Rechtmatigheidsonderzoek 2000; Rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27725, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

22-05-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

27725 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoud VOORWOORD1. TOTAALBEELD1.1. Financiële verantwoording1.2. Accountantscontrole1.3. Financieel beheerBijna alle ministeries vertonen een vooruitgang in het
financieel beheerAantal bestaande ernstige tekortkomingen fors afgenomenDrie nieuwe ernstige tekortkomingenGerealiseerde verbeteringen vooral in opzetToch nog één bezwaaronderzoekFinancieel beheer bij agentschappen gaat vooruitMaterieelbeheer verbeterdEuro: bij ministeries op schema; decentraal risico'sZicht van ministeries op besteding van gelden en taakuitvoering
door rechtspersonen met een wettelijke taak kan beterEuropese gelden: controle, toezicht en verantwoording
laten op onderdelen te wensen over1.4. VBTB in uitvoeringAandacht voor beleidsprioriteiten en prestatiegegevens
blijft nodigBedrijfsvoeringsparagraaf: in ontwikkeling maar stroomlijning
gewenstOverige VBTB ontwikkelingen: op koers1.5. Overige ontwikkelingen in begroten en verantwoorden2. FINANCIËLE VERANTWOORDING2.1. Financiële verantwoording van het Rijk2.1.1. Inleiding2.1.2. Financiële verantwoording 2000 van het RijkOnderzoek RekenkamerVerklaring van goedkeuring2.1.3. Financiële verantwoording 1999 van het Rijk2.2. Financiële verantwoording ministeries2.2.1. Rekening en toelichtingTabel 1: Overzicht fouten en onzekerheden (bedragen x
f 1 miljoen) 2.2.2. Saldibalans met toelichting2.2.3. Financiële verantwoording agentschappen2.3. Conclusies3. ACCOUNTANTSCONTROLE3.1. Accountantscontrole financiële verantwoordingKengetallen3.2. Accountantscontrole financieel beheerDefinities financieel beheerControle aanpak financieel beheerReikwijdte accountantscontrole financieel beheer versus
ijkpunten financieel beheerOordeelsvorming en rapportage3.3. Conclusies4. IJKPUNTEN4.1. Inleiding4.2. Financiële functieAudit committeeTen slotte4.3. Administratieve organisatieTen slotte4.4. AutomatiseringVoorschrift Informatiebeveiliging RijksoverheidAutomatiseringsorganisatieBegrotingsadministratiesystemenPersoneelsinformatiesystemenVoorraadadministratiesystemenEDP-auditorganisatieTen slotte4.5. Informatievoorziening en kengetallen4.5.1. Van kengetal naar prestatiegegeven4.5.2. Kengetallen in de verantwoordingTen slotte4.6. Planning en control4.7. Conclusies financieel beheer5. BEZWAAR5.1. Inleiding5.2. Bezwaaronderzoeken 2000Financieel beheer RijksgebouwendienstNaleving van Europese aanbestedingsregels bij JustitieFinancieel beheer Koninklijke Luchtmacht5.3. Vervolgonderzoeken op bezwaar5.4. Bezwaaronderzoeken 20015.5. Conclusies6. AGENTSCHAPPEN6.1. InleidingTabel 1 Agentschappen bij de rijksdienst per 1 januari
2001 6.2. Financieel beheer en financiële verantwoordingTabel 2 Overzicht geconstateerde tekortkomingen bij agentschappen
in 2000 6.3. Vermogensvorming agentschappen6.4. Instellingsprocedure baten-lastendiensten6.5. Conclusies7. MATERIEELBEHEER7.1. Inleiding7.2. Stand van zaken 20007.3. Conclusies8. EURO8.1. Inleiding8.2. Burger en euroChartale euroBijstandHuursubsidie8.3. Conclusies9. RECHTSPERSONEN MET EEN WETTELIJKE TAAK9.1. Toezichtvisie9.2. Review10. EU-GELDSTROMENStructuurfondsenOnderzoek EU-geldstromenWettelijke bevoegdheden11. VBTB IN UITVOERING11.1. Beleidsprioriteiten11.2. Bedrijfsvoering11.3. Informatiesystemen11.4. BeleidsevaluatieMinisterie van FinanciënDe ministeries11.5. VBTB-voorbeeldbegrotingen 200011.6. Wet- en regelgeving11.7. Financieel Jaarverslag van het RijkTen slotte12. OVERIGE ONTWIKKELINGEN12.1. DOREACCommissie Administratieve Lasten12.2. Rechtmatigheidsbegrip12.3. Specifieke uitkeringenToetsingsoperatieTen slotte12.4. Invoering integraal baten en lasten stelsel12.5. Conclusie13. REACTIE MINISTER VAN FINANCIËN14. NAWOORD REKENKAMERBIJLAGE 1 Cijfermatige overzichtenOverzicht 1: VerplichtingenOverzicht 2: Uitgaven De bevindingen van de Rekenkamer
over de rekeningen 2000 Overzicht 3: Ontvangsten De bevindingen van de Rekenkamer
over de rekeningen 2000 Overzicht 4: Saldibalans De bevindingen van de Rekenkamer
over de saldibalans 2000 BIJLAGE 2 Uitgaven en ontvangsten Rijk 2000
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27725Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 155 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 725Rechtmatigheidsonderzoek 2000nr. 2ALGEMEEN DEELInhoud  Voorwoord2   1Totaalbeeld41.1Financiële verantwoording4 1.2Accountantscontrole41.3Financieel beheer4 1.4VBTB in uitvoering61.5Overige ontwikkelingen in begroten
en verantwoorden7   2Financiële verantwoording92.1Financiële verantwoording
van het Rijk92.1.1Inleiding9 2.1.2Financiële verantwoording
2000 van het Rijk9 2.1.3Financiële verantwoording
1999 van het Rijk10 2.2Financiële verantwoording
ministeries10 2.2.1Rekening en toelichting102.2.2Saldibalans met toelichting112.2.3Financiële verantwoording
agentschappen112.3Conclusies12   3Accountantscontrole133.1Accountantscontrole financiële
verantwoording133.2Accountantscontrole financieel
beheer143.3Conclusies15    4IJkpunten164.1Inleiding16 4.2Financiële functie164.3Administratieve organisatie174.4Automatisering18 4.5Informatievoorziening en kengetallen20 4.5.1Van kengetal naar prestatiegegeven204.5.2Kengetallen in de verantwoording21 4.6Planning en control22 4.7Conclusies financieel beheer23   5Bezwaar245.1Inleiding245.2Bezwaaronderzoeken 200025 5.3Vervolgonderzoeken op bezwaar26 5.4Bezwaaronderzoeken 2001265.5Conclusies27    6Agentschappen286.1Inleiding28 6.2Financieel beheer en financiële
verantwoording29 6.3Vermogensvorming agentschappen296.4Instellingsprocedure baten-lastendiensten306.5Conclusies30   7Materieelbeheer327.1Inleiding32 7.2Stand van zaken 2000327.3Conclusies33    8Euro348.1Inleiding34 8.2Burger en euro348.3Conclusies35    9Rechtspersonen met een wettelijke taak369.1Toezichtvisie369.2Review36    10EU-geldstromen38   11VBTB in uitvoering4011.1Beleidsprioriteiten40 11.2Bedrijfsvoering4111.3Informatiesystemen42 11.4Beleidsevaluatie4311.5VBTB-voorbeeldbegrotingen 200044 11.6Wet- en regelgeving45 11.7Financieel Jaarverslag van het
Rijk45   12Overige ontwikkelingen4712.1DOREAC47 12.2Rechtmatigheidsbegrip4812.3Specifieke uitkeringen48 12.4Invoering integraal baten en lasten
stelsel50 12.5Conclusie50   13Reactie minister van Financiën51   14Nawoord Rekenkamer54VOORWOORDOnze rechtmatigheidscontroletaak is zo oud als de weg naar Kralingen.
Sinds jaar en dag beoordeelt de Rekenkamer de Rijksrekening en lanceert zij
haar Rapport bij de financiële verantwoording van het rijk (RFV) –
bestaande uit een algemeen deel en een reeks departementspecifieke delen.
Zo ook dit jaar. De Rekenkamer is echter allang niet meer alleen aan het (na)rekenen.De rijksdienst is in 15 jaar tijd opgeschoven van jaren achterstanden
bij de samenstelling van rekeningen – en dus ook grote vertraging bij
de controle van die rekeningen – naar prompte verantwoording en vrijwel
100 procent rechtmatigheid. Naadloos daarop aansluitend is er met het verschijnen
van de regeringsnota Van Beleidsbegroting tot Beleidsverantwoording (VBTB,
1999) rijksbreed een vernieuwing in gang gezet, die stukje bij beetje ook
een verschuiving in de controletaak van de Rekenkamer met zich meebrengt.De VBTB-operatie brengt beleid en geld dichter bij elkaar, en hierdoor
zal de toegankelijkheid van de begroting en verantwoording verbeteren. Daarnaast
is de procedure van dechargeverlening versneld. De deadline voor het indienen
van verantwoordingen en controlerapporten bij de Tweede Kamer is vervroegd
van 1 september naar de derde woensdag in mei. En dat is minstens zo belangrijk.Daar waar verantwoordingsinformatie voorheen tussen de wal en het schip
viel omdat de begroting alle aandacht in de Tweede Kamer kreeg, heeft ze sinds
vorig jaar een eigen plaats gekregen op de dag van de verantwoording. Vorig
jaar slaagden de ministeries en Rekenkamer er voor het eerst in om verantwoordingen
en controlerapporten op deze dag aan te bieden aan de Tweede Kamer. Dit jaar
is het tweede jaar van de versnelling.Het effect van de versnelling zal nog toenemen nu ministeries steeds meer
in beleidstermen gaan begroten, de verantwoording steeds beleidsinhoudelijker
zal gaan worden, en onze jaarlijkse rapporten bij die verantwoordingen onvermijdelijk
dus ook.Door de versnelling is informatie – kritische informatie –
over onderdelen van departementen snel na afloop van het begrotingsjaar beschikbaar
voor de Tweede Kamer. Nog voor Prinsjesdag kunnen regering en Tweede Kamer
lessen trekken uit die informatie en zo mogelijk verder gebruiken tijdens
de begrotingsbehandelingen. Kunnen – want het vergt stellig nog enkele
jaren ervaring opdoen voordat dit type kennis door alle betrokkenen, inclusief
onszelf, nuttig gebruikt gaat worden. Uiteindelijk zal deze ontwikkeling leiden
tot een gestaag jaarlijks ritme dat de prestaties van het beleid transparanter
maakt en de effecten meetbaarder en controleerbaarder.Kijken we specifiek naar het financieel beheer, dan zal er in de toekomst
mogelijk sprake zijn van veranderingen in de controle van de Rekenkamer.In de beoogde nieuwe verantwoordingen leggen ministeries niet meer primair
verantwoording af over het financieel beheer. Ze verantwoorden zich over het
realiseren van beleidsdoelstellingen en de bedrijfsvoering die daaraan ten
grondslag ligt. In de verantwoording zal de bedrijfsvoering in de vorm van
een mededeling over de bedrijfsvoering een aparte plaats krijgen. Zijn er
geen bijzonderheden, dan kan de minister in zijn verantwoording gaan volstaan
met de mededeling dat de bedrijfsvoering het afgelopen jaar heeft voldaan
aan de gestelde eisen. Zo niet, dan moet de minister dit expliciteren.Maar controle van het financieel beheer blijft wel belangrijk. Vorig jaar
heeft de Rekenkamer een vrij streng signaal afgegeven over de stagnatie in de verbetering van het financieel beheer bij de ministeries. Het
gebrek aan verbetering, ook bij de agentschappen, baarde de Rekenkamer zorgen.
Dit jaar hebben de ministeries de zaak voortvarend aangepakt en is het aantal
ernstige tekortkomingen flink teruggelopen. Positief is dat de ministeries
zelf, in samenwerking met de Rekenkamer, bezig zijn een gezamenlijk kader
voor het financieel beheer en de controle daarvan door de departementale accountantsdiensten
te ontwikkelen. Zo nemen de ministeries zelf het heft in handen om hun financieel
beheer op orde te krijgen.Een van de uitdagingen waar het rijk de komende jaren voor staat is inhoud
geven aan het begrip bedrijfsvoering. Daarnaast zullen er eisen geformuleerd
moeten worden waaraan de bedrijfsvoering moet voldoen om een mededeling over
de bedrijfsvoering te kunnen afgeven.De Rekenkamer suggereerde de minister van Financiën een jaar geleden
een referentiekader te ontwikkelen dat als basis kon dienen voor het kunnen
afgeven van een mededeling over de bedrijfsvoering. De minister heeft dat
idee opgepakt. Februari dit jaar zijn er vijf pilots van start gegaan bij
vijf verschillende trajecten.Met de Achtergrondstudie bedrijfsvoering, een nieuwe publicatie in onze
VBTB-reeks, die tegelijkertijd met dit RFV verschijnt, levert de Rekenkamer
een bijdrage aan verdere exploratie van het begrip bedrijfsvoering. Tevens
bereiden we ons met deze – en andere publicaties uit dezelfde reeks –
zelf voor op de toekomstige gevolgen van de nieuwe manier van begroten en
verantwoorden voor onze eigen controletaak.Onze rechtmatigheidscontroletaak zal zich in de toekomst – net als
de verantwoording van de ministeries – naast de financiën, ook
op het beleid gaan richten en deels verschuiven richting doelmatigheid. 25
jaar nadat de Rekenkamer aandacht mocht gaan besteden aan doelmatigheid van
de bestedingen, beginnen onze twee onderzoeksterreinen (rechtmatigheid en
doelmatigheid) elkaar dus te raken en te versterken.Eén ding moge duidelijk zijn: tot nu toe ging ons rapport bij de
financiële verantwoording vooral over financiën en financieel beheer –
materie waarvoor in het algemeen maar een beperkt aantal fractiespecialisten
warmloopt. In toenemende mate zal de inhoud echter alle Kamerleden gaan raken –
beleidsverantwoording en de controle daarvan kruipen richting hart van het
parlementaire bedrijf.Saskia J. Stuiveling, President Algemene Rekenkamer 1. TOTAALBEELDJaarlijks geeft de Rekenkamer een beeld van hoe het
met de financiële verantwoordingen en het financieel beheer is gesteld.
Zij rapporteert daarover in termen van geconstateerde tekortkomingen, maar
meldt ook wat vooruit is gegaan. Het jaar 2000 geeft een positief beeld: het
aantal geconstateerde ernstige tekortkomingen in het financieel beheer is
ten opzichte van vorig jaar gedaald van 13 naar 71.1. Financiële verantwoordingHet oordeel van de Rekenkamer over de financiële verantwoordingen
van de ministeries en het Rijk is evenals vorig jaar positief. De Rekenkamer
heeft redelijke zekerheid over de rechtmatigheid van nagenoeg alle verplichtingen,
uitgaven en ontvangsten. Op basis van haar onderzoek keurt de Rekenkamer de
financiële verantwoording van het Rijk goed, onder voorbehoud dat de
bij deze financiële verantwoording horende slotwetten door de Staten-Generaal
worden vastgesteld. (Zie verder hoofdstuk 2)1.2. AccountantscontroleDe Rekenkamer kon voor haar oordeelsvorming over de financiële verantwoording
en het financieel beheer evenals vorig jaar weer steunen op de controles van
de departementale accountantsdiensten. Wel signaleert zij in een verkennend
onderzoek dat de accountantsdiensten op uiteenlopende wijze vorm geven aan
hun financieel beheer onderzoek en aan het onderzoek naar kengetallen in de
financiële verantwoording. De Rekenkamer is positief over de ontwikkelingen
die interdepartementaal spelen om mede door de ontwikkeling van een baseline
financieel beheer te komen tot een meer transparante controle aanpak. (Zie
verder hoofdstuk 3)1.3. Financieel beheerVorig jaar constateerde de Rekenkamer een toename van het aantal ernstige
tekortkomingen in het financieel beheer. De Rekenkamer riep de ministeries
op om in 2000 een krachtige impuls te geven aan het financieel beheer om verdere
achteruitgang te voorkomen.De Rekenkamer constateert dat dat is gebeurd. Zowel de ministers afzonderlijk,
als de minister van Financiën vanuit zijn coördinerende verantwoordelijkheid
voor het financieel beheer en de financiële verantwoordingen van het
Rijk, hebben een forse inspanning geleverd om de neerwaartse spiraal om te
buigen. Daarmee is nog niet gezegd dat het financieel beheer op orde is; verdere
verbeteringen blijven noodzakelijk.De belangrijkste bevindingen van de Rekenkamer uit het rechtmatigheidsonderzoek
2000 zijn:Bijna alle ministeries vertonen een vooruitgang in het
financieel beheerBoekten vorig jaar slechts vijf ministeries vooruitgang in hun financieel
beheer en vertoonden vier ministeries een achteruitgang, dit jaar gaan bijna
alle ministeries vooruit.Eén ministerie, dat van Economische Zaken, blijft gelijk.Aantal bestaande ernstige tekortkomingen fors afgenomenVan de 13 ernstige tekortkomingen in het financieel beheer die vorig jaar
bestonden zijn er 9 weggewerkt. Dit is een positieve ontwikkeling ten opzichte
van het jaar daarvoor, toen slechts de helft van het aantal ernstige tekortkomingen
werd weggewerkt. Het illustreert naar de mening van de Rekenkamer
dat er veel is geïnvesteerd in het wegwerken van de tekortkomingen die
zij vorig jaar constateerde.De Ministeries van Buitenlandse Zaken, BZK, Verkeer en Waterstaat, VROM
en VWS zijn er in 2000 in geslaagd hun ernstige tekortkomingen weg te werken.
Bij de Ministeries van Defensie en Justitie is dat nog niet afdoende gelukt.De ernstige tekortkomingen die zich vorig jaar bij Defensie voordeden
(bij het materieel beheer en bij de Koninklijke Luchtmacht) bestonden ook
in 2000 nog. De verbeteractiviteiten voor het materieelbeheer lopen achter
op de planning. Bij de Koninklijke Luchtmacht, waar de Rekenkamer vorig jaar
een bezwaaronderzoek uitvoerde, lopen de verbeteractiviteiten volgens planning.
De Rekenkamer zal daarom geen bezwaar maken tegen het financieel beheer bij
de Luchtmacht, maar zij zal wel in een vervolgonderzoek nagaan of de maatregelen
tot een structurele verbetering leiden.Bij het Ministerie van Justitie duren de ernstige tekortkomingen bij de
outputsturing van de Stichting Reclassering Nederland (SRN) en bij de personele
uitgaven voort. Het bezwaaronderzoek bij Justitie naar de Europese aanbestedingen
wijst uit dat het verbetertraject conform de toezeggingen verloopt; de Rekenkamer
zal daarom geen bezwaar maken. Wel zal zij aan dit punt in een vervolgonderzoek
aandacht blijven schenken. Drie nieuwe ernstige tekortkomingenBij het Ministerie van Defensie heeft zich ook een nieuwe ernstige tekortkoming
voorgedaan: de Rekenkamer kwalificeert de tekortkomingen in het financieel
beheer bij de Koninklijke Marechaussee als ernstig. Bij de Marechaussee zijn
in 2000 slechts weinig concrete verbeteringen in het financieel beheer gerealiseerd.Een nieuwe ernstige tekortkoming is ook ontstaan bij de Directie Rechtspleging
en het openbaar ministerie (OM). Onder andere de Europese aanbesteding en
de kwaliteit van een aantal administraties voldeed niet aan de eisen. De Rekenkamer
vindt deze situatie zorgelijk omdat er bij de directie en het OM ingrijpende
(organisatorische) veranderingen op stapel staan, mede daarom vindt zij verbeteringen
dringend noodzakelijk.De derde ernstige tekortkoming speelt bij het Ministerie van Economische
Zaken op het terrein van het toezicht op de controle naar de besteding van
de gelden uit het Europees Fonds voor de Regionale Ontwikkeling (EFRO). De
Rekenkamer vindt dat het toezicht van de minister op de besteding van de EFRO-gelden
in vergelijking met vorig jaar is verslechterd.Gerealiseerde verbeteringen vooral in opzetDe Rekenkamer constateert dat de verbeteringen in het financieel beheer
vooral in opzet (in voorschriften, procedures etc.) worden gerealiseerd. Dit
houdt niet automatisch in dat de werking (de wijze waarop de voorschriften
en procedures worden toegepast en de resultaten daarvan) ook op orde is. De
Rekenkamer pleit ervoor, nu het financieel beheer in opzet meer op orde komt,
ook de werking meer aandacht te geven. Financieel beheer dient immers niet
alleen op papier, maar juist ook in de praktijk ordelijk en controleerbaar
te zijn. (Zie verder hoofdstuk 4)Toch nog één bezwaaronderzoekHoewel er zich verbeteringen in het financieel beheer voordoen, was het
gebrek aan voortgang bij het Korps Landelijke Politiediensten aanleiding voor
de Rekenkamer om een bezwaaronderzoek aan te kondigen. Het Korps Landelijke
Politiediensten (KLPD) is per 1 januari 1998 omgevormd tot agentschap. Voorheen
ressorteerde het KLPD onder het Ministerie van Justitie, per 1
januari 2000 is het ondergebracht bij het Ministerie van BZK. In het financieel
beheer van het agentschap KLPD zijn in 2000 ernstige tekortkomingen geconstateerd
in onder andere de bestuurlijke informatievoorziening, de bezetting van de
financiële functie en het onderhoud van de administratieve organisatie.
(Zie verder hoofdstuk 5)Financieel beheer bij agentschappen gaat vooruitWaar de Rekenkamer de situatie in het financieel beheer bij de agentschappen
vorig jaar zorgelijk vond, zag zij in 2000 een duidelijke verbetering optreden.
Het aantal agentschappen met ernstige tekortkomingen is fors afgenomen. Aan
het uitgangspunt dat organisatie-onderdelen pas agentschap mogen worden als
het financieel beheer op orde is lijkt inmiddels goed de hand te worden gehouden.
Het agentschap RGD waarnaar de Rekenkamer vorig jaar een bezwaaronderzoek
uitvoerde, geeft verbeteringen te zien in het financieel beheer al zal de
Rekenkamer de ontwikkelingen daar blijven volgen. (Zie hoofdstuk 6)Materieelbeheer verbeterdIn 2000 is het materieelbeheer bij de ministeries in opzet – en
hier en daar ook in werking – verbeterd. De taak van de directies FEZ
van de ministeries in het uitoefenen van (centraal) toezicht op het materieelbeheer
verdient echter nog aandacht. (Zie verder hoofdstuk 7)Euro: bij ministeries op schema; decentraal risico'sBij de meeste ministeries liggen de voorbereidingen voor de euro goed
op schema. De voorbereidingen van mede-overheden en van organisaties die verder
van de centrale overheid afstaan geven echter risico's, bijvoorbeeld voor
de uitvoering van de Algemene Bijstandswet en de Huursubsidiewet. De Rekenkamer
meent dat, bekeken vanuit het belang van de burger, de ministers meer dan
tot nu toe hun verantwoordelijkheid moeten nemen om mede-overheden en organisaties
die betrokken zijn bij de uitvoering van overheidsbeleid aan te sturen. (Zie
verder hoofdstuk 8)Zicht van ministeries op besteding van gelden en taakuitvoering
door rechtspersonen met een wettelijke taak kan beterDe Rekenkamer bepleit al geruime tijd een verbetering van het toezicht
van ministeries op de recht- en doelmatige inning en besteding van publiek
geld door op afstand geplaatste organen en op de uitvoering van de met die
gelden gefinancierde publieke taken. Verbeteringen zijn zichtbaar, zo zijn
bijvoorbeeld alle ministeries bezig met het ontwikkelen van een toezichtsvisie,
maar gaan langzaam. (Zie verder hoofdstuk 9)Europese gelden: controle, toezicht en verantwoording
laten op onderdelen te wensen overUit onderzoeken van de Rekenkamer over 2000 blijkt dat de controle op
de besteding van Europese gelden (door bijvoorbeeld provincies) en het toezicht
daarop van ministeries op een aantal terreinen nog steeds niet op orde was.
Bij het Ministerie van LNV en EZ waren er met betrekking tot het Europees
Fonds voor de Regionale Ontwikkeling (EFRO) nog steeds tekortkomingen. Ook
de verantwoording van de ministeries aan de Staten-Generaal was weinig omvattend
en nauwelijks gestructureerd. (Zie verder hoofdstuk 10)1.4. VBTB in uitvoeringDe Rekenkamer besteedt ook aandacht aan de veranderingen die plaatsvinden
in het kader van de operatie Van Beleidsbegroting tot Beleidsverantwoording
(VBTB). Deze veranderingen krijgen geleidelijk aan een vaste plaats in de
verantwoordingen. Zo wordt bijvoorbeeld steeds meer beleidsinformatie opgenomen
in de financiële verantwoordingen. De Rekenkamer houdt met
deze ontwikkeling gelijke tred en besteedt daar aandacht aan via onderzoeken
en ontwikkelprojecten. In dit Algemeen Deel schetst zij een beeld van de stand
van zaken in VBTB.De belangrijkste uitkomsten zijn:Aandacht voor beleidsprioriteiten en prestatiegegevens
blijft nodigDe ministers nemen steeds meer prestatiegegevens op in hun financiële
verantwoordingen, om daarmee het zicht op hun beleidsprestaties te vergroten.
De Rekenkamer vindt dit een positieve ontwikkeling, maar waarschuwt er wel
voor dat prestatiegegevens niet geïsoleerd moeten worden beschouwd. Voor
realisatie van het VBTB gedachtegoed is een duidelijke koppeling van prestatiegegevens
met de oorspronkelijke doelstellingen én de benodigde middelen vereist.
(Zie verder paragraaf 11.1)Bedrijfsvoeringsparagraaf: in ontwikkeling maar stroomlijning
gewenstNa teleurstellende resultaten in 1999 is er rijksbreed sprake van een
meer voortvarende aanpak om te komen tot bedrijfsvoeringsparagrafen en -mededelingen
in de nieuwe financiële verantwoordingen. De Rekenkamer hoopt dat deze
aanpak (waaronder de ontwikkeling van een referentiekader) zal leiden tot
stroomlijning van de uiteindelijke producten. (Zie verder paragraaf 11.2)Overige VBTB ontwikkelingen: op koersDe Rekenkamer heeft in 2000 in het kader van VBTB voorts nog aandacht
besteed aan de aanpak van ministeries voor de aanpassing van de informatiesystemen
aan VBTB, aan de beleidsevaluatiefunctie, de voorbeeldbegrotingen 2000 en
de wet- en regelgeving. Zij is over het algemeen positief over de ontwikkelingen.
(Zie verder hoofdstuk 11)1.5. Overige ontwikkelingen in begroten en verantwoordenEen aantal al langer lopende ontwikkelingen en discussies op het gebied
van begroten en verantwoorden vertoonde in 2000 de nodige vooruitgang. Het
betreft bijvoorbeeld de uniformering van het rechtmatigheidsbegrip, waarvoor
de benodigde wetswijzigingen in procedure zijn gebracht.De doorlichtingsoperaties van regelingen op accountancy-aspecten (DOREAC)
en van de specifieke uitkeringen liggen op schema. Hierbij wil de Rekenkamer
wel wijzen op haar standpunt dat de doorlichtingsoperaties slechts een middel
zijn om te komen tot de inrichting van een efficiënte controlestructuur
en geen doel op zichzelf. Zij wijst in dit verband op haar onderzoeken naar
de specifieke uitkeringen gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (GOA)1 en onderwijs in allochtone levende talen (OALT)2, waaruit bleek dat onzekerheid bestaat omtrent de rechtmatigheid
van de uitgaven. Deze uitkomsten onderstrepen naar de mening van de Rekenkamer
het belang van een toereikende controle- en toezichtsstructuur, waarbij de
minister van betrouwbare informatie wordt voorzien om inzicht te verkrijgen
in de besteding van de rijksgelden. Dit uitgangspunt dient te allen tijde
gehandhaafd te blijven.De Rekenkamer oriënteerde zich op de toekomstige invoering van een
integraal baten en lasten stelsel bij de rijksdienst. Zij dringt er bij de
minister van Financiën op aan om op korte termijn een plan van aanpak
over de integrale invoering van het baten-lastenstelsel aan de ministeries
en de Tweede Kamer te presenteren. (Zie verder hoofdstuk 12)Dit Algemeen Deel wordt afgesloten met drie bijlagen. Bijlage 1 bevat
een overzicht van de herkomst van realisatiecijfers in de Miljoenennota. Bijlage
2 bevat een vergelijking van de ramingen van de Miljoenennota 2000
met de realisatiecijfers volgens de financiële verantwoordingen 2000.
Bijlage 3 bevat totaaloverzichten van de verplichtingen, uitgaven, ontvangsten
en saldibalans. 2. FINANCIËLE VERANTWOORDINGIeder jaar beoordeelt de Rekenkamer of de ontvangsten
en uitgaven van het Rijk in het voorafgaande jaar rechtmatig zijn geweest
en of de financiële verantwoordingen de juiste informatie bevatten. Ontvangsten
van ministeries moeten volgens de regels zijn geïnd en uitgaven moeten
overeenkomen met de bestemming van deze bedragen zoals die in de rijksbegroting
stond. Op basis van haar beoordeling stelt de Rekenkamer de zogeheten verklaring
van goedkeuring op. Dit is het formele sluitstuk van haar controle voor de
Rijksrekening. Ook dit jaar heeft de Rekenkamer de rekening goedgekeurd.2.1. Financiële verantwoording van het Rijk2.1.1. InleidingDe minister van Financiën stelt elk jaar op grond van artikel 66
van de Comptabiliteitswet de financiële verantwoording van het Rijk samen.
De financiële verantwoording van het Rijk bevat:• de rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk, zonodig voorzien
van een toelichting;• de op deze rekening aansluitende saldibalans van het Rijk per31
december, zonodig voorzien van een toelichting.De minister zendt deze verantwoording het jaar volgend op het begrotingsjaar
aan de Rekenkamer ter goedkeuring.Conform artikel 52 van de Comptabiliteitswet onderzoekt de Rekenkamer
of de financiële verantwoording van het Rijk aansluit op de financiële
verantwoordingen van de ministeries, de begrotingsfondsen en de agentschappen
en of deze overeenkomstig de daarvoor gegeven voorschriften is opgesteld.De Rekenkamer stelt bij de financiële verantwoording van het Rijk
een verklaring van goedkeuring op en zendt deze verklaring aan de Staten-Generaal
en de minister van Financiën.Behalve de verklaring van goedkeuring bevat dit rapport ook informatie
over de stand van de dechargeverlening door de Staten-Generaal met betrekking
tot het begrotingsjaar 1999.2.1.2. Financiële verantwoording 2000 van het RijkOnderzoek RekenkamerDe minister van Financiën heeft de financiële verantwoording
2000 van het Rijk op 20 april 2001 aan de Algemene Rekenkamer aangeboden.De financiële verantwoording 2000 van het Rijk heeft betrekking op
het totaal van de rijksuitgaven ten bedrage van f 318 126,9 miljoen
en het totaal van de rijksontvangsten ten bedrage van f 291 579,6
miljoen. De saldibalans per 31 december 2000 bevat een debet- en creditbedrag
van f 1 264 919,0 miljoen.De financiële verantwoording 2000 bestaat uit de rekening 2000 van
het Rijk en de saldibalans per 31 december 2000 van het Rijk. Artikel 52 van
de Comptabiliteitswet geeft de Rekenkamer tot taak van deze financiële
verantwoording uitsluitend te onderzoeken of zij aansluit op de financiële
verantwoordingen van de ministeries, de begrotingsfondsen en de agentschappen
en of zij volgens de daarvoor gegeven voorschriften is opgesteld. Bij het onderzoek heeft de Rekenkamer geconstateerd dat de rekening van
het Rijk volgens de voorschriften is opgesteld. Ook is geconstateerd dat de
totalen van de uitgaven en ontvangsten van de financiële verantwoordingen
2000 van de ministeries, de begrotingsfondsen en de agentschappen aansluiten
op de totalen van uitgaven en ontvangsten die zijn opgenomen in de financiële
verantwoording 2000 van het Rijk. Het onderzoek naar het financieel beheer
van de ministers en de financiële verantwoordingen van de ministeries,
de begrotingsfondsen en de agentschappen biedt naar haar oordeel voldoende
basis om tot goedkeuring te besluiten. Over alle financiële verantwoordingen
2000 heeft de Rekenkamer een rapport uitgebracht.Verklaring van goedkeuringIngevolge artikel 105 van de Grondwet keurt de Rekenkamer de financiële
verantwoording van het Rijk, zoals deze op 13 april 2001 was samengesteld,
goed onder voorbehoud dat de bij deze financiële verantwoording horende
slotwetten door de Staten-Generaal worden vastgesteld.2.1.3. Financiële verantwoording 1999 van het RijkOp 17 mei 2000 keurde de Rekenkamer de financiële verantwoording
1999 van het Rijk goed onder het voorbehoud dat de bij deze financiële
verantwoording horende slotwetten worden vastgesteld door de Staten-Generaal.Op 17 mei 2000 zond de Rekenkamer het rapport bij de financiële verantwoording
1999 van het Rijk met daarin opgenomen de verklaring van goedkeuring aan de
Staten-Generaal en de minister van Financiën.De bij de financiële verantwoording 1999 van het Rijk behorende slotwetten
zijn vastgesteld door de Staten-Generaal.De Staten-Generaal hebben alle ministers decharge verleend over het gevoerde
financieel beheer met betrekking tot het begrotingsjaar 1999 en tevens de
minister van Financiën gedechargeerd met betrekking tot de financiële
verantwoording van het Rijk over 1999.2.2. Financiële verantwoording ministeries2.2.1. Rekening en toelichtingDe Rekenkamer heeft onderzocht of de financiële verantwoordingen
van de ministeries, waarin zijn opgenomen de financiële verantwoordingen
van de agentschappen, en de begrotingsfondsen voldoen aan de volgende eisen:• de verantwoording is een deugdelijke weergave van de uitkomsten
van het financieel beheer en is opgesteld volgens de voorschriften;• de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten respectievelijk de basten
en de lasten, die in de verantwoording zijn opgenomen zijn rechtmatig, dat
wil zeggen; tot stand gekomen in overeenstemming met de begrotingswetten en
andere wettelijke regelingen.Ten aanzien van de rekeningen 2000 heeft de Rekenkamer redelijke zekerheid
over de rechtmatigheid en de deugdelijke weergave van 99,9% van de verplichtingen,
99,7% van de uitgaven en 100% van de ontvangsten. Over 1999 waren deze percentages
respectievelijk 100, 99,5 en 99,8.De percentages geven een positief beeld over de rechtmatigheid en de deugdelijke
weergave van de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten. Dit betekent echter
niet dat er zich geen fouten en onzekerheden hebben voorgedaan. Onderstaande
tabel geeft de totalen van de absolute bedragen van de fouten
en onzekerheden die de Rekenkamer in 2000 heeft geconstateerd. Dit zijn bedragen
die de tolerantiegrenzen op artikelniveau overschrijden.Tabel 1: Overzicht fouten en onzekerheden (bedragen x
f 1 miljoen) StromenTotaal begrotingshoofdstukkenFoutenOnzekerhedenPercentage fouten/onzekerhedenOnvolledigheden1Verplichtingen345 808, 6135,7108,20,0724,7Uitgaven318 126,9213,5721,80,30,5Ontvangsten291 579,61,2005,5(150,9)1 Het tussen haakjes plaatsen van een bedrag duidt op
onzekerheid over de volledigheid zonder dat een indicatie gegeven kan worden
over de mate van onvolledigheid.Een totaaloverzicht van de bevindingen over de rekeningen 2000 is opgenomen
in de overzichten 1–3 van bijlage 1.In vergelijking met 1999 is het aantal fouten en onzekerheden in de uitgaven
en de ontvangsten en het aantal ministeries met fouten en onzekerheden afgenomen.
De fouten en onzekerheden worden veroorzaakt door overschrijding van de kwantitatieve
tolerantiegrenzen van de Rekenkamer op artikelniveau. Bij OCW heeft de Rekenkamer
geen zekerheid over de rechtmatigheid van 284 miljoen aan uitgaven. Dit betreft
uitgaven in het kader van de specifieke uitkeringen Gemeentelijk onderwijsachterstanden
beleid (GOA) en Onderwijs allochtone levende talen (OALT).De Rekenkamer oordeelt over het algemeen positief over de toelichtingen
bij de rekeningen. Bij drie ministeries (OCW, BZK en Justitie) constateerde
de Rekenkamer enkele tekortkomingen in de toelichting. De tekortkomingen hebben
hoofdzakelijk betrekking op de kwaliteit en de volledigheid van de kengetallen.2.2.2. Saldibalans met toelichtingDe Rekenkamer constateerde dat nagenoeg 100% van de bedragen op de saldibalans
ultimo 2000 géén fouten en onzekerheden in de deugdelijke weergave
bevatten. Ultimo 1999 was dit percentage eveneens nagenoeg 100.De saldibalans met toelichting voldoet over het algemeen aan de eisen.
Uitzonderingen hierop waren de ministeries van Buitenlandse Zaken en van Justitie.
De tekortkomingen betreffen respectievelijk het inzicht in het verloop van
de openstaande voorschotten en onzekerheid over de ontvangsten buiten begrotingsverband.Voor een totaaloverzicht van de bevindingen ten aanzien van de saldibalansen
wordt verwezen naar overzicht 4 in bijlage 1.2.2.3. Financiële verantwoording agentschappenDe financiële verantwoordingen van de 22 agentschappen die in 2000
functioneerden voldeden over het algemeen aan de eisen. Uitzonderingen waren:• Het agentschap Korps Landelijke Politie Diensten (KLPD; Ministerie
van BZK) waar een bedrag van f 7,2 miljoen aan lasten als
onrechtmatig is aangemerkt wegens het niet naleven van Europese aanbestedingsregels.
Daarnaast bestaat er geen zekerheid omtrent de deugdelijke weergave en rechtmatigheid
van de in de financiële verantwoording geconsolideerde vermogenspositie
(balanswaarde f 5,3 miljoen) van de Dienst Bijzondere Recherchezaken.
De AD heeft een accountantsverklaring met beperking afgegeven bij de financiële
verantwoording van het agentschap KLPD.• Tekortkomingen in de toelichting bij de financiële verantwoording
van het agentschap Keuringsdienst van Waren (Ministerie van VWS). De toelichting
is enerzijds niet volledig, zo ontbreken de specificaties ten aanzien van
de materiële activa. Anderzijds sluiten de gespecificeerde bedragen in
de toelichting niet goed aan op de opbrengsten in de staat van baten en lasten.
De problemen zijn veroorzaakt omdat de administratie niet voldoende is bijgehouden.• De toelichting bij de financiële verantwoording van het agentschap
Rijksarchiefdienst (Ministerie van OCW) kan worden verbeterd ten aanzien van
de volledigheid van de kengetallen.2.3. ConclusiesOp grond van haar onderzoek komt de Rekenkamer tot het oordeel dat de
financiële verantwoordingen van de ministeries en begrotingsfondsen over
het algemeen voldoen aan de daaraan te stellen eisen. In vergelijking met
1999 is het aantal fouten en onzekerheden in de rekening en toelichting en
het aantal ministeries met fouten en onzekerheden per saldo afgenomen. De
financiële verantwoordingen van de agentschappen zijn ten opzichte van
1999 verbeterd.De Rekenkamer keurt de financiële verantwoording van het Rijk, zoals
deze op 13 april 2001 was samengesteld, goed onder voorbehoud dat de bij deze
financiële verantwoording horende slotwetten door de Staten-Generaal
worden vastgesteld. 3. ACCOUNTANTSCONTROLEVoor haar oordeel over de financiële verantwoording
en het financieel beheer maakt de Rekenkamer gebruik van de controles van
de departementale accountantsdiensten (DAD's). Om vast te stellen dat deze
controles aan de eisen voldoen, voert de Rekenkamer een review uit (beoordelen
van de controle-aanpak, dossieronderzoek, overdoen van controles, besprekingen).
Uit dit onderzoek blijkt dat de DAD-controles ook dit jaar weer een voldoende
basis vormen voor de oordeelsvorming van de Rekenkamer.3.1. Accountantscontrole financiële verantwoordingDe DAD's hebben goedkeurende verklaringen bij de financiële verantwoordingen
van de ministeries en de begrotingsfondsen over het begrotingsjaar 2000 afgegeven.
Op basis van haar review heeft de Rekenkamer ook dit jaar in alle gevallen
kunnen vaststellen dat de DAD-controles een voldoende basis vormen voor haar
oordeelsvorming over de financiële verantwoordingen. Haar oordelen zijn
dan ook mede tot stand gekomen op basis van de rapportages van de DAD's.KengetallenNaast de reviews die zij elk jaar uitvoert heeft de Rekenkamer dit jaar
speciaal gekeken in welke mate de DAD's de in de toelichting bij de financiële
verantwoording opgenomen kengetallen in de controle hebben betrokken. Beleidsmatige
informatie zal immers een steeds belangrijker rol vervullen in het verantwoordingsproces.Kengetallen zijn opgenomen in de toelichting bij de verantwoording. Ze
vallen onder de reikwijdte van de accountantscontrole. Belangrijke kwaliteitscriteria
zijn relevantie, betrouwbaarheid, consistentie en actualiteit. De accountantsdienst
draagt door middel van controle en advies bij aan de verhoging van de kwaliteit
van de kengetallen van een ministerie.De beoordeling van de betrouwbaarheid en consistentie van de kengetallen
maakt onderdeel uit van de controletaak van een DAD; de relevantie van kengetallen
krijgt (tot nu toe) met name in de advisering over de begroting aandacht.De Rekenkamer constateerde dat de in de toelichting opgenomen kengetallen
door alle DAD's in de controle zijn betrokken. Zij beoordelen veelal de wijze
van totstandkoming van het kengetal en of deze aansluiten op de onderliggende
administraties. Wel vindt de Rekenkamer dat de uitgangspunten voor de controle
van kengetallen nog te weinig concreet zijn uitgewerkt. Enkele DAD's beschikken
over specifieke werkprogramma's, checklists e.d., zoals VROM en SZW.De Rekenkamer constateerde dat per ministerie verschillend wordt gedacht
over de taak van de DAD bij (de controle op) kengetallen. Zo vinden de meeste
ministeries dat het de taak van FEZ of een beleidsdirectie is om te bepalen
of een kengetal relevant is. Slechts enkele DAD's beoordelen de relevantie
of de sturingsfunctie van een kengetal, zoals de DAD's van SZW en VROM. Iets
soortgelijks geldt voor het controleren van de betrouwbaarheid van derdengegevens
(gegevens afkomstig van anderen dan het ministerie). In een enkel geval, zoals
bij V&W gaat de DAD na welke waarborgen de beleidsdirectie heeft gesteld
om zich te verzekeren van de betrouwbaarheid van deze informatie. De DAD van
VWS stelt voor dat degene waarvan de derdengegevens afkomstig zijn, deze gegevens
in zijn jaarverslag opneemt, zodat ze gewaarmerkt worden door de externe accountant
van deze organisatie. Op deze wijze zou een beter onderbouwd oordeel over
de betrouwbaarheid van het betreffende kengetal kunnen worden
gegeven. De Rekenkamer is positief over dergelijke acties en is van mening
dat dit navolging verdient bij andere ministeries.Het onderzoek van de Rekenkamer maakte duidelijk dat de DAD-controle van
kengetallen zich in een groeiproces bevindt. Gezien het belang ervan in de
VBTB ontwikkelingen verdient verdere uitbreiding van de DAD controle naar
kengetallen de aandacht. Ter ondersteuning van de DAD's heeft het Ministerie
van Financiën onlangs een brochure uitgegeven voor de controle van prestatiegegevens
in tien stappen. De begrippen kengetal en prestatiegegeven kennen inhoudelijk
een grote overlap (zie ook paragraaf 4.5). Naar de mening van de Rekenkamer
biedt de brochure een goede basis om de controle van prestatiegegevens (en
dus kengetallen) per ministerie verder te concretiseren. De minister van Financiën
zou dit proces verder kunnen ondersteunen en coördineren.De Rekenkamer wil speciale aandacht vragen voor de controle op kengetallen
die effecten en/of resultaten beogen weer te geven. Hierover blijken er rijksbreed
nog weinig gedachten te zijn gevormd. Zij acht het daarom wenselijk dat er,
in interdepartementaal verband, een nadere uitwerking gegeven wordt aan de
beoordeling van dit type prestatiegegeven. De minister van Financiën
zou hiervoor vanuit zijn coördinerende verantwoordelijkheid het voortouw
kunnen nemen.3.2. Accountantscontrole financieel beheerDe Rekenkamer heeft een inventariserend onderzoek uitgevoerd naar de wijze
waarop de DAD's invulling geven aan de controle van het financieel beheer.
In het onderzoek, dat niet gericht was op het geven van oordelen, besteedde
de Rekenkamer aandacht aan de door de DAD's gehanteerde definities, de controleaanpak,
de reikwijdte van de controle, de oordeelsvorming en de rapportering inzake
het financieel beheer.Definities financieel beheerDe Rekenkamer constateert dat de definities die de DAD's hanteren inhoudelijk
grotendeels overeenkomen. Over het algemeen zijn de criteria ordelijk en controleerbaar
het uitgangspunt.Controle aanpak financieel beheerDe Rekenkamer constateert dat de aanpak die de DAD's hanteren bij de controle
van het financieel beheer sterk uiteenloopt. Sommige DAD's onderzoeken het
financieel beheer als afzonderlijk controle object, andere onderzoeken het
als een onderdeel van de controle van de financiële verantwoording. De
DAD van OCW beschikt al over een zogenoemde bedrijfsvoeringstabel die jaarlijks
door het Audit Committee wordt vastgesteld. Deze bedrijfsvoeringstabel vormt
de basis voor directiespecifieke werkprogramma's. Zowel het financieel beheer
als het materieel beheer maken hier deel van uit. De DAD van VWS heeft een
aantal onderdelen van de bedrijfsvoering in zijn controle betrokken en geeft
in zijn samenvattende accountantsrapport een samenvattend oordeel over de
bedrijfsvoering. Hiermee lopen de DAD's van OCW en VWS vooruit op de ontwikkelingen
die zijn ingezet in het kader van de nieuwe wijze van begroten en verantwoorden
(VBTB). De accountantsdienst van LNV beschikt over een baseline-programma
financieel beheer. De accountantsdiensten van LNV en OCW beschouwen het financieel
beheer duidelijk als een afzonderlijk controle object en hebben inzichtelijk
gemaakt welke objecten deel uit maken van het financieel beheer. Daarnaast
geven zij aan welke aspecten in het kader van het financieel beheer worden
onderzocht. De Rekenkamer kan in deze situaties duidelijk de reikwijdte van
de controle van het financieel beheer vaststellen. Reikwijdte accountantscontrole financieel beheer versus
ijkpunten financieel beheerDe meeste DAD's raken de ijkpunten financieel beheer die de Rekenkamer
heeft geformuleerd (zie hoofdstuk 4) in meer of mindere mate. Wel werken de
DAD's de criteria «ordelijk en controleerbaar» op verschillende
wijze uit in toetspunten. Ook is er een grote variatie in wat de DAD's tot
het financieel beheer rekenen. Bij de DAD's die het financieel beheer onderzoeken
als onderdeel van de algemene controle, is bijvoorbeeld minder transparant
wat precies op het niveau van de ijkpunten wordt gecontroleerd. Verder constateerde
de Rekenkamer dat niet alle DAD's het financieel beheer systematisch over
de volle breedte van het ministerie onderzoeken. Zo beperken sommige DAD's
het onderzoek naar het financieel beheer vooralsnog tot de centrale stafdiensten
en/of beleidsdirecties.Oordeelsvorming en rapportageDe wijze waarop de DAD's tot een oordeel komen verschilt sterk. Er zijn
DAD's die een totaaloordeel over het financieel beheer geven. Sommige DAD's
hanteren hierbij vooraf aangegeven wegingsfactoren per deelaspect van het
financieel beheer. Andere DAD's komen via minder expliciete criteria tot een
totaaloordeel, waarbij de bevindingen op basis van «professional judgement»
worden «gewogen». Tenslotte zijn er DAD's die geen totaaloordeel
uitspreken, maar zich beperken tot het weergeven van bevindingen.Resumerend kan worden gesteld dat er een grote variatie bestaat in de
DAD-controles naar het financieel beheer. Het Ministerie van Financiën
heeft het initiatief genomen een «baseline financieel beheer»
te ontwikkelen. Deze baseline, die door het interdepartementaal overleg van
DAD's (IODAD) en directies FEZ (IOFEZ) in overleg met de Rekenkamer verder
wordt ontwikkeld, kan een belangrijke bijdrage leveren aan een meer transparante
controle aanpak, oordeelsvorming en rapportage inzake de controle van het
financieel beheer.3.3. ConclusiesDe Rekenkamer kan ook dit jaar voor haar oordeelsvorming steunen op de
controles van de DAD's. De controle van de kengetallen door de DAD's heeft
zich verder ontwikkeld, maar vraagt met het oog op VBTB nog de nodige aandacht.
De DAD's geven op uiteenlopende wijze vorm aan het financieel beheer onderzoek.
De baseline financieel beheer kan een belangrijke bijdrage leveren aan een
meer transparante controle aanpak, oordeelsvorming en rapportage inzake het
financieel beheer. 4. IJKPUNTENDe Rekenkamer beoordeelt jaarlijks de ordelijkheid
en controleerbaarheid van het financieel beheer van de ministeries. De Rekenkamer
toetst daarvoor een aantal belangrijke onderdelen (ijkpunten) van het financieel
beheer, zoals de financiële functie en administratieve organisatie. Signaleerde
de Rekenkamer vorig jaar een toename in het aantal tekortkomingen, nu constateert
zij een vooruitgang bij de ijkpunten financieel beheer in vergelijking met
vorig jaar.4.1. InleidingDe ijkpuntenbenadering van de Rekenkamer kent twee samenhangende elementen.
Ten eerste verricht de Rekenkamer zelf onderzoek naar ijkpunten en rapporteert
zij daarover. In de tweede plaats stimuleert zij de departementale accountantsdiensten
(DAD's) om hun controle van het financieel beheer verder te structureren en
uit te bouwen.Het ijkpunten onderzoek dat de Rekenkamer zelf uitvoert gebeurt op twee
manieren. Een aantal ijkpunten wordt bij alle ministeries onderzocht. Dit
zijn de zogenoemde rijksbrede ijkpunten:– accountantscontrole;– administratieve organisatie;– financiële functie;– automatisering;– informatievoorziening en kengetallen/prestatiegegevens;– planning en controlcyclus.De Rekenkamer rapporteert over deze ijkpunten in de afzonderlijke rapporten
bij de financiële verantwoording in termen van (geconstateerde) tekortkomingen.
Tevens signaleert zij risico's, positieve ontwikkelingen en doet zij aanbevelingen
ter verbetering.Over het ijkpunt accountantscontrole is in het vorige hoofdstuk gerapporteerd.Het ijkpunt planning en controlcyclus is dit jaar voor het eerst, in verkennende
zin, onderzocht. De Rekenkamer spreekt over dit ijkpunt geen oordelen uit.
Bij de andere rijksbrede ijkpunten rapporteert de Rekenkamer over haar bevindingen
in termen van geconstateerde tekortkomingen.Naast de rijksbrede ijkpunten onderzoekt de Rekenkamer specifieke ijkpunten
per ministerie. Het aantal kan variëren per ministerie. Ze worden gekozen
op basis van de specifieke situatie op een ministerie aan de hand van een
analyse van aanwezige risico's op tekortkomingen.Een belangrijke ontwikkeling in 2000 was de instelling van een ambtelijke
werkgroep van IOFEZ-, IODAD- en AR-vertegenwoordigers die een gezamenlijk
kader voor het financieel beheer en de controle daarvan heeft ontwikkeld.
Wanneer dit kader door IOFEZ en IODAD wordt aanvaard en geïmplementeerd
zal de Rekenkamer haar controlebenadering financieel beheer daarop zoveel
mogelijk afstemmen.In de volgende paragrafen doet de Rekenkamer verslag van haar onderzoek
naar de ijkpunten financieel beheer.4.2. Financiële functieDe financiële functie is het geheel van organisatorische
voorzieningen dat zorgdraagt voor een goed financieel beheer, zoals de beschrijving
van de actoren en de daarmee samenhangende verdeling van taken en bevoegdheden. De Rekenkamer signaleert verbeteringen, maar ook risico's omdat
de financiële functie niet voldoende toegerust lijkt voor het grote aantal
veranderingen dat zich momenteel binnen dit veld voordoet.De Rekenkamer stelde in 1998 vast dat bij alle ministeries in diverse
vormen het concept van integraal management en daarvan afgeleid de decentralisatie
van de financiële functie naar het niveau van de integrale manager is
ingevoerd.Bij alle acht ministeries waar de Rekenkamer vorig jaar tekortkomingen
in de financiële functie constateerde, is er sprake van verbeteringen.
Bij Buitenlandse Zaken, Defensie, EZ, VROM en Verkeer en Waterstaat zijn desondanks
nog tekortkomingen blijven bestaan. Daarbij gaat het onder andere om tekortkomingen
in het toezicht van de directie FEZ, gebreken in de interne controle en om
een formatie van de financiële functie die niet is afgestemd op de doelstellingen
van de organisatie en om het ontbreken van een risico-analyse.Audit committeeDe financiële functie moet zo zijn georganiseerd dat onder meer risico's
in het financieel beheer tijdig worden onderkend en dat hier adequate maatregelen
op worden genomen. Een audit committee kan hierin een rol spelen door te adviseren
over het controlebeleid, over maatregelen naar aanleiding van de uitkomsten
van de controle en over het volgen van de afwikkeling van die maatregelen.
De Rekenkamer heeft daarom dit jaar bijzondere aandacht besteed aan de samenstelling
en rol van de audit committees. Dit onderzoek was inventariserend van aard.De Rekenkamer constateert dat de audit-committees over het algemeen zijn
samengesteld uit de secretaris-generaal, de directeuren-generaal, de directeur
Financieel-Economische Zaken en de directeur Accountantsdienst. De audit-committees
vervullen de rol die hiervoor staat beschreven. Ze zijn vooral adviserend
en niet besluitvormend. De Rekenkamer constateerde dat de betrokkenheid van
het audit-committee bij controle- en verbetervraagstukken varieert. Dit blijkt
bijvoorbeeld uit het aantal malen dat de committees bij elkaar komen en uit
de onderwerpen op de agenda.Ten slotteEen positieve ontwikkeling acht de Rekenkamer de toenemende aandacht in
de financiële functie bij Justitie, BZK en LNV voor sturings- en toezichtsrelaties
met agentschappen en Zelfstandige Bestuursorganen.Een risico voor de financiële functie is het grote aantal veranderingen
dat zich binnen het aandachtsgebied van deze functie voltrekt, zoals de invoering
van de euro, de realisatie van VBTB en op termijn de invoering van het batenen
lastenstelsel. De kwalitatieve en kwantitatieve bezetting van de financiële
functie is niet overal voldoende toegesneden op deze veranderingen. De Rekenkamer
acht dit een belangrijk punt van aandacht en verbetering.4.3. Administratieve organisatieEen actuele beschrijving van de administratieve organisatie
(AO) is belangrijk voor de sturing, beheersing en controle van de beheerprocessen
rondom financiële zaken en het materieelen het personeelsbeheer. Noodzakelijk
daarbij is een goede onderhoudsorganisatie. Daarom onderzoekt de Rekenkamer
de beschrijving en de onderhoudsorganisatie van de AO bij alle ministeries.Zij constateert dat er rijksbreed slechts lichte vooruitgang
is geboekt.De Rekenkamer komt voor het ijkpunt beschrijving en onderhoudsorganisatie
van de AO alleen bij het Ministerie van Financiën (evenals over
1999) en het Ministerie van VROM tot een ongekwalificeerd positief oordeel.
Bij de overige ministeries constateert de Rekenkamer nog tekortkomingen. Veelal
beschikken ministeries wel over een bevredigende onderhoudsorganisatie maar
leidt dit nog niet tot een actuele en volledige beschrijving van de AO.Enige achteruitgang constateert de Rekenkamer bij het Ministerie van Economische
Zaken. (Lichte) verbeteringen deden zich voor bij Koninkrijksrelaties, Buitenlandse
Zaken, Justitie, Verkeer en Waterstaat, LNV en SZW. Bij de Ministeries van
VWS en Defensie is de situatie ten opzichte van 1999 weinig veranderd. Bij
het Ministerie van OCW is er een verbetering opgetreden, met uitzondering
van het agentschap Rijksarchiefdienst (RAD) van dat ministerie.Ten slotteDe Rekenkamer moet derhalve concluderen dat er rijksbreed slechts lichte
vooruitgang is geboekt ten opzichte van 1999. De geconstateerde tekortkomingen
brengen risico's met zich mee voor de kwaliteit van de informatieverstrekking
en in het verlengde daarvan voor de rechtmatigheid van de transacties. Daarom
dringt de Rekenkamer aan op een voortvarende aanpak van de tekortkomingen
door de ministeries waar zich tekortkomingen voordoen, waardoor de kwaliteit
van de beschrijvingen van de AO en zo nodig ook van de onderhoudsorganisaties
op het gewenste niveau komt. De Rekenkamer heeft hiervoor ook aandacht gevraagd
in de afzonderlijke rapporten bij de financiële verantwoording.4.4. AutomatiseringEen betrouwbare geautomatiseerde informatievoorziening
is essentieel voor de beheersing van de financiële processen, het personeelsbeheer
en het materieelbeheer. Daarom onderzoekt de Rekenkamer jaarlijks de organisatie
van de automatisering bij de ministeries. Daarnaast heeft de Rekenkamer een
inventariserend onderzoek gedaan naar de EDP-auditorganisatie. De situatie
is ten opzichte van vorig jaar verbeterd.Voorschrift Informatiebeveiliging RijksoverheidVolgens het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst 1994 (VIR) moeten
alle ministeries per 1 januari 1997 beschikken over een informatiebeveiligingsbeleid,
beveiligingsplannen en maatregelen voor de implementatie van het beleid. Om
te bepalen welke maatregelen nodig zijn, moeten de ministeries afhankelijkheids-
en kwetsbaarheidsanalyses (A&K-analyses) van vitale systemen maken. De
Rekenkamer beschouwt het als een tekortkoming wanneer ministeries deze analyses
nog niet hebben gemaakt.In 2000 is bij de meeste ministeries meer dan in 1999 aandacht besteed
aan de informatiebeveiliging. Er zijn plannen van aanpak gemaakt om op termijn
aan het VIR te kunnen voldoen.Bij zes ministeries (in 1999 bij tien) vertoont de informatiebeveiliging
echter nog tekortkomingen. Een aantal heeft nog niet voor alle vitale systemen
A&K-analyses gemaakt (Justitie, EZ, LNV en V&W). Deze ministeries
hebben wel een plan van aanpak waarin staat hoe ze deze tekortkomingen in
2001 moeten wegnemen.Bij Defensie is er sprake van een tekortkoming, omdat de beveiligingsplannen
die op basis van de A&K-analyses zijn gemaakt voor een groot deel ontoereikend
zijn. Deze plannen zijn onvolledig of vormen geen logisch geheel.Bij Buitenlandse Zaken zijn voor alle essentiële systemen A&K
analyses gehouden of gestart maar vertoont de implementatie van de noodzakelijke
maatregelen achterstanden. De verdere implementatie van het VIR kent bij veel ministeries dus nog
achterstanden. Inmiddels heeft BZK in zijn rol van coördinerend verantwoordelijke
voor het VIR gesprekken gevoerd met de ministeries om de problematiek te inventariseren.
BZK is voornemens ook gesprekken te voeren met de accountantsdiensten en de
Rekenkamer over mogelijke misinterpretaties van de regelgeving. Er wordt daarnaast
gedacht aan het vaststellen van een voor de overheid gemeenschappelijk te
definiëren beveiligingsniveau. De Rekenkamer is positief over deze ontwikkelingen.AutomatiseringsorganisatieVorig jaar werden bij negen ministeries tekortkomingen geconstateerd in
de organisatie rondom de automatiseringssystemen. Het ging dan om het ontbreken
van een taak- en verantwoordelijkheidsverdeling, onvoldoende maatregelen voor
de beheersbaarheid en de kwaliteitsborging, onvoldoende controle op de informatiebeveiliging
of het ontbreken van maatregelen om de continuïteit zeker te stellen.
In 2000 hebben de ministeries de nodige maatregelen getroffen. Bij drie ministeries
is echter nog onvoldoende verbetering opgetreden (BuiZa, Justitie en LNV).
Het gaat dan om tekortkomingen in de besturing en uitvoering van de totale
informatievoorziening (BuiZa), het beheer van de systemen (bij het Centraal
Justitieel Incasso Bureau van Justitie) en de opzet van de informatiebeveiliging
(LNV). De Rekenkamer dringt aan op verbeteringen.Zij heeft deze tekortkomingen ook bij de afzonderlijke ministers onder
de aandacht gebracht.BegrotingsadministratiesystemenBij de begrotingsadministratie is onder meer van belang dat de noodzakelijke
controletechnische functiescheidingen in de procedures en de systemen zijn
opgenomen en dat er controle is of procedures ook worden nageleefd. In 2000
hebben twee ministeries die in 1999 tekort schoten (Justitie en VROM) maatregelen
genomen, zodat de tekortkomingen zijn weggenomen.PersoneelsinformatiesystemenDe eindverantwoordelijkheid voor het Interdepartementaal Personeelsinformatie-
en Automatiseringssysteem (IPA) berust bij de minister van BZK. Het agentschap
Informatievoorziening Overheidspersoneel (IVOP) is belast met het beheer.De EDP Audit Pool (EAP) doet jaarlijks een mededeling over de beheerorganisatie
IVOP, het IPA-salarissysteem en de verwerkingsorganisatie. De verklaring over
2000 is hetzelfde als die van vorig jaar, te weten: in 2000 is er in voldoende
mate voldaan aan de criteria exclusiviteit, integriteit, controleerbaarheid
en beschikbaarheid, behalve voor de maatregelen en procedures voor het in
stand houden van de functionele beschikbaarheid van IPA. IVOP heeft inmiddels
projecten geïnitieerd om hierin structureel verbetering te brengen.De ministeries van AZ en V&W hebben de tekortkomingen in het beheer
en de procedure voor het verwerken van de personeelsmutaties weggewerkt. Bij
twee ministeries (Justitie en Defensie) zijn tekortkomingen in de personeelsinformatiesystemen
aangetroffen. Bij Justitie betreft het het PeRCC, waar nog niet alle verbetermaatregelen
(aanpassingen in de programmatuur en in maatregelen van interne controle,
die werden voorgesteld na een audit in 1999) zijn doorgevoerd. Bij Defensie
wordt risico gelopen met betrekking tot de continuïteit van de gegevensverwerking,
omdat een calamiteitenplan voor het personeels- en salarisadministratiesysteem
ontbreekt.VoorraadadministratiesystemenBij twee ministeries (BuiZa en Defensie) zijn tekortkomingen geconstateerd
in de betrouwbaarheid van het voorraadadministratiesysteem. De tekortkomingen
betekenen een risico voor de ordelijkheid van de registratie, de controleerbaarheid
en doelmatigheid van het materieelbeheer. De Rekenkamer heeft bij de desbetreffende
ministeries aangedrongen op maatregelen ter verbetering.EDP-auditorganisatieDe Rekenkamer heeft een inventariserend onderzoek gedaan naar de EDP-auditorganisatie.
Daarmee wil de Rekenkamer een beeld krijgen van de kwaliteit van de EDP-auditorganisatie
binnen de ministeries en van de wijze waarop de ministeries de onderzoeken
van de EDP-auditorganisatie gebruiken.Op het Ministerie van Defensie na maken alle ministeries gebruik van de
deskundigheid van de EDP-auditpool. Daarnaast huurt een aantal ministeries
externe deskundigheid in. De accountantsdiensten gaven aan dat de resultaten
van de onderzoeken doorgaans worden meegewogen in het totaaloordeel over het
financieel beheer. Voor het oordeel over de financiële verantwoording
was dat echter in beperkte mate het geval; hiervoor werd meer gebruik gemaakt
van de resultaten van gegevensgerichte controles en andere werkzaamheden van
de accountantsdienst. De Rekenkamer is voornemens in het rechtmatigheidsonderzoek
2001 nader in te gaan op dit onderwerp.Ten slotteDe ontwikkelingen bij het ijkpunt automatisering zijn positief. Hoewel
er nog steeds achterstand is bij de implementatie van het VIR is er bij de
meeste ministeries vooruitgang geboekt met het vervaardigen van de A&K-analyses.
Er blijft zeker aandacht nodig voor het verder ontwikkelen en actualiseren
van de beveiliging van informatie. De Rekenkamer zal dit het komend jaar ook
zeker in het onderzoek betrekken.Het aantal tekortkomingen in de automatiseringsorganisatie, de begrotingsadministratie
en de personeels- en voorraadadministratiesystemen is afgenomen.4.5. Informatievoorziening en kengetallenSinds midden jaren negentig nemen ministeries kengetallen
op in hun begrotingen en financiële verantwoordingen. Het gaat dan om
kwantitatieve gegevens waarmee het overheidshandelen op beknopte wijze inzichtelijk
kan worden gemaakt. Met de VBTB operatie zal meer beleidsmatige informatie
in het verantwoordingsproces steeds belangrijker worden.4.5.1. Van kengetal naar prestatiegegevenIn het kader van de VBTB operatie wordt gewerkt aan het transparant maken
van de samenhang tussen doelstellingen, prestaties en middelen. Een belangrijke
rol daarbij speelt enerzijds kwantitatieve informatie over (aantallen, kwaliteit
en prijs van) producten en diensten, en anderzijds informatie over de effecten
die met overheidsbeleid beoogd of behaald worden. Deze informatie wordt door
het Ministerie van Financiën «prestatiegegevens» genoemd.Het begrip «kengetal» van de Rekenkamer sluit hier nauw op
aan. De Rekenkamer definieert een kengetal als iedere combinatie van kwantitatieve
informatie die bruikbaar is voor de besturing en/of beheersing van overheidshandelen,
met als doel inzicht te geven in activiteiten, prestaties en effecten in relatie
tot de ingezette middelen. Dit kan zowel betrekking hebben op kengetallen
bedoeld voor interne sturing, als ook op kengetallen die de samenhang tussen
beleidsdoelstellingen, prestaties en middelen verduidelijken. In het kader
van VBTB ligt het voor de Rekenkamer voor de hand extra aandacht
te besteden aan de laatste categorie kengetallen.Op dit moment worden er in begrotingen en verantwoordingen nog steeds
vooral kengetallen opgenomen die betrekking hebben op ramingen en aantallen.
De overige kengetallen bieden nog slechts zelden inzicht in de doelmatigheid
en doeltreffendheid van het beleid. Met het oog op VBTB zal er dus nog veel
moeten veranderen op dit punt. Naar de mening van de Rekenkamer zullen de
samenstelling en relevantie van de kengetallen daarop moeten worden bezien.
Alle ministeries geven aan in het kader van VBTB veel inspanning te steken
in het ontwikkelen van prestatiegegevens die aansluiten bij de concreet geformuleerde
doelstellingen van beleid.4.5.2. Kengetallen in de verantwoordingDe Rekenkamer heeft onderzocht of de kengetallen in de verantwoording
voldoen aan de formele eisen. Uit het onderzoek blijkt dat de toelichting
bij de kengetallen bij veel ministeries nog niet altijd even duidelijk was
en verbeterd kan worden. Veel ministeries geven bijvoorbeeld geen toelichting
op de reden waarom kengetallen uit de begroting niet zijn opgenomen in de
verantwoording. Ook wordt niet altijd een verklaring gegeven voor de verschillen
tussen geraamde en gerealiseerde waarden, voor het opnemen van voorlopige
in plaats van definitieve gegevens en voor de twijfels over de betrouwbaarheid
van kengetallen.Bij drie ministeries – dezelfde als vorig jaar – is sprake
van tekortkomingen, namelijk OCW, BZK en Justitie. Deze ministeries nemen
zonder duidelijke reden niet alle in de begroting opgenomen kengetallen op
in de toelichting bij de verantwoording.Het Ministerie van V&W hanteert de regel dat artikelen en daarbij
behorende kengetallen niet in de toelichting bij de verantwoording worden
opgenomen tenzij er sprake is van een significante afwijking. De Rekenkamer
wijst op de gevaren van dit uitgangspunt. Wanneer in de toekomst prestatiegegevens
om die reden niet worden opgenomen in de verantwoording zou het zicht op de
mate waarin bijvoorbeeld de beleidsdoelstellingen zijn gehaald en op de ontwikkeling
daarvan in de tijd belemmerd kunnen worden.Om enig inzicht te verkrijgen in de praktijk rondom selectie, totstandkoming
en controle van prestatiegegevens voerde de Rekenkamer voor één
kengetal per ministerie een onderzoek uit naar deze aspecten. Bij diverse
ministeries kon de Rekenkamer echter geen kengetal vinden dat direct betrekking
heeft op beleidsprestaties. Daarnaast dekte het kengetal bij verschillende
ministeries slechts een deel van het beleid af.Ten slotteZeker in het licht van het lopende VBTB-traject zal de nadruk meer moeten
komen te liggen op prestatiegegevens die een relatie leggen tussen beleidsdoelstellingen,
prestaties en de daarvoor ingezette middelen. Een belangrijk aandachtspunt
vormt de relevantie en betrouwbaarheid van de gebruikte prestatiegegevens.
De Rekenkamer blijft daarom het belang onderstrepen van (het waarborgen van)
de kwaliteit van de prestatiegegevens door:• concreet en meetbaar geformuleerde doelstellingen van beleid;• indicatoren die inzicht geven in beleidsprestaties eneffecten en
de kosten daarvan;• aansluiting van prestatiegegevens in begroting en verantwoording
(volgen van ontwikkelingen in de tijd) en de toelichting bij deze prestatiegegevens
(onder andere relatie tot doelstelling); • de betrouwbaarheid van de prestatiegegevens.Alleen dan kunnen de prestatiegegevens een prominente rol spelen in de
beleidscyclus.4.6. Planning en controlDe Rekenkamer heeft een verkennend onderzoek uitgevoerd
naar de aard en inhoud van de planning- en controlcyclus bij de ministeries.
De planning en controlcyclus genereert in belangrijke mate de informatie die
nodig is voor sturing en beheersing van de primaire en ondersteunende processen
binnen een ministerie. Bijna alle ministeries hanteren een planningen controlcyclus.Tot voor enkele jaren vond de sturing en beheersing van rijksoverheidsorganisaties
voornamelijk plaats aan de hand van de traditionele begrotingscyclus. De functie
van de rijksbegroting is primair gericht op de verdeling van middelen en de
externe planning en verantwoording van een minister richting het parlement.
De interne decentralisatie van bevoegdheden en de invoering van het concept
integraal management vragen daarnaast om interne sturings- en beheersingsmechanismen.Bij de meeste ministeries heeft deze beheersing vorm en inhoud gekregen
door middel van een zogenoemde planning- en controlcyclus. Hierin worden doelstellingen
geformuleerd, de daarbij behorende activiteiten geregistreerd en vervolgens
uitkomsten vergeleken met doelstellingen, waarna eventuele bijsturing plaatsvindt.De planning- en controlcyclus beperkt zich niet alleen tot de financiële
processen. Ook de niet-financiële, zoals processen met betrekking tot
personeelsbeheer, materieelbeheer, informatiebeheer, organisatiebeheer, risicobeheer
en kwaliteitsbeheer zijn relevant.Om te komen tot een effectief integraal besturings- en beheersingsinstrumentarium
is afstemming van de verschillende cycli een vereiste. Die afstemming dient
plaats te vinden op aspecten als beleid, beschikbare middelen, koppeling van
beleid (prestaties) aan middelen en uitvoering van het beleid.Tussen de ambtelijke leiding en de hoofden van dienst bestaat een departementale
planning- en controlcyclus die zich richt op de besturing en beheersing van
het hele ministerie (van beleidsplan tot jaarverslag). De hoofden van dienst
die beschikken over een mandaat voor beleid en beheer zullen een eigen sectorale
planning- en controlcyclus inrichten ten behoeve van hun integraal management.Het verkennende onderzoek van de Rekenkamer richtte zich met name op de
planning- en controlcyclus zoals die wordt uitgevoerd op het niveau ter ondersteuning
van de departementale leiding (minister en DG/bestuursraad).Uit dit onderzoek kwam naar voren dat bij de ministeries drie typen besturingsfilosofieën
voorkomen. Dit zijn het SG/DG-model, het SG/DG-model met een bestuursraad
die een zware adviesfunctie heeft en het bestuursraadmodel. Het SG/DG-model
is het meest van toepassing. Kenmerk van dit model is dat de directeuren-generaal
een integrale verantwoordelijkheid dragen voor de directies binnen hun directoraat.
Boven de directeuren-generaal staat de secretaris-generaal, die wordt ondersteund
door de bedrijfsvoeringsdirecties.Alle ministeries hebben een planning- en controlcyclus voor de sturing
en beheersing van de begrotingsuitgaven enontvangsten. De ministeries kennen,
vaak op verschillende niveaus, het principe van integraal management. Daarbij
is de budgethouder zowel verantwoordelijk voor de doelstellingen
en de prestaties die op een beleidsterrein moeten worden gerealiseerd, als
voor de aard en omvang van de in te zetten mensen en middelen.De doelstellingen die in de planning- en controlcycli worden gehanteerd,
hebben in veel gevallen betrekking op zowel begroting als beleid. Soms is
een koppeling tussen deze doelstellingen gelegd en soms zijn de (beleids)doelstellingen
meetbaar gemaakt.Alle ministeries stellen jaarplannen op, leveren in de loop van het jaar
periodiek rapportages over de uitvoering en leggen jaarlijks verantwoording
af. De tussentijdse rapportages worden gebruikt voor informatie over de voortgang
en voor eventuele bijsturing van de activiteiten.Sommige ministeries gebruiken de uitkomsten van de interne planning- en
controlcyclus ook voor het opstellen van de externe verantwoording.De ministeries bereiden zich voor om in september 2001 te komen tot een
VBTB-begroting 2002. In deze begroting staat hoe ministeries de beleidsdoelstellingen
zullen bereiken en wat dit kost. Dit betekent dat de ministeries hun planning-
en controlcycli moeten aanpassen aan de sturing en beheersing van de verschillende
processen. Dit stelt het ministerie in staat om vanuit de vastgestelde doelstellingen
op basis van informatie over de uitvoering tijdig bij te sturen en aan het
einde van het jaar vast te stellen in hoeverre de doelstellingen zijn gerealiseerd,
op basis van welke prestaties (of: op welke wijze) en wat het heeft gekost.Op grond van haar verkennende onderzoek is de Rekenkamer van mening dat
de planning- en controlcycli ter ondersteuning van de leiding van voldoende
gehalte zijn om het VBTB-gedachtegoed verder gestalte te geven. In het kader
van het rechtmatigheidsonderzoek 2001 zal de Rekenkamer op de ontwikkelingen
in dit verband nader (en dieper) ingaan.4.7. Conclusies financieel beheerHet jaar 2000 vertoonde een opwaartse lijn ten opzichte van de zorgwekkende
situatie van het jaar daarvoor. Bij de meeste ijkpunten is er lichte tot goede
vooruitgang geboekt in het wegwerken van tekortkomingen. Echter, een verbetering
ten opzichte van vorig jaar betekent nog niet dat de situatie al is zoals
mag worden verwacht. Bij alle ijkpunten doen zich nog tekortkomingen voor
en de verbeteringen die zijn gerealiseerd tekenen zich vooral af in opzet.
Komende jaren zal moeten blijken of deze verbeteringen zich ook manifesteren
in een goede werking van het financieel beheer. De Rekenkamer vraagt met klem
om met continue aandacht voor het financieel beheer de nog bestaande tekortkomingen
op te heffen en het ontstaan van nieuwe te voorkomen. De Rekenkamer heeft
daartoe in haar Rapporten bij de financiële verantwoording aanbevelingen
voor de afzonderlijke ministers opgenomen. Tevens zal de Rekenkamer in haar
onderzoeken extra aandacht schenken aan de werking van getroffen maatregelen
om daarmee bij te dragen aan een verdere verbetering van het financieel beheer. 5. BEZWAARHet kan voorkomen dat ministers in strijd met de wet
geld uitgeven of tekortkomingen in het financieel beheer van hun ministerie
niet (tijdig) oplossen. Als die tekortkomingen ernstig zijn en zich al enige
tijd voordoen, kan de Rekenkamer in die gevallen bezwaar maken bij de betrokken
minister. Het rechtmatigheidsonderzoek 2000 heeft de Rekenkamer aanleiding
gegeven om het komende jaar één bezwaaronderzoek uit te voeren,
naar het agentschap Korps Landelijke Politiediensten van het Ministerie van
BZK5.1. InleidingDe Rekenkamer gebruikt het middel «bezwaar» niet snel. Ministers
krijgen eerst zelf de gelegenheid om tekortkomingen weg te nemen. De Rekenkamer
vermeldt welke tekortkomingen zij heeft gesignaleerd, hoelang ze al bestaan
en welke maatregelen de minister heeft genomen om ze weg te nemen. Deze maatregelen
worden vaak opgenomen in een verbeterplan. Zo'n verbeterplan moet volgens
de Rekenkamer in ieder geval de volgende elementen bevatten:• een tijdpad: een planning met deadlines voor de realisatie van
het verbeterplan en voortgangsrapportages ten behoeve van eventuele bijsturing;• concrete maatregelen: deze moeten gebaseerd zijn op een probleemanalyse
en een daaruit voortvloeiende inventarisatie van knelpunten en onderliggende
oorzaken; de verbetermaatregelen dienen één op één
aan te sluiten op de knelpunten die zijn geïnventariseerd;• controleerbare maatregelen: de verbetermaatregelen dienen op het
niveau van activiteiten te worden benoemd en de beoogde resultaten dienen
te zijn aangegeven, zodat het effect getoetst kan worden.Verder verwacht de Rekenkamer van verbeterplannen dat er een duidelijke
verdeling is van verantwoordelijkheden en dat de ambtelijke top zich aan het
plan heeft gecommitteerd. Omdat de minister direct aanspreekbaar is voor een
bezwaar van de Rekenkamer dient deze het verbeterplan te autoriseren. Ook
is van belang dat het ministerie periodiek de implementatie van de verbetermaatregelen
en de werking daarvan toetst. Als blijkt dat de tekortkomingen de volgende
jaren nog steeds bestaan, zal de Rekenkamer een onderzoek instellen dat gericht
is op onderbouwing van het bezwaar, een zogenoemd bezwaaronderzoek. Op basis
van de uitkomsten van zo'n bezwaaronderzoek beslist de Rekenkamer of zij al
dan niet bezwaar zal maken. De Rekenkamer kan besluiten haar bezwaren niet
te handhaven indien de minister concrete toezeggingen doet die naar de mening
van de Rekenkamer toereikend zijn om de problemen op te lossen.Met dit bezwaarbeleid beoogt de Rekenkamer ten eerste met kracht te bevorderen
dat ministeries ernstige tekortkomingen in het financieel beheer en/of de
financiële verantwoording tijdig en structureel wegnemen. Bovendien beoogt
zij transparantie te verkrijgen in de termijn en wijze waarop de ministers
maatregelen treffen, zodat deze voor de Rekenkamer inzichtelijk en toetsbaar
zijn. Ten derde wil de Rekenkamer evenzeer transparantie bewerkstelligen in
de uitvoering van haar bezwaarbeleid. Dit betekent ook dat zij expliciet maakt
wanneer de geconstateerde tekortkomingen naar haar mening voldoende zijn opgeheven
en een bezwaaronderzoek dus niet meer nodig is. 5.2. Bezwaaronderzoeken 2000In het Rechtmatigheidsonderzoek 2000 heeft de Rekenkamer drie bezwaaronderzoeken
uitgevoerd naar aanleiding van haar bevindingen in het Rechtmatigheidsonderzoek
1999. De bezwaaronderzoeken vonden plaats bij de volgende ministeries:• VROM: financieel beheer bij het agentschap Rijksgebouwendienst;• Justitie: naleving Europese aanbestedingsregels;• Defensie: financieel beheer bij de Koninklijke Luchtmacht.Geen van de onderzoeken, die hierna kort worden toegelicht, waren voor
de Rekenkamer aanleiding daadwerkelijk bezwaar te maken.Financieel beheer RijksgebouwendienstBij de Rijksgebouwendienst is in 2000 veel werk verzet. Er is een aantal
structurele verbeteringen in het financieel beheer bereikt. Desondanks is
er nog een aantal punten waarop verdere verbetering moet plaatsvinden, voordat
gesproken kan worden van een financieel beheer dat «op orde» is.
De financiële verantwoording van de Rijksgebouwendienst is in 2000 tijdig
aangeleverd bij de Rekenkamer, maar van een ongestoord verloop van de totstandkoming
ervan was nog geen sprake.Als belangrijkste aandachtspunten voor het komende jaar ziet de Rekenkamer
de inrichting van de financiële functie, de automatisering en administratieve
organisatie en het tijdig en ongestoord opleveren van de financiële verantwoording
2001.Naleving van Europese aanbestedingsregels bij JustitieHet ministerie heeft voldoende structurele vooruitgang geboekt bij het
oplossen van de in 1999 geconstateerde ernstige tekortkomingen bij de naleving
van de Europese aanbestedingsregels. De minister heeft in 2000 een groot aantal
verbeteractiviteiten opgestart en uitgevoerd. Een aantal in 2000 ingevoerde
verbeterpunten behoeft nog extra aandacht. In het kader van het rechtmatigheidsonderzoek
2001 zal de Rekenkamer een «vervolgonderzoek» op dit bezwaaronderzoek
uitvoeren.De minister liet vorig jaar de Tweede Kamer weten te verwachten het financieel
beheer inzake de Europese aanbestedingsregels in 2001 op orde te hebben. De
Rekenkamer heeft de minister van Justitie nadrukkelijk gevraagd er in 2001
voor zorg te dragen dat het resterend deel van het verbeterplan daadwerkelijk
wordt afgerond. Hierbij is tevens van belang dat Justitie periodiek de implementatie
van de verbetermaatregelen en de werking daarvan toetst.Financieel beheer Koninklijke LuchtmachtDe Koninklijke Luchtmacht heeft in het jaar 2000 in opzet een relevant
aantal verbeteringen gerealiseerd, inzicht verworven in knelpunten die zich
in het verbeterproces voordoen en heeft daar op een adequate wijze op gereageerd.
Derhalve is de Koninklijke Luchtmacht op de goede weg om te komen tot een
structurele verbetering en borging van het financieel beheer. Tot de gewenste
verbeteringen in de werking van het financieel, materieel en personeelsbeheer
heeft dit alles in het jaar 2000 nog maar zeer gedeeltelijk geleid en het
zal nog een forse inspanning kosten om het einddoel per 1 augustus 2001 te
bereiken.De Rekenkamer zal de ontwikkelingen blijven volgen als vast onderdeel
van het bezwaarbeleid. Indien de maatregelen niet het gewenste effect hebben
of de toezeggingen niet tijdig gerealiseerd worden, zal de Rekenkamer opnieuw
overwegen bezwaar te maken. 5.3. Vervolgonderzoeken op bezwaarDe Rekenkamer heeft geconstateerd dat in vier gevallen, waarbij in voorgaande
jaren bezwaaronderzoek was ingesteld, de in gang gezette maatregelen tot structurele
verbeteringen hebben geleid. Het betreft: BZKDienst Ziektekostenvoorziening
Overheidspersoneel (DZVO) EZBegrotingsadministratiesysteem
FASDefensieKoninklijke Landmacht LandbouwAdministratieve
organisatieDeze onderdelen zijn derhalve voor de Rekenkamer geen onderwerp meer van
vervolgonderzoek op bezwaar in het rechtmatigheidsonderzoek 2001.Naast vervolgonderzoek op de drie bezwaaronderzoeken die de Rekenkamer
vorig jaar heeft uitgevoerd (zie vorige paragraaf) is er nog een zestal bezwaaronderzoeken
uit eerdere jaren die naar de mening van de Rekenkamer de nodige aandacht
behoeven om een structurele oplossing van de tekortkomingen te realiseren.
Voor deze categorie is het komende jaar volgens de Rekenkamer nog een extra
inspanning nodig om de noodzakelijke verbeteracties uit te voeren. In totaal
gaat het derhalve om negen verbeteracties met een bezwaaronderzoek achtergrond: KoninkrijksrelatiesAchterstand
afwikkeling overheidsprojecten BZKAdministratieve organisatieDefensieKoninklijke Luchtmacht BuiZaAfrekening voorschotten Justitie– Outputsturing
Stichting Reclassering Nederland;  – Naleving Europese
Aanbestedingsregels – Administratieve
organisatie VROMRijks Gebouwen Dienst V&W/ Infra-structuurfondsOnderzoeks- en overige contracten/Grond-, Water- en WegenbouwcontractenDe Rekenkamer zal in haar rechtmatigheidsonderzoek 2001 beoordelen of
de bedoelde inspanningen zijn geleverd en of structurele verbetering is opgetreden.5.4. Bezwaaronderzoeken 2001Uit het rechtmatigheidsonderzoek 2000 kwam naar voren dat bij het Korps
Landelijke Politiediensten (Ministerie van BZK) eerder geconstateerde tekortkomingen
in het financieel beheer nog steeds aanwezig waren. Tijdige en structurele
maatregelen waren daarbij niet getroffen. Dit is voor de Rekenkamer aanleiding
om volgend jaar een bezwaaronderzoek uit te voeren.Het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD) is per 1 januari 1998 omgevormd
tot agentschap. Voorheen ressorteerde het KLPD onder het Ministerie van Justitie,
per 1 januari 2000 is het ondergebracht bij het Ministerie van BZK. In het
financieel beheer van het agentschap zijn in 2000 ernstige tekortkomingen
geconstateerd in onder andere de bestuurlijke informatievoorziening, de bezetting
van de financiële functie en het onderhoud van de AO. De Rekenkamer vindt
de tekortkomingen in het beheer bij het KLPD nog steeds aanzienlijk. Naar
haar mening is er onvoldoende uitzicht op structurele verbeteringen binnen
een redelijke termijn. 5.5. ConclusiesDe Rekenkamer constateert dat een aantal reeds langer bij diverse ministeries
bestaande tekortkomingen in het financieel beheer, daterend van 2000 en daarvoor,
voldoende zijn opgelost. Zij zal de uitvoering van verbetermaatregelen bij
ministeries waarbij dat nog niet het geval was, volgen. Ook bij de in 2000
uitgevoerde bezwaaronderzoeken, die geen van drie hebben geleid tot het daadwerkelijk
maken van bezwaar, zal de Rekenkamer de verdere uitvoering van de verbetermaatregelen
blijven volgen.De Rekenkamer vindt de tekortkomingen in het financieel beheer bij het
Korps Landelijke Politiediensten van het ministerie van BZK dermate ernstig
dat het haar aanleiding geeft tot het instellen van een bezwaaronderzoek in
2001. 6. AGENTSCHAPPENEen agentschap is een onderdeel van de rijksdienst
met een grotere zelfstandigheid dan de huidige departementale (buiten)diensten.
Bij 7 van de 22 in 2000 actieve agentschappen bestonden tekortkomingen in
het financieel beheer en/of de financiële verantwoording. Dat is een
vooruitgang ten opzichte van vorig jaar. Ernstige tekortkomingen waren er
bij het agentschap Korps Landelijke Politiediensten (KLPD). Gezien de ernst
en het reeds langer bestaan hiervan heeft de Rekenkamer voor het rechtmatigheidsonderzoek
2001 een bezwaaronderzoek bij het KLPD aangekondigd.6.1. InleidingDe status van agentschappen is vanaf 1 januari 1995 geregeld in de
Comptabiliteitswet. Met de instelling van agentschappen werd beoogd te komen
tot een doelmatiger beheer voor de daarvoor in aanmerking komende departementsonderdelen.
Agentschappen voeren dan ook een afwijkend en een van de rest van het ministerie
afgezonderd beheer. Een belangrijk onderscheid met «normale» departementsonderdelen
is dat een agentschap het stelsel van baten en lasten voert. De minister blijft
echter volledig verantwoordelijk voor het gevoerde beleid en het beheer. Daarom
maakt de verantwoording die de minister over agentschappen aflegt onderdeel
uit van de financiële verantwoording van het ministerie.In 2000 functioneerden binnen de rijksdienst 22 agentschappen. In de volgende
tabel zijn de huidige agentschappen weergegeven die vanaf1 januari 1994 tot
en met 1 januari 2001 zijn ingesteld.Tabel 1 Agentschappen bij de rijksdienst per 1 januari
2001 MinisterieAgentschapDatum instelling EZSenter1 januari 1994JustitieImmigratie- en Naturalisatiedienst
(IND)1 januari 1994 LNVPlantenziektenkundige Dienst (PD)1 januari 1994BZKDienst Informatievoorziening Overheidspersoneel
(IVOP)1 januari 1995 JustitieDienst Justitiële Inrichtingen
(DJI)1 januari 1995 V&WKoninklijk Nederlands Meteorologisch
Instituut (KNMI)1 januari 1995 JustitieCentraal Justitieel Incassobureau
(CJIB)1 januari 1996 OCWRijksarchiefdienst (RAD)1 januari 1996 OCWCentrale Financiën Instellingen
(CFI)1 januari 1996 DefensieDienst Gebouwen Werken en
Terreinen (DGW&T)1 januari 1996 VWSDirectie College ter Beoordeling
van Geneesmiddelen (DCBG)1 januari 1996V&WRijksdienst voor Radiocommunicatie
(RDR)1 januari 1996BZKCentrale Archief Selectiedienst
(CAS)1 januari 1997LNVBureau Heffingen1 januari 1998 DefensieDefensie Telematica Organisatie
(DTO)1 januari 1998 BZKKorps Landelijke Politiediensten
(KLPD)11 januari 1998BuiZaCentrum tot Bevordering van de
Import uit Ontwikkelingslanden (CBI)1 januari 1998 BZKInformatie en Communicatie Technologie-organisatie
(ITO)1 mei 1998LNVLandelijke Service Uitvoering Regelingen
(LASER)1 januari 1999 BZKBasisadministratie Persoonsgegevens
en Reisdocumenten (BPR)1 januari 1999 VROMRijksgebouwendienst (RGD)1 januari 1999 VWSKeuringsdienst van Waren (KvW)1 januari 2000 EZ Economische Voorlichtingsdienst
(EVD)1 januari 20011 Per 1 januari 2000 is het KLPD ondergebracht bij het Ministerie
van BZK. 6.2. Financieel beheer en financiële verantwoordingEvenals vorig jaar heeft de Rekenkamer ook in het rechtmatigheidsonderzoek
2000 aandacht besteed aan de agentschappen. De Rekenkamer constateert bij
de agentschappen een vooruitgang in het financieel beheer en de kwaliteit
van de financiële verantwoordingen. Het aantal ernstige tekortkomingen
bij de agentschappen is teruggelopen van 4 vorig jaar (CBI, ITO, KNMI en RGD)
naar 1 dit jaar (KLPD). De vorig jaar door de ministers en de minister van
Financiën getroffen maatregelen (inzet van expertise groepen en verduidelijking
van oprichtingsvoorwaarden) lijken derhalve effect te hebben gehad. Het onderzoek
van de Rekenkamer leidde tot het volgende overzicht met tekortkomingen.Tabel 2 Overzicht geconstateerde tekortkomingen bij agentschappen
in 2000 MinisterieAgentschapFin. beheerFin. verantwoordingBuizaCBIX VWSKvWXXBZKKLPDXX OCWRAD XXDefensieDTOX VROMRGDX V&WKNMIX Bij 7 van de 22 in 2000 actieve agentschappen bestonden tekortkomingen
in het financieel beheer en/of de financiële verantwoording. Dit betekent
een vooruitgang ten opzichte van 1999 waar bij 14 agentschappen tekortkomingen
waren geconstateerd.Ernstige tekortkomingen waren er bij het agentschap KLPD. Gezien de ernst
en het reeds langer bestaan hiervan heeft de Rekenkamer voor het rechtmatigheidsonderzoek
2001 een bezwaaronderzoek bij het KLPD aangekondigd. De tekortkomingen zijn
geconstateerd in onder andere de bestuurlijke informatievoorziening, de bezetting
van de financiële functie en het onderhoud van de administratieve organisatie.De tekortkomingen in het financieel beheer van de overige agentschappen
hadden onder meer betrekking op de administratieve organisatie en interne
controle, gebrek aan kennis omtrent het werken volgens het baten-lastenstelsel,
de administratieve verwerking van het onderhanden werk, het beheer van materiële
vaste activa, de naleving van de regeling contractbeheer en het niet-Europees
aanbesteden van opdrachten.De tekortkomingen in de financiële verantwoordingen (3 agentschappen)
betroffen onder meer onrechtmatige lasten vanwege het niet-Europees aanbesteden
van opdrachten, onzekerheid over de deugdelijke weergave van balansposten,
het ontbreken van specificaties van materiële activa en de onvolledigheid
van de kengetallen in de toelichting.6.3. Vermogensvorming agentschappenDe Regeling Vermogensvorming Agentschappen 2000 is in werking getreden
per 1 januari 2000. Hierin wordt onder meer geformaliseerd dat agentschappen
een exploitatiereserve mogen vormen (agentschapsvermogen). De maximumomvang
van de reserve is gesteld op 5% van de gemiddelde jaaromzet, berekend over
de laatste drie jaar, of zoveel jaren als het agentschap bestaat.De Regeling Vermogensvorming Agentschappen 2000 voorziet echter niet in
een overgangsregeling voor reeds bestaande agentschappen. Het Ministerie van
Financiën streeft er daarom naar om pas ultimo 2001 alle reeds
bestaande agentschappen aan deze norm van 5% van de gemiddelde jaaromzet te
laten voldoen. De Rekenkamer toont hiervoor begrip.In 2000 heeft het Ministerie van Financiën wél reeds maatregelen
genomen om het surplus aan agentschapsvermogen dat de norm van 5% van de jaaromzet
overschrijdt, bij de agentschappen af te romen.Bij 19 agentschappen is het agentschapsvermogen verlaagd door een leningsovereenkomst
met het Ministerie van Financiën te sluiten.Bij nagenoeg al deze agentschappen heeft er een terugstorting van het
agentschapsvermogen naar het moederministerie plaatsgevonden.Inmiddels is er een nieuwe regeling voor baten-lastendiensten vervaardigd,
namelijk de Regeling Vermogensvoorschriften Baten-lastendiensten 2001, die
met ingang van 1 januari 2001 in werking zal treden.Ten opzichte van de Regeling Vermogensvoorschriften Agentschappen 2000
is het volgende gewijzigd:• het onverdeeld resultaat moet ook bij de maximumomvang van de exploitatiereserve
worden meegenomen;• het is niet toegestaan om een bijdrage van het moederministerie
of een bijdrage van een derde de vorm van een lening te geven. Deze bijdragen
leiden altijd tot een toevoeging van de exploitatiereserve.De Rekenkamer heeft desgevraagd over deze Regeling geadviseerd; haar advies
was positief.6.4. Instellingsprocedure baten-lastendienstenMet de Zevende wijziging van de Comptabiliteitswet, die is ingegaan per
1 juli 2000 is het begrip agentschap vervangen door het begrip «Baten-lastendienst».Om een agentschap – ofwel baten-lastendienst – te mogen worden
moet volgens de Memorie van Toelichting bij de Zesde wijziging van de CW aan
drie voorwaarden zijn voldaan: een dienstonderdeel moet meetbare producten
of diensten voortbrengen, een goedkeurende (deel)accountantsverklaring hebben
en een reële mogelijkheid hebben om aantoonbaar doelmatiger te kunnen
werken.Om de oprichting van een baten-lastendienst transparanter te maken, heeft
het Ministerie van Financiën de drie instellingsvoorwaarden geoperationaliseerd.Voor de begeleiding en toetsing van nieuwe agentschappen is in 1995 een
begeleidingsteam verzelfstandigingen (het BIFI-team) ingesteld. Dit team bestaat
uit vertegenwoordigers van de ministeries van Financiën en BZK. In 2001
heeft het Ministerie van Financiën de eerste delen van de wegwijzer baten-lastendiensten
uitgebracht. In deel 1 is de beleidslijn inzake de instellingsprocedure baten-lastendiensten
uitgewerkt. Hierin zijn de geoperationaliseerde instellingsvoorwaarden nader
uitgewerkt.De Rekenkamer heeft over de instellingsprocedure advies gegeven en gaat
op hoofdlijnen hiermee akkoord. De Rekenkamer adviseerde om ook als instellingsvoorwaarde
op te nemen dat er een openingsbalans beschikbaar dient te zijn, bij voorkeur
met een daarbij behorende goedkeurende accountantsverklaring.6.5. ConclusiesTen opzichte van 1999 is er een verbetering opgetreden in de geconstateerde
tekortkomingen bij de agentschappen. De Rekenkamer beveelt aan de Instellingsprocedure
baten-lastendiensten (editie 2001) vast te leggen in de comptabele
regelgeving (HAFIR). Zij acht het van belang dat alle voorwaarden nauwgezet
worden ingevuld en getoetst. 7. MATERIEELBEHEERDe Rekenkamer concludeerde vorig jaar dat de meeste
ministeries en diensten die zij had onderzocht niet of onvoldoende voldeden
aan de eisen die gelden voor het materieelbeheer van de rijksdienst. De minister
van Financiën stelde dat het materieelbeheer volgend jaar rijksbreed
beter zou moeten zijn. Inmiddels hebben de ministeries veel activiteiten op
het gebied van het beheer van materiële activa ontplooid. Negatieve uitzonderingen
vormen de ministeries van Buitenlandse Zaken en van VROM7.1. InleidingDe minister is verantwoordelijk voor een recht- en doelmatig beheer van
de materiële activa bij het departement. Een goede organisatie van het
beheer, met uitgangspunten die op risicoanalyse zijn gebaseerd, adequate registratie
van de goederen, voldoende toezicht en controle op het beheer en een afdoende
informatievoorziening over het beheer zijn daarbij volgens de Rekenkamer eisen
waaraan minimaal moet worden voldaan. Het «goed huisvaderschap»,
belangrijke ontwikkelingen als het baten-lastenstelsel en de bedrijfsvoeringsmededeling,
maar ook de verre van goede staat van het materieelbeheer bij de rijksoverheid,
maken dat meer aandacht voor het beheer van materiële activa noodzakelijk
is. Met ingang van de zevende wijziging van de Comptabiliteitswet is een opwaardering
gegeven aan het belang van controle van het materieel beheer, doordat het
materieelbeheer en de daarvan bijgehouden administraties expliciet worden
genoemd als een onderzoekstaak van de departementale accountantsdiensten en
de Rekenkamer.7.2. Stand van zaken 2000De Rekenkamer stelde in een vervolgonderzoek vast dat met een enkele uitzondering
de ministeries veel activiteiten op het gebied van het beheer van materiële
activa hebben ontplooid. Zowel bij de kernministeries als bij de diensten
die vorig jaar werden onderzocht waren de aanbevelingen van de Rekenkamer
in belangrijke mate opgevolgd. Waar nodig zijn er risicoanalyses opgezet en
uitgevoerd en beheersprocedures ontworpen en vastgelegd in de AO/IC. Ook zijn
er inventarisaties verricht en registraties opgezet of zijn de bestaande registraties
verbeterd. Verder hebben veel ministeries het materieelbeheer onderdeel gemaakt
van de departementale planning- en controlcyclus. Hiermee maken ze een betere
informatie-voorziening en verantwoording over het materieelbeheer mogelijk.Negatieve uitzonderingen zijn de ministeries van Buitenlandse Zaken en
van VROM. Daar is te weinig voortgang geboekt. De Rekenkamer vraagt de Regering
aandacht voor het waarborgen van de werking van het materieelbeheer, nu de
opzet beter vorm heeft gekregen.De Rekenkamer heeft kunnen vaststellen dat de departementale accountantsdiensten
in 2000 meer aandacht hebben besteed aan het beheer van materiële activa
en de meeste daarover ook rapporteerden.Minder resultaat ziet de Rekenkamer tot nu toe in de versterking van het
toezicht op het beheer van materiële activa door de directie Financieel
Economische Zaken (FEZ). Bijna alle ministeries beperken die taak tot algemeen
(financieel) toezicht. Een meer actieve monitorrol vervullen ze niet. Wel
ondernemen de directies FEZ meer activiteiten in het ontwerpen en in de organisatie
bekend maken van de regels inzake het materieelbeheer, zij het dat een grotere
activiteit soms wel nodig is.De minister van Financiën heeft zijn toezicht op het materieelbeheer
bij de ministeries versterkt door zijn directie Accountancy Rijksoverheid
daar uitdrukkelijk aandacht aan te laten besteden en daarover
te rapporteren in de financieel beheerbrieven. Ook daaruit komt een beeld
van verbetering.7.3. ConclusiesDe Rekenkamer komt tot het oordeel dat in 2000 het materieelbeheer bij
de ministeries in opzet – en hier en daar ook in werking – verbeterd
is. Het krijgt meer aandacht bij de ministeries zelf en van het toezichthoudende
ministerie van Financiën. De Rekenkamer is verheugd over deze situatie,
maar vraagt bijzondere aandacht voor de taak van de directie FEZ in het uitoefenen
van (centraal) toezicht op het materieelbeheer. Daarbij is in de ogen van
de Rekenkamer nog een wereld te winnen, evenals bij het scheppen van waarborgen
voor de feitelijke werking van het materieelbeheer. Daar vraagt zij dan ook
uitdrukkelijk aandacht voor. 8. EURODe Rekenkamer volgt de voorbereiding op de invoering
van de euro. Omdat de invoeringsdatum van de euro snel nadert, verschuift
de aandacht van het maken van plannen naar het uitvoeren van concrete activiteiten.
Op dit moment verloopt de voorbereiding van organisaties die betrokken zijn
bij de uitvoering van de Algemene Bijstandswet, de Huursubsidiewet en organisaties
in de zorgsector moeizaam, evenals de voorbereiding van het midden- en kleinbedrijf.8.1. InleidingDe Rekenkamer heeft in de periode juli tot en met december 2000 onderzoek
verricht naar de voorbereiding op de introductie van munten en biljetten in
euro's – de chartale omwisseling – en naar de voorbereiding in
de beleidssectoren algemene bijstand en huursubsidie. Het rapport is verschenen
op 29 maart 2001.Dit onderzoek was het vierde dat de Rekenkamer sinds 1998 verrichtte als
onderdeel van haar meerjarenprogramma onderzoek voorbereiding invoering euro.Daarnaast heeft de Rekenkamer de resultaten van haar vierde onderzoek,
de Voortgangsrapportage Euro en Overheid deel 8b van de minister van Financiën
en de bevindingen uit de samenvattende rapporten van de departementale accountantsdiensten
aan een nadere beschouwing onderworpen.8.2. Burger en euroDe Rekenkamer heeft haar vierde onderzoek geconcentreerd op drie terreinen
waar de maatschappelijke risico's groot zijn als de invoering van de euro
problemen geeft. Deze terreinen zijn de invoering van euromunten en -biljetten
(chartale euro) en de voorbereiding in de bijstand- en de huursubsidiesector.Chartale euroDe chartale omwisseling is een omvangrijk en complex logistiek proces.
Alle werkzaamheden in dit verband zijn uitbesteed aan De Nederlandsche Bank.
Vanaf medio december 2001 dienen in korte tijd 2,8 miljard euromunten en 360
miljoen biljetten vervoerd te worden naar banken en andere locaties waar geldtransacties
plaatsvinden. Tevens moeten 3 miljard guldenmunten en 380 miljoen guldenbiljetten
worden ingenomen en afgevoerd. De Rekenkamer concludeerde dat de hoofdlijnen
van dit proces goed op orde zijn. Wel dient de minister van Financiën
nog te zorgen voor noodscenario's, mochten er zich in december en januari
tijdens de omwisseling en de distributie calamiteiten voordoen. De minister
ondersteunt de bij de omwisseling betrokken organisaties voldoende. Dat is
met name van groot belang voor het midden- en kleinbedrijf, gezien de trage
voortgang in hun voorbereiding tot nu toe. De minister zag die trage voortgang
echter niet als een risico voor de uitvoering van het omwisselingsscenario.
Hij zegde de Rekenkamer toe op korte termijn noodscenario's en calamiteitenplannen
op te stellen.BijstandDe minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) is verantwoordelijk
voor de Algemene Bijstandswet (ABW). In totaal ontvangen ongeveer 300 000
mensen een bijstandsuitkering waarmee jaarlijks f 8,3 miljard begrotingsgeld
is gemoeid.De gemeenten, die de ABW in medebewind uitvoeren, lopen sterk achter op
de planning. Deze situatie is zorgwekkend te noemen. De activiteiten van het
ministerie ten behoeve van de gemeenten sorteren een te gering effect.
De Rekenkamer beval de minister aan het optreden in de richting van gemeenten
aanzienlijk te versterken. De minister wees de Rekenkamer op het gebrek aan
(wettelijke) mogelijkheden om de gemeenten tot acties aan te sporen. De Rekenkamer
blijft van mening dat scherpere maatregelen niet zouden misstaan.HuursubsidieDe uitvoering van de Huursubsidiewet is een zaak van het Ministerie van
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM). Gemeenten en
woningcorporaties spelen hierbij een voor de subsidiegerechtigde belangrijke
rol. Bij de huursubsidie gaat het om 1 miljoen gerechtigden en een begrotingsbedrag
van ruim f 3 miljard per jaar. Van de mensen die bijstand genieten, ontvangt
90% ook huursubsidie.De Rekenkamer achtte de uitvoering van activiteiten van het ministerie
bij de overgang op de euro voor de huursubsidie niet voldoende. Aanbevolen
werd om alle prioriteit te leggen bij de aanpassing van het geautomatiseerde
huursubsidiesysteem en het verkrijgen van zicht op de eurovoorbereidingen
door woningbouwcorporaties en gemeenten. De minister stelde in zijn reactie
dat er de nodige maatregelen zijn genomen en dat er inmiddels opdracht is
gegeven een enquête onder woningcorporaties en gemeenten te houden.
Gezien de beperkte tijd die nog beschikbaar is om verdere voorbereidingen
voor de invoering van de euro te treffen, heeft de Rekenkamer de minister
nogmaals gewezen op de risico's die het niet tijdig gereed zijn met zich meebrengt.8.3. ConclusiesDe voorbereidingen voor de euro bij de ministeries zelf liggen, op enkele
ministeries na, redelijk tot goed op schema. De grootste risico's liggen daar
waar de voorbereiding op de invoering van de euro samenloopt met reorganisaties
en vernieuwing van geautomatiseerde systemen.Daarnaast bestaan risico's wanneer de voorbereidende activiteiten verder
van de ministeries af verricht moeten worden. Zo zijn de afspraken met derdenorganisaties
nog niet in alle gevallen gemaakt en/of duidelijk. Tevens blijken er problemen
te zijn met de voortgang van de voorbereidingen bij mede-overheden en andere
bij de uitvoering van overheidsbeleid betrokken organisaties. Uit het onderzoek
van de Rekenkamer blijkt dat de voorbereiding van organisaties die betrokken
zijn bij de uitvoering van de Algemene Bijstandswet (gemeentelijke sociale
diensten) en Huursubsidiewet (gemeenten en woningbouwcorporaties) moeizaam
verloopt.Uit de voortgangsrapportage van de minister van Financiën blijkt
dat ook de voorbereiding van organisaties in de zorgsector en van het midden-
en kleinbedrijf moeizaam verloopt.Bekeken vanuit het belang van de burger is de Rekenkamer van oordeel dat
ministers meer dan tot nu toe, hun verantwoordelijkheid moeten nemen om mede-overheden
en organisaties die betrokken zijn bij de uitvoering van overheidsbeleid aan
te sturen. Daarom geeft de Rekenkamer de minister van Financiën, als
coördinator voor de invoering van de euro bij de overheid, nogmaals in
overweging te bezien of meer sturende en sanctionerende instrumenten nodig
en mogelijk zijn. Hiermee zouden de ministers in staat moeten worden gesteld
hun verantwoordelijkheid voor een «zachte landing» van de euro
in de richting van de burgers waar te maken. 9. RECHTSPERSONEN MET EEN WETTELIJKE TAAKVeel publiek geld wordt besteed door rechtspersonen
die op afstand staan van het Rijk en publieke taken uitvoeren (rechtspersonen
met een wettelijke taak, ofwel RWT's). Voor een groot deel gaat het daarbij
om gelden in de vorm van premies en/of tarieven, die de organisaties zelf
heffen. Maar voor een flink deel gaat het ook om bijdragen vanuit de begrotingen
van de ministeries (rijksbijdragen). Het ministerie dient redelijke zekerheid
te hebben over de rechten doelmatige inning en besteding van het publieke
geld en de uitvoering van de daarmee gefinancierde publieke taken. Op grond
van haar onderzoeken vindt de Rekenkamer dat nog veel verbeteringen mogelijk
zijn.9.1. ToezichtvisieDe Rekenkamer vindt het belangrijk dat ministeries zelfstandige oordelen
vormen over rechtmatigheid, bedrijfsvoering en prestaties van RWT's op een
voor het beleid relevant niveau. Alle drie elementen van toezicht, te weten
informatieverzameling, oordeelsvorming en interventie-mogelijkheden, moeten
in de toezichtketen aanwezig en op elkaar afgestemd zijn en hun neerslag krijgen
in een toezichtvisie van het ministerie. Oordeelsvorming is daarbij een cruciaal
element van de toezichtketen.De Rekenkamer bepleit al geruime tijd, ook in haar laatste RWT rapportage
van 29 maart 20011, de opstelling van een toezichtvisie
door ministers voor de RWT's binnen hun beleidsveld. Een aantal ministeries
heeft inmiddels een toezichtvisie ontwikkeld (OCW, SZW en VWS), terwijl een
aantal andere ministeries (Justitie, BZK, VROM, V&W, LNV en EZ) daar momenteel
aan werkt. De minister van Financiën geeft in een brief aan de Algemene
Rekenkamer d.d. 30 maart 2001 aan dat de ontwikkeling van een toezichtvisie
bij alle ministeries aandacht heeft. De minister zegt in zijn brief toe de
totstandkoming van gewenste verbeteringen in verantwoording en toezicht bij
RWT's te zullen stimuleren.9.2. ReviewEen belangrijk element van toezicht op de rechtmatigheid en het financieel
beheer bij RWT's is de review door (een accountant van) het ministerie op
het werk van de openbare accountant voor de RWT's. Met een review beoordeelt
het ministerie of ze voor haar oordeelsvorming gebruik kan maken van de bevindingen
en oordelen van de externe accountant van de RWT. Een review kan bestaan uit
een collegiaal gesprek, dossieronderzoek bij de externe accountant van de
RWT, reperformance (het overdoen van bepaalde controles) of aanvullend onderzoek
bij de instelling.De Rekenkamer heeft daarom de kwaliteit van dergelijke reviews beoordeeld
bij enige uit rijksbijdragen gefinancierde RWT's. In haar publicatie van 29
maart 2001 rapporteerde zij over de resultaten van dit onderzoek. Het blijkt
dat de onderzochte reviews van de ministeries van OCW en Justitie in dienst
staan van de beoordeling van de rechtmatigheid van de inkomsten en uitgaven
van het ministerie. Ze richten zich onvoldoende op de rechtmatigheid van de
inning en besteding door de RWT zelf, waardoor het ministerie zich daar geen
goed oordeel over kan vormen. Daarmee kan de minister zich ook niet op adequate
wijze naar de Tweede Kamer verantwoorden.De betreffende reviews worden voorts niet goed onderbouwd door een risico-analyse
en eventueel eigen onderzoek van ministers bij de RWT's. De Rekenkamer beval
de ministeries aan het reviewbeleid verder uit te werken. Ze constateerde
dat er geen uitgewerkt rijksbreed kader voor reviewbeleid van ministeries
is vastgesteld. Tenslotte beval de Rekenkamer de ministers aan om via controleprotocollen
de externe accountant van de RWT nadere aanwijzingen te geven over de werkzaamheden
die hij moet doen voordat hij redelijke zekerheid over de rechtmatigheid van
de ontvangsten en uitgaven van de RWT kan geven.In zijn reactie op de bevindingen van de Rekenkamer schreef de minister
van Financiën, mede namens zijn ambtgenoot van BZK, dat hij met de Rekenkamer
van mening was dat het instrument review een belangrijk element van het toezicht
op de rechtmatigheid en het financieel beheer bij RWT's vormt. Hij onderschreef
in hoofdlijnen de inhoud van de beschouwing van de Rekenkamer hierover. Hij
deelde tenslotte nog mee, dat door de IODAD-werkgroep Reviews activiteiten
in gang zijn gezet om het reviewbeleid te verbeteren. De Rekenkamer wil hier
met haar eigen onderzoek verder aan bijdragen. 10. EU-GELDSTROMENDe Rekenkamer onderzoekt het beheer van, en de controle
en het toezicht op de EU-geldstromen, in het bijzonder de geldstromen op het
terrein van de structuurfondsen. Uit onderzoeken die de Rekenkamer in 2000
uitvoerde blijkt onder meer dat de controle op de naleving van de Europese
regelgeving en het toezicht daarop vanuit het ministerie op een aantal terreinen
nog steeds te wensen over laat. Bovendien bleek dat de verantwoording van
de ministeries aan de Staten-Generaal over de besteding van EU-gelden weinig
omvattend en gestructureerd is.StructuurfondsenSinds 2000 is een nieuwe structuurfondsperiode van start gegaan met nieuwe
en aangescherpte voorschriften ten aanzien van beheer, controle en toezicht.
De Rekenkamer bestudeert thans de nieuwe voorschriften met betrekking tot
de certificering van de uitgavendeclaraties. De Rekenkamer streeft ernaar
om in het komende najaar van gedachten te wisselen met de accountantsdiensten
van de verantwoordelijke structuurfondsministeries en betrokken decentrale
accountants. De bedoeling is dat er goede voorwaarden worden opgesteld voor
de certificering van de einddeclaraties van de programmaperiode 1994–19991 en voor de te ondernemen certificerende activiteiten
tijdens de periode 2000–20062.Een belangrijk onderdeel van het verbetertraject voor het toezicht op
de EU-Structuurfondsgelden zijn de drie convenanten die begin april 2001 tussen
de Ministeries van Economische Zaken (EZ), van LNV en de betreffende provincies
zijn afgesloten. In deze convenanten zijn de verantwoordelijkheden tussen
Staat en provincies op het gebied van beheer, controle en toezicht geregeld.
Deze convenanten bieden een basis om de provincies aan te spreken om eventuele
gebreken in het financieel beheer en op een mogelijke gebrekkige controle
door de accountant van de provincie.De Rekenkamer gaat ervan uit dat met de nieuwe convenanten als basis de
betrokken bewindspersonen zowel hun toezichtvisie als hun toezichtpraktijk
op elkaar zullen afstemmen.Voor de volledigheid wijst de Rekenkamer er op dat de regering inmiddels
heeft besloten om te gaan rapporteren over de besteding van de EU-structuurfondsen,
inclusief een overzicht van de cofinanciering. Medio 2001 zal hierover een
brief naar de Kamer worden gestuurd.Onderzoek EU-geldstromenBij onderzoek dat de Rekenkamer het afgelopen jaar op het EU-terrein verrichtte
constateerde zij nog steeds tekortkomingen: de controle op de naleving van
de Europese regelgeving (door bijvoorbeeld provincies) en het toezicht daarop
vanuit het ministerie laat op een aantal terreinen nog steeds te wensen over.
Het Ministerie van LNV heeft het toezicht op de provincies die het communautair
beleid uitvoeren verbeterd. De accountantsdienst van dat ministerie moest
echter vaststellen dat de provinciale autoriteiten nog steeds geen volledig
beeld hebben van de mate waarin de eindbegunstigden voor de gestelde termijn
hun verplichtingen hebben aangegaan. Bovendien bleken de rapportages van de
provincies nog niet volledig aan de eisen van de Europese Commissie te voldoen.De uitvoering van het toezicht door het Ministerie van EZ op de rechtmatige
besteding van EFRO-gelden, alsmede het financieel beheer daarvan door de provincies,
is nog steeds gebrekkig. De Rekenkamer kwalificeert dit als een ernstige tekortkoming,
mede gezien de opvatting van de staatssecretaris over de tweedelijns controle.De Rekenkamer constateerde in 2000 eveneens dat de verantwoording van
de ministeries aan de Staten-Generaal over de besteding van EU-geldstromen
weinig omvattend en nauwelijks gestructureerd is. Met name over de effecten
van de gesubsidieerde projecten en over het juist en nuttig besteden van deze
gelden laat de informatieverstrekking aan de Staten-Generaal te wensen over.
De Rekenkamer blijft dan ook pleiten voor een wezenlijke versterking van de
verantwoording over EU-gelden en het EU-beleid. Mogelijk zouden de ministeries
de verantwoording over de EU-gelden op kunnen nemen in de huidige VBTB-operatie,
bijvoorbeeld in de vorm van een aparte EU-rapportage.Wettelijke bevoegdhedenDe achtste wijziging van de Comptabiliteitswet beoogt de bevoegdheden
van de Rekenkamer uit te breiden. De Rekenkamer zal daarmee controlerechten
krijgen bij de besteders van Europese subsidies. Het wetsvoorstel is momenteel
in behandeling bij de Staten-Generaal.Parallel met dit wetsvoorstel is in behandeling de Wet toezicht Europese
subsidies. Het voorstel geeft de ministers instrumenten om hun verantwoordelijkheid
waar te kunnen maken. Uitgangspunt van het wetsvoorstel is dat de ministeriële
bevoegdheden alleen de EG-subsidies betreft ten aanzien waarvan de Staat aansprakelijk
kan worden gesteld door de instellingen van de Gemeenschappen.De Rekenkamer heeft advies over de wetsvoorstellen uitgebracht aan de
minister van Financiën. Zij heeft voorgesteld de bepaling te laten vervallen
(artikel 59a, lid 7) waarin wordt voorgeschreven dat de Rekenkamer overleg
voert met de Europese Rekenkamer ten einde te komen tot afspraken over de
te hanteren normen en criteria bij het onderzoek en over de wijze van samenwerking
met de Europese Rekenkamer. Volgens de memorie van toelichting bij het voorstel
blijkt dat beoogd wordt dat de Rekenkamer gebonden is aan dezelfde rechtmatigheidsnormatiek
waaraan ook de Europese Rekenkamer zich gebonden acht.De Rekenkamer vindt dit geen goed uitgangspunt omdat zij de «eigen»
minister controleert bij de uitvoering van EU-beleid. Haar rapport wordt bovendien
gestuurd naar de betrokken minister en aan de Staten-Generaal. De normen voor
controle op de besteding van Europese middelen moeten dezelfde zijn als die
voor de besteding van nationaal begrotingsgeld. Wel vindt de Rekenkamer dat
haar controle ten minste moet voldoen aan de normen van de Europese Rekenkamer.De Raad van State heeft ook geadviseerd het zevende lid te laten vervallen.
De Raad meent dat met zevende lid een verhouding tussen de Algemene Rekenkamer
en de Europese Rekenkamer in het leven wordt geroepen die verdergaat dan voortvloeit
uit artikel 248, derde lid van het EG-verdrag, dat bepaalt dat de Europese
Rekenkamer en de nationale controle-instanties van de lidstaten samenwerken
in onderling vertrouwen en met behoud van hun onafhankelijkheid.Over de Wet toezicht Europese subsidies vindt de Rekenkamer dat de bevoegdheden
van de ministers adequaat zijn geregeld, maar dat de reikwijdte van de bevoegdheden
nog te beperkt is, namelijk alleen inzake subsidies. De ministers zouden ook
toezicht moeten hebben op naleving van andersoortige verplichtingen die door
de Europese Unie zijn opgelegd (zoals de aanbestedingsregels) en op decentrale
uitvoering van beleid (bijvoorbeeld EU-milieuregelgeving). 11. VBTB IN UITVOERINGDe operatie VBTB moet volgens planning voltooid zijn
in 2003 als de eerste departementale jaarverslagen verschijnen. De Rijksoverheid
werkt dan met een nieuw stelsel van begroten en verantwoorden, waarin inzichtelijkheid
en een duidelijker koppeling van beleid en financiën centraal staat.Hoe staat het met de operatie? Wat is er voor nodig,
wat is al gedaan, wat moet nog gebeuren. Dit hoofdstuk geeft een (tussen)
stand van zaken, aan de hand van onlangs uitgevoerd onderzoek door de Rekenkamer
en ontwikkelprojecten die de Rekenkamer zelf uitvoert of waarin zij participeert.De Rekenkamer hoopt daarmee een positieve bijdrage
te leveren aan de verdere realisatie van de VBTB doelen.11.1. BeleidsprioriteitenIn de nieuwe opzet van begroten en verantwoorden krijgen beleidsprestaties
meer nadruk en moeten doelen, prestaties en middelen duidelijker in onderling
verband gepresenteerd worden. De formulering van circa veertig beleidsprioriteiten
vormt een belangrijke voorbereiding daarop.De Werkgroep Financiële Verantwoordingen van de Tweede Kamer heeft
ongeveer veertig beleidsprioriteiten geformuleerd voor het jaar 2000. Het
betreft zowel rijksbrede als departementsspecifieke prioriteiten.De ministers hebben in de departementale verantwoordingen gerapporteerd
over de departementsspecifieke prioriteiten. De Rekenkamer heeft hier in haar
onderzoek naar de financiële verantwoordingen aandacht aan besteed. Voor
meer gedetailleerde bevindingen wordt verwezen naar de afzonderlijke rapporten
bij de financiële verantwoordingen 2000.De Rekenkamer heeft onderzocht welke gegevens opgenomen zijn in de financiële
verantwoordingen en of de gepresenteerde (gevraagde en niet gevraagde) gegevens
de relatie tussen doelen, prestaties en middelen helder maken.De Rekenkamer constateert dat de ministeries meer gegevens opnemen dan
vorig jaar. Dit geldt zowel voor gegevens die direct gepresenteerd zijn in
de financiële verantwoordingen als ook indirect in andere documenten.Bij de beleidsprioriteiten «Lerarentekort» (OCW), «Grondverwerving
en grondbeheer» (LNV) en «Sluitende aanpak» (SZW) zijn bijvoorbeeld
meer gegevens opgenomen in de financiële verantwoordingen.Voorbeelden waarbij meer gegevens in andere documenten aan de Staten-Generaal
zijn opgenomen zijn «Biologische landbouw» (LNV), «Grotesteden-
en integratiebeleid» (BZK) en «Fraudebestrijding in de bijstand»
(SZW).Incidenteel zorgen de gepresenteerde gegevens voor een verbeterd inzicht
in de relatie tussen doelen, prestaties en middelen. Over het algemeen is
hierin echter nog veel verbetering mogelijk. Enige verbetering is opgetreden
bij de presentatie van deze relatie bij de beleidsprioriteiten «Herstructurering
varkenshouderij» en «Grondverwerving en grondbeheer» (beide
LNV) en «TBS» (Justitie).Het geheel overziend merkt de Rekenkamer, evenals voorgaande jaren, op
dat een aantal punten blijvend aandacht verdient. De belangrijkste zijn:• een tijdige aanlevering van prestatiegegevens; • de (mogelijkheden tot vaststelling van de) betrouwbaarheid van
de gegevens;• de afhankelijkheid van informatie van derden. Dit geldt zowel voor
(tijdige) aanlevering en betrouwbaarheid van de informatie;• een evenwichtige afdekking van de beleidsterreinen door de gepresenteerde
gegevens;• evenwicht tussen de omvang van de informatie en de overzichtelijkheid
ervan;• een goede verhouding tussen in de financiële verantwoordingen
en elders gepresenteerde gegevens, waarbij het van belang is dat de belangrijkste
gegevens in samenhang opgenomen zijn in de financiële verantwoording;• aanduiding van de relaties: wanneer causale relaties niet aanwezig
of niet meetbaar zijn, kan een beschrijving van de veronderstelde relaties
in combinatie met alternatieve indicatoren, een uitkomst bieden.Prestatiegegevens vormen ook een aangrijpingspunt voor sturing. De gegevens
over de bereikte resultaten kunnen immers aanleiding zijn voor bijstelling
van het beleid of de beleidsdoelstellingen. De minister heeft een eigen verantwoordelijkheid
voor verantwoording over beleid en moet daarom zelf afwegen welke informatie
zinvol is om te presenteren voor een specifiek beleidsterrein. Wel is de Rekenkamer
van mening, dat het leveren van prestatiegegevens geen doel op zich is of
moet worden. De waarde van het inzicht in beleidsprestaties zit ook (of juist)
in het bezien van de prestaties in de onderlinge verhouding met de doelen
en middelen. Daarnaast zullen doelen, en dus ook de beleidsprestaties die
daarvoor geleverd moeten worden, altijd onderhevig zijn aan een vorm van dynamiek
en verandering in de tijd. In het licht van VBTB baart het de Rekenkamer daarom
enige zorg dat ministeries de beleidsprioriteiten niet hebben aangegrepen
om meer initiatief te nemen voor het bieden van inzicht in de onderlinge samenhang
tussen doelen, prestaties en middelen. Dit is immers ook van belang voor de
noodzakelijke dynamiek in de verantwoordingsdialoog tussen de Tweede Kamer
en de ministers.De Rekenkamer beveelt de ministers daarom aan om in de financiële
verantwoording 2001 bij het verstrekken van informatie over de beleidsprioriteiten
het oorspronkelijke doel van de vraagstelling over de beleidsprioriteiten
opnieuw te betrekken.11.2. BedrijfsvoeringAls VBTB operationeel is zal in de nieuwe begroting en verantwoording
een bedrijfsvoeringsparagraaf – ook wel de mededeling over de bedrijfsvoering
genoemd – worden opgenomen. Dit is een uitzonderingsrapportage. Zijn
er geen bijzonderheden, dan kan de minister volstaan met de mededeling dat
de bedrijfsvoering het afgelopen jaar heeft voldaan aan de gestelde eisen.
Heeft het ministerie niet of niet geheel voldaan aan de gestelde eisen, dan
moet de minister dit in de mededeling expliciteren. Daarbij moet hij aangeven
wat hij gaat doen om knelpunten op te lossen.Een van de uitdagingen waar het Rijk de komende jaren voor staat is inhoud
geven aan het begrip bedrijfsvoering. Daarnaast zullen er eisen geformuleerd
moeten worden waaraan de bedrijfsvoering moet voldoen om een mededeling over
de bedrijfsvoering te kunnen afgeven.In de «Voortgangsrapportage van Beleidsbegroting tot Beleidsverantwoording»
(mei 2000) merkte de Rekenkamer op dat ministeries hun ambities ten aanzien
van de bedrijfsvoering naar beneden hadden bijgesteld. De Rekenkamer suggereerde
een referentiekader te ontwikkelen dat als basis kon dienen voor het kunnen
afgeven van een mededeling over de bedrijfsvoering. Het Ministerie van Financiën heeft dit idee overgenomen en heeft
initiatieven genomen om dit referentiekader te ontwikkelen. In dat kader worden
onder meer bij vijf ministeries pilots uitgevoerd. Uit de leidraad die het
ministerie hiervoor heeft opgesteld blijkt dat het ambitieniveau weer in belangrijke
mate naar boven is bijgesteld.Het Ministerie van Financiën zal in de volgende tussenrapportage
VBTB die separaat wordt gepubliceerd ingaan op de voortgang van de pilots.
De Rekenkamer heeft gelijktijdig haar reactie aan de Tweede Kamer gestuurd.Hoewel bedrijfsvoeringsparagrafen pas voor de verantwoording 2002 voor
het eerst zijn voorgeschreven, heeft de Rekenkamer onderzocht in welke mate
de ministeries hier nu al informatie over opnemen. Zij constateerde dat:• het merendeel van de ministeries (tien van de dertien) al een (eerste
proeve van een) bedrijfsvoeringsparagraaf hebben opgenomen;• de ministeries op onderling zeer verschillende wijze vorm hebben
gegeven aan de bedrijfsvoeringsparagrafen, zowel wat betreft de inhoud (reikwijdte
van het begrip bedrijfsvoering) als de mate van detaillering;• de ministeries van Defensie en VWS een eerste proeve van een bedrijfsvoeringsmededeling
hebben opgenomen;• deze ministeries op een zeer verschillende wijze invulling hebben
gegeven aan de eerste proeven van een bedrijfsvoeringsmededeling.De Rekenkamer spreekt haar waardering uit voor de voortgang bij het komen
tot een bedrijfsvoeringsparagraaf en -mededeling, echter merkt tegelijkertijd
op dat de vormgeving hiervan door de verschillende ministeries onderling sterk
uiteenloopt. De Rekenkamer spreekt haar hoop uit dat de huidige discussie
binnen de rijksoverheid over bedrijfsvoering en de ontwikkeling van een referentiekader
zal leiden tot meer stroomlijning van de bedrijfsvoeringsparagrafen en -mededelingen.De Rekenkamer wil een bijdrage leveren aan deze excercitie en wil zich
tevens voorbereiden op de gevolgen van de nieuwe manier van begroten en verantwoorden
voor haar eigen controlerende taak. Daarom voert de Rekenkamer een studie
uit naar het gebruik van dit begrip en de criteria die gelden voor een goede
bedrijfsvoering. Gelijktijdig met dit rapport bericht de Rekenkamer in het
rapport Achtergrondstudie Bedrijfsvoering over de resultaten daarvan.11.3. InformatiesystemenDe Rekenkamer onderzocht welke aanpak de ministeries volgen bij de aanpassing
van hun informatiesystemen onder invloed van VBTB.De Rekenkamer concludeert dat de ministeries in het algemeen de informatiekundige
aspecten van VBTB op een planmatige wijze benaderen. Voor de langere termijn
zijn de consequenties van VBTB en de invoering van het baten-/lastenstelsel
voor de informatiesystemen nog niet geheel duidelijk. De Rekenkamer ziet in
dit verband een belangrijke rol weggelegd voor het Ministerie van Financiën
om de interdepartementale samenwerking te bevorderen bij de vernieuwing van
de informatiesystemen. De Rekenkamer heeft «vuistregels» opgesteld
die voor de ministeries van belang kunnen zijn bij de aanpak van de vernieuwing
van de informatiesystemen. Deze vuistregels staan, samen met de resultaten
van het onderzoek, in de tegelijk met dit algemeen deel verschijnende publicatie
«VBTB en informatiesystemen». 11.4. BeleidsevaluatieDe beschikbaarheid van kwalitatief goede beleidsinformatie vormt een onmisbaar
element in het beleidsproces. Voor de onderbouwing van nieuw beleid en de
(bij)sturing van bestaand beleid is het noodzakelijk dat inzicht bestaat in
de (verwachte) doelmatigheid en doeltreffendheid van het beleid. Ook voor
het begrotings- en verantwoordingsproces en de eisen die daaraan in het kader
van VBTB worden gesteld is betrouwbare informatie over beleid noodzakelijk.
Evaluatie-instrumenten als periodiek uit te voeren evaluatieonderzoek en monitorsystemen
moeten deze informatie opleveren.De Rekenkamer deed in 1999 een rijksbreed vergelijkend onderzoek naar
de organisatie van de beleidsevaluatie bij de afzonderlijke ministeries, in
het bijzonder de betrokkenheid daarbij van de centrale directies Financieel-Economische
Zaken (FEZ). De Rekenkamer concludeerde dat de organisatie van de evaluatiefunctie
en de invulling van de taken rond beleidsevaluatie bij de directies FEZ beter
kon. Op punten als periodieke afdekking van beleid met evaluaties, de kwaliteit
van de evaluaties en het gebruik van evaluaties bij de begrotings- en beleidscyclus
bestond bij de FEZ-directies onvoldoende inzicht.Het coördinerende Ministerie van Financiën en de meeste ministeries
onderschreven het belang van de evaluatiefunctie en deden toezeggingen om
de situatie te verbeteren.Ministerie van FinanciënHet Ministerie van Financiën heeft zijn coördinerende rol voor
beleidsevaluatieonderzoek in 2000 met voortvarendheid vervuld. In samenwerking
met een interdepartementale werkgroep en na overleg in het IOFEZ is de «Regeling
Prestatiegegevens en Evaluatieonderzoek Rijksoverheid» opgesteld die
1 januari 2002 in werking zal treden. Uitgangspunt van de regeling is dat
prestatiegegevens – waaronder de uitkomsten van evaluatieonderzoek –
een cruciale rol spelen in zowel de departementale cycli van planning &
control, als de beleidsinformatie die ten behoeve van allocatie en verantwoording
aan de Staten-Generaal wordt verstrekt. Bij de regeling zijn de aanbevelingen
uit de rapporten van de Rekenkamer «Evaluaties vooraf van Rijksbeleid»
(1998) en «Organisatie van beleidsevaluatie» (2000) meegenomen.De regeling moet helderheid scheppen over de vraag wat de feitelijke normstelling
inzake de organisatie van de evaluatiefunctie is. Uit het Rekenkameronderzoek
kwam naar voren dat dit onvoldoende duidelijk was.De Rekenkamer is van mening dat de nieuwe regeling een goed kader biedt
voor de wijze waarop ministeries de evaluatiefunctie moeten invullen en dat
ze recht doet aan het belang van de evaluatiefunctie. In haar reactie op de
(concept)regeling gaf de Rekenkamer nog aan dat de terreinen zorg en sociale
zekerheid buiten de werking van de regeling vallen. Dit is onderkend door
de minister van Financiën die dit punt bij de voorgenomen evaluatie in
2004 zal betrekken.De ministeriesBij de regeling Prestatiegegevens en evaluatieonderzoek is een vragenlijst
gevoegd die de ministeries jaarlijks dienen in te vullen en aan de Rekenkamer
te verzenden. Op deze wijze wordt de Rekenkamer op de hoogte gesteld van de
(voorgenomen) inzet van evaluatie-instrumenten en de resultaten daarvan. Hoewel
de regeling pas in 2002 in werking treedt, heeft de Rekenkamer de ministeries
verzocht al in 2001 de nieuwe vragenlijst te gebruiken.Uit de antwoorden van de ministeries blijkt dat deze het jaar 2001 gebruiken om de evaluatiefunctie zo in te richten dat voldaan wordt
aan de eisen van de nieuwe regeling. De ministeries betrekken daarbij ook
de eisen die de VBTB-operatie stelt aan de evaluatiefunctie. Op basis van
de informatie kan de Rekenkamer niet bepalen of de plannen daadwerkelijk tegemoet
komen aan de eisen die de regeling stelt. Wel stelt de Rekenkamer vast dat
de knelpunten die ze in het rapport van maart 2000 signaleerde op dit moment
nog niet zijn weggenomen. Gebleken is dat de ministeries, enkele uitzonderingen
zoals het ministerie van BZK daargelaten, hebben afgewacht welke eisen de
regeling precies zou stellen alvorens tot actie over te gaan. Dat betekent
dat ze op dit moment nog niet werken volgens het nieuwe regime maar dat ze
ook niet aan de eisen van het oude regime voldoen.De ministeries hebben de intentie om in 2001 de opzet en werking van de
evaluatiefunctie zodanig bij te stellen dat op tijd (1 januari 2002) wordt
voldaan aan de regeling. Daarmee zullen de belangrijkste door de Rekenkamer
gesignaleerde knelpunten zijn opgelost. De Rekenkamer hoopt dat zij volgend
jaar kan melden dat dat daadwerkelijk het geval is. Zij beveelt de ministeries
aan een concreet plan van aanpak op te stellen waarin wordt aangegeven hoe
de regeling daadwerkelijk zal worden geïmplementeerd en op basis waarvan
de voortgang kan worden gemeten.11.5. VBTB-voorbeeldbegrotingen 2000Op verzoek van de Tweede Kamer heeft de Algemene Rekenkamer een analyse
gemaakt van de zogenoemde «voorbeeldbegrotingen». Deze werden
in mei 2000 aan de Kamer gepresenteerd en gaven per ministerie een eerste
opzet van de nieuwe beleidsmatige begroting, die vanaf het begrotingsjaar
2002 wordt ingevoerd. Centrale vraag in het onderzoek van de Rekenkamer was
of de nieuwe opzet van de begrotingen de Tweede Kamer uiteindelijk beter in
staat stelt haar controle- en autorisatiefunctie uit te oefenen. Verder heeft
de Rekenkamer onderzocht of de voorbeeldbegrotingen in opzet antwoord kunnen
geven op de vragen: Wat willen we bereiken?, Wat gaan we daarvoor doen? en
Wat mag het kosten?De conclusie van de Rekenkamer was dat de ministeries met hun voorbeeldbegrotingen
een goede eerste stap hebben gezet in de richting van een volwaardige beleidsbegroting.
Wel werd aandacht gevraagd voor de verdere uitwerking van de beleidsartikelen.
De relatie doelen–prestaties–middelen kwam nog onvoldoende uit
de verf. Ten aanzien van de operationalisatie van doelen en de vertaling daarvan
in prestatiegegevens moest nog veel gebeuren. Ook waren de artikelindelingen
over het algemeen nog voor verdere verbetering vatbaar, waarbij geldt dat
het voor de Tweede Kamer van belang is dat de politieke prioriteiten in de
beleidsartikelindeling herkenbaar zijn.De nieuwe beleidsartikelindeling leidt tot minder begrotingsartikelen.
Autorisatie door de Staten-Generaal vindt dus plaats op grotere budgetten.
Dit roept de vraag op welke gevolgen dat heeft voor het budgetrecht van de
Staten-Generaal. Enerzijds zou door de vergrote artikelomvang het inzicht
in wat er met het geld gebeurt kunnen verminderen, anderzijds zouden de begrotingen-nieuwe-stijl
op operationeel niveau juist meer inzicht moeten bieden.De rapportage van de Rekenkamer werd door de Tweede Kamer gebruikt bij
de behandeling van de individuele voorbeeldbegrotingen. Deze werden in een
Algemeen Overleg tussen verantwoordelijk minister en Vaste Kamercommissie
besproken. Een groot deel van de door de Rekenkamer geformuleerde aanbevelingen
is door de ministers overgenomen.In het afsluitend Algemeen Overleg tussen de Commissie voor de Rijksuitgaven
en de minister van Financiën werd ingegaan op de overkoepelende
en meer principiële opmerkingen uit de hoofdtekst. Met name het onderwerp
«budgetrecht» stond in dit overleg centraal. De minister zegde
toe dit onderwerp in de Tussenrapportage VBTB van december nog eens uit te
diepen. Dit is inmiddels naar tevredenheid van de Kamer gebeurd.11.6. Wet- en regelgevingZowel in de Comptabiliteitswet als in lagere regelgeving vinden aanpassingen
plaats die mede bijdragen aan de realisatie van het VBTB gedachtegoed. Met
name de negende wijziging van de Comptabiliteitswet is van belang. De bedoeling
is dat deze wijziging gaat gelden met ingang van het begrotingsjaar 2002.De hoofdpunten zijn een meer beleidsmatige inrichting van de begroting
en verantwoording, de introductie van het begrip bedrijfsvoering en de daarmee
gepaard gaande versnelling van de verantwoordingsprocedure. Bedrijfsvoering
wordt in het voorstel vooralsnog beperkt tot het financieel beheer, het materieelbeheer
en de daarbij behorende administraties.De Rekenkamer heeft in haar adviesbrief voorgesteld een ruime definitie
van bedrijfsvoering in de wet op te nemen. Bedrijfsvoering is volgens de Rekenkamer
het geheel van primaire en ondersteunende processen, alsmede de daarop betrekking
hebbende sturings- en beheersprocessen binnen een ministerie. In de eindsituatie
zullen al deze aspecten onder de bedrijfsvoering moeten vallen. Zolang voor
al die aspecten nog geen normen zijn ontwikkeld kan vooralsnog worden volstaan
met de bedrijfsvoering te beperken tot de drie genoemde aspecten. Voor die
aspecten zullen de eisen van rechtmatigheid, ordelijkheid en controleerbaarheid
gelden, alsmede een doelmatige inrichting.Evenals de begroting wordt ook de verantwoording meer beleidsmatig. Gesproken
wordt voortaan niet meer van de financiële verantwoording, maar van het
jaarverslag. De toelichting bij een beleidsartikel moet onder andere inzicht
geven in de realisatie van de doelstellingen, de ingezette instrumenten, realisatiegegevens
met betrekking tot de doeltreffend, gegevens over de doelmatigheid van het
beleid, alsmede doelmatigheidsgegevens (dezelfde eisen die voor de begroting
gelden). Bovendien moet het jaarverslag informatie geven over de bedrijfsvoering.De versnelling leidt ertoe dat de Rekenkamer op de derde woensdag van
mei – formeel voor het eerst in het jaar 2003 – haar rapporten
bij de jaarverslagen en de verklaring van goedkeuring aan de regering en de
Staten-Generaal zendt.11.7. Financieel Jaarverslag van het RijkNadat de regering vorig jaar een voorbeeld Financieel Jaarverslag van
het Rijk 1999 heeft uitgebracht, heeft zij dit jaar het eerste echte Financieel
Jaarverslag van het Rijk 2000 opgesteld. In dit Financieel Jaarverslag van
het Rijk wordt aandacht besteed aan de hoofdlijnen van enkele beleidsmatige
ontwikkelingen waarvoor uitgavenverhogingen hebben plaatsgevonden. Voorts
schetst het een beeld van de ontwikkeling van het EMU-saldo en de EMU-schuld
in 2000. Tenslotte wordt ingegaan op de hoofdlijnen van de bedrijfsvoering,
waarbij aandacht wordt besteed aan enkele rijksbrede en bijzondere thema's.
Zoals de regering zelf al aangeeft is dit Financieel Jaarverslag van het Rijk
nog in ontwikkeling en is een aantal elementen nog voor verbetering vatbaar.De Rekenkamer heeft met belangstelling kennis genomen van het Financieel
Jaarverslag Rijk 2000, maar heeft hier geen onderzoek naar verricht. De Rekenkamer
verleent wel de goedkeuring bij de rekening van het Rijk, waartoe zij wettelijk
de verplichting heeft. Zie hiervoor het Rapport bij de financiële verantwoording
van het Rijk 2000 voorin deze bundel. De Rekenkamer beraadt zich
momenteel over de wijze waarop zij zich in de toekomst een oordeel zal vormen
over het Financieel Jaarverslag van het Rijk.In het Financieel Jaarverslag van het Rijk 2000 wordt beknopt aandacht
besteed aan de rijksbrede beleidsprioriteiten. De Regering geeft daarbij aan
dat het gaat om een beknopte weergave, omdat de regering er nadrukkelijk voor
heeft gekozen een financieel jaarverslag te presenteren en niet voor een overkoepelend
beleidsmatig jaarverslag. Gedetailleerde verantwoording over beleid is volgens
de Regering ook meer op zijn plaats in de departementale verantwoordingen,
omdat de verantwoordelijkheid van de afzonderlijke ministers hier in tot uitdrukking
komt. Overigens wordt inhoudelijk alleen ingegaan op de rijksbrede prioriteit
«Intensiveringen in het regeerakkoord».De Rekenkamer vindt het belangrijk dat prestatiegegevens in het Financieel
Jaarverslag van het Rijk die betrekking hebben op beleidsterreinen van specifieke
ministeries, ook in de verantwoordingsdocumenten van die ministeries terug
te vinden zijn. Immers als deze prestatiegegevens in de context van «hoofdlijnen»
van het Financieel Jaarverslag van het Rijk relevant zijn, zullen deze ook
relevant zijn in de afzonderlijke verantwoordingsdocumenten. Op deze wijze
komen zowel de herkomst van de gegevens, als de verantwoordelijkheid voor
die gegevens, als de samenhang tussen het Financieel Jaarverslag en de verantwoordingsdocumenten
van de ministeries tot hun recht. Bovendien is het niet mogelijk om een oordeel
te vormen over de in het Jaarverslag opgenomen gegevens, wanneer het referentiekader,
de situatie op het betreffende ministerie, ontbreekt.Ten slotteEen groot aantal activiteiten is in het kader van VBTB in uitvoering.
De Rekenkamer constateerde in 2000 daarin de nodige positieve ontwikkelingen.
De voltooiing van de operatie in 2003 lijkt daarmee mogelijk. Daarmee is niet
gezegd dat dan ook in materiële zin de operatie tot een einde komt. De
verwachting is dat ook in de jaren daarna nog verder gewerkt zal moeten worden
aan de kwalitatieve invulling, getuige ook de voorziene integrale evaluatie
van VBTB in 2004. 12. OVERIGE ONTWIKKELINGEN12.1. DOREACIn het kader van de operatie Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit
(MDW) is het kabinet gevraagd om een rijksbrede doorlichting van overheidsregelingen
(niet zijnde regelingen voor specifieke uitkeringen) op de wenselijkheid van
het voorschrijven van een accountantsverklaring. Begin 1999 is voor het coördineren
van deze doorlichting een interdepartementale stuurgroep Doorlichting Regelingen
op Accountancy-aspecten (DOREAC) ingesteld. De stuurgroep DOREAC heeft in
1999 een handleiding voor de doorlichting opgesteld. Van april 2000 tot februari
2002 zullen de ministeries aan de hand van de handleiding en een standaardcasus,
de regelingen in drie tranches doorlichten. De eindrapportage van de stuurgroep
is voorzien in april 2002.De Rekenkamer heeft waardering voor deze doorlichting, maar heeft steeds
de eis van rechtmatigheid benadrukt. In haar reactie op de handleiding DOREAC
heeft de Rekenkamer dit standpunt herhaald. De handleiding wekt de indruk
dat rechtmatigheid zou kunnen worden opgeofferd aan doelmatigheid.In zijn brief over de financiële verantwoordingen en samenvattende
accountantsrapporten 2000 onderschrijft de minister van Financiën dit
standpunt van de Rekenkamer. De minister is van mening dat DOREAC vooral leidt
tot een verbetering van de wetgevingskwaliteit. De doorlichting in het kader
van DOREAC moet het opgetreden automatisme beteugelen van het verplicht voorschrijven
van een accountantsverklaring, terwijl er meer doeltreffende alternatieve
toezichtsinstrumenten zijn.De Rekenkamer constateert dat de doorlichtingen op schema liggen. De eerste
tranche aan doorlichtingen is op 22 februari 2001 aan de Tweede Kamer gezonden
en een groot deel van de doorlichtingen voor de tweede tranche zal al voor
de zomer 2001 zijn afgerond. De ambtelijke commissie MDW vond de resultaten
van de eerste sessie tegenvallen; in slechts 2 van de 88 doorgelichte regelingen
werd geadviseerd de accountantsverklaringen te schrappen. De commissie heeft
de stuurgroep DOREAC gevraagd te bevorderen dat ministeries nog eens kritisch
naar de eerste tranche kijken. Het Ministerie van Economische Zaken heeft
hierin al het voortouw genomen.De Rekenkamer kan zich de teleurstelling voorstellen, maar waarschuwt
ervoor dat het schrappen van accountantsverklaringen geen doel op zich mag
worden. Het gaat om het vinden van het toezichtsinstrumentarium dat het best
past bij de bestuurlijke visie over de betrokken regeling, de bekostigingswijze
en de gewenste zekerheid over de rechtmatigheid. Hier moet de juiste balans
in worden gevonden.Commissie Administratieve LastenNaar aanleiding van het rapport «Regels zonder overlast» van
de Commissie Administratieve Lasten (Commissie Slechte) is per 1 mei 2000
het Adviescollege toetsing administratieve lasten (Actal) geïnstalleerd.
Dit college heeft als opdracht het controleren van, adviseren bij en stimuleren
van de inspanning van de overheid om haar administratieve lastendruk op het
bedrijfsleven (alle inspanningen die nodig zijn om te voldoen aan overheidsregelgeving)
zoveel mogelijk te verminderen. De inspanningen van het college zijn met name
gericht op nieuwe wet- en regelgeving.De Rekenkamer vraagt ook hierbij de aandacht voor de hiervoor genoemde
balans. Ze wijst op het risico dat een vermindering van de administratieve
lasten voor het bedrijfsleven kan betekenen dat de lasten voor de overheid
evenredig of meer dan evenredig toenemen. 12.2. RechtmatigheidsbegripDe Rekenkamer heeft de afgelopen jaren steeds voor gepleit om de uniformering
van het rechtmatigheidsoordeel door accountants bij het Rijk, de provincies
en de gemeenten wettelijk te verankeren. De Rekenkamer achtte dit van belang
omdat daarmee dezelfde mate van zekerheid over de rechtmatige besteding van
de gelden zou kunnen worden verkregen.Dit onderwerp is met enige regelmaat onderwerp van discussie geweest tussen
de Tweede Kamer, de minister van Financiën en de Rekenkamer. Ook de commissie
voor de Rijksuitgaven, de Rotterdamse Rekenkamer en de Staats-commissie dualisme
en lokale democratie (de Commissie Elzinga) hebben zich in de discussie over
de uniformering van het rechtmatigheidsbegrip gemengd. De minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties heeft de Tweede Kamer april 2000 per brief laten
weten voornemens te zijn het rechtmatigheidsaspect – net als voor het
rijk – expliciet in de accountantsverklaring van gemeenten en provincies
voor te schrijven en dit bij Gemeentewet en Provinciewet te regelen. Tevens
stelt hij voor uniforme toleranties voor accountantscontrole van gemeenten
en provincies voor te schrijven, die gelijkwaardig zijn aan die voor het Rijk.De minister wilde dit samen met de Minister van Financiën, de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten en het Interprovinciaal Overleg gaan bespreken,
opdat in de tweede helft van het jaar 2000 een wetsvoorstel in procedure kon
worden gebracht. Inmiddels is een wetswijziging van de Gemeentewet per 1-1-2002
en de Provinciewet per 1-1-2003 in procedure gebracht, waarin onder meer de
rechtmatigheid in de accountantsverklaring wordt geregeld. Het wetsvoorstel
maakt onderdeel uit van de wetswijzigingen gebaseerd op de aanbevelingen van
de Commissie Elzinga en ligt momenteel voor advies bij de Raad van State.Daarnaast zijn de ministers van BZK en Financiën doende met de afronding
van een op het wetsontwerp gebaseerde Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB).
Hierin worden nadere voorschriften gegeven voor de reikwijdte en rapportering
inzake de accountantscontrole van de jaarrekening van gemeenten.De Rekenkamer juicht deze ontwikkeling toe. Indien de Staten-Generaal
het nog in te dienen wetsvoorstel aanvaarden en de AMvB wordt afgekondigd,
zal volgens de Rekenkamer een belangrijk onderdeel van een toereikende controlestructuur
inzake specifieke uitkeringen worden gerealiseerd.12.3. Specifieke uitkeringenVoor 2001 doet zich evenals vorige jaren een stijging van het aantal specifieke
uitkeringen voor.Bij specifieke uitkeringen verstrekt het Rijk geld aan provincies en gemeenten
voor de uitvoering van een bepaald beleid. In 2000 was met specifieke uitkeringen
circa f 32,9 miljard gemoeid (131 uitkeringen). In 2001 zal er met deze
uitkeringen een totaalbedrag van f 34,6 miljard gemoeid zijn (155 uitkeringen).ToetsingsoperatieSinds 1996 loopt er een toetsingsoperatie van de specifieke uitkeringsregelingen.
Deze toetsingsoperatie vindt plaats met behulp van het toetsingskader dat
door de Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit-(MDW) werkgroep
Pennekamp nader is geoperationaliseerd. Het doel van de operatie is een betere
stroomlijning van de regelingen voor de specifieke uitkeringen. Dit houdt
in dat de verantwoordelijkheden van de verschillende bestuurslagen duidelijk
dienen te worden omschreven en dat de aan het Rijk te verstrekken
verantwoordings- en controle-informatie daarop is afgestemd. Het is de bedoeling
om de beheerslasten voor het Rijk en de mede-overheden terug te dringen.Gekozen is voor een bestuurlijke benadering, die zal moeten leiden tot
vereenvoudiging van regelingen. Dit zou ook betekenen dat voor een aantal
specifieke uitkeringen niet langer een aparte accountantsverklaring nodig
zal zijn. Alle specifieke uitkeringen, met uitzondering van die uitkeringen
die op korte termijn worden opgeheven, dienen in principe binnen vier jaar,
dus uiterlijk in het jaar 2000, te zijn getoetst.De verantwoordelijkheid voor het uitvoeren van de toetsing van de specifieke
uitkeringen berust bij de ministeries zelf. De ministers beslissen zelf wat
zij met de visitatieresultaten doen. De minister van BZK coördineert
de toetsingsoperatie en rapporteert hierover aan de Tweede Kamer.Inmiddels zijn er twee voortgangsrapportages aan de Tweede Kamer gezonden,
één in juni 1998 en één in januari 2000. Naar
aanleiding van de eerste voortgangsrapportage stelde de Tweede Kamer dat,
conform de planning, de operatie in 2000 moest worden afgerond.In de tweede voortgangsrapportage is onder meer een overzicht opgenomen
van de realisatie van de aanbevelingen vermeld in de eerste voortgangsrapportage,
waaronder de inmiddels gerealiseerde wijziging van de Wet op de jeugdhulpverlening.
De provincies dienen de minister te informeren over geconstateerde gebreken
in de rechtmatigheid. Om hier gevolg aan te kunnen geven dient echter nog
te worden voldaan aan de basisvoorwaarde dat de controleinstanties van de
provincies een rechtmatigheidsoordeel bij de financiële verantwoordingen
van de provincies afgeven.In de volgende rapportage, tevens eindrapportage zullen de algemene conclusies
aan de orde komen. Het gaat dan om de vermindering van de bestuurslasten die
aan de specifieke uitkeringen zijn verbonden, de transparantie van de specifieke
uitkeringen en de initialisering van het toetsingskader.Ten slotteDe Rekenkamer onderschrijft het belang van de toetsingsoperatie. Zij merkt
echter op dat zij de afgelopen jaren steeds bijzondere aandacht heeft gevraagd
voor de strikte handhaving van het uitgangspunt dat waar bij de verstrekking
van rijksgeld voorwaarden gelden de minister steeds redelijke zekerheid dient
te krijgen over de naleving van deze voorwaarden. In de tweede plaats wees
zij er op dat het voor de ministers van groot belang is om betrouwbare informatie
te krijgen van de ontvangers van de rijksgelden over de beleidsuitvoering.De Rekenkamer heeft in het rapport bij de financiële verantwoording
2000 van het ministerie van OCW geconcludeerd dat onzekerheid omtrent de rechtmatigheid
van de uitgaven inzake de specifieke uitkeringen gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid
(GOA) en onderwijs in allochtone levende talen (OALT) bestaat. Het gaat om
een bedrag van circa f 300 miljoen waarbij door de gemeenten ontoereikende
informatie is verstrekt over de rechtmatigheid van de bestedingen. De Rekenkamer
heeft de minister in het Rapport bij de financiële verantwoording 2000
van OCW aanbevelingen gedaan voor de verbetering van (het zicht op) de naleving
van de voorwaarden voor deze specifieke uitkeringen.De uitgangspunten die de Rekenkamer ten aanzien van specifieke uitkeringen
al langer heeft verwoord verdienen naar haar mening daarom onverminderd aandacht. 12.4. Invoering integraal baten en lasten stelselIn de Miljoenennota 2001 heeft het kabinet aangekondigd over enkele jaren
bij de rijksdienst het batenlastenstelsel integraal te willen invoeren.Daarmee zal over enige tijd het nu nog gebruikte verplichtingen-kasstelsel
worden verlaten.De Rekenkamer acht deze stap om een aantal redenen logisch. Ten eerste
wordt met integrale invoering van het baten-lastenstelsel de huidige situatie
waarin bij het Rijk twee stelsels naast elkaar bestaan beëindigd, hetgeen
de helderheid en efficiëntie ten goede komt. Ten tweede zijn «lasten»
relevanter dan uitgaven om de ter realisatie van beleidsprestaties te brengen
financiële offers uit te drukken. Ten derde sluit de rijksoverheid met
de integrale invoering aan bij de internationale trend alsmede bij de systematiek
die in de andere onderdelen van de publieke sector in Nederland wordt toegepast.Tot nu toe heeft de minister van Financiën nog geen plannen gepresenteerd
waaruit blijkt hoe de integrale invoering zal gaan verlopen. Het op dit punt
bieden van enig inzicht aan de ministeries is van belang, ook in samenhang
met de voortgang van VBTB. Uit het Rekenkameronderzoek «VBTB en informatiesystemen»
blijkt dat de nu nog bestaande onduidelijkheid over de invoeringswijze van
het baten-lastenstelsel ministeries onzeker maakt in hun besluitvorming over
de aanpassingen van hun informatiesystemen in het kader van VBTB. De Rekenkamer
dringt er dan ook op aan dat de minister van Financiën op korte termijn
een plan van aanpak over de integrale invoering van het baten-lastenstelsel
aan ministeries en de Tweede Kamer presenteert.Integrale invoering van het baten-lastenstelsel is, zo blijkt ook uit
de ervaringen in andere landen, een ingrijpende aangelegenheid. In de komende
jaren zal veel aandacht nodig zijn voor opleiding en training van personeel
bij de ministeries, aanpassing van de informatiesystemen en de ontwikkeling
van passende richtlijnen voor het opstellen van departementale begrotingen
en verantwoordingen. De Rekenkamer acht het van belang dat deze richtlijnen
waar mogelijk aansluiten bij de standaarden die internationaal gebruikelijk
zijn. Dit bevordert internationale vergelijkbaarheid van begrotingen en verantwoordingen.
In dit verband wijst zij op het nuttig gebruik dat kan worden gemaakt van
de ervaringen in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. In deze landen
zijn breed samengestelde adviesraden (in het Verenigd Koninkrijk: de Financial
Reporting Advisory Board, in de Verenigde Staten: de Federal Accounting Standards
Advisory Board) betrokken bij de ontwikkeling van richtlijnen waarin algemeen
aanvaarde verslaggevingsprincipes zijn verenigd met overheidsspecifieke elementen.De Rekenkamer wil in de komende jaren een inhoudelijk en procesmatig goede
invoering van het baten-lastenstelsel helpen bevorderen, onder meer door het
inbrengen van kennis en het doen van aanbevelingen.12.5. ConclusieDe Rekenkamer constateert tot haar tevredenheid dat er vooruitgang wordt
geboekt bij de uniformering van het rechtmatigheidsbegrip bij het rijk, de
gemeenten en de provincies. Zij hoopt dat deze uniformering binnen afzienbare
tijd gerealiseerd zal zijn, waardoor een toereikende controlestructuur ten
aanzien van de specifieke uitkeringen kan worden bereikt. 13. REACTIE MINISTER VAN FINANCIËNDe minister van Financiën heeft, vanuit zijn coördinerende verantwoordelijkheid
voor het financieel beheer en de financiële verantwoordingen van het
Rijk, als volgt op dit Algemeen Deel gereageerd.De minister komt vanuit zijn toezichthoudende taak evenals de Rekenkamer
tot de conclusie dat weliswaar sprake is van een positieve ontwikkeling van
het financieel beheer bij de departementen, maar dat op onderdelen nog sprake
is van een onvoldoende of te trage verbetering daarin. Ook naar zijn mening
zijn verdere verbeteringen noodzakelijk, waarbij in het bijzonder de werking
van de verbetermaatregelen de nodige aandacht verdient.De minister van Financiën heeft eveneens met genoegen vastgesteld
dat het aantal door de Rekenkamer geconstateerde ernstige tekortkomingen is
gedaald. Wel is de minister van mening dat de Rekenkamer bij het handhaven
van de formulering ernstige tekortkoming bij de Ministeries van Defensie en
Justitie de verrichte inspanningen op de betreffende terreinen en de ontwikkelingen
te weinig heeft verdisconteerd.Voor de drie nieuwe ernstige tekortkomingen bij de Koninklijke Marechaussee
(Defensie), de Rechterlijke Organisatie (Justitie) en het toezicht van EZ
met betrekking tot de EFRO-gelden merkt de minister op dat op alle drie de
terreinen verbeteracties zijn gestart dan wel aangekondigd. Dat geldt ook
voor het Korps Landelijke Politiediensten, waar de Rekenkamer een bezwaaronderzoek
zal uitvoeren. De minister heeft er vertrouwen in dat het komende jaar verbeteringen
tot stand zullen worden gebracht.De minister onderschrijft de conclusie van de Rekenkamer dat de controle
door DAD's op prestatiegegevens zich verder heeft ontwikkeld, maar dat verdere
aandacht nodig is. De kaders daartoe (in hoofdzaak: de nieuwe Rijksbegrotingsvoorschriften
en de Regeling prestatiegegevens en evaluatieonderzoek Rijksoverheid) staan
inmiddels, zo meldt de minister. Wel merkt hij op dat relevantie van prestatiegegevens
in de ogen van het kabinet een primaire verantwoordelijkheid van de leiding
van het ministerie is, dus niet primair van de departementale accountantsdiensten.
Verder lijkt aan actualiteit van prestatiegegevens moeilijk een eenduidig
normatief oordeel te koppelen. Bij de accountantscontrole van de departementale
jaarverslagen over 2002 zal rekening moeten worden gehouden met de eisen die
in de eerdergenoemde Regeling zijn opgenomen. Inzet daarbij is te komen tot
betrouwbare prestatiegegevens in de jaarverslagen.De minister deelt de mening van de Rekenkamer dat de uitgangspositie voor
de accountantscontrole nog te weinig concreet is uitgewerkt, niet.Naar zijn mening zijn in IODAD-verband en met de Financiënbrochure
«VBTB Stappenplan voor de departementale accountant» voldoende
handvatten gecreëerd voor de controle van prestatiegegevens.De Minister meldt dat het voornemen is de baseline financieel beheer zo
spoedig mogelijk als handleiding te publiceren en te gaan toepassen als hulpmiddel.
Na een jaar zal de baseline worden geëvalueerd waarbij overwogen kan
worden om de baseline een meer formele status (bijvoorbeeld een ministeriële
regeling) te geven. Hij verwacht dat daarmee de door de Rekenkamer geconstateerde
verschillen in aanpak tussen DAD's zullen afnemen.De minister ondersteunt van harte de mening van de Rekenkamer dat een
audit committee een belangrijke rol in de financiële functie kan spelen.
In de financieel-beheerbrieven aan de ministers heeft hij in voorkomende gevallen in het kader van de planning- en controlcyclus gepleit voor
een sterkere regierol voor het audit committee, onder meer door de belangrijkste
knelpunten frequenter en specifiek te monitoren via voortgangsrapportages.De minister deelt de zorg van de Rekenkamer over de kwalitatieve en kwantitatieve
bezetting van de financiële functie. Hij meldt dat de departementen sinds
december 2000 worden ondersteund door een arbeidsmarktteam van zijn ministerie.
Door een brede aanpak, gericht op werving, behoud en ontwikkeling van medewerkers
in de financiële functie werken departementen zo samen aan een kwantitatief
en kwalitatief goede bezetting van de financiële professie op rijksniveau.De minister deelt de conclusie van de Rekenkamer dat er nog steeds achterstanden
bestaan bij de verdere implementatie van het VIR. De minister zal de voortgang
bij de ministeries nauwgezet volgen. Hij acht evenals de Rekenkamer de aandacht
voor een gemeenschappelijk te definiëren beveiligingsniveau een belangrijke
ontwikkeling.De minister is het eens met de conclusie van de Rekenkamer dat de kengetallen
in de financiële verantwoording over 2000 voldoen aan de daaraan te stellen
eisen, maar dat daarbij nog wel verbetering mogelijk is.De minister heeft met interesse kennis genomen van de resultaten van het
Rekenkameronderzoek naar de departementale planning- en controlcyclus.De minister is verheugd over het positieve oordeel van de Rekenkamer over
de agentschappen. Naar de mening van de minister is het belangrijkste kenmerk
van een agentschap een resultaatgericht besturingsmodel (sturen in termen
van producten en diensten) dat wordt ondersteund door het voeren van een baten-lastenadministratie
(sturen in termen van kostprijzen). Met betrekking tot de vermogensvorming
van de agentschappen merkt hij op dat in het belang van een ongestoorde bedrijfsvoering
een afbouwperiode van twee jaar voor de agentschappen is toegestaan.De minister deelt de conclusies van de Rekenkamer over het materieelbeheer.Bij de opmerkingen van de Rekenkamer over de RWT's wil de minister aantekenen
dat de noodzaak van de opstelling van departementale toezichtvisies en de
mate van detaillering daarvan situationeel is bepaald. Dit verklaart volgens
hem waarom bij een aantal ministeries nog geen algemene toezichtvisie is of
wordt ontwikkeld.De minister kan de aanbeveling van de Rekenkamer om de EU-gelden beter
te verantwoorden ondersteunen. Hij meldt dat er op dit moment een aantal acties
loopt die een betere verantwoording ondersteunen.De overheveling van de eigen middelen naar de begroting van Buitenlandse
Zaken is een voorbeeld van een exercitie die beoogt een beter inzicht te geven
in de totale afdracht aan de Europese Unie.De minister is er voorstander van dat elk verantwoordelijk ministerie
zoveel mogelijk inzicht geeft in de EU-geldstroom die vanuit Brussel wordt
ontvangen. De minister ondersteunt het initiatief van de verantwoordelijke
structuurfondsministeries om de Tweede Kamer voor de zomer in te lichten over
hoe de verantwoordelijkheden tussen de betrokken vakministeries zijn verdeeld
voor wat betreft beheer, controle en toezicht ten aanzien van structuurfondsgeldstromen.
In die brief zal tevens worden ingegaan op de wijze waarop het kabinet in
de nieuwe periode van de structuurfondsen de Tweede Kamer zal
informeren over de financiële voortgang en prestatiegegevens.Ook de minister van Financiën is van mening dat de ontwikkelingen
in het kader van VBTB op koers liggen. Het kwantitatieve beeld van de Rekenkamer
over de reactie van de departementen op de vragen van de Kamer om prestatiegegevens
over een specifiek aantal beleidsprioriteiten (namelijk, dat sprake is van
groei), spoort met het beeld van het kabinet.Het kabinet onderschrijft ook de meer kwalitatieve benadering van de Rekenkamer
in dezen. De prestatiegegevens over de door de Kamer geduide beleidsprioriteiten
(zowel de vragen als de antwoorden) zouden meer VBTB-proof kunnen zijn.Met betrekking tot de opmerkingen van de Rekenkamer over de informatiekundige
aspecten van VBTB meldt de minister dat de inhoudelijke kaders voor VBTB (met
de Comptabiliteitswet, de Rijksbegrotingsvoorschriften en de Regeling Prestatiegegevens
en Evaluatie-onderzoek Rijksoverheid) nu concreet vorm hebben gekregen. Daarmee
staat de weg vrij om het uitwerken van de «informatiekundige aspecten
van VBTB» – onder de coördinerende verantwoordelijkheid van
het ministerie van Financiën – thans concreet vorm te geven.De minister ondersteunt de suggestie van de Rekenkamer voor de opstelling
van een plan van aanpak om de implementatie van de Regeling Prestatiegegevens
en Evaluatieonderzoek Rijksoverheid ter hand te nemen. Hij streeft ernaar
om – waar dat nog niet het geval is – vóór1 september
2001 bij ieder ministerie een departementaal plan van aanpak gereed te hebben.Ten slotte meldt de minister dat besloten is de voormalige – in
de begroting nieuwe stijl vervallen – evaluatiebijlagen een plaats te
geven in een periodiek te publiceren Evaluatieoverzicht Rijksoverheid. Verder
bestaat de idee een Databank Evaluatieonderzoek en prestatiegegevens in te
richten, die kennisdeling op dit terrein moet faciliteren. 14. NAWOORD REKENKAMERDe Rekenkamer heeft grotendeels met instemming kennis genomen van de reactie
van de minister van Financiën.Zij constateert dat zowel de inspanning van de minister als die van de
Rekenkamer, ieder vanuit de eigen verantwoordelijkheid, erop gericht zijn
waar nodig en mogelijk verbeteringen in de financiële verantwoording,
het financieel beheer en het proces van begroten en verantwoorden in algemene
zin te bewerkstelligen.Dit jaar geeft een verbetering te zien ten opzichte van vorig jaar, maar
de situatie is nog niet zoals die zou moeten zijn. De minister vindt dat de
Rekenkamer bij haar kwalificatie van ernstige tekortkomingen de verrichte
inspanningen op de betreffende terreinen en de ontwikkelingen te weinig heeft
verdisconteerd. De Rekenkamer merkt hierbij op dat zij in haar beoordeling
een evenwicht nastreeft tussen wat tot stand is gebracht, tot stand gebracht
zal worden én wat tot stand gebracht had moeten zijn. De Rekenkamer
vertrouwt er op dat de verwachting van de minister dat het komende jaar een
verdere verbetering te zien zal geven zal uitkomen. Zij zal de ontwikkelingen
op dit punt in het Rechtmatigheidsonderzoek 2001 nauwgezet volgen. BIJLAGE 1 Cijfermatige overzichtenOverzicht 1: VerplichtingenDe bevindingen van de Rekenkamer over de rekeningen
2000 BegrotingenTotaalbedrag
(x f 1 miljoen)Geen belangrijke fouten/onzekerheden (%) Onzekerheid   fout        juistheid%volledigheid*%onjuist onvolledig    20001999        IHuis der Koningin14,0100,0100,00,00,00,00,00,00,00,00,0IIHoge Colleges van Staat340,7100,0100,00,00,00,00,00,00,00,00,0IIIAlgemene Zaken87,7100,0100,00,00,00,00,00,00,00,00,0IVKoninkrijkrelaties417,5100,0100,00,00,00,00,00,00,00,00,0VBuitenlandse Zaken13 948,6100,099,80,00,00,00,00,00,00,00,0VIJustitie9 880,099,1100,022,20,20,00,065,80,70,00,0VIIBinnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties9 008,9100,0100,00,00,00,00,00,00,00,00,0VIIIOnderwijs, Cultuur en Wetenschappen51 110,6100,0100,00,00,00,00,00,00,00,00,0 IXANationale Schuld97 506,6100,0100,00,00,00,00,00,00,00,00,0IXBFinanciën16 757,3100,0100,00,00,00,00,00,00,00,00,0XDefensie15 649,699,398,985,70,5(12,5)(0,1)27,20,210,80,1XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer7 962,9100,099,90,30,00,00,00,40,00,50,0XIIVerkeer en Waterstaat12 943,3100,0100,00,00,00,00,01,20,012,90,1XIIIEconomische Zaken5 580,6100,0100,00,00,00,00,00,00,00,00,0XIVLandbouw, Natuurbeheer en Visserij6 409,9100,0100,00,00,00,00,00,40,00,50,0XVSociale Zaken en Werkgelegenheid34 074,5100,0100,00,00,00,00,03,60,00,00,0XVIVolksgezondheid, Welzijn en Sport12 547,999,9100,00,00,00,00,08,80,10,00,0 Totaal begrotingen294 240,699,999,9108,20,0(12,5)(0,0)107,40,024,70,0              Begrotingsfondsen                        VIIProvinciefonds2 083,3100,0100,00,00,00,00,00,00,00,00,0IXBGemeentefonds25 626,7100,0100,00,00,00,00,00,00,00,00,0XIIIFonds Economische Structuurversterkingn.v.t.          XIIInfrastructuurfonds23 846,199,999,90,00,00,00,031,90,10,00,0XIVDiergezondheidsfonds11,9100,0100,00,00,00,00,00,00,00,00,0 XVSpaarfonds
AOWn.v.t.           Totaal fondsen51 568,099,9100,00,00,00,00,031,90,10,00,0Totaal generaal 345 808,699,9100,0108,20,03(12,5)– 0,00139,30,0424,70,01Agentschappen nvt          * Het tussen haakjes plaatsen van een percentage duidt op onzekerheid
over de volledigheid zonder dat een indicatie gegeven kan worden over de mate
van onvolledigheid. Overzicht 2: Uitgaven De bevindingen van de Rekenkamer
over de rekeningen 2000  BegrotingenTotaalbedrag
(x f 1 miljoen)Geen belangrijke fouten/onzekerheden (%) Onzekerheid   fouten(x f 1 mln)        juistheid%volledigheid%onjuist onvolledig    20001999        IHuis der Koningin14,0100,0100,0 0,000,0 0,00,00,0IIHoge Colleges van Staat339,6100,0100,0 0,000,0 0,00,00,0IIIAlgemene Zaken104,4100,0100,0 0,000,0 0,00,00,0IVKoninkrijkrelaties497,1100,0100,0 0,000,0 0,00,00,0VBuitenlandse Zaken12 196,899,398,843,80,400,041,80,30,00,0VIJustitie9 519,599,099,438,10,400,058,60,60,00,0VIIBinnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties8 966,9100,098,80,00,000,000,00,00,0 VIIIOnderwijs, Cultuur en Wetenschappen47 043,399,4100,0284,00,600,0210,00,00,0IXANationale Schuld97 468,7100,099,40,00,000,000,00,00,0IXBFinanciën8 096,6100,099,80,00,000,000,00,00,0XDefensie14 830,798,298,7220,31,5(0.9)0,048,90,31,70,0XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer8 709,499,9100,09,10,100,03,20,00,00,0XIIVerkeer en Waterstaat12 006,199,999,710,00,100,03,00,00,00,0XIIIEconomische Zaken4 162,6100,0100,0 0,000,0 0,00,00,0XIVLandbouw, Natuurbeheer en Visserij5 517,0100,0100,0 0,0 0,0 0,00,00,0XVSociale Zaken en Werkgelegenheid33 449,2100,0100,0 0,000,0 0,00,00,0XVIVolksgezondheid,
Welzijn en Sport12 044,3100,0100,0 0,000,0 0,00,00,0 Totaal begrotingen274 966,299,799,6605,30,2(0,9)– 0,0176,50,11,70,0 Begrotingsfondsen                        VIIProvinciefonds2 071,1100,0100,00,00,000,000,00,00,0IXBGemeentefonds25 438,1100,0100,00,00,000,000,00,00,0XIIIFonds Economische Structuurversterking4 248,1100,0100,00,00,000,000,00,00,0XIIInfrastructuurfonds11 391,598,797,3116,51,000,035,80,30,00,0XIVDiergezondheidsfonds11,9100,0100,00,00,00,00,00,00,00,00,0 XVSpaarfonds
AOW0,0n.v.t. n.v.t.0,0n.v.t.0n.v.t.0n.v.t. 0,0n.v.t.  Totaal fondsen43 160,799,699,3116,50,30,00,035,80,10,00,0 Totaal generaal318 126,999,799,5721,80,2(0,9)– 0,0212,30,11,70,0Agentschappen           VCentrum tot bevordering van de import
uit ontwikkelingslanden            lasten van exploitatie20,6100,0100,000,000,000,00,00,0 kapitaaluitgaven0,2100,0100,000,000,000,00,00,0VIImmigratie- en Naturalisatiedienst             lasten van exploitatie631,0100,097,50,00,000,000,00,00,0 kapitaaluitgaven62,4100,0100,000,000,000,00,00,0VIDienst Justitiële inrichtingen            lasten van exploitatie2 509,0100,0100,000,000,000,00,00,0 kapitaaluitgaven412,2100,0100,000,000,000,00,00,0VICentraal Justitieel Incassobureau            lasten van exploitatie90,6100,0100,000,000,000,00,00,0 kapitaaluitgaven9,5100,0100,000,000,000,00,00,0VIIKorps Landelijke Politiediensten            lasten van exploitatie608,298,8100,000,000,07,21,20,00,0 kapitaaluitgaven269,1100,0100,000,000,000,00,00,0VIIIVOP            lasten van exploitatie23,9100,0100,000,000,000,00,00,0 kapitaaluitgaven1,9100,0100,000,000,000,00,00,0VIICentrale archief selectiedienst            lasten van exploitatie14,4100,0100,000,000,000,00,00,0 kapitaaluitgaven4,8100,0100,000,000,000,00,00,0VIIBasisadministratie Persoonsgegevens
en Reisdocumenten            lasten van exploitatie85,1100,0100,000,000,000,00,00,0 kapitaaluitgaven2,2100,0100,000,000,000,00,00,0VIIInformatie- en communicatie Technologie
Organisatie            lasten van exploitatie222,7100,0100,000,000,000,00,00,0 kapitaaluitgaven47,6100,0100,000,000,000,00,00,0VIIICentrale Financiën Instellingen            lasten van exploitatie100,8100,0100,000,000,000,00,00,0 kapitaaluitgaven28,0100,0100,000,000,000,00,00,0VIIIRijksarchiefdienst            lasten van exploitatie62,6100,0100,000,000,000,00,00,0 kapitaaluitgaven21,9100,0100,000,000,000,00,00,0XDefensie Telematica Organisatie            lasten van exploitatie468,6100,0100,000,000,000,00,00,0 kapitaaluitgaven306,4100,0100,000,000,000,00,00,0XDienst Gebouwen, Werken, Terreinen            lasten van exploitatie182,2100,0100,000,000,000,00,00,0 kapitaaluitgaven71,3100,0100,000,000,000,00,00,0XIRijksgebouwendienst            lasten van exploitatie2 034,5100,0100,000,000,000,00,00,0 kapitaaluitgaven1 098,1100,0100,000,000,000,00,00,0XIIKNMI            lasten van exploitatie113,0100,0100,000,000,000,00,00,0 kapitaaluitgaven49,1100,0100,000,000,000,00,00,0XIIRijksdienst voor de Radiocommunicatie            lasten van exploitatie60,8100,0100,000,000,000,00,00,0 kapitaaluitgaven35,8100,0100,000,000,000,00,00,0XIIISenter            lasten van exploitatie83,5100,0100,000,000,000,00,00,0 kapitaaluitgaven8,5100,0100,000,000,000,00,00,0XIVLASER            lasten van exploitatie122,7100,0100,000,000,000,00,00,0 kapitaaluitgaven18,5100,0100,000,000,000,00,00,0XIVHeffingen            lasten van exploitatie82,2100,0100,000,000,000,00,00,0 kapitaaluitgaven37,5100,0100,000,000,000,00,00,0XIVPlantenziektenkundige dienst            lasten van exploitatie42,9100,0100,000,000,000,00,00,0 kapitaaluitgaven5,5100,0100,000,000,000,00,00,0XVIDirectie College ter Beoordeling
van Geneesmiddelen            lasten van exploitatie26,5100,0100,000,000,000,00,00,0 kapitaaluitgaven0,4100,0100,000,000,000,00,00,0XVIKeuringsdienst van Waren            lasten van exploitatie133,9100,0n.v.t.00,000,000,00,00,0 kapitaaluitgaven25,7100,0n.v.t.         Totale lasten
exploitatie7 585,899,999,80,00,000,07,20,10,00,0 Totale kapitaaluitgaven2 490,9100,0100,000,000,000,00,00,0Overzicht 3: Ontvangsten De bevindingen van de Rekenkamer
over de rekeningen 2000  BegrotingenTotaalbedrag
(x f 1 miljoen)Geen belangrijke fouten/onzekerheden (%) Geen zekerheid
over   fouten      20001999juistheid%volledigheid%onjuist%onvolledig IHuis der Koningin0,0n.v.t.n.v.t.        IIHoge Colleges van Staat10,9100,0100,00000 00,00,0IIIAlgemene Zaken12,3100,0100,00000 00,00,0IVKoninkrijkrelaties35,2100,0100,00000 00,00,0VBuitenlandse Zaken276,4100,0100,00000000,70,3VIJustitie2 116,2100,0100,000(29)(1,4)100,00,0VIIBinnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties1 532,1100,0100,00000000,00,0VIIIOnderwijs, Cultuur en Wetenschappen2 525,6100,0100,000(107,3)(4,2)000,00,0IXANationale Schuld42 043,0100,099,60000000,00,0IXBFinanciën178 398,6100,0100,00000000,00,0XDefensie870,9100,0100,00000003,20,4XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer536,0100,0100,00000000,00,0XIIVerkeer en Waterstaat7 440,6100,099,90000000,00,0XIIIEconomische Zaken4 757,9100,0100,00000000,00,0XIVLandbouw, Natuurbeheer en Visserij783,8100,0100,00000001,60,2XVSociale Zaken en Werkgelegenheid1 726,6100,0100,00000000,00,0XVIVolksgezondheid,
Welzijn en Sport578,8100,0100,0 0(14,6)(2,5)000,00,0 Totaal begrotingen243 644,9100,099,800(150,9)0105,50,0             Begrotingsfondsen                         VIIProvinciefonds2 071,1100,0100,00000000,00,0IXBGemeentefonds25 438,1100,0100,00000000,00,0XIIIFonds Economische Structuurversterking2 833,3100,096,20000000,00,0XIIInfrastructuurfonds11 844,8100,099,90000000,00,0XIVDiergezondheidsfonds350,2100,0n.v.t. 0000000,00,0  XVSpaarfonds
AOW5 397,2100,0100,00000000,00,0 Totaal fondsen47 934,7100,099,80000000,00,0 Totaal generaal291 579,6100,099,800(150,9)0105,50,0 Agentschappen           VCentrum tot bevordering van de import
uit ontwikkelingslanden            baten van exploitatie20,7100,0100,00000000,00,0 kapitaalontvangsten0,6100,0100,00000000,00,0VIImmigratie- en Naturalisatiedienst            baten van exploitatie648,0100,0100,00000000,00,0 kapitaalontvangsten5,8100,0100,00000000,00,0VIDienst Justitiële inrichtingen            baten van exploitatie2 529,0100,0100,00000000,00,0 kapitaalontvangsten204,6100,0100,00000000,00,0VICentraal Justitieel Incassobureau   0        baten van exploitatie95,3100,0100,00000000,00,0 kapitaalontvangsten3,4100,0100,00000000,00,0VIIKorps Landelijke Politiediensten            baten van exploitatie619,9100,0100,00000000,00,0 kapitaalontvangsten226,9100,0100,00000000,00,0VIIIVOP   0 0 0 0,0  baten van exploitatie23,5100,0100,00000000,00,0 kapitaalontvangsten1,5100,0100,00000000,00,0VIICentrale archief selectiedienst   0 0 0 0,0  baten van exploitatie14,8100,0100,00000000,00,0 kapitaalontvangsten3,4100,0100,00000000,00,0VIIBasisadministratie Persoonsgegevens
en Reisdocumenten            baten van exploitatie85,1100,0100,00000000,00,0 kapitaalontvangsten1,0 100,00 0 0 0,0 VIIInformatie- en communicatie Technologie
Organisatie            baten van exploitatie223,8100,0100,00000000,00,0 kapitaalontvangsten41,4100,0100,00 0 0 0,0 VIIICentrale Financiën Instellingen   0 0 0 0,0  baten van exploitatie105,1100,0100,00000000,00,0 kapitaalontvangsten22,3100,0100,00000000,00,0VIIIRijksarchiefdienst   0 0 0 0,0  baten van exploitatie64,1100,0100,00000000,00,0 kapitaalontvangsten17,3100,0100,00000000,00,0XDefensie Telematica Organisatie   0 0 0 0,0  baten van exploitatie460,8100,0100,00000000,00,0 kapitaalontvangsten239,3100,0100,00000000,00,0XDienst Gebouwen, Werken, Terreinen   0 0 0 0,0  baten van exploitatie178,2100,0100,00000000,00,0 kapitaalontvangsten69,6100,0100,00000000,00,0XIRijksgebouwendienst            baten van exploitatie2 148,2100,0100,00000000,00,0 kapitaalontvangsten854,3100,0100,00000000,00,0XIIKNMI   0 0 0 0,0  baten van exploitatie106,1100,0100,00000000,00,0 kapitaalontvangsten47,0100,0100,00000000,00,0XIIRijkdsdienst voor de Radiocummunicatie   0 0 0 0,0  baten van exploitatie66,9100,0100,00000000,00,0 kapitaalontvangsten20,7100,0100,00000000,00,0XIIISenter   0 0 0 0,0  baten van exploitatie88,0100,0100,00000000,00,0 kapitaalontvangsten0,0n.v.t. 100,00n.v.t.0n.v.t. 0n.v.t. 0,0n.v.t.XIVLASER            baten van exploitatie123,5100,0100,00000000,00,0 kapitaalontvangsten4,6100,0100,00000000,00,0XIVBureau Heffingen            baten van exploitatie79,3100,0100,00000000,00,0 kapitaalontvangsten33,9100,0100,00000000,00,0XIVPlantenziektenkundige dienst   0 0 0 0,0  baten van exploitatie44,7100,0100,00000000,00,0 kapitaalontvangsten4,9100,0100,00000000,00,0XVIDirectie College ter Beoordeling
van Geneesmiddelen   0 0 0 0,0  baten van exploitatie25,9100,0100,00000000,00,0 kapitaalontvangsten0,7100,0100,00000000,00,0XVIKeuringsdienst van Waren            baten van exploitatie141,0100,0n.v.t. 0000000,00,0  kapitaalontvangsten26,9100,0n.v.t.0000000,00,0  Totale baten
van exploitatie7 750,9100,0100,0         Totale kapitaalontvangsten1 803,2100,0100,0        Overzicht 4: Saldibalans De bevindingen van de Rekenkamer
over de saldibalans 2000   Beoordeeld*  Geen belangrijke fouten/ onzeker-heden (in procenten) Geen zekerheid Geen
zekerheid Fout Fout   debetcredittotaal20001999juistheid%volledigheid%onjuist%onvolledig%IHuis der Koningin0,014,014,00100,0100,0 0,00,00,000,000,0IIHoge Colleges van Staat62,7344,5407,20100,0100,0 0,00,00,000,000,0IIIAlgemene Zaken93,8162,1255,90100,0100,0 0,00,00,000,000,0IVKoninkrijkrelaties1 949,31 936,83 886,10100,0100,0 0,00,00,000,000,0VBuitenlandse Zaken6 959,525 888,032 847,50100,0100,04,10,00,00,02,80,000,0VIJustitie6 269,311 223,517 492,8099,4100,0104,50,600,0 0,000,0 VIIBinnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties10 586,415 021,125 607,50100,0100,0 0,00,00,0 0,000,0VIIIOnderwijs, Cultuur en Wetenschappen21 848,071 274,093 122,00100,0100,00,00,00,00,000,000,0IXANationale Schuld159,8439 531,0439 690,80100,0100,0 0,00,00,0 0,000,0IXBFinanciën218 882,7120 709,5339 592,20100,0100,0 0,0(20.5)(0,0)00,019,30,0XDefensie4 969,821 007,025 976,80100,0100,00,00,0(11.8)(0,0)7,40,02,50,0XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer9 158,535 542,444 700,90100,0100,0 0,00,00,0 0,000,0XIIVerkeer en Waterstaat6 815,513 766,220 581,70100,0100,00,00,00,00,000,026,20,1XIIIEconomische Zaken11 356,112 471,823 827,90100,0100,00,00,00,00,000,000,0XIVLandbouw, Natuurbeheer en Visserij11 194,710 424,821 619,5099,5100,087,40,40,00,012,30,100,0XVSociale Zaken en Werkgelegenheid70 034,238 155,4108 189,60100,0100,0 0,00,00,000,000,0XVIVolksgezondheid, Welzijn en Sport13 567,020 194,333 761,30100,0100,0 0,00,00,000,000,0 Totaal begrotingen393 907,3837 666,41 231 573,7100,0100,0196,00,0(32,3)– 0,022,50,0480,0                Begrotingsfondsen                            VIIProvinciefonds3 867,436,43 903,8100,0100,000,00,00,000,000,0IXBGemeentefonds52 049,3515,552 564,8100,0100,000,00,00,000,000,0XIIInfrastructuurfonds5 509,235 927,041 436,299,9100,000,0(2,5)– 0,056,50,100,1XIIIFonds Economische Structuurversterking5 047,46 462,211 509,6100,0100,000,00,00,000,000,0XIVDiergezondheidsfonds1 226,20,01 226,2100,0100,000,00,00,000,000,0XVSpaarfonds
AOW15 503,815 503,831 007,6100,0100,000,00,00,000,000,0  Totaal begrotingsfondsen83 203,358 444,9141 648,2100,0100,000,0(2,5)– 0,056,50,000,0 Totaal generaal477 110,6896 111,31 373 221,9100,0100,01960,0( 34,8)– 0,0790,0480,0 Agentschappen                            (V)Centrum tot Bevordering van de
import uit ontwikkelingslanden11,111,122,2100,0100,0 0,0 0,0 0,0 0,0(VI)Immigratie- en Naturalisatiedienst168,0168,0336100,0100,000,00,00,000,000,0(VI)Dienst Justitiële inrichtingen746,0746,01 492100,0100,000,00,00,000,000,0 (VI)Centraal Justitieel Incassobureau33,033,066100,0100,000,00,00,000,000,0(VII)Korps Landelijke Politiediensten303,6303,6607,299,1100,05,30,90,00,000,000,0(VII)IVOP17,917,935,8100,0100,0 0,0 0,0 0,0 0,0(VII)Centrale archief selectiedienst5,55,511100,0100,0 0,0 0,0 0,0 0,0(VII)Basisadministratie Persoonsgegevens
en Reisdocumenten15,215,230,4100,0100,0 0,0 0,0 0,0 0,0(VII)Informatie- en communicatie Technologie
Organisatie137,2137,2274,4100,0100,0 0,0 0,0 0,0 0,0(VIII)Centrale Financiën Instellingen51,151,1102,2100,0100,000,00,00,000,000,0(VIII)Rijksarchiefdienst22,922,945,8100,0100,000,00,00,000,000,0(X)Defensie Telematica Organisatie373,4373,4746,8100,0100,000,00,00,000,000,0(X)Dienst, Gebouwen, Werken, Terreinen109,9109,9219,8100,0100,000,00,00,000,000,0(XI)Rijksgebouwendienst10 533,510 533,521 067100,0100,0        (XII)KNMI42,142,184,2100,0100,000,00,00,000,000,0(XII)Rijksdienst voor Radiocommunicatie64,964,9129,8100,0100,000,00,00,000,000,0(XIII)Senter42,842,885,6100,0100,000,00,00,000,000,0(XIV)LASER36,236,272,4100.0100,000,00,00,000,000,0(XIV)Bureau Heffingen44,744,789,4100.0100,000,00,00,000,000,0(XIV)Plantenziektenkundige dienst13,213,226,4100,0100,0 0,0 0,0 0,0 0,0(XVI)Directie College ter Beoordeling
van Geneesmiddelen9,59,519100,0100,000,00,00,000,000,0(XVI)Keuringsdienst
van Waren42,442,484,8100n.v.t.00,000,000,000,0  Totaal agentschappen12 824,112 824,125 648,2100,0100,05,30,00,00,000,000,0* Beoordeeld debet = totaal -/- uitgaven -/- tegenrekeningen. Beoordeeld
credit = totaal -/- ontvangsten -/- tegenrekeningen. BIJLAGE 2 Uitgaven en ontvangsten Rijk 2000 UITGAVEN   ONTVANGSTEN   In mln gld  Verschil   Verschil  MN 00REK 00absprocMN 00REK 00absprocBegrotingen        HdK141400    HCvS Kab K319340217711457AZ8710417206126100Koninkrijksrelaties2824972157625351040BuiZa excl EU7 6378 2516148119276157132Justitie9 3659 51915422 1412 116– 25– 1BiZa en Koninkrijksrel. 7 5298 9671 438196831 532849124 OCW43 24847 0433 79592 2892 52623710Nat.Schuld29 14532 8443 699134981 8021 304262Fin excl Belastingen7 3078 097790114 6835 45677317Fin Belastingen    163 266172 8689 6026Defensie14 19114 831640572887114320VROM8 2878 7094225255536281110V&W12 00512 006101 4997 4415 942396Econ.Z3 6834 163480133 7264 7581 03228LNV3 9005 5171 61741740784446SZW33 27333 44917617771 727950122VWS11 09612 044948931757926283         Sub-totaal191 368206 39515 0278181 759203 33021 57112         Fondsen        GF24 23025 4381 208524 23025 4381 2085PF1 9312 07114071 9312 0711407ISF11 22011 392172211 26311 8455825FES3 8074 248441122 0182 83381540Spaarfonds AOW 00 5 3945 39730Diergezondheidsfonds 1212 39350311 Subtotaal41 18843 1611 973544 87547 9343 0597         Afdracht Eigen        Middelen EU**12 52711 969– 558– 47 3518 0236729         Consolidatie– 11 546– 12 880– 1 33412– 11 546– 12 8801 33412         Aanvullende posten        Diversen1220– 122– 100    Bijstelling AKW3810– 381– 100    Arbeidsvoorwaarden2 3660– 2 366– 100    Prijsbijst./Studiefin.8960– 896– 100    Nader te bepalen1 3240– 1 324– 1001 7970– 1 797– 100Accres GF./PF.3620– 362– 100             Subtotaal5 4510– 5 451– 1001 7970– 1 797– 100         Agentschappen*1 3941 380– 14– 1  0 Totale uitg en ontv240 382250 0259 6434224 236246 40722 17110         Aflossing en40 39864 62424 2266057 16240 241– 16 921– 30uitgifte schuld                 Totaal uitg en ontv.280 780314 64933 86912281 398286 6485 2502incl.schuld                 Muntslag (inflatoir)    447531 Restposten577   – 8527 92628 011 Totaal281 357314 64933 86912281 357314 64933 29212* De rekeningcijfers van de agentschappen bestaan uit de saldomutatie
bij de RHB.** Exclusief landbouwheffingenXNoot1Tweede Kamer, 2000–2001, 27 020, nr. 21, 30 januari 2001.XNoot2Tweede Kamer rapportage aan de minister van OCW d.d 10 april 2001.XNoot1Tweede Kamer, 2000–2001, 27 656, nrs. 1–2.XNoot1Conform verordening 2064/97.XNoot2Conform verordening 1260/99. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27725-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl