet
zogenoemde genreschema’s op. Het genreschema is een schematische opdeling
van de beschikbare televisietijd in tijdslots. Voor elk tijdslot is aangegeven
wat het beoogde genre is, het beoogde kijktijdaandeel1 en de beoogde doelgroepen. Ook is aan een slot een bedrag gekoppeld.
Met het genreschema bewaakt de NPO dat het totale schema de collectieve doelstellingen
uit de prestatieovereenkomst met het Ministerie van OCW haalt (zoals het aandeel
cultuur en Nederlands drama in de programmering). Bovendien zorgt de NPO ervoor
dat het totale schema past binnen de begroting van de publieke omroep. Omroepverenigingen
en de Nederlandse Programma Stichting (NPS) tekenen in op de slots en zijn
daarbij dus elkaars concurrent. Vervolgens start een proces van overleg, onderhandeling
en«passen en meten». De uitkomst van dit proces legt de NPO vast
in een voor de omroepen bindend zendtijdindelingsbesluit. De financiering
die een omroep ontvangt, is afhankelijk van de tijdslots (en de daaraan gekoppelde
bedragen) die de NPO aan een omroep toewijst. Er is wel een ondergrens vastgesteld:
omroepen hebben jaarlijks recht op minimaal 75% van het budget dat
bij hun status past.2De criteria die de NPO hanteert om het genreschema op te stellen vinden
we voldoende inzichtelijk. Het betreft een proces van uitwerking en detaillering
van de meerjarenbegroting en de prestatieovereenkomst. Voor verbetering vatbaar
vinden we het beoordelingskader dat de NPO vervolgens hanteert om voor een
bepaald tijdslot een keuze te maken uit programma’s van verschillende
omroepen. Hierbij kan de kwaliteitskaart, die nu vooral wordt gebruikt bij
de evaluatie van programma’s, in een meer uitgewerkte vorm worden toegepast.
De NPO onderkent deze verbetermogelijkheden en werkt aan een concrete invulling
hiervan.ReservevormingDe Europese Commissie heeft naar aanleiding van klachten van commerciële
partijen onderzoek gedaan naar vermeende staatssteun. Daarbij zag de Europese
Commissie in de omvangrijke reserves van de omroepen een bewijs voor overcompensatie.
Wij zijn nagegaan wat de stand van zaken is voor het normeren van reserves
binnen de publieke omroep.De omroepverenigingen beschikken over een reserve voor programmadoeleinden
(publiek geld) en de algemene verenigingsreserve (privaat geld). De NPO beschikt
eveneens over een reserve voor programmadoeleinden en een exploitatiereserve.De NPO heeft de omvang van de programmareserves van omroepen inmiddels
genormeerd.1 Wanneer de omvang van deze reserves
een vastgesteld maximum te boven gaat, roomt de NPO de overschrijding af en
voegt deze toe aan de eigen programmareserve. De nieuwe Mediawet, die in juli
is aangenomen door de Tweede Kamer en nu in behandeling is bij de Eerste Kamer
en volgens planning per 1 januari 2009 in werking treedt, normeert het
totaal bedrag aan programmareserves van alle omroepen én de NPO. Dit
wetsvoorstel bepaalt dat het totaalbedrag aan programmareserves van al deze
organisaties gezamenlijk niet meer mag bedragen dan 10% van het budget
dat de minister van OCW in een kalenderjaar ter beschikking stelt.De algemene verenigingsreserves van omroepverenigingen en de exploitatiereserve
van de NPO vallen buiten deze systematiek. Voor deze reserves is in 1993 in
wet- en regelgeving bepaald dat de omvang niet mag toenemen.Bevorderen doelmatigheidIn het verlengde van de financiering van de omroepen is in de Mediawet
vastgelegd dat de NPO als taak heeft om de doelmatige inzet van middelen binnen
de publieke omroep te bevorderen. Wij hebben in kaart gebracht hoe de NPO
invulling geeft aan deze taak. Daarbij zijn we nagegaan in welke mate de NPO
de beschikbare mogelijkheden benut.De afgelopen jaren heeft de NPO de doelmatige besteding van middelen bevorderd
door de wegens overheidstaakstellingen en teruglopende reclame-inkomsten noodzakelijke
bezuinigingen te coördineren. In achtereenvolgende bezuinigingsoperaties
zijn eerst de indirecte kosten en vervolgens de directe kosten teruggedrongen.
Ook het nieuwe programmeringsproces leidt tot een doelmatigheidsprikkel: omroepen
concurreren met elkaar om een programma geplaatst te krijgen. Zij worden door
de productfinanciering gestimuleerd kosten van programma’s sterk te
bewaken. De NPO geeft echter aan niet over voldoende adequate instrumenten
te beschikken om de doelmatige besteding van middelen te bevorderen wanneer
daar geen directe externe aanleiding voor is. Bovendien zouden repressieve
activiteiten de samenwerking met omroepen rondom de programmering te veel
verstoren.Voor ons is onvoldoende duidelijk waarom de NPO andere maatregelen niet
zou kunnen toepassen. Te denken valt aan het uitvoeren van benchmarkstudies
van bepaalde kostenposten en het vergelijken van de toegekende referentiebedragen
met de daadwerkelijke programmakosten. Ook menen wij dat van de lumpsumvergoeding
voor indirecte en dndt-kosten een grotere doelmatigheidsprikkel zou uitgaan,
wanneer de aansluiting van deze vergoeding op de daadwerkelijk gemaakte kosten
periodiek zou worden geëvalueerd.1Wij concluderen dat het bevorderen van een doelmatige inzet van publieke
middelen de afgelopen jaren aandacht heeft gekregen. Een heldere uitwerking
van deze taak ontbreekt echter. Wij bevelen de NPO aan om de in de wet omschreven
taak helder uit te werken in een plan met concrete activiteiten en dit plan
af te stemmen met de minister van OCW.2.2 BedrijfsvoeringDe Tweede Kamer heeft ons wat betreft de bedrijfsvoering het volgende
gevraagd: in hoeverre voldoet de bedrijfsvoering van de publieke omroeporganisaties
(inclusief de beloningsstructuren) aan de daaraan te stellen normen? Hierop
hebben we vier onderdelen onderzocht van de bedrijfsvoering van de acht grote
omroepverenigingen:1. beheersing van de kosten en de beheersing van de kwaliteit van televisieprogramma’s;2. contracten met externe producenten;3. beloning van topfunctionarissen, beloning van presentatoren en ontslagregelingen;4. financiële programmagebonden bijdragen van derden.De selectie van deze onderwerpen is gebaseerd op een door ons opgestelde
risicoanalyse, vanuit de invalshoeken rechtmatigheid, doelmatigheid en integriteit.
Voor de vier genoemde bedrijfsvoeringsonderdelen zijn wij nagegaan of processen
ordelijk en controleerbaar tot stand zijn gekomen. Deze algemene criteria
hanteren wij bij elk onderzoek naar de bedrijfsvoering en zijn niet ontleend
aan wettelijke eisen die gelden voor omroepverenigingen. Wanneer bepalingen
in wet- en regelgeving van toepassing zijn op de door ons onderzochte bedrijfsvoeringsonderdelen,
hebben wij deze bepalingen meegenomen. Dit geldt ook voor bepalingen uit de
Richtlijnen en regelingen goed bestuur en integriteit. Deze richtlijnen zijn
door de publieke omroep zelf opgesteld en zijn in 2006 in werking getreden.
In de rest van dit rapport hanteren we de ingekorte benaming: Richtlijnen
goed bestuur en integriteit.In deze paragraaf geven wij eerst per onderzocht bedrijfsvoeringsonderdeel
aan wat onze belangrijkste toetspunten zijn geweest. Ook geven wij onze belangrijkste
bevindingen weer. Aan het eind van deze paragraaf volgen onze conclusies en
aanbevelingen.Beheersing van kwaliteit en kosten van programma’sWij zijn nagegaan of de acht grote omroepverenigingen op programmaniveau
vooraf aangeven wat een televisieprogramma mag kosten en welke doelen zij
daarbij nastreven. Ook zijn wij nagegaan of zij tijdens het maken van een
programma de voortgang frequent monitoren en of zij achteraf een evaluatie
opstellen.Voor de programmakosten stellen alle omroepen vooraf gedetailleerde begrotingen
op en gaan zij tijdens de productie frequent na wat de daadwerkelijke uitgaven
zijn. Als het gaat om de doelen leggen slechts enkele omroepen per programma
vast wat zij willen bereiken, anders dan een te realiseren kijkcijferaandeel.
Het tussentijds monitoren en achteraf evalueren gebeurt bij omroepen vooral
mondeling. Een vastlegging hiervan ontbreekt vaak.Contracten met externe producentenWij zijn nagegaan of het totstandkomingsproces is vastgelegd, in welke
mate een omroep zicht heeft op de nevenactiviteiten van zijn medewerkers en
welke doelmatigheidsrisico’s een rol spelen. We merken daarbij op dat
dit onderwerp niet voor alle omroepen even belangrijk is. Sommige omroepen
maken hun programma’s vooral zelf. Andere besteden de productie van
een groot deel van hun programma’s uit aan externe producenten.Van alle door ons onderzochte programma’s die extern zijn uitbesteed,
is een contract aanwezig. Wel komt het voor dat een overeenkomst pas ondertekend
wordt wanneer het productieproces al is gestart.Geen van de onderzochte omroepen heeft voor het totstandkomingsproces
van contracten met externe producenten procedures en toetspunten opgesteld.
Onduidelijk is bijvoorbeeld wie controleert of het overeengekomen bedrag past
binnen de begroting en of er naast een inhoudelijke redacteur ook een meer
zakelijke ingestelde medewerker betrokken is bij de onderhandelingen. Het
belang van dergelijke aspecten wordt door omroepen wel onderkend, maar ze
zijn niet op schrift vastgelegd. Bij de meeste omroepverenigingen worden contracten
met producenten wel standaard ondertekend door meer personen. Doordat niet
is vastgelegd wie inhoudelijk welk aspect van een contract toetst, is niet
duidelijk wat men beoordeeld heeft en wat daarbij de gebruikte toetspunten
waren.De Richtlijnen goed bestuur en integriteit schrijven voor dat een omroep
registers aanlegt van onder meer de nevenfuncties van topfunctionarissen en
de financiële belangen van medewerkers. De meeste omroepverenigingen
hebben dergelijke registers opgesteld, zij het dat er aan actualiteit, mate
van openbaarheid en actief gebruik van de registers nog iets te verbeteren
valt. Hiermee beschikken de omroepen over informatie die mogelijk van belang
is voor het afdekken van integriteitsaspecten bij het tot stand komen van
een contract met een externe producent. Doordat het totstandkomingsproces
van contracten niet is vastgelegd hebben wij niet kunnen nagaan of dergelijke
informatie gebruikt wordt.Het programmeringsproces is zo ingericht dat de NPO jaarlijks op hoofdlijnen
voor een jaar vooruit bepaalt welke programma’s hij plaatst en voorafgaand
aan elk seizoen over de nadere invulling van de programmering beslist. De
meeste contracten van omroepen met externe producenten betreffen het produceren
van één programma voor hoogstens een jaar. Wanneer een omroep
echter voor een programma een contract met een producent afsluit dat betrekking
heeft op meer jaren, bestaat het risico dat een omroep verplichtingen aangaat
waarvoor hij later, als het programma mogelijk niet geplaatst wordt, geen
bijdrage ontvangt. Dit risico is groter bij zogenoemde «outputdeals».
Dan garandeert een omroep om voor een langere periode een bepaald aantal,
soms globaal omschreven, programma’s af te nemen van een producent.
Bij enkele omroepen hebben wij dergelijke outputdeals aangetroffen. Door de
afnameverplichting die een omroep aangaat en de daaraan eventueel gekoppelde
boeteclausules ontstaan substantiële risico’s voor een ondoelmatige
besteding van publieke middelen en het weglekken van deze middelen naar private
partijen.Beloning van topfunctionarissen, beloning van presentatoren
en ontslagregelingenWij hebben bij de acht geselecteerde omroepen de beloning van de algemeen
directeur en de voorzitter van het bestuur bekeken. Ook hebben wij per omroep
documenten bestudeerd, die verband houden met de beloning van enkele presentatoren
en enkele ontslagregelingen. Wij hebben het totstandkomingsproces beoordeeld
en doen geen uitspraken over de hoogte van de beloning. Ten tijde van het
onderzoek bestonden er geen normen voor de hoogte van de beloning. In juni
2008 heeft het kabinet bepaald dat voor bestuurders een maximum van 130%
van het ministerssalaris geldt. Voor andere functionarissen zal een nog op
te stellen «beloningscode» gaan gelden.Wij zijn onder meer nagegaan door wie de beloning is vastgesteld. Daarnaast
zijn we nagegaan in hoeverre er een duidelijke relatie is tussen de omvang
van de beloning en de te leveren prestaties.Hoe de beloning van algemeen directeuren en bestuurders is geregeld, verschilt
sterk. Zo hebben sommige omroepen het salaris van de algemeen directeur gekoppeld
aan een CAO-schaal. Anderen werken met een vast bedrag. In vier gevallen is
de beloning van de voorzitter van bestuur vastgesteld door andere bestuursleden.
Dit is een ongewenste situatie, omdat een naaste collega dan het salaris bepaalt.
Overigens is sprake van een overgangssituatie. De omroepen geven aan, en hebben
dit soms ook al vastgelegd, dat wanneer een raad van toezicht is ingesteld,
deze raad de beloning van bestuursleden gaat bepalen.Bij het belonen van presentatoren zijn twee situaties te onderscheiden.
Een waarbij de presentator in dienst is bij de omroep en een waarbij een omroep
een overeenkomst heeft afgesloten met een BV van een presentator. De omvang
van de beloning is vooral het resultaat van een onderhandelingsproces tussen
de omroep en de presentator. In een aantal gevallen is de relatie tussen de
beloning en de te verrichten activiteiten zeer globaal omschreven. Verder
ontbrak voor één presentator een vastlegging van de gemaakte
afspraken. Een zorgpunt betreft de contracten met gezichtsbepalende presentatoren
waarbij de omroep verschillende diensten afneemt. Naast het presenteren kan
het bijvoorbeeld gaan om het ontwikkelen van formats en het produceren van
programma’s. De afhankelijkheid van een bepaalde presentator kan in
dergelijke gevallen dusdanig groot worden, dat de zakelijke kanten van de
relatie te veel naar de achtergrond verdwijnen.De bestudeerde ontslagregelingen voor medewerkers zijn tot stand gekomen
op basis van een sociale regeling die is overeengekomen met de vakbonden.
De totstandkoming en de hoogte van enkele vertrekregelingen met bestuurders
waren minder inzichtelijk. In sommige gevallen ontbrak een vastgelegde onderbouwing
van gemaakte keuzen. In één geval was de regeling zeer summier
beschreven.Financiële programmagebonden bijdragen van derdenWij zijn bij financiële programmagebonden bijdragen van derden nagegaan
welke informatie omroepverenigingen moeten aanleveren en of voldaan wordt
aan bepalingen in de Mediawet. Omroepen moeten in een bijlage van hun jaarrekening
op het niveau van afzonderlijke programma’s aangeven welke bijdragen
van derden zij hebben ontvangen. Tussen omroepen bestaan grote verschillen.
Sommige richten zich alleen op subsidieverstrekkers als het Stimuleringsfonds
Nederlandse Culturele Omroepproducties en mijden bewust commerciële partijen
en overheidsinstellingen. Andere voeren juist een actieve acquisitie
in de richting van dergelijke partijen. Verwarrend is overigens dat begrippen
als sponsoring en cofinanciering in de Mediawet en nadere regelgeving niet
consistent worden omschreven.De meeste omroepen beschikken over een door de Mediawet verplicht programma-
of redactiestatuut, waarin bepalingen zijn opgenomen die de redactionele onafhankelijkheid
van de omroep moeten waarborgen.Op basis van de in deze paragraaf gepresenteerde bevindingen concluderen
wij dat de bedrijfsvoering van de vier onderdelen bij de onderzochte omroepverenigingen
niet geheel ordelijk en controleerbaar is. Deze conclusie geldt voor alle
onderzochte omroepverenigingen, waarbij onderling overigens wel verschillen
zijn in de ordelijkheid en controleerbaarheid van de bedrijfsvoering.In positieve zin springt de beheersing van de programmakosten er uit.
Het nieuwe programmeringsproces heeft hieraan bijgedragen. De NPO en de omroepen
maken nu bij de start van een seizoen afspraken over welke programma’s
een omroep gaat maken tegen welke financiële bijdrage.Van andere reguliere processen zoals het bewaken van de programmakwaliteit
en het aangaan van contracten met externe producenten kunnen omroepen mondeling
het verloop schetsen. Doordat een vastlegging hiervan ontbreekt en deze processen
niet zichtbaar worden beoordeeld, zijn dergelijke processen onvoldoende ordelijk
en controleerbaar. Gezien de relatief beperkte omvang van een omroepvereniging
en het belang van creativiteit in het primaire proces hebben wij er begrip
voor dat omroepen huiverig zijn voor een toename van administratieve lasten.
Wij vinden desondanks dat de ordelijkheid en controleerbaarheid met een beperkte
inspanning aanzienlijk kan toenemen en bevelen de omroepen aan dergelijke
processen beter vast te leggen.Verder vinden wij dat extra aandacht nodig is voor de bijzondere overeenkomsten.
Voorbeelden zijn het afsluiten van meerjarige contracten met externe producenten,
contracten met voor een omroep gezichtsbepalende presentatoren en vertrekregelingen
voor bestuurders. Indien een omroep beschikt over een raad van toezicht, dan
bevelen wij aan dat het bestuur met deze raad afspraken maakt om deze bijzondere
overeenkomsten ter goedkeuring voor te leggen aan de raad. De raad van toezicht
kan met een meer afstandelijke blik beoordelen of verschillende belangen goed
zijn afgewogen.Specifieke aandacht verdienen de outputdeals die omroepen afsluiten met
externe producenten. Gezien de risico’s die dergelijke contracten met
zich meebrengen, geven wij de NPO in overweging outputdeals alleen onder strikte
voorwaarden toe te staan.2.3 Scheiding private en publieke geldstromenIn deze paragraaf beantwoorden we de vraag van de Tweede Kamer: hoe worden
de publieke en private geldstromen gescheiden binnen de publieke omroeporganisaties?
In wet- en regelgeving zijn diverse bepalingen opgenomen die als doel hebben
een adequate scheiding te waarborgen tussen private en publieke geldstromen
binnen een publieke omroep. Zo moet worden voorkomen dat publiek geld weglekt
naar private activiteiten. Wij hebben deze bepalingen in kaart gebracht en
zijn nagegaan of deze in de praktijk relevante risico’s afdekken.Een omroepvereniging voert verschillende private activiteiten uit. Het
gaat om verenigingsactiviteiten (bijvoorbeeld het organiseren van ledenvergaderingen)
en zogeheten nevenactiviteiten (zoals het verkopen van een dvd,
het uitgeven van een programmablad en het beleggen van vermogen).Een risico is dat omroepverenigingen publieke middelen gebruiken om negatieve
resultaten van private activiteiten te dekken. Dit risico is grotendeels afgedekt
door de eis dat resultaten van afzonderlijke private activiteiten in principe
kostendekkend moeten zijn; als ze wel verliesgevend zijn, dan mag dat niet
langer dan één jaar zijn en moeten ze betaald worden uit de
positieve resultaten van andere private activiteiten. Het Commissariaat voor
de Media controleert bij alle omroepen elk jaar of zij voldoen aan deze bepaling.In de praktijk blijkt dat bijna alle omroepen een positief resultaat behalen
op het totaal aan private activiteiten. Vooral de omroepbladen zijn voor bijna
alle omroepverenigingen een belangrijke bron van inkomsten. Daarnaast beschikken
sommige omroepen over een eigen vermogen. Ook het rendement van dit vermogen
zorgt voor een bron van inkomsten. Het positieve resultaat op de private activiteiten
draagt bij aan de uitvoering van de publieke taken: in 2007 is ongeveer 10%
van het budget van de acht geselecteerde omroepverenigingen voor het maken
van tv-programma’s afkomstig van de omroepen zelf.Om te bepalen of een private activiteit kostendekkend is, is het belangrijk
dat omroepverenigingen kosten van ondersteunende afdelingen, overheadkosten
en huisvestingskosten adequaat doorberekenen aan private activiteiten. Wanneer
zij dit niet adequaat doen en geen of te weinig kosten doorberekenen, kan
ten onrechte het beeld ontstaan dat een nevenactiviteit kostendekkend is.
Er is niet voorgeschreven hoe omroepen hun kosten moeten toerekenen.Wij zijn nagegaan hoe inzichtelijk omroepen hun kosten toerekenen. Alle
omroepen hebben zelf een systematiek ingericht, waarmee ze kosten aan neven-
en verenigingsactiviteiten doorberekenen. Deze systematieken zijn verschillend,
maar over het algemeen inzichtelijk. Slechts bij een omroep is de toerekening
minder transparant. Nader onderzoek wees uit dat er geen sprake was van een
onjuiste toerekening van kosten. Het Ministerie van OCW is bezig het Handboek
Financiële Verantwoording voor de publieke omroep aan te passen en daarin
ook handreikingen voor de methode van kostentoerekening op te nemen.Een ander risico betreft de mogelijkheid dat omroepverenigingen een positief
resultaat op de publieke activiteiten toevoegen aan de algemene verenigingsreserve.
Zoals wij in paragraaf 2.1 al melden is in 1993 in wet- en regelgeving
bepaald dat de algemene verenigingsreserve niet meer mocht toenemen. Alle
middelen die een omroep overhoudt, zowel van publieke als private activiteiten,
moet een omroep daarom toevoegen aan de programmareserve.Wij concluderen dat de bepalingen in wet- en regelgeving het risico voldoende
afdekken dat omroepen private verliezen met publiek geld opvangen. Het is
wel van belang dat de voorgenomen aanpassing van het handboek leidt tot duidelijke
eisen voor de methode van kostentoerekening. Alleen dan ontstaat een gedegen
inzicht in de mate waarin een afzonderlijke activiteit kostendekkend is.Het verbod op een stijging van de algemene verenigingsreserve heeft als
gevolg dat nieuwe omroepverenigingen geen verenigingsreserve kunnen opbouwen,
en daardoor minder mogelijkheden hebben om eventuele negatieve resultaten
op te vangen en bepaalde activiteiten te ontplooien. Zo is het voor nieuwe
omroepen niet mogelijk om geld te reserveren voor een wervingscampagne of
om een programmablad te ontwikkelen. Wij bevelen de minister van OCW aan om
de mogelijkheden te onderzoeken om deze belemmeringen voor nieuwe
omroepen weg te nemen of te verkleinen.2.4 Verantwoording en toezichtDe Tweede Kamer stelde ons de volgende vraag: hoe verhoudt de toezichts-
en verantwoordingsstructuur bij publieke omroeporganisaties zich tot de toezichts-
en verantwoordingsstructuur bij rechtspersonen met een wettelijke taak in
andere sectoren? We hebben de ontwikkelingen rond publieke verantwoording
en toezicht in uiteenlopende sectoren op de voet gevolgd in de reeks onderzoeken
over Verantwoording en toezicht bij rechtspersonen met een wettelijke taak
deel 1 tot en met 5 (2000–2006). Op basis van de opgedane ervaringen
hebben wij in de publicatie «Kaders voor toezicht en verantwoording»
onze belangrijkste uitgangspunten en redeneerlijnen over toezicht en verantwoording
gepresenteerd. Aan de hand van deze uitgangspunten hebben wij de verantwoording
van omroepverenigingen beoordeeld. Dit hebben we ook gedaan bij de belangrijkste
actoren binnen de toezichtsstructuur: de raden van toezicht, de Commissie
Integriteit Publieke Omroep (CIPO) en het Commissariaat voor de Media. Indien
relevant hebben wij ook bepalingen uit de Richtlijnen goed bestuur en integriteit,
die de publieke omroep zelf heeft opgesteld, betrokken in ons onderzoek.VerantwoordingWe zijn nagegaan of een omroepvereniging zich moet verantwoorden over
verschillende aspecten van haar functioneren. Dit betreft de financiën,
de rechtmatigheid, de prestaties, de bedrijfsvoering en de naleving van de
Richtlijnen goed bestuur en integriteit.1 Ook
zijn wij nagegaan of de minister van OCW eisen heeft gesteld aan deze verantwoordingsinformatie.In algemene zin wordt voldaan aan onze uitgangspunten. De minister heeft
in het Handboek Financiële Verantwoording voor de publieke omroep eisen
opgesteld waaraan de verantwoordingsinformatie moet voldoen. De jaarrekening
van omroepen moet voorzien zijn van een verklaring van een externe accountant.
In een controleprotocol heeft de minister eisen opgesteld voor de controle
van deze accountant. Sinds het verslagjaar 2005 is verplicht gesteld dat de
accountantsverklaring ook een rechtmatigheidsoordeel bevat. Alle oordelen
van de externe accountants zijn in de periode 2002–2007 goedkeurend
geweest.2 In de Richtlijnen goed bestuur en integriteit
is voorgeschreven dat de omroepen een bedrijfsvoeringsverklaring afgeven.
Bovendien moeten omroepen zich verantwoorden over de naleving van deze richtlijnen.
Over de wijze waarop omroepen deze informatie openbaar moeten maken geven
de richtlijnen geen aanwijzingen, behalve dat de openbaarmaking adequaat en
toegankelijk moet zijn.Probleempunt is dat geen van de onderzochte omroepen, op een uitzondering
na, over 2007 een bedrijfsvoeringsverklaring heeft afgegeven in het jaarverslag.
De omroepen stellen of geen bedrijfsvoeringsverklaring op of zij doen dit
wel, maar in een niet-openbaar document. Wel hebben alle omroepen zich in
de jaarverslagen over 2007 verantwoord over de naleving van de richtlijnen.Wij hechten aan het jaarverslag als cruciaal instrument voor verantwoording
door organisaties in het publieke domein. Dit document biedt de mogelijkheid
om verantwoordingsinformatie toegankelijk en in onderlinge samenhang te presenteren.
Wij adviseren de NPO in de Richtlijnen goed bestuur en integriteit duidelijk
vast te leggen dat omroepen de bedrijfsvoeringsverklaring dienen
op te nemen in het jaarverslag. Wij bevelen de omroepen aan om ook zelf het
initiatief te nemen voor een integrale presentatie van de verantwoordingsinformatie
in het jaarverslag.Een ander probleempunt betreft de onderbouwing van de bedrijfsvoeringsverklaring.
Voor het afgeven van een dergelijke verklaring dient een omroepvereniging
vooraf vast te leggen hoe bedrijfsprocessen dienen te verlopen en wat daarbij
relevante toetspunten zijn. Zoals wij in paragraaf 2.2 al aangaven ontbreekt
een dergelijke vastlegging. Het opstellen van een bedrijfsvoeringsverklaring
is dan een weinig gefundeerde actie. Wij bevelen de omroepverenigingen aan
vooraf aan te geven waaraan relevante processen dienen te voldoen en de bedrijfsvoeringsverklaring
te baseren op een vastgelegde beoordeling van deze processen.Raden van toezichtEen raad van toezicht vormt een onderdeel van een samenhangend geheel
van checks and balances dat een organisatie bij de les moet houden. Zij kunnen
het vertrouwen van de omgeving in het bestuur en de organisatie versterken.
De Richtlijnen goed bestuur en integriteit bevelen de omroepverenigingen aan
om bestuur en toezicht nadrukkelijk van elkaar te scheiden. Zij bieden omroepen
echter geen concrete handvatten hoe dit te doen. De aanbeveling om toezichthoudende
en bestuurlijke taken te scheiden, is door alle omroepen serieus opgepakt.
Alle omroepen hebben zich intensief bezonnen op de topstructuur van hun organisatie.
Wij zijn nagegaan wat de stand van zaken is. Ook zijn wij nagegaan of, afgaand
op de beschikbare documentatie, sprake zal zijn van adequate scheiding van
besturende en toezichthoudende taken en of de raden van toezicht voldoende
bevoegdheden krijgen om daadwerkelijk toezicht uit te oefenen.Naar verwachting hebben vrijwel alle omroepverenigingen begin 2009 een
functionerende raad van toezicht. Bij één omroep heeft de herbezinning
ertoe geleid dat men de huidige organen (verenigingsraad, bestuur en directie)
handhaaft, maar de verdeling van taken en verantwoordelijkheden aanscherpt.Afgaand op de (concept)statuten die wij hebben bestudeerd gaat de positie
van een raad van toezicht per omroepvereniging sterk verschillen. Bij sommige
omroepverenigingen heeft de raad van toezicht belangrijke interventiemogelijkheden
richting het bestuur en is de verenigingsraad meer een maatschappelijk klankbord.
Bij andere omroepverenigingen liggen interventiemogelijkheden vooral bij de
verenigingsraad en is de raad van toezicht vooral een adviseur van deze raad.
In de laatst genoemde variant is naar onze mening de raad van toezicht onvoldoende
toegerust om de toezichthoudende functie te vervullen. Er is dan eerder sprake
van een raad van advies dan van een raad van toezicht.Wij adviseren omroepverenigingen zorgvuldig na te gaan aan welke personen
of welk orgaan men toezichthoudende taken toedeelt. Deze personen of organen
dienen vervolgens te beschikken over adequate bevoegdheden. Dit zijn voorwaarden
voor het ontwikkelen van een professionele toezichthoudende attitude binnen
een organisatie. Wij adviseren verder de Commissie Integriteit Publieke Omroep,
die een adviserende taak heeft ten aanzien van goed bestuur, de ontwikkelingen
op dit terrein nauwlettend te volgen en te bevorderen dat omroepverenigingen
ervaringen onderling uitwisselen.Commissie Integriteit Publieke OmroepenDe Commissie Integriteit Publieke Omroepen is sinds 1 januari 2006
actief. De NPO heeft de commissie ingesteld met als doel goed bestuur en integriteit
bij de omroepverenigingen te bevorderen. CIPO doet dit door het adviseren
over, monitoren van en toezichthouden op de naleving van de Richtlijnen goed
bestuur en integriteit. Wij hebben in kaart gebracht hoe CIPO de toezichthoudende
taak invult.De toezichthoudende taak heeft de commissie vooral ingevuld met een stimuleringsstrategie.
Daarbij ligt het accent op voorlichting, rondetafelgesprekken en advisering.
Voor 2007 had CIPO het voornemen om de toezichthoudende taak te versterken.
De daadwerkelijk uitgevoerde activiteit beperkte zich tot een analyse van
de jaarverslagen van omroepen. Ook in 2008 wil CIPO meer accent leggen op
het toezicht en is het van plan door externen een onderzoek te laten uitvoeren
naar de naleving van de richtlijnen.CIPO is ingesteld door de publieke omroepsector zelf. Het is dan ook primair
aan de publieke omroep om te oordelen over de wijze waarop CIPO haar taken
uitvoert. Wij zijn van mening dat, nu de richtlijnen twee jaar van kracht
zijn, de tijd rijp is voor een onderzoek naar de mate waarin omroepen de richtlijnen
hebben geïmplementeerd en deze naleven. Het genoemde voornemen van CIPO
sluit hier goed op aan.CIPO geeft soms adviezen aan omroepen waarbij het de richtlijnen weinig
precies interpreteert.1 Wij adviseren CIPO de
geldende richtlijnen als richtsnoer te nemen. Anders ontstaat het risico op
een schimmig gebied, waarbij mondelinge en schriftelijke adviezen van CIPO
dezelfde status krijgen als formeel vastgestelde richtlijnen.Commissariaat voor de MediaOns onderzoek heeft zich gericht op het financieel toezicht dat het Commissariaat
voor de Media uitoefent op de publieke omroepen. Dit toezicht richt zich op
het naleven van diverse bepalingen uit de Mediawet, die onder meer als doel
hebben te voorkomen dat publiek geld weglekt naar private activiteiten. Wij
zijn nagegaan of het Commissariaat een toezichtsvisie en -beleid heeft geformuleerd.
Relevante onderdelen daarin zijn bijvoorbeeld een risicoanalyse van de toezichtsobjecten,
prioriteiten in het toezicht en het interventiebeleid.Onderdelen van het toezichtsbeleid heeft het Commissariaat vastgelegd.
Zo stelt het Commissariaat een jaarplanning op van de reviewactiviteiten.
Ook is voor de analyse van de jaarrekeningen van omroepen een uitgebreid werkprogramma
opgesteld. De meer strategische component, de toezichtsvisie, is echter niet
op schrift vastgelegd en wordt vooral mondeling uitgewisseld.Als we kijken naar de toezichtsactiviteiten zelf dan valt op dat het Commissariaat
zich vooral richt op een generieke controle: het elk jaar analyseren en beoordelen
van de jaarrekeningen (en aanvullende informatie) van alle omroepverenigingen
aan de hand van een opgesteld werkprogramma. De aandacht voor meer specifieke
controles, bijvoorbeeld door een bepaald thema bij enkele omroepen diepgaand
te onderzoeken, is beperkt.Wij adviseren het Commissariaat een toezichtsvisie op te stellen en vast
te leggen, waarin aandacht wordt besteed aan differentiatie in de generieke
controle (niet alles bij alle omroepen onderzoeken) en de mogelijkheid wordt
opgenomen om meer specifieke controles uit te voeren. Een risicoanalyse van
het veld vormt een noodzakelijke onderbouwing van een dergelijke visie.Als we kijken naar de toezichtsactiviteiten van de verschillende actoren
(het Commissariaat, de NPO en CIPO), dan lijkt er sprake te zijn van overlap.
Verder valt op dat actoren elkaar wel op de hoogte houden van specifieke ontwikkelingen,
maar dat concrete werkafspraken ontbreken. Daardoor mist men kansen om voort
te bouwen op het werk van een ander. Wij bevelen de minister van OCW aan om
het initiatief te nemen tot een traject waarbij de toezichtsactiviteiten van
actoren beter op elkaar worden afgestemd: waar zitten overlap en lacunes en
waar kunnen actoren beter gebruik maken van het werk van anderen en het toezicht
ook voor de omroepen efficiënter inrichten?3. REACTIES EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMERDe organisaties die wij hebben betrokken in ons onderzoek hebben op ons
rapport gereageerd. Hieronder staan de ingekorte reacties weergegeven. De
integrale reacties staan op www.rekenkamer.nl.3.1 Reactie minister van OCWHet doet de minister van OCW deugd dat onze bevindingen de hoofdlijnen
van zijn beleid staven. Het Mediawettelijk financieringssysteem en toezicht
biedt afdoende bescherming. Publiek geld kan bovendien niet aan private activiteiten
van omroepverenigingen worden besteed.De minister neemt de vier aan hem gerichte aanbevelingen over. Hij zal
in de komende mediabegrotingsbrief 2009 een inzichtelijk overzicht met
financieringsstromen opstellen naast de gebruikelijke presentatie van financiële
gegevens en de onderbouwing daarvan. De minister zal de door ons geconstateerde
plausibele afwijkingen toelichten.De minister verwijst in zijn reactie naar het 20 juli jl. in de Staatscourant
gepubliceerde herziene Handboek Financiële Verantwoording voor de publieke
omroep, met daarin duidelijker eisen aan de wijze waarop omroepen kosten toerekenen
aan (neven)activiteiten. De minister geeft aan hiermee de aanbeveling reeds
te hebben ingevuld om te komen tot een eenduidiger wijze van kostentoerekening.De minister schrijft dat hij onze aanbeveling om belemmeringen voor nieuwe
omroepen weg te nemen ten aanzien van hun algemene verenigingsreserve heeft
meegenomen in het concept van de Erkenningswet voor de publieke omroep. Naar
zijn zeggen is een oplossing gevonden die enerzijds meer ruimte voor werkkapitaal
voor de nieuwkomers biedt, maar anderzijds niet het principe van de Mediawet
ondergraaft dat alle (netto)inkomsten bestemd zijn voor de programmering.Als reactie op onze laatste aanbeveling zegt de minister toe dit najaar
in zijn periodieke overleg met de NPO en het Commissariaat van de Media te
bespreken op welke wijze overlap en lacunes in de toezichtsactiviteiten nog
verder worden voorkomen, met in achtneming van ieders taak hierin en de daarvoor
benodigde bevoegdheden en instrumenten.Ook zal hij in zijn jaarlijkse overleg over het financiële toezicht
met de betrokken organisaties eventuele aanpassingen en verbeteringen bespreken
in vervolg op onze conclusies en aanbevelingen.3.2 Reactie NPODe NPO geeft aan in ons rapport op dit moment geen aanleiding tot een
nadere reactie te zien en de behandeling in de Tweede Kamer met belangstelling
af te wachten.3.3 Reactie CIPOCIPO laat weten de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer waardevol
te vinden. Zij neemt aanbeveling over om de ontwikkelingen bij de raden van
toezicht te volgen en kennisdeling te bevorderen. Onze aanbeveling dat CIPO
de geldende richtlijnen zou moeten hanteren voor haar adviezen, neemt CIPO
over. Ze plaatst de kanttekening dat de tekst van de Richtlijnen en regelingen
goed bestuur en integriteit in beweging is en periodiek geëvalueerd dient
te worden. Dit kan leiden tot aanbevelingen aan de NPO om de tekst aan te
passen. Tot slot merkt CIPO op ernaar te streven transparant te zijn in haar
advisering, onder meer door publicaties van adviezen op internet te plaatsen.3.4 Reactie Commissariaat voor de MediaHet Commissariaat geeft aan in onze aanbevelingen mogelijkheden te zien
tot verbetering van het financiële toezicht. Het Commissariaat constateert
dat uit ons rapport naar voren komt dat de langetermijnplanning van het toezicht
van het Commissariaat voor verbetering vatbaar is. Het plaatst enkele opmerkingen
om zijn positie op dit punt te verduidelijken.De publieke omroep bevindt zich in een economische en technologisch rap
veranderende omgeving. Hierdoor is flexibiliteit in het toezicht geboden,
wat het Commissariaat tracht te realiseren door binnen zijn globale planning
steeds weer nieuwe themaonderzoeken te entameren en waar nodig tot ad-hoconderzoeken
te besluiten. Het Commissariaat vindt dat een grotendeels vastliggende, gedetailleerde
langetermijnplanning zich niet goed verhoudt met de dynamiek van de omroepsector.Het voorgaande onderschrijft volgens het Commissariaat ten dele onze stelling
dat de keuze van themaonderzoeken een zeker ad-hockarakter heeft. Het meeste
onderzoek van het Commissariaat wordt echter langere tijd van tevoren gepland.
Ad-hoconderzoek wordt vaak ingegeven door een onvoorziene actualiteit. Het
Commissariaat zal onderzoeken of een meer planmatige aanpak van het themaonderzoek
mogelijk is, zonder dat de flexibiliteit onder druk komt te staan.Op onze constatering dat het Commissariaat niet structureel rapporteert
over specifieke onderzoeken, merkt het Commissariaat op dat rapportage altijd
plaatsvindt, al dan niet openbaar, en dat de wijze van rapporteren samenhangt
met de achtergrond van en de belanghebbenden bij het onderzoek.Het Commissariaat beaamt dat het geen analyse vastlegt van zijn toezichtsobjecten.
Het stelt de vraag of zo’n document nodig is gezien het overzichtelijke
aantal toezichtsobjecten. Het oefent integraal toezicht uit op alle landelijke
omroepen aan de hand van hun jaarrekeningen, managementletters en additionele
informatie. De aan de controles ten grondslag liggende werkprogramma’s
bevatten zowel jaarlijks te controleren gegevens als bijzondere aandachtspunten.
Daarnaast geldt dat jaarlijks bij een geselecteerd aantal landelijke omroepen
de accountantscontrole wordt gereviewd. Sinds 2007 heeft het Commissariaat
bij deze reviews een aantal speerpunten van het beleid geformuleerd.Verder zegt het Commissariaat toe onze aanbeveling over het verder vastleggen
van een toezichtvisie gebaseerd op een risicoanalyse dit najaar te verwerken.
Daarbij zal het de bijdrage van het financiële toezicht van het Commissariaat
aan de meer strategische doelstellingen van het Commissariaat in kaart te
brengen. Tot slot zal het nagaan of en in hoeverre een integrale controle
op alle landelijke en regionale omroepen in de toekomst moet blijven plaatsvinden,
of dat een meer themagerichte toetsing de voorkeur verdient.3.5 Gezamenlijke reactie omroepverenigingenDe inhoud van ons rapport geeft de betrokken omroepvereniging op dit moment
geen aanleiding te reageren, anders dan op de conclusie dat de bedrijfsvoering
op de vier door ons onderzochte onderdelen «niet geheel ordelijk»
zou verlopen. De omroepen verwijzen naar onze constatering dat omroepverenigingen
van hun bedrijfsvoeringsprocessen niet altijd schriftelijk vastleggen hoe
en in welke volgorde die verlopen, maar dat zij het verloop daarvan mondeling
wel paraat hebben. De omroepen constateren dat de kwalificatie ’niet
geheel ordelijk’ dan betrekking heeft op de wijze waarop de verantwoording
van de bedrijfsvoeringsprocessen plaatsvindt, in plaats van op de bedrijfsvoeringsprocessen
zelf. De conclusie dat de bedrijfsvoeringsprocessen niet geheel
ordelijk verlopen, wordt daarom volgens hen niet door de feiten in het onderzoek
onderbouwd. De omroepen dringen er bij ons op aan om de conclusies over de
bedrijfsvoeringsprocessen in het licht van het bovenstaande in overeenstemming
met de feitelijke werkelijkheid te brengen.3.6 Reactie AVROIn aanvulling op de gezamenlijke reactie van de onderzochte omroepen heeft
de AVRO gereageerd op twee specifieke onderwerpen: de outputdeal die de AVRO
met Medical Multi Media Productions (MMM) heeft afgesloten en de nieuwe topstructuur
van de AVRO.De AVRO vindt de beschrijving van deze outputdeal onvolledig en onjuist.
Er ontbreekt onder meer relevante contextinformatie. Zo is de outputdeal afgesloten
in de tijd dat een omroep zelf programma’s kon plaatsen, is de genoemde
boeteclausule nog nooit toegepast en heeft het Commissariaat voor de Media
toestemming gegeven voor de deelneming. Van een hoog risico is volgens de
AVRO geen sprake. Bij de invoering van de Geld op schema-systematiek heeft
de NPO toegezegd rekening te zullen houden met bestaande langlopende overeenkomsten,
zo stelt de AVRO. Ook benadrukt de AVRO dat de positieve resultaten van MMM
direct terugvloeien naar de AVRO en worden gebruikt voor het produceren van
tv-programma’s.Onze aanbeveling aan de NPO om te overwegen om outputdeals alleen onder
strikte voorwaarden toe te staan, vindt de AVRO gedateerd. Dat is volgens
de AVRO al afgesproken in het Handboek Nieuwe Werkwijze van 2005.Ten aanzien van de topstructuur van haar organisatie benadrukt de AVRO
dat de conceptstatuten voldoen aan de eis van een adequate scheiding tussen
toezicht en bestuur. Dit is ook bevestigd door CIPO. De AVRO geeft aan dat
wij te weinig aandacht hebben gegeven aan de rol van de verenigingsraad. Dat
orgaan zal toezicht houden op het bestuur, dat op zijn beurt weer toeziet
op de directie. De verenigingsraad zal een auditcommissie instellen die onafhankelijk
zal toezien op de financiën.3.7 Nawoord Algemene RekenkamerWij zijn verheugd dat de minister van OCW, het Commissariaat en CIPO onze
aanbevelingen overnemen. De implementatie van enkele aanbevelingen is reeds
gestart en sommige andere pakt men dit najaar op.In het vervolg van dit nawoord gaan wij in op enkele concrete punten uit
de ontvangen reacties. De gezamenlijke omroepen en de AVRO bestrijden enkele
van onze conclusies. Wij hebben in de reacties geen aanleiding gezien om onze
conclusies aan te passen. Het commentaar op ons oordeel over de mate van ordelijkheid
van de bedrijfsvoering van omroepvereniging is een definitiekwestie. Onder
ordelijkheid verstaan wij ook het opzetten en het vastleggen van procedureregels.
Op dit aspect zijn er naar onze mening verbeteringen wenselijk. Vandaar onze
kwalificatie «niet geheel ordelijk».De AVRO stelt terecht dat de afgelopen jaren in de praktijk de risico’s
rond de outputdeal gering zijn gebleken. Wij blijven echter van mening dat
de risico’s in potentie hoog zijn. Relevant daarbij is onder meer dat
een schriftelijke vastlegging ontbreekt van de afspraak, dat de NPO bestaande
langetermijnverplichtingen zou respecteren en dat het hier gaat om een deelneming
van 50%; positieve exploitatieresultaten van MMM vloeien niet alleen
naar de AVRO terug, maar ook naar een derde, private partij. In het
Handboek Nieuwe Werkwijze uit 2005 wordt inderdaad al gesproken over mogelijke
afspraken tussen NPO en de omroepen over langetermijnverplichtingen van omroepen.
De NPO is echter pas recent begonnen om invulling te geven aan deze intentie.
De contextinformatie die de AVRO onder de aandacht brengt, hebben wij toegevoegd
aan de casusbeschrijving.De minister van OCW verwijst in zijn reactie naar het recent herziene
Handboek Financiële Verantwoording voor de publieke omroep. Hierin worden
duidelijker eisen gesteld aan de wijze waarop omroepen kosten toerekenen aan
publieke en private activiteiten. Wij hebben vastgesteld dat het handboek
op dit punt voldoet. De minister heeft de betreffende aanbeveling dus al uitgevoerd.
De minister zegt tevens toe in zijn jaarlijkse overleg over het financiële
toezicht op de publieke omroep met betrokken partijen te spreken over het
vervolg op onze conclusies en aanbevelingen. Omdat vooralsnog een reactie
van de NPO en de omroepen op onze aanbevelingen ontbreekt, zien wij dit als
een belangrijke toezegging.Overzicht van conclusies, aanbevelingen en toezeggingenConclusiesAanbevelingenToezeggingenNawoord Minister van OCW   Financiële gegevens uit verschillende documenten
sluiten niet op elkaar aan, hierdoor is de informatie over financieringsstromen
weinig inzichtelijk. De minister
van OCW zou een inzich- telijk overzicht van financieringsstro- men moeten
opstellen en verschillen met andere documenten moeten toelichten. De minister zal een dergelijk overzicht opstellen in de
mediabegrotingsbrief 2009.–    Duidelijke eisen ontbreken voor de wijze waarop omroepen
kosten toerekenen aan activiteiten. De minister
van OCW zou duidelijke eisen moeten stellen aan de wijze waarop omroepen kosten
aan publieke en private activiteiten toerekenen. De eisen zijn opgenomen in een recente herziening van het Handboek Financiële
Verantwoording voor de publieke omroep. Wij stellen
vast dat de eisen in het handboek voldoen.     Huidige regels voor normering van algemene verenigingsreserve
belemmeren nieuwe omroepen.De minister van OCW
zou mogelijkheden moeten onderzoeken deze belemmeringen weg te nemen of te
verkleinen. De minister geeft aan in het concept
van de Erkenningswet een oplossing te gaan opnemen voor de belemmeringen voor
nieuwkomers.–     Werkzaamheden van verschillende partijen die betrokken
zijn bij het toezicht op omroepen lijken te overlappen. Concrete, uitgewerkte
werkafspraken ontbreken. De minister van OCW zou
moeten bevorderen dat partijen werkafspraken maken om overlap en lacunes in
de toezichtsactiviteiten te voorkomen. De minister
zal dit najaar de overlap en lacunes in het toezicht aan de orde stellen in
zijn periodiek overleg met NPO en het Commissariaat.–    Nederlandse Publieke Omroep   Voor de taak van de NPO om de doelmatige inzet van
middelen te bevorderen ontbreekt een heldere uitwerking. De NPO zou deze taak helder moeten uitwerken in concrete activiteiten. Geen inhoudelijke reactie ontvangen. NPO wacht kamerbehandeling
af.–     Outputdeals zorgen voor risico’s
voor een ondoelmatige besteding van publieke middelen en voor het weg- lekken
van deze middelen naar private partijen. De NPO
zou moeten overwegen om outputdeals alleen onder strikte voorwaarden toe te
staan.Idem.–     De meeste omroepen hebben geen bedrijfsvoeringsverklaring
opgenomen in hun jaarverslag. Dit doet afbreuk aan het integrale karakter
van het jaarverslag en de toegankelijkheid van informatie over de bedrijfs-
voering. De NPO zou in de richtlijnen
moeten vastleggen dat omroepen een bedrijfs- voeringsverklaring in jaarverslag
moeten opnemen. Idem.–     Commissie Integriteit Publieke
Omroep   Bij sommige omroepen doet zich het risico voor dat
de raad van toezicht onvoldoende is toegerust om adequaat toezicht te kunnen
houden.CIPO zou ontwikkelingen nauwlettend moeten
volgen en bevorderen dat omroepen op dit terrein ervaringen uitwisselen. CIPO neemt de aanbeveling over.–     Doordat CIPO in adviezen de richtlij-
nen weinig precies interpreteert bestaat het risico dat omroepen de richtlijnen
verschillend gaan inter- preteren. CIPO zou de
geldende richtlijnen moeten hanteren voor haar adviezen.CIPO neemt aanbeveling over.–     Commissariaat voor de Media   Het Commissariaat voor de Media heeft geen toezichtsvisie
opgesteld die is gebaseerd op een risicoanalyse.Het Commissariaat zou op basis van een risicoanalyse een toezichtsvisie moeten
ontwikkelen en op schrift vaststellen waarin het aandacht besteedt aan differentiatie
in de generieke controle en de mogelijkheid om meer specifieke controles uit
te voeren. Het Commissariaat gaat dit najaar aan
de slag met deze aanbeveling.– Omroepverenigingen   Door ontbreken van vastlegging en zichtbare
beoordeling van bedrijfs- voeringsprocessen zijn deze proces- sen niet geheel
ordelijk en controleerbaar. Hierdoor is ook de onderbouwing van de bedrijfsvoeringsverkla-
ring gebrekkig.Omroepen zouden deze
bedrijfs- voeringsprocessen beter moeten vastleggen en zouden de bedrijfsvoe-
ringsverklaring moeten baseren op een vastgelegde beoordeling van de processen. De omroepen bestrijden dat de bedrijfsvoering
niet ordelijk zou verlopen. Afgezien van deze opmerking zien de omroepen op
dit moment geen aanleiding te reageren op het rapport.Zie ons nawoord.     De meeste omroepen hebben geen bedrijfsvoeringsverklaring
opgenomen in hun jaarverslag. Dit doet afbreuk aan het integrale karakter
van het jaarverslag en de toegankelijkheid van informatie over de bedrijfsvoering. Omroepen zouden zelf initiatief moeten nemen voor
een integrale presentatie van verantwoordingsinformatie in hun jaarverslag. Idem.–    Extra aandacht is nodig voor bijzondere overeenkomsten,
zoals outputdeals met externe producenten, contracten met belangrijke presentatoren
en vertrekregelingen voor bestuurders. Omroepen
zouden moeten bevorderen dat het besturend orgaan afspraken maakt met het
toezichthoudend orgaan om deze bijzondere overeenkomsten ter goedkeuring voor
te leggen. Idem.1–     Bij sommige omroepen doet zich het risico voor dat
de raad van toezicht onvoldoende is toegerust om adequaat toezicht te kunnen
houden.Omroepen zouden zorgvuldig moeten nagaan
welk orgaan toezichthoudende taken krijgt toebedeeld en moeten dit orgaan
adequate bevoegdheden geven. Idem.–1 In een aanvullende reactie bestrijdt de AVRO dat er
sprake is van een hoog risico bij de outputdeal die zij hebben afgesloten
met MMM.DEEL II: ONDERZOEKSBEVINDINGEN1 INLEIDING1.1 Aanleiding voor het onderzoekIn juli 2007 heeft de Tweede Kamer de Algemene Rekenkamer verzocht om
een onderzoek uit te voeren «gericht op het transparant
maken van de financieringssystematiek bij de publieke omroeporganisaties en
een beoordeling van de bedrijfsvoering bij die organisaties.»Wij hebben ons onderzoek uitgevoerd aan de hand van de vragen die de Tweede
Kamer ons heeft gesteld, te weten:1. In welke mate kan inzicht worden gegeven in de wijze waarop de publieke
omroep wordt gefinancierd (inclusief de compensatiegelden voor de gederfde
reclame-inkomsten)?2. In hoeverre voldoet de bedrijfsvoering van de publieke omroeporganisaties
(inclusief de beloningsstructuren) aan de daaraan te stellen normen?3. Hoe worden de publieke en private geldstromen gescheiden binnen de
publieke omroeporganisaties?4. Hoe verhoudt de toezichts- en verantwoordingsstructuur bij publieke
omroeporganisaties zich tot de toezichts- en verantwoordingsstructuur bij
rechtspersonen met een wettelijke taak in andere sectoren?1.2 Het omroepbestelDe landelijke publieke omroep wordt gereguleerd door de Mediawet.1 Van de landelijke publieke omroep worden kwalitatief
hoogstaande programma’s op ieder gebied verwacht: nieuws en actualiteiten,
kunst en wetenschap, drama en documentaires, sport en spel. Een publieke omroep
die bovendien openstaat voor verschillende maatschappelijke stromingen en
die iedereen aanspreekt en bereikt. Daarom zijn diverse partijen binnen het
landelijke omroepbestel gezamenlijk verantwoordelijk voor een evenwichtig,
pluriform en gevarieerd media-aanbod. Hierna beschrijven we de bij de landelijke
publieke omroep betrokken partijen en hun taken.Figuur 1 is een schematische weergave van deze beschrijving.Financiering en toezichtAllereerst zijn er partijen die een rol spelen bij de financiering van
of het toezicht op het omroepbestel. Het Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) is verantwoordelijk voor wet-
en regelgeving. De minister erkent omroepverenigingen steeds voor een periode
van vijf jaar. De rechtstreekse bemoeienis van de minister van OCW is beperkt:
de minister laat een deel van zijn taken uitvoeren door het Commissariaat voor de Media. Het Commissariaat ziet op grond van
de Mediawet onder meer toe op de naleving van de Mediawet en de door het Commissariaat
uitgevaardigd richtlijnen en beleidsregels. Verder beheert het Commissariaat
de door de minister beschikbaar gestelde middelen en verstrekt deze op voorschotbasis
aan de landelijke publieke omroep.De Nederlandse Publieke Omroep (NPO) bevordert
de samenwerking en coördinatie binnen de landelijke omroepen op grond
van de Mediawet en verdeelt het geld over de omroepen. De NPO is onderdeel
van de Nederlandse Omroep Stichting (NOS), die organisatorisch uit twee onderdelen
bestaat: het coördinatie- en samenwerkingsorgaan NPO en de programmaorganisatie
NOS-RTV (tegenwoordig kortweg NOS). De Raad van
Bestuur van de NOS is behalve met de bekostiging van de landelijke
omroep ook belast met het bevorderen van een doelmatige inzet van publieke
middelen. De Commissie Integriteit Publieke Omroep
(CIPO) is een commissie, ingesteld door de NPO, die toezicht houdt op het
goed bestuur en de integriteit van de publieke omroep en mogelijke misstanden
binnen de omroepsector onderzoekt.Verder zijn er nog enkele organisaties die een financiële bijdrage
leveren. De Stichting Ether Reclame (STER) voegt
de gelden, die zij ontvangt uit de beschikbaarstelling van zendtijd voor reclame,
jaarlijks toe aan het budget dat de minister beschikbaar stelt aan de publieke
omroepsector. Het Stimuleringsfonds Nederlandse Culturele Omroepproducties
(Stifo) bevordert volgens de Mediawet door subsidiëring de ontwikkeling
en productie van artistiek hoogwaardige culturele programma’s van de
publieke landelijke omroep. Het fonds ontvangt daarvoor jaarlijks een dotatie
van het Ministerie van OCW. De Stichting Co-productie Binnenlandse
Omroep (CoBO) draagt financieel bij aan coproducties. Bron van inkomsten
van de stichting zijn voornamelijk de auteursrechtelijke omroepvergoedingen
die Belgische en Duitse kabelexploitanten betalen voor de gelijktijdige doorgifte
van de zenders in het ontvangstgebied.Erkende omroepenDaarnaast zijn er de organisaties die zich bezighouden met de daadwerkelijke
uitzending van radio- en televisieprogramma’s. Momenteel zijn er tien
omroepen, die verschillende maatschappelijke stromingen vertegenwoordigen.
Omroepverenigingen met ten minste 300 000 leden hebben een A-status (AVRO,
EO, KRO, NCRV, TROS, VARA, VPRO) en omroepen met ten minste 150 000 leden
een B-status (BNN). Beginnende omroepen krijgen tijdelijk de aspirant-status
(MAX, LLINK).Daarnaast zijn er taakorganisaties (NOS-RTV, NPS, Educom1 ), die geen gezindte of stroming vertegenwoordigen, maar zijn opgericht
om bepaalde wettelijke taken uit te voeren, zoals nieuwsvoorziening, opinievorming
of cultuur. Ook is zendtijd gereserveerd voor kerkgenoot-schappen en genootschappen
op geestelijke grondslag, politieke partijen en de overheid. De Wereldomroep
ten slotte is een internationale publieke omroep, die Nederlandstaligen in
het buitenland voorziet van informatie.Verder zijn er nog organisaties zonder zendmachtiging die een rol in het
omroepbestel vervullen, zoals Technicolor Nederland, het Nederlands Instituut
voor Beeld en Geluid en het Muziekcentrum van de Omroep.1.3 Doelstelling en onderzoeksvragenOp basis van het verzoek van de Tweede Kamer hebben we een drieledige
doelstelling voor dit onderzoek geformuleerd:1. inzicht te geven in de financiering, de bedrijfsvoering (waaronder
de scheiding van publieke en private geldstromen en bezoldiging van topfunctionarissen
en presentatoren) en de toezichts- en verantwoordingsstructuur van de organisaties
in de landelijke publieke omroepsector;2. de verkregen inzichten waar relevant en mogelijk te beoordelen;3. desgewenst aanbevelingen te formuleren.Ook bij het formuleren van de onderzoeksvragen hebben we zo goed mogelijk
willen aansluiten bij de vragen van de Tweede Kamer. De onderzoeksvragen kunnen
in drie categorieën worden onderverdeeld:De financiering van de publieke omroep:• Wat is de omvang van de belangrijkste financiële stromen naar
de publieke omroepsector?• Wat zijn de belangrijkste financiële stromen binnen de omroepsector
en wat is hun omvang?De bedrijfsvoering van de omroepverenigingen:• Hoe sturen omroepen op kwaliteit en kosten van programma’s
(doelmatigheid)?• Hoe gaan omroepen binnen hun bedrijfsvoering om met enkele onderwerpen
waarbij integriteit een belangrijke rol speelt (contacten met producenten,
bijdragen van derden en beloningen van topfunctionarissen en presentatoren)?• Hoe waarborgen omroepen een scheiding tussen publieke en private
geldstromen?De verantwoording van en het toezicht op de omroepverenigingen:• Hoe is de toezichts- en verantwoordingsstructuur georganiseerd,
hoe gaan omroepen hier intern mee om en welke organisaties zijn hierbij betrokken?• Hoe verantwoorden omroepen zich over aspecten van hun bedrijfsvoering?• In welke mate voldoet deze structuur aan de daaraan te stellen
eisen?Wij hebben de toezichtsstructuur van de publieke omroep niet integraal
vergeleken met andere sectoren of RWT’s, omdat een vergelijkbare toezichtsstructuur
met verenigingen niet bestaat. We hebben wel de situatie bij de omroepsector
vergeleken met de governance codes van de culturele sector en de goededoelensector.Afbakening van het onderzoekVan de erkende omroepen hebben we ons gericht op de grootste omroepverenigingen
qua financieel belang: AVRO, BNN, KRO, NCRV, EO, TROS, VARA en VPRO. Deze
organisaties ontvangen gezamenlijk ruim de helft van de publieke middelen
voor omroepen. Bovendien worden zij op dezelfde wijze gefinancierd. De educatieve
omroepen, de NPS en de NOS hebben wij buiten beschouwing gelaten. Deze organisaties
hebben relatief weinig private inkomsten, waardoor er minder risico is dat
publieke en private gelden mengen. Daarnaast hebben we de belangrijkste actoren
onderzocht die zijn betrokken bij de financiering en het toezicht. Het gaat
om het Ministerie van OCW, de NPO, het Commissariaat voor de Media en CIPO.Publieke middelen worden ingezet voor verschillende «platforms»:
televisie, radio en internet. Behoudens de algemene financiële overzichten,
hebben we ons in dit onderzoek voornamelijk gericht op de verdeling en inzet
van publieke middelen voor tv-programma’s (circa 80% van het
budget).Aanpak van het onderzoekVoor dit onderzoek hebben we dossiers bestudeerd en medewerkers gesproken
van zowel het Ministerie van OCW, de NPO, het Commissariaat voor de Media
als CIPO. Ook bij de onderzochte omroepen hebben we dossiers bestudeerd en
medewerkers gesproken. In de bijlage hebben we een beschrijving opgenomen
van de wijze waarop we het onderzoek naar de bedrijfsvoering van de omroepen
hebben uitgevoerd.1.4 Leeswijzer deel IIDe opzet van dit rapport sluit aan op de vragen van de Tweede Kamer. Hoofdstuk
2 geeft inzicht in de wijze waarop de publieke omroepen worden gefinancierd
vanuit de publieke middelen. Het gaat verder in op de rol van de NPO bij het
verdelen van de financiële middelen en de coördinatie van de programmering.
Hoofdstuk 3 behandelt onderdelen van de bedrijfsvoering van de acht onderzochte
omroepverenigingen. In hoofdstuk 4 wordt ingegaan op het toezicht op omroepverenigingen.
Belangrijke actoren bij het toezicht worden hier nader beschouwd.2 FINANCIERINGIn dit hoofdstuk gaan we in op de eerste Kamervraag: in welke mate kan
inzicht worden gegeven in de wijze waarop de publieke omroep wordt gefinancierd
(inclusief de compensatiegelden voor de gederfde reclame-inkomsten)?We beantwoorden de vraag van de Tweede Kamer in een paar stappen. Eerst
schetsen we de financieringsstromen en de ontwikkeling daarvan in de periode
2002–2007 op hoofdlijnen. Daarbij zijn wij ook nagegaan of financiële
gegevens uit verschillende documenten op elkaar aansluiten. Vervolgens gaan
we dieper in op het programmeringsproces van de NPO, aangezien de uitkomst
daarvan bepalend is voor de verdeling van de publieke middelen over de omroepverenigingen.
Daarna behandelen we de reservevorming binnen de publieke omroep. Tot slot
beschrijven we hoe de NPO de doelmatige inzet van de publieke middelen bevordert,
omdat de Mediawet deze taak bij de NPO heeft gelegd als onderdeel van de bekostiging
van de omroepen.Figuur 2 laat zien hoe de financiering van de publieke omroep verloopt.2.1 Financieringsstromen op hoofdlijnen2.1.1 Van Den Haag naar HilversumDe inkomsten van de publieke omroep bestaan uit een rijksbijdrage, reclame-inkomsten
van de STER en de jaarlijkse rente op de Algemene Omroepreserve
(AOR). Deze drie geldstromen maken deel uit van de Mediabegroting. Figuur
3 geeft schematisch de inkomsten en uitgaven van de publieke omroep en de
bijbehorende bedragen voor 2007 weer.De omvang van de rijksbijdrage is in de Mediawet vastgelegd en wordt jaarlijks
geïndexeerd. Zowel de reclame-inkomsten als de rijksbijdrage worden in
de AOR gestort. Het Commissariaat voor de Media beheert de AOR, maar verricht
alleen betalingen op basis van een beschikking van de minister van OCW. Figuur
4 geeft de inkomsten over de periode 2002–2007 weer.In de periode 2002–2007 zijn de reclame-inkomsten in totaal met
meer dan 10% gedaald. Deze afnemende reclameopbrengsten zijn in deze
periode niet gecompenseerd met extra rijksbijdragen, noch met andere gelden.De rijksbijdrage is in de periode 2002 tot en met 2005 vrijwel gelijk
gebleven. In 2006 en 2007 is er een daling van de rijksbijdrage te zien, die
voornamelijk veroorzaakt is door de opgelegde bezuinigingen. In 2004 heeft
de minister van OCW de landelijke publieke omroep een bezuinigingstaakstelling
opgelegd van € 64 miljoen, verdeeld over de periode 2004 tot en
met 2007. Vanaf 2006 is tevens een structurele korting op het budget
van de landelijke publieke omroep doorgevoerd van € 11 miljoen.
Daarnaast is uitsluitend voor het jaar 2006 de landelijke publieke omroep
een taakstelling opgelegd van € 10 miljoen.2.1.2 Binnen HilversumUit de AOR keert het Commissariaat voor de Media van tevoren door de minister
vastgestelde budgetten uit aan de Wereldomroep, de landelijke omroep (NPO)
en overige organisaties, zoals het Instituut voor Beeld en Geluid en het Muziekcentrum
van de Omroep. Figuur 5 geeft de uitgaven van het Commissariaat voor de Media
in de periode 2002–2007 weer.De baten van de landelijke publieke omroep bestaan behalve uit de door
de minister via de AOR verstrekte subsidies ook uit eigen bijdragen van omroepen.
Deze eigen bijdragen zijn onder te verdelen in programmagebonden eigen bijdragen
en niet-programmagebonden eigen bijdragen. De programmagebonden bijdragen
ontvangen omroepen van het Stifo, de CoBO, overheidsinstellingen en ideële
of commerciële organisaties. De niet-programmagebonden bijdragen bestaan
uit de eventuele winsten die omroepen maken op verenigingsactiviteiten, programmabladen,
vermogensactiviteiten of andere nevenactiviteiten. Deze winsten moeten omroepen
in hetzelfde jaar aanwenden voor programma’s of toevoegen aan de zogeheten
reserve voor programmadoeleinden en in de daarop volgende jaren gebruiken
voor de programmering. Figuur 6 geeft een overzicht van de eigen bijdragen
en de bijdragen van derden in de periode 2002–2006. De eigen bijdrage
van de publieke omroep is in deze periode verdubbeld. Gerelateerd aan de totale
inkomsten gaat het om een groei van 5% in 2002, naar 7% in 2005
en zelfs 10% in bezuinigingsjaar 2006.2.1.3 Informatie over geldstromenDe informatie over publieke geldstromen naar de publieke omroep is verspreid
over veel bronnen, die bij een nadere beschouwing niet op elkaar aansluiten.
We hebben gebruik gemaakt van drie publicaties van het Ministerie van OCW:
de Mediabegroting, de publicatie «Kerncijfers OCW» en het departementale
jaarverslag. Ook de jaarverslagen van het Commissariaat voor de Media en de
Meerjarenbegrotingen van de NPO hebben we bestudeerd.Het Ministerie van OCW informeert de Tweede Kamer jaarlijks met de publicatie «Kerncijfers
OCW» over de belangrijkste prestaties en ontwikkelingen op de beleidsterreinen
van het Ministerie van OCW, waaronder de media. Dit departementbrede kengetallenboek
verschijnt tegelijk met en ter ondersteuning van het departementale jaarverslag
van OCW. De realisatiecijfers in deze publicatie komen bijvoorbeeld niet overeen
met de realisatiecijfers in het jaarverslag van het Commissariaat voor de
Media.De belangrijkste verklaring voor de verschillen in realisatiecijfers is
dat het departement de boeken sluit, voordat het Commissariaat voor de Media
en de NPO de definitieve cijfers gereed hebben.2.2 Financiering door programmeringDe Raad van Bestuur van de NPO verdeelt het door de minister vastgestelde
en via het Commissariaat voor de Media verkregen budget over de afzonderlijke
publieke omroepen en de NPS. Daarnaast heeft de Raad van Bestuur tot taak
de programma’s op en tussen de verschillende netten en platforms (radio,
tv en internet) te coördineren. De NPO moet ervoor zorgen dat de uit
te zenden bijdragen van de afzonderlijke omroepen samen voldoen aan de in de Mediawet vastgelegde taakopdracht aan de publieke
omroep, de programmavoorschriften en prestatieafspraken met de minister van
OCW.Bij de verdeling van de beschikbare middelen over de omroepen maakt de
NPO onderscheid tussen directe, directe niet direct toerekenbare (dndt) en
indirecte kosten.1 Directe kosten zijn gerelateerd
aan de hoofdtaak. Indirecte kosten zijn overheadkosten. Dndt-kosten zijn wel
gerelateerd aan de hoofdtaak, maar kunnen niet worden toegerekend aan specifieke
programma’s. De indirecte en dndt-kosten keert de NPO aan de omroepen
uit in een lumpsum. De omvang van de lumpsum per omroep stijgt of daalt niet
bij een groei of afname van het aantal geproduceerde programma’s. De
vergoeding voor directe kosten is door het programmeringsproces en de financieringssytematiek
gekoppeld aan de geleverde prestaties.In de volgende paragraaf beschrijven we hoe het programmeringsproces en
de bijbehorende financieringssystematiek verloopt. Verder zijn we nagegaan
welke criteria de NPO gebruikt voor het verdelen van budget en zendtijd over
de omroepen.2.2.1 Programmeringsproces en Geld op schemaDe verdeling van de directe middelen over de afzonderlijke omroepen is
een rechtstreeks uitvloeisel van het programmeringsproces. De NPO heeft het
programmeringsproces de afgelopen jaren ingrijpend gewijzigd, mede naar aanleiding
van de resultaten van de visitatiecommissie Rinnooy Kan in 2004. Een belangrijke
wijziging was de introductie van de Geld op schema-systematiek voor de financiële
planning. Dit betekent een directe koppeling van het beschikbare budget aan
de in «tijdslots» opgedeelde zendtijd en de te behalen doelstellingen.
Vóór de invoering van de Geld op schema-systematiek kregen de
omroepen een vast bedrag. De Geld op schema-systematiek is een belangrijk
sturingsinstrument voor de NPO. Het helpt om het budget adequaat te verdelen
en om als publieke omroep als geheel binnen de begroting te blijven. Deze
systematiek is van toepassing op de erkende omroepverenigingen en de NPS.
Voor NOS-RTV en de overige taakorganisaties en de kerkgenootschappen en genootschappen
op geestelijke grondslag zijn uitzenduren gereserveerd. Zij krijgen een vast
budget. Figuur 7 geeft de programmeringscyclus voor tv weer, opgedeeld in
het bestuurlijk en operationeel proces.Bestuurlijk procesAan het bestuurlijke traject nemen de NPO, de omroepen en de minister
van OCW elk op enig moment deel. Voor de concessieverlening stellen de NPO
en de omroepen elke tien jaar een Concessiebeleidsplan op en in de tussenliggende
periode een Tussentijds Concessiebeleidsplan. De prestatieafspraken tussen
de minister en de NPO worden hieraan ontleend. Deze prestatieafspraken worden
vertaald in een meerjarenbeleidsplan per televisienet. Dit meerjarenbeleidsplan
bevat de strategische ambities en financiële kaders van het programmabeleid.
Het financiële kader wordt mede gebaseerd op de jaarlijkse kaderbrief.
Hierin geeft de Raad van Bestuur van de NPO de hoofdlijnen en een indicatie
van het budget per platform weer voor het komende jaar, als aftrap van het
operationele proces.Operationeel procesIn het operationele proces is een belangrijke rol weggelegd voor de drie
netcoördinatoren van de NPO als regisseurs van het programmabeleid op
de drie netten. Samen met de hoofden programmering tv van de omroepen, die
zitting hebben in de centrale netredactie en de kernteams per net, stellen
zij een jaarplan per net op. Dit plan vertaalt de ambities uit het meerjarenbeleidsplan
in genreschema’s en netbegrotingen. Figuur 8 is een voorbeeld van een
genreschema voor Nederland 1.Het genreschema is een schematische opdeling van de beschikbare televisiezendtijd
in tijdslots, met daaraan gekoppeld het beoogde genre, de beoogde kijktijdaandelen1, de beoogde leefstijlgroepen en het beschikbare bedrag,
het zogeheten referentiebedrag. Welk soort programma op een tijdslot past
is verder uitgewerkt in slotomschrijvingen, die op het jaarplan en de prestatieovereenkomst
zijn gebaseerd. De netbegroting is de optelsom van de referentiebedragen,
vermeerderd met van tevoren gereserveerde bedragen als frictiekosten, onvoorziene
kosten, in te zetten budget voor programmavernieuwing en experimenten.Met het opstellen van genreschema’s bewaakt de NPO de collectieve
doelstelling en de begroting van de publieke omroep. Door in te stemmen met
het genreschema accorderen de omroepen de gezamenlijke programmering en budgettering
van het net.De referentiebedragen zijn richtbedragen. Ze zijn historisch gegroeid,
er ligt geen formule of berekening aan ten grondslag. Ook zijn de referentie-bedragen
niet keihard; het uiteindelijke bedrag dat een omroep krijgt voor een geplaatst
programma, is het resultaat van onderhandelingen tussen de betreffende omroep
en de netcoördinator.Omroepverenigingen en de NPS tekenen met lopende programma’s en
nieuwe programmavoorstellen in op de tijdslots in het genreschema. Hierbij
geven ze aan hoeveel geld ze voor het programma nodig hebben en of ze een
eigen bijdrage «op het schema willen leggen». Het aanbod aan programma’s
is altijd groter dan de beschikbare zendtijd. Hierdoor moeten omroepen met
elkaar concurreren. Dit geldt vooral voor de slots op prime time, die potentieel
het hoogste bereik voor programma’s leveren.De intekening leidt tot een intensief proces om uiteindelijk te komen
tot de optimale verdeling van zendtijd en budget over de afzonderlijke omroepen.
Dit proces bestaat uit veel passen en meten voor de netcoördinatoren
en vele overleggen in de centrale netredactie, de kernteams en vooral in bilaterale
overleggen tussen netcoördinator en omroep. De uitkomst daarvan bepaalt
hoeveel geld en zendtijd de afzonderlijke omroepen krijgen. De Raad van Bestuur
bekrachtigt dit in het voor de omroepen bindende zendtijdindelingsbesluit.De Geld op schema-systematiek impliceert dat de omroepen niet evenveel
budget en zenduren krijgen. Er is wel een ondergrens: omroepen hebben jaarlijks
recht op minimaal 75% van het bij hun status passende budget. In 2007
was dat € 34,1 miljoen voor een A-omroep en de helft daarvan voor
een B-omroep. Omroepen hebben eveneens recht op een van hun status afhankelijk
minimum aantal zenduren (650 voor een A-omroep en 325 voor een B-omroep).
Figuur 9 geeft inzicht in het budget dat omroepen in 2007 na intekening en
onderhandeling door de NPO toegewezen hebben gekregen.2.2.2 Criteria voor plaatsing en financieringAls verschillende omroepen met een programma op hetzelfde tijdslot intekenen
en alle voldoen aan de eisen van het genreschema, dan moet de netcoördinator
de uiteindelijke keuze maken. Hij heeft daarvoor geen objectieve criteria
tot zijn beschikking. De netcoördinator maakt een inschatting van het
potentiële kijktijdaandeel van een programma op basis van cijfers uit
het verleden, eigen ervaring met soortgelijke programma’s en gevoel.
Hij moet daarbij een evenwicht vinden tussen de doelstellingen van individuele
omroepen en de doelstellingen van de publieke omroep als geheel. Omroepen
zijn vrij om vorm en inhoud van hun programma’s te bepalen, maar een
netcoördinator ontkomt er bij de uitvoering van zijn taken niet aan zich
met de inhoud van programma’s te bemoeien. Dit is een precaire lijn
tussen inbreng en zeggenschap.Het proces van plaatsing bestaat voor een groot deel uit onderhandeling
tussen netcoördinator en omroep. Dit is geen transparant proces. Alleen
het resultaat wordt vastgelegd en overeenkomstig de eisen van de Algemene
wet bestuursrecht op hoofdlijnen gemotiveerd in het zendtijdindelingsbesluit.
De netcoördinator heeft geen systematiek om de afzonderlijke onderliggende
keuzes te onderbouwen en zich daarover aan de omroepen te verantwoorden. Omroepen
kunnen bezwaar aantekenen en vervolgens in beroep gaan tegen het zendtijdindelingbesluit,
wat ook wel gebeurt.Bij het sturen op het behalen van doelstellingen op programmaniveau gebruikt
de netcoördinator de kwaliteitskaart van de NPO. De kwaliteitskaart is
een kwantitatief instrument dat acht kwaliteitscriteria onderscheidt.1 Deze kaart is in potentie een belangrijk handvat, maar
is nog in ontwikkeling. De kwaliteitskaart wordt nu vooral bij de evaluatie
van programma’s gebruikt. Het kwaliteitscriterium «aandeel en
bereik van doelgroepen» (kijktijdaandeel) wordt voor elk programma gebruikt.
De netcoördinator geeft verder voor de verschillende tijdslots aan op
welke kwaliteitsdimensies een programma wordt beoordeeld. Probleem hierbij
is dat nog niet voor alle kwaliteitscriteria geschikte indicatieve informatie
voorhanden is. Mede doordat het kijktijdaandeel in tegenstelling tot de andere
kwaliteitscriteria een eenduidig en gemakkelijk te kwantificeren criterium
is, bestaat het gevaar dat de netcoördinator vooral daarop stuurt en
evalueert. Dit is een belangrijk discussiepunt tussen de omroepverenigingen
en de NPO. Het is bovendien moeilijk een algemene deler voor de verschillende
kwaliteitscriteria te vinden, omdat de invulling daarvan per omroep en per
genre verschilt. De kwaliteitscriteria kunnen dus niet vertaald worden in
concrete doelstellingen. Mede hierom kan de kwaliteitskaart nooit uitgroeien
tot een instrument om omroepen af te rekenen op prestaties. De NPO streeft
hier ook niet naar. De NPO beoogt de kaart wel verder te optimaliseren en
deze behalve als verantwoordings-instrument achteraf, ook meer als sturinginstrument
vooraf in te zetten. De NPO werkt aan een concrete invulling hiervan. Ook
werkt de NPO aan een bredere invulling van de programmatische afspraken met
omroepen, zodat de missie en de bijdrage van een afzonderlijke omroep aan
de collectieve doelstelling van de publieke omroep verder wordt uitgewerkt.
Het is de bedoeling dat dit in 2009 praktijk wordt.2.3 ReservevormingDe Europese Commissie startte in 2004 naar aanleiding van klachten van
commerciële partijen een onderzoek naar mogelijke staatssteun aan de
publieke omroep. De Europese Commissie oordeelde in 2006 dat over de periode
1994 tot 2005 sprake is geweest van ongeoorloofde staatssteun in de vorm van
ad-hocbetalingen, in de vorm van rechtstreekse subsidies en via fondsen en
reserves, waardoor sprake was van overcompensatie. De Europese Commissie zag
mede bewijs voor deze overcompensatie in de omvangrijke reserves van de publieke
omroep. De Europese Commissie eiste dat de publieke omroep een bedrag van € 76,3
miljoen, vermeerderd met € 10,2 miljoen rente, terugbetaalde aan
de staat. De minister van OCW heeft het bedrag van € 86,5 miljoen
eind 2006 via een beschikking teruggevorderd van de NPO. Deze heeft het bedrag
uit de eigen exploitatiereserve in 2006 overgemaakt naar de AOR. Om de wettelijke
taakopdracht van de landelijke publieke omroep te waarborgen en om een onaanvaardbare
aanslag op de programmering te voorkomen, heeft de Tweede Kamer besloten om
het budget van de NPO in 2007 incidenteel met € 86,5 miljoen te
verhogen. Overigens zijn de Nederlandse staat en de NPO in beroep gegaan tegen
het oordeel van de Europese Commissie.2Zoals figuur 1 liet zien, vormen zich reserves op verschillende plekken
binnen de landelijke publieke omroep: bij het Commissariaat voor de Media,
de NPO en de omroepen zelf. Wij hebben gekeken naar de omvang van de reserves
en de stand van zaken wat betreft de normering van reserves.2.3.1 Algemene OmroepreserveAls het jaarlijks beschikbare budget groter is dan de uitstroom van gelden
naar de landelijke publieke omroep en de overige uit de Mediabegroting gefinancierde
instellingen, blijft er een exploitatieoverschot in de AOR staan. Het aanhouden
van een overschot is wenselijk, om eventuele tegenvallers in de reclameontvangsten
en liquidatie- of reorganisatiekosten bij omroepen op te vangen. Exploitatietekorten
zijn ook mogelijk. Het saldo van de AOR vertoont tot 2005 een dalende trend.
Eind 2006 was het saldo weer hoger, maar dat werd voornamelijk veroorzaakt
door de terugvordering van € 86,5 miljoen door de Europese Commissie,
die de NPO in de AOR heeft teruggestort. In 2007 is de stand van de AOR weer
lager, door de eerder genoemde verhoging van het budget van de NPO. Figuur
10 geeft de ontwikkeling van de AOR in de periode 2002–2007 weer.2.3.2 Nederlandse Publieke OmroepDe NPO beschikt over een exploitatiereserve en een reserve voor programmadoeleinden.
In tabel 1 worden de standen per 31 december van de jaren 2003–2007
weergegeven.Tabel 1: Saldo reserves NPO eind van het jaar (in miljoenen €) 20032004200520062007Exploitatiereserve35,242,958,4– 39,529,8Reserve voor programmadoeleinden8,715,273,061,060,6Bron: Jaarverslagen NPODe NPO kent ook nog het Fonds Omroepreserve, dat kan worden ingezet voor
versterking van de programmering op televisie en om incidentele tegenvallers
op te vangen. Ultimo 2006 was dit fonds uitgeput. In de periode 2003 tot en
met 2006 is hieruit € 106,9 miljoen verstrekt.Vanaf 2005, naar aanleiding van het onderzoek van de Europese Commissie,
heeft de NPO een maximum gesteld aan de reserves voor programmadoeleinden
van de omroepen. De bedragen boven deze norm worden overgedragen aan de NPO.
Hierdoor is in 2006 € 22,4 miljoen en in 2007 € 12,0 miljoen
onttrokken aan de reserves voor programmadoeleinden van de omroepverenigingen
en toegevoegd aan de reserve voor programmadoeleinden van de NPO. De NPO zet
indien nodig behalve de reserve voor programmadoeleinden ook de eigen exploitatiereserve
in voor programmadoeleinden. Zo heeft de NPO in 2006, een jaar waarin de publieke
omroep te maken had met bezuinigingen van het rijk en dalende steropbrengsten, € 83
miljoen aan reserves ingezet. Hiermee is over 2006 netto meer geld van de
NPO naar de omroepen gestroomd dan de NPO van de programmareserves van de
omroepen heeft afgeroomd. Het voorstel voor de nieuwe Mediawet regelt dat
het totaal van de programmareserves van de NPO en omroepen aan het eind van
ieder kalenderjaar niet meer mag bedragen dan 10% van het totaal van
het door de minister van OCW ter beschikking gestelde budget. Over 2008 verwacht
de NPO beneden deze norm te blijven, mede omdat de NOS over 2008 naar verwachting
een negatieve reserve heeft vanwege de kosten van de verkregen Eredivisierechten
in 2008.2.3.3 OmroepverenigingenOmroepverenigingen hebben verschillende soorten reserves, waarvan de algemene
verenigingsreserve en de reserve voor programmadoeleinden de belangrijkste
zijn. De algemene reserve van omroepen is veelal in het verleden ontstaan
uit bijdragen en legaten van leden of uit neveninkomsten. De stand van de
algemene reserve van omroepen is in 1993 als gevolg van een wetswijziging
bevroren. De algemene verenigingsreserve kan hierdoor alleen maar afnemen,
bijvoorbeeld als verliezen op verenigingsactiviteiten moeten worden afgeboekt.Netto-inkomsten die aan het eind van het jaar overblijven, komen ten goede
aan de reserve voor programmadoeleinden. Deze reserve mag alleen worden gebruikt
voor het maken van programma’s. Ook deze reserves zijn gemaximeerd.
De NPO hanteert hiervoor een staffel, variërend van maximaal 5%
van het door de Raad van Bestuur van de NPO ter beschikking gestelde jaarbudget
voor omroepen met een jaarbudget boven € 25 miljoen, tot maximaal
15% voor omroepen met een jaarbudget van minder dan € 2 miljoen.
In tabel 2 worden de standen per 31 december van 2006 weergegeven.Tabel 2: Saldo reserves omroepverenigingen eind van het
jaar 2006 (in miljoen €) Algemene verenigingsreserveReserve voor programmadoeleindenAVRO01,9 BNN01,5 EO6,69,1KRO32,6– 0,7 NCRV34,92,0TROS14,02,8 VARA31,72,0VPRO6,32,7Bron: Jaarrekening 2006 van de betreffende omroepenTwee omroepen kennen daarnaast nog een «overige reserve».
Deze reserve bestaat onder meer uit reserves voor specifieke doeleinden (zoals
multimediale en interactieve ontwikkeling, digitalisering) en deels uit een
vervangingsreserve.12.4 Bevorderen van doelmatige bestedingIn het verlengde van de bekostiging van omroepverenigingen heeft de NPO
tot taak een doelmatige inzet van de publieke middelen te bevorderen. In de
periode 2003–2007 coördineerde de NPO noodgedwongen een grote besparingsoperatie
binnen de publieke omroep. McKinsey onderzocht in 2003 hoe de efficiëntie
en effectiviteit van de publieke omroep kon worden verbeterd. Veel winst viel
volgens de onderzoekers te behalen in indirecte (overhead)taken. De omroepen
hebben zelf invulling gegeven aan de bezuinigingen. De NPO coördineerde
de implementatie. Tot en met 2006 leidden de bezuinigingen tot een vermindering
van ongeveer 645 fte (17% van het personeelsbestand) bij de publieke
omroep. Tweederde van deze bezuiniging bestond uit medewerkers die indirecte
activiteiten verrichtten. Toen de publieke omroep in 2006 geconfronteerd werd
met een nieuwe taakstelling, moest ook op directe taken bezuinigd worden.
Dit uitte zich onder meer in een toename van het aantal herhalingen op tv,
van een kleine 50% in 2004 en 2005 tot 59% van het totale programma-aanbod
in 2006. Figuur 11 laat zien hoe de directe en indirecte kosten zich in absolute
en relatieve zin ontwikkelden in de periode 2002–2006.In totaal beoogde de landelijke publieke omroep in de periode 2004 tot
en met 2007 ten opzichte van 2003 structureel € 11 miljoen te bezuinigen
door efficiencyverbetering op indirecte taken. Wanneer we onvermijdelijke
incidentele kosten buiten beschouwing laten, is aan de norm voldaan. In 2005
waren de indirecte kosten incidenteel hoger door een dotatie aan de pensioenvoorziening
(€ 12,1 miljoen) als gevolg van een wijziging van het pensioenstelsel.
In 2006 had de NPO incidenteel hoge uitgaven voor marketing bij de introductie
van het programmeermodel (€ 2,1 miljoen) en moesten wederom incidentele
uitgaven (€ 3,1 miljoen) aan pensioen-voorzieningen gedaan worden
in het kader van een overgangsregeling. Aan het eind van de bezuinigingsperiode
zijn de uitgaven aan indirecte taken op het niveau van 2007 bevroren. Deze
worden alleen gecompenseerd voor inflatie.De bezuinigingen hebben geleid tot een afname van de kosten per uur televisie
in de periode 2004–2006 van ongeveer € 28 000 naar € 23 000.Voor het overige bestaat de bemoeienis van de NPO met de doelmatige inzet
van middelen uit het hanteren van de Geld op schema-systematiek bij de programmering.
De NPO monitort en analyseert de doelmatigheid van de prestaties van omroepen
niet. De twee financiële indicatoren op de kwaliteitskaart (doelmatigheid
en kostenefficiëntie) worden niet afgezet tegen de scores op de andere
zes indicatoren. De NPO ontvangt wel verantwoordingen van omroepen over de
kosten per programma, maar gebruikt die alleen voor de externe verantwoording
van de landelijke publieke omroep als geheel in de publicatie Feiten &
Cijfers. De NPO stelt geen benchmark samen van de kosten van de verschillende
omroepen. De NPO evalueert bewust niet of de referentiebedragen die omroepen
voor programma’s krijgen uitgekeerd een afspiegeling zijn van de benodigde
of gemaakte kosten. Dit zou volgens de NPO te veel capaciteit kosten. Soms
zijn de toegekende budgetten voor een slot te hoog, soms te laag, maar volgens
de NPO compenseert dat elkaar. Het geld dat omroepen overhouden op een programma
wordt aan andere programma’s besteed of aan hun programmareserves toegevoegd. 3 BEDRIJFSVOERINGIn dit hoofdstuk gaan we in op de tweede Kamervraag: in hoeverre voldoet
de bedrijfsvoering van de publieke omroeporganisaties (inclusief de beloningsstructuren)
aan de daaraan te stellen normen?Op basis van een risicoanalyse die we hebben uitgevoerd vanuit de invalshoeken
rechtmatigheid, doelmatigheid en integriteit hebben we de volgende vier onderwerpen
geselecteerd:1. de beheersing van de kosten en de beheersing van de kwaliteit van televisieprogramma’s;2. de contracten met externe producenten;3. de beloning van topfunctionarissen, de beloning van presentatoren en
ontslagregelingen;4. de financiële programmagebonden bijdragen van derden.Bij de acht geselecteerde omroepverenigingen hebben we deze vier onderwerpen
onderzocht en beoordeeld. We zijn nagegaan of processen ordelijk en controleerbaar
verlopen. Ordelijk wil zeggen dat processen zijn opgezet volgens adequate,
in de administratieve organisatie vastgelegde procedureregels en dat de processen
functioneren in overeenstemming met die regels. Controleerbaar wil zeggen
dat processen en de uitkomsten daarvan duidelijk zijn vastgelegd, waardoor
de organisatie goed kan functioneren en (externe) audits efficiënt kunnen
worden uitgevoerd. De eis dat bedrijfsvoeringsprocessen ordelijk en controleerbaar
dienen te verlopen, is niet ontleend aan wet- en regelgeving die van toepassing
is om omroepverenigingen. Het betreft reguliere eisen die wij hanteren bij
het beoordelen van de bedrijfsvoering van organisaties.Wanneer wet- en regelgeving bepalingen bevatten die specifiek betrekking
hebben op de door ons onderzochte bedrijfsvoeringsonderwerpen, dan hebben
we die meegenomen in ons onderzoek. Verder hebben wij relevante bepalingen
uit de Richtlijnen en regelingen goed bestuur en integriteit toegepast. Deze
richtlijnen zijn door de publieke omroep zelf opgesteld en zijn in 2006 in
werking getreden. In de rest van dit rapport hanteren we de ingekorte benaming:
Richtlijnen goed bestuur en integriteit.De vier onderzochte onderdelen van de bedrijfsvoering worden in dit hoofdstuk
een voor een behandeld.3.1 Beheersing van kwaliteit en kosten van televisieprogramma’sIn het vorige hoofdstuk kwam aan de orde hoe de NPO met de Geld op schema-systematiek
bijdraagt aan de doelmatigheid bij de uitoefening van directe taken. Hier
behandelen we de doelmatigheid van het primaire proces binnen de omroepen
zelf. Wet- en regelgeving stellen hier geen voorwaarden aan.De Algemene Rekenkamer spreekt geen oordeel uit over de doelmatigheid
op zichzelf, aangezien daarbij zowel de kosten als kwaliteit van de geleverde
prestatie in aanmerking moeten worden genomen. Kwaliteit is in deze sector
een niet te objectiveren begrip. In plaats daarvan richten we ons op de waarborgen
voor doelmatigheid bij het maken van programma’s binnen omroepverenigingen:
worden prestatiedoelen gesteld en geëvalueerd, is er een systeem van
kwaliteitszorg en worden kosten gevolgd?3.1.1 Beheersing van kwaliteitOmroepen benoemen in jaarplannen en meerjarenplannen omroepbrede doelstellingen
en doelstellingen per platform. Daarnaast werken veel omroepen met «kernwaarden»
waar ook programma’s aan moeten voldoen. Deze kernwaarden sluiten aan
op de missie van de omroep. Per programma committeert iedere omroep zich aan
de doelstellingen voor kijktijdaandeel en doelgroep uit het genreschema van
de NPO. De meeste omroepen leggen echter niet standaard vast welke doelen
ze zelf met hun programma’s willen bereiken.Omroepen monitoren de eigen prestaties aan de hand van periodieke managementrapportages.
Deze rapportages gaan in op het bereiken van de doelstellingen in het jaarplan
van de omroep en het kijktijdaandeel van de omroep per net en soms ook per
programma. In enkele gevallen rapporteren omroepen ook in kwalitatieve zin
over programma’s. Omroepen hebben allen een eigen opvatting van kwaliteit,
die aansluit op de eigen missie en kernwaarden en een enkele omroep heeft
zelf een instrument ontwikkeld om de kwaliteit van programma’s te volgen.
Hierbij vinden omroepen dat het niet eenvoudig is om indicatoren te formuleren
die hun opvatting over kwaliteit weergeven en om vervolgens op deze indicatoren
te sturen.De meeste omroepen evalueren programma’s mondeling in besprekingen
binnen redacties en op vaste overlegmomenten tussen programmamakers en directie.
Soms laten omroepen specifieke programma’s kwalitatief evalueren door
de afdeling Mediaonderzoek & Advies van de NPO of andere onderzoeksbureaus.
Soms schakelen omroepen hun leden in om de kwaliteit van programma’s
te beoordelen. Slechts voor een minderheid van de door ons geselecteerde programma’s
waren de uitkomsten van een evaluatie vastgelegd.3.1.2 Beheersing van kostenDe Geld op schema-systematiek, waarbij omroepen per programma betaald
krijgen, vereist een goede bedrijfsvoering en risicobeheersing van de omroepen.
Bij alle omroepen bewaken producers de financiën van programma’s.
Zij stellen programmabegrotingen op, bewaken de ontwikkeling van de programmakosten
en maken, samen met de redacteuren, de afweging tussen kosten en kwaliteit.In het kader van de planning- en controlcyclus stellen alle omroepen maandelijks,
per kwartaal of trimester financiële voortgangsrapportages op voor de
directie. Hierbij worden in veel gevallen grote budgetoverschrijdingen en
-onderschrijdingen op programma’s vermeld. Omroepen vangen overschrijdingen
meestal op door te bezuinigen op een andere aflevering van hetzelfde programma.
Soms kunnen overschrijdingen gecompenseerd worden met overschotten van een
ander programma of spreken omroepen hun (programma)reserves aan. Wanneer een
programma minder kost dan een omroep had begroot, vloeit het overschot terug
in de programmareserve van de omroep.3.2 Contracten met externe producentenOmroepverenigingen maken niet alle programma’s zelf. Een deel van
de programma’s wordt gemaakt door externe producenten. Dit is niet alleen
een vrije keus van omroepen. In de Mediawet is bepaald dat ten minste 25%
van de programma’s door externe producenten gemaakt moet zijn. Deze
eis geldt voor alle omroepen gezamenlijk. De mate waarin afzonderlijke omroepen
het maken van programma’s uitbesteden, verschilt per omroep.
Het percentage uitbestede programma’s varieert voor de onderzochte omroepverenigingen
van ongeveer 15% tot 50% van de programmazendtijd.Wij zijn in de eerste plaats nagegaan of het totstandkomingsproces van
contracten met externe producenten ordelijk en controleerbaar verloopt. Is
bijvoorbeeld vastgelegd hoe de procedures dienen te verlopen en wat cruciale
aspecten zijn?In de tweede plaats hebben wij aandacht besteed aan de naleving van een
onderdeel van de Richtlijnen goed bestuur en integriteit. Een onderdeel van
deze richtlijn heeft betrekking op integriteit en schrijft voor dat omroepverenigingen
registers aanleggen van onder meer nevenfuncties en financiële bindingen
van medewerkers. Zo wordt gewaarborgd dat omroepen zicht hebben op mogelijke
integriteitsrisico’s en dat zij daar rekening mee kunnen houden bij
de totstandkoming van bijvoorbeeld contracten met externe producenten.In de derde plaats zijn wij nagegaan welke doelmatigheidsrisico’s
er spelen ten aanzien van het aangaan van contracten met producenten. In de
Geld op schema-systematiek krijgt een omroep een bijdrage die gekoppeld is
aan de programma’s die een omroep voor een komend seizoen gaat leveren.
We zijn nagegaan hoe dit zich verhoudt tot de contracten die omroepen afsluiten
met externe producenten. Gaan omroepen bijvoorbeeld verplichtingen aan voor
het afnemen van programma’s waarvoor het nog onzeker is dat ze geplaatst
en uitgezonden worden?3.2.1 Ordelijk en controleerbaarVoor alle omroepen geldt dat niet, of in beperkte mate is beschreven hoe
het proces voorafgaand aan de contractopstelling en -ondertekening dient te
verlopen. De nadruk ligt op mondelinge onderhandelingsprocessen, waarvan weinig
wordt vastgelegd. Hierdoor is dit proces moeilijk te reconstrueren. Zo is
vaak niet vastgelegd wie bij het totstandkomingsproces betrokken zijn geweest
en wie bepaalde aspecten waarop heeft beoordeeld.Sommige omroepen hebben wel aspecten van het totstandkomingsproces vastgelegd.
Ongeveer de helft van de omroepen heeft duidelijk vastgelegd wie bevoegd is
tot welke bedragen overeenkomsten aan te gaan. Verder worden bij de meeste
omroepen de contracten standaard ondertekend door verschillende medewerkers.
Doordat echter niet is vastgelegd waar een handtekening voor staat, is niet
duidelijk welke toetspunten zijn beoordeeld. Ten slotte hebben een paar omroepen
de inhoudelijke eisen voor contracten met externe producenten uitgewerkt in
een zogenoemd dealmemo. Hierin zijn de belangrijkste inhoudelijke aandachtspunten
voor de onderhandeling vastgelegd, bijvoorbeeld de onderhandelingsinzet voor
de uitzendrechten van programma’s.De onderzochte omroepverenigingen kunnen wel mondeling aangeven wat belangrijke
toetspunten zijn en welke medewerkers een rol hebben bij het totstandkomingsproces.
Zo geven ze aan het belangrijk te vinden dat de omroep beschikt over voldoende
uitzendrechten en dat niet alleen een inhoudelijk redacteur betrokken is bij
de onderhandelingen met een producent, maar ook een meer zakelijk ingestelde
medewerker die beschikt over gedetailleerde kennis van de productiekosten
van een programma. Doordat dergelijke zaken niet op schrift zijn vastgelegd,
hebben wij dat niet kunnen controleren.De uiteindelijke contracten worden wel bewaard en geregistreerd. Alle
onderzochte omroepverenigingen beschikken over een systematische vastlegging
van contracten, waarin bijgehouden wordt met wie welke contracten zijn of
worden afgesloten.Soms komt het voor dat productie- en licentieovereenkomsten vanwege uitvoerige
discussies over eigendoms- en uitzendrechten pas ondertekend worden als het
productieproces al is gestart.3.2.2 RegistersDe Richtlijnen goed bestuur en integriteit schrijven voor dat omroepen
registers aanleggen van financiële en andere bindingen (met bijvoorbeeld
productiebedrijven) van medewerkers, van nevenfuncties van medewerkers en
van de ontvangen en aangeboden geschenken. Deze registers dienen volgens de
richtlijnen openbaar te zijn. Voor het register van de nevenfuncties geldt
deze eis alleen voor topfunctionarissen.Voor de Richtlijn goed bestuur en integriteit geldt «pas toe of
leg uit»: omroepen die niet voldoen aan een richtlijn moeten dit gemotiveerd
aangeven in hun jaarverslag.Overigens geldt er niet alleen een eis voor de omroepvereniging om informatie
te verzamelen over de nevenfuncties van de medewerkers. In de CAO voor omroepmedewerkers
is vastgelegd dat medewerkers ook de plicht hebben dergelijke functies te
melden.Door het aanleggen van dergelijke registers krijgt een omroep zicht op
risico’s van integriteitsschendingen: wie hebben bijvoorbeeld financiële
belangen in externe productiebedrijven, wie vervullen nevenfuncties die mogelijk
een belangenconflict opleveren en welke medewerkers ontvangen regelmatig geschenken?Bijna alle omroepen hebben de vereiste registers aangelegd en hebben hiermee
informatie verzameld die voor het voorkomen van integriteitsschendingen relevant
is. Vaak is echter niet duidelijk welke conclusies of vervolgacties een omroep
verbindt aan de verzamelde informatie. Wel worden mogelijke risico’s
die verband houden met bijvoorbeeld nevenfuncties in het algemeen besproken
tussen de medewerker en zijn of haar direct leidinggevende. Vrijwel geen enkele
omroep voert een analyse uit van de meldingen van medewerkers. De informatie
over de nevenfuncties van topfunctionarissen is slechts bij een deel van de
omroepen te raadplegen via openbaar toegankelijke bronnen (zoals de website
van de omroep). Veel omroepen waarborgen niet dat zij de registers jaarlijks
actualiseren.3.2.3 Doelmatigheidsrisico’sEr zijn drie categorieën van contracten tussen omroepen en externe
producenten te onderscheiden. Een eerste categorie betreft contracten waarin
een omroep een programma voor een seizoen koopt. Een tweede categorie betreft
contracten waarin een omroep een bepaald programma voor meerdere seizoenen
koopt. In de derde categorie gaat het om contracten waarin een omroep toezegt
gedurende meerdere seizoenen een vaak globaal omschreven pakket van programma’s
af te nemen. De afspraak kan ook het karakter hebben van het afgeven van een
omzetgarantie door de omroep. De laatste genoemde contracten worden ook wel
aangeduid met de term outputdeals.1De meeste contracten die omroepen afsluiten met externe producenten hebben
betrekking op één seizoen en één programma. Bij
de meeste omroepverenigingen hebben we ook meerjarige contracten aangetroffen.
Voordelen voor de omroep zijn een mogelijke prijsreductie (kwantumkorting)
en het voorkomen van terugkerende discussies over rechten. Voordeel voor de
producenten is een grotere zekerheid over de inkomsten op de lange termijn.
Nadeel voor de omroep is echter dat het risico bestaat dat een programma het
ene seizoen wel geplaatst wordt en een ander seizoen niet. Omroepen geven
aan dat ze vaak wel mondelinge toezeggingen van de netcoördinator van
de NPO weten te ontlokken. Een schriftelijke vastlegging van deze afspraken
ontbreekt echter. Momenteel werken de NPO en de omroepen aan een betere informatie-uitwisseling
over dergelijke meerjarige afspraken. De NPO wil dat omroepen in de toekomst
dergelijke meerjarige afspraken en langlopende verplichtingen aangaan in overleg
met netcoördinatoren. Zij garanderen op hun beurt daar rekening mee te
houden. De NPO gaat dit soort garanties op korte termijn toevoegen aan de
programmatische afspraken die hij maakt met afzonderlijke omroepen.Bij twee omroepen hebben we outputdeals aangetroffen. Risico’s op
het aangaan van verplichtingen zonder dat hier ontvangsten tegenover komen
te staan, is bij dergelijke contracten groot. Ook kan het risico ontstaan
dat er publiek geld weglekt naar private activiteiten. Een casus bij de AVRO
illustreert de risico’s die verbonden zijn aan een outputdeal.Outputdeal van de AVRO Met toestemming van het
Commissariaat voor de Media heeft de AVRO een deelne- ming van 50%
in het productiebedrijf Medical Multi Media Productions (MMM). De andere 50%
is in handen van IDTV, een externe producent. In 2002 heeft de AVRO een outputdeal
met MMM gesloten die afloopt in 2010. Relevant is op te merken dat in 2002
een omroep veel grotere invloed had op het plaatsen van zijn programma’s
dan in de huidige situatie. In de outputdeal is afgesproken dat de AVRO MMM
een jaarlijkse omzet garandeert van circa € 2 miljoen en MMM bepaalde
voorrechten gunt. Zo heeft MMM het recht om, wanneer de AVRO nieuwe programma’s
wil uitbrengen, als eerste met een voorstel te komen en krijgt het vervolgens
de gelegenheid dit aan te passen aan de wensen van de AVRO. Daartegenover
staat dat MMM nieuwe formats als eerste aanbiedt aan de AVRO. In 2006 werd
duidelijk dat de verplichte afname waarschijnlijk groter zou zijn dan het
aantal programma’s dat de AVRO geplaatst kreeg. De AVRO stond voor de
keuze om of programma’s te laten maken die het waarschijnlijk niet zou
kunnen uitzenden of de afspraak over de jaarlijkse omzet niet na te komen
en de daaraan gekoppelde boete te betalen. Het Commissariaat voor de
Media heeft de relatie tussen MMM en de AVRO altijd nauwlettend gevolgd. Het
Commissariaat is van mening dat de AVRO met het over- eenkomen van de boeteclausule
het publieke belang ondergeschikt heeft gemaakt aan het belang van MMM en
dat het risico bestaat dat publieke middelen wegvloeien. Wanneer de AVRO de
boete betaalt, is volgens het Commissariaat sprake van het bijdragen aan winst
door derden. Dit is volgens de Mediawet verboden. Vooralsnog betreft dit een
hypothetische situatie: de AVRO heeft nog geen boete aan MMM betaald. In de correspondentie met het Commissariaat
geeft de AVRO aan dat hij, gezien het huidige programmeringsproces, ernaar
streeft de afnamegarantie in deze omvang en de daaraan verbonden boeteclausule
in een nieuw contract met MMM (na afloop van het huidige contract) niet op
te nemen.3.3 BeloningWij hebben gekeken naar de beloning van de algemeen directeuren en van
de voorzitters van het bestuur. Bij elk van de acht omroepverenigingen hebben
wij de documenten rond de beloning van enkele presentatoren en van enkele
ontslagregelingen onderzocht. We hebben ons in de eerste plaats gericht op
het in kaart brengen van de gehanteerde beloningsconstructies. De hoogte van
de beloning is door ons niet beoordeeld, omdat tijdens het onderzoek hiervoor
geen normen bestonden. Eind juni 2008 werd bekend dat het kabinet de bestuurders
in de publieke omroepsector onder het regime van een salarismaximum wil stellen en andere functionarissen (waaronder presentatoren) onder
het regime van een zogenoemde beloningscode. Wij zijn wel nagegaan of het
totstandkomingsproces ordelijk en controleerbaar was.Ontwikkelingen in wet- en regelgeving
betreffende beloningen in de publieke omroepsectorEind juni 2008 maakte de minister van
OCW bekend dat het kabinet heeft besloten de bestuurders in de publieke omroep
onder het regime van een salarismaximum te plaatsen. Voor topfunctionarissen
zal 130% van het ministersalaris (€ 179 008 in 2008)
als maximum worden gehanteerd. Andere functionarissen, onder wie presentatoren,
gaan vallen onder het regime van de beloningscode. Dit houdt in dat de sector
zelf een beloningscode moet opstellen waarin de hoogte van salarissen wordt
gemaximeerd. De minister moet vervolgens de code goedkeuren en zal deze verbindend
verklaren voor de hele sector.De publieke omroep valt
momenteel al wel onder het regime van de Wet openbaarmaking uit publieke middelen
gefinancierde topinkomens (WOPT). De omroepverenigingen moeten van medewerkers
die in dienst zijn van de omroep de beloning openbaar maken wanneer die beloning
boven de WOPT-norm (€ 169 000 in 2007) uitkomt.Op
verzoek van de minister van OCW heeft het Commissariaat de WOPT-meldingen
van de landelijke publieke omroep onderzocht. De resultaten van dit onderzoek
heeft de minister op 30 juli 2008 naar de Tweede Kamer verzonden. Omroepen
zijn volgens de WOPT niet verplicht de vergoeding van presentatoren openbaar
te maken die geen dienstverband hebben met een omroep, maar waarbij de vergoeding
verloopt via het bedrijf van een presentator. Sommige omroepen rapporteren
wel over de vergoedingen van dergelijke presentatoren wanneer zij zelf loonbelasting
betalen over de vergoedingen die zij uitkeren aan het bedrijf van de presentator.3.3.1 Directie- en bestuursledenVoor de beloning van de algemeen directeur passen omroepen verschillende
constructies toe. Bij één omroep valt het salaris van de algemeen
directeur binnen het salarisgebouw van de omroep-CAO. Enkele andere omroepen
hanteren een opslagpercentage bovenop de hoogste schaal van de CAO. Andere
omroepen werken met een normbedrag. Het is niet altijd duidelijk hoe de hoogte
van dit bedrag is bepaald. De hoogte van het functieloon varieert per omroep
tussen de circa € 120 000 en circa € 200 000
op jaarbasis. Twee omroepen passen daarnaast een variabele beloning toe. De
criteria voor toekenning van deze beloning zijn globaal geformuleerd. In alle
gevallen is de beloning vastgesteld door een hoger gepositioneerd orgaan.De hoogte en constructie van de bezoldiging van de voorzitter van het
bestuur varieert sterk per omroep. Dit komt vooral omdat bij sommige omroepen
de functie van bestuursvoorzitter een fulltime functie is en bij andere een
parttime functie. Bij twee omroepen zijn overigens de directie en het bestuur
samengevoegd, zodat van een afzonderlijke bestuursvoorzitter geen sprake is.Bij vier omroepen is de beloning van de bestuursvoorzitter door leden
van het bestuur zelf vastgesteld. Dit is een overgangssituatie. Wanneer raden
van toezicht zijn ingesteld, dan bepalen deze raden voortaan de beloning van
bestuursleden. Twee omroepen hebben vastgelegd dat de raad van toezicht, direct
na aantreden, de bezoldiging van de zittende bestuursleden zal beoordelen
en eventueel aanpassen.3.3.2 PresentatorenBij de beloning van presentatoren kunnen twee soorten constructies worden
onderscheiden: een omroep heeft een presentator in vaste dienst of een omroep
heeft een opdrachtovereenkomst afgesloten met een presentator of zijn of haar
bedrijf. Tussen omroepen bestaan verschillen in de mate waarin
zij een van beide constructies toepassen. Sommige omroepen hebben vooral presentatoren
in vaste dienst, andere werken uitsluitend met opdrachtovereenkomsten.Wanneer een presentator in vaste dienst is, krijgt de presentator naast
een CAO-salariëring een extra toelage voor presentatieactiviteiten. In
de meeste gevallen wordt in het contract duidelijk aangegeven welke activiteiten
de presentator moet verrichten om aanspraak te kunnen maken op de toeslag.
Waar dit niet het geval is, worden activiteiten op jaarlijkse basis vastgesteld
in een gesprek tussen presentator en een omroepfunctionaris. In de meeste
gevallen leidt een wijziging in de presentatieactiviteiten tot een aanpassing
van de toelage.In de situatie waarin de omroep een opdrachtovereenkomst heeft afgesloten
met de presentator of zijn of haar bedrijf, wisselt de mate waarin presentatieactiviteiten
nauwkeurig worden afgebakend. In sommige gevallen wordt heel duidelijk een
relatie gelegd tussen de beloning en de te leveren prestaties door de presentator.
In andere gevallen is deze relatie veel losser gedefinieerd. In één
geval lagen aan de beloning geen schriftelijk vastgelegde afspraken ten grondslag.Naast deze twee constructies waarbij er een directe relatie is tussen
een omroep en een presentator, komt het ook voor dat de beloning van een presentator
deel uit maakt van een contract met een productiebedrijf, waarbij meer diensten
worden afgenomen. Hierbij kan gedacht worden aan presentatieactiviteiten,
het produceren van programma’s en het ontwikkelen van formats voor nieuwe
programma’s.Drie omroepen hebben een beleid geformuleerd voor de beloning van presentatoren
in vaste dienst. Daarbij worden verschillende categorieën presentatoren
onderscheiden en zijn kaders voor de beloning vastgelegd. Afgezien van de
beleidskaders die deze drie omroepen hebben geformuleerd, hanteert men geen
specifieke methode om de marktconformiteit van de beloning van presentatoren
vast te stellen. De uiteindelijke beloning voor de presentatieactiviteiten
is de uitkomst van onderhandelingen tussen een omroep en de presentator.De tekenbevoegdheid voor het vaststellen van de beloning van presentatoren
ligt bij alle omroepen hoog in de organisatie: de contracten waren in alle
gevallen ondertekend door de algemeen directeur of de bestuursvoorzitter.3.3.3 OntslagvergoedingenDe meeste ontslagvergoedingen betroffen vergoedingen die de omroep naar
aanleiding van een interne reorganisatie aan medewerkers verstrekte. Bij de
totstandkoming van deze vergoedingen was een met de vakbonden overeengekomen
interne sociale regeling leidend.De totstandkoming van enkele ontslagvergoedingen voor topfunctionarissen
was minder ordelijk en controleerbaar. In één geval waren de
wederzijdse rechten en plichten van de omroep en betrokkene niet uitgewerkt
in een overeenkomst. Ook ontbrak een onderbouwing van de hoogte van de vergoeding.
Ook in een ander geval was de hoogte van de vergoeding niet onderbouwd.3.4 Financiële programmagebonden bijdragen van
derdenHet is omroepen toegestaan om gebruik te maken van bijdragen van derden
voor het maken van programma’s.1 Bij nieuws-
en actualiteitenprogramma’s zijn bijdragen van derden niet toegestaan.
Commerciële sponsoring is alleen toegestaan bij cultuur-
of sportprogramma’s en programma’s met een ideële doelstelling.We zijn nagegaan welke informatie omroepen hierover moeten opnemen in
hun verantwoording en in welke mate omroepen relevante wettelijke bepalingen
ten aanzien van de redactionele onafhankelijkheid naleven.3.4.1 VerantwoordingsinformatieOmroepen kunnen bedragen rechtstreeks van een derde ontvangen of via een
buitenproducent. In beide gevallen moeten omroepen de ontvangen bedragen in
een bijlage bij hun jaarrekening melden. Daarbij moeten ze aangeven: het bedrag
dat zij hebben ontvangen, de naam van de derde partij en wat de specifieke
relatie is tussen deze partij en de omroepinstelling.In een bijlage bij hun jaarrekening geven alle omroepen een overzicht
van de programma’s waarbij sprake was van cofinanciering of sponsoring.
Alle omroepen hebben ook aangegeven welke bedragen rechtstreeks zijn ontvangen
en welke bedragen via de buitenproducent. Het Commissariaat voor de Media
gaat jaarlijks voor alle omroepen na of omroepen de vereiste informatie aanleveren.In figuur 12 zijn de door de omroepen verantwoorde bijdragen in 2006 weergegeven.Uit figuur 12 wordt duidelijk dat de bijdragen per financieringsbron en
per omroep sterk verschillen. Sommige omroepen zijn terughoudend met het ontvangen
van bijdragen van derden of richten zich alleen op bepaalde partijen
zoals CoBO en het Stifo. Andere omroepen zijn minder terughoudend of voeren
een actieve acquisitie om zoveel mogelijk bijdragen van derden te ontvangen.3.4.2 Redactionele onafhankelijkheidBij financiering van programma’s door derden moet de redactionele
onafhankelijkheid van omroepen verzekerd zijn, zodat derden geen zeggenschap
krijgen over de inhoud van programma’s. Hierin kan een spanningsveld
liggen: partijen die de totstandkoming van programma’s meefinancieren
hebben vaak een belang bij een zekere inhoud van het programma en vragen om
een redactionele inbreng.In de Mediawet en in Richtlijnen goed bestuur en integriteit is vastgelegd
dat omroepmedewerkers die betrokken zijn bij de redactionele totstand-koming
van een programma geen afspraken mogen maken of onder-handelingen voeren met
cofinanciers over hun financiële bijdrage. De omroepen moeten dit nader
uitwerken in redactiestatuten. Verder mogen omroepen derden geen enkele redactionele
zeggenschap over programma’s toestaan. Gedeeltelijke, kleine redactionele
bijdragen aan een programma zijn toegestaan, mits deze een informatief karakter
hebben.De meeste omroepen hebben een programma- of redactiestatuut, waarin zij
bepalingen hebben opgenomen die de redactionele onafhankelijkheid van de omroep
moeten waarborgen. Deze bepalingen houden vaak in dat programmamedewerkers
niet betrokken mogen zijn bij het acquireren van sponsoring. Dit gaat via
het bestuur/de directie of een speciaal aangewezen medewerker. De TROS heeft
geen organisatiebreed redactiestatuut opgesteld.Voor financiële bijdragen van departementen heeft het Ministerie
van Algemene Zaken zelf een richtlijn opgesteld. In deze richtlijn wordt uitgegaan
van een bepaalde samenwerkingsvorm, waarbij de nadruk ligt op inhoudelijke
en financiële bemoeienis met het te produceren programma. Dit is in strijd
met de beoogde redactionele onafhankelijkheid die wordt benadrukt in de Richtlijnen
goed bestuur en integriteit en in de Mediawet. Eind juni 2008 heeft het kabinet
op voordracht van de minister van OCW overigens besloten alle bijdragen van
departementen aan programma’s te gaan verbieden. De geconstateerde inconsistentie
is hierdoor in de nabije toekomst niet meer relevant.4 SCHEIDING PUBLIEKE EN PRIVATE GELDSTROMENIn dit hoofdstuk gaan we in op de derde Kamervraag: hoe worden de publieke
en private geldstromen gescheiden binnen de publieke omroeporganisaties?Omroepen mogen naast hun publieke activiteiten ook private activiteiten
uitvoeren. Private activiteiten zijn onder te verdelen in zogenoemde neven-
en verenigingsactiviteiten. Voorbeelden van nevenactiviteiten zijn het verkopen
van dvd’s, het uitgeven van een programmablad, het verhuren van faciliteiten
en het deelnemen in een andere rechtspersoon. Voorbeelden van verenigingsactiviteiten
zijn het organiseren van bijeenkomsten en het uitvoeren van een ledenwerfcampagne.Het scheiden van publieke en private geldstromen is belangrijk, omdat
private taken niet met publiek geld mogen worden bekostigd. Andersom is wel
toegestaan.In de Mediawet zijn diverse bepalingen opgenomen die als doel hebben te
voorkomen dat publiek geld weglekt naar private activiteiten. We hebben deze
bepalingen geïnventariseerd en zijn nagegaan in welke mate omroepverenigingen
ze naleven. Drie onderwerpen hebben daarbij centraal gestaan: het resultaat
van private activiteiten, de wijze waarop omroepverenigingen hun kosten toerekenen
aan verschillende activiteiten en de reservevorming.4.1 Resultaten private activiteitenWanneer de private activiteiten een negatief resultaat hebben, dan bestaat
het risico dat omroepen publiek geld inzetten om dit negatieve resultaat af
te dekken. In de Beleidsregels nevenactiviteiten is daarom bepaald dat nevenactiviteiten
in principe kostendekkend moeten zijn. Uitzonderingen zijn bijvoorbeeld aanloopverliezen.
Die worden gedurende maximaal drie jaar toegestaan onder de voorwaarde dat
het negatief resultaat wordt opgevangen door het positief resultaat van andere
nevenactiviteiten. Een andere uitzondering betreft de kosten van verenigingsactiviteiten.
De kosten van die activiteiten mogen omroepen tot een bepaalde hoogte afdekken
met de opbrengsten uit programmabladen.In de verplichte bijlagen van hun jaarverslag moeten omroepen aangeven
wat het resultaat is van afzonderlijke nevenactiviteiten. Het Commissariaat
voor de Media gaat jaarlijks bij alle omroepen na of voldaan wordt aan de
eis dat nevenactiviteiten kostendekkend moeten zijn. De informatie uit de
bijlagen bij het jaarverslag van 2006 van de onderzochte omroepverenigingen
hebben we voor een aantal categorieën opgenomen in figuur 13.Uit figuur 13 is een aantal zaken af te leiden. Duidelijk wordt dat programmabladen
een belangrijke bron van inkomsten vormen voor de meeste omroepverenigingen.
Voor sommige omroepen zijn deze programmabladen ook van belang om de negatieve
resultaten van de verenigingsactiviteiten af te dekken. Naast de programmabladen
vormt voor enkele omroepen ook het resultaat uit vermogen een belangrijke
inkomstenbron. Het totale resultaat van de overige nevenactiviteiten is bij
alle omroepen positief. Een uitzondering vormt de NCRV, die had alleen in
2006 een negatief resultaat op de overige nevenactiviteiten. Ten slotte valt
op dat BNN nauwelijks of geen positief resultaat behaalt op private activiteiten.
Een oorzaak hiervoor vormen de regels voor de reservevorming. In de volgende
paragraaf gaan we hier op in.In de Mediawet is bepaald dat omroepen alle inkomsten uit private activiteiten
moeten inzetten voor de publieke taak. Ongeveer 10% van de financiële
middelen die de acht geselecteerde omroepverenigingen inzette voor televisie-programma’s
is afkomstig uit het positief resultaat van private activiteiten. Figuur 14
geeft inzicht in de eigen bijdrage die de onderzochte omroepverenigingen inzetten
om programma’s te bekostigen, bovenop de publieke middelen die zij ontvangen.4.2 KostentoerekeningZoals eerder aangegeven moeten nevenactiviteiten in principe kostendekkend
zijn. Om dit te kunnen controleren is het wel van belang dat omroepen de kosten
van bijvoorbeeld ondersteunende afdelingen, management en huisvesting op een
adequate manier toerekenen aan de verschillende activiteiten. Wanneer een
omroep dergelijke kosten niet of onvoldoende doorrekent aan nevenactiviteiten,
kan ten onrechte het beeld ontstaan dat deze activiteiten een positief resultaat
opleveren.In het huidige Handboek Financiële Verantwoording Media is geen uitgewerkt
pakket van eisen opgenomen voor de wijze waarop omroepen kosten toerekenen.
Wij zijn nagegaan hoe inzichtelijk omroep-verenigingen hun kosten toerekenen.Alle omroepen hebben hiervoor een werkwijze ontwikkeld, vaak in de vorm
van verdeelsleutels. Welke methode men hanteert, verschilt per omroep. Over
het algemeen rekenen omroepen de kosten inzichtelijk toe. Slechts bij één
omroep is de toerekening aan neven- en verenigingsactiviteiten minder transparant.
Nader onderzoek wees uit dat er bij die omroep geen sprake was van een onjuiste
toerekening van kosten.Het Ministerie van OCW is van plan om in het Handboek Financiële
Verantwoording voor de publieke omroep handreikingen voor de toerekening van
diverse kosten op te nemen.4.3 ReservevormingIn paragraaf 4.1 hebben we het risico behandeld dat omroepen mogelijke
negatieve resultaten van private activiteiten dekken met publieke middelen.
Een ander risico betreft de mogelijkheid dat omroepen publieke middelen toevoegen
aan hun algemene verenigingsreserve. In 1993 is de algemene verenigingsreserve
echter bevroren. Deze reserve kan hierdoor alleen maar afnemen, bijvoorbeeld
als verliezen op verenigingsactiviteiten moeten worden afgeboekt.Deze bepaling heeft als gevolg dat nieuwe omroepen, zoals BNN, geen algemene
verenigingsreserve kunnen opbouwen. Dit levert verschillende problemen op.
Deze omroepen kunnen geen reserve opbouwen om bijvoorbeeld ledenwerfcampagnes
te financieren of om een programmablad te ontwikkelen. Zonder programmablad
en zonder eigen reserves zijn de private inkomsten van deze omroepen aanmerkelijk
kleiner dan die van andere omroepen.In enkele gevallen doen zich vraagstukken voor over de financiering van
bepaalde kosten. Een voorbeeld is de casus die beschreven is in de kadertekst
van paragraaf 3.2.3. Het Commissariaat voor de Media ziet nauwlettend
toe op dergelijke praktijken en beschikt over voldoende bevoegdheden om, indien
nodig, op te treden.5 VERANTWOORDING EN TOEZICHTIn dit hoofdstuk gaan we in op de vierde Kamervraag: hoe verhoudt de toezichts-
en verantwoordingsstructuur bij publieke omroeporganisaties zich tot de toezichts-
en verantwoordingsstructuur bij rechtspersonen met een wettelijke taak in
andere sectoren? De Algemene Rekenkamer heeft de ontwikkelingen rond publieke
verantwoording en toezicht in uiteenlopende sectoren op de voet gevolgd in
de reeks onderzoeken over verantwoording en toezicht bij rechtspersonen met
een wettelijke taak (deel 1 tot en met 5, 2000–2006).Op basis van de opgedane ervaringen hebben wij in de publicatie «Kaders
voor toezicht en verantwoording» onze belangrijkste uitgangspunten en
redeneerlijnen over toezicht en verantwoording gepresenteerd. Aan de hand
van deze uitgangspunten hebben wij de verantwoording van omroepverenigingen
en de actoren binnen de toezichtsstructuur beoordeeld. Indien relevant hebben
wij ook bepalingen uit de Richtlijnen goed bestuur en integriteit van de publieke
omroep zelf betrokken in ons onderzoek.In dit hoofdstuk gaan we allereerst in op hoe omroepen verantwoording
afleggen over hun functioneren. Vervolgens bespreken we de belangrijkste actoren
die betrokken zijn bij het toezicht op de landelijke publieke omroep.5.1 VerantwoordingMet een goede publieke verantwoording moet een organisatie informatie
geven over de financiële positie, de prestaties en de bedrijfsvoering.De minister heeft de voorschriften voor de financiële verantwoording
van omroepen vastgelegd in de Mediawet en nader uitgewerkt in het Handboek
Financiële Verantwoording voor de publieke omroep. Externe accountants
moeten een verklaring afgeven bij de jaarverslagen van de omroepverenigingen.
Sinds 2005 moet deze verklaring ook een rechtmatigheidsoordeel bevatten.1 De minister van OCW heeft een controleprotocol opgesteld
met aanwijzingen voor de werkzaamheden en oordeelsvorming van de externe accountant.
Het Commissariaat kan hierbij aanvullende aanwijzingen opstellen. De oordelen
van de externe accountants zijn in de periode 2002–2007 voor alle omroepen
goedkeurend geweest.2Omroepen moeten zich volgens de Richtlijnen goed bestuur en integriteit
verantwoorden over de bedrijfsvoering via een bedrijfsvoeringsverklaring.Een bedrijfsvoeringsverklaring moet goed onderbouwd zijn. Hiervoor is
het van belang dat bedrijfsvoeringsprocessen duidelijk zijn beschreven en
zijn voorzien van relevante toetspunten. Het moet vooraf duidelijk zijn hoe
deze processen moeten verlopen, zodat de bestuurder achteraf inzichtelijk
kan maken dat deze processen in de praktijk goed zijn gevolgd en voldoen aan
de toetspunten. Eerder in dit rapport hebben we geconstateerd dat omroepen
op verschillende onderdelen van de bedrijfsvoering hun processen niet of nauwelijks
hebben beschreven en niet hebben aangegeven wat belangrijke toetspunten zijn.
Dit maakt het moeilijk om een goed onderbouwde bedrijfsvoeringsverklaring
af te geven.Omroepen moeten in hun jaarverslag aangeven in hoeverre ze aan de Richtlijnen
goed bestuur en integriteit voldoen. Eventuele afwijkingen van bepalingen
uit deze richtlijnen moeten ze toelichten. In de jaarverslagen over 2007 gaan
alle omroepen in op de naleving van de richtlijnen. Veel omroepen gaan hierbij
in op de veranderingen in de topstructuur van de vereniging, zoals het instellen
van een raad van toezicht, die mede door de richtlijnen zijn
ingegeven. De meeste omroepen geven aan op onderdelen nog bezig te zijn met
de implementatie van de richtlijnen. Sommige omroepen beperken zich tot de
opmerking dat ze alle bepalingen uit de richtlijnen op termijn zullen overnemen.
Andere omroepen geven beargumenteerd aan dat ze bepaalde onderdelen van de
richtlijnen niet overnemen.5.2 ToezichtBelangrijke actoren die betrokken zijn bij het toezicht op de omroepen
zijn de raden van toezicht van de afzonderlijke omroepverenigingen, de Commissie
Integriteit Publieke Omroepen en het Commissariaat voor de Media. Deze actoren
komen in deze paragraaf aan de orde.5.2.1 Raden van toezichtVoor toezicht door een raad van toezicht hanteert de Algemene Rekenkamer
de volgende redeneerlijn. Een raad van toezicht:• is onafhankelijk en deskundig;• houdt integraal toezicht op grond van goede informatie;• legt aan relevante betrokkenen betrouwbaar verantwoording af over
zijn werkzaamheden;• kan van belang zijn voor het verticale toezicht.Daarnaast is het voor een sterke positie van een raad van toezicht van
belang dat dit orgaan voldoende interveniërende bevoegdheden heeft richting
het besturend orgaan.Aangezien raden van toezicht een relatief nieuw verschijnsel zijn binnen
de omroepen, hebben we onderzocht hoe ver de implementatie gevorderd is en
welke bevoegdheden deze raden van toezicht hebben of in de toekomst krijgen.Instelling raden van toezichtDe Richtlijnen goed bestuur en integriteit doen aanbevelingen om bestuur
en toezicht binnen omroepverenigingen nadrukkelijk van elkaar te scheiden.
De richtlijnen schrijven niet voor dat omroepen de toezichtstaak in een afzonderlijk
orgaan moeten beleggen. De meeste omroepen hebben echter besloten dit wel
te doen. Zo hebben twee omroepen recentelijk een raad van toezicht ingesteld.
Vier omroepen hebben het voornemen om dit op korte termijn te doen. Naar verwachting
hebben begin 2009 zeven van de acht onderzochte omroepen een functionerende
raad van toezicht. De AVRO heeft als enige omroep bewust gekozen om het toezicht
niet in een afzonderlijk orgaan te beleggen, maar om de toezichtsfunctie binnen
de verenigingsraad en het bestuur aan te scherpen.De omroepen, die van plan zijn een raad van toezicht in te stellen, hebben
conceptstatuten opgesteld, waarbij de bevoegdheden en taken van de nieuwe
raad van toezicht worden beschreven.1 Deze conceptstatuten
moesten ten tijde van het onderzoek veelal nog worden vastgesteld door de
verenigingsraden van de omroepen. Figuur 15 geeft het moment aan waarop de
raden van toezicht bij de omroepen zijn ingesteld of actief worden. In deze
figuur is ook aangegeven op welk moment het onderzoek bij de omroepen heeft
plaatsgevonden.Bevoegdheden van raden van toezichtOmroepen zijn in hoge mate vrij om te bepalen welke bevoegdheden ze de
raden van toezicht toekennen. De richtlijnen van de publieke omroep zijn op
dit punt niet verplichtend. Ook geven de richtlijnen niet concreet aan met
welke onderwerpen het toezichthoudende orgaan zich moet bezighouden en welke
(interveniërende) bevoegdheden dit orgaan ten minste moet hebben. Dit
in tegenstelling tot de codes goed bestuur in de culturele sector en de sector
van de goede doelen. Deze codes benoemen een aantal concrete bevoegdheden
voor het toezichthoudende orgaan of formuleren principes die in acht moeten
worden genomen bij het toezicht op organisaties binnen de sector.De Mediawet schrijft voor dat omroepen de juridische vorm van een vereniging
hebben. Voor een vereniging zijn de verenigingsleden de belangrijkste stakeholders.
Leden hebben belangrijke invloed op de besluitvorming binnen de vereniging
en spelen van oudsher ook een rol bij het toezicht op het bestuur van de vereniging.
Bij het instellen van een afzonderlijk toezichtsorgaan komen de omroepen voor
de vraag te staan welke positie, in termen van taken en bevoegdheden, dit
orgaan moet hebben ten opzichte van de verenigingsraad. Aan de hand van de
statuten maken we op dat omroepen hierin verschillende keuzes maken.Alle omroepen geven de raden van toezicht adviserende en toezicht-houdende
taken. In hun adviserende rol richten de raden van toezicht zich op de verenigingsraad
en op het bestuur van de omroep. Bij het toezicht op de vereniging controleren
de raden van toezicht het bestuur. Hoewel alle omroepen deze twee rollen onderscheiden,
leggen sommige omroepen meer de nadruk op de toezichthoudende rol van de raad
van toezicht, terwijl andere omroepen meer nadruk leggen op de adviserende
rol ten opzichte van de verenigingsraad. Hiermee verschillen ook de mogelijkheden
van raden van toezicht om te interveniëren richting het bestuur van de
omroepen.Een aantal omroepen kiest voor een raad van toezicht met relatief ruime
goedkeurende bevoegdheden. Deze raden krijgen bijvoorbeeld de bevoegdheid
om jaarverslagen en jaarrekeningen goed te keuren, voordat de verenigingsraad
deze stukken vaststelt. Bij andere omroepen functioneert de raad van toezicht
vooral als een professionele adviseur van de verenigingsraad. De raad van
toezicht onderzoekt de jaarrekening en het jaarverslag en brengt op basis
daarvan een advies uit aan de verenigingsraad, die vervolgens kan besluiten
de jaarrekening en het jaarverslag al dan niet goed te keuren.
Wanneer een raad van toezicht vooral als adviseur optreedt, komen de interveniërende
bevoegdheden in grotere mate bij de verenigingsraad te liggen.De meeste raden van toezicht hebben – of krijgen – wel bevoegdheden
om bestuursleden te benoemen en te schorsen en hun bezoldiging vast te stellen.
Maar ook hier leggen enkele omroepen de bevoegdheid om bestuursleden te ontslaan
niet bij de raad van toezicht, maar bij de verenigingsraad neer.De AVRO, de enige omroep die besloten heeft geen raad van toezicht in
te stellen, heeft in de conceptstatuten de toezichthoudende functie van de
verenigingsraad versterkt. Vanuit de verenigingsraad wordt een auditcommissie
ingesteld die toezicht gaat houden op de bedrijfsvoering en de financiën.
Het bestuur stuurt vervolgens de directie aan en houdt daarop ook toezicht.
De voorzitter van het bestuur blijft wel voorzitter van de verenigingsraad.Voor het goed functioneren van een raad van toezicht is het van belang
dat deze beschikt over adequate, onafhankelijke informatie over het functioneren
van de vereniging. Om dit te waarborgen moet een raad van toezicht, zonder
bijzijn van het bestuur, overleg kunnen voeren met de externe accountant.
Bij enkele omroepen is dit in de statuten vastgelegd en krijgt de raad van
toezicht eveneens de bevoegdheid om de externe accountant te benoemen.5.2.2 Commissie Integriteit Publieke OmroepDe Commissie Integriteit Publieke Omroep is in 2006 opgericht door de
NPO en bestaat uit drie onafhankelijke leden, ondersteund door een secretaris.
De oprichting van CIPO komt voort uit de Mediawet, waarin de NPO de taak krijgt
een code ter bevordering van goed bestuur en integriteit in te stellen en
te zorgen voor het toezicht en naleving van deze gedragscode. CIPO heeft van
de NPO de opdracht gekregen om goed bestuur en integriteit bij de landelijke
publieke omroepen te bevorderen. CIPO heeft onder meer de bevoegdheid om mogelijke
misstanden te onderzoeken. Bovendien heeft ze als taak om omroepen te adviseren
over handhaving, toepassing en interpretatie van de Richtlijnen goed bestuur
en integriteit en de NPO te adviseren over aanpassing van deze richtlijnen.
Ook moet CIPO toezicht houden op handhaving en naleving van deze richtlijnen.De werkwijze van CIPOOndanks dat CIPO een toezichthoudende taak heeft, ziet CIPO zichzelf niet
primair als toezichthouder.1 CIPO wil door een
reactieve, stimulerende rol te spelen goed bestuur en integriteit bij de omroepen
bevorderen en faciliteren. De controlerende en toezichthoudende taak vervult
CIPO vooral door onderzoek te verrichten naar aanleiding van signalen van
mogelijke misstanden. CIPO heeft geen toezichtsvisie en toezichtsbeleid op
schrift gesteld en heeft geen risicoanalyse van thema’s of objecten
van toezicht uitgevoerd. Volgens CIPO past dit ook niet bij haar rol in het
omroepbestel.CIPO wil de komende periode een balans zoeken tussen stimuleren en handhaven.
Voor 2007 had CIPO het voornemen om de toezichthoudende taak te intensiveren.
Ook voor 2008 wil CIPO het accent op handhaven versterken. De uiteindelijke
verantwoordelijkheid voor het handhaven van de richtlijnen ligt echter bij
de omroepen.Feitelijk uitgevoerde activiteitenIn 2007 heeft CIPO op basis van informatie uit jaarverslagen geïnventariseerd
welke omroepen voorop lopen met de implementatie van de richtlijnen en de
verslaglegging hierover. CIPO is nagegaan of registers voor bijvoorbeeld nevenfuncties
of financiële bindingen aanwezig zijn. CIPO heeft niet onderzocht of
de aanwezige registers en de wijze waarop omroepen met de informatie uit deze
registers omgaan, inderdaad goede waarborgen vormen voor integriteit. Ook
heeft CIPO in de periode 2006–2008 op basis van signalen mogelijke belangenverstrengeling
en dubbelfuncties bij verschillende omroepen onderzocht.De afgelopen periode heeft CIPO omroepen, de NPO en de minister geadviseerd
over interpretatie of aanpassing van verschillende bepalingen uit de richtlijnen.
In adviezen rond het thema openbaarheid heeft CIPO eisen geformuleerd die
lager liggen dan wat gebruikelijk is en die soms op gespannen voet staan met
de Richtlijnen goed bestuur en integriteit zelf. Zo heeft CIPO aangegeven
dat omroepen ook mogen kiezen voor interne verantwoording over naleving van
de richtlijnen, terwijl de richtlijnen spreken over publieke verantwoording
in het jaarverslag. Verder heeft CIPO omroepen die over 2006 een bedrijfsvoeringsverklaring
hebben opgenomen in het (financieel) jaarverslag erop gewezen dat dit niet
noodzakelijk is en dat kan worden volstaan met de mededeling dat een bedrijfsvoeringsverklaring
is opgesteld. CIPO geeft te kennen dat de richtlijnen op het onderdeel openbaarmaking
niet eenduidig zijn en is voornemens dit bij de NPO aan te kaarten.In 2008 is CIPO van plan een externe partij te laten onderzoeken in hoeverre
omroepen de richtlijnen naleven.5.2.3 Commissariaat voor de MediaHet toezicht van het Commissariaat voor de Media op radio en televisie
kent drie pijlers; vergunningverlening, programmatoezicht en financieel toezicht.
Ons onderzoek heeft zich gericht op de derde pijler, het financiële toezicht.
Het financieel toezicht richt zich op het naleven van diverse bepalingen uit
de Mediawet die onder meer tot doel hebben te voorkomen dat publiek geld weglekt
naar private activiteiten.Goed extern toezicht is volgens de Algemene Rekenkamer gebaseerd op een
toezichtsvisie en is vastgelegd in een toezichtsbeleid. De elementen informatieverzameling,
oordeelsvorming en interventies moeten hierbij goed op elkaar zijn afgestemd.
We hebben onderzocht of het Commissariaat voor de Media beschikt over een
toezichtsvisie en een toezichtsbeleid, gebaseerd op een risicoanalyse van
de toezichtsobjecten. Vervolgens hebben we vanuit dezelfde invalshoek de belangrijkste
instrumenten van het financieel toezicht bestudeerd.Kaders voor het financieel toezichtOp operationeel niveau heeft het Commissariaat voor de Media onderdelen
van het toezichtsbeleid vastgelegd. Op een meer strategisch niveau heeft het
Commissariaat echter geen integrale toezichtsvisie geformuleerd, waarmee richting
wordt gegeven aan toezichtsactiviteiten. Ook heeft het Commissariaat geen
analyse van de toezichtsobjecten uitgevoerd en vastgelegd, waarbij per omroep
de belangrijkste onderdelen van de bedrijfsvoering worden geïdentificeerd.
In 2005 heeft de Algemene Rekenkamer in haar onderzoek naar Verantwoording
en Toezicht bij rechtspersonen met een wettelijke taak (deel 5) het Commissariaat aanbevolen een dergelijke analyse uit te voeren om zo eventuele risico’s
te identificeren en daarop gericht toezicht te ontwikkelen.Het Commissariaat heeft algemene doelen voor het financieel toezicht geformuleerd1, maar maakt niet inzichtelijk hoe de toezichtsactiviteiten
bijdragen aan het behalen van deze doelstellingen. In zijn jaarverslagen geeft
het Commissariaat aan tot welk oordeel het komt op basis van het uitgevoerde
financieel toezicht. Het Commissariaat formuleert deze conclusies alleen op
hoofdlijnen.De instrumenten van het financiële toezichtBij het financieel toezicht maakt het Commissariaat gebruik van verschillende
instrumenten. Aan de hand van reviews beoordeelt het Commissariaat de kwaliteit
van de controles die de externe accountants van de omroepen hebben uitgevoerd.
Deze reviews worden uitgevoerd door een extern accountantsbureau. De basis
van dit beleid vormt het jaarplan, dat wordt bijgesteld op basis van onder
meer de reviewuitkomsten van het vorige verslagjaar en de actuele ontwikkelingen.
Het Commissariaat hanteert als uitgangspunt dat de externe accountant van
de NPO jaarlijks en de externe accountants van de andere omroepen eenmaal
in de vier jaar worden gereviewd. Het Commissariaat kent geen themagerichte
inrichting van de review, waarbij alle omroepen op één thema
worden doorgelicht.Het Commissariaat beoordeelt ook de jaarrekeningen van de omroepen. Dit
doet het op basis van een sjabloon, waarin per omroep een lijst van aandachtspunten
wordt opgesteld. Het sjabloon bevat verder onderdelen die nevenactiviteiten
en inkomsten uit bijdragen van derden betreffen. De uitkomsten van deze analyse
koppelt het Commissariaat terug aan de individuele omroepen via een beoordelingsbrief.
In deze brief geeft het Commissariaat bindende aanwijzingen aan de omroep
voor het volgende boekjaar.Omroepen moeten volgens de Mediawet ook een afschrift van de jaarrekening
naar de NPO sturen. Ook de NPO heeft tot taak de jaarrekeningen te analyseren
en eventuele opmerkingen aan het Commissariaat door te geven. De NPO kan voor
de omroepen bindende besluiten nemen en toezien op de naleving daarvan.Naast de generieke controle van het Commissariaat via de review en de
analyse van de jaarrekeningen, voert het Commissariaat ook speciale onderzoeken
uit naar specifieke thema’s binnen de bedrijfsvoering van omroepen.
De voorgenomen onderzoeken presenteert het Commissariaat jaarlijks in een
handhavingsbrief, die ter kennisgeving aan de minister van OCW wordt gezonden.
De selectie van onderwerpen van onderzoek komt ad hoc tot stand; hier ligt
geen risicoanalyse of langetermijnvisie aan ten grondslag. Het Commissariaat
rapporteert niet structureel over uitkomsten van deze onderzoeken.Onderwerpen waar het Commissariaat onderzoek naar verricht, zoals de bezoldiging
van bestuurders, kunnen zich op het werkterrein van CIPO bevinden. De Richtlijnen
goed bestuur en integriteit waar CIPO zijn bevoegdheden aan ontleent en de
bepalingen uit de Mediawet waar het Commissariaat op toeziet, overlappen namelijk.
Het Commissariaat en CIPO hebben afgesproken elkaar op de hoogte te stellen
van elkaars werkzaamheden en hun optreden zoveel mogelijk op elkaar af te
stemmen.BIJLAGETOELICHTING AANPAK ONDERZOEK BEDRIJFSVOERINGTijdens het onderzoek bij de omroepen hebben we informatie verzameld over
(interne) procedures en richtlijnen bij de omroepen en over een aantal geselecteerde
programma’s, topfunctionarissen en presentatoren. We hebben aandacht
besteed aan opzet en werking.Per omroep hebben we gemiddeld vier programma’s, twee functionarissen
en twee presentatoren onderzocht. Bij de selectie van programma’s hebben
we gelet op een voldoende spreiding over een aantal criteria, zoals genres,
hoogte toegekend bedrag door NPO, eigen bijdrage omroep, eigen productie,
buitenproducent en sponsoring. De geselecteerde presentatoren zijn gezichtsbepalend
voor de desbetreffende omroep en werken daar in vaste dienst of op freelancebasis.
Daarnaast hebben we informatie over de bezoldiging van de algemeen directeur
en de voorzitter van bestuur ingezien.We zijn eerst nagegaan welke informatie we van de omroepen nodig hadden.
Met een brief aan de omroepen hebben we onze informatiebehoefte toegelicht.
We hebben daarin een onderscheid gemaakt tussen informatie die we vooraf wilden
ontvangen, zoals interne richtlijnen en procedures, en informatie die we tijdens
ons bezoek wilden inzien, zoals kostenadministratie, contracten met producenten
en bezoldiging. Daarnaast hebben we de omroepen een overzicht gevraagd van
de in 2006–2007 overeengekomen vertrekregelingen.Informatie die we tijdens ons bezoek hebben ingezien, bestond bijvoorbeeld
uit registers met contracten en nevenfuncties, programma-evaluaties, personeelsdossiers,
componenten en hoogte van de bezoldiging en informatie over geselecteerde
vertrekregelingen. Tijdens een tweede bezoek hebben we gesprekken gevoerd
met verschillende personen binnen de omroepverenigingen.Op basis van de informatieanalyse en de informatie uit de gesprekken bij
de omroepen hebben we per omroep een verslag opgesteld en aan de omroepen
voor commentaar voorgelegd.AFKORTINGENAORAlgemene OmroepreserveAVROAlgemene Vereniging
Radio Omroep BNNBarts Neverending
Network CAOCollectieve arbeidsovereenkomstCIPOCommissie Integriteit
Publieke Omroep CoBOStichting Co-productiefonds
Binnenlandse Omroep DndtDirecte niet direct
toerekenbare kosten EOEvangelische OmroepEducomStichting Educatieve
omroepcombinatieFteFulltimerequivalent KROKatholieke Radio OmroepMCOMuziekcentrum van
de Omroep MMMMedical Multi Media
Productions BV NCRVNederlandse Christelijke
Radio VerenigingNIBGNederlands Instituut
voor Beeld en GeluidNOSNederlandse Omroep
Stichting NOTNederlandse Onderwijs
Televisie NPONederlandse Publieke
OmroepNPSNederlandse Programma
Stichting OCW(Ministerie van) Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap RTVRadio en televisieSTERStichting Ether Reclame StifoStimuleringsfonds
Nederlandse Culturele Omroepproducties TeleacTelevisieacademieTROSTelevisie en Radio
Omroep Stichting VARAVereniging Arbeiders
Radio Amateurs VPROVrijzinnig Protestantse
Radio Omroep WOPTWet openbaarmaking
uit publieke middelen gefinancierde topinkomensLITERATUURPublicatiesAlgemene Rekenkamer (2006). Verantwoording en toezicht
bij rechtspersonen met een wettelijke taak, deel 5. Tweede Kamer,
vergaderjaar 2006–2007, 30 850, nrs. 1–2. Den Haag: Sdu.Algemene Rekenkamer (2008). Kaders voor toezicht en
verantwoording. Uitgangspunten, redeneerlijnen en handreikingen van de Algemene
Rekenkamer. Den Haag: Sdu.AVRO (2003). Jaarverslag 2002. Hilversum.AVRO (2004). Jaarverslag 2003. Hilversum.AVRO (2005). Jaarverslag 2004. Hilversum.AVRO (2006). Jaarverslag 2005. Hilversum.AVRO (2007). Jaarverslag 2006. Hilversum.AVRO (2008). Jaarverslag 2007. Hilversum.BNN (2003). Jaarverslag 2002. Hilversum.BNN (2004). Jaarverslag 2003. Hilversum.BNN (2005). Jaarverslag 2004. Hilversum.BNN (2006). Jaarverslag 2005. Hilversum.BNN (2007). Jaarverslag 2006. Hilversum.BNN (2008). Jaarverslag 2007. Hilversum.Commissariaat voor de Media (2003). Jaarverslag 2002.Hilversum.Commissariaat voor de Media (2004). Jaarverslag 2003.Hilversum.Commissariaat voor de Media (2005). Jaarverslag 2004.Hilversum.Commissariaat voor de Media (2006). Jaarverslag 2005.Hilversum.Commissariaat voor de Media (2007). Jaarverslag 2006.Hilversum.Commissariaat voor de Media (2008). Jaarverslag 2007.Hilversum.EO (2003). Jaarverslag 2002. Hilversum.EO (2004). Jaarverslag 2003. Hilversum.EO (2005). Jaarverslag 2004. Hilversum.EO (2006). Jaarverslag 2005. Hilversum.EO (2007). Jaarverslag 2006. Hilversum.EO (2008). Jaarverslag 2007. Hilversum.KRO (2003). Jaarverslag 2002. Hilversum.KRO (2004). Jaarverslag 2003. Hilversum.KRO (2005). Jaarverslag 2004. Hilversum.KRO (2006). Jaarverslag 2005. Hilversum.KRO (2007). Jaarverslag 2006. Hilversum.KRO (2008). Jaarverslag 2007. Hilversum.McKinsey en Company (2003). Organisatie- en efficiëntieverbeteringen
Publieke Omroep. HilversumMinisterie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2007). Kerncijfers 2002–2006. Den Haag.Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2008). Kerncijfers 2003–2007. Den Haag.NCRV (2003). Jaarverslag 2002. Hilversum.NCRV (2004). Jaarverslag 2003. Hilversum.NCRV (2005). Jaarverslag 2004. Hilversum.NCRV (2006). Jaarverslag 2005. Hilversum.NCRV (2007). Jaarverslag 2006. Hilversum.NCRV (2008). Jaarverslag 2007. Hilversum.Nederlandse Publieke Omroep (2003a). Jaarverslag 2002.HilversumNederlandse Publieke Omroep (2003b). Meerjarenbegroting
Publieke Omroep 2004–2008. Hilversum.Nederlandse Publieke Omroep (2004a). Jaarverslag 2003.Hilversum.Nederlandse Publieke Omroep (2004b). Meerjarenbegroting
Publieke Omroep 2005–2009. Hilversum.Nederlandse Publieke Omroep (2005a). Jaarverslag 2004.Hilversum.Nederlandse Publieke Omroep (2005b). Meerjarenbegroting
Publieke Omroep 2006–2010. Hilversum.Nederlandse Publieke Omroep (2006a). Jaarverslag 2005.Hilversum.Nederlandse Publieke Omroep (2006b). De publieke omroep
in feiten en cijfers 2004. Hilversum.Nederlandse Publieke Omroep (2006c). Meerjarenbegroting
Publieke Omroep 2007–2011. Hilversum.Nederlandse Publieke Omroep (2007a). Jaarverslag 2006.Hilversum.Nederlandse Publieke Omroep (2007b). De publieke omroep
in feiten en cijfers 2005. Hilversum.Nederlandse Publieke Omroep (2007c). Meerjarenbegroting
Publieke Omroep 2008–2012. Hilversum.Nederlandse Publieke Omroep (2007d). De publieke omroep
in feiten en cijfers 2006. Hilversum.Nederlandse Publieke Omroep (2007e). Realisatie bezuinigingen
2006. HilversumNederlandse Publieke Omroep (2008). Jaarverslag 2007.Hilversum.Stichting Kunst & Zaken (2006). Code cultural governance;
pas toe of leg uit. RotterdamTROS (2003). Jaarverslag 2002. Hilversum.TROS (2004). Jaarverslag 2003. Hilversum.TROS (2005). Jaarverslag 2004. Hilversum.TROS (2006). Jaarverslag 2005. Hilversum.TROS (2007). Jaarverslag 2006. Hilversum.TROS (2008). Jaarverslag 2007. Hilversum.Vereniging Fondsenwervende Instellingen (2005). Advies
Goed Bestuur voor Goede Doelen. AmsterdamVARA (2003). Jaarverslag 2002. Hilversum.VARA (2004). Jaarverslag 2003. Hilversum.VARA (2005). Jaarverslag 2004. Hilversum.VARA (2006). Jaarverslag 2005. Hilversum.VARA (2007). Jaarverslag 2006. Hilversum.VARA (2008). Jaarverslag 2007. Hilversum.VPRO (2003). Jaarverslag 2002. Hilversum.VPRO (2004). Jaarverslag 2003. Hilversum.VPRO (2005). Jaarverslag 2004. Hilversum.VPRO (2006). Jaarverslag 2005. Hilversum.VPRO (2007). Jaarverslag 2006. Hilversum.VPRO (2008). Jaarverslag 2007. Hilversum.Wet- en regelgevingCommissariaat voor de Media (2007). Regeling houdende beleidsregels omtrent
nevenactiviteiten publieke omroepen (beleidsregels nevenactiviteiten).Mediawet (Wet van 21 april 1987 houdende regels betreffende de verzorging
van radio- en televisieprogramma’s, de omroepbijdrage en de steunverlening
aan persorganen)Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2005a). Rijksbegroting 2006 Onderwijs Cultuur en Wetenschap, Begroting VIII. Tweede
Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 300 VIII, nr. 1. Den Haag: Sdu.Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2005b). Regeling vaststelling
Handboek Financiële Verantwoording Media.Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2006a). Vaststelling van nieuwe regels over de organisatie en uitvoering van de publieke
mediaopdracht (Mediawet 20..). Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006,
30 571, nrs. 1–4. Den Haag: Sdu.Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2006b). Wetgevingsoverleg van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
van 30 oktober 2006. Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007,
30 800 VIII, nr. 76. Den Haag: Sdu.Ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur en het Ministerie van
Verkeer en Waterstaat. Wet van 21 april 1987, houdende regels betreffende
de verzorging van radio- en televisieprogramma’s, de omroepbijdrage
en de steunverlening aan persorganen. Stb. 1987, 249.Ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur, Ministerie van Algemene
Zaken en Ministerie van Binnenlandse Zaken. Mediabesluit. Stb. 1987, 573.Nederlandse Publieke Omroep (2005). Richtlijnen en Regelingen Goed Bestuur
en Integriteit. Hilversum.XNoot1Kijktijdaandeel (ook wel marktaandeel genoemd) is het percentage van alle
tv-kijkers op moment x, dat naar programma y kijkt. (Ter vergelijking: kijkdichtheid
is het percentage van alle Nederlanders, dat op moment x naar programma y
kijkt.)XNoot2Voor A-omroepen (omroepen met meer dan 300.000 leden) was in 2007 € 34,1
miljoen beschikbaar en voor B-omroepen (omroepen met meer dan 150.000 leden) € 17,0
miljoen.XNoot1De NPO hanteert hiervoor een staffel, lopend van 5% van het door
de Raad van Bestuur van de NPO ter beschikking gestelde jaarbudget voor radio,
televisie en internet voor omroepen met een jaarbudget van meer dan € 25
miljoen, tot 15% voor omroepen met een jaarbudget van minder dan € 2
miljoen.XNoot1Hierbij merken wij op dat de lumpsumvergoeding voor de dndt-kosten pas
recent is ingevoerd.XNoot1De inhoud van de verantwoordingsinformatie hebben wij niet beoordeeld.XNoot2Over 2007 heeft de accountant van een omroep een verklaring met beperking
afgegeven. Deze beperking betrof een boete van het Commissariaat die deze
omroep uit de reserve voor programmadoeleinden had betaald, terwijl de omroep
hiervoor de algemene verenigingsreserve had moeten aanwenden.XNoot1Zo heeft CIPO in 2007 aangegeven dat omroepen ook mogen kiezen voor een
interne verantwoording over de naleving van de richtlijnen, terwijl de richtlijnen
spreken over publieke verantwoording in het jaarverslag.XNoot1Er is een voorstel voor een nieuwe Mediawet die in 2009 in werking zou
moeten treden. Deze wet is in juli aangenomen door de Tweede Kamer en nu in
behandeling bij de Eerste Kamer. Dit rapport gaat uit van de situatie onder
de huidige Mediawet.XNoot1Dit is een samenwerking van de RVU en Teleac-NOT.XNoot1In de verantwoording van omroepen wordt alleen onderscheid gemaakt tussen
directe en indirecte kosten, de dndt-kosten worden dan tot de directe kosten
gerekend.XNoot1Kijktijdaandeel (ook wel marktaandeel genoemd) is het percentage van alle tv-kijkers op moment x, dat naar programma y kijkt. (Ter
vergelijking: kijkdichtheid is het percentage van alle Nederlanders, dat op moment x naar programma y kijkt.).XNoot1Te weten: programmakwaliteit; betrouwbaarheid; innovatie; pluriformiteit;
maatschappelijke interactie en invloed; aandeel en bereik van doelgroepen;
kostenefficiëntie; doelmatigheid.XNoot2Momenteel onderzoekt de Europese Commissie in hoeverre de Mediawet in
overeenstemming is met Europese regelgeving. In dit kader kijkt de EC naar
nieuwe activiteiten die de publieke omroeporganisaties ontplooien en de mogelijke
marktverstoring die dit tot gevolg kan hebben.XNoot1AVRO € 29,5 miljoen en VPRO € 2,1 miljoen (2006).XNoot1De onderscheiden categorieën vormen in de praktijk een glijdende
schaal. Een voorbeeld vormt een contract voor een programma voor een seizoen,
waarbij een omroep zich verplicht een afkoopsom te betalen wanneer de omroep
afziet van het afnemen van een vervolgserie. Een dergelijk contract houdt
het midden tussen een meerjarig contract en een contract voor een seizoen.XNoot1Begrippen als sponsoring, confinanciering en bijdragen van derden worden
in relevante documenten overigens niet altijd consistent omschreven. In de
Mediawet is een definitie van sponsoring opgenomen. Bijdragen van een overheidsbedrijf
worden in de Mediawet als sponsorbijdrage gezien, terwijl de beleidsregels
van het Commissariaat aangeven dat onder sponsoring niet valt de bijdrage
van een overheidsinstelling.XNoot1Het Commissariaat voor de Media gebruikt deze rechtmatigheidsoordelen
om in zijn jaarverslag aan te geven of publiek geld in de omroepsector rechtmatig
is besteed. De minister van OCW gebruikt deze informatie vervolgens in het
departementale jaarverslag.XNoot2Over 2007 heeft de accountant van de TROS een verklaring met beperking
afgegeven. Deze beperking betrof de financiële verwerking van een boete
van het Commissariaat, die deze omroep uit de reserve voor programmadoeleinden
had betaald, terwijl de omroep hiervoor de algemene reserve had moeten aanwenden.XNoot1We hebben voor de NCRV niet kunnen nagaan welke bevoegdheden de nieuwe
raad van toezicht krijgt, aangezien deze omroep ten tijde van het onderzoek
nog geen conceptstatuten had opgesteld.XNoot1CIPO heeft, anders dan het publiceren van haar bevindingen, geen sanctiemogelijkheden.XNoot1Het financieel toezicht van het Commissariaat richt zich op rechtmatigheid
en transparantie van de bestedingen van publieke omroepmiddelen, op non-commercialiteit
van de publieke omroepinstellingen en op financiële integriteit. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31557-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl