Vaststelling begroting Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2008; Verslag van een Algemeen Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31200-XVI, nr. 132

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

18-04-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31200-XVI nr. 132

15-04-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamAntwoord van de ministerNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31200-XVIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 41 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 200 XVIVaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2008nr. 132VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 15 april 2008De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport1 heeft op 11 maart 2008 een vervolgoverleg gevoerd met staatssecretaris
Bussemaker van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over:– de beleidsbrief d.d. 7 september 2007
inzake medische ethiek (30 800 XVI, nr. 183).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit. Antwoord van de ministerDe staatssecretaris merkt op dat na het verschijnen
van haar beleidsbrief in de verschillende debatten meer ethische onderwerpen
aan de orde zijn gekomen dan die welke zij in haar brief noemt. In de eerste
termijn van 14 februari hebben de woordvoerders bijvoorbeeld ook aandacht
gevraagd voor palliatieve sedatie en voor de kwestie van levensbeëindiging
van ernstig lijdende pasgeborenen. Ook deze onderwerpen hebben de aandacht
van de regering en zij erkent het belang van bespreking ervan.De staatssecretaris merkt voorts op nog steeds achter haar uitspraken
te staan die zij aan het begin van de kabinetsperiode deed. Zij is dus nog
steeds van mening dat adoptie niet als een alternatief voor abortus mag worden
gezien en dat aan de mogelijkheid van abortus en euthanasie niet mag worden
getornd. Het feit dat zij daar nog steeds achter staat, blijkt ook uit de
beleidsbrief. Die brengt geen andere richting of prioritering van beleid met
zich mee. Noch uit de beleidsbrieven noch uit de praktijk blijkt dat de overheid
op ethisch gebied bijvoorbeeld wil treden in beslissingen in de private sfeer.
Het huidige kabinet hecht wel aan goede voorlichting, goede scholing van artsen,
vertrouwen in beroepsgroepen en betrokkenheid van patiëntenorganisaties.
Het wil dus niet de wetgeving wijzigen, maar waar dat kan, de praktijk verbeteren,
bijvoorbeeld op het punt van goede zorg.Goede zorg kan betekenen het verlenen van hulp aan vrouwen die abortus
hebben laten plegen of die in een noodsituatie hebben verkeerd. Het is namelijk
mogelijk dat die vrouwen daarvan later problemen ondervinden. Dat is thans
nog onvoldoende bekend. Uit wetenschappelijk onderzoek kan blijken of de hulpverlening
aan die vrouwen voldoende is. Als die onderzoeken aantonen dat de hulpverlening
inderdaad verbeterd kan worden, heeft de overheid de plicht om
verbetering ervan na te streven. De regering wil vooral meer inzicht krijgen
in de redenen van vrouwen om abortus te laten plegen, zodat de besluitvormingsprocessen
vooraf kunnen worden verbeterd. Uit de onderzoeken zou ook duidelijk kunnen
worden in welke mate een besluit tot abortus onder druk van de omgeving wordt
genomen.In de beleidsbrief van 7 september staan drie waarden centraal: autonomie,
beschermwaardigheid van het leven en goede zorg. Dat wil niet zeggen dat er
niet meer belangrijke waarden zijn. Solidariteit en gelijkwaardigheid zijn
ook van belang, maar die waarden gelden voor het gehele terrein van de volksgezondheid.De regering streeft naar een evenwicht bij het in acht nemen van de drie
genoemde waarden, maar dat staat los van het belang dat op individueel niveau
aan de verschillende waarden wordt gehecht. Op individueel niveau spelen andere
overwegingen een rol dan op het centrale niveau. Op het centrale niveau zal
het gaan om het handhaven van de kaders die met wetgeving zijn aangegeven.
Op individueel niveau speelt vooral de persoonlijke levensovertuiging een
rol. Met inachtneming van de kaders die de overheid stelt, wordt uiteindelijk
op individueel niveau de beslissing genomen en daarmee komt de overheid niet
in de private sfeer.De staatssecretaris erkent dat op individueel niveau de afweging altijd
in een bepaalde context zal worden gemaakt en het is van belang dat de overheid
die context tot haar recht laat komen. Het is bekend dat bij abortus circa
70% van de vrouwen de ingreep bespreekt met de partner en circa 90%
dat ook doet met familie of vrienden. De mensen uit de omgeving van de persoon
waarom het gaat en de mensen die ze helpen, moeten zich dan wel goed kunnen
oriënteren. Daarom is het belangrijk dat niet alleen de artsen goed zijn
geïnformeerd, maar bijvoorbeeld ook verpleegkundigen. Natuurlijk moet
de persoon zelf eveneens weten wat de verwachtingen zijn bij het laten uitvoeren
van een ingreep.In het geval van euthanasie is het van belang dat de verzorgings- en verpleeghuizen
duidelijk aangeven welk beleid zij voorstaan ten aanzien van bijvoorbeeld
levensbeëindiging. De verzorgings- en verpleeghuizen hoeven namelijk
niet alle hetzelfde beleid te voeren. Voor de ene instelling kunnen religieuze
overwegingen een grotere rol spelen dan voor de andere, maar elke instelling
moet wel duidelijkheid verschaffen, zodat een patiënt niet voor verrassingen
komt te staan.De staatssecretaris wijst er voorts in dit verband op dat het kabinet
middelen ter beschikking stelt voor het ontwikkelen van opleidingen waarmee
verpleegkundigen en artsen worden geoefend in vaardigheden voor het besluitvormingsgesprek.
Het doel is uiteraard niet om de conclusie van het gesprek met de patiënt
te beïnvloeden, maar om het besluitvormingsproces zo goed mogelijk tot
zijn recht te laten komen en om alle elementen die daarbij aan de orde kunnen
zijn, te kunnen behandelen. Van belang is dat de hulpverleners kunnen traceren
of er ongewenste druk van de omgeving is en of die druk iets afdoet aan de
autonomie van de persoon in kwestie.De staatssecretaris reageert vervolgens op de opmerkingen over de drie
waarden die in de beleidsbrief van 7 september worden genoemd. Bij het
in acht nemen van die waarden staat voor de regering de menselijke waardigheid
centraal. Dat past bij de ontwikkeling van de laatste jaren. De menselijke
waardigheid is namelijk, ook internationaal, steeds meer het uitgangspunt
voor bijvoorbeeld het opstellen van bepalingen voor de rechten van de mens
die voor ethiek van belang zijn. Ethiek en mensenrechten worden op die manier
steeds meer met elkaar in verband gebracht.De regering erkent dat de drie genoemde zelfstandige waarden elkaar kunnen
versterken, maar ook met elkaar kunnen botsen. Goede zorg en autonomie kunnen
elkaar bijvoorbeeld aanvullen. Als een patiënt een beslissing moet nemen
over een medische behandeling en daarbij dus de autonomie gestalte
moet krijgen, zal dat met goede zorg worden bevorderd. Goede zorg houdt in
dat geval wel in dat hij of zij goed wordt geïnformeerd. Alleen dan kan
hij of zij namelijk autonomie uitoefenen en een goede, afgewogen beslissing
nemen.De waarden kunnen ook met elkaar botsen bijvoorbeeld als het gaat om abortus.
Dan kan de beschermwaardigheid van het leven strijdig zijn met de autonomie
van de vrouw, maar ook dan geldt uiteindelijk dat het om een individuele afweging
gaat. Daarom is het belangrijk dat de vrouw daadwerkelijk de mogelijkheid
heeft om te kiezen voor de oplossing die in haar situatie de beste is. Verbetering
van de hulpverlening aan en de opvang van tienermoeders is weer een aspect
van goede zorg. Met de voorgenomen verbetering van die hulpverlening wordt
dan ook de waarde van goede zorg tot uitdrukking gebracht, terwijl de vrouw
met informatie over die hulpverlening nog beter kan kiezen tussen uitdragen
en abortus.De staatssecretaris wijst er voorts op dat de in haar brief genoemde waarden
vervat zijn in wetgeving. Aan die wetgeving zijn langdurige debatten voorafgegaan
en zij hebben geleid tot een goed evenwicht tussen bijvoorbeeld autonomie
en beschermwaardigheid van het leven. De WAZ kent bepalingen die de beschermwaardigheid
waarborgen, maar die ook de autonomie tot haar recht laten komen. De beschermwaardigheid
blijkt uit de strikte voorwaarden die aan het plegen van abortus worden gesteld.
Naarmate de zwangerschap vordert, worden de uitvoeringseisen voor abortus
strenger. Indien de foetus levensvatbaar is buiten het moederlichaam, is afbreking
van de zwangerschap verboden en gelden de regels van het Wetboek van Strafrecht.
De grens ligt bij een zwangerschap van 24 weken. De autonomie komt tot haar
recht door de noodsituatie van de vrouw. Die kan haar nopen tot het ondergaan
van een abortus.De beschermwaardigheid van het leven en de autonomie van mensen komen
verder tot uitdrukking in de Embryowet. Daarin is bijvoorbeeld het verbod
opgenomen op het speciaal tot stand brengen van embryo’s voor onderzoek.
Uit het debat over de verlenging van het verbod bleek dat de beschermwaardigheid
van het leven opweegt tegen bepaalde andere belangen, zoals het belang van
wetenschappelijke progressie. Verder blijkt de oplopende beschermwaardigheid
uit het feit dat de foetus in het moederlichaam een sterkere bescherming geniet
dan een embryo in vitro. Tegelijk kent de Embryowet duidelijke aspecten waarmee
de autonomie gestalte krijgt. De zeggenschap van mensen over hun geslachtscellen
is daar een voorbeeld van. De beschermwaardigheid is dus nooit absoluut.De autonomie van de mens komt echter vooral tot uitdrukking in bepalingen
over de rechten van de mens. Er is het recht op fysieke integriteit en zelfbeschikking
over het lichaam. Ook het feit dat de rechten van de mens toekomen aan individuele
personen doet de waarde van autonomie tot uiting komen.De staatssecretaris wijst er voorts op dat technologische ontwikkelingen
zorgen voor de mogelijkheid van nieuwe medische behandelingen, maar tegelijk
nieuwe ethische vraagstukken voor de beroepsgroepen met zich meebrengen. De
NVOG (Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie) bracht het kabinet
onder de aandacht dat zij zich in de praktijk soms gesteld ziet voor lastige
dilemma’s. Bij de toepassing van ivf kan de kwaliteit van het leven
van het toekomstig kind in het geding zijn. Sta je bijvoorbeeld ivf toe als
de ouders eerder ernstig in gebreke zijn gebleven bij de opvoeding van een
kind dat zij hadden, waardoor het kind uit huis moest worden geplaatst? Het
kabinet heeft de beroepsgroep gevraagd om een richtlijn op te stellen voor
de wijze waarop artsen in dit soort situaties beslissingen moeten nemen. Wie
moeten zij raadplegen, waar moeten zij op letten en wie moeten ze bij een
beslissing betrekken? Ook hier geldt echter dat de richtlijn gaat over de
elementen en de criteria die bij het afwegingsproces een rol moeten spelen.
Daarmee wordt echter nooit gezegd wat de uiteindelijke afweging
van de arts moet zijn. Het is wel van belang dat bij dit soort ingewikkelde
morele vragen artsen goed zijn voorgelicht en ook weten welke vragen zij moeten
stellen. Ook hier geldt weer dat de overheid niet in de private sfeer terechtkomt,
terwijl zij wel recht doet aan het belang van het kind.De staatssecretaris gaat vervolgens in op de opmerkingen over het recht
op leven van ongeborenen. Zij wijst erop dat de regering zich op dit punt
aansluit bij het arrest van het Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsbrug.
Dat hof heeft in 2004 bepaald dat de ongeborene niet gelijk gesteld kan worden
aan een persoon, dat wil zeggen aan iemand die reeds geboren is. Alleen personen
kunnen volgens het Europese mensenrechtenhof drager van rechten zijn. Het
hof maakt dus een duidelijk onderscheid tussen geborenen en ongeborenen. Het
concludeert dan ook dat van schending van het recht op leven bij abortus geen
sprake kan zijn. Weliswaar komt ongeborenen volgens het Hof een zekere bescherming
toe, maar recht op leven hebben zij niet. Het hof laat de invulling van de
bescherming van het ongeboren leven aan de lidstaten. In Nederland is die
bescherming vervat in de WAZ.De staatssecretaris wijst erop dat deze jurisprudentie een internationaalrechtelijke
basis biedt voor beleid. Veel mensenrechtenverdragen zijn namelijk tot stand
gekomen in een tijd waarin over abortus nog geen uitvoerige maatschappelijke
debatten werden gevoerd. Het VN-verdrag inzake burger- en politieke rechten
stamt uit 1966 en het EVRM, het Europees verdrag voor de rechten van de mens,
is nog veel ouder. De vraag of ongeborenen mensenrechten zouden hebben speelde
toen nog niet. Daarover is in die verdragen dan ook niets terug te vinden.Nederland heeft op verschillende manieren uitvoering gegeven aan de uitspraak
van het hof dat een ongeborene recht heeft op een zekere mate van bescherming.
Die bescherming komt bijvoorbeeld tot uiting in het verbod op abortus na 24
weken. Die grens vloeit met name voort uit het feit dat de ongeborene na 24
weken levensvatbaar is buiten het moederlichaam. Hierbij is een marge in acht
genomen. Na 22 weken zou het ongeboren kind reeds levensvatbaar zijn, maar
omdat niet altijd de datum van conceptie bekend is, wordt een termijn van
24 weken in acht genomen.Probleem hierbij is wel dat de technologische vooruitgang het steeds meer
mogelijk maakt om baby’s die eerder geboren worden in leven te houden.
Complicerende factor bij te vroeg geborenen is nog dat artsen in zeer korte
tijd zeer ingrijpende beslissingen moeten nemen. Het kabinet wil voor het
omgaan met deze kwestie komen tot een richtlijn, zodat de artsen, net als
bij de vraag of zij ivf moeten toestaan, aan de hand van bepaalde criteria
gemakkelijker tot een besluit kunnen komen. Het zou kunnen dat het opstellen
van de richtlijn aanleiding is om de discussie te starten over de vraag of
de levensvatbaarheidsgrens moet worden verlaagd.De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de minister
van Justitie hebben de Raad van State om advies gevraagd over de opdrachtverlening
aan de in te stellen staatscommissie Grondwet. Het recht op leven wordt in
die adviesaanvraag aan de orde gesteld, overeenkomstig het gestelde in het
coalitieakkoord. Het advies van de Raad van State wordt eind maart verwacht.
Daarna zal het kabinet de opdrachtverlening formuleren en overgaan tot de
instelling van de staatscommissie.De staatssecretaris adstrueert vervolgens op welke manier het kabinet
goede voorlichting en preventie tot hun recht wil laten komen. Het stelt 1
mln. ter beschikking voor verbetering van de seksuele voorlichting aan allochtonen.
Voor de zomer zal het een plan van aanpak presenteren en het is de bedoeling
daarbij ook ongewenste zwangerschap bij Surinaamse en Antilliaanse meisjes
mee te nemen. Voor de vrouwen die herhaaldelijk een abortus laten plegen wil
het kabinet de voorlichting verbeteren. Met die voorlichting wil
zij bijvoorbeeld ook Oost-Europese en Afrikaanse vrouwen die mogelijk tot
de doelgroep behoren, trachten te bereiken. De plannen worden uitgewerkt in
overleg met verschillende departementen, de veldpartijen en de doelgroep zelf.Het kabinet kan zich niet vinden in het idee om de apotheker bij het ophalen
van anticonceptie een folder te laten verstrekken met de nodige informatie.
Het is de taak van de huisarts om bij de consulten op het terrein van de anticonceptie,
zeker bij het eerste consult, goede voorlichting te geven. De eventueel te
verstrekken anticonceptie moet een bijsluiter bevatten met de nodige informatie.
Het verstrekken van een folder door de apotheker zou extra kosten met zich
meebrengen en geen toegevoegde waarde hebben.De staatssecretaris wijst erop dat seksuele voorlichting allereerst een
taak van de ouders is, maar ook de scholen mag worden gevraagd om een bijdrage
te leveren. Het kabinetsbeleid ondersteunt de voorlichting op scholen met
het beschikbaar stellen van lespakketten, die vaak zijn samengesteld door
ngo’s als SOA Aids Nederland en de Rutgers Nisso Groep. Zij werken samen
met GGD’s en instellingen voor jongerenwerk. De voorlichting op scholen
bestaat nooit uit alleen technische aspecten van seksualiteit, zoals mogelijkheden
van veilig vrijen. Nadrukkelijk komen ook morele aspecten aan de orde en de
vraag wat als normaal kan worden beschouwd. Er zal gewezen worden op het gevaar
van loverboys, maar ook uitgedragen worden dat seks geen consumptieartikel
is. Ook de vraag wat kan worden gedaan als men ongewenst zwanger is, zal behandeld
worden. Abortus wordt dan echter niet gepresenteerd als een voorbehoedsmiddel,
maar er wordt wel aangegeven wat de mogelijkheden zijn voor ongewenst zwangeren.Het feit dat SOA Aids Nederland en de Rutger Nisso Groep specifiek in
de stukken worden genoemde als belangrijke organisaties voor de seksuele voorlichting
wil niet zeggen dat andere instellingen niet in aanmerking zouden komen. Ook
levensbeschouwelijke instellingen kunnen meedingen bij het aanbesteden van
seksuele voorlichting. Op het terrein van seksuele voorlichting werken de
ministeries van VWS en OCW nauw samen.Het kabinet is nadrukkelijk van mening dat de abortusbehandeling voor
Nederlandse ingezetenen kosteloos dient te zijn. Verandering daarin zou onderscheid
maken tussen abortusbehandeling en andere behandelingen in de gezondheidszorg.
Vrouwen die in het buitenland woonachtig zijn, betalen zelf voor een in Nederland
uitgevoerde abortus. De gratis behandeling voor Nederlandse ingezetenen is
een van de belangrijke verworvenheden op medisch gebied en de goede hulpverlening
is een van de oorzaken voor het lage abortuscijfer in Nederland in vergelijking
met andere landen. Ook de seksuele voorlichting staat in vergelijking met
andere landen in Nederland op een hoog niveau. Die goede voorlichting en goede
zorg wil Nederland ook tot hun recht laten komen met zijn beleid op het gebied
voor ontwikkelingssamenwerking. De minister voor Ontwikkelingssamenwerking
zal de Kamer een beleidsbrief sturen waarin deze onderwerpen aan de orde komen.De staatssecretaris reageert voorts op de opmerkingen over de rol van
de huisarts in het contact met vrouwen die abortus overwegen. Het kabinet
is evenals de evaluatiecommissie van mening dat de medicamenteuze abortus
alleen kan plaatsvinden in instellingen met een vergunning. Ook de overtijdbehandeling
is slechts toegestaan in een kliniek met een vergunning. De mogelijkheid dat
de huisartsen zelf een abortus uitvoeren, vinden zij van secundair belang.
Zij willen allereerst een heldere rol bij de hulp bij besluitvorming en betere
afstemming met abortusartsen. Over verbetering van die afstemming wordt overleg
gevoerd.De staatssecretaris ontkent dat de datum van conceptie van belang is voor
de mogelijkheid van overtijdbehandeling. De periode waarbinnen de overtijdbehandeling
kan plaatsvinden, bedraagt 16 dagen na de datum waarop de vrouw haar menstruatie
zou hebben. In medische termen komt dat overeen met 44 dagen amenorroe.
Voordat een overtijdbehandeling wordt uitgevoerd, wordt altijd in een abortuskliniek
vastgesteld of de omvang van de vrucht niet groter is dan kan worden verwacht
na een periode van 44 dagen. De vrouw bepaalt in overleg met de arts hoeveel
tijd zij nodig heeft om een weloverwogen besluit te nemen. De Kamer wordt
nog nader geïnformeerd over de manier waarop aan het gestelde in het
coalitieakkoord op dit punt nader invulling wordt gegeven. Abortusartsen zullen
met steun van het ministerie van VWS een richtlijn ontwikkelen voor de psychosociale
hulpverlening. De vergoeding voor abortusklinieken voor de besluitvormingsprocessen
waar geen behandeling op volgt zal worden verhoogd, zodat er meer ruimte komt
voor het voeren van bedoelde gesprekken. Daarmee wordt voorkomen dat vanwege
tijdsgebrek snel een beslissing moet worden genomen. De Rutgers Nisso Groep
onderzoekt hoe de hulpverlening bij de besluitvorming in abortusklinieken
thans verloopt.De staatssecretaris gaat vervolgens in op de opmerkingen over medisch-wetenschappelijk
onderzoek. Een zeer belangrijke aspect van het medisch-wetenschappelijk onderzoek
is het informed consent. Als de procedure daarbij niet zorgvuldig wordt gevoerd,
heeft de Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek geen betekenis. In reactie
op de evaluatie van die wet heeft het CCMO (Centrale Commissie Mensgebonden
Onderzoek) een werkgroep in het leven geroepen voor het opstellen van een
schrijfhulp bij het schriftelijke verstrekken van informatie aan patiënten.
Op de website van de CCMO is daarover al het een en ander te vinden. Die teksten
zijn nog niet definitief en de CCMO stond open voor commentaar. In de loop
van dit jaar hoopt de CCMO het project af te ronden, zodat een soort standaard
ontstaat als schrijfhulp voor de tekst voor de patiënteninformatie.De staatssecretaris zegt zich niet te kunnen vinden in het idee van het
inschakelen van een onafhankelijk arts waaraan de patiënt een second
opinion kan vragen. De huidige praktijk brengt al met zich mee dat de proefpersoon
goede, schriftelijke informatie krijgt. Dat stelt hem in staat om met zijn
naasten van gedachten te wisselen, zodat er een goed overwogen besluit kan
worden genomen over deelname aan het onderzoek. Het verzoek om deelname wordt
in de regel gedaan door de artsonderzoeker die verantwoordelijk is voor het
gehele onderzoek, waardoor dat gesprek nog meer betekenis krijgt. De arts
legt de patiënt uit waarom hij wordt gevraagd om deel te nemen aan het
onderzoek. De patiënt moet vervolgens een redelijke bedenktijd krijgen
en in die tijd kan hij contact opnemen met een arts die niet bij het onderzoek
is betrokken. De wet schrijft voor dat bij ieder onderzoek de deelnemers wordt
gezegd wie die arts is en waar zij die kunnen bereiken. De patiënten
hebben dus altijd de mogelijkheid, om een second opinion te vragen. Omdat
die wettelijk geregelde voorziening er al is, is de onafhankelijkheid voldoende
gewaarborgd. De gehele informatievoorziening en voorlichting door een onafhankelijke
arts laten doen zou op grote uitvoeringsproblemen stuiten. Bij wetenschappelijk
onderzoek gaat het immers vaak om onderzoek op een zeer specifiek terrein,
waarvoor specifieke kennis nodig is. Niet iedere willekeurige arts heeft de
kennis om iemand goed voor te kunnen lichten over deelname aan het onderzoek.
Hij zal dus ook niet alle vragen adequaat kunnen beantwoorden. Daar komt bij
dat er elk jaar ongeveer 1800 nieuwe onderzoeken starten die voor een groot
deel door de universitaire medische centra worden uitgevoerd. Bij ieder onderzoek
worden tientallen, soms honderdtallen proefpersonen betrokken en een niet
bij het onderzoek betrokken arts zou dus niet de tijd kunnen vrijmaken om
met alle potentiële deelnemers gesprekken te voeren.De staatssecretaris reageert voorts op de opmerkingen en vragen over de
mogelijkheid van prenataal onderzoek en de keuzevrijheid van mensen daarbij.
Zij zegt van mening te zijn dat ook de beslissing over het laten verrichten
van prenataal onderzoek uiteindelijk op individueel niveau wordt genomen.
Onderzoek naar ernstige aandoeningen van de foetus is voor betrokkenen
echter geen vanzelfsprekendheid, juist omdat men voor de vraag kan komen te
staan of de zwangerschap moet worden afgebroken. De voorlichting is erop gericht
om de mensen zelf te laten kiezen. De overheid kan ook hier niet meer doen
dan het aangeven van de kaders en ervoor zorgen dat een zorgvuldige afweging
kan worden gemaakt. De grenzen worden bepaald door de beroepsgroep die de
indicatie stelt voor prenatale diagnostiek. Het moet daarbij altijd gaan om
ernstige, erfelijke aandoeningen. Dus de vrouw of het paar kan niet zelfstandig
bepalen of de aandoening ernstig genoeg is voor prenatale diagnostiek. Paren
die nooit een zwangerschap zouden willen afbreken, zullen veelal geen prenataal
onderzoek laten doen. In een enkel geval wil men toch prenataal onderzoek
laten doen om zich goed te kunnen voorbereiden op de geboorte van een gehandicapt
kind. Ook hier is de beslissing weer aan de mensen zelf.Gehandicapten met een aandoening die nu prenataal kan worden opgespoord,
zouden het gevoel kunnen krijgen dat zij niet gewenst zijn. Het kabinet wil
nadrukkelijk uitspreken dat het er alles aan doet om duidelijk te maken dat
zij met respect dienen te worden behandeld. Dat blijkt ook uit de recente
ondertekening van het VN-verdrag gelijke behandeling gehandicapten, waarvoor
het kabinet het proces van ratificatie in gang heeft gezet. Dus het beleid
is gericht op volwaardige deelname van gehandicapten aan de samenleving.Het kabinet is bewust terughoudend geweest met mogelijkheden voor screening
op onbehandelbare aandoeningen. Met de hielprik wordt dan ook alleen gezocht
naar aandoeningen die te behandelen zijn. Echter, niet alle aandoeningen die
technisch opgespoord kunnen worden, zijn opgenomen in het hielprikprogramma.
Op basis van een set criteria is een zorgvuldige selectie gemaakt. Er wordt
bijvoorbeeld nagegaan wat de directe en de indirecte voordelen voor het kind
zelf zouden zijn bij screening op een behandelbare aandoening. Door patiëntenorganisaties
is aangedrongen op uitbreiding van het hielprikprogramma met enkele onbehandelbare
aandoeningen. De screening op onbehandelbare aandoeningen levert echter zeer
veel complexe vragen op ethisch, juridisch en maatschappelijk gebied op. Daarom
zou volgens het kabinet in breder verband dan alleen het medische moeten worden
nagegaan hoever men wil gaan met medische technieken met voorspellende waarde.
Over dergelijke vraagstukken zal de Gezondheidsraad en de RVZ op verzoek van
de minister van VWS advies uitbrengen. Het kabinetsstandpunt zal de Kamer
waarschijnlijk nog voor het zomerreces bereiken. Het kabinet zal ook met een
brief de Kamer nader informeren over de bevindingen met prenatale screening
tot nu toe. Daarbij zal ook de evaluatie van het werken met de 20 wekenecho
worden betrokken.De staatssecretaris merkt voorts op dat de kans klein is dat gegevens
die met name beschikbaar komen bij medische keuringen terechtkomen bij derden
die daar misbruik van zouden kunnen maken. Medische keuringen worden namelijk
verricht door artsen en zij hebben zich te houden aan hun plicht van geheimhouding
van medische gegevens. Voor het doorgeven van medische gegevens hebben zij
bovendien de nadrukkelijke toestemming nodig van degene die gekeurd wordt.
In het algemeen zal de arts alleen het resultaat van de keuring doorgeven
met aanduidingen als: geschikt, ongeschikt, normaal of hoger risico. Zij verstrekken
die uitslag aan de verzekeringsarts of de bedrijfsarts, die eveneens gehouden
is aan geheimhouding van de gegevens. Daarnaast hebben verzekeraars ervoor
gezorgd dat er een strikte scheiding is tussen de gegevens verstrekt door
de verzekeringsarts en die van cliënten.Het kabinet is nog in afwachting van het onderzoek van de inspectie en
van de CCMO naar aanleiding van de probiotica-affaire en het wil daarom, tot
de gegevens van de CCMO en de inspectie beschikbaar zijn, dit onderwerp niet
aan de orde stellen. Het wijst erop dat het onderzoek zou kunnen uitwijzen
of in dergelijke gevallen een tussentijdse monitoring gewenst
is. In het algemeen is tussentijdse monitoring afhankelijk van het soort onderzoek
dat wordt uitgevoerd. Het kabinet kan overigens niet bepalen dat snel over
een onderzoek moet worden gepubliceerd als de resultaten daartoe aanleiding
geven. Het moment van publiceren naar aanleiding van een onderzoek is vooral
afhankelijk van de procedures die bij tijdschriften gelden. Er is wel een
Europese richtlijn op grond waarvan direct gemeld moet worden als ontdekt
wordt dat bepaalde medicijnen bijwerkingen opleveren.Nadere gedachtewisselingMevrouw Kant (SP) herhaalt haar vraag wat
het kabinet voornemens is te doen om te voorkomen dat bedrijven mensen misleiden
met testen die een voorspellende waarde zouden hebben. Wanneer zal het kabinet
het Verdrag inzake de rechten van de mens en de biogeneeskunde de Kamer ter
ratificatie aanbieden? Wil het toelichten waarom het een voorbehoud wil maken
voor de toepassing van de Embryowet? Voorkerntransplantatie zou op grond van
de Embryowet namelijk niet mogelijk zijn.Er is beperkt toezicht op medisch wetenschappelijke onderzoek, maar bij
dat onderzoek worden experimenten met mensen uitgevoerd. Moet dit toezicht
daarom niet verbeterd worden?Mevrouw Koşer Kaya (D66) zegt dat de
staatssecretaris heel veel nadruk legt op de hulpverlening aan de vrouw en
daarbij de indruk wekt dat zij wil weten waarom de vrouw of het meisje abortus
laat plegen. Daarmee komt zij wel degelijk in de behandelkamer. Vindt de staatssecretaris
nog steeds dat het meisje of de vrouw zelf het besluit moet nemen waar zij
mee kan leven, welke besluit dat ook is en welke reden daaraan ten grondslag
ligt? Wil de staatssecretaris haar uitspraak bevestigen dat noch de ChristenUnie
noch de minister-president of welke politicus dan ook een plaats mag krijgen
in de behandelkamer?Op welke manier kan de verzekerde zijn recht halen als hij ontdekt dat
door het ten onrechte verstrekken van zijn gegevens aan derden zijn privacy
is geschonden?Mevrouw Gill’ard (PvdA) zegt te willen
weten wanneer de behandeling van de wijziging van de Embryowet ook in de Eerste
Kamer zal zijn afgerond. Het kabinet wil bij de ratificatie van het Verdrag
inzake de rechten van de mens en de biogeneeskunde een voorbehoud maken voor
de Embryowet en zich laten leiden door het gestelde in het coalitieakkoord.
Met zijn adviesaanvraag aan de Raad van State baseert het kabinet zich echter
op de bestaande wetgeving. Wat is de reden voor dit onderscheid?Minister Cramer heeft de CCMO gevraagd hoe zij het beste het maatschappelijke
debat over synthetische biologie kan entameren. Wil de staatssecretaris ook
op haar terrein dat debat entameren? Wil de staatssecretaris haar visie geven
op het gebruik van lichaamsmateriaal voor commerciële doeleinden, zodat
die visie betrokken kan worden bij de behandeling van de Wet zeggenschap lichaamsmateriaal?
Wil de staatssecretaris onderzoeken of de huisarts bereid is om te komen tot
een zelfevaluatie van zijn rol als gate keeper?De heer Ormel (CDA) herhaalt zijn vraag over
de problematiek van patiënten van allochtone afkomst die beenmergtransplantatie
nodig hebben. Vanwege hun specifieke weefseltypering hebben zij moeite om
iemand te vinden die geschikt is voor die transplantatie. Wat denkt de staatssecretaris
hieraan te doen?De heer Ormel vraagt voorts aandacht voor de problematiek van de export
van lichaamsmateriaal. Dat materiaal komt terecht in diagnostische laboratoria
in het buitenland, terwijl niet bekend is wat ermee gebeurt. Mevrouw Van Miltenburg (VVD) herinnert aan
het voorbeeld van een arts die moet bepalen of ivf wordt kan worden toegepast
als eerder een kind wegens mishandeling door de desbetreffende ouders uit
huis is geplaatst. Blijkens haar antwoord legt de staatssecretaris sterk de
nadruk op de verantwoordelijkheid van de arts, maar op welke manier wil zij
een transparante besluitvorming voor de patiënt garanderen en ervoor
zorgen dat die ook met iemand overleg kan plegen?Mevrouw Van Miltenburg vraagt zich voorts af wat er voor gaat, het algemeen
belang of het individueel belang. Moet alles wat kan? Niet alleen voor artsen
die moeilijke afwegingen moeten maken vanwege technologische mogelijkheden,
speelt deze vraag een rol maar ook bij het toekennen van hulp aan mensen die
gebruik maken van de AWBZ. De samenleving kan bijvoorbeeld eenzaamheid voorkomen,
maar is dat ook haar taak?De heer Van der Vlies (SGP) wijst op de grote
verantwoordelijkheid van betrokkenen bij besluitvorming over medische vraagstukken.
Hij illustreert dat met een bericht van een luisteraar naar de eerste termijn
die met een zogenaamd open ruggetje is geboren. Een dergelijke afwijking kan
allerlei functies in het lichaam belemmeren, maar de persoon in kwestie kan
ondanks deze handicap autorijden, colleges geven en 40 uur per week werken.
Hij functioneert dus goed in de samenleving.De heer Van der Vlies zegt op principiële gronden de beschermwaardigheid
hoger te achten dan de autonomie van de mens. Deze rangschikking van de waarden
in de brief van de minister vloeit voort uit het idee dat het leven niet van
de mens zelf is. Voor hem is door het kabinet eigenlijk geen antwoord gegeven
op de vraag van wie het leven is, van de mens zelf of van de Ander.Mevrouw Ouwehand (PvdD) zegt dat haar opmerkingen
over de ongebreidelde keuzemogelijkheden niet bedoeld zijn om iets af te doen
aan de vrijheid van het individu. Het gaat haar om het risico dat de vergroting
van de keuzemogelijkheden in de zorg tot een keuzeplicht kunnen leiden. Moet
je de samenleving bewust confronteren met allerlei technologische mogelijkheden,
terwijl de patiënt die niet altijd wil kennen? Terecht wil de staatssecretaris
komen tot richtlijnen om de besluitvorming te faciliteren, maar zouden die
er ook niet moeten zijn voor de ontwikkeling van nieuwe technologieën?
Is de staatssecretaris bereid om te verplichten dat bij onderzoek naar medisch-technische
ontwikkelingen ook een ethische toets wordt uitgevoerd?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie)
zegt graag regelmatig informatie te ontvangen over voorgenomen onderzoek op
medisch-ethisch terrein en over de vorderingen bij het onder de WAZ brengen
van de overtijdbehandeling. Wil de staatssecretaris met een tijdpad aangeven
wanneer de Kamer bepaalde voorstellen of rapporten kan ontvangen?Mevrouw Wiegman onderstreept het belang van verbetering van de hulpverlening
en van een zorgvuldige uitvoering van de wetgeving op medisch gebied. Zij
ondersteunt het idee van het voeren van een maatschappelijk debat over de
verschillende aspecten van de ontwikkelingen op medisch gebied. De medische
wetenschap zou meer dan thans het geval is aandacht moeten besteden aan geestelijke
aspecten als geestkracht en wilskracht. Thans is de focus vooral gericht op
de zuiver medische aspecten van een aandoening. In de opleiding en op de werkvloer
zou echter ook oog moeten zijn voor geestelijke aspecten die evenzeer de kwaliteit
van het leven bepalen. Wat is de opvatting van de staatssecretaris op dit
punt?De staatssecretaris zegt dat de tweede termijn
zich niet leent voor de diepgaande beschouwing waartoe de verschillende opmerkingen
van de woordvoerders eigenlijk aanleiding geven. Het debat over
de medisch-ethische aspecten zal echter ook in de toekomst de mogelijkheid
bieden om aan de verschillende onderwerpen aandacht te besteden. Zo nodig
zal zij dat ook met haar brieven en notities doen. Zij wijst er wel op dat
het bericht dat de heer Van der Vlies naar aanleiding van de eerste termijn
ontving en dat aangaf dat mensen met een beperking heel goed in de maatschappij
kunnen functioneren, geen absolute betekenis heeft. Tussen functiebeperkende
aandoeningen kunnen namelijk zeer grote verschillen zitten. De ene aandoening
zal niet evenveel afdoen aan de kwaliteit van het leven als de ander.De staatssecretaris zegt met mevrouw Kant van mening te zijn dat de commerciële
testen waarmee mensen wordt gezegd hun gezondheidsverwachtingen te kunnen
voorspellen, weinig waarde hebben. Zij bieden de mensen de illusie dat zij
uit kunnen gaan van bepaalde zekerheden. Het kabinet overweegt dan ook om
na te gaan of er manieren zijn om het promoten van dit soort tests aan regels
te binden. Het is echter moeilijk strikte voorschriften te hanteren zonder
te treden in het recht op publicatie via websites.De staatssecretaris wijst er voorts op dat het kabinet genoodzaakt is
om bij ratificatie van het Verdrag inzake de rechten van de mens en de biogeneeskunde
een voorbehoud te maken voor de Embryowet omdat men anders het toestaan van
onderzoek met embryo’s voor altijd zou verbieden. Nederland volgt bij
de ratificatie dus de afspraak die met het coalitieakkoord is gemaakt en die
de Kamer heeft goedgekeurd met wijziging van de Embryowet. De verwachting
is dat de behandeling van die wijziging binnen afzienbare tijd door de Eerste
Kamer is afgerond. De leden zullen schriftelijk worden geïnformeerd over
de mogelijkheden van voorkerntransplantatie op grond van de huidige wetgeving
alsmede het gebruik van lichaamsmateriaal voor commerciële doeleinden.De staatssecretaris reageert vervolgens op het verzoek van mevrouw Gill’ard
om conform de inspanningen van mevrouw Cramer, een maatschappelijk debat te
entameren over synthetische biologie. Zij zegt eerst te willen nagaan wat
mevrouw Cramer precies heeft toegezegd, maar erken dat maatschappelijke debatten
van waarde zijn.De staatssecretaris wijst er voorts op dat er reeds verschillende organen
zijn voor het toezicht op onderzoek. De IGZ en de CCMO stellen gezamenlijk
een risicoanalyse op en daarnaast zijn er de METC’s (Medisch Ethische
Toetsingscommissies) voor de wetenschappelijke beoordeling van onderzoek in
ziekenhuizen. De CCMO beschikt overigens over onvoldoende menskracht om ook
bij verbetering van het informed consent een rol te kunnen spelen. Bij nieuwe
technologische toepassingen is er ook aandacht voor de ethische aspecten.De staatssecretaris zegt de stellingen waarop mevrouw Koşer Kaya
aan het begin van haar betoog wees, bevestigd te hebben. Met verbetering van
de uitvoeringspraktijk wordt de wet niet veranderd. Het onderzoek naar de
noodsituatie heeft als oogmerk te komen tot een betere uitvoeringspraktijk.Op verschillende manieren wordt gewaarborgd dat zorgvuldig met de gegevens
van de keurling wordt omgegaan. Als de verzekerde de indruk heeft dat zijn
privacy is geschonden, kan hij of zij zich wenden tot het College bescherming
persoonsgegevens. Dat college kan vervolgens een onderzoek instellen. Het
kabinet heeft echter niet de indruk dat zich in de praktijk problemen voordoen
met de bescherming van de gegevens van de keurling.De instelling die lichaamsmateriaal ter beschikking stelt aan buitenlandse
ondernemingen, moet zich ervan vergewissen dat dat materiaal gebruikt wordt
volgens de regels van de Nederlandse wetgeving en de afspraken met de donor.
Over het gebruik van lichaamsmateriaal voor commerciële doeleinden zal
de Kamer schriftelijk worden geïnformeerd. De staatssecretaris erkent dat de arts een grote verantwoordelijkheid
draagt bij de besluitvorming bij moeilijke ethische kwesties, maar het is
juist met het oog daarop dat zij een richtlijn voor de beroepsgroep wil. Bovendien
is het de bedoeling dat de arts in voorkomende gevallen andere deskundigen
op medisch-ethisch gebied bij de besluitvorming betrekt.De staatssecretaris merkt voorts op dat ook zij van mening is dat er grenzen
zijn aan de collectieve verantwoordelijkheid. Om die reden heeft zij ook niet
alle ondersteunende begeleiding op grond van de AWBZ willen vergoeden. Ook
al zijn dus bepaalde vormen van ondersteuning gewenst, dan hoeft dat niet
te betekenen dat de kosten daarvoor met collectieve verzekeringen moeten worden
gedragen. Dat geldt evenzeer voor ondersteuning op medisch-ethisch gebied.De staatssecretaris erkent dat door de toename van de keuzemogelijkheden
mensen kunnen worden belast, maar het is niet specifiek de taak van de bewindspersoon
van VWS om regulerend op te treden. De toename van keuzemogelijkheden doen
zich op alle terreinen van het leven voor en niet alleen bij medisch-ethische
kwesties.Zij zegt tot slot geen nauwkeurig tijdpad te kunnen geven voor het te
verrichten onderzoek en de wijziging van de WAZ.De voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,SmeetsDe adjunct-griffier van de vaste commissie voor Volksgezondheid,
Welzijn en Sport,Sjerp XNoot1Samenstelling:Leden: Van der Vlies (SGP), Halsema (GroenLinks), Kant (SP), Snijder-Hazelhoff
(VVD), Ferrier (CDA), ondervoorzitter, Joldersma (CDA), Jan de Vries (CDA),
Smeets (PvdA), voorzitter, Van Miltenburg (VVD), Schippers (VVD), Omtzigt
(CDA), Koşer Kaya (D66), Willemse-van der Ploeg (CDA), Van der Veen
(PvdA), Schermers (CDA), Van Gerven (SP), Wolbert (PvdA), Heerts (PvdA), Zijlstra
(VVD), Ouwehand (PvdD), Agema (PVV), Leijten (SP), Bouwmeester (PvdA) en Wiegman-van
Meppelen Scheppink (ChristenUnie).Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Vendrik (GroenLinks), Van Velzen (SP),
Neppérus (VVD), Vietsch (CDA), Sterk (CDA), Ormel (CDA), Van Dijken
(PvdA), Verdonk (Verdonk), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Atsma (CDA),
Van der Ham (D66), Çörüz (CDA), Gill’ard (PvdA), Smilde
(CDA), Langkamp (SP), Vermeij (PvdA), Arib (PvdA), Kamp (VVD), Thieme (PvdD),
Bosma (PVV), Luijben (SP), Hamer (PvdA), Ortega-Martijn (ChristenUnie) en
De Wit (SP). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31200-XVI-132.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl