Verstedelijkingsbeleid tot 2010; Verslag van een Algemeen Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27562, nr. 22

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

16-03-2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

27562 nr. 22

12-03-2009

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27562Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 122 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 562Verstedelijkingsbeleid tot 2010nr. 22VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 12 maart 2009De algemene commissie voor Wonen, Wijken en Integratie1 heeft op 18 februari 2009 overleg gevoerd met minister Van der
Laan voor Wonen, Wijken en Integratie over:– de brief van de minister voor Wonen, Werken
en Integratie d.d. 30 januari 2009 inzake een analyse van de woningmarkt
en het overheidinstrumentarium (27 562, nr. 21).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk verslag
uit.Voorzitter: Van Gent Griffier: Van der LeedenVragen en opmerkingen uit de commissieMevrouw Van der Burg (VVD): Voorzitter. Wachten,
wachten en nog eens wachten. De VVD heeft met andere fracties in deze Kamer
al sinds oktober aandacht gevraagd voor de situatie op de woningmarkt. Eind
oktober heeft de voorganger van deze minister binnen enkele weken een plan
van aanpak voor de woningmarkt beloofd. Tijdens de begrotingsbehandeling van
Wonen, Wijken en Integratie is een uitvoerig debat gevoerd over de situatie
op de woningmarkt en de wenselijkheid alsmede de noodzakelijkheid van maatregelen.
Dit is vlak voor het kerstreces herhaald. De coalitiepartijen CDA en PvdA
en oppositiepartij GroenLinks hebben deze minister tot 1 februari 2009
de tijd gegeven om met een brief en een plan van aanpak te komen en om aan
te geven hoe hij de aangenomen motie over de verhoging van de Nationale Hypotheek
Garantie (NHG) zou uitvoeren.De brief van deze minister over de woningmarkt en de aangekondigde maatregelen
zijn ronduit teleurstellend. Ook de argumentatie om de verhoging van de NHG
af te wijzen, rammelt aan alle kanten. Waar is eigenlijk de onderbouwing van
de benodigde 40 mln. van minister Bos? Die was ons toch toegezegd? Het getuigt
allemaal van weinig gevoel voor urgentie en oog voor de ernst van de situatie.
Vorig jaar was namelijk al bekend dat het aantal transacties op de woningmarkt
halveerde en dat de verkoop van nieuwbouwwoningen met 70% was gedaald.
Toch presteert deze minister het om met zo’n pakket te komen en om de
problemen te blijven bagatelliseren. Dan ineens, niet afgelopen weekend, maar
het weekend ervoor, ontstaat er bij de leiding van het kabinet
paniek over de crisis en de te nemen maatregelen. De leiders van dit land,
de premier en de vicepremiers, waren elkaar in de pers aan het beschieten
over de hypotheekrenteaftrek. Dat is heel ernstig in deze tijd van crisis.
Je verwacht immers leiderschap, daadkracht en maatregelen in plaats van geruzie.
Laat het kabinet duidelijkheid bieden in plaats van onzekerheid te creëren.
Laat het afblijven van de hypotheekrenteaftrek, want als er één
slechte maatregel is, is het deze wel.Waar was de minister voor Wonen, Wijken en Integratie? Het bleef oorverdovend
stil. Wie gaat er in dit kabinet eigenlijk over wonen en bouwen? Is dat minister
Van der Laan of minister Bos?De VVD heeft wel een pakket aan maatregelen klaar.De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. De
problemen op de woningmarkt zijn ons allen bekend. Ook de VVD heeft het daar
terecht over. Er komt geen visie van het kabinet et cetera. Daar zal ik ook
wat dingen over zeggen. In ieder geval begint mevrouw Van der Burg zelf te
zeggen dat wij het absoluut niet over de hypotheekrenteaftrek mogen hebben.
Nu is de vraag natuurlijk of dit het juiste moment is om die af te schaffen.
Is dit niet juist wel het moment om de discussie daarover te starten in samenhang
met allerlei andere zaken die op de lange termijn voor de woningmarkt moeten
worden gedaan? Mevrouw Verburg zet zelf een slot op de discussie daarover.Mevrouw Van der Burg (VVD): Dit is in het
kader van waar het nu om gaat het slechtste moment om daarover te beginnen.
Wij hebben volgens mij nog een debat over de structurele aanpak van de woningmarkt.
Dat hebben wij expres gescheiden. In het kader van de enorme crisis die gaande
is, is het afschaffen van de hypotheekrenteaftrek, waarover ons standpunt
bekend is, het ergste wat je kunt doen. Deze maatregel in de lucht laten hangen,
betekent bovendien een enorme douw aan de bouwwereld geven.De heer Van der Ham (D66): Mevrouw Van der
Burg zegt dat de discussie over de hypotheekrenteaftrek op korte termijn niet
interessant is. Dat klopt. Misschien moet je die nu ook helemaal niet starten
als je de hypotheekrenteaftrek helemaal wilt afbouwen, maar je kunt juist
nu wel discussiëren over wat je op lange termijn zou moeten doen om op
korte termijn maatregelen te kunnen financieren of te onderbouwen. Ziet mevrouw
Van der Burg die samenhang niet?Mevrouw Van der Burg (VVD): Volgens mij heb
ik die vraag net al beantwoord. Ik kom er op terug tijdens het debat over
de lange termijn dat wij nog zullen voeren.De VVD heeft wel een pakket aan maatregelen klaar. Het is erop gericht,
u en mij te verleiden tot het doen van investeringen als wij daar de middelen
voor hebben. Welke maatregelen kun je nemen om de woningmarkt op gang te houden?
Ten eerste is het belangrijk dat je bepaalde projecten naar voren kunt halen.
Dan moet je er wel voor zorgen dat de regelgeving niet tegenzit. Je moet er
dus, net zoals bij de infrastructuurprojecten, voor zorgen dat er snel besloten
kan worden, op één moment, alle derdenbelangen et cetera, et
cetera. Dat is goed voor de economie en voor de bouwsector, voor de projecten
waarbij je dat wilt. In de tweede plaats gaat het om kleinschalige locaties,
zoals ik de vorige keer ook heb gezegd. Die moeten meer beschikbaar worden
gesteld. Daarbij moet er vooral worden ingezet op particulier opdrachtgeverschap.
In de hoorzitting of het rondetafelgesprek dat hier heeft plaatsgevonden,
hebben wij een mooi voorbeeld van Almere gezien. Dat was voor de kleine en
grote beurs. Het leek mij een uitgelezen kans om projecten toch van de grond
te krijgen. Ook leek het mij heel goed voor het mkb bouwbedrijf, voor kleine bedrijven en dus niet voor grote bedrijven. Ten derde willen wij natuurlijk
de doorstroming op gang houden. Daarom hebben wij er al voor gepleit dat er
woningen voor het duurdere huursegment en voor het betaalbare koopsegment
worden gebouwd, en dat dus niet via een pavlovreactie aan de onderkant woningen
worden gebouwd, standaard, want dan krijgen wij nog meer structurele problemen.
Ten vierde wil de VVD voorkomen dat mensen die graag willen en kunnen overstappen
op een ander huis, dit niet doen. Daarvoor heeft zij de verruiming van de
NHG voorgesteld. Daarnaast wil zij dat de dubbele hypotheekrenteaftrek voor
mensen die nu in de problemen zitten vanwege dubbele lasten, verlengd wordt.
Daar heeft zij vorige keer ook al voor gepleit. Haar lijkt dat dit probleem
steeds nijpender wordt. De VVD wil geen neerwaartse spiraal. Het alternatief
van de Verening Eigen Huis (VEH) om tijdelijke verhuur eenvoudiger te maken,
ondersteunt zij ook. Ten vijfde is de VVD voorstandster van een tijdelijke
halvering van de overdrachtsbelasting. De boete op verhuizen zet de markt
in de huidige situatie juist helemaal op slot. Ten zesde bepleit de VVD investeringen
door met name particulieren maar eventueel ook door corporaties in energiebesparende
maatregelen, niet door enorme subsidieregelingen op te tuigen, maar door de
fiscale regeling voor groen beleggen open te stellen voor particulieren. Banken
doen dat niet, omdat het ingewikkeld is vanwege een eindeloos aantal in te
vullen formuleren. Dat is het probleem. Daarom moet ervoor worden gezorgd
dat het energieprestatiecertificaat– wij zijn daar niet zo dol op –
goed wordt gemaakt en dat als iemand twee stappen in de goede richting zet,
hij in aanmerking komt voor de fiscaliteit, zodat hij investeringen kan doen.
Dit lijkt mij een prima manier om effectief bezig te zijn. Het maakt het voor
de particulier onmiddellijk rendabel, want er zijn partijen die dit aanbieden.
De VVD wil verder dat allerlei soorten onderhoud aan en renovaties van woningen
aftrekbaar worden van de inkomstenbelasting. Dat is ook een stimulans. De
VVD richt zich dus met name op de particulier. Tot slot bepleit de VVD een
herinrichting van de Vogelaarheffing, zodat corporaties in de krimpregio’s
of met andere grote opgaven, niet steeds geld naar corporaties in de steden
met de veertig wijken hoeven te brengen als die dat niet nodig hebben. Dat
is goed voor die regio’s en goed voor die steden. De VVD verneemt graag
van deze minister of hij nu eindelijk de breed aangenomen motie over de verhoging
van de NHG gaat uitvoeren. Welke van de andere door ons voorgestelde maatregelen
kunnen in een plan terechtkomen? Het is vooral belangrijk dat er nu eens duidelijkheid
komt.De heer Van Bochove (CDA): Voorzitter. Mevrouw
Van der Burg heeft een aantal maatregelen genoemd waar de minister niets aan
hoeft te doen, omdat die op gemeentelijk niveau dienen te worden genomen om
het probleem op te lossen. Zij noemt er ook een paar waaraan het Rijk wel
wat moet doen. Daar zijn kosten aan verbonden: overdrachtsbelasting, 3 mld.,
enzovoort. Nu hoor ik de fractievoorzitter van de VVD te pas en te onpas roepen
dat de overheid geen extra bestedingen mag doen vanwege het begrotingstekort
en weet ik wat allemaal. Hoe wil de VVD dat de fiscaliteit voor dit en de
fiscaliteit voor dat worden gefinancierd?Mevrouw Van der Burg (VVD): Dat zal ik u vertellen.
Wij hadden een tegenbegroting. Daarin stond een aantal posten, zoals de halvering
van de overdrachtsbelasting. Wij hadden al een post staan voor de overdrachtsbelasting.
Ook hadden wij een post voor de inkomstenbelasting staan. Gegeven de situatie,
gebruiken wij die voor de overdrachtsbelasting.De heer Van Bochove (CDA): Om dat te financieren
gaat u dus dat bedrag van 3 mld. dat in uw verkiezingsprogramma stond en daarvoor
als dekking gold, bij de corporaties weghalen? Dat begrijp ik niet. Mevrouw Van der Burg (VVD): Wij hadden het
over de inkomstenbelasting en over een verlaging van de schijven van inkomstenbelasting.
Die zetten wij tijdelijk effectief hiervoor in.De heer Van Bochove (CDA): Om dat te financieren
moest u 3 mld. bij de corporaties weghalen, zei ik. Dat bleek uit uw verkiezingsprogramma.De voorzitter: Mijnheer Van Bochove, wilt
u wel via de voorzitter spreken? Als u uw microfoon uitzet, kan mevrouw Van
der Burg antwoorden.Ik ga een beetje streng zijn vanavond.Mevrouw Van der Burg (VVD): De heer Van Bochove
weet hoe het zit met die 3 mld. Wij staan voor dat corporaties minder sociale
huurwoningen bezitten, omdat wij vinden dat de voorraad daarvan veel te groot
is. Daarvoor hadden wij een equivalent van de vermogensrendementsheffing.
Zo kwamen wij op die 3 mld. Het heeft te maken met een andere visie op de
woningmarkt. U kunt dit wel telkens brengen, maar het is glashelder uitgelegd.De heer Depla (PvdA): Voorzitter. Ik had gehoopt
dat wij dit debat in konden gaan, de ernst van de situatie indachtig. Ik dacht
dat wij alle maatregelen serieus tegen het licht zouden houden en dat wij
met een pakket zouden komen. Al sta ik er niet om te springen, toch was ik
best bereid om met een paar voorstellen van de VVD mee te denken om nationale
consensus te krijgen. Als ik de voorman van mevrouw Van der Burg in de grote
zaal hoor zeggen dat er 40 mld. moet worden bezuinigd, terwijl met zijn voorstellen
niet veel meer dan 7 mld. wordt bezuinigd, dan vraag ik mij af wat de VVD
aan een coöperatieve opstelling van mij heeft als blijkt dat de VVD haar
voorstellen helemaal niet wil betalen.Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik heb uiteengezet
hoe ik mijn voorstellen financieel dek. U kunt dit nagaan in onze tegenbegroting.
Mij lijkt het volstrekt netjes.De heer Depla (PvdA): Het is interessant dat
u nog van uw eigen tegenbegroting uitgaat, terwijl ook de heer Rutte net als
ieder ander weet dat zijn tegenbegroting van september niets meer waard is.
Ook de partijleider van mevrouw Van der Burg beweert dat het begrotingstekort
niet meer dan 2% mag zijn en dat er 40 mld. voor bij elkaar gezocht
moet worden, maar mevrouw Van der Burg verwijst naar de tegenbegroting van
de VVD. Wij moeten helaas concluderen dat er voor samen optrekken een heel
moeilijke basis is. Zij wil wel leuke dingen doen, maar de moeilijke kanten
daarvan accepteert zij niet.De voorzitter: U hebt uw punt gemaakt, mijnheer
Depla. Mevrouw Van der Burg, geeft u een korte reactie.Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik geef aan dat
wij ten eerste een heel andere tegenbegroting hebben opgesteld waarin een
heleboel posten niet zaten, waaraan de PvdA wel geld uitgeeft. Dat scheelt
al een heleboel. Deze zijn gedekt. Wij zullen keurig met een tegenbegroting
in het kader van de nieuwe situatie komen.De heer Van der Ham (D66): Als fractielid
van een medeoppositiepartij ben ik ook wel een beetje verbaasd over het optreden
van mevrouw Van der Burg. Zij heeft het over haar tegenbegroting en slaat
om zich heen. Zelf geeft zij haar stokpaardjes niet op. Vervolgens heeft zij
niet echt een dekking. Valt dit niet in de categorie bulkoppositie? Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik weet niet waar
u het over hebt. Ik begrijp dat u het de hele tijd over de hypotheekrente
wil hebben, want u maakt daar bij elk debat dat wij hier over welk onderwerp
dan ook voeren, opmerkingen over. Ik doe hier keurige voorstellen. Een aantal
van die voorstellen kost niet veel geld. Dat heeft ook te maken met de manier
waarop je ermee omgaat. Ik verwijs naar het particuliere opdrachtgeverschap.
Dat is gewoon slim. Er moet dus voor worden gezorgd dat daarmee aan de slag
kan worden gegaan. Over de NHG wordt een heleboel mist gefabriceerd, maar
op dit moment staat er nul komma nul dekking voor in ook maar één
begroting van het departement. Als je die tijdelijk wilt verhogen, krijg je
een heel verhaal en komt er 40 mld. uit de lucht vallen. Onderbouw dat maar
eens. Dat heb ik aan de minister gevraagd.De heer Van der Ham (D66): U hebt een aantal
fiscale voorstellen gedaan die ik best sympathiek vind. Ik wil er best over
nadenken. U en uw partijleider in de grote zaal hebben het alleen niet over
de dekking daarvan en hoe wij daar uit zouden kunnen komen. U bent alleen
maar bulkoppositie aan het voeren.Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik heb keurig
aangegeven dat wij in onze tegenbegroting al een verlaging van de schijven
van de inkomstenbelasting hadden en dat wij die nu verschuiven naar dit soort
maatregelen, zodat die concreet kunnen worden ingezet in het kader van de
huidige crisis.De voorzitter: Ik begrijp de jaloezie ten
opzichte van de fractievoorzitters, maar die zijn in de grote zaal heftig
over allerlei kwesties in debat. Laten wij ons op de agenda concentreren.
Dat lijkt mij zinnig. Tot nu toe gaat het goed, maar toch vind ik het nodig
om u dit even te zeggen.Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik besluit, maar
niet voordat ik kort uiteen heb gezet waarom een gezonde woningmarkt en bouwmarkt
zo belangrijk zijn voor een gezonde economie. Uit een onderzoek van het IMF
naar 122 crises in de wereld blijkt dat de huizenmarkt een cruciale rol speelt
in de vraag of een crisis kort en niet al te diep wordt of lang en heel diep.
Dat heeft niet zozeer met transacties te maken als wel met het prijsniveau.
Nu hebben wij in Nederland een heel gezonde uitgangspositie voor de huizenmarkt,
want een aantal kenmerken van de Spaanse en Britse huizenmarkt kent Nederland
niet. Ook heeft Nederland nog steeds een woningtekort. Wat dat betreft heeft
Nederland een heel goede uitgangspositie. Wij kunnen die wel verpesten door
slecht beleid te voeren. Laten wij dat nu alsjeblieft niet doen, want wij
hebben er met zijn allen belang bij dat wij zo snel mogelijk uit de crisis
komen. Die is nu even diep. Wij moeten onze goede uitgangspositie qua huizenmarkt
niet weggooien. Dat is mijn pleidooi. De minister moet niet via niksdoen of
slecht beleid de goede startpositie van de woningmarkt, de huizenmarkt te
grabbel gooien, maar ervoor zorgen dat wij deze crisis met slim, effectief
beleid zo goed mogelijk aanpakken.De heer Jansen (SP): Voorzitter. Nog maar
een week geleden kregen wij een geel boekje van het Economisch Instituut voor
de Bouwnijverheid (EIB) toegestuurd met daarin de cijfers over de twintig
grootste bouwbedrijven in Nederland. Die cijfers betroffen het jaar 2007.
Er bleek uit dat de return on investments, dus de winst over het eigen vermogen
van die bouwbedrijven in 2007 24% bedroeg. Nummer een, de Janssen de
Jong groep, welbekend, stond op 39%. Dat toont aan dat er in een jaar
tijd heel veel kan gebeuren. Op het moment dat wij het boekje ontvingen, liep
de heer Brinkman als vertegenwoordiger van de bouwnijverheid hier al maanden
de deur plat om zijn hand op te houden voor extra investeringen en
andere faciliteiten waarvoor hier her en der wordt gepleit. Het kan verkeren.In het verleden waren de woningcorporaties het belangrijkste wapen in
de strijd tegen een inzakkende woningbouwproductie in crisistijd. Zij konden
op dat moment namelijk voor een prikkie extra sociale huurwoningen bouwen,
omdat de aannemers om werk verlegen zaten. Dat heette anticyclisch beleid
in optima forma. De corporaties zijn echter onder Paars I de markt op geschopt
en dit kabinet heeft daar nog eens een schepje bovenop gedaan door de invoering
van een winstbelasting over sociale activiteiten, dus activiteiten zonder
winstoogmerk. Is het dan gek dat corporaties zich hetzelfde gaan gedragen
als projectontwikkelaars en beleggers? Met andere woorden: zodra de zaak in
het slop zit, zitten zij zelf ook in het slop en kunnen zij niet meer anticyclisch
werken. Dat is dus een erg negatief gevolg van het beleid dat hier in de afgelopen
vijftien jaar bewust is ingezet. Ik herinner eraan dat bij een multiplier
van 3 een opbrengst van 500 mln. vennootschapsbelasting 2 mld. meer investeringscapaciteit
bij de corporatie is. De minister sprak daar tijdens het debat een aantal
behartigenswaardige woorden over. Hij verwoordde toen vooral zijn gevoel,
begreep ik. Ik wil weten of hij in het licht van de nieuwe, verscherpte ontwikkelingen
van de afgelopen twee maanden ook tot de conclusie is gekomen dat de afschaffing
of voorlopig misschien de opschorting van de vennootschapsbelasting een van
de effectiefste manieren is om de woningbouwmarkt weer aan de gang te krijgen.
Het mooiste van dit al is dat wij dit geld in tegenstelling tot veel andere
maatregelen, niet kwijt zijn, want het blijft maatschappelijk gebonden vermogen.De SP-fractie, zo zeg ik tegen mijn buurman, heeft in haar tegenbegroting
destijds al een dekking opgenomen voor de afschaffing van de vennootschapsbelasting.
Als anderen die dekking niet vinden deugen en de vennootschapsbelasting alleen
maar tijdelijk willen opschorten, constateer ik dat de eigenwoningmarkt op
zijn reet ligt op dit moment. Dat betekent dus dat er een enorme meevaller
op de begroting komt in de uitgaven voor hypotheekrenteaftrek. Ziedaar een
tweede alternatief voor de dekking. Dan blijft het geld bovendien nog in de
gebonden sector zitten.In zijn analyse van 30 januari jongstleden laat de minister weten
dat hij in de huursector minder aanbod en langere wachtlijsten van starters
verwacht. Daarnaast verwacht hij de mogelijke uitval in de bouw van sociale
huurwoningen. Is de minister het met de SP-fractie eens dat het verstandig
is als gemeenten en corporaties op dit moment hun sloopambities in dit segment
heroverwegen of uitstellen?Ik kom hiermee op de aanpassing van het WSW-plafond. Het huidige plafond
van 200 000 euro is sinds 2002 niet aangepast, waardoor het nu al op
enkele plekken lastig begint te worden om grote sociale huurwoningen te realiseren,
bijvoorbeeld in Amsterdam. Los van de economische crisis moet volgens de SP-fractie
het plafond van het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) met terugwerkende
kracht worden geïndexeerd. Voor de toekomst moet het uitgangspunt zijn:
jaarlijkse indexatie aan de bouwkostenontwikkeling. Is de minister daartoe
bereid? Zou er overigens geen regionale differentiatie moeten komen van het
plafondbedrag, aangezien de stichtingskosten van een vergelijkbare woning
in Amsterdam of in Drachten misschien wel 30% kunnen schelen? De volgende
vraag is of het plafond verder opgetrokken moet worden om ook de koopsector
te accommoderen en, zo ja, of dit slechts tijdelijk moet gebeuren of permanent.
Het valt mijn fractie eerlijk gezegd nogal tegen – wat dat betreft ben
ik het met mijn buurvrouw eens – dat de minister na twee maanden nadenken
nog niet verder is gekomen dan de conclusie dat hij het tijdelijke plafond
wil verhogen. Voor hoe lang weet hij niet en tot welk bedrag evenmin. Ik dacht
dat de regering door ons was ingehuurd om te regeren. Maar goed, ieder nadeel
heeft zijn voordeel, dus kan de minister in ieder geval ons advies
betrekken bij de bepaling van zijn definitieve standpunt. De SP-fractie is
ervoor, het plafond voor het tijdelijk omzetten van koop in huur te verhogen.
Die 350 000 is wat mijn fractie betreft een redelijke indicatie. Er moet
wel aan bepaalde spelregels worden voldaan. Wat de SP-fractie betreft, wordt
de categorie commerciële leningen in een aparte WSW-categorie geplaatst,
buiten de echte sociale leningen. Het is immers zeer waarschijnlijk dat het
risico van koop- en dure huurprojecten een stuk hoger ligt dan van sociale
huur. Als beide typen leningen in één pakket terechtkomen, zal
de rating van de sociale leningen verslechteren, waardoor de rente van deze
lening stijgt. Dan gaan de huurders van sociale woningen de bewoners in het
dure segment sponsoren. Dat vindt mijn fractie ongewenst. Ik zie gelukkig
instemmende bewegingen naast mij.Een ander discussiepunt is welke commerciële projecten onder de WSW-regeling
mogen worden gebracht. Wat de SP-fractie betreft, is dit zowel voor de eigen
projecten van de corporatie mogelijk als voor over te nemen projecten van
derden.Een volgende maatregel zou de aanpassing van de woonlastenfaciliteit van
de NHG kunnen zijn. De minister kondigt aan dat hij hiervan een voorstander
is en dat hij in gesprek is met de Stichting Waarborgfonds Eigen Woningen
(WEW) over de uitwerking. Waar blijft die uitwerking? Ook hier is het weer:
regering, regeer!Het kabinet wil de motie-Van der Burg over het optrekken van de NHG-grens
van 265 000 naar 350 000 niet uitvoeren en voert daarvoor het argument
aan dat de SP-fractie indertijd al bij de indiening van die motie gebruikt
heeft: er zijn twijfels over de kostendekkendheid van het huidige NHG-tarief
als gevolg waarvan de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) uit de achtervang
wil stappen. Volgens mijn fractie moet je niet aan een uitbreiding van de
regeling beginnen zolang er nog een lijk in de kast zit. Dat lijk kan wel
opgeruimd worden dankzij een betere controle aan de poort om fraude terug
te dringen, dan wel een aanpassing van de premie. Het uitgangspunt van een
regeling die zichzelf betaalt, staat voor de SP-fractie nog steeds als een
paal boven water. Nadat de problemen met de NHG zijn opgelost, heeft mijn
fractie niets meer tegen een verhoging van de grens. Als de regeling zichzelf
bedruipt, snijdt het argument van de minister dat de hogere inkomens het risico
wel kunnen dragen ook geen hout meer volgens de SP. Een kostendekkende NHG
is een onderlinge verzekering die nuttig is voor eigenwoningbezitters met
lage en hoge inkomens, met kleine en grote huizen. Waarom zou je een groep
ervan uitsluiten? Waarom zijn er alweer twee maanden verstreken zonder dat
de problemen met de VNG en de hoogte van het tarief zijn opgelost? Regering,
regeer nu eindelijk eens!De heer Van Bochove (CDA): De heer Jansen
is op de dwalingen zijns weegs teruggekomen. Ik liet het even aan mevrouw
Van der Burg over om dit op te merken, maar zij reageert niet. Hij geeft een
aardige opzet als het gaat om de NHG en hoe je het zou kunnen aanpakken. Is
hij er ook voor om de gevallen die er tot nu toe geen gebruik van hebben kunnen
maken, omdat de woningen op dat moment te duur waren, er via zijn verzekeringssysteem
in te passen?De heer Jansen (SP): Daar heb ik geen principiële
bezwaren tegen. Aan de andere kant denk ik dat wij even goed in de gaten moeten
houden wat wij primair beogen met de verhoging van de grens: het stimuleren
van de bouwproductie. Mij lijkt dat daaraan prioriteit dient te worden verleend,
anders vrees ik dat de wachtlijsten voor de behandeling van de NHG wel erg
lang worden. Ik heb daar in ieder geval ten principale geen bezwaar tegen.
Als de regeling zichzelf bedruipt en goed in elkaar zit, mag wat mij betreft
iemand met een paleis, dus ook Hare Majesteit, wel een NHG-garantie aanvragen.
Hij of zij betaalt die toch zelf. De voorzitter: Daar zal zij heel blij mee
zijn.De heer Jansen (SP): Het verhaal van de verhoging
van de premie met een factor 4 tot 6 om het worstcasescenario te dekken is
hoogst ongeloofwaardig. De hoogte van de waarde van de achtervang is simpel
vast te stellen als het VNG-deel van de achtervang in concurrentie wordt herverzekerd.
De 50% VNG-achtervangdekking kan gewoon commercieel herverzekerd worden.
Daar is een verzekeringsmarkt voor. Je kunt dat aanbesteden en dan komt er
een bepaalde prijs uit. Dan weet mevrouw Van der Burg gelijk dat het wel degelijk
iets kost. Zij denkt dat het allemaal gratis en voor niets is.Mevrouw Van der Burg (VVD): Dat heb ik niet
gezegd. Voor de achtervang zijn scenario’s berekend. Die kan de heer
Jansen ook opvragen. Het punt is dat zodra er een verhoging wordt voorgesteld,
er allerlei konijnen uit de hoed komen en argumenten worden gehanteerd, terwijl
het feit is dat er nu ook niets op de begroting staat. Dat is iets anders
dan dat er helemaal geen risico aan verbonden is.De heer Jansen (SP): Voorzitter. Mijn simpele
stelling is dat de achtervang wel degelijk geld kost. Het is namelijk een
klein risico op een groot probleem. Om die reden wil de VNG er nu ook van
af. Dat snap ik goed met het oog op de positie van de VNG, al wil de VNG natuurlijk
wel profiteren van het effect van de hypotheekgarantie. Dat getuigt in mijn
ogen van een dubbele moraal, maar vooruit.Mevrouw Van der Burg (VVD): Dat de VNG er
nu vanaf wil, omdat zij nu een risico ziet, is niet juist; de VNG wil er al
sinds jaren vanaf en gebruikt deze situatie om dat nog eens extra te onderstrepen.
Daar heb ik eerder woorden over gesproken. Het is onjuist om nu te doen alsof
de VNG ineens een risico ziet. Er lopen twee discussies door elkaar: een structurele
discussie over de NHG en een discussie over de tijdelijke verhoging.De heer Jansen (SP): Ik weet niet of het zo
productief is om die discussie hier voort te zetten. Ik dacht dat het anders
zat, maar ik constateer simpelweg dat er een gemakkelijke, economisch waterdichte
manier is om vast te stellen wat het herverzekeringsrisico waard is en hoeveel
het kost. De kostprijs kan worden verrekend in het tarief. Dan is het probleem
opgelost. De minister van Financiën weet dan ook gelijk wat zijn 50%
waard zijn. Dat is precies evenveel, kan ik u zeggen.Het is geen nieuwbouw, maar wel een nuttige investering die voor de bouwmarkt
op dit moment belangrijk is: investeringen in energiebesparing. Daar hebben
anderen al verschillende keren voor gepleit. Het lijkt mij buitengewoon logisch
om in deze tijd, dus nu de nieuwbouwmarkt terugloopt, de bouwcapaciteit te
benutten om te investeren in energiebesparing, in betere installaties. Daar
profiteert de bouwmarkt uiteraard indirect ook van, naast degenen die daarmee
hun energierekening op termijn kunnen verlagen. Ik verbaas mij erover dat
de minister hier geen aandacht aan heeft besteed in zijn brief.De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. Mijn
eerste vraag is eigenlijk direct hoe de minister zijn brief zou hebben geschreven
als hij de cijfers van gisteren had gekend. Zou de brief anders zijn dan de
brief die wij bespreken? Deze vraag hangt in mijn ogen boven elk debat dat
wij in dit huis voeren. In dit soort tijden word je wat reflectiever. Alles
is ijdelheid, staat in de Bijbel. Prediker, u kent het wel, mijnheer Van Bochove.
Als wij het over de toekomst van de woningmarkt hebben, kunnen wij niet in
een glazen bol kijken. Dat zou heel ijdel zijn. Op dit moment moeten wij dus
op de tast bezien hoe wij de woningmarkt kunnen verbeteren. Ik spreek veel
met mensen die dit inderdaad op de tast proberen te bezien. Zij zien een aantal zaken, waaronder dat de woningmarkt stil ligt. We hebben aan
de cijfers en de grafiekjes gezien dat dit een trend van het afgelopen jaar
is, die nu ernstig is geworden.Je ziet ook rare dingen gebeuren. Ik sprak iemand die «in de dakramen
zit». Dit klinkt wat klein, maar het gaat hartstikke goed met de dakramen.
Dit is interessant en daarom gebruik ik het ook als invalshoek voor dit debat.
Je ziet dat mensen heel veel gaan investeren in hun eigen huis. Zij kopen
geen ander huis meer, maar gaan zelf investeren, niet alleen in isolatie,
maar ook in het verbeteren van hun eigen woning. Mevrouw Van der Burg stelt
voor om dat fiscaal te stimuleren, maar ik vraag mij af of dat wel nodig is
nu wij op de centjes moeten letten, en of de mensen dat niet eigenlijk van
zelf doen. Wellicht kunnen wij mensen op andere manieren helpen om sneller
te investeren in hun eigen woningen. Dergelijke ontwikkelingen kun je soms,
hoe klein ze ook zijn, extrapoleren naar iets wat wellicht meer betekent.
Mensen investeren meer in hun eigen huis, hetgeen de bestaande woningvoorraad
verbetert en voor werkgelegenheid zorgt, hoe minimaal ook. Dit soort sprankjes
hoop moeten wij in deze donkere tijden maar aangrijpen. Hoe wil de minister
de kansen vergroten? Wij klampen ons natuurlijk graag aan dit soort zaken
vast.Het kabinet roept in de grote zaal op tot het doen van investeringen met
het mantra «tijdelijk en trefzeker». Wat de D66-fractie betreft
mag daar de t van toekomstbestendig aan worden toegevoegd. Zo mogen innovaties
worden gestimuleerd. Wij hebben het al gehad over innovaties op het gebied
van isolatie en dergelijke, maar wij vinden dat er ook op termijn discussies
moeten worden gevoerd over de hypotheekrenteaftrek in combinatie met de afbouw
van het systeem van de huurtoeslagen of de overdrachtsbelasting. Dat gehele
pakket aan discussies moet wat mijn fractie betreft worden gevoerd. Ik hoop
ook echt dat die discussies in de boezem van het kabinet worden gevoerd. De
D66-fractie bepleit in de grote zaal, maar ook hier dat wij kortetermijninvesteringen
kunnen doen, ook in de woningmarkt – dan mogen wij het budget van de
regering, die 2%, ook best overschrijden – als wij er maar voor
zorgen dat op de lange termijn investeringen en hervormingen worden doorgevoerd
op de woningmarkt. Die zijn hoogstnoodzakelijk. Wat mij betreft is dit één
pakket.Geen claims of dogma’s over welke «h»- of andere woorden
dan ook op dat punt. Ik krijg hierop graag een reactie van deze minister.Hervormingen buiten het fiscale veld zijn in onze ogen ook nodig. Executieveilingen
vinden plaats in omstandigheden waardoor veel geld verloren gaat. Wat is de
uitwerking van de motie-Van der Ham/Depla hierover? Wanneer komt het wetsvoorstel
inzake internetveilingen?Banken en notarissen moeten worden aangesproken op hun rol. Mobiliteitsplannen
om steden te bereiken moeten beter worden aangesloten op grote woningbouwprojecten.
De regering wil 83 000 nieuwe woningen laten bouwen. Hoe zit het met
de ontsluiting van deze woningen via wegen of, liever nog: het spoor? Wat
doet de regering ten aanzien van de bevolkingskrimp en de leegstand in sommige
delen van Nederland? Anderen hebben hierover ook al gesproken.De heer Depla (PvdA): Ik was enthousiast aan
het luisteren naar de heer Van der Ham. In het begin was hij nog de baas over
zijn eigen tekst, maar op een gegeven moment was hij niet meer tekstvast.De voorzitter: Nu gaat u uw vraag stellen,
hè?De heer Depla (PvdA): Net wilde hij niet de
huursector liberaliseren, maar de huurtoeslag afschaffen. Dat was nieuw. Toen
had hij het ineens over 80 000 woningen en ontsluiting. Ik vroeg mij
af wat het verband was. Volgens mij was het probleem dat wij nu juist geen
80 000 woningen meer bouwden. Wat is het verband tussen
het einde van de tekst van de heer Van der Ham en het begin?De heer Van der Ham (D66): Er bestaat toch
samenhang tussen het grote verhaal van de woningmarkt en de investeringen
die bij het kabinet voorliggen? Ik heb het voorts over huurliberalisering
in samenhang met hypotheekrenteaftrek in samenhang met huurtoeslag in samenhang
met allerlei andere fiscale mogelijkheden. Dat is al jaren het verhaal van
D66, mijnheer Depla. Wij zeggen dat het debat in zijn totaliteit moet worden
gevoerd en dat niet een paar dingen eruit moeten worden gepakt. Uw partij
doet dat. U hebt het alleen maar over de hypotheekrenteaftrek, maar niet over
de toekomst van de huursector. Mijn partij vindt dat wij het ons niet kunnen
permitteren om een van die dingen te doen; wij moeten het allemaal doen.De heer Madlener (PVV): Ik begrijp het betoog
van de heer Van der Ham wel. Wij horen al jaren van de D66-fractie dat het
systeem dat wij hebben opgebouwd, ineens helemaal moet worden veranderd. Als
je dat al zou willen – mijn fractie wil dat niet – moet je dat
in goede tijden doen, niet in slechte tijden. D66 heeft in de goede tijden
jarenlang in de regering gezeten, maar dit nooit kunnen regelen. Ik begrijp
het verhaal van de heer Van der Ham niet, zeker niet nu het slechte tijden
zijn.De voorzitter: Dit is een beetje onderweg
naar morgen.De heer Van der Ham (D66): Ik geloof dat de
voorzitter zich niet inhoudelijk mag bemoeien met het debat. Anders moet zij
zelf een interruptie plaatsen.De voorzitter: U gaat nu antwoorden, mijnheer
Van der Ham.De heer Van der Ham (D66): Mijnheer Madlener,
een aantal dingen hebben wij inderdaad nog niet kunnen realiseren. Dat klopt.
Wanneer het gaat om de grote hervormingen van de woningmarkt, moet je uitkijken
dat je geen onrust organiseert. Die kunnen wij op dit moment niet hebben.
Dat wil niet zeggen dat je er helemaal niet over moet spreken. Als wij het
hebben over de hypotheekrenteaftrek, moeten wij die heel voorzichtig afbouwen.
Daar hebben wij allerlei plannen voor. Die kent u ook. Wij zijn niet voor
afschaffing in één keer; er moet lang over worden gedaan. Misschien
moet het niet vandaag gebeuren en ook niet volgend jaar, maar wel in de komende
jaren. Daar moet je het goede moment voor vinden. Hetzelfde geldt voor huurliberalisatie.
Wij zijn daarvoor. Je moet er dan eerst wel voor zorgen dat de productie van
woningen op peil is. Wat dat betreft, hangt het allemaal met elkaar samen.
Het is niet snel klaar. Daarover zijn wij het eens. Wij zullen het dan ook
voorzichtig moeten doen om geen onrust te creëren. Die wil je niet.De heer Madlener (PVV): De heer Van der Ham
zegt dat het er alleen om gaat, erover te spreken. Daar is hij goed in, want
hij heeft er al jaren over gesproken zonder dat er iets gebeurd is. Laat hij
daar vooral mee doorgaan, zolang wij het maar niet doen.De heer Van der Ham (D66): Het feit dat wij
in Nederland zo veel spreken over hervormingen maar ze niet doorvoeren, is
een van de redenen waarom wij er op dit moment niet zo goed voorstaan als
wij ervoor hadden kunnen staan. Dat geldt voor meerdere hervormingen waar
dit kabinet niet aan wil, of het nu gaat om het ontslagrecht of andere zaken.
Het kabinet heeft wat dat betreft de afgelopen twee jaar niet aangegrepen
om te hervormen, op meerdere punten niet. Dat vindt de D66-fractie jammer.
D66 heeft in het kabinet-Balkenende II – ik kijk ook naar de heer Van Bochove – behoorlijk hervormd. In Balkenende IV zijn de
hervormingen stil komen te liggen.De heer Van Bochove (CDA): Ik moet uw daadkracht
legitimeren, begrijp ik.De heer Van der Ham (D66): Ik neem aan dat
u het ermee eens bent dat Balkenende II op dit punt meer heeft gedaan dan
Balkenende IV.De voorzitter: Voordat wij daar eindeloos
over gaan discussiëren, stel ik voor dat de heer Van der Ham zijn betoog
vervolgt en gaat afronden.De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. D66
heeft eind januari vragen gesteld over de dubbele woonlasten waarmee mensen
worden geconfronteerd indien zij hun huis niet verkocht krijgen. Valt deze
groep onder de woonlastenfaciliteit van de NHG? Hier is natuurlijk een motie
over ingediend. Het is goed dat de regering die nu aan het uitwerken is, maar
ik krijg graag een toelichting daarop en zie de vragen die D66 eerder heeft
gesteld, graag beantwoord. De VEH heeft enkele voorstellen gedaan om mensen
met dubbele woonlasten tegemoet te komen, bijvoorbeeld door het aanpassen
van de regels voor huren. Hoe staat het kabinet daarin? Is de Leegstandswet
toereikend op dit punt? De regering wil de WSW-borgingsgrens tijdelijk verhogen.
Met hoeveel wordt de grens opgehoogd en voor hoe lang? Waarom is dit het goede
moment om zo’n maatregel te nemen? Wij moeten dat niet doen op het dieptepunt
van de crisis of als wij daaruit juist aan het opkrabbelen zijn om niet contracyclisch
te werken. De zelfde vraag geldt voor de verhoging van de NHG-grens. Daarnaast
vraag ook ik of dit geen reden is om nog eens goed naar de executieveilingen
te kijken.De banken calculeren behoorlijke risico’s bij het verstrekken van
hypotheken. Het is niet aan de overheid om daar direct iets aan te doen, maar
wij kunnen wel constateren dat mensen daardoor moeilijker huizen kunnen kopen,
terwijl de slechte hypotheken niet zozeer op onze woningmarkt voorkwamen.
Hoe wil de minister de banken hierin mee krijgen?Op dit punt en over de overschrijding van de betalingstermijnen heeft
de D66-fractie vragen gesteld. Wij krijgen veel signalen dat banken hier slecht
mee omgaan. Dit frustreert de markt. Mensen moeten procederen en hebben meerkosten.
Wat is de reactie hierop van de minister? Wat zijn de gevolgen?De heer Depla (PvdA): Voorzitter. De woningmarkt
wordt zwaar getroffen. Dat hebben al meer mensen geconcludeerd. De fors teruglopende
bouwproductie heeft directe gevolgen voor de werkgelegenheid in de bouwsector
en de prijzen van de huizen. Aan de andere kant zal de vraag naar huurwoningen
toenemen met als gevolg dat de wachtlijsten voor betaalbare huurwoningen nog
langer worden. Wat moet er gebeuren? Wat ons betreft zijn er drie thema’s.
Daar zeg ik iets over. Allereerst moet de teruggang in de bouwproductie zo
veel mogelijk worden beperkt, ten tweede moeten de bouwvakkers aan het werk
worden gehouden en ten derde moeten huizenbezitters worden beschermd die met
dubbele woonlasten komen te zitten doordat zij hun oude huis nog niet hebben
verkocht. Om met het laatste te beginnen: de huidige prijsdaling is voor starters
een zege en geen ramp voor mensen wier woning in de laatste tien jaar twee
keer zo veel waard is geworden. Voor mensen van wie de woningen tot de nek
gefinancierd zijn, is het wel een dreigende ramp, net als voor mensen die
een huis gekocht hebben, maar hun oude huis nog niet kwijt zijn. Daar moet
een oplossing voor komen. Huizenkopers komen in de problemen omdat zij het
oude huis nog niet kwijt kunnen of omdat zij de hypotheek niet meer kunnen
betalen doordat zij op hun huizen verliezen. De huidige woonlastenfaciliteiten
lijken in deze omstandigheden niet toereikend, lees ik in de brief van de
minister. NHG bepleit een betalingspauze voor NHG-bezitters.
Wat vindt de minister van dat voorstel? Wanneer zou die eventueel beschikbaar
zijn? Wat zijn de opties voor huizenbezitters die geen NHG hebben? Is de minister
het met mijn fractie eens dat banken mede de verantwoordelijkheid moeten dragen,
omdat die de laatste jaren mensen tot over de rand kredieten hebben verstrekt?Voor mensen met twee huizen heeft de VEH een voorstel gedaan. Daar zijn
al vragen over gesteld. Volgens mij is iedereen het eens over het tijdelijk
verhuren. Wil de minister de gemeenten daarop attenderen? Is hij ook bereid
om na te gaan hoe de fiscale belemmeringen daarvoor kunnen worden weggenomen?
Het gaat vooral om mensen die twee huizen hebben en daardoor in de problemen
komen.Verder moet er genoeg gebouwd blijven worden. Het adagium van dit kabinet
is: «samen werken, samen leven». Dat moet nu zijn kracht bewijzen,
zou ik zeggen. Alleen als meerdere partijen er samen de schouders onder zetten,
kunnen wij het verschil gaan maken. Tegen deze achtergrond bevat de brief
van het kabinet van 30 januari in aanvang een goede analyse en een aantal
goede maatregelen, maar het is nog wel een beetje een brief met een rem erop.
De minister kondigt aan dat hij met gemeenten gaat overleggen over de knelpunten.
Wat mij betreft moet hij niet alleen met gemeenten overleggen, maar ook met
aannemers, corporaties, ontwikkelaars, investeerders, de VEH en huurders.
Er moet niet alleen over knelpunten worden overlegd, maar met name over oplossingen.
Ik ga ervan uit dat het overleg over knelpunten geëvolueerd is tot een
gesprek over oplossingen. Ik ben benieuwd of de minister ons kan vertellen
hoe ver hij al is.In ieder geval vinden wij het van belang dat de volgende punten daarbij
ter sprake komen. Allereerst energiebesparing en onderhoud. Daar hebben meerdere
mensen al wat over gezegd. Er is niet alleen werk in de nieuwbouw, maar ook
in de bestaande voorraad. Er kunnen bouwvakkers aan de slag, aan de ene kant
voor energiebesparing, aan de andere kant voor onderhoud en het opknappen
van woningen. Dit levert werk op. Dat is niet alleen goed voor het milieu,
maar ook voor de woonlasten als op termijn de energieprijzen weer de lucht
in gaan. Het zorgt ook voor werk. De minister zou dit dan ook krachtig moeten
stimuleren door middel van zowel financiële als praktische maatregelen,
want, zoals blijkt uit het debat over energiebesparing in woningen dat wij
hebben gehad, gaat het niet alleen om geld. In Den Haag waren zo’n 265 000
mensen aangeschreven, maar slechts een paar mensen kwamen uit de bank om het
te gaan doen. Er moeten dus andere dingen gebeuren. Het tweede deel van het
pakket is wat ons betreft het op gang houden van de bouwproductie. Wij hebben
tijdens de hoorzittingen op verschillende plekken gehoord dat er lokaal afspraken
met ontwikkelaars, corporaties en investeerders moeten worden gemaakt om te
bepalen welke bouwprojecten door kunnen gaan, kansrijk zijn en door welke
projecten gewoon een streep moet. Gemeenten gaan dit ook doen. Er moeten lokaal
afspraken worden gemaakt, omdat de woningmarkt in Utrecht er toch echt anders
uitziet dan die in Enschede of Heerlen. Ik zeg ook «lokaal» omdat
wat de woningmarkt vraagt, anders is. Hetzelfde geldt voor de uitgangspositie
van de verschillende partijen die aan tafel zitten. Als die er onder regie
van de wethouder lokaal uit zijn, zou de rijksoverheid het kunnen ondersteunen
door mee te investeren, de WSW te verhogen of een btw-faciliteit te bieden
bij een tijdelijke omzetting van koop in huur, zodat woningbouwcorporaties
hun anticyclische rol beter kunnen spelen. Wij denken dat overheidsgeld op
die manier gerichter kan worden ingezet dan via een algemene maatregel van
halvering van de overdrachtsbelasting, omdat die ook voor een deel terecht
komt bij mensen die toch wel zouden gaan verhuizen, waardoor die prikkel dus
niets oplevert.Bij deze aanpak vragen wij wel aandacht voor de vraag wie er op de blaren
moet zitten. Iedereen heeft de afgelopen jaren heel veel verdiend aan woningbouw.
Die tijden zijn voorbij, dus nu moet er geld bij. De gemeentelijke
grondbedrijven hebben er goed aan verdiend. Zij moeten er dus nu een deel
van het geld voor gaan inzetten. Ontwikkelaars moeten ook hun steentje bijdragen.
Ik hoor in te veel steden dat ontwikkelaars best mee willen werken aan het
gaande houden van een project dat men stil wil leggen, mits de gemeente bereid
is, de grond over te nemen en alle risico’s bij het publieke belang
terechtkomen. Ik wil wel zeggen dat veel vastgoedhandelaars in de Quote 500
staan. Zij hebben de laatste jaren misschien veel geld verloren, maar zij
hebben ook heel veel geld verdiend aan de grondhandel. Het kan dus niet zo
zijn dat een ontwikkelaar alleen maar mee wil doen als de gemeente bijdraagt
en een deel van het verlies neemt en hij zijn 4% rendement maar heeft.
Ik was laatst in Wijk bij Duurstede. Daar zei het Bouwfonds gewoon: wij laten
de boel liggen, want wij gaan uit van 4%. Dit hoor ik ook in andere
steden. Wat mij betreft, zijn het geen systeemprojectontwikkelaars die per
definitie niet mogen omvallen, maar wij moeten wel oppassen dat gemeenten
niet zo angstig worden – daartoe moeten zij voorgelicht worden –
dat zij allerlei risico’s van projectontwikkelaars overnemen, terwijl
die zelf geen serieuze bijdrage leveren. Je kunt je op een gegeven moment
afvragen of het wel verstandig is dat je als gemeente alle risico’s
overneemt en dat de ontwikkelaar na verloop van tijd, als er geen risico’s
meer zijn, er geld mee verdient. Als je het er lokaal over eens bent, moet
het Rijk een set instrumenten in de aanbieding hebben waaruit kan worden geput
om een project succesvol te laten zijn. De verhoging van de WSW is er een.
Daar is van alles over gevraagd. Het lijkt mij van belang dat daar snelheid
in komt.Ten tweede is er het verhaal dat woningbouwcorporaties op dit moment moeilijk
via de Bank Nederlandse Gemeenten en via de Nederlandse Waterschapsbank aan
geld kunnen komen, maar dat er ook vanuit de wereld van de pensioenfondsen
interesse is om er geld in te investeren, mits er eisen worden gesteld. Dit
is een heel technisch verhaal, maar de WSW zou dit mogelijk moeten maken.
Wil de minister dat mogelijk maken? Om te laten zien dat het ons ernst is,
willen wij ook over enkele heilige huisjes heen stappen. Als ergens lokaal
wordt geconcludeerd dat er een particuliere investeerder moet worden gevonden
die huurwoningen in plaats van koopwoningen gaat neerzetten in een gemengd
project en hij die op de vrije markt wil verhuren – misschien maakt
het puntensysteem dat niet helemaal mogelijk – dan durft de PvdA in
deze bijzondere situatie een paar heilige huisjes te verlaten, en wel gericht,
anders worden mensen in bestaande huurwoningen ineens zenuwachtig over hun
zekerheid. Het gaat dus met nadruk om specifieke nieuwbouwprojecten die wethouders
aandragen.Een ander punt is de btw-maatregel die ik net al noemde. Corporaties die
koopwoningen tijdelijk omzetten in huurwoningen, zouden geen twee keer btw
hoeven betalen. Aan de andere kant is heel belangrijk wat in het debat van
vorige week is gezegd, namelijk dat je in sommige stedelijke projecten, zoals
de stadhavens bij het Merwedekanaal in Utrecht, niet voor een of twee jaar
in het kader van de crisis even snel een paar woningen gaat bouwen. Gemeenten,
particuliere beleggers en investeerders steken alleen geld in het project
als dat op de lange termijn kan worden afgemaakt. Alleen dan komen dergelijke
projecten van de grond. Dat vereist dat wij niet alleen geld naar voren halen,
maar ook dat wij op de lange termijn het Investeringsbudget stedelijke vernieuwing
(ISV) zeker stellen. In een hoorzitting is ook de kwestie aan de orde gekomen
of het Rijk subsidies moet verlenen of risicodragend moet investeren. Dat
zou dan in gang gezet moeten worden. Heel belangrijk is onder andere ook dat
mengvormen van koop en huur interessanter worden. Van een deel van de koopwoningen
kun je nu helemaal huurwoningen maken, maar je kunt er ook mengvormen van
maken, waardoor er met de zelfde hoeveelheid geld van de woningbouwcorporatie
twee keer zo veel woningen kunnen worden gebouwd. Wij moeten er dan wel voor
zorgen dat de fiscus niet moeilijk doet over wat nog risico is
en of er dan wel hypotheekrenteaftrek voor mogelijk is. Daar moet goed op
worden gelet. Wij moeten niet alleen nagaan of woningbouwprojecten naar voren
kunnen worden gehaald, maar ook of dat kan worden gedaan met schoolgebouwen
en sportaccommodaties. Daarbij moet worden bezien of corporaties een rol willen
spelen in het bouwen en overnemen van maatschappelijk goed. Hoe ver is de
minister met de gesprekken? Aan welke instrumenten denkt hij?Ten slotte merk ik op dat juist in deze tijden alle creativiteit moet
worden aangeboord. Men moet dus niet alleen met de grote partijen om de tafel
gaan zitten, maar ook met kleinere partijen. Overal, zo bleek ook uit de hoorzittingen,
trekken zelfbouwers van woningen, vooral starters, zich weinig aan van de
crisis. Zij bouwen nog. In Almere zie je mooie initiatieven van zelfbouwers
en kleine lokale aannemers om te voorkomen dat de woningmarkt in deze tijd
verder inzakt. Daar heb je slimme koopconstructies voor. Almere biedt die
samen met corporatie De Key. Naast alle maatregelen die de minister treft,
zou het mooi zijn als hij lokale projecten gaande hield door een extra impuls
te geven aan eigen bouwprojecten. De gemeente Almere stuurde ons vandaag een
brief met het idee om juist de begeleidingskosten voor de particulieren te
verhogen en om daarvoor eventueel de Besluit Locatiegebonden subsidie (BLS)
die niet is opgemaakt, te gebruiken.De heer Jansen (SP): Voorzitter. Voordat de
zelfbouw weer een hoge vlucht gaat nemen aan deze tafel, wil ik het relativeren.
Volgens mij ging het in Almere om 750 bouwaanvragen in drie jaar tijd. Dat
is 250 per jaar. De heer Van Bochove weet vast hoeveel woningen er in Almere
worden gebouwd. Ik denk zo’n 5000 per jaar. Het gaat dus om een twintigste
van de totale bouwproductie. De grote belangstelling heeft volgens mij vooral
betrekking op het feit dat het gaat om betaalbare kavels en woningen, want
voor de woningen van projectontwikkelaars om de hoek in die prijsklasse staan
ook drie rijen dik. Wat is nu het specifieke voordeel van het zelf bouwen,
behalve dat er 3200 euro extra belastinggeld naartoe gaat?De heer Depla (PvdA): Het valt mij op dat
de SP vooral van de grote instituties is en er niet van houdt als mensen zelf
iets willen, maar dit gezegd hebbende, merk ik op dat een projectontwikkelaar
pas gaat bouwen als 70% verkocht is. Het voordeel van zelf bouwen is
dus dat elk individu zelf aan de slag gaat. Verder zie je vaak dat mensen
het leuk vinden. Er zijn mensen in Nederland die zelf iets willen. Hun willen
wij de ruimte bieden. Ten derde zegt u dat het klein is, maar mij lijkt dat
wij in deze tijd moeten zeggen: wie het kleine niet eert, is het grote niet
weert. Wij moeten hiermee blij zijn. Twee weken geleden zijn er 900 mensen
gekomen om een bouwproject, terwijl er bij Heijmans de laatste maanden meer
woningen zijn ingeleverd dan gekocht. Wij moeten dit volgens mij dus serieus
nemen, zeker met het oog op de toekomst, want de tijd is voorbij dat wij terug
kunnen naar vroeger met die slechte prijs-kwaliteitverhouding. Het liep al
uit de hand. Daarom zijn deze betaalbare initiatieven zo interessant. Het
zijn niet de stewardessenwoningen van de bouwfondsen van een paar jaar geleden,
maar goede, grote woningen.U moet dat toch steunen? In deze tijd moeten wij niet zomaar crisismaatregelen
nemen, maar crisismaatregelen die helpen en die ons misschien ook een stapje
verder helpen op weg naar een nieuwe bouweconomie.De heer Jansen (SP): Ik heb dat boek natuurlijk
ook met veel belangstelling bekeken. Het zijn de cataloguswoningen die dertig
jaar geleden, toen ik bij een aannemer-projectontwikkelaarscombinatie werkte,
ook al werden aangeboden met keuzemogelijkheden voor de plaats van de keuken,
de zolder, slaapkamers en meerwerk. Een dergelijk standaardpakket
kun je altijd efficiënt aanbieden. Lever je er een grotere serie van
op, dan levert dat een kostenvoordeel op. Waarom bent u daar niet voor?De heer Depla (PvdA): U hebt mij niet horen
zeggen dat ik daar niet voor ben, maar ik ben ervoor dat wij juist verschillende
bloemen laten bloeien. In deze tijden moet je blij zijn met elk project. In
deze tijden moet je niet terugvallen op wat u twintig jaar geleden hebt bedacht.
Het is tijd voor creativiteit. Als dit een van de dingen is, moet je er ruimte
aan bieden. Ik kan niet anders concluderen dan dat wij het uiteindelijk eens
zijn. U zegt dat er meer onder de zon is. Daarover ben ik het met u eens.
Dit is alleen geen argument om aan dit soort projecten geen ruimte te bieden,
zeker als er later grond aan gemeenten wordt teruggegeven. Dan kan de gemeente
zeggen: misschien moeten wij deze grond niet aan een ontwikkelaar geven, maar
moeten wij een kans bieden aan dit soort initiatieven als wij daardoor meer
woningen gebouwd krijgen. Daar was het om te doen. Als mensen het voor zichzelf
kunnen doen en dat prettig vinden, is dat...De voorzitter: Nee, mijnheer Jansen.De heer Jansen (SP): De hamvraag is of hier
belastinggeld naartoe moet.De voorzitter: U hebt het woord niet. De heer
Depla vervolgt zijn betoog en rondt af.De heer Depla (PvdA): Ik beantwoord die vraag
dus niet.Een andere bouweconomie houdt onder andere dat zelf bouwen in. Aan de
andere kant moeten wij nagaan hoe het met het grondbeleid verder moet. De
VROM-raad heeft het idee om te gaan werken met prijzen tegen gebruikswaarde
in plaats van marktwaarde, want de marktwaarde, zo hebben wij de laatste tijd
moeten concluderen, heeft erg weinig meer met de werkelijkheid te maken gehad.
Nu het een beetje tegenzit, hebben die mensen allemaal veel te veel geld betaald.
Een paar mensen is daar heel rijk van geworden. In het verleden heeft het
een rem gezet op de betaalbaarheid van woningen en nu zet het een rem op het
toch aan de gang houden van de bouwproductie, want het feit dat wij veel te
veel voor de grond hebben betaald, maakt het voor gemeenten en ontwikkelaars
heel moeilijk om projecten in de nieuwe economische verhoudingen aan de gang
te houden. We moeten dus niet alleen naar crisismaatregelen kijken, maar ook
naar de lange termijn.De heer Madlener (PVV): Ik hoor de PvdA-fractie
zich zo waar druk maken om banen. Bij het debat over de tickettaks bleef zij
weg, terwijl die heel veel banen kost, maar nu gaat de PvdA-fractie de banen
in de bouw redden. Gelukkig maar. Er staan dit jaar namelijk ongeveer 25 000
banen van bouwvakkers op de tocht. Dat aantal komt toevallig precies overeen
met het aantal Polen dat in de bouw werkt. Wat is er mooier dan te zeggen:
beste Polen, wij hebben het u als PvdA-fractie mogelijk gemaakt om hier te
werken, maar ja, nu hebben wij geen werk meer voor jullie, want wij verliezen
25 000 banen. Zullen wij de openstelling van de arbeidsmarkt voor Polen
niet terugdraaien?De heer Depla (PvdA): Het lijkt mij heel eenvoudig,
mijnheer Madlener. Als gebeurt wat u wil, gaan andere landen dat ook doen,
niet alleen met onze mensen, maar ook met onze goederen. Ik weet dat zelfs
u weet dat de Nederlandse economie en dus de baan van veel mensen afhankelijk
zijn van export. Als wij allemaal op de lijn gaan zitten dat wij het alleen
in ons eigen land doen, kunnen landen als Frankrijk en Engeland misschien
een eind komen, maar de werknemers in Nederland zijn dan het haasje. Ik zou
het dus zeer onverstandig vinden als u langs die lijn door bleef gaan. Je kunt niet zeggen: ik wil wel dat onze producten allemaal naar buiten
kunnen, maar ik wil dat er geen enkel product naar binnen kan. Mij lijkt dat
u mensen op die manier een rad voor ogen draait en hun baan in gevaar brengt.De heer Madlener (PVV): Dit is pertinente
onzin, want Duitsland heeft zijn markt ook niet opengesteld voor Poolse arbeiders
omdat de economie dat daar gewoon niet verdraagt. De werkloosheid is er te
hoog. Nederland zit in de zelfde situatie en heeft van Europa het recht gekregen
om dat te doen. Er is nu alle aanleiding toe om de regel terug te draaien.
Dat leidt niet tot een soort handelsoorlog, zoals u doet voorkomen.De voorzitter: U hebt uw punt gemaakt. U stelt
de zelfde vraag nog eens?De heer Madlener (PVV): Ik wil weten waarom
de PvdA niet terugkomt op het besluit, de arbeidsmarkt voor Polen open te
stellen. Dat kost namelijk 25 000 mensen hun baan.De voorzitter: Ik zou minister Donner er bijna
bij gaan roepen, maar die is nu niet acuut beschikbaar.De heer Depla (PvdA): Ik ben het met de heer
Madlener eens dat wij het lang voordat de crisis uitbrak, niet gepast vonden
om de grens voor Bulgaren en Roemenen open te stellen, omdat de steden daarvoor
geen opvangcapaciteit hadden. Wij vonden het dus onverstandig. Wij zijn verbonden
aan een verdrag dat wij de grens voor Polen een jaar dicht mochten houden.
Volgend jaar gaat die volgens dat zelfde verdrag weer open. Het besluit om
dat verdrag te tekenen, terugdraaien, helpt niet echt veel mensen, hoe goede
symboolpolitiek het ook is.Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Voorzitter.
De effecten van de kredietcrisis zijn zichtbaar op de woningmarkt. Bouwondernemingen
kunnen bouwprojecten niet meer realiseren, banken zijn strenger bij het verstrekken
van hypotheken en kopers wachten de ontwikkelingen af. Dat heeft knelpunten
veroorzaakt. Dat het kabinet deze ontwikkelingen scherp in de gaten moet houden,
spreekt voor zichzelf. De ChristenUnie steunt de lijn van het kabinet dat
de verantwoordelijkheden van de verschillende partijen op de woningmarkt niet
worden ondermijnd, maar worden ondersteund met als doel de woningmarkt in
beweging te houden. Tot zover kan ik mij daarin vinden. De minister vermeldt
in zijn brief alleen twee maatregelen. Wordt er in het kabinet verder nagedacht
over het stimuleren van de woningmarkt? Ik hoor graag van de minister of er
een goed doordachte visie komt met maatregelen om de woningmarkt te stimuleren.De fractie van de ChristenUnie maakt onderscheid tussen de ontwikkelingen
in de bouw en de ontwikkelingen op de koop- en huurmarkt. Voor mensen die
hun huis op dit moment willen verkopen, is het erg vervelend dat er minder
kopers op de kopersmarkt zijn. Aan de andere kant kunnen het voor koopstarters
interessante tijden zijn. Het is logisch dat iemand wiens baan op de tocht
staat, nu niet zo maar een huis gaat kopen. De overheid kan haar best doen,
kopen te stimuleren, maar daarvoor is toch vooral een stabilisering van de
economie nodig. Het draait allemaal om vertrouwen, zowel bij de producent
als bij de consument. Wat betreft de ChristenUnie is dit de kern: het draait
om vertrouwen.Gezien de ontwikkelingen in de bouw is het vooral van belang dat de bouwproductie
op gang blijft. Wij moeten natuurlijk niet bouwen voor leegstand, maar dat
gebeurt ook niet, want de woningbehoefte is nog steeds groot. Hooguit zal
er tijdelijk een iets andere verhouding tussen koop en huur nodig zijn. De
huidige haperingen in de bouw moeten echter zo snel mogelijk worden verholpen.
Als in deze sector veel banen verloren gaan, is het slecht voor
de economie. Dan krijg je, als de markt aantrekt, de productie niet meer zo
snel op gang, omdat de productiecapaciteit in de sector aangetast is. Het
opnieuw opstarten van projecten duurt natuurlijk ook lang. Dat neemt heel
wat tijd in beslag. Dit probleem baart de ChristenUnie het meest zorgen. Het
kabinet stelt twee maatregelen voor, naar mijn gevoel heel zuinig. Ik heb
de minister daarover al een vraag gesteld.Ik wil het even hebben over de woonlastenfaciliteit van de NHG, die bedoeld
is voor eigenaar/bewoners die buiten hun schuld in betalingsproblemen komen.
Het voorstel tot vereenvoudiging ervan steunt de ChristenUnie van harte. Deze
maatregel kan los van de kredietcrisis nuttig zijn. Wanneer kan de concrete
uitwerking worden toegepast en hoe wordt een ophoping van schulden voorkomen?
De tijdelijke ophoging van de borgingsgrens van het WSW is bedoeld als ultimum
remedium, zo staat in de brief, om projecten vlot te trekken. Hiermee kunnen
koopwoningen tijdelijk worden omgezet in huurwoningen. Op zichzelf is dat
prima, al krijg ik wel het idee dat de corporaties hier voor een deel het
probleem van de commerciële ontwikkelaars moeten oplossen. Is het reëel
om eerst van corporaties te vragen, projecten over te nemen, ze vervolgens
hun buffervermogen te laten aanspreken, waarna eventueel aanspraak kan worden
gemaakt op de achtervang van Rijk en gemeenten? Wat betreft de ChristenUnie
is dit alleen reëel als dit niet ten koste gaat van de sociale huurmarkt
op de lange termijn. Een corporatie kan hier meestal zijn eigen afweging in
maken, maar het wordt lastig als de corporatie in een gezamenlijk project
zit met de commerciële ontwikkelaar. Ik hoor van de minister graag een
nadere analyse van de gevolgen voor de corporaties van de voorgestelde maatregelen.De ChristenUnie is verder benieuwd naar de uitwerking van de procedure.
Wanneer kan de Kamer die ontvangen? Ik maak mij nog zorgen over de voorwaarden.
Het is prima dat deze strikt zijn, maar toch komt het mij erg bureaucratisch
over. Zo moet worden aangetoond dat woningen niet verkoopbaar zijn. Hoe kun
je dat aantonen? Als dat wel zo zou zijn, zouden ontwikkelaars echt niet aankloppen
bij het WSW. Bij verkoopbaar-zijn gaat het allereerst om de prijs. Kan de
minister mij uitleggen hoe dat precies werkt? Hoe wordt bepaald wat een redelijke
prijs is? Maar liefst drie instanties gaan toetsen: gemeente, Rijk en het
Centraal Fonds. Is dat werkbaar?De heer Van Bochove (CDA): Voorzitter. De
CDA-fractie heeft met enige verbazing kennis genomen van de brief van de minister.
Uit die brief spreekt weinig tot geen daadkracht. Concrete maatregelen blijven
in de brief beperkt tot enkele voorzetten die anderen dan nog moeten inkoppen.
Los van het grote debat in de plenaire zaal zijn er heel wat mensen die met
grote verwachtingen hiernaar kijken, van bouwers en projectontwikkelaars tot
starters, tot mensen in huurhuizen die de stap naar een koopwoning wel willen,
maar niet durven zetten, tot woningbezitters die hun tweede woning niet kwijt
kunnen. Iedereen kijkt met een bepaalde verwachting naar dit debat. Iedereen
is zich bewust van het feit dat een volledig stilvallen van de woningmarkt
voor de economie en voor de bouw op de lange termijn ernstig is. Voorgaande
sprekers hebben daar ook op gewezen. De voortgang van de bouw heeft effecten
op andere branches. Dat is ook van belang.Wij verwachten hierom dat de minister nadenkt over maatregelen die hij
kan nemen en concrete voorstellen die hij kan doen en niet dat hij in de brief
twee dingen noemt die naar zijn zeggen anderen moeten regelen. In de brief
spreekt de minister bijvoorbeeld de zorg uit over de voortgang van de aanpak
in de wijken. Hij stelt dat hij daarover gaat overleggen met de gemeenten.
Wat zet hij in? Wat is zijn inzet in dat overleg? Wat kunnen de gemeenten
van de minister verwachten? Wat brengt de minister ertoe om zo afwachtend
te zijn? De CDA-fractie stelt vast dat deze minister met geen
woord ingaat op maatregelen zoals renovatie, verduurzaming, energiebesparing
en het verbeteren van het eigenwoningbezit. Kortom: hij gaat niet in op een
groot aantal maatregelen die enerzijds een verbetering van de bestaande bouw
betekenen en anderzijds een impuls voor de werkgelegenheid en de omzet in
de branche zijn. Mag ik van de minister horen waarom dit niet in de brief
aan de orde komt? Kan hij aangeven wat zijn visie eigenlijk is over het stimuleren
van de markt?Vorige week hebben wij in het rondetafelgesprek allerlei voorstellen gehoord
uit het veld, dus de wetenschap, de dagelijkse praktijk en de consumenten,
die kunnen leiden tot een bruikbare gereedschapskist. Het zijn ook maatregelen
die je niet generiek maar specifiek kunt inzetten. Ik ben het eens met de
heer Teulings die vorige week in het rondetafelgesprek zei dat je op dit moment
niet eens van die grootschalige generieke maatregelen moet nemen, maar dat
je vooral naar gebieden moet kijken. In de Randstad moeten er 500 000
woningen bij. Dat vergt een ander pakket aan maatregelen dan in Limburg, dat
te maken heeft met krimp en dus een heel ander soort probleem aan te pakken
heeft. Zoek het in de bestaande bouw, herstructurering, intensivering en energiebesparende
maatregelen. Benut de Leegstandswet goed en biedt een belastingfaciliteit
om de dubbele aftrek in inkomensproblemen op te lossen. Ook zou de verhoging
van de NHG-grens kan helpen. De rol van de staatsbanken zou moeten worden
aangepakt en de kredietverstrekking moet worden verbeterd. Opslagen bij hypotheekrente
zou moeten worden afgeschaft. Bouwvergunningen moet versneld worden afgegeven.
De btw op bijvoorbeeld speciaal aan te wijzen projecten en/of energiebesparende
maatregelen moet gericht worden verlaagd.Wat is er overigens van waar dat ze in Frankrijk en België de btw
voor speciale woningprojecten gaan verlagen? Waarom zou dat hier niet kunnen?
Het particulier opdrachtgeverschap moet worden gestimuleerd, al mag ik dat
van de heer Jansen geloof ik niet meer zeggen. Het kan wel een belangrijke
impuls voor de woningbouw zijn, waardoor die in stand blijft. Ook ik sluit
mij aan bij de opmerkingen over de brief uit Almere.Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik ben blij dat
de heer Van Bochove ook vraagt om daadkracht. Is hij het met mij eens dat
bijvoorbeeld wel pleiten voor maatregelen, maar niet doorzetten, heel veel
schade veroorzaakt? Ik noem het voorbeeld van zijn collega Spies over de dubbele
beglazing. Daar kregen wij mailtjes over met de strekking dat dit ook moest
worden gedaan, omdat de branche, sinds erover gesproken is in de Kamer, plat
lag. Het lijkt mij minstens zo belangrijk dat wij ervoor zorgen dat wij de
maatregelen genomen krijgen, anders richten wij alleen maar schade aan.De heer Van Bochove (CDA): Voorzitter. Ik
laat mij niet in dat dilemma brengen, want dat betekent dat mij de mond gesnoerd
wordt. Ik wil hier een debat voeren over allerlei mogelijke maatregelen en
die moeten wel op termijn worden geëffectueerd, maar het kan niet zo
zijn dat ik geen open debat kan voeren over maatregelen die ik nodig vind
en u misschien niet en waar de minister ook een opvatting over heeft. In dat
dilemma laat ik mij niet brengen. Ik begrijp het probleem dat u schetst, maar
dat mag mij er niet van weerhouden dat ik dingen doe en noem die in het debat
misschien afgeschoten worden of misschien op steun kunnen rekenen. Je moet
daar wel voorzichtig mee zijn, maar als ik alleen maar dingen mag noemen die
van tevoren zijn afgekaart en dichtgetimmerd, kan ik geen debat voeren.Mevrouw Van der Burg (VVD): Daar ben ik het
helemaal mee eens, maar ik neem aan dat u het er ook mee eens bent dat wij
dit niet te lang in de lucht mogen laten hangen, gezien deze effecten. U pleit
zelf ook voor daadkracht. De heer Van Bochove (CDA): Ik heb in mijn
inbreng al gezegd dat ik vind dat er sprake moet zijn van daadkracht en dat
de minister voorstellen moet doen. Ik begrijp heel goed dat dit in de komende
twee, drie weken moet worden afgerond. Er wordt op een ander niveau ook over
gedebatteerd. Dan moet de minister er ook zijn, te meer daar het een publiek
geheim is dat hij met de hele wereld in de bouwsector overlegt over de te
nemen maatregelen. De verwachtingen zijn dus hooggespannen.De heer Jansen (SP): Voorzitter. De heer Van
Bochove somt een lange reeks maatregelen op, onder meer de uitbreiding van
de dubbele aftrek.De heer Van Bochove (CDA): En ik was nog niet
eens klaar!De heer Jansen (SP): Ik wacht dan met veel
enthousiasme op de rest. Het blijkt dat op dit moment eigenaars van twee woningen
twee jaar lang voor dubbele hypotheekrenteaftrek in aanmerking komen. Wilt
u dat uitbreiden?De heer Van Bochove (CDA): Nee, ik heb dat
punt niet genoemd. Ik vind twee jaar een behoorlijk lange termijn, zoals ik
eerder in een debat heb gezegd. Ik kan niet overzien dat dit de eindstreep
in het debat is, maar ik vind twee jaar tot nu toe een behoorlijk lange termijn.
Ik heb uit het debat met de minister opgemaakt dat het in sommige situaties
wel drie jaar kan.Voor de omgang met BLS-middelen zijn interessante voorstellen gedaan.
Zij worden nu afgerekend als het gehele project klaar is, maar voorgesteld
is om die eerder uit te keren, zodat projecten voor dure koopwoningen gerealiseerd
kunnen worden.Ik heb een groot aantal maatregelen genoemd. Er zijn er meer op te sommen.Ik vraag de minister om met de Kamer zijn visie te delen en om haar inzicht
te bieden in de kosten die daarmee gemoeid zijn, zodat er inzicht komt in
wat haalbare en betaalbare gereedschappen zijn, gereedschappen die voor een
belangrijk deel in de regio kunnen worden ingezet, in Almere en in Brabant.
Dat zijn allemaal plekken waar men eigen dingen doet, waar provincie en gemeente
hun bijdrage al leveren. Wij zouden dat samen met de nutsectoren kunnen doen.
Er is nog heel veel winst te boeken, maar de minister moet het sturen. Dat
betekent dat de minister nu daadkracht moet tonen, ook in de wijze waarop
hij het aanpakt. Laat hij alle partijen aan tafel roepen. Laat hij leiding
geven aan een aanpak die leidt tot een gezamenlijke definitie van het probleem.
Laat hij gezamenlijk formuleren welke maatregelen moeten worden genomen en
laat hij vaststellen wie wat doet. Ik ben het met de heer Depla eens dat het
niet zo kan zijn dat alleen de minister verantwoordelijk is. Alle partijen
zijn dat. Dat betekent dat de minister niet generiek, maar specifiek moet
handelen, want daar zitten de regio’s op te wachten. In Limburg gaat
het anders dan in de Randstad.Mijn laatste opmerking betreft de borgingsgrens van het WSW. De minister
zegt dat hij die wil verruimen. Hij noemt geen bedrag, maar ik hoor dat wel
graag en duidelijk. De minister zegt: alleen voor commerciële projecten
die wij overnemen. Ik vind dat het ook moet voor projecten die corporaties
realiseren voor speciale doelgroepen, want die zijn vaak te duur. De CDA-fractie
stemt in met de verbetering van de woonlastenfaciliteit. Wanneer kan zij die
maatregelen verwachten? Wanneer krijgen zij inhoud? Moeten wij op de aankondiging
van deze maatregelen net zo lang wachten als op de reactie van de minister
op de rapporten-Van Rijn en -Kremers? Dat duurt ook wel heel erg lang.De heer Madlener (PVV): Voorzitter. Het Centraal
Planbureau loopt volstrekt achter de feiten aan en haalt het in zijn hoofd
om gewoon even de raming te verlagen van – 0,75% naar – 3,5%.
Het kabinet loopt op zijn beurt weer achter het Centraal Planbureau
aan. Zo hebben wij vandaag een debat over de woningmarkt, waarin eigenlijk
helemaal niets op tafel ligt. De minister hoort hier gewoon alle lijstjes
van de fracties aan en denkt: laat ik eens kijken wat ik uit die lijstjes
neem. Ik had veel meer van het kabinet verwacht en in ieder geval geen geruzie
over de hypotheekrenteaftrek of over de aankoop van een straaljager. Het kabinet
moet met plannen komen en snel ook. Wij hebben net in de plenaire zaal een
heel goed debat gevoerd. Mijn partijleider, Geert Wilders, heeft ook heel
goede dingen gezegd, gelukkig, of liever gezegd: uiteraard. Hij is een heel
slimme man.De voorzitter: De heer Van der Ham heeft hier
een vraag over en ik zelf ook, maar ja, ik mag niets zeggen.De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. De
heer Madlener begon een beetje raar door te zeggen dat het Centraal Planbureau
het in zijn hoofd had gehaald om bepaalde cijfers te noemen, waarachter wij
nu aan holden. Deugen die cijfers niet volgens hem? Zijn die feiten de zijne
niet? Moeten wij ons daar niets van aantrekken?De heer Madlener (PVV): Ik zeg dat die cijfers
in heel korte tijd sterk veranderd zijn en dat die over twee maanden weer
veranderd kunnen zijn. Er blijkt weinig voorspellende waarde vanuit te zijn
gegaan. Heel wat partijen zagen heus wel dat Nederland een exporterend land
is en dat er in heel veel delen van de wereld problemen zijn, waardoor het
dus over een tijdje heel anders kan zijn en dat het kabinet daarop moet anticiperen.
Het kabinet moet niet blind uitgaan van cijfers van gisteren, maar nu al nadenken
over scenario’s voor morgen. Dat wil ik hiermee zeggen.De heer Van der Ham (D66): Dan begrijp ik
niet helemaal wat u daarna zei. U zei dat wij veel harder moesten ingrijpen,
maar de cijfers niet zo serieus moesten nemen. Leg het nog een keertje uit.De heer Madlener (PVV): Ik zal het nog een
keer uitleggen. Het is heel moeilijk om nu te voorspelen wat er gaat gebeuren.
Het Centraal Planbureau heeft nu ook aangetoond, dat absoluut niet te kunnen,
want het is nu ineens een heel andere wereld dan drie maanden geleden. Iedereen
weet hoe minister Bos zich nog geen halfjaar geleden uitliet. Toen was het
in Nederland allemaal perfect geregeld en zouden de problemen aan ons voorbijgaan.
Ik vind inderdaad dat het kabinet wat dit betreft erg achter de feiten aan
loopt. Het heeft geen scenario’s voor slechtere voorspellingen en slechtere
toekomstverwachtingen dan gedacht. De begroting is ook volstrekt achterhaald.
Dat is de oproep die ik wil doen. Wij hebben hier nu een discussie over de
woningmarkt. Die is uiterst belangrijk voor de Nederlandse economie. Wij hebben
alleen geen goede kabinetsvisie hierover. Wij presenteren hier allemaal lijstjes.
U hebt dat gedaan en ik ga dat zo doen. Ik verwacht alleen een actief kabinet
dat regeert. Dan kunnen wij er iets van vinden. Nu is het andersom. Wij zitten
hier minister te spelen.De heer Depla (PvdA): Ik vind de heer Madlener
vandaag zo gematigd. Hij vindt dat het Centraal Planbureau niet deugt. Waarom
vindt hij niet dat het opgeheven moet worden? Ik vind het een beetje slapjes
van hem.De heer Madlener (PVV): Dat is een goede vraag.
Ik vind dat heel veel van die adviesorganisaties opgeheven of afgeslankt kunnen
worden inderdaad. Nu vind ik dit alleen niet zo spannend in dit debat. Het
gaat om de woningmarkt die in grote problemen verkeert. Dat hebben wij allemaal
voorzien, maar wij hebben niets van het kabinet op tafel liggen. Ik denk dat
u het daar wel mee eens bent, anders had u ook niet uw hele lijstje. Ik ga naar mijn lijstje toe, om nog eens wat op tafel te gooien. Minder
regels voor de woningbouw, daar vragen wij net als zo veel partijen altijd
om. Dat zou natuurlijk een stimulans kunnen zijn. De welstand is veel besproken,
die lastige welstand. De grondposities, bestemmingsplannen, Nederland is op
dat punt overgereguleerd. Daarover zijn we het allemaal zo goed als eens.
Doe daar iets aan en wel nu. De milieueisen moeten wij ook niet al te veel
opschroeven, want dat kost allemaal extra geld. Er is een motie van mijn hand
aangenomen, met brede steun overigens, inclusief die van de PvdA-fractie,
voor meer kavels, juist voor de middenklasse. Dat was een goede motie. Net
hoorden wij een heel goed betoog van de heer Depla van de PvdA. Hij pleit
voor meer kavels. Gekker moet het niet worden, maar ik ben er heel blij mee.De heer Depla (PvdA): Voor de geschiedschrijving
is het wel van belang om op te merken dat toen de heer Wilders nog netjes
bij de VVD zat, de VVD- en PvdA-fractie erg intensief optrokken als het ging
om particuliere bouw. Dat was dus voor het bestaan van uw partij, dus u moet
niet zo raar doen door te zeggen dat dit u verrast, want voordat u maar iets
van politiek wist, riepen wij dat al.De heer Madlener (PVV): Misschien heb ik de
heer Depla tekort gedaan, maar ik heb de PvdA in Rotterdam wel meegemaakt.
Die was voor erfpacht en voor meer regels voor de bouw en helemaal niet voor
particulier opdrachtgeverschap. Ik weet ook nog dat de VVD-fractie het voor
elkaar kreeg om 30% particulier opdrachtgeverschap erin te krijgen,
maar dat heeft uw kabinet ook weer om zeep geholpen. Ik vind dus niet dat
u normaal gesproken de voorvechter bent van meer kavels. Ik wil niets afdoen
aan uw betoog, want dat is hartstikke goed, maar de PvdA heeft het echt niet
beter gedaan dan andere partijen en dan de VVD op dit punt en zeker niet beter
dan de PVV.De heer Depla (PvdA): Ik ben altijd erg voor
de geschiedschrijving. Die 30% was een gezamenlijk initiatief van de
VVD- en de PvdA-fractie. U mag fulmineren, want daar bent u voor, maar documenteert
u zich iets beter.De heer Madlener (PVV): Daar hebt u helemaal
gelijk in, maar het is van tafel. Deze regering, uw regering, heeft het gewoon
van tafel gehaald. Ik weet niet of dat door toedoen van het CDA is gebeurd
of van de PvdA. Ik wil alleen maar constateren dat het van tafel is. Dat u
nu pleit voor meer particulier opdrachtgeverschap vind ik prachtig, maar voorlopig
is de oude ambitie van tafel gehaald.De heer Jansen (SP): Als wij toch met geschiedschrijving
bezig zijn: het waren destijds inderdaad de PvdA en de VVD samen. Die 30%
is niet gehaald omdat die gewoon onbetaalbaar was. Het bleek dat het particulier
opdrachtgeverschap de kostprijs enorm verhoogde en dat er minder efficiënt
door kon worden gebouwd. Daardoor was er geen markt voor. Om die reden lukte
het niet. Ik voorspel u dat dit nu weer gaat gebeuren.De heer Madlener (PVV): Hoe het ook zij, ik
denk dat het wel betaalbaar is, want de meeste kavels zijn hartstikke winstgevend.
Ik heb zelf veel grondexploitaties gezien. De prijzen die nu voor een kleine
kavel worden betaald, zijn per meter zeer hoog. Zij dekken de kosten prima,
dus ik waag dat te betwijfelen, eerlijk gezegd. Feit is wel dat wij nu een
PvdA-fractie hebben die pleit voor meer particulier opdrachtgeverschap, ook
voor de middenklasse. De PvdA-fractie heeft mijn motie gesteund, dus alle
lof voor de heer Depla. Minister Van der Laan, doe dat, want het is hartstikke
goed. Wij hebben in Almere gezien dat er vraag naar is. Je kunt op die manier
mensen verleiden tot het zelf gaan bouwen en dat is goed voor de economie.
Het is dus een prima idee. Dat wil ik hierbij bevestigen. Er wordt ongetwijfeld meer geveild. Er is een motie van de heer Depla
en de heer Van der Ham aangenomen, mede dankzij onze steun, om de veiling
te verbeteren. Dat is hartstikke goed. Je woning zal maar voor een te lage
prijs geveild worden! Dan zit je mooi in de problemen doordat je een restschuld
overhoudt. Kijk daar nu naar, want het aantal veilingen zal drastisch toenemen.Niet morrelen aan de hypotheekrenteaftrek is ook ons credo. Dat moet je
nu zeker niet doen. Ik heb nog een ander punt van zorg: buiten de Polen die
ik net al heb genoemd en die wij nog steeds massaal in Nederland hebben werken,
hebben wij ook gehoord dat de inkomsten voor gemeenten vanuit hun grondpositie
ernstig teruglopen. De gemeente Spijkenisse is in de financiële problemen
geraakt. Dat gaat veel meer gemeenten gebeuren, want gemeenten hebben hun
grondposities jarenlang gebruikt om hun tekorten te dekken. Dat mag niet leiden
tot een verhoging van de lokale lasten. Als er een daling op de woningmarkt
optreedt, moet die vertaald worden in lagere lokale lasten. Ik ben er dus
bang voor dat de gemeenten hun inkomsten willen verhogen door de belastingen
te verhogen. Ik vraag u, daarnaar te kijken en om de gemeenten hun belastingen
niet te laten verhogen, maar ze nu al op te roepen, de tering naar de nering
te zetten in plaats van de lasten te verhogen als het straks tegenvalt.De heer Van Bochove (CDA): Hoor ik u zeggen
dat de gemeenten hun grondopbrengsten als consumptieve uitgaven hebben gebruikt
en dat de rijksoverheid er wat aan moet doen als die in de problemen komen?De heer Madlener (PVV): Nee, ik waarschuw
al jaren. Ik vind dat gemeenten de rekening te gemakkelijk aan de burger presenteren.
Al jaren zien wij oplopende lokale lasten, omdat er allerlei beleid gemaakt
wordt dat tegenvalt. Dat dreigt nu ook weer te gebeuren. De lokale lasten
gaan binnenkort stijgen, doordat de gemeenten minder inkomsten krijgen. Ik
vind dat wij daar nu naar moeten kijken. Ik roep de regering op, daarop te
letten om te voorkomen dat de rekening weer aan de burger wordt gepresenteerd.
Ook de regering heeft een financieel probleem, net zoals de gemeenten. Daar
moet beleid op worden gevoerd. Ik roep de regering op, daarnaar te kijken.Voorzitter: DeplaMevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter.
Namens de GroenLinks-fractie maak ik een aantal opmerkingen. Net als de heer
Van Bochove vond GroenLinks de brief niet om over naar huis te schrijven,
om die term maar eens te gebruiken. Wij hebben natuurlijk eerder overleg gehad.
De minister heeft ons eerder toegezegd dat hij bij de voorjaarsnota met een
aantal concrete plannen zou komen voor de woningmarkt, voor het creëren
van werkgelegenheid door allerlei isolerende trajecten en dergelijke. Ik wacht
die in spanning af. Het gaat er natuurlijk om dat wij met creatieve oplossingen
komen op de korte termijn. Er is al meer over gezegd: wij verkeren in een
ernstige crisis.Het is alweer een aantal maanden geleden dat wij begonnen te spreken over
de problemen op de woningmarkt. Er zijn inmiddels weer een aantal ontwikkelingen
geweest. Je zult daar dus voortvarend mee aan de slag willen gaan. Het is
een beetje samen en niet per se voor ons eigen, als wij dit probleem bekijken,
dus de fractie van GroenLinks wil constructief meedenken over de oplossing
van een aantal problemen. Ik zou ook willen zeggen: diverse partijen hebben
vóór de crisis natuurlijk veel verdiend. Zij moeten nu, dus
ook tijdens de crisis, investeren. Dan hebben wij het over ontwikkelaars en
investeerders, maar ook over gemeenten en provincies. Ik mag aannemen dat
het kabinet daar ook naar kijkt, want er is geen enkel taboe. Zij hebben natuurlijk
ook geld en je kunt je afvragen of zij dat niet wat voortvarender
kunnen investeren. Alleen maar vragen:«geef ons wat», kan in deze
tijden van crisis niet; je zult ook wat moeten aanbieden.Ik zie een soort keukentafelconferentie voor me. Dat is bij landbouw altijd
een populaire term. Je zet verschillende partijen om tafel. Ik geloof dat
de heer Depla het daarover had. Ik vind dat je alleen aan tafel mag komen
als je ook wat in de aanbieding hebt. Van mensen die alleen maar zeggen: wij
willen dit, dit en dit en zus, zus en zo, denk ik: kom op, het is geen bezigheidstherapie,
we zitten hier met een ernstige situatie en we zullen daar ook met zijn allen
de schouders onder moeten zetten, want we weten allemaal dat er ook in tijden
van crisis moet worden gewoond en dat er ook in tijden van crisis moet worden
doorgegaan met investeren. Ik zie mijn rol als oppositiepartij als volgt –
ik citeer de woorden die Femke Halsema net in de andere zaal heeft gesproken –
wij zitten nu een beetje in de situatie dat wij niet per se oppositie willen
voeren in deze crisis, maar wij willen dan wel aan de coalitie vragen om de
suggesties van de oppositie serieus te nemen. Wij willen dus liever een deal
sluiten dan dat wij in duel gaan met de minister of met andere partijen. Dat
lijkt ons allemaal niet zo zinvol. Het gaat ons om de kansen van de crisis,
of, om met mevrouw Van der Burg te spreken, het kraken van de crisis, maar
daar kom ik zo nog even op terug, want dat lijkt mij op dit moment van groot
belang.Ik vraag vooraf aan de minister of hij straks bij de voorjaarsnota ook
heel concreet met zaken komt en met financieringen daarbij. Vorige week hadden
wij het bij de verstedelijkingsafspraken tot 2010 nog over de financiering
ervan en over hoe het zit met de wijkaanpak op de langere termijn. Er zullen
nu wellicht ook een aantal investeringen moeten worden gedaan. De vraag of
dat mogelijk is, is natuurlijk cruciaal. Natuurlijk is de fractie van GroenLinks
heel erg voor groene en sociale plannen als het realiseren van duurzame en
energiezuinige nieuwbouw, verbouw en renovatie. Daar hebben wij al eerder
over gesproken. Het is goed voor het milieu, het is duurzaam en het levert
werk op. De minister heeft gezegd dat hij met voorstellen op dat terrein zal
komen. Ik heb begrepen dat hij hierover ook gezellig in de slag is met minister
Eurlings. Mijn verwachtingen zijn hooggespannen. Het kan immers niet op een
koopje, want dan zou het te weinig opleveren.Wij vinden het een goed idee om huizenbezitters en verhuurders te stimuleren
om duurzame en energiezuinige investeringen te doen. Ik heb in een vorig overleg
het idee geopperd om vouchers te verstrekken aan huiseigenaren of woningcorporaties.
De minister heeft toen gezegd dat hij dat idee zou bekijken. Ik beschouw het
een beetje als klussend de crisis door. Laat mensen lekker aan de slag gaan,
want dan snijdt het mes aan verschillende kanten.Mevrouw Van der Burg (VVD): U spreekt nu over
vouchers, mevrouw Van Gent. Dat is een extra instrument op dit terrein dat
nieuw in de markt moet worden gezet. Waarom sluit u niet gewoon aan bij het
financieringsinstrument voor groen beleggen? Dat is ook in de hoorzitting
aan de orde geweest en in het rondetafelgesprek is gezegd dat dit een goede
manier zou zijn om dat te realiseren. Is dit ook iets wat u overweegt?Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Dat kan allebei.
Ik wil verschillende opties op tafel leggen zodat het kabinet aan de slag
kan gaan. Ik heb dit idee eerder geopperd. Er bestond een systeem met vouchers
voor de bewonersorganisaties. Dat was in het klein. Ik zou zeggen: maak het
groot zodat er investeringen kunnen worden gedaan via deze systematiek.Ook door anderen is al gevraagd of wij moeten doorgaan met grootschalige
sloop. Ik vind het wel interessant om dat te heroverwegen, maar het is niet
de bedoeling dat wij met oude huizen blijven zitten die niet toekomstbestendig
zijn. Als deze woningen niet worden gesloopt, moet er op een goede
manier in worden geïnvesteerd door te renoveren als dat nodig is. Bij
herstructurering, sloop en binnenstedelijk bouwen is ondersteuning van het
Rijk nodig. Ik loop er steeds tegenaan dat ondersteuning nodig is via regelingen
als het ISV en het BLS en dat wij op dit moment niet weten hoe die gaat uitpakken.De fractie van GroenLinks is al jaren groot voorstander van particulier
opdrachtgeverschap. Wij juichen dergelijke initiatieven toe. Ik wijs de minister
erop dat er in het verleden – ik heb al een beetje een verleden in deze
Kamer – een motie van mijn hand is aangenomen waarin werd verzocht om
collectief particulier opdrachtgeverschap beter mogelijk te maken zodat het
ook voor mensen met een laag of een laag middeninkomen beter toegankelijk
wordt. Hij kan die motie vast in het perfecte archief van het ministerie opduikelen.
Ik zou het goed vinden om daar ook nog eens naar te kijken.Ik wil de minister nog een ander idee meegeven. Mensen kunnen nu soms
slecht hun huis verkopen als zij een nieuw huis hebben gekocht en hebben daardoor
dubbele woonlasten. Het komt voor dat ouderen hun huis verkopen aan een corporatie
en het vervolgens van die corporatie terughuren of het door iemand anders
laten huren. Het bezit van de corporaties wordt daardoor diverser, ook in
wijken waar zij misschien niet meteen terecht zouden kunnen. Dit betreft de
zogenaamde verzilveringsregeling. Zou die niet eens wat verder kunnen worden
opgerekt? Dat lijkt mij best interessant. Wellicht kan de minister dit met
de corporaties bespreken.Wat betreft de dubbele woonlasten zijn wij best voor wat onconventionele
maatregelen. Er zou wat soepeler kunnen worden omgegaan met de huurbescherming,
overigens zonder dat de huurbescherming an sich ter discussie wordt gesteld.
Het betreft tijdelijke verhuur en daar willen wij wel enige soepelheid in
betrachten. Wij zien geen reden om de regeling voor dubbele hypotheekrenteaftrek
verder te versoepelen, want wij zijn van mening dat de huidige regeling voldoet.Wij vinden het groene btw-tarief casu quo de btw-verlaging een interessante
optie. Die is duurzaam en energiezuinig. Ik neem aan dat de minister daar
ook naar kijkt.Ik stel voor om ook leegstand tegen te gaan. Daarom zei ik net al «het
kraken van de crisis». Er gaan geluiden op in de Kamer om het kraken
te verbieden. Dat vond ik al een heel onverstandige maatregel. Ik vind deze
nog onverstandiger worden omdat juist kraken, als het goed gebeurt, een bijdrage
kan leveren aan het signaleren van leegstand en het tegengaan van woningnood.
Dat zijn dan ook weer een heleboel vliegen in één klap. Ik zou
het ook goed vinden als met ontwikkelaars, corporaties en investeerders wordt
bezien of leegstaande kantoren en andere panden kunnen worden opgekocht en
omgekat tot woonruimte en of ruimte voor andere bestemmingen.De minister is nog bezig met het sluiten van een deal met de corporaties
over hun bijdrage aan de wijkaanpak. Moet hij niet zelf ook eens met iets
komen? Moet hij niet besluiten de opbrengst van de Bos-belasting, die heffing
op de commerciële activiteiten van de corporaties, niet in de algemene
middelen te steken, maar die 500 mln. per jaar te investeren in woningproductie,
renovatie, wijkaanpak en dat soort zaken? Ik zou dat een interessante deal
vinden. Dan geeft hij wat en dan kan hij ook wat nemen. Zo werkt het immers,
dealen en wheelen. Dat zal de minister als geen ander weten.Mijn fractie heeft de motie van mevrouw Van der Burg over de Nationale
Hypotheek Garantie met de hakken over de sloot gesteund. Daar hebben wij in
de fractie best wat discussie over gehad. Het is misschien jammer voor mevrouw
Van der Burg, maar wij hebben, alles afwegende, besloten om mee te gaan in
het commentaar van de minister. Wij staan op dit moment toch niet te trappelen
om de uitvoering van die motie. Ik vind het ook geen leuk nieuws
voor haar, maar ik zeg eerlijk hoe het ligt. Het is niet anders. Wij vinden
dat wij dit voorlopig niet moeten doen.Er is veel te doen. Wij willen ook praten over de hypotheekrenteaftrek.
Uiteraard willen wij niet praten over de huurtoeslag, handen daarvan af, minister!
Op dat soort geintjes zitten wij echt niet te wachten. Elk nadeel heeft ook
zijn voordeel. Het goede nieuws is dat de huizenprijzen iets zakken waardoor
starters meer mogelijkheden krijgen op de huizenmarkt. Dat is goed, want heel
veel mensen zitten met heel dikke overwinsten op hun koophuizen. Dat die een
tikje minder opleveren, hoeft niet iedereen slapeloze nachten te geven.Mevrouw Van der Burg (VVD): Wij weten nu wat
een stem voor een motie van de fractie van GroenLinks waard is. Als er argumenten
op tafel komen die allang bekend waren, gaat zij om. Dat is jammer.Wij zullen hier een uitgebreid debat over kraken voeren. Ik ben toch wel
heel benieuwd of mevrouw Van Gent nu opriep om te gaan kraken bij leegstand.
Zij zei: «als het goed gebeurt». Dat lijkt mij toch niet de bedoeling.De voorzitter: Kunt u deze vraag kort beantwoorden,
mevrouw Van Gent? Het lijkt mij niet verstandig om van dit belangrijke debat
over de woningmarkt een uitgebreid debat over kraken te maken. U mag de vraag
beantwoorden, maar het liefst kort.Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Zoals bekend,
mag kraken onder bepaalde voorwaarden in Nederland. Ik stimuleer niets, maar
ik breng het onder de aandacht. Dat moet kunnen, lijkt mij.Ik begrijp dat mevrouw Van der Burg enigszins bitter is over ons standpunt
over de NHG. Ik zou misschien de zelfde woorden spreken als zij dat bij een
motie van mij zou doen. Dat geef ik eerlijk toe. Het kabinet had echter echt
goede argumenten wat betreft deze motie. Daarnaast zijn de omstandigheden
veranderd. Als dat het geval is, ben ik bij grote uitzondering bereid om naar
die argumenten te luisteren. Dat is echt bij zeer grote uitzondering. Men
zal mij daar niet vaak op kunnen betrappen.De heer Jansen (SP): Ik zou altijd goed luisteren
naar goede argumenten.De heer Madlener (PVV): Ik vond ook het min
of meer oproepen om te gaan kraken heel misplaatst. Ik wil mevrouw Van Gent
wijzen op het aantal slachtoffers van krakers, de eigenaren van vastgoed die
hier zwaar door in de problemen zijn gekomen. Ik vind het echt niet in orde
dat hier wordt opgeroepen tot kraken.De voorzitter: Ik denk niet dat u hierop moet
reageren, mevrouw Van Gent. Wij gaan binnenkort uitgebreid debatteren over
het wetsvoorstel. Wij kunnen bij de behandeling ervan alle argumenten eerst
schriftelijk en dan mondeling met elkaar uitwisselen.Voorzitter: Van GentDe voorzitter: Ik schors de vergadering ongeveer
tien minuten.Antwoord van de ministerMinister Van der Laan: Voorzitter. Ik zal
eerst iets zeggen over de wijze waarop wij in de afgelopen maanden van de
brief van het kabinet over de kredietcrisis naar deze brief zijn gekomen en
wat er de komende tijd zal gebeuren. Vervolgens maak ik enkele opmerkingen
over de woningmarkt en de fundamentele discussie die was afgesproken tussen
het kabinet en de commissie. Ik zal zeggen wat wij daar naar mijn mening zouden kunnen of moeten doen. Daarna ga ik in op de actuele ontwikkelingen
en de analyse. Ik eindig met de maatregelen die in de brief van 30 januari
stonden.De Kamer heeft mij verzocht om dit debat naar aanleiding van de brief
van 30 januari. Inmiddels is deze brief al bijna achterhaald door de
ontwikkelingen. Er gebeurt heel erg veel. De brieven die het kabinet schreef
over de kredietcrisis in november en in januari zijn opgesteld in de fase
waarin het vooral ging om het aanpakken van de financiële crisis. Deze
brieven moeten worden gezien als het kader waarin ik mijn brief van 30 januari
schreef. Misschien is dat voor de Kamer een teleurstelling omdat deze alleen
in dat kader is geschreven. Dat begrijp ik wel. In die tijd konden investeringen
nog niet aan de orde zijn in het kabinet. Dat is ook een politieke keuze waar
kritiek op kan zijn. De Kamer kent beter dan ik de gewoonte in het kabinet
om over nieuwe investeringen te praten in het kader van de Voorjaarsnota.De heer Van Bochove (CDA): Ik ken de gewoonten
in het kabinet niet.Minister Van der Laan: De Kamer kent de gewoonte
om over nieuwe investeringen te spreken bij de Voorjaarsnota. Ik hoop dat
de zin zo wel goed is en de heer Van Bochove ook weer meedoet.In de brief van 30 januari konden nog geen grote plannen staan van
het soort dat de leden net creatief op tafel hebben gelegd. Het is nu duidelijk
geworden dat de financiële crisis keihard doorwerkt in onze reële
economie, helemaal sinds gisteren. Wij komen nu dus wel in een fase waarin
het moet gaan om noodmaatregelen, investeren en geld uitgeven. Het kabinet
zal daar in het kader van de Voorjaarsnota van vrijdag 20 februari tot
13 maart over praten. Ik geloof dat er heel veel sessies zijn gepland,
want er valt veel over te spreken. Het debat in de plenaire zaal van vandaag
gaat natuurlijk ook over de vraag wat daarbij het kader moet zijn.Er is gezegd dat de regering moet regeren en dat de brief niet om over
naar huis te schrijven is en teleurstelt. Ik kan in reactie daarop alleen
maar zeggen dat het debat voor mij een maand te vroeg komt. Ik had hier op
14 maart met de commissie willen zitten om over de maatregelen te spreken
die ik graag zou willen nemen, maar waarover ik nog een reële discussie
moet voeren in het kabinet. Ik praat hier immers niet over mijn eigen ideeën,
maar over wat het kabinet van plan is. Ik beluisterde bij mevrouw Van Gent
daarvoor heel expliciet begrip, maar ook bij andere sprekers heb ik dat gehoord.
Anderen hebben gezegd dat het niets is. Zij gaan dan een beetje voorbij aan
de gebruiken en volgens mij weten zij dat ook wel.Ik wil in mijn bijdrage iets zeggen over mijn inzet, echter zonder over
de grens te gaan waarmee ik mijn collega’s in het kabinet zou binden.
Dat zou niet collegiaal zijn en de kortste weg naar mislukking betekenen.
Ik zal zo iets zeggen over het overleg dat ik al enige tijd voer met alle
partijen in de markt. Daarin heb ik gezegd dat als iemand zou willen dat dit
pakket niet tot stand komt, hij dat naar buiten moet brengen. Als ik die waarschuwing
aan derden geef, moet ik die natuurlijk zelf ook naleven. Ik vind echter toch
dat de Kamer, gehoord het gezegde, recht heeft om iets te weten over het proces
en mijn inzet daarin. Ik kan echter niet te concreet worden. Het kabinet beziet
eventuele maatregelen in het kader van de Voorjaarsnota om goed tegen elkaar
te kunnen afwegen wat er wel moet gebeuren en wat niet op grond van de criteria «tijdelijk»
en «trefzeker».Ik heb alle partijen die brandbrieven hebben geschreven – ik heb
die vanwege de toon en de eisen die werden gesteld soms wel eens moord-en-brandbrieven
genoemd – gevraagd of zij wilden komen overleggen over de situatie.
Ik heb daarbij gesteld dat ik het niet zo’n kunst vind om nu de vijftien
dingen op te schrijven die zij graag willen dat het kabinet gaat doen, maar
dat ik het een grotere kunst vind als zij komen uitleggen wat
zij eventueel zelf kunnen doen voor alle collegapartijen in de woningen bouwmarkt.
Ik wil niet veel verwachtingen wekken, maar vind dat er eigenlijk ontzettend
goed is gereageerd op mijn oproep.Dit proces is drie weken geleden begonnen. Ik heb de partijen direct nadat
ik de brief had geschreven om tafel gevraagd, op 3 februari. Wij zijn
nu drie keer bij elkaar geweest en daarnaast heeft overleg plaatsgevonden
in allerlei werkgroepen. Ik vind dat in die overleggen echt commitment en
creativiteit worden getoond door al die partijen. Ik spreek daar met een zestienvoudig
voorbehoud, want het overleg moet leiden tot een eventueel pakket van maatregelen
waaruit het kabinet vrij moet kunnen kiezen. Dat is natuurlijk geen bevorderende
factor in zo’n gesprek. Men stapt daar gerust overheen omdat iedereen
echt doordrongen is van de urgentie van de kwestie.Een taboe is wat mij betreft spreken over fiscale maatregelen omdat die
negatieve verwachtingseffecten kunnen hebben. Ik weet niet hoe de Kamer dat
dilemma normaliter oplost. Zodra wordt gesproken over fiscale maatregelen,
kan het zijn dat mensen die dat volgen – dat zijn altijd meer mensen
dan je denkt – gaan zitten wachten op een eventuele wijziging. Dat levert
averechtse effecten op. Daarover wordt dus aan die tafel helemaal niet gesproken.
Dat wil echter niet zeggen dat het denken stilstaat. De Kamer heeft een aantal
zaken genoemd waaraan ook op het departement wordt gedacht. Ik zal daar verder
niets over zeggen vandaag.Ik doe samen met minister Eurlings en minister Cramer het normale werk
dat je moet doen als je op een investeringsdepartement werkt, namelijk bezien
waar de overlap zou kunnen zitten in investeringen en hoe zo optimaal mogelijk
kan worden afgestemd om dingen te kunnen doen of liefst ook zaken naar voren
te kunnen halen. Daarmee zouden wij elkaar kunnen versterken. Dat is business
as usual, maar ik denk dat wij het nu beter doen dan normaal, want iedereen
is doordrongen van de noodzaak om zo goed mogelijk af te stemmen en door de
crisis heen te bouwen. Ook daar zal ik verder niets over zeggen. Ik vermeld
slechts de inzet.Wij gaan nu een nieuwe fase in het proces in. Wij zien ondertussen partijen
hun commitment naar buiten brengen. In Rotterdam wordt gesproken over het
verlagen van de grondprijzen. Er ligt een heel pakket op tafel met een omvang
van 200 mln. Op een vraag van mij aan het college in Amsterdam waar maatregelen
in dezelfde orde worden overwogen, was het antwoord ja. Ik geloof dat ik vandaag
een ANP-bericht zag dat Den Haag 94 mln. op tafel legt en de provincie Limburg
nog veel meer. Van allerlei lagere overheden komen nu zaken los. Ik wil geen
verwachtingen wekken, maar wij zien dat iedereen bezig is met waar wij mee
bezig zijn. Dat is logisch. Wij kunnen ons nu waarmaken en het waard maken
dat wij hier zitten. Ik merk dat dat instinct er in de sector volop is. Dat
heb ik net ook bij de Kamer bespeurd.In die coalitie zit echt iedereen. Er zitten grote partijen in en kleine
en alle disciplines zijn vertegenwoordigd. Er zitten ook mensen in die nauwelijks
iets kunnen bijdragen maar van wie toch wordt gevraagd om in elk geval symbolisch
tot uitdrukking te brengen dat het iets van iedereen is. Dat wekt hopelijk
bij de Kamer een klein beetje vertrouwen dat er iets komt, zonder dat ik daar
verder veel over kan zeggen. Ik zal zo nog zeggen wat de inhoudelijke inzet
is in dit overleg, de kijkrichting. Ik weet niet of dat iedereen geruststelt.Het was eigenlijk de bedoeling om een fundamentele discussie te voeren.
Als de crisis er niet was geweest, hadden wij waarschijnlijk nu gediscussieerd
over het advies van de VROM-raad en de studie van het CPB over de huurwoningmarkt
en de kabinetsreactie daarop. Het CPB komt nog dit jaar met een integrale
studie over de woningmarkt. De SER zal na de zomer een studie uitbrengen.
Daar hadden wij nu over kunnen spreken, maar onder de huidige omstandigheden
is het vooral zaak het vertrouwen in en de zekerheid op de woningmarkt te
vergroten. Het is in elk geval zaak dat de onzekerheid niet toeneemt. De studies
van de VROM-raad en het CPB die er nu liggen, bieden weinig houvast
voor de zware opgave waarvoor wij nu staan, namelijk het ondersteunen van
de woningmarkt op een zodanige wijze dat de investeringen doorgang blijven
vinden en er geen grote groepen mensen door het ijs zakken. Daarnaast hebben
wij de plicht om in 2009 en 2010 resultaat te boeken met onze maatregelen.Ik vind dat wij nu geen zware langetermijndiscussies moeten voeren over
de hervorming van de woningmarkt en zeker geen discussies over onderwerpen
die het vertrouwen dat er nog is in gevaar zouden kunnen brengen. Ik respecteer
iedereen die dat wel wil, maar mijn stellige overtuiging is dat het beter
is om dat niet te doen. Het is wel goed om te bestuderen hoe ons stelsel zich
gedraagt in een situatie van crisis. Daarvan valt veel te leren voor de periode
na de crisis. Die kunnen wij in die fundamentele discussie meenemen.De heer Jansen (SP): Ik heb in mijn termijn
de hypotheekrenteaftrek niet genoemd. Wat betreft de SP-fractie is dat geen
taboe. Ik kan mij voorstellen dat nog één standpunt van het
kabinet dienstig zou kunnen zijn in het kader van de crisisbestrijding, namelijk
de uitspraak dat de hypotheekrente blijft bestaan tot de situatie weer is
genormaliseerd en dat daarna kan worden overwogen om er iets mee te doen.
Dat zou namelijk een prikkel kunnen zijn voor mensen om nu toch maar te kopen
omdat zij dan die aftrek nog binnen hebben, terwijl die later weg kan vallen.Minister Van der Laan: Ik heb een collega
uit het kabinet een dergelijke suggestie horen doen. Vervolgens moest ik mijn
oren dicht houden vanwege allerlei reacties die daarop volgden om mijn trommelvliezen
te beschermen. Met alle respect voor die collega overigens. Ik zeg nu niets
over de inhoud. Ik zeg er echt niets over. De Kamer kent mij volgens mij nu
op de kop af drie maanden. Ik hoop mij een redelijk brave minister te hebben
betoond in de zin dat ik zaken in dialoog met de Kamer wil doen. In de afgelopen
drie maanden heb ik wel geleerd dat als ik ergens niet over wil praten, ik
dat verdomde duidelijk moet zeggen. Ik zeg nog één keer: nee,
het is voor mij beter om dat niet te doen en ik zal het niet doen.De heer Jansen (SP): Ik kan mij voorstellen
dat het kabinet dan op dat punt reageert. Ik denk dat deze suggestie heel
goed past in de discussie over de aanpak van de economische crisis.Minister Van der Laan: Ik wil de heer Jansen
absoluut het recht niet ontzeggen om te denken dat dit voorstel goed past
in de aanpak van de crisis. Volgens mij past het er echter totaal niet in,
om het nog maar wat duidelijker te zeggen. Als het kabinet tot een andere
afweging zou komen, kom ik de Kamer dat netjes vertellen.Er is ook verwezen naar het buitenland. Ik meen dat Engeland en Spanje
werden genoemd. Daar werkt de crisis nog veel harder door dan hier. Toevallig
was ik vlak voor het echte uitbreken van de crisis in Spanje. Daar werd mij
door een correspondent van een Nederlands medium uitgelegd hoe het in Spanje
zit. Daar is inderdaad alles, maar dan ook alles gefinancierd. Als het daar
misgaat in het financiële stelsel, wat het geval is, komt echt alles
ineens in gevaar. De situatie in Nederland is gelukkig totaal anders. Het
is wel goed om de komende jaren te registreren wat er precies gebeurt zodat
wij ons stelsel kunnen evalueren op zijn crisisbestendigheid. Wij moeten spreken
over hoe wij dat gaan doen.Ik maak nu een sprongetje naar de actuele ontwikkelingen en de analyse.
Ik ga niet de getallen noemen van het CPB, want iedereen in Nederland kent
die. Ik was vandaag op wijkenbezoek in Amsterdam. Het valt mij op hoe keihard
het nieuws is aangekomen bij echt iedereen die ik vandaag sprak. Ik was ook
wel een beetje verbaasd dat het debat erover in de plenaire zaal drie uur
vertraging opliep, maar dat is een particuliere mening. Er wordt immers in
het land heel erg intensief gekeken naar hoehet kabinet en de
Kamer hierover denken. Ik zal de cijfers verder niet toelichten, want de Kamer
kent ze net zo goed of beter.De nieuwe prognoses raken ook weer verder het vertrouwen in de woningmarkt.
Ik noem een enkel cijfer dat direct betrekking heeft op de woningmarkt. In
januari 2009 vonden 30% minder transacties plaats dan in januari 2008.
Januari en december moeten overigens niet worden vergeleken, want daartussen
zit altijd een groot verschil. Een vergelijking tussen deze maanden in verschillende
jaren zegt heel veel. De orderportefeuilles zijn in de tweede helft van 2008
gekrompen met 20%. Dat is heel veel. In de prognoses wordt een daling
van de realisatie van nieuwbouw tot 2011 verwacht met eveneens 20%.
De prijsstijging is in 2008 substantieel afgenomen en in het laatste jaar
onder het inflatiecijfer terecht gekomen. Er zijn al bronnen die spreken over
prijsdalingen. Er is terecht gezegd dat de situatie gelukkig allemaal nog
niet heel dramatisch is. Er is ook terecht gezegd dat er één
voordeel zit aan de huidige situatie, tegenover de vele nadelen, namelijk
dat het voor starters beter wordt. Tot nu toe waren er voor heel veel mensen
geen redenen om in grote zorgen te raken, laat staan paniek. De zorgen worden
echter wel met de dag groter.Ik kom nu op de gevolgen voor de aanbodkant. In de brief van 30 januari
staat dat onze grootste zorg is dat de nieuwbouw stil valt. Die zorg wordt
natuurlijk nu alleen maar erger. Het stilvallen van de nieuwbouw is om een
paar redenen heel erg. Het heeft grote gevolgen voor de werkgelegenheid. De
woningbouw is goed voor ongeveer 0,5% van de landelijke werkgelegenheid.
Eén woning bouwen is 1,6 arbeidsplaatsen. De komende jaren staan er
30 000 tot 50 000 banen op de tocht. Dat is een gigantisch aantal.
Ook al verdubbelt de werkloosheid in de cijfers van het CPB, blijft het een
enorm aantal. Een ander groot nadeel van een forse daling van de nieuwbouw
is dat er op termijn een veel groter tekort ontstaat. Wij waren van plan om
voor de 500 000 extra vragers op de markt te bouwen de komende jaren.
Die extra vragers komen er. Als die extra woningen er niet komen, hebben wij
een groot probleem over een aantal jaar, compleet met de prijsstijgingen die
daar het gevolg van zullen zijn. Dan wordt het weer extra moeilijk voor starters
en voor mensen met lagere inkomens.Er is natuurlijk ook de wijkaanpak. Voorzitter, misschien mag ik mij op
dit punt richten tot de heer Madlener. Ik wil dat heel secuur doen. De heer
Madlener heeft nu niets gezegd over de wijken. Misschien mag ik mij over hem
heen, zonder onbeleefd te zijn, tot zijn grote leider richten. Die riep hij
immers zelf ook net in. Die leider heb ik gisteren op het journaal een heel
rijtje dingen horen noemen waar onmiddellijk de bijl in moet worden gezet.
Dat ging van ontwikkelingssamenwerking tot milieusubsidies. Hij noemde dit
keer overigens niet de inburgering, die vergat hij. Een paar weken geleden
heb ik hem nog horen zeggen: geen euro voor inburgering. Ik hoorde hem gisteren
echter ook de Vogelaarwijken noemen. Ik wil hem vandaag officieel via de heer
Madlener – morgen krijgt hij zelf van mij ook nog een briefje –
uitnodigen. Ik was vandaag in de negende stad met Vogelaarwijken. Dit keer
was het Amsterdam, sowieso geen rotstad. Ik was daar weer zo onder de indruk
van wat ik zag. Dat hangt natuurlijk niet alleen maar samen met die Vogelaarwijken,
voor een deel bestaat het al decennia. Ik heb daar gezien hoe hard die aanpak
nodig is en wat die doet met de spirit van de mensen, met de participatie
van de bewoners en wat deze netto oplevert. Dat is zo belangrijk, zeker als
wij erin slagen om niet te stoppen bij die veertig wijken, maar alle zaken
die goed zijn ook uit te rollen naar al die andere honderden wijken. Dat vind
ik een grote opgave voor ons allemaal. Ik vind dus dat je niet kunt zeggen
dat wij moeten stoppen met de aanpak van de Vogelaarwijken vanwege de crisis.
Ik nodig de heer Madlener samen met zijn politieke baas – dat bedoel
ik niet verkeerd – om eens met mij mee te gaan. Er zijn veertig Vogelaarwijken.
De heer Madlener en zijn baas mogen er vier kiezen en dan crossen
wij die op een of twee dagen door. Ik garandeer de heer Madlener dat hij en
zijn baas, even gesteld dat hij er hetzelfde over denkt als zijn baas, tot
andere beoordelingen komt. Hierbij dus een uitnodiging.De heer Madlener (PVV): Ik dank u voor de
uitnodiging, minister. Wij hebben zelf onlangs al een Vogelaarwijk bezocht.
Zeer veel mensen uit onze achterban wonen in die Vogelaarwijken, of de Van
der Laanwijken. Ik zal zelf ingaan op uw aanbod. Ik weet niet of de heer Wilders
dat ook zal doen. Ik wil graag met u mee om uw verhaal eens te horen. Ik heb
de prachtige resultaten die u noemt nog niet kunnen zien. Misschien is het
goed dat wij toch een keer samen zo’n wijk gaan bezoeken, zeker als
ik die zelf mag uitzoeken. Ik kan uiteraard alleen voor mijzelf spreken. Ik
dank u voor het aanbod en ga graag mee. De resultaten die u noemt, heb ik
nog niet zo klip-en-klaar gezien.Minister Van der Laan: Ik ben heel blij dat
u de uitnodiging aanvaardt, mijnheer Madlener. Wij gaan dit snel organiseren.
Ik hoop dat uw politieke baas net zo goed naar u luistert als omgekeerd, dat
er samenwerking is, en dat hij meegaat.Ik wil nog even ingaan op de relatie tussen de wijkaanpak en de crisis.
In Deventer heb ik een bouwproject van 500 woningen gezien, eerste paal gepland
in december. De bedoeling is dat daar 1000 nieuwe woningen komen door verdichting.
Het is onzeker of dat project door kan gaan. Vandaag heb ik in Slotermeer
een vergelijkbaar project gezien dat door zijn knieën gaat zakken als
er niets gebeurt. Dat zijn dus redenen voor ons om ervoor te zorgen dat er
iets gebeurt. Je moet er toch niet aan denken dat je in zo’n wijk woont
waar na vele jaren praten eindelijk concrete bouwplannen zijn en dat die niet
doorgaan terwijl nota bene de huizen zijn ontruimd en er nieuwe gaten worden
geslagen. Dat is een vrij dramatisch scenario.De heer Van Bochove (CDA): Waarom gaan die
plannen niet door?Minister Van der Laan: Men loopt tegen grote
financiële onzekerheden op. Dan kom je bij de 2% die het WSW hanteert
en de kasstroom. In Deventer is met name de 2% een probleem. Het is
niet zeker dat het project niet doorgaat, maar er vindt een ernstige heroverweging
plaats. Natuurlijk komt dit in de ogen van de corporaties bovenop de vennootschapsbelasting.
Dat zijn voorname factoren. Wat elke ontwikkelaar aan onzekerheden heeft,
hebben de corporaties natuurlijk ook. De gevolgen van de crisis slaan ook
neer in de wijkaanpak, in alle wijken dus niet alleen die veertig.Aan de vraagkant is het grootste probleem de zorg van kopers of zij hun
oude huis wel kwijtraken.De heer Jansen (SP): Ik had nog een vraag
over de aanbodkant. Ik ben mijn bijdrage begonnen met de effecten van het
beleid van de afgelopen vijftien jaar op de positie van de corporaties. Het
zijn een soort commerciële verhuurders geworden door het beleid van deze
minister en zijn voorgangers. Hij noemde zelf de vennootschapsbelasting al.
Is het achteraf gezien niet onverstandig geweest dat wij die koers hebben
gevolgd? Zou het niet slim zijn om de positie van de corporaties beter te
verankeren zodat zij tegen de cyclus in kunnen bouwen als wij in een dip zitten?Minister Van der Laan: Dat is een moeilijke
vraag. Het pakket maatregelen waarmee ik na 13 maart hoop te kunnen komen,
gaat waarschijnlijk niet in de richting waar u naar verwijst, mijnheer Jansen.
Het gaat wel in de richting van het faciliteren van de corporaties om zaken
te doen. Ik weet niet hoe je dat moet noemen. Is het terug naar de overheid
of is het meer gelegenheid geven om te ondernemen? Dat lijkt
mij niet zo’n wezenlijke vraag, als zij het maar doen. Wij kunnen later
in het kader van de stelseldiscussie praten over hoe bepaalde dingen zo hebben
kunnen komen. Vorige week hebben wij al gezegd dat die discussie in elk geval
dit jaar moet leiden tot het wetsvoorstel.Mevrouw Van der Burg (VVD): Ik wil nog even
terugkomen op de wijkenaanpak. Het is natuurlijk niet goed als projecten die
al gestart zijn dreigen te vertragen en er gaten in de wijk zitten. Voor de
bewoners is het juist nu heel belangrijk dat de werkgelegenheid op peil blijft.
Het betreft immers kwetsbare groepen. De minister spreekt nu over herstructurering.
Is er niet veel meer aandacht nodig om die zo goed mogelijk op te vangen?
Het is immers ook niet prettig als die huizen er mooi uitzien, maar mensen
geen werk hebben.Minister Van der Laan: Een van de bedoelingen
van het pakket waarmee het kabinet wil komen is de werkgelegenheid in het
algemeen overeind houden. In de wijkenaanpak zitten allerlei zaken, zoals
opvoeding, scholing, begeleiding naar werk en bedrijvigheid in de wijk. Die
moeten gewoon doorgaan. De klap van de werkloosheid zal waarschijnlijk wat
harder neerkomen in die wijken dan in een gemiddelde wijk in Nederland. De
vraag wat crisis gaat betekenen voor de wijken staat in eerste instantie uit
bij de minister van SZW. Wij krijgen daar dus vermoedelijk zeer deskundige
informatie over, maar wij weten allemaal al wat die zal inhouden: het is niet
best, met name op dit punt.Ik werk nu eerst het algemene verhaal af en zal daarna kijken welke vragen
nog open staan. Ik kom dus nog terug op een aantal zaken. Als ik iets vergeet,
kan de Kamer dat in tweede termijn aangeven. Dan probeer ik de vraag alsnog
te beantwoorden in mijn tweede termijn of eventueel per brief. Ik probeer
nu alles te beantwoorden.Ik ga door met de gevolgen aan de vraagkant. Er is terecht gezegd dat
voor starters op de woningmarkt de ontspanning op deze markt in principe gunstig
kan zijn. Van de Hypotheker hebben wij begrepen dat in januari 50%
meer starters op gesprek zijn gekomen dan in januari 2008. Het is een klein
winstpunt in relatie tot al die negatieve punten. Een van de negatieve punten
is dat starters in de huursector het extra zwaar gaan krijgen doordat wordt
uitgeweken naar de huursector. Het merendeel van de zittende eigenaar-bewoners
zal geen problemen krijgen door de crisis omdat zij hun woningen robuust hebben
gefinancierd. Veel mensen hebben overwaarde of hebben relatief lage woonlasten.
Zij kunnen een bepaalde waardedaling of lastenstijging wel opvangen.Er zijn echter ook grote groepen huishoudens die wel degelijk heel substantiële
risico’s lopen. Dat zijn bijvoorbeeld mensen met hoge woonlasten en
weinig overwaarde. Dat zijn vaak mensen die nog maar net hebben gekocht. De
grootste slachtoffers zijn volgens mij huiseigenaren die werkloos worden –
dat worden heel veel mensen binnenkort – of mensen die door echtscheiding,
arbeidsongeschiktheid of overlijden van de partner hun huis net moeten verkopen
op een moment dat zij er niet voor kunnen krijgen waar alles op was afgestemd.
In de brief staat dat die mensen gebruik kunnen maken van de woonlastenfaciliteit
van de NHG en dat wij die willen verbeteren. Er blijken namelijk maar heel
weinig mensen gebruik van te maken door allerlei technische domme dingen.
De uitvoering moet worden verbeterd en royaal worden. Daarnaast moet goed
worden onderzocht of er niet nog veel meer te bedenken is om die mensen tegemoet
te komen. Zij zijn namelijk de grootste slachtoffers van de huidige crisis.
Wij hoeven in deze situatie niet zo bang te zijn dat huurders de lasten niet
meer kunnen betalen. Voor die mensen is de huurtoeslag er en die moet ook
vooral blijven. Die speelt dus wat mij betreft geen enkele rol in deze discussie. De opgave waar wij voor staan betreft zes punten. Het eerste is zorgen
dat de bouwproductie, investeringen in onderhoud en duurzaamheid zo veel mogelijk
kunnen worden gecontinueerd. Daarmee kan, dat is het tweede punt, de werkgelegenheid
op peil worden gehouden, vanwege die 30 000 tot 50 000 banen die
verloren dreigen te gaan in de bouw. Het derde punt is het op gang houden
van de aanpak in wijken. Punt vier is het ondersteunen van mensen die buiten
hun schuld in de problemen komen. Het vijfde punt betreft de energiebesparing.
De crisis heeft een hoop nadelen, maar één geweldige kans: juist
nu in energiebesparing investeren. Het zesde punt is algemeen en ook het moeilijkst:
het vertrouwen in de woningmarkt weer enigszins herstellen bij de woonconsument.Dat zijn zes opgaven. Ik kan dus niet vertellen waar wij precies mee bezig
zijn. Het is allemaal nog onzeker en het kan alle kanten op. Dit zijn de punten
waarop ik een inzet heb. Ik heb de leden allemaal heel interessante dingen
horen noemen. In mijn tekst staat dat ik graag dingen van de Kamer wilde horen,
maar die heb ik al gehoord. Ik zal proberen om daar zo veel mogelijk mijn
voordeel mee te doen. De Kamer kan rond 14 maart beoordelen of het pakket
de daadkracht heeft waar zij om vraagt en of de maatregelen de afgesproken
trefzekerheid hebben.Ik kom nu op de stand van zaken met betrekking tot de maatregelen die
in de brief zijn genoemd. Dat waren er inderdaad maar twee, maar die pasten
wel bij de aanpak van de financiële crisis van dat moment. Met de verhoging
van de borgingsgrens in de WSW willen wij corporaties meer mogelijkheden bieden.
Het is niet de enige maatregel die in onderzoek is, maar het kabinet wil deze
in elk geval. Het is de bedoeling om projecten gedeeltelijk over te nemen
van commerciële partijen en koopwoningen om te zetten in huurwoningen.
Daarmee kan meer worden geïnvesteerd in duurdere huurwoningen waardoor
gemengde projecten op peil kunnen worden gehouden. Het is een middel, dus
absoluut geen panacee, om bij te dragen aan het op peil houden van de investeringen
in het aanbod en het vergroten van de flexibiliteit van het aanbod, zoals
middels huurkoop. Op dit terrein zijn allerlei regelingen waar de fiscus soms
in verschillende regio’s verschillend reageert. Dat is ook een aandachtspunt.
Wij willen ook de investeringen in betaalbare huurwoningen en de herstructureringen
op peil houden.Na 30 januari zijn wij direct aan de slag gegaan met de concretisering
van deze maatregel. Wij zijn in overleg getreden met het WSW en de VNG, die
achtervanger is. Er wordt nu nagedacht over de maatregel. Die is ook meegenomen
in een brief die ik maandag naar Brussel heb gestuurd. Zoals bekend, vindt
er een algemene discussie over staatssteun plaats. Daarbij vindt ook nog een
discussie plaats over de projectsteun, de wijkenheffing. Ook deze maatregel
is in die brief gemeld. Ik verwacht dat de Kamer in het voorjaar heel concreet
hierover kan worden geïnformeerd.De heer Van Bochove (CDA): Wat moet de minister
voor wonen nu met Brussel? Waarom laten wij ons op het gebied van wonen door
Brussel de oren wassen en de les lezen? Wanneer bent u nu eens zo slim door
te zeggen tegen de Europese Commissie dat zij niet over wonen gaat en zich
er niet mee moet bemoeien, minister? Wat betreft financiële aspecten –
daar wilt u echter nu niet over praten omdat u er niets over kunt zeggen –
is het een ander verhaal. Brussel gaat gewoon niet over wonen, punt.Minister Van der Laan: Vorige week was er
sprake van de Tocht naar Chatham in een heel ander verband. U roept nu op
om naar Brussel te gaan, mijnheer Van Bochove.De heer Van Bochove (CDA): Juist niet. Zeg
tegen Brussel dat ze kunnen omvallen. Dat zeg ik niet voor het eerst. Dat
heb ik tegen mevrouw Dekker ook al gezegd toen zij tot mijn grote
verdriet Brussel erbij haalde om ons volkshuisvestingsbeleid te laten versjteren.
Dat moet afgelopen zijn.De heer Jansen (SP): Dat is toen Kamerbreed
gezegd, zelfs.De voorzitter: Niet iedereen hoeft dat nu
te herhalen. Zelfs de heer Madlener vond toen een heel goed plan. Nu alle
gekheid op een stokje. Ik geef het woord weer aan de minister. U gaat niet?Minister Van der Laan: Ik ga wel. Zoals bekend
is de Commissie al jaren bezig met een onderzoek. Mijn voorgangers en de ambtenaren
zijn al jaren bezig om uit te leggen hoe ons stelsel in elkaar zit. Wij gaan
daar niet te biecht om dingen te vragen. Er zijn klachten ingediend tegen
Nederland. Er is een officieel onderzoek gaande. Wij moeten ervoor zorgen
dat dit onderzoek voor Nederland goed afloopt. Daar is de inzet op gericht.
De inhoudelijke inzet is om precies dat te kunnen blijven doen wat wij vinden
dat in ons stelsel goed is. Als het goed is, vindt in februari nog ambtelijk
overleg plaats. In maart vindt bestuurlijk overleg plaats.Ik verwacht de Kamer snel iets te kunnen vertellen over de onderhandelingen.
Er lag een brief klaar met de inhoud van het proces tot nu toe met daarboven
het woord «vertrouwelijk». Ik wilde graag met de Kamer praten
over de ontwikkelingen in die onderhandelingen, die over het geheel genomen
beslist gunstig te noemen zijn, om te weten te komen waar de Kamer wil dat
wij mee thuiskomen en waarmee niet. Mij is door vele partijen afgeraden om
zo’n brief te sturen. De commissie zou natuurlijk nooit iets lekken,
dat weet ik zeer zeker. Er is echter een kans dat het toch op een of andere
manier misgaat. Als je over zoiets in onderhandeling bent, is het heel vervelend
als er informatie over op straat komt te liggen. Ik wil niet geheimzinnig
doen, maar dat is wat speelt. Mij is aangeraden om in te schatten hoe de Kamer
erover denkt. Ik heb gehoord wat de Kamer heeft gezegd. Daar zal ik goed rekening
mee houden als ik ga onderhandelen in Brussel. Ik ben dus eigenlijk wel blij
met de opmerking die de heer Van Bochove net maakte.De voorzitter: U kunt de commissie voor WWI
echt vertrouwen hoor, minister.Minister Van der Laan: Ik heb toch duidelijk
gezegd dat ik alle leden stuk voor stuk vertrouw en wel volledig? Toch heeft
men het mij afgeraden en heb ik naar het advies geluisterd. Dat is alleen
een kwestie van «safety first». Het advies was volgens mij unaniem.De verbetering van de woonlastenfaciliteit wordt nu uitgewerkt met het
WEW. Deze uitwerking betreft vereenvoudiging van de uitvoering en extra borging
door het WEW. Het voorstel zal in maart voldoende zijn uitgewerkt. Daarna
legt het WEW het voor aan de geldgevers en ter instemming aan de VNG en mij.
Als het goed is, kan het nog voor de zomer uitgewerkt worden ingevoerd.Met de coalitie, zo noem ik die maar even, waarmee ik in gesprek ben,
praat ik nog over veel verdergaande dingen om juist de ergste slachtoffers
tegemoet te komen. Ik bedoel hier coalitie in de zin van partnership of alliantie.De heer Van Bochove (CDA): Het is goed dat
u het even duidelijk maakt voordat wij het verkeerd uitgelegd krijgen.De voorzitter: De heer Van Bochove denkt:
daar weet ik niets van. Dan krijgen wij dat weer.De heer Van Bochove (CDA): Precies, mevrouw
Van Gent. Dat is wel waar het over gaat. De voorzitter: Ik begrijp het punt.Minister Van der Laan: Als de heer Van Bochove
zich realiseert wat ik hoop dat hij zich realiseert, denk ik dat hij er graag
aan wordt verbonden. Het overleg moet natuurlijk substantie opleveren. Wij
spreken hier over de echte slachtoffers. Die moeten wij volop helpen.De heer Van Bochove (CDA): In de brief staat
dat de WSW-borging moet worden beperkt tot commerciële projectontwikkelaars
en dat daar projecten van moeten worden overgenomen. In mijn inbreng heb ik
ervoor gepleit om deze borging te verbreden – het WSW pleit daar ook
voor – naar activiteiten van de huidige corporaties, zoals bouwen voor
doelgroepen als mensen met een handicap en ouderen. Nu moet men boven een
bepaalde grens komen om geborgd te worden.Minister Van der Laan: Ik wilde dat straks
behandelen, maar ik kan alvast zeggen dat wij dat kunnen meenemen. Het kabinetsbesluit
van 30 januari ziet op commerciële woningen. Met goede argumenten
durf ik dit voorstel opnieuw in het kabinet te brengen als dat nodig is.Het kabinet heeft ook een afweging gemaakt wat betreft de NHG-grens. Dat
zeg ik om mevrouw Van der Burg gerust te stellen. Verhoging van de grens is
geen stom of verkeerd idee. Op grond van de vier argumenten die in de brief
worden genoemd, heeft het kabinet echter besloten om het niet te doen. De
NHG is bedoeld ter bevordering van het eigenwoningbezit onder mensen met lage
en middeninkomens, dus niet voor mensen uit alle inkomensgroepen. Dat argument
is niet doorslaggevend, net zo min als alle andere. Het is wel een punt dat
gewicht in de weegschaal legt. De effectiviteit van de maatregel blijft onduidelijk.
De verhoging leidt naar verwachting niet tot veel extra woningverkopen omdat
consumenten onzeker zijn over de ontwikkeling van hun eigen inkomen en de
ontwikkelingen van de huizenprijzen. Daar verandert verhoging van de NHG niets
aan. De verhoging van de grens brengt ook kosten met zich waarvoor nu geen
dekking is. Er is gevraagd om het bedrag van 40 mln. te onderbouwen, maar
dat kan niet. Het is een schatting van het ministerie van Financiën.
Het ministerie van VROM schatte dat het 5 tot 10 mln. zou kosten. Niemand
weet waar de waarheid precies ligt. Het laatste argument, een belangrijk argument,
is dat op dit moment een discussie met de VNG plaatsvindt over de achtervang
en het daaruit weglopen. Dat maakt dit een zeer moeilijk moment om die grens
te verhogen. De heer Jansen suggereerde dat de gemeenten maar weg moeten lopen
en dat moet worden onderzocht wat commercieel herverzekeren kost. Dat is een
aardige suggestie, maar dit voorstel lost het probleem met de VNG niet op.
Over het bedrag dat moet worden uitgegeven aan de commerciële herverzekeraar
krijgen wij dan een discussie met de VNG die pas als deze is afgerond, kan
leiden tot het weglopen uit de borging.Mevrouw Van der Burg (VVD): Wat betekent dit
nu? Wordt deze verhoging nog steeds gewogen in het totale pakket of is deze
motie op voorhand afgewezen? Ik heb al gezegd dat ik de argumenten niet heel
erg steekhoudend vind. In de eerste plaats kan het bedrag niet worden onderbouwd.
Het is een schatting. Er zijn berekeningen over de achtervang van de NHG.
Allerlei partijen die met de markt te maken hebben, geven aan dat verhoging
een psychologisch effect zal hebben. Heeft het kabinet de motie nu definitief
afgewezen of zit zij nog in het mandje bij het pakket dat moet worden afgewogen?Minister Van der Laan: Er wordt heel wisselend
over deze verhoging gedacht. Lang niet iedereen zegt dat dit een goede maatregel
is. Er zijn mensen die er nog kritischere argumenten tegen aanvoeren dan het
kabinet, zoals de invloed op de houding van de banken. Sommigenmensen
zeggen dat de enige die er echt lol van hebben de banken zijn en niet de kopers
of verkopers. Het kabinet heeft gezegd: nu niet. Het kabinet heeft niet gezegd:
over ons lijk. Daar laat ik het bij.De heer Jansen (SP): Is de minister het met
de SP-fractie eens dat als de premie voor de NHG echt kostendekkend was, de
verhoging van de grens geen probleem was, een no regretmaatregel zou zijn?
De minister zegt dat herverzekeren leuk klinkt, maar dat daarmee het probleem
wordt verschoven naar de vraag wie het gaat betalen. Ik heb al gezegd dat
de kosten gewoon in de premie worden opgenomen. Dan gaat de premie wel omhoog –
dat hoort erbij – maar blijft de NHG nog steeds financieel aantrekkelijk
voor de koper om daarmee een lagere rente te krijgen. Per saldo verdient hij
erop. Waarom zouden wij dat niet doen?Minister Van der Laan: De borging kost geld
op de begroting. Dat volgt uit de begrotingsregels met betrekking tot garanties.
Ik kom uit het bedrijfsleven en daar heeft een borging een waarde, voor het
geval het echt misgaat. Tussen de inschattingen daarvan door actuarissen kunnen
grote verschillen bestaan. In het absolute rampscenario gaat deze borging
geld kosten, zelfs heel erg veel. Dat risico heeft een waarde. Daar moet je
voorzieningen voor treffen. Hoe het precies technisch zit kan ik nu niet uitleggen.
In de huidige situatie, waarin het kabinet zegt dat het de NHG niet wil verhogen,
is het ook niet nodig om dat tot op euro nauwkeurig te doen. Het kost geld.
In het gesprek met de partijen wordt heel vaak gezegd dat bepaalde maatregelen
niets kosten, zoals borging en garanties. Die kosten echter allemaal geld.De heer Jansen (SP): De SP-fractie heeft dat
steeds gezegd.Minister Van der Laan: Dat klopt.De heer Jansen (SP): Wij geven ook de oplossing
erbij. U gaat niet in op onze oplossing, minister. Ik stelde voor om te herverzekeren
en de kosten van de herverzekering door te berekenen in de premie.Minister Van der Laan: Dat is het tweede punt.
Er komt echt nog een discussie tussen het Rijk en de VNG over de mogelijkheid
om uit de achtervang te stappen. Dat heeft ook een waarde. Er is een bestaande
portefeuille met risico’s waar de gemeenten niet meer voor hoeven in
te staan. Aan het eruit stappen, is ook weer een bedrag verbonden. Daar kan
verschillend naar worden gekeken. Daarover zal moeten worden onderhandeld
aan de hand van het rapport-Van Rijn. Ook als het Rijk en de VNG het eens
worden over het bedrag waarvoor de gemeenten uit de borging kunnen stappen
en ondertussen borgingen worden verhoogd, blijft men op gemeentelijk niveau
lol hebben van het systeem. Ook daar kan een discussie over worden gevoerd.
Wellicht kan ik een tipje van de sluier oplichten wat betreft de gesprekken
met de VNG en de gemeenten. De gemeenten zijn helemaal niet unisono. Er zijn
gemeenten die vinden dat zij in de borging moeten blijven zitten. Het VNG-standpunt
is dat de gemeenten eruit moeten. In het overleg met al die partijen, dat
partnerschap, heeft de VNG gezegd dat dit niet het moment is om ruzie te maken
met het Rijk over het opbreken van de samenwerking. Dat vind ik een heel erg
positief standpunt van de VNG.De heer Van Bochove (CDA): Ik vroeg in eerste
termijn wanneer de Kamer het kabinetsstandpunt ontvangt over het rapport van
de commissie-Van Rijn en de commissie-Kremers. Kunnen wij dat op 14 maart
verwachten bij de voorstellen van het kabinet? Minister Van der Laan: Nee. Dan ben ik niet
duidelijk geweest, en dat is een aardige manier om te zeggen dat wij elkaar
nog niet begrijpen. Ik heb gezegd dat wij die discussie gaan temporiseren
en dat het beter is om niet die principiële discussie te gaan uitknokken
als wij het eens kunnen worden over een prachtig en verstandig pakket maatregelen.
Ik hoop dat de heer Van Bochove dat ook vindt. Ik zie hem instemmend knikken.
Ik ben de eerste drie maanden heel braaf geweest in het doen van toezeggingen.
Op dit punt zeg ik liever helemaal niets toe. Ik blijf braaf.De voorzitter: Dat lijkt mij prettig. Gaat
u nu even het lijstje langs met specifieke vragen van de commissie?Minister Van der Laan: Ik loop even het lijstje
langs van punten waarvan ik denk dat de Kamerleden vinden dat die nog niet
voldoende zijn behandeld in het algemene verhaal. Er zijn echter, zoals gezegd,
veel vragen waarop ik geen antwoord kan geven.De voorzitter: Ik maak even een opmerking
over de orde. Ik heb net even een briefje rond laten gaan met de vraag of
de leden een tweede termijn willen. De meesten vinden dat niet nodig. Ik wil
hun wel zo heel kort de gelegenheid te geven, ongeveer één minuut,
om afsluitend iets te zeggen. De meeste leden vinden dat na 13 maart
zo snel mogelijk een vervolgoverleg moet worden gepland. Ik zal nu heel terughoudend
zijn met het toestaan van interrupties zodat de minister voortvarend de nog
liggende vragen kan beantwoorden. Anders is er namelijk geen tijd meer voor
die ene minuut. Ik wil echt om 21.00 uur afsluiten.Minister Van der Laan: De VVD-fractie heeft
een heel pakket van maatregelen genoemd. Ook andere sprekers hebben pakketten
of aanzetten daartoe genoemd. Als wij al die zaken zouden doornemen, zitten
wij hier volgens mij nog twaalf uur. Bovendien moet ik dan steeds dat voorbehoud
maken. Ik zeg toe dat ik zal kijken naar alles wat is genoemd, zonder dat
ik daarmee een verwachting kan wekken. Zo gaat dit ook in de gesprekken met
de marktpartijen, de gemeenten en de provincies. Eerst zijn alle voorstellen
verzameld. Er is duidelijk gezegd wat het probleem is en hoe de voorstellen
daarop uitwerken. De vraag is gesteld of zij neerslaan in 2009 en dus tijdig,
tijdelijk en trefzeker zijn. Zo zal ik ook met het lijstje van de Kamer omgaan.Wij hebben vorige week al heel lang gesproken over het herinrichten van
de Vogelaarheffing. Ik ben in overleg met de woningcorporaties over wat wij
hier het mandje hebben genoemd. Ik kan daar nu helemaal niets over zeggen.
Ik heb net al verwezen naar een corporatie in Deventer. Het is wel duidelijk
dat er een verband is. Er is uitgerekend dat van de 500 mln. vennootschapsbelasting
ongeveer 200 mln. betrekking heeft op het probleem van de sociale huurwoningen
die worden meegenomen in projecten. 200 mln. is een fors bedrag in de liquiditeit
van de corporaties. Deze heffing heeft dus een effect. Ik moet nog eens wat
historische studie doen. Bijna elke fractie stelt mij namelijk in bijna elk
overleg vragen waaruit ongeduld blijkt om hier iets aan te veranderen. Ik
heb begrepen dat de hele Kamer voor de invoering van die vennootschapsbelasting
en de Vogelaarheffing was. Ik begreep dat men het in de regel wel eens was
over dit pakket. Uit de onrust begrijp ik dat ik iets heel verkeerds zeg.De voorzitter: Gaat u gewoon verder. Wij gaan
hier niet verder over spreken. De minister vervolgt zijn betoog.Minister Van der Laan: Laat ik zeggen dat
de voorstellen door de Kamer zijn gekomen. Ik snap dat daar zeker in tijd
van crisis waarin de corporaties kunnen helpen, goed naar moet
worden gekeken en dat opnieuw moet worden gekeken naar dingen. Ik moet dus
niet zo plagerig discussiëren.De heer Jansen sprak over 24% return on investment. Dat hoor ik
met veel begrip aan. De heer Depla heeft hier ook opmerking over gemaakt met
een verwijzing naar de rijkdom van sommige van deze investeerders, blijkend
uit de Quote 500. Als zij nu op het punt van omvallen staan, heb daar niet
zo veel aan. Dat is wel het geval. Er is al een heel grote omgevallen en er
dreigen er meer om te vallen. Ik wil graag, net als de Kamer, consistent zijn.
Daarom moeten wij hier ook naar kijken. Het is echter niet makkelijk als zij
op het punt van omvallen staan.De voorzitter: Ik sta geen interrupties meer
toe. De minister gaat verder.Minister Van der Laan: Ik zal proberen niet
te provoceren.De voorzitter: U bent wel een beetje bezig
met uitlokking. Dat is op zich best leuk, maar ik stel de leden voor om er
niet op in te gaan. Ik geef wel ruimte voor een korte vraag.De heer Depla (PvdA): U zegt dat zij niet
mogen omvallen, minister. Dit proces kan volgens mij alleen een succes worden
als u niet alle risico’s overneemt die de markt in het verleden is aangegaan.
U moet zo nu en dan accepteren dat er wel bedrijven omvallen.Minister Van der Laan: Ik zal nooit een handtekening
onder iets zetten – als ik dat wel doe, word ik in het kabinet afgeslacht –
waarmee ik alle risico’s zou overnemen. Dat is vanzelfsprekend. Dat
zou volkomen irrationeel zijn. Tegen u en de heer Jansen zeg ik dat met name
in het licht van de geschiedenis. Daar heeft hij een punt.De heer Jansen vroeg ook naar het heroverwegen van sloopambities. Ik gaf
net voorbeelden van situaties waarin het tegenovergestelde gebeurt van het
heroverwegen van sloopambities, zoals in Slotermeer en Deventer. Ik kom daar
nog op terug. Dat is op dit moment voor mij geen denkrichting. Ik ken de bezwaren
van de SP. Die maken een en ander nu te algemeen en te gecompliceerd. Ik heb
al gesproken over de woonlastenfaciliteit.Verschillende woordvoerders hebben iets gezegd over energiebesparing.
Een pakket waarin energiebesparing niet een van de belangrijkste onderdelen
is, is geen intelligent pakket in deze tijd. Dat is hoe ik erover denk, dus
de Kamer kan wat dat betreft wel gerust zijn.De heer Van der Ham sprak over internetveilingen. De uitwerking van de
motie ligt bij de minister van Justitie. Het is niet bekend wanneer de Kamer
hierover wordt geïnformeerd. Ik zal dat even nagaan. Ik heb horen zeggen
dat wij sowieso naar de veilingen moeten kijken om te zien wat eraan kan worden
verbeterd. Er is in het overleg met partijen al aan de orde geweest dat er
iets moet worden bedacht dat voorkomt dat mensen juist nu hun huis geëxecuteerd
zien worden, dus precies op het verkeerde moment. Op dat gebied moeten alle
zeilen worden bijgezet. Meer kan ik er nu niet over zeggen. De zorgen over
dat slechte veilingsysteem deel ik volkomen. Ik ga nu niet in op de gevolgen
van de bevolkingskrimp omdat wij dat vorige week ontzettend uitvoerig hebben
gedaan. Uiteraard moeten er regionale verschillen zijn in het beleid. Er is
een plan van aanpak toegezegd.Ik vind het interessant dat de heer Depla over de kavels begon. De discussie
die erover ontstond was ook boeiend. Met de getallen waar het nu over gaat,
zal het maar een druppel zijn. Wij moeten echter naar iedere druppel kijken
op dit moment, dat is waar. Ik heb al toegezegd dat wij alles op alles moeten
zetten met energiebesparing. Hij stelde dat risicodragend investeren een goede
methode kan zijn. Er zijn allerlei deskundigen, onder wie de
commissie-Kremers, die zeggen dat risicodragend investeren, goede vormen van
publiek-private samenwerking, vele malen effectiever zouden kunnen zijn dan
subsidiëren. In het gesprek dat wij met de alliantie in opbouw voeren,
wordt ook gekeken naar investeren op een risicodragende wijze. Er is geen
euro om daar enige toezegging over te doen. Ik kan daar dus niets over zeggen.
Hij vroeg ook nog naar het grondbeleid. Bij de partijen op wie wij een appel
doen, horen de gemeenten. Ik heb al gezegd wat er gebeurt. De gemeenten zijn
ook aan zet. Gelukkig pakken zij dat wel op.Er wordt binnen het kabinet doorgedacht over investeren, zoals mevrouw
Ortega vroeg. Ik kom uitvoerig terug op de woonlastenfaciliteit. Zij heeft
ook nog gesproken over bureaucratische voorwaarden die gesteld worden in de
brief van 30 januari aan de verhoging van de WSW-borgingsgrens. Wij willen
dat op een heel praktische manier opzetten. Er moet echter een zekere gerustheid
zijn dat het gaat om projecten die niet verkocht kunnen worden. Anders worden
wij in de maling genomen. Daarnaast moet ten minste aannemelijk zijn dat de
prijs redelijk is. Wij gaan proberen om een zo licht mogelijk systeem op te
tuigen waarmee wij daar toch voldoende duidelijkheid over kunnen krijgen.Tegen de heer Van Bochove zeg ik dat wij niet afwachtend zijn. Ik hoop
dat ik voldoende heb uitgelegd dat wij het in het juiste ritme doen. Ik zou
hem willen vragen om te wachten met de beoordeling of er genoeg draagkracht
is tot de tweede helft van maart. Ik heb al gezegd dat ik niet over fiscale
zaken wil praten, maar ik ben benieuwd wat men in Frankrijk en België
precies met de btw doet en hoe dat uitwerkt. Daar zal ik de Kamer over informeren.
Dat ik met de hele sector overleg, is nu zelfs geen geheim meer. Ik wil daarmee
echter geen verwachtingen wekken. Ik moet mij houden aan de gebruiken die
er zijn. Mij zou kunnen worden verweten dat ik echt een marmot ben, als ik
pas ga overleggen op 13 maart, nadat ik van het kabinet voor bepaalde
dingen groen licht heb gekregen. Ik neem het risico. Ik vind dat een van de
moeilijkste dingen van mijn kortstondige ministerschap. Je wilt dingen doen
waarover nog geen kabinetsbesluit is genomen en je wil dat kabinetsbesluit
krijgen, maar je kunt pas iets substantieels krijgen als je weet of het in
de markt op draagvlak kan rekenen, het effectief is et cetera. Daar moet je
tussendoor laveren. Het is op zich terecht dat u vroeg of ik geen slapende
minister ben, mijnheer Van Bochove, maar dan moet u dat niet voorzien van
het etiket verwachtingen wekken. Als ik niets waarmaak, heb ik een probleem.
U zei net letterlijk dat ik verwachtingen wek met dat overleg.De heer Van Bochove (CDA): Je gaat natuurlijk
niet met elkaar zitten praten en vervolgens na een paar dagen tot de conclusie
komen dat het buiten mooi weer is. Ik hoor van derden dat u in gesprek bent.
Ik mag aannemen dat dit ergens op gericht is. Ik heb niet gevraagd naar wat
en hoe.Minister Van der Laan: Dat is waar, dat hebt
u niet gevraagd. Ik vind dat je bepaalde risico’s moet nemen. De enige
manier waarop ik op safe kan spelen, is door te wachten tot de avond van 13 maart
en de volgende dag te gaan praten. Dan heb ik twee maanden verspeeld. Het
naar voren halen van de BLS-gelden is een enorm logische gedachte. Die zal
in het gesprek wel een rol kunnen gaan spelen. Wij moeten inderdaad goed kijken
naar de verschillen tussen regio’s en er moet specifiek worden gehandeld.Het is aardig en prikkelend wat de heer Madlener zegt over minder regels.
Het kabinet heeft ook geschreven dat het aantal regels moet worden verminderd.
Hij noemde verder de welstand, de erfpacht en 30% particulier opdrachtgeverschap.
Wij moeten kijken naar vermindering van de regeldruk, zeker bij het bouwen.
Toch moeten wij ook voorzichtig blijven, dus wie weet gaan wij toch nog wat
discussie krijgen over een aantal dingen. Erfpacht is een van mijn afwijkingen.
Ik ben namelijk een groot voorstander van een erfpachtstelsel.
Er is dus iets wat de heer Madlener en mij verdeeld houdt.De heer Madlener (PVV): Dat is inderdaad een
afwijking.Minister Van der Laan: Ja, maar die koester
ik.Ik dank mevrouw Van Gent dat zij procedureel goed aangaf hoe het wel en
niet lag. Zij verwees daarbij naar de toezegging om bij de Voorjaarsnota terug
te komen op de investeringsmaatregelen. De inhoudelijke zaken die zij heeft
gezegd over het gesprek aan de keukentafel neem ik mee. De groene plannen
liggen op tafel. Ik wil graag terugkomen op het idee van de vouchers. Ik heb
niet zo’n heel goede voorstelling bij collectief particulier opdrachtgeverschap.
Ik laat eerst de motie eens uit het archief lichten.De heer Depla (PvdA): Bij het zoeken naar
de motie is het handig om te weten dat het niet de motie-Van Gent is, maar
de motie-Depla c.s. Dan vindt u deze makkelijker.Minister Van der Laan: Over de verzilveringsregeling
gaan wij doorpraten. Ik ken de regeling niet. Het lijkt me een aardig idee
waar ik meer van wil weten. Over kraken gaan wij een andere keer praten. Ik
denk dat ik de Kamer ga verrassen met mijn standpunt wat dat betreft, ook
mevrouw Van Gent. Ik kijk genuanceerd naar kraken. Die discussie gaan wij
nog voeren. Ik hoor dat ik wel verwachtingen wek. Mijn standpunt dateert al
sinds 1982. Toen kraken werd geconcentreerd in de Amsterdamse binnenstad en
de smakelijke wijken eromheen en er leegstand was in de rest van de stad,
was het voor mij tijd dat er niet meer met stenen door de lucht hoefde te
worden gegooid. Dat deed men nog wel. Ik was daar geen voorstander van. Dit
is heel kort door de bocht, maar iets in mij zegt dat wij hier nog op terugkomen.
Kraken ter bestrijding van woningspeculatie heb ik altijd interessant gevonden.
Kraken om voor te dringen en om op de lekkere plekjes te komen wonen, is van
een totaal andere orde. Mevrouw Van Gent zei nog: handen af van de huurtoeslag.
Ik denk dat ik de leiders in het kabinet moet volgen door te zeggen dat op
dit moment niets is uitgesloten. Die huurtoeslag is wel een elk belangrijk
instrument voor ons woonbeleid. Aantasting daarvan zou een stevige discussie
vergen die hopelijk niet hoeft te worden gevoerd.Nadere gedachtewisselingDe voorzitter: Ik heb net al gezegd dat de
woordvoerders de gelegenheid krijgen om een korte opmerking te maken, dus
geen verhalen. Ik stel voor om in de eerst volgende procedurevergadering afspraken
te maken om zo snel mogelijk na 13 maart op basis van concrete voorstellen
van de minister dit overleg feitelijk voort te zetten.De heer Van Bochove (CDA): Daar maak ik in
formele zin bezwaar tegen. Ik wil het overleg niet voortzetten. Dan zitten
wij weer met termijnen.De voorzitter: Ik begrijp uw punt. Ik zei
het verkeerd. Wij ronden dit overleg af en gaan kijken hoe wij dit onderwerp
verder behandelen.Mevrouw Van der Burg (VVD): Voorzitter Het
heeft weinig zin om nu veel te zeggen, gezien het feit dat de maatregelen
13 maart pas worden gepresenteerd. Ik pleit ervoor om direct daarna een
debat te voeren daarover. Wij kunnen nu van alles zeggen, maar dat schiet
weinig op. Wij wachten het pakket af. Wij wachten al even, dus dit uitstel
kan er nog wel bij.De heer Jansen (SP): Voorzitter. Dat alles
wat geld kost bij de Voorjaarsnota komt, kan ik mee instemmen. De WSW en de
NHG hoeven echter geen cent te kosten. Ik heb daar een concrete
invulling aan gegeven. Ik snap nog steeds niet dat de minister daar niet meer
tempo mee maakt. Ik heb gezegd dat er bij de WSW twee aparte compartimenten
moeten worden gemaakt omdat anders het commerciële deel het sociale deel
gaat opdrijven. Dat punt zou ik in elk geval meegenomen willen zien. Ook hier
zou ervoor kunnen worden gekozen om de contragarantie voor het commerciële
deel commercieel te herverzekeren.De voorzitter: U mag één opmerking
maken.De heer Jansen (SP): Dan zeg ik nog iets over
de positie van de VNG die uit de NHG wil stappen. Ik geef de minister groot
gelijk dat hij zegt dat de gemeenten daar wat betreft de bestaande garanties
niet mee wegkomen. Dat zijn verplichtingen die zij zijn aangegaan. Voor de
nieuwe garanties is de kwestie wat mij betreft open.De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. De
Kamer heeft een brief ontvangen waarin stond dat er een wetsvoorstel aankomt.
Er werd echter geen termijn genoemd. Kan de minister met zijn collega overleggen
zodat wij daar enig inzicht in krijgen? Heel veel vragen zijn niet beantwoord.
De minister zegt dat de antwoorden allemaal nog komen. Het is een soort van
achtkoningenavond waarin men met wierook, mirre en ander spul aankomt en die
aan hem aanbiedt en waarin hij dat alles opsluit in zijn hart, gelijk Maria,
begrijp ik, dit alles gehoord hebbende. Het is maar afwachten wat er komt
op 13 maart.De heer Depla (PvdA): Voorzitter. Ik wens
de minister veel succes met het proberen om het eens te worden met al die
partijen. Het adagium was niet voor niets «samen werken, samen leven».
Dit is een mooie invulling daarvan. Een van mijn vragen is nog niet beantwoord.
Wordt bij de WSW ook nog naar de financiering met de pensioenfondsen gekeken?
Wij gaan half maart praten over dit pakket. Ik hoop dat wij op de wat langere
termijn, in de loop van het jaar, naar de langere termijn gaan kijken, naar
welke lessen wij kunnen trekken uit de crisis en wat die voor de bouweconomie
betekent.Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie): Voorzitter.
Ik dank de minister voor de beantwoording van de vragen. Ik kijk uit naar
13 maart. Ik wil eigenlijk niet alleen een pakket van maatregelen zien,
maar ook prognoses over wat die allemaal gaan opleveren. De vraag is in hoeverre
de maatregelen het producentenvertrouwen en het consumentenvertrouwen verhogen.
Hoeveel huizen zullen er verkocht worden, et cetera.De heer Van Bochove (CDA): Voorzitter. Ik
dank de minister voor zijn antwoord. Wij zien de brief medio maart tegemoet.
Wij zullen aansluitend ongetwijfeld een debat hebben met de minister dat wij
eerst zorgvuldig kunnen voorbereiden, zo zeg ik tegen de voorzitter. Als ik
zeg dat de minister ook vanavond weer grote verwachtingen heeft gewekt, bedoel
ik dat volstrekt niet negatief. Ik bedoel daarmee te zeggen dat mensen naar
ons kijken in de hoop dat er maatregelen worden genomen waardoor zij weer
verder kunnen acteren.De heer Madlener (PVV): Voorzitter. Ik dank
de minister voor zijn uitnodiging om in de Vogelaarwijken te gaan kijken.
Die stel ik op prijs. Wij hebben er drie uur over gedaan om te horen dat hij
geen antwoord gaat geven op onze vragen. Dat vind ik zonde van de tijd. Ik
vind ook dat het kabinet rijkelijk laat is met spoedoverleg. Wij hebben het
allemaal zien aankomen. Het kabinet wist ook allang wat er zou gaan gebeuren.
Het wist misschien niet dat de krimp van de economie 3,5% bedroeg,
maar misschien wel 2% of 4%. Het kabinet kan een wat krachtdadigere
indruk maken door tijdiger met maatregelen te komen. Het hoeft
niet zo achter de feiten aan te lopen.Minister Van der Laan: Voorzitter. De heer
Madlener stelt dat wij de krimp toch zagen aankomen. Dat is het punt niet.
Het punt is dat het kabinet een ordentelijk moment heeft om alles tegen elkaar
af te wegen, namelijk bij de Voorjaarsnota. Ik zit hier niet omdat pas gisteren
naar voren zou zijn gekomen dat de situatie ernstig is. Wij wisten ook voor
gisteren wel dat de situatie behoorlijk ernstig was. Wij kunnen pas na je
Voorjaarsnota zaken doen met elkaar. Dat is de echte reden. Dan kan de Kamer
mij erop afrekenen of ik de tijd tot aan de Voorjaarsnota nuttig heb gebruikt
of niet.Ik begrijp nu beter wat de heer Van Bochove bedoelt met zijn opmerking
over verwachtingen. Hij heeft helemaal gelijk. Ik hoop dat de verwachting
is dat ik het proces goed organiseer met de partijen. Er mag hier geen enkel
misverstand over bestaan dat er over de inhoud nog geen enkele verwachting
is gewekt op onderdelen of op het totaal. Als een kabinet niet met iets komt
in zo’n situatie, doet het het niet goed.Ik wil nog iets zeggen over de termijn. Ik heb gezegd dat het kabinet
13 maart uitsluitsel geeft. Wij zullen ervoor zorgen dat alles zo klaar
mogelijk ligt, maar ik neem aan dat wij nog een paar dagen nodig hebben om
er een mooi verhaal van te maken. De Kamer heeft een paar dagen nodig om de
stukken goed te bekijken en te bespreken. Het noemen van de datum 14 maart
was een beetje symbolisch bedoeld. Ik wil graag met de Kamer praten, maar
dat debat moet goed worden voorbereid.Ik zal er ook voor zorgen dat de vraag van mevrouw Ortega bij het denken
en uitwerken wordt meegenomen zodat zichtbaar wordt wat de voorstellen opleveren.
Een van de gespreksonderwerpen is de pensioenfondsen en EMTN, zo zeg ik de
heer Depla. Ik ga na bij de minister van Justitie wanneer het wetsvoorstel
komt. De heer Jansen wees er terecht op dat die twee compartimenten invloed
op elkaar kunnen hebben. Dat zal ik meenemen in de uitwerking van eventuele
zaken.De voorzitter: Ik dank de minister. 13 maart
is op een vrijdag. Ik wil het kabinet heel veel sterkte wensen en een goede
besluitvorming. Wij zullen alvast een aantal data zo snel mogelijk na 13 maart
plannen, natuurlijk met een paar dagen voor reflectie. Dat doen de griffier
en ik alvast onder voorbehoud. Wij zullen in de eerstvolgende procedurevergadering,
dus na het krokusreces, hierop terugkomen, zodat wij dat overleg voortvarend
kunnen plannen.De heer Van Bochove (CDA): Zou u in uw planning
rekening willen houden met het feit dat wij mogelijk nog wat partijen zouden
willen horen voordat wij dat debat met de minister hebben?De voorzitter: Natuurlijk. Daarom zeg ik ook «onder
voorbehoud», mijnheer Van Bochove. Wij moeten ook niet treuzelen, want
daar houdt u niet van. Ik dacht: laten wij dat eens pittig aanpakken.De voorzitter van de algemene commissie voor Wonen, Werken en Integratie,Van GentDe griffier van de algemene commissie voor Wonen, Werken en Integratie,Van der LeedenXNoot1Samenstelling:Leden: Van de Camp (CDA), Van Gent (GroenLinks), voorzitter, Van der Staaij
(SGP), Arib (PvdA), Poppe (SP), Weekers (VVD), ondervoorzitter, Dijsselbloem
(PvdA), Depla (PvdA), Van Bochove (CDA), Van der Ham (D66), Vietsch (CDA),
Sterk (CDA), De Krom (VVD), Verdonk (Verdonk), Jansen (SP), Ortega-Martijn
(ChristenUnie), Wolbert (PvdA), Van der Burg (VVD), Van Heugten (CDA), Bouchibti
(PvdA), Jasper van Dijk (SP), Thieme (PvdD), Fritsma (PVV) en Van Toorenburg
(CDA).Plv. leden: Bilder (CDA), Dibi (GroenLinks), Timmer (PvdA), Kant (SP),
Blok (VVD), Bouwmeester (PvdA), Kraneveldt-van der Veen (PvdA), Willemse-van
der Ploeg (CDA), Pechtold (D66), Blanksma-van der Heuvel (CDA), Neppérus
(VVD), De Wit (SP), Voordewind (ChristenUnie), Heijnen (PvdA), Zijlstra (VVD),
Sterk (CDA), Leerdam (PvdA), Ulenbelt (SP), Madlener (PVV) en Karabulut (SP). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27562-22.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl