Wijz. van o.a. de WHW i.v.m. invoering van de bachelor-masterstructuur in het hoger onderwijs; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28024, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

08-10-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28024 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgaveI. ALGEMEEN DEELHOOFDSTUK 1. INLEIDING1.1. Algemeen1.2. Wijzigingen in de structuur van het hoger onderwijs
noodzakelijk1.3. Invoering van de bachelor-masterstructuur1.4. Openheid van het stelselHOOFDSTUK 2. HOOFDLIJNEN VAN HET STELSEL VAN HOGER ONDERWIJS2.1. Consequenties voor het huidige stelsel2.2. Verschil in oriëntatie tussen wetenschappelijk
onderwijs en hoger beroepsonderwijs2.3. Postinitiële masteropleidingenMasteropleidingen van het internationaal onderwijsMasteropleidingen van overige instellingenHOOFDSTUK 3. ACCREDITATIE IN EEN OPEN STELSEL VAN HOGER
ONDERWIJS3.1. Inleiding3.2. Accreditatie van bachelor- en masteropleidingen3.3. Accreditatie van postinitiële masteropleidingenHOOFDSTUK 4. BACHELOROPLEIDINGEN4.1. Inleiding4.2. Bachelorfase in het wetenschappelijk onderwijs als
aparte opleiding4.3. Positie van de propedeutische faseHOOFDSTUK 5. MASTEROPLEIDINGEN IN HET WETENSCHAPPELIJK
ONDERWIJS 5.1. Inleiding5.2. Toelating tot de masterfase5.3. Differentiatie in studielast5.4. Differentiatie in collegegelden5.5. Universitaire lerarenopleidingenHOOFDSTUK 6. MASTEROPLEIDINGEN IN HET HOGER BEROEPSONDERWIJS6.1. Inleiding6.2. Graden van postinitiële hbo-masteropleidingen
op grond van de wet6.3. Voortgezette opleidingenHOOFDSTUK 7. GRADEN EN TITULATUUR7.1. Inleiding7.2. Naamgeving van graden in wetenschappelijk onderwijs
en hoger beroepsonderwijs7.3. Graadverlening door instellingen7.4. RechtsbeschermingHOOFDSTUK 8. STUDIEFINANCIERING8.1. Inleiding8.2. Het bachelorgetuigschrift wetenschappelijk onderwijs
als tussengetuigschrift8.3. Resterende rechtenHOOFDSTUK 9. INVOERING9.1. Wetenschappelijk onderwijs9.1.1 Omzetting van bestaande opleidingen9.1.2 Accreditatie en registratie9.2. Hoger beroepsonderwijs9.3. Postinitiële masteropleidingenHOOFDSTUK 10. FINANCIËLE GEVOLGEN10.1. Studiefinanciering10.2. Bekostiging10.3. InvoeringskostenHOOFDSTUK 11. GEVOERD OVERLEGII. ARTIKELENArtikelen I en III. Wijziging van de Wet op het hoger
onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (algemeen)Artikel I. Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs
en wetenschappelijk onderzoekA (artikel 1.1)B (artikel 1.3)C, E en Z (artikelen 1.9, 6.5 en 7.23a)D (artikel 2.11)F (artikel 6.13)G (artikel 6.15)H (artikel 6.16)I (artikel 7.3)J (artikel 7.3a)J (artikel 7.3b)K (artikelen 7.4, 7.4a en 7.4b)L (artikel 7.5)M (artikel 7.7a)N (artikel 7.8)O, CC, DD en PP (artikelen 7.8a, 7.28, 7.30 en 7.52)P, Q, BB, JJ, KK, RR en SS (artikelen 7.8b, 7.9, 7.25,
7.37, 7.42, 7.54 en 7.57a)R (artikel 7.10)S (artikel 7.12)T (artikel 7.13)U (artikel 7.18)W (artikel 7.20a)AA (artikel 7.24)FF (artikelen 7.30a en 7.30b)FF (artikel 7.31)GG, HH, JJ, QQ en SS (artikelen 7.31a, 7.31b, 7.37, 7.52a
en 7.57a)II (artikel 7.34)LL (artikel 7.43a)MM en NN (artikelen 7.46 en 7.47)OO (artikel 7.51a)TT (artikel 7.57b)UU (artikel 7.59)VV (artikel 7.61)XX en AAA (artikelen 9.18 en 10.3c)YY (artikel 9.33)ZZ (artikel 9.38)BBB (artikel 16.8)CCC (artikelen 17.1 tot en met 17.21)CCC (artikel 17.1)CCC (artikel 17.2)CCC (artikelen 17.3, 17.4 en 17.5)CCC (artikel 17.6)CCC (artikelen 17.7 en 17.9)CCC (artikel 17.8)CCC (artikel 17.10)CCC (artikel 17.11)CCC (artikel 17.12)CCC (artikel 17.13)CCC (artikel 17.14)CCC (artikel 17.15)CCC (artikel 17.16)CCC (artikel 17.17)CCC (artikel 17.18)CCC (artikel 17.19)CCC (artikel 17.20)CCC (artikel 17.21)Artikel II. Wijziging van het wetsvoorstel Invoering van
de bachelor-masterstructuurArtikel III. Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs
en wetenschappelijk onderzoekA (artikel 1.3)B (artikel 1.9)C (artikel 1.10)D (artikel 1.12)E (artikel 1.12a)F en G (artikelen 1.18 en 5a.1)H en I (artikelen 5a.8 en 5a.11)J (artikel 5a.12)K en M (artikelen 6.1 en 6.12a)L (artikel 6.10)N en O (artikelen 6.13 en 6.15)P (artikel 7.1)Q (artikel 7.3b)R en S (artikelen 7.7 en 7.7a)T (artikel 7.10a)U (artikel 7.11)V (artikel 7.12)W (artikel 7.13)X en Y (artikelen 7.18 en 7.19)AA, BB, CC, DD, EE, FF en GG algemeen (artikelen 7.19a
tot en met 7.23)AA (artikel 7.19a)BB (artikel 7.20)CC (artikel 7.20a)DD (artikel 7.21)EE (artikel 7.22)FF (artikel 7.22a)GG (artikel 7.23)HH (artikel 7.24)II (artikelen 7.26a en 7.29)JJ (artikel 7.28)KK, LL en NN (artikelen 7.30a, 9.10 en 11.10)MM (artikel 9.55)OO (artikel 15.6)PP (artikel 16.8)QQ (artikel 17.2)SS (artikel 17.19)SS (artikel 17.20)SS (artikel 17.21)TT (artikel 17.25)Artikel IV. Wijziging van de Wet studiefinanciering 2000A (artikel 1.1)B (artikel 2.8)C (artikel 2.9)D (artikel 5.6)E, F, G en H (artikelen 5.7, 5.8 en 5.9)I, J en K (artikelen 10.5, 10.6 en 10.8)L, M en N (artikelen 12.1b, 12.10 en 12.11)Artikel V. Wijziging van de Wet studiefinanciering 2000A en B (artikelen 1.1, 2.8 en 2.9)C (artikel 5.7)D en E (artikelen 12.1 en 12.1b)Artikel VI. Wijziging van de Wet tegemoetkoming onderwijsbedrage
en schoolkostenA (artikel 2.11)B (artikel 12.3a)Artikel VII. Wijziging van de Wet tegemoetkoming onderwijsbedrage
en schoolkostenA (artikel 2.11)B (artikel 12.3a)Artikel VIII. Wijziging van het Wetboek van StrafrechtArtikel X. InwerkingtredingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28024Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 162 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 024Wijziging van onder meer de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek en de Wet studiefinanciering 2000 in verband met de invoering van
de bachelor-masterstructuur in het hoger onderwijsnr. 3MEMORIE VAN TOELICHTINGInhoudsopgaveI. ALGEMEEN
DEEL2   Hoofdstuk
1. Inleiding21.1. Algemeen 2 1.2.Wijzigingen in de structuur van
het hoger onderwijs noodzakelijk2 1.3. Invoering van de bachelor-masterstructuur 41.4. Openheid van het stelsel 5    Hoofdstuk
2. Hoofdlijnen van het stelsel van hoger onderwijs62.1.Consequenties voor het huidige
stelsel 6 2.2. Verschil in oriëntatie tussen
wetenschappelijk onderwijs en hoger beroepsonderwijs 7 2.3. Postinitiële masteropleidingen8    Hoofdstuk
3. Accreditatie in een open stelsel van hoger onderwijs93.1. Inleiding 9 3.2.Accreditatie van bachelor- en
masteropleidingen 10 3.3.Accreditatie van postinitiële
masteropleidingen 11   Hoofdstuk
4. Bacheloropleidingen124.1.Inleiding 12 4.2. Bachelorfase in het wetenschappelijk
onderwijs als aparte opleiding 13 4.3. Positie van de propedeutische
fase 14    Hoofdstuk
5. Masteropleidingen in het wetenschappelijk onderwijs155.1. Inleiding 15 5.2. Toelating tot de masterfase15 5.3. Differentiatie in studielast 17 5.4.Differentiatie in collegegelden 18 5.5. Universitaire lerarenopleidingen 19    Hoofdstuk
6. Masteropleidingen in het hoger beroepsonderwijs206.1. Inleiding 20 6.2. Graden van postinitiële
hbo-masteropleidingen op grond van de wet 20 6.3.Voortgezette opleidingen 22    Hoofdstuk
7. Graden en titulatuur227.1. Inleiding 227.2. Naamgeving van graden in wetenschappelijk
onderwijs en hoger beroepsonderwijs 23 7.3. Graadverlening door instellingen 24 7.4. Rechtsbescherming 25   Hoofdstuk
8. Studiefinanciering258.1.Inleiding 25 8.2. Het bachelorgetuigschrift wetenschappelijk
onderwijs als tussengetuigschrift 26 8.3.Resterende rechten 27    Hoofdstuk
9. Invoering279.1. Wetenschappelijk onderwijs 27 9.1.1.Omzetting van bestaande opleidingen 28 9.1.2Accreditatie en registratie 29 9.2. Hoger beroepsonderwijs 29 9.3. Postinitiële masteropleidingen30    Hoofdstuk
10. Financiële gevolgen3010.1. Studiefinanciering 30 10.2.Bekostiging 30 10.3. Invoeringskosten 31   Hoofdstuk
11. Gevoerd overleg32   II. ARTIKELEN33               I. ALGEMEEN DEELHOOFDSTUK 1. INLEIDING1.1. AlgemeenDit wetsvoorstel – waarvan de memorie van toelichting mede namens
mijn ambtgenoot van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij wordt ondertekend –
schept de condities voor brede invoering van een bachelor-masterstructuur
in het Nederlandse hoger onderwijs. Oogmerk is studenten meer keuzemogelijkheden
te bieden en instellingen de ruimte te geven onderwijs te ontwikkelen dat
flexibel, open en internationaal georienteerd is. Invoering van een bachelor-masterstructuur
is daarvoor een essentiële stap. Dit perspectief voor de ontwikkeling
van het hoger onderwijs is geschetst in de notitie «Naar een open hoger
onderwijs» (Kamerstukken II 2000/01, 27 496, nr. 1).Het hoger onderwijs in Nederland en de meeste andere landen van Europa
ondergaat grote veranderingen. Grenzen tussen de onderwijsstelsels vervagen
als gevolg van grotere mobiliteit en internationalisering van de arbeidsmarkt.
Overal leidt de ontwikkeling van de kenniseconomie tot een grotere vraag naar
hoger opgeleiden. Dit stelt hoge eisen aan zowel de kwaliteit als de variëteit
van opleidingen in het hoger onderwijs. Snelle maatschappelijke veranderingen
en de ontwikkeling van kennis en technologie maken het noodzakelijk om te
blijven leren op alle leeftijden. Daarbij neemt de concurrentie in het hoger
onderwijs toe door aanbod van buitenlandse instellingen, maar ook door nieuwe
binnenlandse private aanbieders.Om in te spelen op deze ontwikkelingen zal ons hoger onderwijs flexibeler,
meer internationaal georiënteerd en opener moeten worden. Flexibiliteit
komt tegemoet aan de gevarieerde behoefte aan leren op alle leeftijden. Studenten
zullen moeten kunnen instromen en terugkeren in het hoger onderwijs op latere
leeftijd na een aantal jaren werkervaring. Studenten zullen gemakkelijker
moeten kunnen kiezen voor overstap naar een andere instelling, bijvoorbeeld
voor het volgen van een bepaalde specialisatie. Zij zullen daarbij niet gebonden
moeten zijn aan nationale grenzen.Omgekeerd is het ook nodig om het Nederlandse hoger onderwijs aantrekkelijker
en herkenbaar te maken voor buitenlandse studenten. Het gaat dus zowel om
het bieden van optimale mogelijkheden aan Nederlandse studenten voor internationale
mobiliteit, als voor instellingen om zich een stevige positie te verwerven
op de internationale onderwijsmarkt. Tegelijkertijd zal ons onderwijsstelsel
voldoende open moeten zijn, opdat ook nieuwe aanbieders van hoger onderwijs
een heldere positie in Nederland kunnen verwerven.1.2. Wijzigingen in de structuur van het hoger onderwijs
noodzakelijkIn 1999 ondertekenden de ministers verantwoordelijk voor hoger onderwijs
uit 29 Europese landen de Bologna-verklaring (brief aan de Tweede Kamer van
22 juni 1999). De kern van de Bologna-verklaring is het streven naar grotere
vergelijkbaarheid in het Europese hoger onderwijs, uitgaande van een onderwijssysteem
met twee cycli. Sindsdien is in Europa een brede convergentie zichtbaar in
de richting van een hoger onderwijsbestel volgens twee cycli (undergraduate
en graduate).De Nederlandse instellingen voor hoger onderwijs spelen zeer voortvarend
op deze ontwikkeling in. Belangrijkste reden hiervoor is het verbeteren
van de internationale herkenbaarheid van de huidige opleidingen in het hoger
onderwijs.Het huidige wettelijke kader gaat uit van een ongedeelde opbouw. De huidige
opleidingen in het wetenschappelijk onderwijs in Nederland hebben in de regel
een cursusduur van vier of vijf jaar (dat is in termen van de Wet op het hoger
onderwijs en wetenschappelijk onderzoek een studielast van 168 of 210
studiepunten), zonder onderbreking. Deze structuur is in een aantal opzichten
beperkend. Dit blijkt in de eerste plaats bij de internationale erkenning
van de doctoraal opleiding. Opleidingen in Angelsaksische landen kennen een
gefaseerde opbouw met een eerste en een tweede graad: Bachelor en Master.
Sommige Angelsaksische landen, zoals de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk,
erkennen onze opleidingen daardoor niet altijd op het juiste niveau. Landen
in het continentale Europa waarderen het Nederlandse doctoraalgetuigschrift
meestal wel op het juiste niveau. Men is er vertrouwd met universitair onderwijs
dat één onderwijsniveau kent. Dit is echter aan het veranderen
als gevolg van de ontwikkelingen in het verlengde van de Bologna-verklaring.
Een opbouw in twee cycli van de opleidingen in het wetenschappelijk onderwijs
geeft minder problemen bij internationale vergelijking en bij uitwisseling
van studenten.In de tweede plaats bestaan er binnen de huidige opleidingen geen natuurlijk
momenten voor instap, (tijdelijke) uitstap en overstap, of voor internationale
uitwisseling. Dit stelt beperkingen aan zij-instroom en bemoeilijkt switchen
tussen instellingen of terugkeer in het hoger onderwijs op latere leeftijd
na een aantal jaren werkervaring. Een opbouw in twee cycli van de opleidingen
in het wetenschappelijk onderwijs geeft grote mogelijkheden tot flexibiliteit.In de derde plaats is in het wetenschappelijk onderwijs sprake van een
ontwikkeling naar verbreding van studies. Dit draagt bij aan een brede academische
vorming die past bij de behoeften van onze kennissamenleving, maar geeft soms
spanning met de bestaande inrichting van ongedeelde opleidingen die door de
sterke disciplinaire gerichtheid van meet af aan tot specialisatie leiden.
Het huidige wettelijke kader is op dit punt te beperkend, ook wanneer instellingen
een kandidaatsfase vormgeven. Hierbij is immers wel steeds sprake van een
één-op-één relatie tussen kandidaatsfase en doctoraalfase.Ten slotte zijn er in het huidige systeem geen mogelijkheden voor bepaalde
soorten van differentiatie in het onderwijs (bijvoorbeeld extra intensief
en extra begeleiding). Dit beperkt onze internationale concurrentiekracht.Het ontbreken van een wettelijke mogelijkheid om graden te verbinden aan
het groeiende aantal masteropleidingen is een ander knelpunt in de internationale
positionering van het hoger onderwijs. De afgelopen jaren zijn in Nederland
in hoog tempo nieuwe typen masteropleidingen tot ontwikkeling gekomen aan
hogescholen, maar ook aan universiteiten, commerciële onderwijsinstellingen
en instellingen voor internationaal onderwijs (zie paragraaf 2.3). De
ontwikkeling van deze masteropleidingen is een logisch gevolg van internationalisering
en van de noodzaak te blijven leren na afronding van het initieel onderwijs.
De graden van deze nieuwe masteropleidingen worden in tegenstelling tot de
titels van de huidige universitaire opleidingen niet verleend op grond van
de wet. Het wettelijk stelsel is gericht op het initieel onderwijs aan de
hoger onderwijsinstellingen die in de wet zijn geregeld: de bekostigde en
aangewezen instellingen. Wettelijke graadverlening schept zekerheid omtrent
de kwaliteit van het onderwijs van deze nieuwe masteropleidingen die van belang
kan zijn voor de student of voor de toekomstige (eventueel buitenlandse) werkgever
van de student, en vormt een prikkel voor het volgen van postinitieel onderwijs
in het kader van een leven-lang-leren. De Nuffic, de HBO-raad, de Vereniging
voor Samenwerkende Nederlandse Unversiteiten (VSNU) en de Federation
of Institutes for International Education in the Netherlands (FION) hebben
daarom in 1998 aandacht gevraagd voor een systeem van kwaliteitszorg en erkenning
van de verschillende masteropleidingen in Nederland.1.3. Invoering van de bachelor-masterstructuurAls een eerste stap naar een meer flexibel en internationaal georiënteerd
hoger onderwijsbestel zal een bachelor-masterstructuur (undergraduate-graduate
structuur) worden ingevoerd. Een gefaseerde opbouw van opleidingen in het
hoger onderwijs biedt ruimere in- en overstapmogelijkheden, vergroot de flexibiliteit
van leerwegen, biedt nieuwe mogelijkheden voor vernieuwing en verbreding van
curricula, en voor differentiatie in masteropleidingen. Ook sluit Nederland
hiermee aan bij ambities geformuleerd in de Bologna-verklaring over een onderwijsstructuur
die is gebaseerd op twee cycli in Europa.De voornemens uit de notitie «Naar een open hoger onderwijs»
met betrekking tot de invoering van een bachelor-masterstructuur, die leiden
tot wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek
(WHW), worden in dit wetsvoorstel uitgewerkt. Het onderscheid in oriëntatie
tussen wetenschappelijk onderwijs (wo) en hoger beroepsonderwijs (hbo) blijft
daarbij het uitgangspunt. In het wo wordt een bachelor- en masterstructuur
de regel, waarbij de bachelor- en masterfasen op zichzelf staande opleidingen
worden. Ongedeelde opleidingen blijven voorlopig mogelijk, maar in het perspectief
dat alle opleidingen binnen afzienbare tijd gedeeld zullen zijn. Dit vraagt
wetswijziging. De huidige wet biedt weliswaar ruimte voor een «bachelor-masterstructuur»,
maar daarbij is het niet mogelijk de bachelor- en masterfase als aparte opleidingen
vorm te geven. In het wo wordt in de wet differentiatie mogelijk gemaakt in
masteropleidingen in de vorm van variatie in studielast, mogelijkheden tot
selectie van studenten en differentiatie in collegegelden. In dit wetsvoorstel
worden verder ter facilitering van de bachelor-masterstructuur op het terrein
van de studiefinanciering enkele wijzigin- gen aangebracht. De belangrijkste
is dat de student het wo-bachelorgetuigschrift als omzettingsmoment mag benutten.Invoering van een bachelor-masterstructuur staat niet op zich zelf. Deze
ontwikkeling past binnen een breder pakket van maatregelen gericht op het
versterken van de internationale oriëntatie in het hoger onderwijs en
het vergroten van de transparantie van het hoger onderwijssysteem. Voorbeelden
hiervan zijn het streven naar internationalisering van het nieuwe stelsel
van accreditatie en de voorgenomen verruiming van mogelijkheden om met studiefinanciering
in het buitenland te studeren. Daarnaast wordt de mogelijkheid verkend van
invoering van een studielastsysteem gebaseerd op het zogenaamde European Credit
Transfer System (ECTS). De invoering van studiepunten gebaseerd op het ECTS
vergemakkelijkt de internationale vergelijkbaarheid van opleidingen en modules
en wordt als zodanig in de Bologna-verklaring ook gepropageerd.Naast de ontwikkelingen op het gebied van het onderwijs wordt binnen Europa
de transparantie van en mobiliteit op de internationale arbeidsmarkt ook vergroot
door EU-Richtlijnen op het gebied van diploma-erkenning. Het aangrijpingspunt
bij de Richtlijnen Algemeen Stelsel is niet het onderwijs(stelsel) maar de
beroepen. In casu gaat het daarbij om het erkennen van kwalificaties van afgestudeerden
in de EU-landen daar waar voor beroepen specifieke eisen zijn geformuleerd.
In Nederland gaat het daarbij onder meer om bepaalde juridische en paramedische
beroepen en leraren. Daarnaast bestaan de zogenaamde sectorale richtlijnen
voor vijf medische beroepen, dierenartsen en architecten die voorzien in een
minimale harmonisatie van de opleidingen. Ook in de andere Europese landen zal het hoger onderwijs naar verwachting
de komende jaren sterk in beweging blijven. Ondanks het feit dat de Bologna-verklaring
niet juridisch afdwingbaar is, blijken ook andere Europese landen voortvarend
het gedachtegoed om te zetten in (wetgevings-)daden. Het gaat hierbij bovendien
om een zichzelf versterkend proces. Naarmate meer landen tot veranderingen
overgaan, wordt de noodzaak voor verandering ook voor de overige landen groter.
Grote hervormingen vinden plaats in Duitsland en Italië. In andere landen
zijn diverse acties gestart. Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk hebben stappen
ondernomen om hun kwalificatiestructuur te verhelderen. Oostenrijk heeft een
bachelor-masterstructuur wettelijk mogelijk gemaakt. Een aantal landen zal
nog stappen nemen; dit geldt ook voor Vlaanderen. Landen die al min of meer
een systeem van twee cycli kennen, zoals het Verenigd Koninkrijk, Denemarken
en Zweden, zijn bezig hun systeem beter te positioneren of af te stemmen op
de internationale omgeving. Tegen de achtergrond van de grote dynamiek in
het hoger onderwijs in Europa is in dit wetsvoorstel gekozen voor een benadering
die maximale ruimte biedt voor ontwikkelingen in het veld.De invoering van een bachelor-masterstructuur heeft in de nabije toekomst
nog andere wetgevingsconsequenties dan op dit moment in het wetsvoorstel zijn
te vinden.In de eerste plaats wordt in een aantal wetten buiten het terrein waarvoor
ik verantwoordelijkheid draag, een verband gelegd met bepaalde door het volgen
van hoger onderwijs of het promoveren te behalen opleidingseisen. Het voldoen
aan die eisen is dan voorwaarde voor het mogen toetreden tot een bepaalde
beroepsgroep of het mogen uitoefenen van een bepaalde functie. De invoering
van de bachelor-masterstructuur noodzaakt tot het – veelal vermoedelijk
technisch – opnieuw definiëren van deze eisen, hetgeen zal resulteren
in voorstellen voor aanpassing van de desbetreffende wetten. Bij dit proces
is een aantal departementen betrokken en soms is ook een afstemming met de
desbetreffende beroepsgroep wenselijk. Deze aanpassingsactiviteiten zullen
hun weerslag vinden in een voorstel voor een aparte aanpassingswet dat binnen
afzienbare tijd in procedure zal worden gebracht.In de tweede plaats zal, naar het zich laat aanzien, nog rekening moeten
worden gehouden met andere wetsvoorstellen die thans in de voorbereidingsfase
verkeren of bij de Tweede Kamer der Staten-Generaal zijn ingediend. Het gaat
dan om het wetsvoorstel Deregulering hoger onderwijs (Kamerstukken II 2000/01,
27 848, nr. 2), het wetsvoorstel betreffende het kunstonderwijs («Zicht
op kwaliteit») en het wetsvoorstel betreffende de beroepen in het onderwijs.In de derde plaats zal mogelijk nog aanvullende wetgeving worden ontwikkeld
naar aanleiding van besluitvorming over de korte opleidingen in het hoger
onderwijs. Deze opleidingen zijn thans overgangsrechtelijk geregeld in artikel
VII van de wet van 2 april 1998 (Stb. 216).1.4. Openheid van het stelselInvoering van een bachelor-masterstructuur zal de openheid van het Nederlandse
hoger onderwijs vergroten voor buitenlandse instellingen en nieuwe typen aanbieders
die met name actief zijn op het terrein van een leven-lang-leren. Het stelsel
zal op deze ontwikkelingen moeten anticiperen.Het huidige bestel is al open in het initieel onderwijs in die zin dat
nieuwe aanbieders kunnen toetreden door zich te laten «aanwijzen».
Aanwijzing heeft als gevolg dat de instelling de in de wet bedoelde examens
kan afnemen en door de overheid erkende getuigschriften kan afgeven waaraan
in voorkomende gevallen dezelfde titels zijn verbonden als in het overeenkomstige
bekostigde onderwijs. De studenten komen in aanmerking voor studiefinanciering,
voorzover er sprake is van voltijds of duaal onderwijs net als in het bekostigd
onderwijs. Daarom is in het initieel onderwijs naast accreditatie van de opleidingen
ook aanwijzing van de instelling nodig. De overheid is verantwoordelijk voor
de toegankelijkheid en de kwaliteit van het initieel onderwijs (wettelijke
bepalingen met name omtrent de kwaliteitszorg, toelatingseisen voor het vooropleidingsniveau
en minimale studielast) inclusief het toezicht door de inspectie.Voor het postinitieel onderwijs is «aanwijzing» niet mogelijk
en ligt het ook niet in de rede. De overheid is niet, zoals bij het initieel
onderwijs, verantwoordelijk voor de toegankelijkheid van het postinitieel
onderwijs. Initieel onderwijs is bedoeld om toe te rusten voor de arbeidsmarkt,
postinitieel onderwijs bouwt daarop voort. De overheid heeft primair een verantwoordelijkheid
om te bevorderen dat burgers zich kunnen toerusten voor het betreden van de
arbeidsmarkt. De verantwoordelijkheid van de overheid voor postinitieel onderwijs
reikt dan ook minder ver als voor het initieel onderwijs. In dit wetsvoorstel
wordt de stap gezet om mogelijk te maken dat ook postinitiële opleidingen,
die geen onderdeel uitmaken van het wettelijk systeem, zich kunnen laten accrediteren.
Het bestel zal aldus meer ruimte bieden voor aanbieders van postinitieel onderwijs
dat opleidt tot mastergraden, uit oogpunt van consumentenbescherming en kwaliteitsborging.
Door accreditatie zullen ook zij in de gelegenheid worden gesteld mastergraden
te verlenen.Kwaliteitsborging is een absolute voorwaarde voor een meer open bestel.
De kwaliteit van het gehele hoger onderwijs, ongeacht de institutionele achtergrond,
moet transparanter worden. Het wetsvoorstel Invoering van accreditatie in
het hoger onderwijs (Kamerstukken II 2000/01, 27 920, nr. 2) voorziet
in de mogelijkheid dat het accreditatieorgaan beoordelingen uitvoert van de
kwaliteit van opleidingen die niet onder de WHW vallen. De verwachting is
dat bestaande institutionele grenzen in de toekomst zullen verschuiven. Dit
kan het gevolg zijn van nieuwe ontwikkelingen zoals toename van het aantal
buitenlandse instellingen in Nederland die niet altijd eenduidig zijn te typeren
als universiteit of hogeschool, en fusies tussen Nederlandse universiteiten
en hogescholen. Bedoeling is dat het gehele hoger onderwijs in Nederland van
hoge kwaliteit is, ongeacht de institutionele achtergrond, met meer ruimte
voor kwalitatieve uitschieters of «toppen». Bij de verdere ontwikkeling
van het stelsel zal kwaliteit van opleidingen dan ook het leidende principe
zijn. Dit stelt hoge eisen aan het nationale kwaliteitszorgsysteem en de systematiek
van accreditatie die daarop voortbouwt. Consequentie van deze redenering is
dat de aard van de opleiding bepalend is voor de vraag of het gaat om een
wetenschappelijke opleiding dan wel om een hogere beroepsopleiding. Dit principe
dat accreditatie is gebaseerd op de kwaliteit en de aard van de opleiding,
wordt in dit wetsvoorstel verder uitgewerkt.HOOFDSTUK 2. HOOFDLIJNEN VAN HET STELSEL VAN HOGER ONDERWIJS2.1. Consequenties voor het huidige stelselVoor het wetenschappelijk onderwijs betekent de invoering van een bacheloren
masterfase dat de huidige ongedeelde opleidingen zullen bestaan uit afzonderlijke
bachelor- en masteropleidingen. Het blijft tijdelijk mogelijk voor universiteiten
om ongedeelde wo-opleidingen in stand te houden. Op dit moment is de ontwikkeling
naar een bachelor-masterstructuur in Nederland bij enkele opleidingen, bijvoorbeeld
geneeskunde, minder ver gevorderd dan bij andere studies. Het algemene beeld
is dat de universiteiten van plan zijn de nieuwe structuur reeds
het komend jaar voor het grootste deel van de opleidingen in te voeren.Hoofdregel wordt dat iedere wo-bachelor automatisch kan doorstromen naar
ten minste één aansluitende masteropleiding. Dat de wo-bachelor
primair doorstroomt en niet uitstroomt, past bij de Nederlandse structuur
van het hoger onderwijs. In de hbo-sector zal de bachelor in beginsel uitstromen.
De hbo-sector is in vergelijking met andere landen relatief groot: van de
studenten in het hoger onderwijs is 63% in het hbo ingeschreven, en deze studenten
betreden de arbeidsmarkt met een bachelorgraad. Ook in een aantal andere landen
met een binair onderscheid, zoals in Finland en Zwitserland en ook in Vlaanderen,
wordt gekozen voor een bachelorgraad in het wo met primair een doorstroomfunctie.
Dit betekent dat het bachelorniveau dient als platform voor keuze en mobiliteit,
en dat de verwachting is dat het merendeel van de studenten de studie zal
voortzetten in een masteropleiding. Een instelling dient voor elke bacheloropleiding
een doorstroommasteropleiding aan te wijzen. Naast deze doorstroommasteropleidingen
zullen masteropleidingen kunnen worden ingesteld die niet voor automatische
doorstroom zijn bedoeld voor alle bachelors, maar die wel toegankelijk zijn
voor een selectieve groep bachelors. Bij deze masteropleidingen zal selectie
van studenten en differentiatie van het collegegeld mogelijk zijn.Voor het hoger beroepsonderwijs betekent de invoering van een bachelor-masterstructuur
dat de huidige hbo-opleidingen bacheloropleidingen worden en dat de huidige
voortgezette opleidingen in het hbo (onder andere de voortgezette kunstopleidingen
en de voortgezette opleidingen bouwkunst) initiële masteropleidingen
in het hbo worden.De toegang tot de promotie is de verantwoordelijkheid en bevoegdheid van
het college voor promoties. Daarbij blijft het recht op toegang tot de promotie
voor een ieder met een wo-master gehandhaafd. De wo-master is immers mede
gericht op de voorbereiding op een eventuele promotie. Dit recht wordt bij
de invoering van de bachelor-masterstructuur verbreed naar een ieder met een
mastergraad. De bestaande praktijk dat sommige hbo-bachelors in hun werk zodanig
relevant onderzoek doen dat zij kunnen worden toegelaten tor de promotie kan
in stand blijven, in zoverre dat de toegang tot de promotie van de hbo-bachelor
ter beoordeling van het college van promoties zal zijn.2.2. Verschil in oriëntatie tussen wetenschappelijk
onderwijs en hoger beroepsonderwijsEen kenmerk van het Nederlandse hoger onderwijs is het onderscheid in
oriëntatie tussen wo en hbo. Dit onderscheid voorziet in een maatschappelijke
behoefte en sluit aan op het verschil in vooropleiding van studenten (hoger
algemeen voortgezet onderwijs of beroepsonderwijs respectievelijk voorbereidend
wetenschappelijk onderwijs). De ontwikkelingen van de afgelopen jaren sinds
de ondertekening van de Bologna-verklaring leren dat een bachelor-masterstructuur
zeer wel te combineren valt met een binair stelsel. In Europa is er consolidatie
van binaire systemen in landen die al een binair systeem hebben. In een aantal
andere landen is sprake van introductie van elementen van een «binair
systeem» door de introductie van de «professional bachelor»,
zoals in Denemarken en Frankrijk.Bachelor- en masteropleidingen zullen óf een hbo- óf een
wo-oriëntatie hebben. Op dit moment is de instelling van herkomst, universiteit
of hogeschool, bepalend voor de vraag of een opleiding behoort tot het wo
dan wel hbo. De bedoeling is dat de aard van de opleidingen bepalend wordt of het gaat om wo dan wel hbo, niet of de opleidende instelling een
universiteit of hogeschool is. Dit zal via het systeem van accreditatie moeten
worden vastgesteld. Het zal dan kunnen voorkomen dat een universiteit een
hbo-opleiding aanbiedt of een hogeschool een wo-opleiding. Dit is niet expliciet
de bedoeling en het hoort ook niet tot de kerntaak van respectievelijk de
universiteit of de hogeschool, maar het wordt ook niet langer uitgesloten.
De taakomschrijving van de universiteiten en hogescholen in dit wetsvoorstel
is hierop aangepast.2.3. Postinitiële masteropleidingenMet initieel onderwijs wordt in dit wetsvoorstel onderwijs bedoeld dat
gericht is op het toerusten voor het betreden van de arbeidsmarkt. Dat wil
zeggen de wo-bachelor- en wo-masteropleidingen die voortkomen uit de huidige
doctoraalopleidingen, de hbo-bachelor-opleidingen en de hbo-masteropleidingen
die voortkomen uit de voortgezette opleidingen in het hbo.Alle overige masteropleidingen zijn postinitiële opleidingen. Postinitiële
opleidingen bouwen voort op een reeds behaalde initiële kwalificatie.
Ze zijn gericht op studenten die werkzaam zijn of werkzaam zijn geweest op
de arbeidsmarkt. Bij de postinitiële opleidingen reikt de verantwoordelijkheid
van de overheid minder ver dan bij de initiële opleidingen. Specifieke
verantwoordelijkheid heeft de overheid hier alleen voor de transparantie van
het aanbod, zodat niveau en kwaliteit van deze opleidingen helder zijn.De aanduiding initieel of postinitieel is een kenmerk van de opleiding
en wordt bepaald door de plaats die een opleiding heeft in de onderwijsstructuur:
een traject dat voorbereidt op het betreden van de arbeidsmarkt c.q. voortbouwt
op een initiële kwalificatie. De aanduiding initieel of postinitieel
heeft geen betrekking op het individu dat het onderwijs volgt. Een wo-masteropleiding
behoort tot het initieel onderwijs, ook al kan de opleiding in bepaalde gevallen
ook gevolgd worden door studenten die bijvoorbeeld een bachelorgraad in het
hbo hebben behaald. Het verschil initieel-postinitieel is van belang, omdat
het consequenties heeft voor de bekostiging en studiefinanciering. Overheidsbekostiging
en reguliere studiefinanciering zijn beperkt tot initiële opleidingen.Sinds midden jaren tachtig heeft zich zowel in het wo als in het hbo een
aanbod van postinitiële masteropleidingen ontwikkeld die bedoeld zijn
als na-ervaringsonderwijs. Een beeld van dit type masteropleidingen wordt
gegeven in «The Official Master Guide» van Millian/P&O. De
bekendste postinitiële masteropleiding is de Master of Business Administration
(MBA). Aan de universiteiten komen postinitiële masteropleidingen voor
die zijn gericht op verbreding of verdieping van de beroepsvaardigheden en
de beroepskennis. In veel gevallen gaat het om managementopleidingen. Postinitiële
masteropleidingen in het wo zijn verder veelal internationaal georiënteerd,
zoals de speciaal voor buitenlandse studenten bedoelde Access-opleidingen
van de Universiteit van Amsterdam of de diverse masteropleidingen van Wageningen
Universiteit. Met name bij de hogescholen is het aanbod de laatste jaren sterk
toegenomen. De masteropleidingen zijn sterk op de praktijk gericht. Een voorbeeld
is de masteropleiding Advanced Nursing Practice voor verpleegkundigen. Tot
nu toe voorziet de Nederlandse wetgeving niet in de mogelijkheid voor postinitiële
masteropleidingen om graden te verlenen. Masteropleidingen in het hbo worden
daarom veelal in samenwerking met Britse universiteiten (de zogenaamde U-bocht
constructie) gegeven of geaccrediteerd door de Dutch Validation Council. Invoering van de bachelor-masterstructuur betekent dat instellingen wettelijk
in de gelegenheid worden gesteld voor een postinitiële masteropleiding
een mastergraad te verlenen, mits deze geaccrediteerd is. Voor het overige
zullen deze masteropleidingen niet in de wet worden geregeld. Postinitiële
masteropleidingen in het wo zullen van een minimaal gelijkwaardig niveau moeten
zijn als de initiële masteropleidingen. Net als bij initiële masteropleidingen
zal bij accreditatie van postinitiële masteropleidingen een onderscheid
tussen wo en hbo worden gemaakt. Op termijn zal moeten blijken of dit een
realistische handelswijze is en er blijvend een betekenisvol onderscheid gemaakt
kan worden in postinitiële masteropleidingen met een wo- dan wel met
een hbo-oriëntatie.Masteropleidingen van het internationaal onderwijsHet internationaal onderwijs (IO) is een verzameling instellingen (de
instituten IHE, IHS, ISS, ITC en MSM1 ) die in
het Engels onderwijs verzorgen voor overwegend studenten uit ontwikkelingslanden.
Sinds enkele jaren kunnen er ook Europeanen terecht. Het IO wordt gesubsidieerd
door de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Deze zogenaamde
basissubsidie valt onder de bijdrage van Nederland aan ontwikkelingssamenwerking.
De masteropleidingen van het IO variëren in lengte van 1 tot 2 jaar en
zijn met name gericht op landbouw, management, techniek en sociale wetenschappen.
Het zijn probleemgerichte wetenschappelijke opleidingen; van studenten wordt
vrijwel altijd werkervaring gevraagd en de gang van zaken in ontwikkelingslanden
staat centraal. Het IO doet mee aan hetzelfde visitatiesysteem (gecoördineerd
door de VSNU) als het bekostigd onderwijs. De mastergraden van het IO zijn
op dit moment niet wettelijk erkend. Het IO zal bij de invoering van een bachelor-masterstructuur
masteropleidingen kunnen laten accrediteren, op basis waarvan hij wettelijk
graden zal kunnen verlenen.Masteropleidingen van overige instellingenMasteropleidingen kunnen ook voorkomen aan private instellingen die niet
worden bekostigd of zijn aangewezen. Voorbeelden zijn BSN Nederland, Webster
University, Nimbas of Echelon University (alle aanbieders van MBA-opleidingen).
De WHW is niet van toepassing op instellingen die niet-bekostigd en niet-aangewezen
zijn. De wettelijk bepaalde vooropleidingseisen zijn niet van toepassing en
er is geen gereguleerde kwaliteitszorg, behalve die van de eigen instelling.Invoering van een bachelor-masterstructuur betekent dat ook voor deze
masteropleidingen de ruimte zal ontstaan om zich te laten accrediteren, waarmee
transparant wordt dat de opleiding aan de kwaliteitsstandaarden voldoet.HOOFDSTUK 3. ACCREDITATIE IN EEN OPEN STELSEL VAN HOGER
ONDERWIJS3.1. InleidingZoals in de notitie «Naar een open hoger onderwijs» is aangegeven,
vormt accreditatie een voorwaarde voor de invoering van de bachelor-masterstructuur
in het hoger onderwijs. Immers, zonder een garantie voor kwaliteit en zonder
transparantie wordt de noodzakelijke herkenbaarheid van de bachelor-masterstructuur,
met name ook in internationaal perspectief, niet gerealiseerd. Om die reden
zal de invoering van de bachelor-masterstructuur gepaard gaan met verdere
initiatieven om het Nederlandse systeem van accreditatie zoveel mogelijk internationaal
in te bedden. Voor internationaal vergelijkbare bachelor- en mastergraden dienen procedures en standaarden voor kwaliteitszorg en accreditatie
in de diverse landen beter op elkaar te worden afgestemd. In de bijeenkomst
van Europese onderwijsministers in Praag in mei 2001 zijn hier nadere voorstellen
voor gedaan. Nederland neemt op dit punt verschillende initiatieven. Er wordt
gestreefd naar nauwe samenwerking met Vlaanderen bij de invoering van het
systeem van accreditatie. Daarnaast wordt op initiatief van Nederland en Vlaanderen
gezocht naar afstemming en samenwerking met kwaliteitsborgende instanties
uit een brede groep landen in Europa.De basis voor de accreditatiesystematiek is neergelegd in het wetsvoorstel
Invoering van accreditatie in het hoger onderwijs. Hoofdlijn van de nieuwe
accreditatiesystematiek is dat een onafhankelijk en deskundig orgaan, voortbouwend
op het bestaande kwaliteitszorgsysteem, een keurmerk verleent aan opleidingen
die aan de kwaliteitsstandaarden voldoen. Het accreditatieorgaan baseert zich
daarbij op de oordelen van visitatiecommissies over de kwaliteit van opleidingen.
Daarnaast onderwerpt het accreditatieorgaan voorstellen voor het starten van
nieuwe opleidingen aan een toets vooraf. De toets moet aannemelijk maken dat
een nieuw te starten opleiding van voldoende kwaliteit zal zijn.De invoering van de bachelor-masterstructuur heeft consequenties voor
de accreditatiesystematiek in het Nederlandse hoger onderwijs. Daarbij gaat
het om de volgende elementen:– Voor de opleidingen in wo en hbo betekent invoering van een bachelor-masterstructuur
dat afzonderlijke accreditatie zal gaan plaatsvinden van bachelor- en masteropleidingen.
Daarbij is de kwaliteit en de aard van opleidingen het leidend principe, niet
de institutionele achtergrond.– Accreditatie van postinitiële opleidingen wordt toegevoegd
als een nieuw element in het accreditatiesysteem.– Middels accreditatie krijgen instellingen met dit wetsvoorstel
de bevoegdheid graden te verlenen. Dit vergt aanpassingen die in hoofdstuk
7 van deze memorie nader worden toegelicht.3.2. Accreditatie van bachelor- en masteropleidingenUitgangspunt is dat bachelor- en masteropleidingen in Nederland afzonderlijk
worden geaccrediteerd. De bachelor- en masterfase zijn immers zelfstandige
eenheden, waarbij er qua inhoud en aard geen één-op-één
relatie is tussen de bachelor- en de masteropleiding. Studenten zullen na
een bacheloropleiding ten minste één masteropleiding moeten
kunnen volgen, maar bij voorkeur moeten zij kunnen kiezen uit meerdere masteropleidingen.
De accreditatie vindt conform het wetsvoorstel Invoering van accreditatie
in het hoger onderwijs plaats door het accreditatieorgaan. Accreditatie van
bachelor- en masteropleidingen van bekostigde en aangewezen instellingen is
voorwaarde voor het verlenen van graden en het recht op studiefinanciering.
Voor bekostigde instellingen is accreditatie ook voorwaarde voor bekostiging.De invoering van de bachelor-masterstructuur brengt met zich mee dat het
accreditatieorgaan in de onderscheiden accreditatiekaders voor wo en hbo afzonderlijke
specificaties hanteert voor bachelor- en masteropleidingen. Het wetsvoorstel
Invoering van accreditatie in het hoger onderwijs voorziet reeds in de ruimte
hiervoor. De Commissie Accreditatie Hoger Onderwijs, die is ingesteld om de
invoering van accreditatie in Nederland voor te bereiden, heeft in overleg
met partijen en deskundigen in het veld een voorstel voor de inhoud van de
accreditatiekaders voor bachelor- en masteropleidingen in wo en hbo ontwikkeld.De inhoud van de opleiding bepaalt bij de accreditatie of het gaat om
een bachelor- of masteropleiding met een wo- of hbo-oriëntatie. De context waarbinnen een opleiding wordt aangeboden, zal uiteraard een belangrijke
factor zijn bij het beoordelen van het karakter als wo of hbo. De criteria
die het accreditatieorgaan hanteert bij de accreditatie en bij de toets nieuwe
opleiding, zullen daarop toegesneden moeten zijn. De instelling zal bij het
verzoek om accreditatie moeten aangeven of de opleiding beoordeeld moet worden
als een bacheloropleiding dan wel als een masteropleiding in wo of hbo.De kaders voor de accreditatie van bachelor- en masteropleidingen worden
in beginsel nationaal gedefinieerd; ieder land is daarin autonoom. In Nederland
zal hiervoor het in te stellen accreditatieorgaan verantwoordelijk zijn. Voor
ieder land zullen deze kaders naar verwachting vooralsnog uiteenlopen, aangezien
internationaal geen eenduidige kaders voor een bachelor- of een masteropleiding
bestaan. Om transparantie te bewerkstelligen wordt voorzien dat het Nederlandse
accreditatieorgaan van meet af aan afstemt met organen die actief zijn in
andere Europese landen. Mogelijke internationale standaarden voor kaders voor
bachelor- en een masteropleidingen kunnen immers het beste worden ontwikkeld
binnen een internationaal referentiekader. Dit betekent niet dat we toe gaan
naar één Europese standaard, wel naar afstemming en transparantie.3.3. Accreditatie van postinitiële masteropleidingenDit wetsvoorstel maakt mogelijk dat postinitiële masteropleidingen
kunnen worden geaccrediteerd door het Nederlandse accreditatieorgaan. Daarbij
gaat het om postinitiële masteropleidingen van bekostigde universiteiten
en hogescholen, aangewezen instellingen en andere instellingen waaronder buitenlandse
instellingen en het internationaal onderwijs. Oogmerk is de transparantie
van de markt van postinitieel onderwijs te vergroten door middel van kwaliteitsborging
en vergelijkbare condities te scheppen voor de diverse aanbieders van postinitieel
onderwijs wat betreft erkenning van graden door de Nederlandse overheid. Sommige
postinitiële opleidingen, zoals MBA-opleidingen, worden immers door verschillende
categorieën aanbieders verzorgd.Accreditatie van postinitiële opleidingen wordt niet wettelijk verplicht.
Reden hiervoor is dat een dergelijke verplichting niet past bij het karakter
van dit onderwijsaanbod, dat in belangrijke mate op de vrije, vaak internationale,
markt tot stand komt. Bovendien kan een dergelijke verplichting niet opgelegd
worden aan buitenlandse instellingen die in Nederland op grond van buitenlandse
regelgeving vergelijkbare masteropleidingen verzorgen.Ik ga er vanuit dat de meeste instellingen die postinitiële masteropleidingen
aanbieden in Nederland, hun opleidingen zullen laten accrediteren. Voor de
hogescholen biedt accreditatie de mogelijkheid mastergraden te verlenen; hierop
is vanuit het hbo-veld reeds geruime tijd aangedrongen. Maar ook voor de andere
aanbieders zal accreditatie door het Nederlandse accreditatieorgaan voor de
eigen marktpositie van groot belang zijn, wanneer het accreditatieorgaan zich
heeft ontwikkeld tot een gezaghebbend kwaliteitsinstituut voor het Nederlandse
hoger onderwijs.Bovendien zullen aan de accreditatie door het Nederlandse accreditatieorgaan
formele rechten zijn verbonden die een stimulans vormen om postinitiële
opleidingen aan accreditatie te onderwerpen. Accreditatie zal voorwaarde zijn
voor het verlenen van wettelijke graden. Voor postinitieel onderwijs wordt
op zichzelf geen studiefinanciering beschikbaar gesteld, omdat de verantwoordelijkheid
van de overheid voor dit type onderwijs een andere is dan voor initiële
opleidingen. Wel zullen studenten aan geaccrediteerde postinitiële masteropleidingen
resterende studiefinancieringsrechten (zie ook hoofdstuk 8) kunnen inzetten
die men overhoudt na afsluiting van het initieel onderwijs. Het
inzetten van eventuele resterende rechten voor postinitiële opleidingen
na afronding van een initiële opleiding kan voor de student een interessante
optie zijn.Naast deze in dit wetsvoorstel opgenomen rechten valt te verwachten dat
accreditatie door het Nederlandse accreditatieorgaan van belang zal zijn voor
de toepassing van andere overheidsregelingen. In het bijzonder valt te denken
aan de regelingen met betrekking tot toelating van buitenlandse studenten
op grond van de vreemdelingenwetgeving.Om te worden geaccrediteerd zullen de desbetreffende opleidingen eerst
de toets voor goedkeuring van een nieuwe opleiding moeten ondergaan. Net als
in het initieel onderwijs zal accreditatie slechts worden verleend op basis
van een kwaliteitsoordeel van externe deskundigen waarbij rekening wordt gehouden
met de accreditatiekaders zoals die door het accreditatieorgaan zijn opgesteld.
Vanuit haar algemene toezichtstaak ten aanzien van de accreditatiesystematiek
zal de inspectie ook toezien op de accreditatie van postinitiële masteropleidingen.
Met het mogelijk maken van accreditatie van postinitiële masteropleidingen
in dit wetsvoorstel vervalt de noodzaak van de eerder in de notitie «Keur
aan kwaliteit» voorgestelde registratie van deze opleidingen.Naar verwachting zal het accreditatieorgaan geen aparte accreditatiekaders
voor postinitiële opleidingen hoeven te ontwikkelen, maar kan worden
aangesloten bij de kaders voor wo- en hbo-masteropleidingen. Wel zullen inhoudelijke
accentverschillen moeten worden aangebracht ter onderscheiding van initiële
en postinitiële masteropleidingen. Elementen daarvoor zijn bijvoorbeeld
de vereiste instroomkwalificaties voor de opleiding, eventuele vereisten ten
aanzien van werkervaring en het inhoudelijk karakter van de opleiding, bijvoorbeeld
specifiek gericht op professionele verdieping, of ook voorbereiding op de
wetenschappelijke promotie. De beoordeling door het accreditatieorgaan vindt
plaats op basis van een beredeneerd voorstel van de instelling om een opleiding
te karakteriseren als initiële dan wel postinitiële masteropleiding.
Gelet op de internationale markt waarop veel van de aanbieders van postinitiële
opleidingen actief zijn, ligt het in de rede dat accreditatie zal plaatsvinden
op basis van een internationale visitatie of visitatie door een internationale
organisatie.In het wetsvoorstel zijn geen voorschriften opgenomen voor de inrichting
van postinitiële opleidingen anders dan met betrekking tot accreditatie,
kwaliteitszorg en het verlenen van graden. Afgezien is van voorschriften met
betrekking tot de inrichting van het onderwijs. Reden is dat deze opleidingen
een grote variëteit hebben en vanwege hun aard sterk gericht zijn op
het leveren van maatwerk. Bovendien verschaft de overheid geen bekostiging
of reguliere studiefinanciering. HOOFDSTUK 4. BACHELOROPLEIDINGEN4.1. InleidingBacheloropleidingen in het wo en het hbo verschillen in oriëntatie.
De hbo-bacheloropleiding is er in eerste instantie op gericht dat een beroepskwalificatie
wordt behaald. Bij de bacheloropleiding in het wo ligt het accent op brede
academische vorming.De bacheloropleiding in het wo omvat 126 studiepunten. Dit is in overeenstemming
met de Bologna-verklaring en de brede trend die zich in Europa aftekent. Er
is afgezien van de mogelijkheid van verhoging van de studielast van de wo-bacheloropleidingen,
omdat een uniforme studielast bijdraagt aan het vergroten van
de mobiliteit van studenten tussen instellingen. De wo-bachelorgraad heeft
een doorstroomfunctie en markeert het moment waarop de student een keuze maakt
voor zijn verdere opleiding in de masterfase.Hoewel een wo-bacheloropleiding niet is gericht op het behalen van een
beroepskwalificatie, kan een wo-bachelor er echter ook voor kiezen om toe
te treden tot de arbeidsmarkt. De vraag van de arbeidsmarkt zal hierin een
grote rol spelen. De organisatie van de opleiding zal zo flexibel moeten zijn
dat de student in de gelegenheid zal worden gesteld zich ook enigermate voor
te bereiden op de arbeidsmarkt. Voor doorstroming naar masteropleidingen in
het wo met een duale vormgeving (een combinatie van leren en werken) kan tussentijdse
uitstroom naar de arbeidsmarkt na het afsluitend examen van de bacheloropleiding
(het bachelorexamen) in bepaalde gevallen nuttig zijn. Daarom is er behoefte
aan een gedifferentieerd en flexibel aanbod van masteropleidingen, waarbij
rekening wordt gehouden met erkenning van elders verworven competenties. De
voornaamste stimulansen voor doorstroom naar een masteropleiding zijn verder
de beschikbaarheid van studiefinanciering (voor degenen die hun prestatiebeurs
nog niet hebben omgezet op basis van het bachelorgetuigschrift; zie hoofdstuk
8) en het recht op toegang tot een masteropleiding met een afgeronde bacheloropleiding
in het wo.Voor het hbo betekent de invoering van de bachelor-masterstructuur dat
de huidige hbo-opleidingen als bacheloropleidingen worden aangemerkt, uitgezonderd
de opleidingen die als masteropleiding zijn aangemerkt. De bacheloropleiding
in het hbo omvat 168 studiepunten. Dit laat onverlet dat er voor bepaalde
studenten – bijvoorbeeld instromers vanuit het beroepsonderwijs dan
wel uit het vwo – vrijstellingen kunnen zijn. In de regel zal de hbo-bachelor
uitstromen naar de arbeidsmarkt. Hbo-bachelors hebben echter ook de mogelijkheid
om in te stromen in een masteropleiding in het hbo dan wel het wo.4.2. Bachelorfase in het wetenschappelijk onderwijs als
aparte opleidingIn dit wetsvoorstel wordt de bacheloropleiding binnen het wo als aparte
opleiding vormgegeven. Dit gaat een stap verder dan de mogelijkheid die sinds
1998 in de wet bestaat voor een kandidaatsfase. Die fase is een onderdeel
van de doctoraalopleiding, terwijl de bacheloropleiding als een aparte opleiding
wordt aangemerkt.Het vormgeven van de bachelorfase als aparte opleiding draagt bij aan
het vergroten van de mobiliteit en de keuzemogelijkheden van studenten. Nadat
het bachelorexamen in het wo is behaald, zal een student kunnen kiezen voor:– het volgen van een masteropleiding aan de eigen instelling;– het switchen naar een masteropleiding aan een andere universiteit;– het vervolgen van de studie aan een buitenlandse instelling.Het vormgeven van aparte bacheloropleidingen maakt inhoudelijke vernieuwing
van de huidige opleidingen in het wo mogelijk; in het bijzonder is ook verbreding
van die opleiding mogelijk. Brede bacheloropleidingen bieden bij uitstek de
mogelijkheid meer inhoud te geven aan academische vorming. Onder academische
vorming vallen niet alleen de typisch academische vaardigheden aangepast aan
de eisen van deze tijd, maar ook persoonlijke ontplooiing, maatschappelijk
verantwoordelijkheidsbesef en uitdrukkingsvaardigheid. Door verkorting van
de studieduur in de afgelopen decennia zijn studies vaak smaller geworden.
De noodzaak van hernieuwde aandacht voor academische vorming wordt steeds
meer erkend, temeer daar een eigentijdse academische vorming steeds
meer een vereiste is om op de arbeidsmarkt te functioneren. Men moet voorbereid
zijn op een leven lang leren en men moet zich steeds opnieuw kunnen specialiseren.Instellingen hebben reeds initiatieven genomen tot de ontwikkeling van
bijvoorbeeld brede propedeuses of major-minorstructuren. Een andere uitwerking
om de aandacht voor academische vorming te versterken is het model van «convergente
curricula», zoals voorgesteld door de Wetenschappelijke Raad voor het
Regeringsbeleid («Hoger onderwijs in fasen», 1995). Dit model
gaat uit van een brede bachelorfase waarin ruime aandacht is voor academische
vorming, gevolgd door een masterfase toegespitst op een specialisme.In de bachelor-masterstructuur is ruimte voor een grote variëteit
in vormgeving van de bacheloropleiding. Zo kunnen naast elkaar bestaan:– Brede bacheloropleidingen of «liberal arts colleges»,
waarvan het University College van de Universiteit Utrecht nu een bekend voorbeeld
is. Steeds meer andere universiteiten denken na over invoering van een vergelijkbaar
«collegemodel». Voorbeelden hiervan zijn de Universiteit Maastricht
en de Universiteit Twente.– Major-minormodellen, waarbij men in de bacheloropleiding naast
een hoofdvak (de «major») een groot bijvak (de «minor»)
volgt in een andere studie. In de Verenigde Staten is het niet ongebruikelijk
dat na het bachelorexamen kan worden gekozen voor een masteropleiding die
aansluit op het bijvak in plaats van op het hoofdvak.– Discipline-georiënteerde bacheloropleidingen, waarbij als
regel sprake zal zijn van doorstroom naar een masteropleiding in dezelfde
discipline, maar waarbij doorstroom naar een masteropleiding in een andere
discipline niet uitgesloten hoeft te worden.4.3. Positie van de propedeutische faseMet de invoering van de bachelor-masterstructuur wordt er een extra examen –
het bachelorexamen – in het wo ingevoerd. Handhaven van het propedeutisch
examen na één jaar plus het bachelorexamen na drie jaar kan
het beeld oproepen van opeenvolgende hordes. Om deze reden zal een propedeutisch
examen binnen het wo niet meer verplicht zijn. Instellingen kunnen zelf bepalen
of ze binnen de bachelorfase van het wo al dan niet een propedeutische fase
instellen waaraan een propedeutisch examen is verbonden.De functies die thans zijn verbonden aan de propedeuse (selectie, verwijzing
en oriëntatie) dienen wel behouden te blijven. Instellingen zullen zelf
kunnen bepalen hoe zij deze functies invullen. Overigens zullen er geen wijzigingen
in de studiefinanciering komen als het propedeutisch examen in het wo niet
meer verplicht zal zijn. Het eerste toets- en omzettingsmoment voor de studiefinanciering
na 12 maanden blijft bestaan.Het ISO en de LSVb hebben in Studentenkamer aangegeven dat het vervallen
van een verplicht propedeutisch examen gevolgen heeft voor het toepassen van
het bindend studieadvies. Nu is bepaald dat instellingen een bindend studieadvies
mogen geven zolang het propedeutisch examen niet is behaald. In dit wetsvoorstel
wordt geregeld dat het bindend studieadvies nog kan worden uitgebracht, zolang
een student nog geen 42 studiepunten heeft behaald. Hiermee wordt tegemoet
gekomen aan de bezwaren van de studentenorganisaties.Anders dan in het wo blijft in het hbo wel behoefte aan een propedeutisch
examen. Dit is van belang vanwege het doorstroomrecht naar een wo-opleiding
dat is verbonden aan het bezit van het getuigschrift van het propedeutisch
examen. HOOFDSTUK 5. MASTEROPLEIDINGEN IN HET WETENSCHAPPELIJK
ONDERWIJS 5.1. InleidingEen belangrijk oogmerk van de invoering van een bachelor-masterstructuur
is het bieden van ruimte voor een breed palet van masteropleidingen, dat aansluit
op de gevarieerde behoeften van deelnemers en de arbeidsmarkt en een uitdagende
leeromgeving biedt aan alle categorieën studenten. Daarbij wordt naast
studenten die doorstromen met een wo-bachelorgraad bijvoorbeeld gedacht aan
studenten met een hbo-bachelorgraad, buitenlandse studenten en studenten die
al werkzaam zijn of zijn geweest. Masteropleidingen kunnen in voltijd worden
aangeboden, maar ook in deeltijd of duaal (in combinatie met werk).In de notitie «Naar een open hoger onderwijs» is een benadering
geschetst waarbinnen ruimte wordt geboden voor verdergaande differentiatie.
Ook is de wens uitgesproken dat in verschillende vakgebieden masteropleidingen
uitgroeien tot internationaal geprofileerde opleidingen, om tegemoet te komen
aan de specifieke behoefte van excellente studenten. Dit is van belang vanwege
de toenemende internationale concurrentie.De hoofdstructuur zal bestaan uit bacheloropleidingen waaruit de student
kan doorstromen naar een aansluitende masteropleiding. Parallel aan deze hoofdstructuur
kunnen masteropleidingen worden ingesteld die niet bedoeld zijn voor automatische
doorstroom. De overheid wil een gunstig speelveld scheppen voor differentiatie
in masteropleidingen. Daartoe worden in dit wetsvoorstel nieuwe mogelijkheden
geboden. Bij bepaalde masteropleidingen zal het mogelijk zijn om te selecteren
bij de instroom en het collegegeld te verhogen. Differentiatie zal in aanvulling
op het bestaande stelsel tot ontwikkeling moeten komen, niet in plaats daarvan.
Ik heb dat nog eens benadrukt in het overleg op 19 maart 2001 met de vaste
Commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen uit de Tweede Kamer der
Staten-Generaal.5.2. Toelating tot de masterfaseHoofdregel is dat iedere wo-bachelor zonder selectie kan doorstromen naar
één of meer masteropleidingen. In Nederland vervult de wo-bachelorgraad
in eerste instantie een doorstroomfunctie en markeert het moment waarop de
student een keuze maakt voor zijn verdere opleiding in de masterfase. De instelling
is ervoor verantwoordelijk dat de eigen studenten kunnen doorstromen naar
een masteropleiding. Dit «doorstroomrecht» is in het wetsvoorstel
vastgelegd. In de wet zal worden geregeld dat de instellingen in de onderwijsen
examenregeling voor elke bacheloropleiding tenminste één masteropleiding
moeten aanwijzen aan de eigen of een andere instelling die aansluit op die
bacheloropleiding. Binnen de bacheloropleidingen zal, zeker bij brede bacheloropleidingen,
het naar verwachting veelal mogelijk zijn om binnen het curriculum te kiezen
voor een bepaalde richting of tussen keuzevakken. In de masteropleiding zal
dan de verdere specialisatie plaatsvinden. Voor de instroom in de masteropleiding
is het van belang dat de studenten beschikken over de kennis die over de desbetreffende
specialisatie verkregen kan worden in de desbetreffende bacheloropleiding,
met andere woorden dat de student de desbetreffende richting of keuzevakken
in de bacheloropleiding heeft gevolgd. De op de bacheloropleiding aansluitende
masteropleiding kan dan ook per differentiatie of keuzevakken verschillen.
In de praktijk komt het erop neer dat de eindtermen van de bacheloropleiding
dan wel van de richting binnen de opleiding (differentiatie, keuzevakken)
aan dienen te sluiten op de instroomeisen van een masteropleiding
aan de eigen of aan een andere instelling. Tot deze «aansluitende»
masteropleiding moet de student op grond van zijn behaalde bachelorgraad direct,
dat wil zeggen zonder aanvullende selectie, toegelaten kunnen worden. Hiervan
moeten de studenten vooraf op de hoogte zijn. Sluit een bacheloropleiding
aan op een opleiding aan een andere instelling, dan dient er door afspraken
met die andere instelling een garantie te zijn dat de masteropleiding aan
de andere instelling gevolgd kan worden. Het«doorstroomrecht»
betekent verder dat de instelling ervoor moet zorgen dat voor de eigen studenten
voldoende plaatsen beschikbaar zijn in de «aansluitende» masteropleiding
aan de eigen of een andere instelling.Toelating tot de masterfase van studenten afkomstig van een niet-aansluitende
bacheloropleiding is niet automatisch. Daarvoor zijn er teveel verschillen
tussen bacheloropleidingen. De toelating zal ter beoordeling zijn van de ontvangende
instelling. De universiteit dient in de onderwijs- en examenregeling de instroomeisen
voor toelating tot masteropleidingen vast te leggen. Het gaat daarbij om inhoudelijke
eisen die betrekking kunnen hebben op kennis en competenties. Het gaat daarbij
wel om eisen die overeenkomen met de eisen die aan de bachelor van de corresponderende
bacheloropleiding zijn gesteld. Zo zullen studenten van een niet-aansluitende
bacheloropleiding, studenten van een andere instelling, buitenlandse studenten
en studenten die na een aantal jaren werkervaring weer een masteropleiding
willen volgen, dus moeten aantonen dat zij aan de instroomeisen voldoen.Bij masteropleidingen die in de onderwijs- en examenregeling niet zijn
aangemerkt als aansluitende masteropleiding, kunnen aanvullende selectiecriteria
worden gehanteerd. Universiteiten kunnen zelf bepalen waar de selectiecriteria
betrekking op hebben. Selectiecriteria kunnen bijvoorbeeld betrekking hebben
op motivatie en cijfers behaald tijdens de bacheloropleiding. Selectieve opleidingen
zullen zich qua inhoudelijk profiel onderscheiden van niet-selectieve opleidingen.
Het is uitdrukkelijk niet de bedoeling dat «plus»- en «min»-varianten
ontstaan van dezelfde opleiding. Selectieve opleidingen zullen bijvoorbeeld
verschillen in eisen die aan de afgestudeerden worden gesteld, in curriculumopzet,
in zwaarte en in opzet (duaal of multidisciplinair). Op deze manier biedt
selectie de universiteit ook de mogelijkheid om bijvoorbeeld opleidingen te
ontwikkelen voor excellente studenten.De instelling kan de capaciteit van een masteropleiding beperken, als
de opleiding zich vanuit overwegingen van kwaliteit van het onderwijs niet
leent voor onbeperkte inschrijving. De verwachting is dat het in de regel
nodig zal zijn dat instellingen de capaciteit van afzonderlijke masteropleidingen
reguleren om de planning beheersbaar te houden. Capaciteitsbeperking is niet
bedoeld om in Nederland minder academisch gevormde masters op te leiden. Integendeel,
in onze kennissamenleving is juist behoefte aan een grotere deelname. Ik ga
er vanuit dat de instellingen de capaciteit van de opleiding zodanig reguleren
dat studenten niet alleen zullen kunnen instromen vanuit de eigen instelling,
maar ook vanuit andere (eventueel buitenlandse) instellingen of dat studenten
zullen kunnen terugkeren naar het onderwijs na gewerkt te hebben.Indien voor een «aansluitende» masteropleiding een capaciteitsbeperking
is ingesteld, moet de instelling ervoor zorgdragen dat eigen studenten uit
de voorafgaande bacheloropleiding automatisch kunnen instromen. Voor andere
studenten is er een toelatingsprocedure. De instelling kan de toelatingsprocedure
zelf invullen; daarbij kan gedacht worden aan een wachtlijst of loting. Ik
ga er vanuit dat de instelling de toelatingsprocedure en het aantal beschikbare
plaatsen tijdig bekend maakt, zodat studenten daar bij hun studiekeuze rekening
mee kunnen houden. Samenvattend zullen wo-bachelors dus kunnen kiezen uit een aansluitende
masteropleiding waartoe zij direct toelaatbaar zijn en masteropleidingen waarvoor
aanvullende selectiecriteria worden gehanteerd. Masteropleidingen kunnen een
beperking van de inschrijving hebben, maar ook dan moet het «doorstroomrecht»
geëffectueerd worden.5.3. Differentiatie in studielastIn het publieke en politieke debat over de invoering van een bachelor-masterstructuur
is veel discussie geweest over de noodzaak van een masteropleiding met een
cursusduur van twee jaar (studielast: 84 studiepunten), onder andere vanuit
de ambitie de inhoud van het onderwijs te verbreden en te verdiepen en vanuit
de gedachte dat internationaal gezien de duur van bachelor- en masteropleiding
gezamenlijk vijf jaar (studielast: 210 studiepunten) zou moeten zijn. Een
masteropleiding van twee jaar zou een algehele verlenging van de cursusduur
betekenen van de huidige vierjarige opleidingen (studielast: 168 studiepunten).Ik zie geen aanleiding voor algehele wettelijke verlenging van de cursusduur
van de huidige vierjarige opleidingen. Er is geen eenduidige internationale
standaard voor cursusduur. De ontwikkelingen in Europa laten zien dat de masteropleiding
tussen de één en twee jaar duurt. Bovendien zal het initieel
onderwijs steeds minder eindonderwijs zijn. In het kader van een leven-lang-leren
past het niet om al het onderwijs in de beginfase te concentreren.Als algemene regel zal gelden dat de wettelijke cursusduur van de masteropleiding
gelijk is aan de huidige cursusduur minus de cursusduur van de bachelorfase,
zijnde drie jaar (studielast: 126 studiepunten). Algemeen uitgangspunt bij
het vaststellen van de wettelijke cursusduur is internationale vergelijkbaarheid
en erkenning. Niveau en kwaliteit van opleidingen dienen daarbij maatgevend
te zijn. De cursusduur is daarbij één van de bepalende elementen.
In het nabije verleden is voor de technische en bèta-opleidingen gebleken
dat verlenging van de wettelijke cursusduur noodzakelijk was ten behoeve van
internationale vergelijkbaarheid en de eisen op de arbeidsmarkt. Op dit moment
zijn er geen signalen dat dit ook bij andere disciplines aan de orde is. Gegeven
de snelle dynamiek in het Europese hoger onderwijs als gevolg van de invoering
van een structuur van twee cycli, zal de internationale vergelijkbaarheid
en erkenning wel nadrukkelijk gevolgd moeten worden. Afhankelijk van de ontwikkelingen
is niet uitgesloten dat ook voor andere opleidingen de discussie gevoerd zal
moeten worden, als zou blijken dat de kwaliteit van de opleiding(en) ontoereikend
is vanwege de cursusduur. Met name zal moeten worden beoordeeld of aan een
aantal zware criteria wordt voldaan. Er zal met name moeten worden aangetoond
dat de verhoging van de studielast nodig is om aan de nationale en internationale
kwaliteitseisen bij accreditatie te voldoen. Er zal dan ook prioriteit worden
gegeven een internationale inbedding van het accreditatiesysteem.Er is geen behoefte aan verlenging van de cursusduur over de hele linie
van opleidingen. Er is echter wel behoefte aan differentiatie in de cursusduur.
Voor bepaalde type masteropleidingen kan een verlenging van de cursusduur
zeker wenselijk zijn. Daarbij gaat het met name om onderzoekstrajecten. De
commissie-Rinnooy Kan en de Koninklijke Akademie van Wetenschappen pleiten
hiervoor. Een verlengde masteropleiding kan een betere voorbereiding bieden
voor de latere promotieopleiding. Verder valt te denken aan een hogere studielast
bij leren-werken trajecten in de masterfase. De behoefte daartoe is gebleken
bij de experimenten die plaatsvinden met duale trajecten in het wo. Ook kan
gedacht worden aan verlengde masteropleidingen voor internationaal geprofileerde
opleidingen of verlengde masteropleidingen voor hbo-bachelors of bachelors
uit een niet-verwante studie.De huidige mogelijkheid voor differentiatie van de cursusduur blijft daartoe
gehandhaafd. De huidige wetgeving biedt via artikel 7.4, zevende lid, de mogelijkheid
aan instellingen om de studielast van een opleiding met een studielast van
168 studiepunten te verhogen. Deze mogelijkheid zal worden gecontinueerd.
Door een variatie in studielast in de masterfase is het mogelijk om in de
masterfase een sterkere differentiatie naar aard en functies aan te brengen
dan bij de huidige ongedeelde opleidingen.Wanneer instellingen er zelf voor kiezen de studielast te verhogen, zullen
zij – net als thans – moeten voorzien in de kosten van levensonderhoud
voor studenten. Het recht op studiefinanciering is immers gekoppeld aan de
wettelijke studielast. Voor de bekostiging en de studiefinanciering kunnen
instellingen ook alternatieve bronnen aanboren, zoals dualisering van leerwegen,
betalende buitenlandse studenten of betalende studenten in het kader van een
leven-lang-leren. Ook is het denkbaar dat instellingen het laatste jaar van
de masteropleiding laten samenvallen met het eerste jaar van de promotieopleiding.Verlenging van de cursusduur kan dus in twee gevallen plaatsvinden:– wettelijke verlenging;– verlenging door de instelling zelf.In beide gevallen is er een directe koppeling tussen cursusduur en de
kosten van levensonderhoud voor studenten. In het eerste geval geheel via
studiefinanciering. In het tweede geval via studiefinanciering (wettelijke
cursusduur) en een voorziening van de instelling zelf (periode van verlenging).
Dit laatste vraagt om een goed financieringsarrangement voor de opleiding.
In de verkenning naar financieringsarrangementen van de masterfase (zie hoofdstuk
10) zal dit worden meegenomen. Op deze wijze wordt recht gedaan aan de motie
over koppeling van studieduur en studiefinanciering na invoering van de bachelor-masterstructuur
(Kamerstukken II 2000/01, 27 496, nr. 8).Hoewel mogelijkheden voor differentiatie in de toekomst gewenst blijven,
en misschien zelfs in belang toenemen, is het bij de overgang naar een bachelor-masterstructuur
zaak te zorgen voor beheersing van ontwikkelingen. Eerst moet prioriteit worden
gegeven aan het goed ontwikkelen van de hoofdstructuur en dan pas aan de ontwikkeling
van differentiatie. Bij de invoering van de bachelor-masterstructuur zullen
opleidingen dan ook niet automatisch kunnen worden verlengd. Differentiatie
in studielast door de instelling zelf «op eigen kosten» zal alleen
mogelijk zijn, voorzover het niet gaat om een «doorstroommasteropleiding».
In het debat in de Tweede Kamer op 19 maart 2001 heb ik benadrukt dat het
niet de bedoeling is dat opleidingen hun studielast verlengen zonder dat internationale
ontwikkelingen daarvoor aanleiding geven en vooruitlopend op een (door hen)
verwachte wettelijke verlenging.5.4. Differentiatie in collegegeldenHoofdregel is dat de wo-bachelor kan doorstromen naar een masteropleiding
waarvoor hij direct zonder selectie toelaatbaar is. Voor deze opleidingen
gelden wettelijk vastgestelde collegegelden. Dit wetsvoorstel introduceert
voor instellingen de mogelijkheid voor masteropleidingen die niet in de onderwijs-
en examenregeling zijn aangemerkt als «aansluitend», het collegegeld
te verhogen tot maximaal vijf keer het wettelijk collegegeld. Dit vergroot
de «earning capacity» van de opleiding. Via differentiatie in
collegegelden kunnen extra middelen aangeboord worden die nodig zijn voor
een kwaliteitsimpuls in de opleiding. Oogmerk is ten eerste de instellingen in de gelegenheid te stellen door
differentiatie tegemoet te komen aan specifieke behoeften van studenten of
afnemers van het hoger onderwijs en ten tweede de internationale concurrentiepositie
te versterken. Differentiatie van het collegegeld zal binnen de instelling
beargumenteerd moeten worden vanuit extra voorzieningen die worden aangeboden
om een hogere kwaliteit van het onderwijs te realiseren. Dit beginsel wordt
in het wetsvoorstel vastgelegd. De meerinkomsten zijn een aanvulling op de
rijksbijdrage en dienen te worden benut voor extra voorzieningen in het onderwijs,
zoals extra intensieve studiebegeleiding of extra studiebelasting. Differentiatie
in collegegelden is niet bedoeld om collegegelden onder invloed te brengen
van een marktmechanisme, waarbij de hoogte van het collegegeld wordt bepaald
door vraag naar en aanbod van onderwijs. Daarom ook zal het collegegeld niet
ongelimiteerd mogen zijn.In het overleg met de vaste kamercommissie op 19 maart 2001 is uitvoerig
gesproken over differentiatie van het collegegeld en is een motie ingediend
over handhaving van het lage ongedifferentieerde collegegeld (Kamerstukken
II 2000/01, 27 496, nr. 6). Ik deel de opvatting dat de hoogte van het
collegegeld geen belemmering mag vormen voor de keuze voor een initiële
opleiding. Dit is ook het uitgangspunt voor het beleid op het terrein van
de studiefinanciering. Ik heb dan ook begrip voor het standpunt van de Tweede
Kamer. Daarom wordt in dit wetsvoorstel nadrukkelijk geregeld dat er een goede
inkomensregeling komt die de toegankelijkheid waarborgt. Instellingen die
ervoor kiezen om het collegegeld voor een bepaalde opleiding te verhogen,
zullen een regeling moeten treffen die de verhoging van het collegegeld compenseert
voor degenen die wel aan de instroomeisen en eventuele selectiecriteria voldoen,
maar die financieel niet in staat zijn om de verhoging te betalen. Het wetsvoorstel
schrijft de verplichting tot compensatie voor. De wijze waarop de compensatie
moet plaatsvinden, wordt niet voorgeschreven. Dit biedt de instellingen ruimte
om daar een eigen invulling aan te geven, net zoals bij het afstudeerfonds
of het studiefonds.De verhoging van het collegegeld wordt aan een maximum gebonden. Met een
dergelijke toepassing van een gedifferentieerd collegegeld is nog geen ervaring
opgedaan. Een maximum van vijf keer het wettelijk collegegeld acht ik om een
aantal redenen gepast. Ten eerste is het hoog genoeg voor instellingen om
zich internationaal te profileren. Ten tweede is het maximum echter duidelijk
lager dan wat gebruikelijk is in de commerciële sector. Het is immers
niet de bedoeling dat de instellingen markttarieven gaan vragen. Ten slotte
is het van belang dat met dit regime ervaring door de instellingen kan worden
opgedaan met name om na te gaan of de toegankelijkheid van de desbetreffende
opleidingen gewaarborgd zal zijn. Tegen deze achtergrond zal worden voorzien
in zorgvuldige monitoring van de praktijk. Het beeld is overigens dat het
om een beperkt aantal opleidingen zal gaan, zodat een hoger collegegeld eerder
een uitzondering is dan regel.5.5. Universitaire lerarenopleidingenVoor de universitaire lerarenopleidingen biedt invoering van de bachelor-masterstructuur
een kans voor verdere integratie tussen de lerarenopleiding en de vakinhoudelijke
opleidingen. Volledige indaling van de universitaire lerarenopleiding in de
masterfase, gecombineerd met een vakinhoudelijke opleiding, ligt in het verlengde
van het in 1999 afgesloten convenant.Een dergelijke gecombineerde masteropleiding omvat zowel de vakinhoudelijke
specialisatie als de voorbereiding op de bekwaamheidseisen van het beroep
van eerstegraads leraar voortgezet onderwijs. Tegen deze achtergrond
is een langere cursusduur met behoud van studiefinancieringsrechten vereist
dan voor andere masteropleidingen. Uitgaande van de convenantsafspraken uit
1999 zal een dergelijk gecombineerde masteropleiding doorgaans een half jaar
tot een jaar langer duren dan de reguliere masteropleidingen in het desbetreffende
vakgebied. Voor duale lerarenopleidingen zal in de praktijk, net als nu, sprake
kunnen zijn van een 3+2 model.Integratie van lerarenopleiding en vakinhoudelijke specialisatie in de
masterfase betekent niet dat de in de Wet modernisering universitaire lerarenopleidingen
(Stb. 2000, 304) neergelegde variëteit in leerwegen zal worden beperkt.
De huidige postdoctorale ulo zal overgangsrechtelijk blijven bestaan voor
studenten van de thans nog ongedeelde opleidingen die eerst over enkele jaren
toe zijn aan een lerarenopleiding. Daarnaast functioneert de huidige ulo echter
als «zij-instroom»-route op latere leeftijd van zogenaamde «spijtoptanten».
Deze doelgroep van oudere aspirant-leraren vormt tegenwoordig de sterkst groeiende
doelgroep aan de universitaire lerarenopleidingen. Op langere termijn zal
deze leerweg in de masterfase ondergebracht worden, zodat op maat gesneden
onderwijs aan deze doelgroep aangeboden kan blijven worden.Integratie van de lerarenopleidingen in de masterfase betekent dat er
geen afzonderlijk toelatingsregime meer hoeft te bestaan voor de universitaire
lerarenopleidingen. De toelating tot de educatieve masteropleidingen zal overeenkomstig
de andere masteropleidingen worden vormgegeven.HOOFDSTUK 6. MASTEROPLEIDINGEN IN HET HOGER BEROEPSONDERWIJS6.1. InleidingMasteropleidingen in het hbo kunnen worden beschouwd als «kop»
op de kolom van beroepsopleidingen. Dit geeft een onderscheid in oriëntatie
aan ten opzichte van de masteropleidingen in het wetenschappelijk onderwijs
die meer wetenschappelijk georiënteerd zijn. In tegenstelling tot het
wetenschappelijk onderwijs is het uitgangspunt in het hoger beroepsonderwijs
dat het afronden van een bacheloropleiding mensen reeds afdoend kwalificeert
voor de arbeidsmarkt. De masteropleidingen in het hbo zijn te onderscheiden
in voortgezette opleidingen en postinitiële masteropleidingen.6.2. Graden van postinitiële hbo-masteropleidingen
op grond van de wetDe postinitiële masteropleidingen zijn bedoeld ter verbreding en
verdieping van de kennis die in het initiële onderwijs en ook tijdens
het daaropvolgende werkverband is opgedaan. Het aanbod van postinitiële
masteropleidingen in Nederland is de afgelopen jaren sterk gegroeid. De graden
van deze in Nederland verzorgde masteropleidingen worden tot op heden niet
verleend op grond van de wet. Het gaat om masteropleidingen die worden verzorgd
door hogescholen, universiteiten, commerciële onderwijsinstellingen en
instellingen voor internationaal onderwijs. De opleidingen vertonen onderling
grote verschillen in duur, programmaopbouw en oriëntatie. Dit alles heeft
geleid tot onduidelijkheid over de status, het niveau en de kwaliteit van
deze opleidingen. Aangezien deze situatie een serieus obstakel dreigde te
worden voor zowel de herkenbaarheid van het Nederlandse onderwijs als de erkenning
van de betreffende diploma's in binnen- en buitenland, is door de Nuffic,
de VSNU, de HBO-raad en de Federatie Internationale Onderwijsinstellingen
in Nederland bij brief van 25 juni 1998 aan de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen verzocht om deze masteropleidingen een herkenbare
plaats te geven in het Nederlandse onderwijs. Het onderhavige wetsvoorstel
is mede bedoeld om aan deze wens gehoor te geven.De mogelijkheid tot het verlenen van wettelijke graden voor postinitiële
masteropleidingen ontbreekt tot nu toe. De hogescholen verzorgen deze opleidingen
dikwijls in samenwerking met een buitenlandse universiteit. Via de buitenlandse
universiteit kunnen dan mastergraden verleend worden aan degenen die de masteropleiding
in Nederland succesvol hebben afgerond. Dit wordt wel de «U-bocht constructie»
genoemd. Door de invoering van de bachelor-masterstructuur krijgen hogescholen
de mogelijkheid om wettelijke mastergraden te verlenen, mits de betreffende
opleiding als zodanig geaccrediteerd is.De mogelijkheid tot het verlenen van wettelijke graden voor hbo-masteropleidingen
voorziet in de vraag van de markt naar beroepsopleidingen op het niveau van
master, met een duidelijke kwaliteitsborging en titulatuur. Voor studenten
die overwegen een postinitiële opleiding te gaan volgen, is het van groot
belang van te voren te weten welk niveau een opleiding heeft en tot welke
graad deze opleidt. Ook voor werkgevers is het belangrijk te weten welk niveau
verbonden is aan een bepaalde postinitiële opleiding. Daarnaast is het
ook in het licht van de internationale ontwikkelingen van belang dat de graden
van postinitiële masteropleidingen een duidelijke status krijgen. De
hbo-masteropleidingen zullen hierdoor beter herkenbaar worden. De verwachting
is dat instellingen daardoor gemakkelijker buitenlandse studenten aan zullen
trekken en dat werkgevers in het buitenland eerder personen met een Nederlandse
hbo-mastergraad in dienst zullen nemen.Een van de uitgangspunten bij het regelen van de graden van hbo-masteropleidingen
is dat niet meer geregeld wordt dan wat strikt noodzakelijk is. Dit sluit
niet alleen aan bij het algemene streven naar een grotere autonomie en de
daarbij behorende grotere zelfregulering van instellingen, maar dit past ook
bij de aard en positie van de huidige postinitiële hbo-masteropleidingen.
De thans bestaande grote diversiteit binnen de verschillende hbo-masteropleidingen
is ontstaan door de vrijheid voor de aanbieders om deze opleidingen in te
richten zoals zij zelf wensen. Dat betekent in de praktijk dat de cursusinhoud
en duur steeds gemakkelijk kunnen worden aangepast aan nieuwe ontwikkelingen
en aan nieuwe doelgroepen. Gezien de aard van deze opleidingen past hier geen
centrale regelgeving met betrekking tot toelatingsvoorwaarden, cursusduur
of cursusinhoud. De thans bestaande flexibiliteit en marktgerichtheid zouden
daarmee in gevaar kunnen komen.Waar maatschappelijk wel sterk behoefte aan is, is dat het niveau van
de postinitiële hbo-masteropleidingen duidelijk herkenbaar en transparant
wordt. Vandaar dat voor de postinitiële hbo-masteropleidingen accreditatie
geregeld wordt, met daaraan gekoppeld het recht om wettelijke mastergraden
te verlenen. In hoofdstuk 7 (graden en titulatuur) wordt nader ingegaan op
deze mastergraden. Accreditatie is, behalve voorwaarde voor het verlenen van
graden, ook voorwaarde voor het benutten van resterende studiefinancieringsrechten
door studenten; verwezen wordt naar hoofdstuk 8 (studiefinanciering).Een belangrijk kenmerk van deze hbo-masteropleidingen is het postinitiële
karakter. De bacheloropleidingen in het hbo bieden studenten reeds een gedegen
kwalificatie voor de arbeidsmarkt. Hbo-masteropleidingen zijn daarentegen
niet noodzakelijk als arbeidsmarktkwalificatie. Deze zijn eerder te zien als
mogelijkheid tot extra verdieping en uitbreiding van de reeds
opgedane kennis en vaardigheden. Degenen die een hbo-masteropleiding volgen,
hebben doorgaans eerst een hbo-bacheloropleiding afgerond en vervolgens enige
tijd gewerkt in hun vakgebied. Werkervaring wordt door de hogeschool dan ook
vaak als een van de voorwaarden gesteld voor de toelating tot de hbo-masteropleiding.
Hbo-masteropleidingen voorzien in een behoefte van de markt aan mensen die
hun basiskennis, opgedaan in een afgeronde bacheloropleiding en in werkervaring,
verder willen ontwikkelen. Werknemers volgen een hbo-masteropleiding vaak
op verzoek van een werkgever die behoefte heeft aan deze kennis en vaardigheden.
De kosten voor het volgen van dit postinitiële onderwijs worden dan ook
vaak gedragen door de werkgever. De opleidingen tot Master of Business Administration
(MBA) vormen hiervan een voorbeeld.De postinitiële hbo-masteropleidingen worden vanwege het postinitiële
karakter niet van overheidswege bekostigd. Voor de bekostiging van postinitiëel
onderwijs draagt de overheid in beginsel geen verantwoordelijkheid.6.3. Voortgezette opleidingenDe huidige voortgezette opleidingen in het hbo zijn de lerarenopleidingen
speciaal onderwijs, de voortgezette kunstopleidingen, de voorgezette opleidingen
bouwkunst, en de opleidingen tot leraar voortgezet onderwijs van de eerste
graad in algemene vakken en de hogere kaderopleidingen pedagogiek die volgen
of mede volgen op opleidingen gericht op het beroep van leraar voortgezet
onderwijs van de tweede graad in algemene vakken.Deze voortgezette opleidingen in het hoger beroepsonderwijs vormen een
aparte categorie binnen de hbo-masteropleidingen. In de WHW zijn bepalingen
opgenomen inzake de voortgezette opleidingen, bijvoorbeeld met betrekking
tot vooropleidingseisen, studielast en bekostiging. Dat bovengenoemde voortgezette
opleidingen – in tegenstelling tot de postinitiële masteropleidingen –
worden bekostigd, heeft te maken met het «voortgezette» in plaats
van het «postinitiële» karakter van de opleidingen. Vanuit
zijn verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het betreffende onderwijs
heeft de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen regels gesteld voor
de voortgezette lerarenopleidingen. Vanuit de verantwoordelijkheid voor cultuur
geldt hetzelfde voor de regeling van de voortgezette (bouw-)kunstopleidingen.De invoering van de bachelor-masterstructuur betekent voor de categorie
voortgezette opleidingen dat voortaan aan de afronding van de opleiding een
mastergraad wordt verbonden, uiteraard onder voorwaarde dat de betreffende
opleiding als zodanig geaccrediteerd is. Hiermee wordt tevens gevolg gegeven
aan de aankondiging in de nota «Zicht op Kwaliteit» van juni 1999
dat de afgestudeerden van de voortgezette kunstopleidingen de titel Master
behoren te krijgen. Accreditatie is voor de voortgezette opleidingen overigens
niet alleen voorwaarde voor het verlenen van mastergraden, maar tevens een
van de voorwaarden voor bekostiging, indien de opleiding aan een bekostigde
instelling wordt gegeven.HOOFDSTUK 7. GRADEN EN TITULATUUR7.1. InleidingConsequentie van de invoering van een bachelor-masterstructuur is dat
de internationale graden in Nederland een gelijkwaardige positie krijgen ten
opzichte van de Nederlandse titels. Vanwege de transparantie op de Nederlandse
arbeidsmarkt blijven de Nederlandse titels gehandhaafd. Het is aan de afgestudeerde
om te kiezen of hij de internationale graad dan wel de Nederlandse titel wil
voeren. De keuze om de Nederlandse titulatuur te handhaven is in de reacties
op de notitie «Naar een open hoger onderwijs» breed onderschreven.Op de regel dat studenten kunnen kiezen voor een Nederlandse of internationale
titel, bestaat een uitzondering voor de postinitiële masteropleidingen
en de masteropleidingen in het hbo. Hier zijn alleen de internationale graden
ingeburgerd en bestaan geen Nederlandse alternatieven. Aan het nu bij wet
introduceren van nieuwe Nederlandse titels voor deze opleidingen bestaat geen
behoefte.7.2. Naamgeving van graden in wetenschappelijk onderwijs
en hoger beroepsonderwijsIn de notitie «Naar een open hoger onderwijs» is het voorstel
opgenomen om in de bachelor- en mastergraden mede het onderscheid tussen wo
en hbo tot uitdrukking te laten komen. In navolging van het advies van de
commissie-Rinnooy Kan is in de notitie voorgesteld de graden Bachelor of Arts,
Master of Arts, Bachelor of Science en Master of Science voor te behouden
aan wetenschappelijke opleidingen. De HBO-raad heeft aangegeven dat dit voorstel
afwijkt van de gang van zaken in Angelsaksische landen en dus de transparantie
van het Nederlandse hoger onderwijs internationaal gezien niet zou bevorderen.
In het overleg met de vaste kamercommissie op 19 maart 2001 heb ik aangegeven
mij te beraden op dit voorstel.Geconstateerd kan worden dat ook andere Europese landen zoeken naar een
wijze waarop in de graden en diploma's die afgestudeerden ontvangen de oriëntatie
van de studie tot uitdrukking wordt gebracht. Daarbij is echter sprake van
zeer verschillende benaderingen. In Nederland is gezocht naar het voorbehouden
van bepaalde graden aan wetenschappelijke opleidingen. In Denemarken is juist
de omgekeerde weg bewandeld. Daar worden juist beroepsgerichte opleidingen
voorzien van een extra predikaat als «professional bachelor».
Soms wordt het beroepsgerichte karakter vastgelegd in het diploma, zoals in
Frankrijk het diploma «licence professionnelle». Daarnaast wordt
in veel landen gebruikt gemaakt van het zogenaamde diplomasupplement om de
internationale vergelijkbaarheid van graden en diploma's te bevorderen. Het
diplomasupplement is door de Europese Unie en UNESCO ontwikkeld en heeft tot
doel een helder inzicht te geven in de inhoudelijke oriëntatie van de
opleiding. De landen kunnen op deze wijze verschillen in oriëntatie inzichtelijk
maken.Naast deze ontwikkelingen die uitgaan van nationale overheden is voor
een aantal beroepen ook sprake van initiatieven vanuit het academische veld
en het beroepenveld om te komen tot transparantie in de naamgeving van opleidingen
en graden.Ik trek uit de Europese ontwikkelingen de volgende conclusies. In de eerste
plaats dat het voorbehouden van de toevoegingen «Arts» en «Science»
aan graden van wetenschappelijke opleidingen internationaal niet gangbaar
is. Weliswaar zijn deze graden internationaal gezien bij uitstek verbonden
aan wetenschappelijke opleidingen, echter niet exclusief. De toevoegingen
verwijzen niet zozeer naar de academische oriëntatie van de opleiding,
maar vormen grofweg het onderscheid tussen enerzijds alfa/gamma-opleidingen
en anderzijds bèta/technisch/-medische opleidingen.In de tweede plaats concludeer ik dat een benadering die ervan uitgaat
dat zelfregie door de instellingen bij het bepalen van toevoegingen van «Arts» en «Science» aan de bachelor- en mastergraden goed aansluit
bij de bredere trend om gebruik te maken van het diplomasupplement. Opleidingen
moeten met hun naamgeving en graden kunnen aansluiten bij wat in andere landen
gangbaar is.In de derde plaats is mijn conclusie dat, conform het voorstel van de
HBO-raad, bijzondere aandacht nodig is voor opleidingen in wo en hbo die opleiden
voor gereglementeerde beroepen. Voorbeelden hiervan zijn de opleidingen in
de gezondheidszorg waaraan een registratie krachtens de Wet op de beroepen
in de individuele gezondheidszorg verbonden is, en beroepen waarover in de
Europese Unie afspraken zijn gemaakt. In dat geval zouden vaste afspraken
moeten bestaan over de te hanteren toevoegingen aan graden. Het lijkt wenselijk
als de VSNU en HBO-raad ook in dit opzicht zich zouden inspannen om te komen
tot afstemming tussen de instellingen over dit type toevoegingen aan de graden.Tegen deze achtergrond is in het wetsvoorstel de volgende benadering uitgewerkt:– De graden Bachelor en Master worden door de instellingen verleend;
op grond van de WHW komt deze bevoegdheid toe aan het instellingsbestuur.– Instellingen bepalen de toevoegingen aan deze graden, waarbij
in ieder geval wordt aangeven op welk vakgebied dan wel beroepenveld de opleiding
is gericht. Voor opleidingen in wo en hbo waaraan een titel of graad verbonden
is die recht geeft op gereglementeerde beroepsuitoefening zouden – ook
in overleg met de betrokken departementen – vaste afspraken kunnen worden
gemaakt over te hanteren beroepsgerichte graden.– Bij de accreditatie en bij de toets nieuwe opleiding wordt de
naamgeving van de graad onderworpen aan de beoordeling door het accreditatieorgaan.
Dit gebeurt om te voorkomen dat de titel niet past bij de inhoud en oriëntatie
van de opleiding.7.3. Graadverlening door instellingenIn het onderhavige wetsvoorstel wordt het mogelijk gemaakt dat instellingen
graden verlenen aan degenen die met goed gevolg het afsluitend examen hebben
afgerond. In de bestaande systematiek is het recht om een bepaalde titel te
voeren na het met goed gevolg afgelegde afsluitende examen, neergelegd in
de wet. De instelling verleent geen titel; het recht ontstaat van rechtswege
na afsluiting van het examen. Met de bachelor-masterstructuur is ervoor gekozen
de graden te laten verlenen door de instellingen. Hierbij gaat het om een
duiding van het niveau dat betrokkene heeft behaald, aangevuld met de vermelding
van het vakgebied of het beroepenveld waarop de graad betrekking heeft. De
instellingen bepalen de desbetreffende toevoeging. In de Angelsaksische wereld
is het van oudsher gebruikelijk dat graden worden verleend door instellingen
met «degree awarding power». Het beschikken over degree awarding
power is een uitdrukking van de autonomie en het vertrouwen in de kwaliteit
van de instelling. In de praktijk blijkt het in de internationale context
een attribuut waarmee instellingen in de Angelsaksische landen zich profileren.
Nederlandse instellingen kunnen dat nu op grond van de wet niet en de praktijk
heeft geleerd dat er wel behoefte aan bestaat. Bovendien past het verlenen
van graden door instellingen bij het streven naar verdere deregulering en
versterking van de zelfstandigheid van instellingen.Voorwaarde voor het verwerven van degree awarding power is in de Angelsaksische
wereld doorgaans een bepaalde erkenningsregeling vanwege de overheid. In Nederland
wordt met het nieuwe systeem van accreditatie bij dit principe
aangesloten. Een instelling kan graden verlenen, wanneer de desbetreffende
opleidingen zijn geaccrediteerd.7.4. RechtsbeschermingDe rechtsbescherming van de huidige Nederlandse titels blijft gehandhaafd.
Dat betekent dat iemand die ten onrechte een Nederlandse titel voert, strafbaar
is en een sanctie opgelegd kan worden. Een dergelijke rechtsbescherming is
met het oog op het voeren van Nederlandse titels in Nederland goed werkbaar.
Voor de internationale graden Bachelor en Master is dat echter niet het geval,
met als achtergrond dat bachelor- en mastergraden in veel gevallen buiten
Nederland zullen zijn verworven. Wettelijke bescherming in Nederland kan dan
belemmerend zijn voor mobiliteit van personen die buiten Nederland een graad
hebben verworven. Dit zou een ongewenste consequentie zijn van invoering van
een bachelor-masterstructuur in Nederland die juist tot doel heeft internationale
mobiliteit te bevorderen.Om deze reden zal rechtsbescherming wat betreft de internationale graden
niet aangrijpen op het individu dat al dan niet terecht deze graden voert,
maar op instellingen die in Nederland ten onrechte graden verlenen aan studerenden.
Instellingen die graden verlenen zonder dat de opleidingen bijvoorbeeld zijn
geaccrediteerd, riskeren strafrechtelijke sancties. Het blijft mogelijk dat
instellingen op grond van een affiliatie naar buitenlands recht een bachelor-
of een mastergraad kunnen verlenen.HOOFDSTUK 8. STUDIEFINANCIERING8.1. InleidingHet invoeren van de bachelor-masterstructuur brengt geen wijzigingen aan
in de structuur van de Wet studiefinanciering 2000 (WSF 2000), namelijk dat
studiefinanciering wordt verstrekt in de vorm van een prestatiebeurs voor
de cursusduur en een leenperiode van 3 jaar na de cursusduur. De invoering
van de WSF 2000 heeft ertoe geleid dat studenten grote flexibiliteit wordt
geboden in de manier waarop zij studiefinanciering kunnen genieten. Studenten
krijgen meer bewegingsvrijheid en kunnen flexibeler studeren op een manier
die bij hun leer- en leefstijl past, nu zij 10 jaar de tijd hebben hun afsluitend
getuigschrift te behalen. De studiefinanciering faciliteert daarmee onderwijskundige
en maatschappelijke ontwikkelingen in plaats van deze te sturen. Dit heeft
als voordeel dat nu ook geen majeure aanpassingen nodig zijn in het studiefinancieringssysteem
om de voorstellen voor invoering van de bachelor-masterstructuur te faciliteren.
Voor de aanspraak op studiefinanciering voor initiële opleidingen zullen
geen veranderingen optreden: studenten die een opleiding volgen aan een bekostigde
of aangewezen instelling of aan een instelling die krachtens de WSF 2000 is
aangewezen, blijven aanspraak op studiefinanciering behouden. Voor zowel de
bachelor- als de masteropleiding zal de diplomatermijn van 10 jaar gelden.
Ook voor het overige blijft de systematiek van de WSF 2000 onveranderd.De belangrijkste wijziging op het terrein van de studiefinanciering betreft
het creëren van een extra tussen-moment in het wetenschappelijk onderwijs
door de introductie van het bachelorgetuigschrift. In de WSF 2000 bestond
al een bepaling voor de omzettingsprocedure van de prestatiebeurs bij het
behalen van het kandidaatsexamen als afsluitend examen. Deze bepaling komt
te vervallen en wordt vervangen door een soortgelijke bepaling voor het behalen
van het bachelorgetuigschrift. Een tweede wijziging betreft uitbreiding van
de opleidingen waarvoor resterende rechten kunnen worden ingezet.
Studenten zullen deze rechten – behalve voor de opleidingen in de zin
van de WSF 2000 – ook kunnen inzetten voor geaccrediteerde postinitiële
masteropleidingen.8.2. Het bachelorgetuigschrift wetenschappelijk onderwijs
als tussengetuigschriftVoor omzetting van de prestatiebeurs in een gift bestaan er twee afrekenmomenten:– na de eerste 12 maanden studiefinanciering, en– bij het behalen van een diploma binnen 10 jaar.Deze afrekenmomenten blijven onveranderd. Het blijft nodig voldoende studiepunten
in het eerste jaar te behalen. Door dit wetsvoorstel komt een verplichte propedeutische
fase in het wo vervallen. Dit heeft echter geen invloed op het afrekenmoment
voor de studiefinanciering. Indien de student voldoende studiepunten behaalt,
kan hij zijn prestatiebeurs voor het eerste jaar laten omzetten. Haalt de
student te weinig studiepunten in het eerste jaar, dan bestaat alsnog de mogelijkheid
om na het behalen van het bachelor- of mastergetuigschrift (afhankelijk van
de keuze van de student) binnen 10 jaar het eerste jaar prestatiebeurs om
te laten zetten in een gift.Het wetenschappelijk onderwijs blijft in principe gericht op het behalen
van een mastergetuigschrift. Studenten krijgen echter een extra mogelijkheid
om op aanvraag de prestatiebeurs na het behalen van het bachelorgetuigschrift
om te laten zetten in een gift. Het systeem dat de student de prestatiebeurs
maar één maal mag laten omzetten in een gift blijft onveranderd.
Kiest de student dus voor omzetting van de prestatiebeurs op basis van een
bachelorgetuigschrift, dan verliest hij zijn aanspraak op een prestatiebeurs
voor een wo-masteropleiding. Studenten zullen daar naar verwachting alleen
voor kiezen, als zij na de bachelorfase besluiten definitief de arbeidsmarkt
te betreden of verder te studeren aan een instelling waarvoor geen aanspraak
op studiefinanciering bestaat. Uiteraard blijft de student wel het recht behouden
om na het behalen van het bachelorgetuigschrift zijn studiefinanciering tijdelijk
stop te zetten bijvoorbeeld om een opleiding te volgen waarvoor geen aanspraak
op studiefinanciering bestaat. In het geval van een tussentijdse stopzetting
vindt er geen omzetting plaats en blijft de student aanspraak behouden op
een prestatiebeurs voor het volgen van een wo-masteropleiding.Het invoeren van een tussenmoment in het wetenschappelijk onderwijs levert
een belangrijk voordeel op voor de student. Iemand die in de huidige situatie
wel het eerste jaar haalt maar uiteindelijk niet het getuigschrift, moet zijn
prestatiebeurs, die nu een definitieve lening is geworden, over het tweede
en derde jaar terugbetalen. Dit is niet het geval in een eventuele nieuwe
situatie waar de student – als hij het bachelorgetuigschrift binnen
de diplomatermijn heeft gehaald – die twee jaar van de bachelorfase
krijgt omgezet.Bij de uitvoering door de Informatie Beheer Groep (IB-Groep) zal na het
behalen van het wo-bachelorgetuigschrift overigens geen automatische omzetting
van de prestatiebeurs in een gift volgen; de studiefinanciering loopt gewoon
door. Dit was bij het behalen van het kandidaatsexamen ook het geval. Indien
de student wel omzetting wenst, moet hij dit aanvragen bij de IB-Groep. Na
het behalen van het wo-mastergetuigschrift volgt automatisch de omzetting
van de prestatiebeurs: de instelling meldt het behalen van het getuigschrift
aan de IB-Groep waarna omzetting volgt. 8.3. Resterende rechtenDit wetsvoorstel maakt het mogelijk dat studenten hun resterende rechten
op studiefinanciering ook voor postinitieel onderwijs kunnen inzetten. De
resterende rechten betreffen dat deel van de prestatiebeurs dat over is, omdat
de student minder prestatiebeursmaanden heeft gebruikt dan de daarvoor vastgestelde
cursusduur. Daarnaast kan het gaan om de resterende maanden van de 36 maanden
beschikbare lening die over zijn na het behalen van het getuigschrift. Voorts
bestaat recht op een OV-studentenkaart als gift, omdat het afsluitend diploma
reeds is behaald.Bij de inzet van studiefinanciering voor het volgen van postinitieel onderwijs,
gaat het alleen om resterende rechten: er komt geen zelfstandige aanspraak
op studiefinanciering voor postinitieel onderwijs. Tot nu toe was het niet
mogelijk om resterende rechten in te zetten voor een postinitiële opleiding.
De student kon de resterende rechten studiefinanciering alleen aanwenden voor
een opleiding in de zin van de WSF 2000, dus een initiële opleiding in
het wo of hbo. Dit blijft nog steeds mogelijk. Het kan voor de student echter
doelmatiger zijn om de resterende rechten te kunnen inzetten voor een vervolgopleiding.
Zo ligt het voor een student die het hbo-bachelorgetuigschrift heeft gehaald,
bijvoorbeeld meer voor de hand te kiezen voor een hbo-masteropleiding in plaats
van voor een tweede hbo-bacheloropleiding. Om juist die doelmatige leerwegen
te stimuleren zal de student de resterende rechten, in de toekomst ook kunnen
inzetten voor geaccrediteerde postinitiële voltijdse of duale opleidingen.Een voorbeeld hiervan is een student die na 3½ jaar zijn 4-jarige
hbo-bacheloropleiding afrondt. Hij laat zijn prestatiebeurs daarna omzetten.
Indien hij later besluit om toch door te studeren voor een hbo-masteropleiding,
kan hij daarvoor nog een half jaar prestatiebeurs inzetten (die dan als gift
wordt verstrekt) en daarna heeft hij nog aanspraak op 36 maanden lening. Aanspraak
op de OV-studentenkaart als gift bestaat dan gedurende 42 (= 36 + 6) maanden. HOOFDSTUK 9. INVOERING9.1. Wetenschappelijk onderwijsHet neerzetten van de hoofdstructuur van bachelor- en (aansluitende) masteropleidingen
heeft onze prioriteit. Het beeld dat ik daarbij voor ogen heb, is dat door
inhoudelijke vernieuwing van de huidige wo-opleidingen de bachelor- en masterfasen
als aparte opleidingen worden vormgegeven. Het gaat dan om vernieuwingen zoals
verbreding van het curriculum van de bachelorfase en grotere differentiatie
en specialisatie in de masterfase.Parallel aan deze hoofdstructuur wil ik ruimte bieden voor differentiatie
in masteropleidingen: voor verlengde masteropleidingen, voor selectieve masteropleidingen
en voor masteropleidingen met gedifferentieerde collegegelden. De instellingen
zullen zich met name moeten richten op het ontwikkelen van goede bachelor-
en masteropleidingen voor de meerderheid van de studenten. Het is niet de
bedoeling (zie paragraaf 5.3) dat instellingen, vooruitlopend op ontwikkelingen
in Europa, voor een groot aantal opleidingen de studielast gaan verhogen.
Differentiatie van de studielast bij selectief toegankelijke masteropleidingen
zal wel mogelijk zijn. 9.1.1 Omzetting van bestaande opleidingenIn de invoeringsfase zullen de universiteiten hun huidige opleidingen
kunnen omzetten in een bachelor- en masterstructuur. Het is daarbij mogelijk
dat óók direct de masteropleiding(en) worden ingesteld, omdat
deze aan dienen te sluiten op de ingestelde bacheloropleiding (zie paragraaf 5.2).
Het is echter aan de instelling om te bepalen of de masteropleiding ook daadwerkelijk
al operationeel is.Bachelor- en masteropleidingen die voortkomen uit bestaande opleidingen,
worden niet als nieuwe opleidingen beschouwd. Daarbij geldt een aantal spelregels.
Het gaat als regel om één bacheloropleiding. Verbreding van
de bacheloropleiding door één of meer (delen van) bestaande
opleidingen samen te voegen is daarbij mogelijk. De brede bacheloropleiding
moet echter voortkomen uit bestaande opleidingen. Er kunnen geen geheel nieuwe
bacheloropleidingen ingesteld worden. Daarnaast zullen bij de omzetting de
bestaande «liberal arts colleges», zoals het University College
van de Universiteit Utrecht, als afzonderlijke bacheloropleiding in het CROHO
kunnen worden opgenomen.Het aantal masteropleidingen dat bij omzetting kan ontstaan mag wel minder,
maar niet meer zijn dan het aantal afstudeerrichtingen zoals beschreven in
de onderwijs- en examenregeling op 31 augustus 2002. Instellingen hebben de
ruimte om afstudeerrichtingen samen te voegen en zo nieuwe combinaties te
maken. Voorzover het niet gaat om een «doorstroommasteropleiding»,
kan het gaan om selectieve masteropleidingen of masteropleidingen met een
hogere studielast of een hoger dan wettelijk collegegeld. De masteropleidingen
zullen qua inhoud terug te voeren moeten zijn op de bestaande opleidingen.
Deze handelswijze acht ik gerechtvaardigd. De opleidingen zijn bezig hun curriculum
te vernieuwen en bevinden zich, zij het in verschillende mate, in een transitiefase.
Het gaat dus niet slechts om nieuwe labels voor een bestaand curriculum.De Technische Universiteit Delft, de Technische Universiteit Eindhoven
en Wageningen Universiteit lopen voorop met de ontwikkeling van een bachelor-masterstructuur.
Zij werken al universiteitsbreed met een bachelor-masterstructuur. Ook de
bèta-faculteiten zijn in het kader van de vernieuwing van hun opleiding
al een aantal jaren bezig met de ontwikkeling van een bachelor-masterstructuur.
De overige faculteiten zijn eveneens druk bezig te beraden op de bachelor-masterstructuur,
soms gezamenlijk zoals de letterenfaculteiten. De instellingen spelen voortvarend
in op de invoering van een bachelor-masterstructuur. Verschillende instellingen
hebben de afgelopen jaren reeds stappen in die richting gezet. Inmiddels zijn
van alle universiteiten plannen ontvangen over de voornemens met betrekking
tot de invoering. De universiteiten streven er naar na aanvaarding van het
wetsvoorstel de nieuwe structuur voor het overgrote deel van de opleidingen
volgend jaar in te voeren. Voor de uitvoering van deze plannen heeft het kabinet
in 2001 en 2002 in totaal 100 miljoen gulden beschikbaar gesteld. De middelen
voor de eerste tranche worden in oktober 2001 op basis van de ingediende plannen
van de universiteiten toegekend. Ook de IB-Groep is reeds aangevangen met
de voorbereiding van invoering. Deze voortvarende aanpak biedt garanties dat
na een positieve parlementaire behandeling van het wetsvoorstel de invoeringsdatum
van 1 september 2002 ook daadwerkelijk haalbaar is.Het Nederlandse kwaliteitszorgsysteem en het nieuwe systeem van accreditatie
geven het vertrouwen dat bestaande opleidingen in staat zijn hun curriculum
zodanig te herzien dat de daaruit voortkomende bachelor- en masteropleidingen
van voldoende niveau en kwaliteit zijn, ook in internationaal perspectief.
De vereiste relatie met het aantal bestaande afstudeerrichtingen
waarborgt dat de marktverhoudingen niet veranderen. Er komen geen masteropleidingen
bij die voorheen qua inhoud nog niet werden aangeboden.Er moet voor worden gewaakt dat variëteit in de masteropleidingen
niet synoniem wordt aan een groot aantal masteropleidingen. Er is geen behoefte
aan een wildgroei aan masteropleidingen. Het is ook niet nodig dat alle huidige
afstudeerrichtingen masteropleidingen worden. Bij het proces van omzetting
in masteropleidingen wordt een sterk beroep gedaan op de zelfregie van de
instellingen.9.1.2 Accreditatie en registratieUiterlijk zes jaar na de start van het onderwijs in een opleiding die
aldus is omgezet, doch uiterlijk 31 december 2007, zal via accreditatie beoordeeld
worden of de bachelor- en masteropleidingen voldoen aan de accreditatie-eisen.
Met de instellingen zal ik afspraken maken over een hanteerbaar accreditatieschema
waarbij de accreditaties zoveel mogelijk in de tijd gespreid worden, uitgaande
van de bestaande planning van visitaties.Omzetting mag er niet toe leiden dat studenten die voor de oude opleiding
staan ingeschreven, daarvan nadeel ondervinden. Als zij hun studie in de oude
opleiding willen vervolgen, moet die keuze gerespecteerd worden. Het heeft
echter de voorkeur dat studenten naar de bachelor- of masteropleiding(en)
kunnen overstappen. Indien dit niet mogelijk is, zal de instelling de studenten
in de gelegenheid moeten stellen de oude opleiding aan de eigen instelling
of een andere instelling binnen een redelijke termijn te voltooien. Voor de
oude opleidingen zullen dan echter geen nieuwe studenten meer worden ingeschreven.Opleidingen die zijn geregistreerd in het Centraal register opleidingen
hoger onderwijs (CROHO), kunnen worden omgezet in bachelor- en masteropleidingen.
Indien het gaat om de start van een opleiding in het studiejaar 2002–2003,
zal aanmelding voor registratie in het CROHO bij de IB-Groep uiterlijk op
1 augustus 2002 moeten plaatsvinden. Voor 1 september 2002 zal de IB-Groep
een aanvulling op het CROHO 2002–2003 publiceren. Ook voor 2003 zal
een afwijkende CROHO-procedure gelden: aanmelding uiterlijk op 28 februari
2003 en publicatie van wijzigingen in het CROHO voor 1 juli 2003. Hiervoor
zijn speciale procedures in dit wetsvoorstel opgenomen.Bachelor- en masteropleidingen die niet voortkomen uit een bestaande opleiding,
kunnen niet «automatisch» ingesteld worden. Deze worden beschouwd
als nieuwe opleidingen. Met de invoering van het stelsel van accreditatie
is geregeld dat nieuwe opleidingen een toets nieuwe opleiding moeten ondergaan.
Deze toets moet aannemelijk maken dat de opleiding van voldoende kwaliteit
is.9.2. Hoger beroepsonderwijsBij invoering van de bachelor-masterstructuur zullen de opleidingen in
het hbo die geregistreerd zijn in het CROHO, van rechtswege bacheloropleidingen
worden en zullen de instellingen aan afgestudeerden van deze opleidingen bachelorgraden
kunnen verlenen. De in het CROHO geregistreerde voortgezette opleidingen in
het hbo zullen van rechtswege masteropleidingen worden. De instellingen hoeven
daartoe geen actie te ondernemen; volstaan kan worden met het doorgeven van
een nieuwe naamgeving van de opleiding inclusief de daarbij behorende graden
aan de IB-Groep. De IB-Groep zal de wijzigingen voor 1 september 2002 in het
CROHO publiceren. 9.3. Postinitiële masteropleidingenBekostigde of al dan niet aangewezen particuliere instellingen die postinitiële
masteropleidingen verzorgen, kunnen deze bij invoering van dit wetsvoorstel
blijven verzorgen. Zij zullen echter niet «automatisch» bevoegd
zijn op grond van de wet mastergraden te verlenen. Zoals in hoofdstuk 3 is
beschreven, dienen deze opleidingen daarvoor eerst een toets nieuwe opleiding
te ondergaan. Studenten aan deze opleidingen zullen dan hun resterende studiefinancieringsrechten
mogen inzetten; verwezen wordt naar hoofdstuk 8.Reden hiervoor is dat voor de bestaande reguliere bachelor-opleidingen
een systeem van externe kwaliteitszorg functioneert; daarvan is voor de postinitiële
masteropleidingen in algemene zin geen sprake. Postinitiële masteropleidingen
dienen derhalve eerst de toets vooraf te doorlopen alvorens het recht te verkrijgen
graden te verlenen. Het ligt voor de hand dat het accreditatieorgaan rekening
houdt met eventuele kwaliteitsoordelen zoals die door gezaghebbende visiterende
organisaties (zoals de Dutch Validation Council) over deze opleidingen zijn
geformuleerd, indien deze oordelen naar de mening van het accreditatieorgaan
gevalideerd kunnen worden.HOOFDSTUK 10. FINANCIËLE GEVOLGEN10.1. StudiefinancieringDit wetsvoorstel impliceert geen verandering in de systematiek van de
studiefinanciering. Wel komt er een extra tussenmoment in het wetenschappelijk
onderwijs. Studenten krijgen zo de keuze om hun prestatiebeurs al na het bachelorgetuigschrift
om te laten zetten of pas na het mastergetuigschrift. De inschatting is dat
dit geen extra uitgaven met zich meebrengt en daarmee binnen de OCenW-begroting
kan worden gedekt.Daarnaast zullen de opleidingen waarvoor studenten hun resterende studiefinancieringsrechten
kunnen inzetten, uitgebreid worden tot (geaccrediteerde) postinitiële
masteropleidingen. Het gaat hier om studiefinancieringsrechten (prestatiebeurs,
lening en OV-studentenkaart) die studenten over hebben na omzetting van hun
prestatiebeurs. In de regel gaat het met name om de lening en de OV-kaart.
Ook deze wijziging is budgettair neutraal. Studenten hebben die rechten nu
ook al. Dit wetsvoorstel breidt het aantal mogelijkheden uit waar de rechten
ingezet kunnen worden met het oog op een doelmatiger benutting van de rechten.10.2. BekostigingBij de invoering van een bachelor-masterstructuur blijft de omvang van
de totale bekostiging ongewijzigd. De masterfase in het wo wordt gerekend
tot het initieel onderwijs en blijft bekostigd. Andere financieringsbronnen
zoals gedifferentieerde collegegelden zijn aanvullend op de huidige overheidsfinanciering.
Ook de huidige voortgezette opleidingen in het hbo worden, zij het als masterfase,
gerekend tot het initieel onderwijs en blijven bekostigd. De overige masteropleidingen
in het hbo worden gerekend tot het postinitieel onderwijs en worden dus niet
bekostigd.De invoering van een bachelor-masterstructuur heeft gevolgen voor de wijze
van bekostigen in het wetenschappelijk onderwijs op zowel de korte als de
lange termijn. De bekostiging wordt niet in dit wetsvoorstel geregeld maar
in een algemene maatregel van bestuur: het Bekostigingsbesluit WHW. Op korte
termijn zal de bekostigingssystematiek van de universiteiten
zo aangepast worden dat naast mastergetuigschriften ook bachelorgetuigschriften
worden meegeteld bij het berekenen van de rijksbijdrage. Dit is van belang,
omdat op basis van de huidige systematiek alleen mastergetuigschriften mee
zouden tellen in de bekostiging. Studenten die er na het behalen van het bachelorgetuigschrift
voor zouden kiezen een masteropleiding te volgen aan een andere instelling,
zouden dan niet meetellen in de bekostiging. Dit zou een belangrijke belemmering
voor invoering van een bachelor-mastermodel zijn. De wijziging zal naar verwachting
per 1 januari 2003 worden doorgevoerd.Op langere termijn wordt de financiering van de masterfase doordacht,
in samenhang met de studiefinanciering. Eerste aanleiding hiervoor is dat
in de toekomst, zoals geschetst in de nota «Naar een open hoger onderwijs»,
differentiatie in de masterfase wat betreft cursusduur – ook op initiatief
van de instellingen zelf – een veel breder voorkomend verschijnsel zal
zijn dan thans. Financieringsarrangementen zullen hierop toegesneden moeten
zijn. Bij differentiatie in de masterfase zijn de instellingen er thans voor
verantwoordelijk dat wordt voorzien in de kosten van levensonderhoud van studenten.
Het is de vraag of deze benadering op termijn, bij meer differentiatie, nog
houdbaar zal blijken te zijn. Een andere aanleiding is dat er een reden kan
zijn om een extra afrekenmoment in de studiefinanciering in te bouwen, als
het bachelorgetuigschrift in de toekomst sterker als springplank gaat fungeren
naar een studie in het buitenland of naar de arbeidsmarkt. Er is een werkgroep
«Financiering master wo» ingesteld waarin overheid en VSNU participeren.
De werkgroep verkent scenario's voor de wijze van bekostigen van de masterfase
en de gevolgen voor de studiefinanciering op de lange termijn. Het gaat daarbij
ondermeer om mogelijkheden voor meer vraagfinanciering en publiek-private
samenwerking. Ook voor het hbo vindt een vergelijkbare verkenning plaats.
Deze verkenning bestaat uit twee onderdelen: een verkenning naar financieringsarrangementen
voor maatschappelijk relevante hbo-masteropleidingen en een verkenning naar
scenario's voor de lange termijn, voor het stelsel in het algemeen en de positionering
van hbo-masteropleidingen daarbinnen. De verkenningen voor wo en hbo worden
vervolgens geïntegreerd om conclusies in samenhang te kunnen trekken.Op termijn zal bezien moeten worden wat de consequenties zijn van het
voorstel dat de aard van de opleidingen bepaalt of het gaat om een wo- dan
wel hbo-opleiding, niet of de opleidende instelling een universiteit dan wel
hogeschool is. Ik verwacht dat dit voorstel slechts voor een klein aantal
opleidingen consequenties zal hebben, aangezien een en ander niet hoort tot
de kerntaak van respectievelijk de universiteit of hogeschool. Accreditatie
als wo- of hbo-opleiding is pas over enkele jaren mogelijk. In ieder geval
is het uitgangspunt bij de invoering dat het financiële macrokader voor
wo en hbo door dit voorstel thans niet wijzigt. Ook zal als gevolg van dit
wetsvoorstel geen wijziging plaatsvinden ten aanzien van de bestaande onderzoeksfinanciering
gerelateerd aan het onderwijs zoals thans plaatsvindt bij de universiteiten.
Uiteraard zullen de bovengenoemde verkenningen kunnen aangeven of de betreffende
macrobudgetten van de universiteiten en hogescholen nog worden aangepast.10.3. InvoeringskostenHet kabinet heeft bij de Voorjaarsnota 2001 100 miljoen gulden beschikbaar
gesteld ten behoeve van de universiteiten voor de invoering van de bachelor-masterstructuur,
waarvan 50 miljoen gulden in 2001 en 50 miljoen gulden in 2002. De middelen
zijn bedoeld voor een hoogwaardige en snelle invoering van het bachelor-masterstelsel.
Dit bedrag is een gedeeltelijke compensatie voor de invoeringskosten. Reden
voor gedeeltelijke compensatie van deze kosten is dat de instellingen
zelf ook een aanzienlijke bijdrage kunnen leveren aan de invoering van de
bachelor-masterstructuur. Vernieuwing is voor instellingen van hoger onderwijs
een constant gegeven, waarvoor middelen in de rijksbijdrage zijn bestemd.
Daarbij is meegewogen dat eventuele extra kosten door het gedurende een bepaalde
tijd naast elkaar laten bestaan van het oude en het nieuwe systeem, waarop
door de VSNU is gewezen, door de instellingen zelf beperkt kunnen door een
snelle invoering van de nieuwe structuur. Tegen die achtergrond is bij de
aanwending van de 2 x 50 miljoen gulden die beschikbaar zijn gesteld door
het kabinet prioriteit gegeven aan curriculumontwikkeling en inhoudelijke
vernieuwing. De eerste tranche van 50 miljoen gulden wordt in oktober 2001
toegekend aan de universiteiten. Voor de tweede tranche zal in de loop van
dit najaar een bestedingsvoorstel worden uitgewerkt.Daarnaast zullen CFI en de IB-Groep hun administraties moeten aanpassen
als gevolg van de invoering van de bachelor-masterstructuur. De extra invoeringskosten
komen ten laste van artikel 22 van de OCenW-begroting. HOOFDSTUK 11. GEVOERD OVERLEGOver het ontwikkelingsperspectief voor het hoger onderwijs heeft intensief
overleg plaatsgevonden in het kader van de ondertekening van de Bologna-verklaring
(brief aan de Tweede Kamer van 22 juni 1999), in het kader van het Hoger onderwijs-
en onderzoeksplan 2000 (Kamerstukken II 1999/2000, 26 807, nr. 15) en
naar aanleiding van het «Advies inzake de invoering van een bachelor-master
systeem in het Nederlandse hoger onderwijs» van 5 juli 2000 van de commissie
onder voorzitterschap van dr. A.H.G. Rinnooy Kan. Tal van betrokkenen, zowel
van binnen als van buiten het hoger onderwijs hebben zich uitgesproken over
de toekomstige invoering van een bachelor-masterstructuur. Verder heeft de
Onderwijsraad zich in zijn adviezen «Hoger Onderwijs in internationale
context» en «HOOP 2000» van respectievelijk 31 mei 1999
en 3 december 1999 uitgesproken voor invoering van een bachelor-masterstructuur
en voorstellen gedaan voor een uitwerking daarvan.Op 14 november 2000 heb ik de notitie «Naar een open hoger onderwijs»
uitgebracht. Over deze notitie is overleg gevoerd met de instellingen voor
hoger onderwijs, de studentenorganisaties en de werkgeversorganisaties Verbond
van Nederlandse Ondernemingen/Nederlands Christelijk Werkgeversverbond (VNO-NCW)
en Midden en Klein Bedrijf-Nederland (MKB-Nederland). Hierover is de Kamer
separaat geïnformeerd (Kamerstukken II 2000/01, 27 496, nr. 2).
Met de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen uit de Tweede
Kamer der Staten-Generaal heeft op 19 maart 2001 overleg plaatsgevonden over
de notitie. In deze memorie van toelichting is bij de diverse onderdelen aan
dit overleg gerefereerd. De Eerste Kamer heeft de notitie betrokken bij de
behandeling van de begroting van OCenW voor 2001 op 24 april 2001.In het gevoerde overleg is brede overeenstemming gebleken over de gewenste
hoofdrichting van de ontwikkeling voor het hoger onderwijs. Tevens was er
steun om te komen tot een spoedige invoering van een bachelor-masterstructuur. II. ARTIKELENArtikelen I en III. Wijziging van de Wet op het hoger
onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (algemeen)De voorstellen met betrekking tot de invoering van de structuur van bachelor-
en masteropleidingen in het hoger onderwijs en de invoering van de graden
Bachelor en Master zijn vervat in de artikelen I en III van het wetsvoorstel.
Beide artikelen strekken tot wijziging van de WHW.Artikel I behelst de wijzigingen van de WHW die samenhangen met het voorstel
in het wetenschappelijk onderwijs en het hoger beroepsonderwijs afzonderlijke
bachelor- en masteropleidingen te introduceren.In artikel III zijn met name de wijzigingen van de WHW opgenomen die verband
houden met het verlenen van de graden Bachelor en Master. Andere onderwerpen
die in dat artikel regeling hebben gevonden, zijn de aanpassingen die gerelateerd
zijn aan het stelsel van een open hoger onderwijs, en de erkenning van postinitiële
masteropleidingen in het wetenschappelijk onderwijs en in het hoger beroepsonderwijs.De reden dat bovenvermelde aangelegenheden niet in één artikel
zijn ondergebracht, is de volgende. In de beleidsnotitie «Naar een open
hoger onderwijs» is aangegeven dat het recht om graden te verlenen voortvloeit
uit de accreditatie van een opleiding. Ook voor de beide andere onderwerpen
die in artikel III zijn opgenomen, geldt dat het systeem van accreditatie
tot stand moet zijn gekomen. Waar het wetsvoorstel Invoering van accreditatie
in het hoger onderwijs aanhangig is bij de Tweede Kamer, is slechts een «voorwaardelijke»
wijziging van de WHW mogelijk met betrekking tot de voorstellen die met accreditatie
samenhangen, en dienen deze voorstellen in een afzonderlijk artikel van dit
wetsvoorstel te worden neergelegd. Indien genoemd wetsvoorstel, na behandeling
door de beide Kamers der Staten-Generaal, tot wet is verheven en in werking
is getreden, zullen de artikelen I en III – indien het onderhavige wetsvoorstel
nog bij de Tweede Kamer aanhangig is – door middel van een nota van
wijziging tot één artikel worden samengevoegd. Indien dat niet
meer mogelijk zou zijn, treden beide genoemde artikelen op het zelfde tijdstip
in werking, waardoor bedoeld effect eveneens wordt bereikt.Artikel I. Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs
en wetenschappelijk onderzoekA (artikel 1.1)In het huidige onderdeel e van artikel 1.1
is de definitie van «initieel onderwijs» opgenomen. Initieel onderwijs
wordt daarin omschreven als hoger onderwijs dat aansluit op de tweede fase
van het voortgezet onderwijs. De WHW heeft echter niet alleen betrekking op
onderwijs dat aansluit op het voortgezet onderwijs en het beroepsonderwijs,
maar ook op een beperkt aantal opleidingen die in beginsel volgen op opleidingen
met een studielast van ten minste 168 studiepunten, zoals de opleidingen tot
leraar voortgezet onderwijs van de eerste graad en de voortgezette kunstopleidingen
(artikel 7.4, vierde en vijfde lid). In het stelsel van de WWO 1986 en de
WHBO behoorden deze opleidingen tot de zogenoemde tweede fase van het hoger
onderwijs.Blijkens de bewoordingen van artikel 1.1 onder e kunnen de opleidingen,
genoemd in artikel 7.4, vierde en vijfde lid, (formeel) niet worden aangemerkt
als initieel onderwijs. Met uitzondering van artikel 1.3 worden de bepalingen
van de WHW waarin sprake is van «initieel onderwijs», evenwel
op bedoelde opleidingen toegepast. Naar mijn mening verdient het daarom aanbeveling
deze feitelijke situatie te formaliseren. Gekozen is voor een begripsbepaling
waarin wordt verwezen naar de opleidingen die thans materieel
tot het initieel onderwijs worden gerekend. Verder heeft het initieel onderwijs
als functie toe te rusten voor het betreden van de arbeidsmarkt. Als zodanig
zijn initiële opleidingen verbonden aan zowel bekostigde instellingen
als aan aangewezen instellingen. Dit blijkt overigens uit de huidige artikelen
1.9 (bekostigde instellingen) en 1.12 (aangewezen instellingen).In onderdeel m is in de definitie van «opleiding»
tot uitdrukking gebracht dat dit begrip betrekking heeft op zowel een bacheloropleiding
als een masteropleiding. Tenzij anders bepaald, heeft «opleiding»
in de WHW betrekking op beide categorieën opleidingen.De wijziging in onderdeel o houdt verband
met de mogelijke opsplitsing in de toekomst van de opleiding voor het beroep
van arts in een wo-bacheloropleiding geneeskunde en een wo-masteropleiding
geneeskunde.B (artikel 1.3)Dit artikel behoeft aanpassing in verband met het voorgestelde artikel
7.3a (artikel I, onderdeel J) waarin de nieuwe structuur van bachelor- en
masteropleidingen in de WHW wordt geïntroduceerd. Op grond van het tweede
lid van dat artikel kunnen in het hoger beroepsonderwijs bepaalde, in de wet
benoemde masteropleidingen worden verzorgd. Deze opleidingen kunnen slechts
aan een deel van de hogescholen worden verbonden, hetgeen in de wettekst tot
uitdrukking komt door de woorden «in voorkomende gevallen».In artikel 1.3 is op verschillende plaatsen sprake van initiële opleidingen.
Dit moet elke keer worden gelezen in relatie tot de taakstelling die in het
desbetreffende lid wordt beschreven voor een bepaald soort instelling. Als
het bijvoorbeeld in het eerste lid dat betrekking heeft op de universiteiten
gaat om de initiële opleidingen, dan worden daar de initiële opleidingen
voor het wetenschappelijk onderwijs bedoeld.C, E en Z (artikelen 1.9, 6.5 en 7.23a)Hoofdstuk 7, titel 2, van de WHW is geheel gewijd aan de vooropleidingseisen
die gelden voor de inschrijving aan een universiteit of een hogeschool. De
invoering van het bachelor-masterstelsel brengt op zichzelf geen wijzigingen
aan in de vooropleidingseisen die met het oog op de toegang tot het hoger
onderwijs worden gesteld. Door het vervangen van de huidige ongedeelde opleidingen
in het wetenschappelijk onderwijs door nieuwe gedeelde opleidingen ontstaat
er een tweede moment van inschrijving, namelijk voor de masteropleidingen.
Een logische vertaling van deze systeemwijziging is dat de huidige vooropleidingseisen
zullen gelden voor de bacheloropleidingen en dat voor de masteropleidingen
aparte toelatingseisen van kracht zullen worden. Op dit laatste wordt ingegaan
in de toelichting op onderdeel FF (artikelen 7.30a, 7.30b en 7.31). De wijzigingen
in de artikelen 1.9 en 6.5, het nieuwe artikel 7.23a en de voorgestelde opschriften
zijn alle slechts technische aanpassingen om de nieuwe tweedeling in vooropleidingseisen
voor de bacheloropleidingen en toelatingseisen voor de masteropleidingen in
de wet op te nemen.D (artikel 2.11)Het vervallen van het eerste lid houdt verband met het vervallen van artikel
7.5. Niet langer wordt wettelijk voorgeschreven dat een universitaire lerarenopleiding
wordt ingesteld op basis van een overeenkomst van samenwerking met een hogeschool
waaraan lerarenopleidingen zijn verbonden. Dit brengt mee dat er geen behoefte
meer is aan het eerste lid van artikel 2.11. F (artikel 6.13)De wijziging in het derde lid is nodig, omdat in artikel 7.4a, vijfde
lid, masteropleidingen op het gebied van de gezondheidszorg worden vermeld.Voor de wijziging in het vierde lid wordt verwezen naar de toelichting
op onder meer onderdeel O.G (artikel 6.15)Deze wijziging is het gevolg van het feit dat de bacheloropleiding in
het wetenschappelijk onderwijs geen verplichte propedeutische fase meer kent.
Zie ook artikel I, onderdeel N (artikel 7.8) en de toelichting daarop.H (artikel 6.16)Het huidige artikel 7.4 wordt vervangen door drie nieuwe artikelen (zie
onderdeel K). In verband daarmee dient de verwijzing in artikel 6.16 naar
artikel 7.4 te worden aangepast.I (artikel 7.3)In het eerste lid wordt, gelet op de nieuwe opleidingenstructuur en de
nieuwe begripsbepaling van «opleiding» (onderdeel A van artikel
I), dat begrip vervangen door bachelor- en masteropleiding.Het vierde en vijfde lid van artikel 7.3 worden geschrapt. De reden hiervan
is dat deze bepalingen niet zien op een opleiding in de zin van het eerste
lid van dat artikel. Het verdient daarom de voorkeur de bepalingen over de
«vrije studierichting» in het wetenschappelijk onderwijs elders
in paragraaf 1 van titel 1 van hoofdstuk 7 op te nemen (artikel 7.3b).J (artikel 7.3a)Artikel 7.3a is te beschouwen als een structuurbepaling. In dit artikel
is vermeld dat er bachelor- en masteropleidingen (undergraduate en graduate)
in het wetenschappelijk onderwijs en in het hoger beroepsonderwijs kunnen
voorkomen.Over dit artikel wordt nog het volgende opgemerkt. In het wetenschappelijk
onderwijs zullen de thans bestaande opleidingen in beginsel worden omgezet
in bachelor-opleidingen en masteropleidingen. Daarnaast blijft het mogelijk
dat universiteiten enige tijd ongedeelde opleidingen in stand houden; zie
hiervoor artikel 17.7. Bij het handhaven van ongedeelde opleidingen kan worden
gedacht aan studies die ook in andere Europese landen vooralsnog buiten de
bachelor-masterstructuur lijken te vallen. In het hoger beroepsonderwijs is
er eveneens sprake van een tweedeling (bachelor- en masteropleidingen). De
masteropleidingen zijn de voortgezette hbo-opleidingen, genoemd in het huidige
artikel 7.4, vierde en vijfde lid.J (artikel 7.3b)De tekst van het artikel komt overeen met het huidige artikel 7.3, vierde
en vijfde lid. De regeling van het vrije onderwijsprogramma is alleen van
toepassing op het wetenschappelijk onderwijs en daarom was de plaatsing in
artikel 7.3, dat algemene bepalingen voor opleidingen en onderwijseenheden
in het hoger onderwijs bevat, minder voor de hand liggend. De invoering van
het bachelor-masterstelsel heeft op zichzelf voor het wettelijk kader van
het vrije onderwijsprogramma geen gevolgen. Of er onder het nieuwe stelsel
behoefte bestaat aan een dergelijk programma, staat ter beoordeling aan de
universiteiten. K (artikelen 7.4, 7.4a en 7.4b)In het huidige artikel 7.4 zijn alle voorschriften betreffende de concrete
studielast van de opleidingen in het hoger onderwijs te vinden. In deze voorschriften
dienen wijzigingen te worden aangebracht, omdat voor de verschillende soorten
nieuwe opleidingen (bacheloropleiding wo, masteropleiding wo, bacheloropleiding
hbo en masteropleiding hbo) verschillende studielasten zullen gaan gelden.
Het gaat hier, in vergelijking met de huidige voorschriften, voor het overgrote
deel om een technische vertaling. Zo geldt voor een bacheloropleiding in het
wetenschappelijk onderwijs altijd een studielast van 126 studiepunten (zie
artikel 7.4a, eerste lid) en zal de wettelijk bepaalde studielast van een
masteropleiding in het wetenschappelijk onderwijs afhankelijk van de vraag
of het op dit moment een ongedeelde opleiding van 168 of 210 studiepunten
betreft, 42 of 82 studiepunten bedragen op het moment van invoering.De voorschriften over de studielast worden in mijn voorstel verdeeld over
drie bepalingen; artikel 7.4 bevat de algemene regels voor het gehele hoger
onderwijs en de artikelen 7.4a en 7.4b regelen de situatie in het wetenschappelijk
onderwijs respectievelijk het hoger beroepsonderwijs.Het huidige zesde lid van artikel 7.4 bevat een catalogus van alle opleidingen
waarvan de studielast 210 studiepunten bedraagt en voor de studenten aanspraak
op studiefinanciering bestaat. In het verleden is gebleken dat aan deze opzet
bezwaren kleven. Elke wijziging in het desbetreffende onderwijsaanbod (en
dat kan dus ook een wijziging van de naam zijn) leidt tot een aanpassing van
de wet. Om dit bezwaar te ondervangen wordt nu voorgesteld om de «catalogus»
op te nemen in een algemene maatregel van bestuur. Hoewel het uit oogpunt
van flexibiliteit aantrekkelijk zou zijn om die materie te delegeren naar
het niveau van de ministeriële regeling, wordt dit niet voorgesteld.
De studielast van een opleiding is een element van groot belang voor een opleiding,
temeer omdat de omvang van de studielast nauw is verbonden met het regime
van studiefinanciering. Bovendien zou het niet evenwichtig zijn de studielast
ten dele op het niveau van de wet te regelen en ten dele op een aanzienlijk
lichter niveau. Al met al lijkt het niveau van de algemene maatregel van bestuur,
waarbij ik denk aan een uitbreiding van het Uitvoeringsbesluit WHW, een verantwoorde
tussenweg.Ongewijzigd blijven de afzonderlijk in de wet aangeduide hogere studielast
van de opleidingen voor het beroep van tandarts, wijsgeer van een bepaald
wetenschapsgebied, arts, dierenarts en apotheker. Eveneens ongewijzigd blijft
de bevoegdheid voor het instellingsbestuur in het wetenschappelijk onderwijs
om voor bepaalde studies de studielast te verhogen, mits daarvoor overeenkomstig
artikel 7.51a, tweede lid, financiële voorzieningen worden getroffen.L (artikel 7.5)Dit artikel vervalt, omdat de universitaire lerarenopleidingen als voortgezette
opleidingen in het wetenschappelijk onderwijs als zodanig ophouden te bestaan.
Deze opleidingen zullen naar verwachting worden aangeboden als masteropleidingen.
Voor de bestaande universitaire lerarenopleidingen zal door middel van overgangsrecht
worden gewaarborgd dat zij kunnen blijven bestaan. Verwezen wordt naar paragraaf 5.5
van het algemeen deel van deze toelichting.M (artikel 7.7a)Verwezen wordt naar de toelichting op onder meer onderdeel P. N (artikel 7.8)In het algemeen deel van deze memorie van toelichting is reeds beargumenteerd
waarom op het vlak van de propedeutische fase in het wetenschappelijk onderwijs
veranderingen worden voorgesteld. Ik verwijs daarvoor naar paragraaf 4.3
van het algemeen deel van deze toelichting. Dit vindt in de wet vertaling
in de nieuwe opzet van artikel 7.8 waar de algemene regel voor het gehele
hoger onderwijs dat een opleiding een propedeutische fase kent, voor het wetenschappelijk
onderwijs wordt verlaten. De instelling die evenwel de behoefte behoudt om
in de wo-bacheloropleiding een propedeutische fase in te stellen, kan daartoe
gebruik maken van de in artikel 7.8, eerste lid, neergelegde bevoegdheid.
Voor het hoger beroepsonderwijs blijven de voorschriften ongewijzigd.O, CC, DD en PP (artikelen 7.8a, 7.28, 7.30 en 7.52)Zoals toegelicht in paragraaf 4.2 van het algemeen deel van deze
toelichting, worden de kandidaatsfase en het kandidaatsexamen in het wetenschappelijk
onderwijs geschrapt uit de opleidingenstructuur. Dit leidt tot het laten vervallen
van artikel 7.8a waarin deze onderwerpen zijn geregeld. Daarnaast worden enkele
artikelen aan de nieuwe situatie aangepast.Het betreft in de eerste plaats de vrijstellingsmogelijkheden op grond
van bepaalde diploma's waarbij het getuigschrift verbonden aan het kandidaatsexamen
uit artikel 7.28 wordt verwijderd. Overgangsrechtelijk zal in dit verband
een voorziening worden getroffen. Daarnaast leidt dit tot een kleine opschoning
van het Centraal register opleidingen hoger onderwijs (artikel 6.13) en een
vereenvoudiging van het Centraal register inschrijving hoger onderwijs waaruit
in de toekomst de informatie over het behalen van het kandidaatsexamen kan
vervallen (artikel 7.52). De laatste technische wijziging betreft een aanpassing
in de regeling van de bevoegdheden van de examencommissies op het punt van
de toegang tot bepaalde examens, voordat het voorafgaande examen geheel is
behaald (artikel 7.30).P, Q, BB, JJ, KK, RR en SS (artikelen 7.8b, 7.9, 7.25,
7.37, 7.42, 7.54 en 7.57a)Het niet meer verplicht stellen van de propedeutische fase in het wetenschappelijk
onderwijs heeft een aantal technische aanpassingen tot gevolg, omdat in de
wet de term «propedeutische fase» een aantal keren voorkomt en
er dus mee moet worden gerekend dat in een groot aantal wo-bacheloropleidingen
de propedeutische fase niet meer zal worden ingesteld. In de bepalingen waarin
niettemin, in plaats van de propedeutische fase, een «ijkpunt»
nodig is, wordt nu geregeld dat als die fase niet is ingesteld, voor de toepassing
van de desbetreffende bepaling uit moet worden gegaan van een eerste periode
in de opleiding met een studielast van 42 studiepunten. Deze constructie wordt
voorgesteld voor regelingen over de duale opleidingen (artikel 7.7a), het
studieadvies en de afwijzing (artikel 7.8b), de verwijzing in de postpropedeutische
fase (artikel 7.9), de regeling voor het op een later moment voldoen, ter
compensatie van het niet geheel voldoen aan nadere vooropleidingseisen, aan
bepaalde inhoudelijk daarmee vergelijkbare eisen (artikel 7.25), bepaalde
voorschriften voor de eerste inschrijving (artikel 7.37) en de beëindiging
van de inschrijving (artikel 7.42). In een bepaald geval is een aanpassing
nodig, omdat de wet een regeling bevat over de postpropedeutische fase en
die als het ware in de lucht komt te hangen bij afwezigheid van een propedeutische
fase. Dit doet zich voor bij de beperking van de inschrijving voor de postpropedeutische
inschrijving (artikel 7.54). R (artikel 7.10)De tekst van artikel 7.10 wordt gepreciseerd om misverstanden te voorkomen.
Alleen in een bacheloropleiding is een propedeutische fase mogelijk en dit
wordt nu voor alle duidelijkheid in de wettekst vermeld.S (artikel 7.12)Deze wijziging betreft de aanpassing van een verwijzing die nodig is in
verband met wijzigingen op grond van de onderdelen I en J van artikel I.T (artikel 7.13)Het nieuwe derde lid van artikel 7.13 houdt verband met de invoering van
de bachelor-masterstructuur in het wetenschappelijk onderwijs. Zoals reeds
in paragraaf 5.2 van het algemeen deel van deze toelichting is aangegeven,
kan een wo-bachelor zonder selectie doorstromen naar een wo-masteropleiding.
Er dient in elk geval één masteropleiding te zijn waarvoor de
afgestudeerde uit de bachelorfase zich zonder nadere toelatingseisen op grond
van het behaalde bachelorgetuigschrift kan laten inschrijven. Welke masteropleiding
(of eventueel masteropleidingen) dit zal zijn, dient per bacheloropleiding
in het wetenschappelijk onderwijs in de desbetreffende onderwijs- en examenregeling
te worden vastgelegd. Daar waar er binnen de bacheloropleiding keuzemogelijkheden
in het curriculum worden geboden – zoals in de vorm van differentiaties
of keuzevakken – kunnen er verschillende masteropleidingen als aansluitende
masteropleiding worden aangewezen, afhankelijk van de gekozen richting binnen
de bacheloropleiding.Voor de goede orde wordt nog het volgende opgemerkt. Het eerste lid van
artikel 7.13 schrijft voor dat voor elke opleiding of groep van opleidingen
een onderwijs- en examenregeling wordt vastgesteld. Gelet op de definitie
van «opleiding» kan een «groep van opleidingen» ook
betrekking hebben op bijvoorbeeld een bacheloropleiding in het wetenschappelijk
onderwijs en één of meer (verwante) masteropleidingen in het
wo.U (artikel 7.18)In verband met de aanvulling van de definitiebepalingen in artikel 1.1
wat betreft de betekenis van het begrip «opleiding», behoeft de
redactie van artikel 7.18 aanpassing. De voorgestelde wijziging is nodig om
te regelen dat het recht om toegelaten te worden tot de promotie wordt beperkt
tot degenen die met goed gevolg het afsluitend examen van een wo-masteropleiding
dan wel een hbo-masteropleiding hebben afgelegd. Welke opleiding is genoten
voorafgaand aan de wo- of hbo-masteropleiding, is niet relevant. Een en ander
laat onverlet dat op basis van artikel 7.18, derde lid, de promotiecommissie
toegang tot de promotie kan verlenen aan personen die niet aan dit vereiste
voldoen.W (artikel 7.20a)Als gevolg van de invoering van de bacheloropleiding in het wetenschappelijk
onderwijs vervallen de kandidaatsfase en het kandidaatsexamen. De titel «kandidaat»
blijft gehandhaafd, zolang er nog geen stelsel van accreditatie in het hoger
onderwijs is geïntroduceerd. Immers, de universiteiten wordt de bevoegdheid
toegekend alsdan graden in te voeren. Na aanvaarding van het desbetreffende
wetsvoorstel vervalt artikel 7.20a (zie artikel III, onderdeel CC). AA (artikel 7.24)Als gevolg van de invoering van het bachelor-masterstelsel zullen voor
bachelor- en masteropleidingen afzonderlijke toelatingseisen gelden. De toelatingseisen,
zoals neergelegd in artikel 7.24, hebben voortaan uitsluitend betrekking op
de bacheloropleidingen. Hiertoe zijn in het eerste lid en de tweede volzin
van het tweede lid de woorden «voor een opleiding» ingevoegd.
Om welke opleiding het gaat, is in het nieuwe artikel 7.23a geregeld.Met betrekking tot het derde lid wordt er op gewezen dat de drempelloze
toegang tot de Open Universiteit beperkt is tot de door die instelling verzorgde
bacheloropleidingen. Voor de toegang tot de masteropleidingen van de Open
Universiteit gelden dezelfde eisen als voor de toegang tot de masteropleidingen
in het overige hoger onderwijs.FF (artikelen 7.30a en 7.30b)Voor de inzichtelijkheid zijn de toelatingsregimes voor de doorstroommasteropleidingen
in het wetenschappelijk onderwijs enerzijds en de toelatingseisen voor de
overige masteropleidingen in het wetenschappelijk onderwijs en de masteropleidingen
in het hbo anderzijds in aparte artikelen opgenomen. Tussen beide regimes
bestaan overeenkomsten en verschillen.Voor de toelatingseisen voor de doorstroommasteropleidingen is in artikel
7.30a allereerst het inschrijvingsrecht van de bezitter van het getuigschrift
van het met goed gevolg afgelegde afsluitend examen van de daarmee «corresponderende»
bacheloropleiding gewaarborgd. Deze bachelor heeft zonder meer inschrijvingsrecht
en de wet bevat daarvoor ook geen nadere formaliteiten. De geldigheid van
dit recht is niet aan een tijdlimiet gebonden. Deze regeling geldt niet alleen
voor het geval dat zowel de bacheloropleiding als de doorstroommasteropleiding
van dezelfde instelling uitgaan, maar ook als er afspraken zijn gemaakt dat
een masteropleiding van een andere instelling als doorstroommasteropleiding
zal fungeren.Met de instroom van de bachelors van de «corresponderende»
bacheloropleiding behoeft de capaciteit van een bepaalde doorstroommasteropleiding
natuurlijk niet geheel te zijn opgebruikt. Het derde tot en met het vijfde
lid van artikel 7.30a bevat de procedure hoe de inschrijving van anderen,
bijvoorbeeld van studenten die een soortgelijke bacheloropleiding aan een
andere universiteit hebben afgerond, gestalte moet worden gegeven. Daarvoor
is een bewijs van toelating nodig dat op verzoek door het instellingsbestuur
wordt verstrekt, mits de verzoeker aan de gestelde eisen voldoet en de capaciteit
van de opleiding de inschrijving toelaat. Wat betreft de door het instellingsbestuur
te stellen eisen wordt de beslissingsruimte van het instellingsbestuur op
twee manieren begrensd. In de eerste plaats doordat de eisen overeen moeten
komen met de kwaliteiten op het gebied van kennis, inzicht en vaardigheden
die moeten zijn verworven bij de beëindiging van de «corresponderende»
bacheloropleiding. In de tweede plaats doordat die eisen moeten worden opgenomen
in de onderwijs- en examenregeling en op die wijze zowel de bekendheid als
de wijze van besluitvorming is vastgelegd. Anders dan de geldigheid van de
rechten die aan artikel 7.30a, eerste lid, kunnen worden ontleend, is het
bewijs van toelating slechts beperkt in de tijd geldig, namelijk in het studiejaar
na het studiejaar waarin het bewijs van toelating is verkregen.Het toelatingsregime voor de overige masteropleidingen in het wetenschappelijk
onderwijs en de masteropleidingen in het hoger beroepsonderwijs loopt altijd
via een bewijs van toelating. Ook hierbij geldt dat het instellingsbestuur
eisen mag stellen, doch anders dan de regeling op grond van artikel
7.30a bevat artikel 7.30b geen inhoudelijk criterium daarvoor. Of er redenen
zijn om eisen te stellen als bedoeld in artikel 7.27 is eveneens ter beoordeling
aan het instellingsbestuur. Op het punt van de mogelijke capaciteitsbeperking
en de verplichting tot het opnemen in de onderwijs- en examenregeling zijn
de regimes gelijk.FF (artikel 7.31)Artikel 7.31 schrijft voor dat de procedureregeling tijdig wordt vastgesteld.
Daarmee wordt beoogd dat de toelatingsprocedure soepel kan verlopen. In de
regeling van het instellingsbestuur betreffende de toelating tot de masterfase
dient in elk geval het tijdstip te worden vastgelegd waarvoor een aanvraag
om een bewijs van toelating moet worden ingediend. Dit voorschrift is vergelijkbaar
met het bepaalde inzake de aanmelding in artikel 7.37, derde lid.GG, HH, JJ, QQ en SS (artikelen 7.31a, 7.31b, 7.37, 7.52a
en 7.57a)In de begripsbepalingen (onderdeel A van artikel I) wordt het begrip «opleiding»
omschreven als bachelor- of masteropleiding. Dit ligt, gezien de strekking
van dit wetsvoorstel, voor de hand. Daarmee samenhangend dient van elke bepaling
waarin het begrip «opleiding» wordt gebezigd, te worden vastgesteld
of die bepaling ziet op beide soorten opleidingen dan wel op één
van beide. In het laatste geval dient in de desbetreffende bepaling de bedoelde
opleiding te worden gespecificeerd. Een dergelijke wijziging dient in een
aantal artikelen te worden doorgevoerd.II (artikel 7.34)Deze wijziging houdt verband met onderdeel FF waardoor het huidige artikel
7.31 wordt vervangen door onder meer artikel 7.30a. Daardoor is een aangepaste
verwijzing noodzakelijk.LL (artikel 7.43a)In het wettelijk regime inzake het collegegeld worden de bevoegdheden
voor het instellingsbestuur verruimd. Op grond van het huidige tweede lid
van artikel 7.43 bestaat reeds de bevoegdheid om een instellingscollegegeld
vast te stellen voor een beperkte groep van studenten die, kort gezegd, geen
aanspraken (meer) hebben ingevolge de Wet studiefinanciering 2000. De verruiming
die mogelijk wordt gemaakt, betreft het collegegeld voor een beperkt deel
van de opleidingen, namelijk de niet-doorstroommasteropleidingen in het wetenschappelijk
onderwijs.Het is van belang om in dit kader op een drietal overwegingen te wijzen.
In de eerste plaats blijft het collegegeldregime voor de zogenaamde doorstroommasteropleidingen
ongewijzigd: deze collegegelden vallen onverkort onder het huidige artikel
7.43. Daarnaast wordt een bevoegdheid geïntroduceerd ten aanzien van
de niet-doorstroommasteropleidingen in het wetenschappelijk onderwijs, doch
blijft het evenzeer mogelijk dat een instellingsbestuur besluit daarvan geen
gebruik te maken. In dat geval blijft het huidige collegegeldregime ook op
de niet-doorstroommasteropleidingen van toepassing. Ten slotte wordt, door
het maximaal te heffen bedrag aan collegegeld op vijf keer het wettelijk collegegeld
te bepalen, het instellingsbestuur ook daadwerkelijke keuzevrijheid geboden.
Het gaat om een maximaal bedrag, dus is het aan het instellingsbestuur om
te bepalen hoe van de bevoegdheid gebruik wordt gemaakt.Aan het gebruikmaken van de bevoegdheid om een hoger collegegeld vast
te stellen wordt door de wetgever een aantal eisen gesteld. De algemene
legitimatie daarvoor is gelegen in het feit dat de niet-doorstroommasteropleidingen
behoren tot het initiële hoger onderwijs, waarvoor de overheid over de
toegankelijkheid dient te waken.Daarvoor bevatten het voorgestelde artikel 7.43a en de aanvulling op artikel
9.33 een viertal waarborgen: een begrenzing van de hoogte van het vast te
stellen collegegeld, een wettelijke opdracht aan het instellingsbestuur om
de verhoging te onderbouwen aan de hand van de extra voorzieningen die worden
aangeboden, een zelfde opdracht om te waarborgen dat de toegankelijkheid niet
wordt belemmerd doordat een student de extra middelen niet kan opbrengen,
en ten slotte een aanvulling van het medezeggenschapsregime.Het is onvermijdelijk dat de omvang van het maximaal vast te stellen bedrag
tot op zekere hoogte willekeurig is. Aan de ene kant moet de bevoegdheid van
het instellingsbestuur een zekere betekenis hebben, aan de andere kant moet
de omvang niet zodanig zijn dat daardoor een groot deel van de studenten gebruik
zou moeten gaan maken van het verkrijgen van een aanvullende financiële
voorziening. Voor een goede «weging» van het maximale bedrag wijs
ik erop dat het gaat om een masteropleiding met een studielast van 42 of 84
studiepunten, en op het feit dat het normaliter een kleinschaliger en daarom
bijna vanzelfsprekend al wat duurdere opleiding betreft. Maar feit blijft
vanzelfsprekend dat ook voor de niet-doorstroommasteropleidingen de reguliere
bekostiging blijft bestaan. Deze overwegingen in ogenschouw nemend, lijkt
de bovengrens van maximaal vijf keer het wettelijk collegegeld – overigens
jaarlijks geïndexeerd – redelijk en verantwoord.De tweede waarborg, de verplichting voor het instellingsbestuur om de
verhoging van het collegegeld te onderbouwen aan de hand van een daarmee corresponderende
verhoging van het extra voorzieningenniveau, betekent voor het instellingsbestuur
in feite nauwelijks extra lasten, omdat bij het inrichten van de opleiding
keuzes zullen moeten worden gemaakt over het voorzieningenniveau daarvan.
Het expliciet maken van de extra voorzieningen verhoogt daarnaast de transparantie
van de gemaakte keuzes. Het ligt overigens in de rede dat het instellingsbestuur
bij het bepalen van de investeringen die voor een bepaalde niet-doorstroommasteropleiding
nodig zijn, ook de uitgaven betrekt die gemoeid zijn met de financiële
ondersteuning van de minder draagkrachtige studenten.De derde belangrijke waarborg is gelegen in de wettelijke opdracht aan
het instellingsbestuur om regels te stellen over de financiële ondersteuning
van de studenten die zich anders niet voor de opleiding zouden inschrijven.
Over de inrichting daarvan geeft de wetgever bewust geen verdere indicaties.
Wel ligt het voor de hand dat dit een zaak is die voor de instelling als geheel
dient te worden bepaald. Het is goed denkbaar dat er in verschillende faculteiten
van één instelling verschillende collegegelden worden vastgesteld
voor verschillende niet-doorstroommasteropleidingen. Daarbij past evenwel
eenzelfde benadering ten aanzien van het bepalen van de financiële draagkracht
van de studenten.De laatste waarborg is gelegen in de vormgeving van de medezeggenschap.
Ik heb ervoor gekozen om de regels die het instellingsbestuur opstelt ten
aanzien van de financiële ondersteuning van studenten in dit verband,
onderworpen te laten zijn aan instemmingsrecht door de universiteitsraad.
Daarmee wordt aangesloten bij het medezeggenschapsregime dat nu al geldt voor
de financiële ondersteuning van studenten (afstudeersteun) op grond van
artikel 7.51 van de WHW.MM en NN (artikelen 7.46 en 7.47)Voor bepaalde masteropleidingen wordt op grond van het nieuwe artikel
7.43a (onderdeel LL) een apart collegegeldregime voorgesteld. De technische
wijzigingen in de artikelen 7.46 en 7.47 strekken ertoe dit collegegeld voor de toepassing van die artikelen op één lijn te
stellen met het wettelijke collegegeld. Het betreft daarbij het verbod om
de inschrijving afhankelijk te stellen van een andere geldelijke bijdrage
dan het desbetreffende collegegeld en de regeling over het voldoen van het
collegegeld.OO (artikel 7.51a)De wijziging in het eerste lid is van technische aard en het gevolg van
artikel IV, onderdeel G. De wijzigingen in het tweede lid zijn eveneens van
technische aard; de eerste wijziging vloeit voort uit het feit dat de regeling
van de hogere studielast voortaan wordt geregeld in artikel 7.4a, zevende
lid, terwijl de tweede wijziging het gevolg is van de invoering van het bachelor-masterstelsel.TT (artikel 7.57b)De term «opleiding» in het derde lid van artikel 7.57b wordt
ter voorkoming van misverstanden vervangen door het begrip «onderwijsvorm».
Het gaat hier namelijk niet om een opleiding in de zin van de WHW maar om
voortgezet onderwijs of beroepsonderwijs.UU (artikel 7.59)Met deze wijziging wordt beoogd de tekst van artikel 7.59 te verduidelijken.
In het studentenstatuut moet onder meer worden opgenomen de vastgestelde onderwijs-
en examenregeling, dat wil zeggen nadat ten aanzien van dat document de desbetreffende
procedures zijn doorlopen.VV (artikel 7.61)De wijziging betreft de aanpassing van een verwijzing in verband met de
wijzigingen van onderdeel FF van dit artikel.XX en AAA (artikelen 9.18 en 10.3c)De gelijkluidende artikelen 9.18 en 10.3c schrijven voor dat in het wetenschappelijk
onderwijs en het hoger beroepsonderwijs voor elke opleiding een opleidingscommissie
moet functioneren. Door de invoering van het bachelor-masterstelsel zal het
aantal opleidingen vanzelfsprekend aanzienlijk toenemen. De voorgestelde toevoegingen
aan genoemde artikelen scheppen de bevoegdheid om de taak van een opleidingscommissie
te verruimen tot een bacheloropleiding en één of meer aansluitende
masteropleidingen. Door gebruik te maken van deze bevoegdheid kan een instelling
de uitvoeringslasten op dit punt sterk beperken.YY (artikel 9.33)De wijziging houdt verband met het nieuwe artikel 7.43a dat het mogelijk
maakt, onder een aantal voorwaarden, voor bepaalde masteropleidingen een hoger
collegegeld vast te stellen. Eén van de voorwaarden is dat het instellingsbestuur
een regeling treft voor de financiële ondersteuning van studenten die
anders niet aan de opleiding zouden kunnen deelnemen. De wijziging in artikel
9.33 strekt ertoe die regeling onder het instemmingsrecht van de universiteitsraad
te brengen. In dit verband wordt verder verwezen naar de toelichting op onderdeel
LL van dit artikel. ZZ (artikel 9.38)De aanpassing van artikel 9.38 houdt verband met de wijziging van artikel
7.13 (artikel I, onderdeel T). Deze laatste wijziging betreft het vaststellen
van in ieder geval één masteropleiding waarvoor de afgestudeerde
in de bachelorfase zich zonder nadere toelatingseisen kan laten inschrijven.
In artikel 9.38, onderdeel b, wordt geregeld dat de onderwijsen examenregeling
de instemming behoeft van de faculteitsraad met uitzondering van een aantal
in de wet aangeduide onderdelen van die regeling die betrekking hebben op
de inhoud en de «zwaarte» van het onderwijsprogramma. Ook het
nieuwe derde lid van artikel 7.13 hoort bij die uitzonderingen, aangezien
de inhoud ervan nauw verwant is met de onderwerpen van artikel 7.13, eerste
lid, onderdelen a en b.BBB (artikel 16.8)Deze wijziging betreft een aanpassing die het gevolg is van de invoering
van de bachelor-masterstructuur; in plaats van het bezit van het getuigschrift
van een opleiding met een studielast van 168 studiepunten geldt als toegangseis
voor de promotie het bezit van het getuigschrift van een masteropleiding in
het wetenschappelijk onderwijs dan wel van een masteropleiding in het hoger
beroepsonderwijs.CCC (artikelen 17.1 tot en met 17.21)In het wetsvoorstel Deregulering hoger onderwijs is onder meer het voorstel
gedaan het thans nog van kracht zijnde invoerings- en overgangsrecht behorend
bij de wijzigingswetten van de WHW op te nemen in een nieuw hoofdstuk 17.
Dat hoofdstuk zal op termijn worden ingericht als «aanbouwhoofdstuk»
dat geschikt is om alle invoerings- en overgangsbepalingen behorend bij de
toekomstige wijzigingswetten van de WHW te omvatten. Een belangrijk voordeel
van deze opzet is dat van al het invoerings- en overgangsrecht – nu
en in de toekomst – kennis kan worden genomen door raadpleging van de
WHW zelf.Waar echter het onderhavige wetsvoorstel nog geen wet is en bij wijziging
van een wet dient te worden uitgegaan van de op dat moment geldende wettekst,
is – in lijn met dit uitgangspunt – voor het invoerings- en overgangsrecht
behorend bij dit wetsvoorstel eveneens gekozen voor de aanpak als hiervoor
geschetst. Dit betekent dat ook in dit wetsvoorstel een nieuw hoofdstuk 17
is opgenomen (artikel I onder CCC). Zodra het wetsvoorstel Deregulering hoger
onderwijs tot wet is verheven of zoveel eerder als mogelijk, zal de in onderdeel
CCC van artikel I geregelde materie worden ingepast in hoofdstuk 17, zoals
voorgesteld bij dat wetsvoorstel.CCC (artikel 17.1)Met ingang van het studiejaar 2002–2003 wordt het bachelor-masterstelsel
in Nederland ingevoerd. Dat wil niet zeggen dat vanaf 1 september 2002
in beginsel alleen nog maar bachelor- of masteropleidingen zullen voorkomen.In het wetenschappelijk onderwijs zal de invoering een geleidelijk proces
zijn waarvan de instellingen het tempo zullen bepalen. In feite zullen er
vanaf de invoeringsdatum drie mogelijkheden zijn: er worden bachelor- en masteropleidingen
ingevoerd (zie artikel 17.2 in dit onderdeel), er zullen parallel aan de invoering
bestaande opleidingen worden afgebouwd (zie artikel 17.6 in dit onderdeel)
en er zullen, tot een bij koninklijk besluit te bepalen datum, nog (bestaande)
ongedeelde opleidingen kunnen zijn (zie artikel 17.7 in dit onderdeel).Vanaf 1 september 2002 zullen er evenwel geen nieuwe ongedeelde opleidingen meer kunnen bijkomen. Daartoe strekt artikel 17.1. Nieuwe opleidingen
zullen, na de invoering van het bachelor-masterstelsel, uitsluitend bachelor-
of masteropleidingen kunnen zijn.In het hoger beroepsonderwijs is sprake van een onmiddellijke invoering
van het nieuwe stelsel: met ingang van het studiejaar 2002–2003 zijn
de hbo-opleidingen en de voortgezette hbo-opleidingen van rechtswege onderscheidenlijk
bacheloropleidingen en masteropleidingen in het hoger beroepsonderwijs.CCC (artikel 17.2)Artikel 17.2 regelt langs welke weg in eerste instantie de bachelor- en
masteropleidingen in het wetenschappelijk onderwijs tot stand zullen komen.
Voorgesteld wordt de instellingen betrekkelijk grote vrijheid te geven bij
het instellen van opleidingen. Dat gebeurt door de instellingen de bevoegdheid
te geven de nieuwe opleidingen zelf in te stellen, zonder dat daarvoor bepaalde
procedures moeten worden gevolgd. Wel legt de wet de verplichting op (zie
artikel 17.6) de bestaande ongedeelde opleidingen voor de «zittende»
studenten te continueren; het zijn dan opleidingen «in afbouw».
Daarnaast geeft de wet een zekere, zij het redelijk ruime, begrenzing aan
van het aantal masteropleidingen: dat is maximaal gelijk aan het aantal bestaande,
in de onderwijs- en examenregeling opgenomen afstudeerrichtingen per 31 augustus
2002. Dat is puur een kwantitatieve grens om te voorkomen dat bij de start
van het nieuwe stelsel een te ongebreideld aantal masteropleidingen zou kunnen
ontstaan. Welke soort masteropleidingen worden ingesteld, onverlet latend
vanzelfsprekend de verplichting te voorzien in de zogenaamde doorstroom-masteropleidingen,
is aan de instellingen om te bepalen; bij «soort» gaat het om
selectieve masteropleidingen, verlengde masteropleidingen en masteropleidingen
met een hoger collegegeld. De masteropleidingen zullen echter qua inhoud terug
te voeren moeten zijn op de bestaande opleidingen. Mocht een instelling nog
meer masteropleidingen willen instellen dan op basis van artikel 17.2 is toegestaan,
dan dient hiervoor de procedure voor nieuwe opleidingen te worden gevolgd,
zoals voorzien in de artikelen 6.2 tot en met 6.11 van de wet. Ten aanzien
van een verhoging van de studielast van een opleiding is in de WHW (huidige
artikel 7.4, zevende lid) de bevoegdheid neergelegd voor het instellingsbestuur
om dit, voor eigen rekening, tot stand te brengen. Nu artikel 17.2 een «omzettingsprocedure»
regelt, waarbij het mogelijk is om zonder nadere voorwaarden masteropleidingen
in te stellen, wordt voorgesteld om ten aanzien van een doorstroommasteropleiding
niet toe te staan dat tegelijkertijd de studielast wordt verhoogd. Deze regel
geldt niet voor de zogenoemde niet-doorstroommasteropleidingen. Voor deze
opleidingen kan desgewenst een gedifferentieerd collegegeld worden vastgelegd.Het eerste lid van artikel 17.2 brengt tot uitdrukking dat met ingang
van een bepaald tijdstip (1 september 2002) een begin kan worden gemaakt met
het onderwijs in bekostigde en aangewezen bachelor- en masteropleidingen.
Het artikel heeft geen betrekking op andere opleidingen, dus niet-aangewezen
en niet-bekostigd.CCC (artikelen 17.3, 17.4 en 17.5)In artikel 17.2, vijfde lid, is bepaald dat bij het instellen van nieuwe
wo- bachelor- en wo-masteropleidingen hoofdstuk 6 van de WHW niet van toepassing
is. Voor een deel zijn specifieke vervangende regelingen nodig om ervoor te
zorgen dat de nieuwe opleidingen worden geregistreerd in het CROHO. Deze procedure
start met de aanlevering van de noodzakelijke gegevens door de instelling
en eindigt met de bekendmaking door de IB-Groep van de wijzigingen in het
CROHO.Voor het studiejaar 2002–2003 is het tijdpad bijzonder krap en voor
deuitvoering is een goed samenspel tussen de IB-Groep en de instellingen
nodig. Dit zal ook goed mogelijk zijn, is mijn verwachting. Immers, de instellingen
zullen normaal gesproken reeds in de loop van het voorafgaande studiejaar
(2001–2002) al dan niet hebben gekozen voor een daadwerkelijke invoering
van bachelor- en masterstructuur, zij het onder het voorbehoud van de totstandkoming
van de noodzakelijke wetgeving. Een tijdige keuze is noodzakelijk in verband
met de voorbereiding die een dergelijke invoering met zich brengt, en evenzeer
van belang voor de voorlichting aan de aanstaande studenten. Het is dus daarnaast
zaak dat de instellingen reeds zeer ruim voor de deadline van 1 augustus 2002
hun gegevens ook aan de IB-Groep doorgeven.Voor het tweede studiejaar na invoering van het bachelor-masterstelsel
(2003–2004) is een vergelijkbare aanpak in artikel 17.4 verwoord, zij
het dat dan enigszins ruimere termijnen mogelijk zijn.Vanaf het derde studiejaar (2004–2005) kan worden aangesloten bij
de reguliere termijnen; zie hiervoor artikel 17.5.CCC (artikel 17.6)Als pendant van artikel 17.2 regelt artikel 17.6 de bestaande ongedeelde
opleidingen in afbouw naast de nieuwe bachelor- en masteropleidingen. Voor
de opleidingen in afbouw gelden alle oorspronkelijke regelingen met één
belangrijke uitzondering: het tweede lid verhindert dat voor die opleidingen
in afbouw nieuwe studenten worden ingeschreven. Aldus wordt verzekerd dat
de opleidingen ook daadwerkelijk zullen worden «afgebouwd». Er
wordt op gewezen dat in de opleidingen in afbouw de eventueel ingestelde kandidaatsfase
blijft bestaan.CCC (artikelen 17.7 en 17.9)Zoals hiervoor in de toelichting bij artikel 17.2 is aangegeven, blijft
het – vooralsnog – mogelijk dat er in het wetenschappelijk onderwijs
ook ongedeelde opleidingen blijven bestaan. Op zichzelf is dat logisch, omdat
de invoering van het bachelor-masterstelsel aan de instellingen zelf wordt
overgelaten en het dus goed mogelijk is die stap op een later moment dan met
ingang van het studiejaar 2002–2003 te zetten. In de tussenliggende
periode dient er een wettelijk kader te zijn voor die ongedeelde opleidingen.
Daarin voorzien de artikelen 17.7 en 17.9. Anders dan geldt voor de opleidingen
in afbouw, blijft het mogelijk voor de te continueren ongedeelde opleidingen
nieuwe studenten in te schrijven.De ongedeelde opleidingen kunnen blijven bestaan tot een bij koninklijk
besluit te bepalen datum. Die datum zal in het begin van een studiejaar liggen.
Artikel 17.7 bevat als extra waarborg dat dit koninklijk besluit ten minste
een jaar van tevoren in het Staatsblad moet zijn geplaatst.CCC (artikel 17.8)Op de datum, bij koninklijk besluit te bepalen, dat de ongedeelde opleidingen
niet meer kunnen bestaan, zal dus – op het niveau van de wet bezien –
de invoering van het bachelor-masterstelsel zijn voltooid. Ook dan zullen,
in het belang van de «zittende» studenten, overgangsperioden nodig
zijn. Artikel 17.8 geeft aan de betrokken ministers de bevoegdheid om de omvang
van die periode te bepalen, waarmee al snel enkele jaren zullen zijn gemoeid.
In ieder geval moet de periode zodanig zijn dat de reguliere studieduur ter
beschikking van de studenten staat maar dat hun daarnaast ook nog enig «respijt»
wordt gegeven. In die periode kan ook eventuele noodzakelijke wetgeving tot
stand worden gebracht. CCC (artikel 17.10)Voor het hoger beroepsonderwijs is de invoering van het bachelor-masterstelsel
veel eenvoudiger dan voor het wetenschappelijk onderwijs. Alle bestaande opleidingen
worden van rechtswege bacheloropleidingen dan wel, voorzover het gaat om de
zogenaamde voortgezette opleidingen als omschreven in artikel 7.4, vierde
en vijfde lid, en voorzover deze op het hbo betrekking hebben, masteropleidingen.CCC (artikel 17.11)Het artikel beschrijft een registratieprocedure die de IB-Groep kan uitvoeren
zonder dat daarvoor uitvoerige wettelijke procedures behoeven te worden gecreëerd.
Het lijkt wel zinvol dat de IB-Groep en de instellingen tijdig over de precieze
gegevens communiceren, zodat het voor de IB-Groep mogelijk wordt feitelijk
reeds ruim voor de publicatiedatum van 1 september 2002 met zijn werkzaamheden
gereed te zijn.CCC (artikel 17.12)Met deze bepaling wordt voorkomen dat een student die na een bindend studieadvies
is afgewezen voor een bepaalde opleiding in het wetenschappelijk onderwijs,
wordt ingeschreven voor de overeenkomstige wo-bacheloropleiding.CCC (artikel 17.13)In verband met de start van de nieuwe onderwijs- en examenstructuur is
het van belang dat tijdig voor de aanvang van het nieuwe studiejaar bekend
is welke voorschriften op die terreinen voor de studenten van de opleidingen
«nieuwe stijl» zullen gaan gelden.Gelet op het feit dat momenteel niet goed valt in te schatten op welk
tijdstip het wetsvoorstel in werking zal zijn getreden, kan een dergelijke
verplichting nog geen betrekking hebben op de opleidingen die met ingang van
het studiejaar 2002–2003 van start gaan. Artikel 17.13 geeft aan het
instellingsbestuur twee instructies ter waarborging van tijdige informatieverstrekking.CCC (artikel 17.14)Nu de toegang tot de promotie vanaf 1 september 2002 wordt gekoppeld
aan het bezit van het getuigschrift van het afsluitend examen van een masteropleiding
in het wetenschappelijk onderwijs dan wel dat van een masteropleiding in het
hoger beroepsonderwijs, worden door middel van deze bepaling de rechten van
onder meer degenen die voor genoemde datum een hbo-opleiding met een studielast
van 168 studiepunten hebben voltooid, beschermd.CCC (artikel 17.15)Als gevolg van het vervallen van artikel 7.8a betreffende de kandidaatsfase
en het kandidaatsexamen is het nodig de rechten van de bezitters van een getuigschrift
van een met goed gevolg afgelegd kandidaatsexamen te waarborgen. Hierin voorziet
artikel 17.15.CCC (artikel 17.16)Met deze bepaling wordt gewaarborgd dat degenen die voor 1 september 2002
de titel kandidaat hebben verworven, deze ook na die datum kunnen blijven
voeren. Deze voorziening ziet ook op de opleidingen die op grond van
het voorgestelde artikel 17.7 in ongedeelde vorm blijven bestaan en waarvoor
een kandidaatsfase is ingesteld.CCC (artikel 17.17)Op grond van artikel 7.37, derde lid, dienen degenen die zich voor de
eerste maal als student voor de propedeutische fase dan wel de fase die daarmee
gelijkgesteld wordt van een bepaalde opleiding willen laten inschrijven, zich
bij de Informatie Beheer Groep voor die opleiding aan te melden. Op basis
van de gegevens over de aanmelding kan zonodig een inschrijvingsbeperking
worden ingesteld.Omdat de aanmelding met name voor opleidingen waarvoor aanvullende eisen
gelden, en voor fixusopleidingen ruim voor de aanvang van het nieuwe studiejaar
dient plaats te vinden, is het niet uitgesloten dat op dat tijdstip nog geen
beslissing is genomen over een eventuele splitsing van een wo-opleiding in
een bacheloropleiding en één of meer masteropleidingen. Om te
voorkomen dat studenten zich opnieuw zouden moeten aanmelden, wordt de onderhavige
overgangsvoorziening getroffen.CCC (artikel 17.18)Vanaf het studiejaar 2002–2003 kunnen binnen het wetenschappelijk
onderwijs naast elkaar voorkomen bacheloropleidingen en ongedeelde opleidingen
die wat betreft de inhoud van het onderwijs sterk verwant of vrijwel identiek
zijn. Indien voor een bepaalde wo-bacheloropleiding een toelatingsbeperking
is vastgesteld, dient deze maatregel ook te gelden voor een soortgelijke opleiding
waarvoor nog geen beslissing tot splitsing in een bachelor- en een masterfase
is genomen. Hierin voorziet artikel 17.18.CCC (artikel 17.19)Dit artikel regelt dat de opleidingscommissies die zijn ingesteld voor
de huidige opleidingen, van rechtswege mede zijn ingesteld voor de opleidingen
waarvoor het instellingsbestuur een bachelor-masterstructuur heeft ingevoerd.
Deze bepaling voorkomt dat het instellingsbestuur voor bachelor- en masteropleidingen
nieuwe opleidingscommissies zou moeten instellen, terwijl die opleidingscommissies
materieel de zelfde taak hebben. Door de wijze waarop de artikelen 9.18 en
10.3c zijn geformuleerd, geldt artikel 17.19 eveneens voor de opleidingen
in afbouw, bedoeld in de artikelen 17.6 en 17.8, wanneer deze gedurende een
korte tijd nog naast de nieuwe bachelor- en masteropleidingen blijven bestaan:
ook hiervoor is er dus één opleidingscommissie mogelijk zowel
voor de opleiding in afbouw als voor de bachelor- en masteropleidingen.CCC (artikel 17.20)Indien iemand bezwaar of beroep wil instellen tegen een besluit dat is
genomen voor de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel, is het meest redelijk
dat dit bezwaar of beroep wordt behandeld overeenkomstig het recht dat voor
1 september 2002 gold. Dit wordt geregeld in artikel 17.20.CCC (artikel 17.21)Dit artikel verzekert dat over de invoering van het bachelor-masterstelsel
een evaluatieverslag zal verschijnen. Artikel II. Wijziging van het wetsvoorstel Invoering van
de bachelor-masterstructuurDit artikel strekt er toe een wijziging in het onderhavige wetsvoorstel
aan te brengen, nadat zowel het wetsvoorstel Invoering van accreditatie in
het hoger onderwijs als dit wetsvoorstel wat betreft artikel II tot wet zijn
verheven en in werking zijn getreden.Bedoelde wijziging hangt samen met de introductie in de WHW door beide
wetsvoorstellen van een nieuw hoofdstuk 17 betreffende overgangs- en invoeringsbepalingen
van wijzigingswetten. Waar het overgangsrecht bij dit wetsvoorstel, zoals
vervat in de artikelen 17.1 tot en met 17.21, eerder dan 1 september 2002
in werking moet treden, kan de vernummering van die artikelen in verband met
de inwerkingtreding van het wetsvoorstel Invoering accreditatie in het hoger
onderwijs niet met ingang van 1 september 2002 plaatsvinden. In die vernummering
voorafgaand aan 1 september 2002 voorziet artikel II. Door het opnemen van
dat artikel wordt bereikt dat de overgangs- en invoeringsbepalingen van zowel
de Wet invoering van accreditatie in het hoger onderwijs als van de Wet invoering
van de bachelor-masterstructuur in de juiste volgorde in het nieuwe hoofdstuk
17 worden geplaatst; zie in dit verband de toelichting op onderdeel CCC betreffende
de artikelen 17.1 tot en met 17.21.Hiervoor is wel een specifieke bepaling voor de inwerkingtreding van artikel
II nodig; zie artikel X, derde lid.Artikel III. Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs
en wetenschappelijk onderzoekA (artikel 1.3)In de notitie «Naar een open hoger onderwijs» is onder meer
aangegeven dat erkenning van bachelor- en masteropleidingen geschiedt op basis
van inhoudelijke en kwalitatieve overwegingen in plaats van op basis van formele
kenmerken zoals de studielast van de opleidingen of de herkomst van de instellingen.
Op langere termijn zullen bestaande institutionele grenzen dan ook aan betekenis
inboeten. Als voorwaarde voor een meer open stelsel geldt een goed functionerend
systeem van accreditatie.In het verlengde van de invoering van een systeem van accreditatie zal
de universiteiten en hogescholen de mogelijkheid worden geboden onderscheidenlijk
opleidingen in het hoger beroepsonderwijs en opleidingen in het wetenschappelijk
onderwijs te gaan verzorgen. Hiertoe dient onder meer artikel 1.3 te worden
aangepast.Voorgesteld wordt om in de tekst van het artikel niet meer uitsluitend
bepaalde taken van de universiteiten en de hogescholen te omschrijven. In
plaats daarvan wordt nu aangegeven dat een universiteit of een hogeschool
op bepaalde activiteiten gericht is. Met de nieuwe tekst wordt beoogd het
werkterrein van de universiteiten en de hogescholen te verruimen. Sinds de
totstandkoming van de WHW wordt met de redactie van artikel 1.3 beoogd te
bereiken dat een instelling zich ofwel tot het verzorgen van wetenschappelijk
onderwijs en het verrichten van wetenschappelijk onderzoek ofwel tot het verzorgen
van hoger beroepsonderwijs dient te beperken. Een instelling kan zich tot
nu toe niet – de Open Universiteit daargelaten; zie artikel 1.3, derde
lid – op beide terreinen bewegen. De aan de voorgestelde redactie verbonden
verruiming is op zijn beurt niet bedoeld als een belangrijke wijziging van
het werkterrein van de universiteit of hogeschool. Dat blijft immers gericht
op een bepaald veld. Echter de universiteit en de hogeschool zijn beide, zoals
uit de begripsbepalingen in artikel 1.1 blijkt, instellingen voor hoger onderwijs.
Daarmee wordt de «buitengrens» voor de activiteiten van beide
soorten instellingen aangegeven. Door de voorgestelde verruiming wordt het
in de toekomst mogelijk dat universiteiten ook bepaalde opleidingen uit
het hoger beroepsonderwijs verzorgen en hogescholen zich enigszins op het
terrein van het wetenschappelijk onderwijs en het daarmee verbonden wetenschappelijk
onderzoek begeven. De maatvoering is hier evenwel belangrijk: de nieuwe redactie
laat er geen twijfel over bestaan waaruit de «core business» van
de onderscheiden instellingen dient te bestaan. De tot nu toe bestaande waterscheiding
zal in het wetsvoorstel evenwel tot het verleden behoren voor de instellingen
die dit wensen.B (artikel 1.9)In het huidige tweede lid van artikel 1.9 is geregeld dat aan de met goed
gevolg afgelegde examens, verzorgd door de bekostigde universiteiten en hogescholen,
een getuigschrift is verbonden. Dat getuigschrift leidt tot het recht voor
de bezitter daarvan om bepaalde wettelijk geregelde titels te voeren.De invoering van het bachelor-masterstelsel introduceert voor de instellingen
de bevoegdheid om de graden Bachelor en Master te verlenen en deze bevoegdheid
noodzaakt tot de voorgestelde wijziging. Niet meer het getuigschrift staat
centraal, maar de graadverlening. Overigens blijft het getuigschrift (verwezen
wordt naar onderdeel U van artikel III) behoudens enige technische aanpassingen
bestaan. Door de introductie van de bevoegdheid tot graadverlening verdwijnt
de Nederlandse titulatuur op zichzelf niet. In de eerste plaats niet voor
degenen die voor de invoering van het bachelor-masterstelsel het recht hebben
verkregen een bepaalde titel te voeren, en, desgewenst, evenmin voor degenen
aan wie na de invoering van dat stelsel een graad wordt verleend. Hiervoor
wordt verwezen naar de toelichting op de onderdelen AA tot en met GG van artikel
III.C (artikel 1.10)Met de wijziging wordt tot uitdrukking gebracht dat het voorgestelde artikel
7.3b (zie onderdeel Q van artikel III) geen regel voor het openbaar hoger
onderwijs is en evenmin een voorwaarde voor bekostiging voor het bijzonder
hoger onderwijs.D (artikel 1.12)De wijziging betreft, voor de aangewezen instellingen, een vergelijkbare
wijziging als is aangebracht voor de bekostigde instellingen in artikel 1.9
(artikel III, onderdeel B).E (artikel 1.12a)Door middel van artikel III, onderdeel Q, wordt artikel 7.3b in de WHW
opgenomen. Daarin wordt de mogelijkheid van de zogenaamde postinitiële
masteropleidingen in de wet geïntroduceerd. Uitgangspunt daarbij is dat
deze opleidingen kunnen worden geaccrediteerd en dat verdere regelgeving tot
het uiterste wordt beperkt. Het is wel noodzakelijk om, door middel van artikel
1.12a, in de WHW tot uitdrukking te brengen dat als gevolg van een verleende
accreditatie, net zoals bij de bekostigde en de aangewezen instellingen het
geval is, aan het met goed gevolg afleggen van een afsluitend examen een graad
in de zin van de WHW zal worden verbonden.F en G (artikelen 1.18 en 5a.1)Op de postinitiële masteropleidingen zijn de voorschriften over accreditatie
en de toets nieuwe opleiding van toepassing. Wordt aan de desbetreffende voorschriften
niet voldaan, dan betreft het geen postinitiële masteropleidingen
in de zin van de WHW en kan daaraan in geen enkel opzicht een recht worden
ontleend en evenmin daaruit een verplichting voortvloeien. Om de postinitiële
masteropleidingen onder het accreditatiestelsel te brengen zijn twee wijzigingen
nodig. Allereerst is een uitbreiding van de reikwijdtebepaling van hoofdstuk
5a nodig. Daarnaast moet worden verzekerd dat het accreditatiestelsel dat
voortbouwt op een stelsel van externe kwaliteitszorg in de vorm van visitatiecommissies,
ook voor de postinitiële masteropleidingen geldt en dat de verdere aansluiting
tussen beide stelsels is verzekerd door de bepaling dat bij de visitaties
bepaalde voorschriften in acht worden genomen. Daartoe strekt het van overeenkomstige
toepassing verklaren van artikel 1.18, derde lid.H en I (artikelen 5a.8 en 5a.11)Het aantal wijzigingen dat de invoering van het bachelor-masterstelsel
met zich brengt voor het accreditatiestelsel, waarvan de kern te vinden is
in hoofdstuk 5a van de WHW, is beperkt. Het is duidelijk dat bij de gegevens
die aan het accreditatieorgaan moeten worden overgelegd, allereerst informatie
hoort over de aard van de opleiding waarvoor om accreditatie wordt verzocht.
Daarbij hoort ook de eventuele aanduiding dat het een postinitiële masteropleiding
betreft, omdat daaraan andere rechten in de zin van de WHW worden verbonden.
Voor de toets nieuwe opleiding geldt eenzelfde aanvulling in artikel 5a.11.De tweede aanvulling betreft de aanduiding van de graad die de instelling
voornemens is te verlenen bij het met goed gevolg afronden van het afsluitend
examen. De bevoegdheid tot het verlenen van de graden wordt geregeld in het
nieuwe artikel 7.10a (zie onderdeel T van artikel III) waarbij de instellingen
veel vrijheid wordt gegeven. Met de verplichting om de aanduiding van de graad
onderdeel te laten uitmaken van de gegevens die bij de aanvraag om accreditatie
of een toets nieuwe opleiding moeten worden overgelegd, krijgt het accreditatieorgaan
de mogelijkheid om na te gaan of de aanduiding van de graad passend is bij
de desbetreffende opleiding. Vanzelfsprekend moet er in de benaming geen onduidelijkheid
besloten liggen over de soort opleiding (met een wo- of een hbo-oriëntatie).
Verder lijkt het ongewenst als er een wildgroei aan gradenbenamingen zou ontstaan.
Niettemin blijft de instelling verantwoordelijk voor de benaming, doch in
het uiterste geval zou het accreditatieorgaan accreditatie kunnen weigeren
als het van oordeel zou zijn dat er tussen de opleiding en de voorgestelde
graadbenaming een discrepantie ontstaat.J (artikel 5a.12)Artikel 5a.12 regelt de gevolgen die automatisch intreden als niet tijdig
voor het verlopen van de eerdere accreditatie een nieuwe accreditatie is verkregen.
In dat verband wordt een aanvulling voorgesteld die erop neer komt dat de
rechten die op grond van artikel 1.12a (artikel III, onderdeel E) worden verkregen,
weer vervallen en verder dat het CROHO aan de nieuwe situatie wordt aangepast.
De wijziging in het eerste lid is een technisch gevolg van de introductie
van graadverlening.K en M (artikelen 6.1 en 6.12a)Door de eerste wijziging wordt in algemene zin bereikt dat, gelet op het
uitgangspunt om voor de postinitiële masteropleidingen zo min mogelijk
te regelen, voor die opleidingen, wat hoofdstuk 6 van de WHW betreft, alleen
de voorschriften ten aanzien van de registratie in het CROHO zullen gelden.
In samenhang hiermee is het nodig om enkele aanvullende definitiebepalingen
in artikel 6.12a op te nemen. L (artikel 6.10)Deze wijziging is technisch van aard en wat betreft de strekking te vergelijken
met de wijzigingen in de artikelen 1.9 en 1.12 (onderdelen B en D van artikel
III). Daarbij komt de regeling dat de wet aan het getuigschrift dat als gevolg
van het met goed gevolg afleggen van examens wordt verworven, onder bepaalde
omstandigheden voor de bezitter ervan leidt tot de bevoegdheid om bepaalde
titels te voeren, te vervallen. In plaats daarvan wordt het instellingsbestuur
door de wetgever bevoegd verklaard om in bepaalde gevallen de graden Bachelor
of Master te verlenen. Met de aanpassing van artikel 6.10 wordt beoogd bij
het zogenaamde ontnemen van rechten deze bevoegdheid te laten vervallen.N en O (artikelen 6.13 en 6.15)Als logisch sequeel van de wijzigingen van de onderdelen K en M van artikel
III zijn enkele technische aanpassingen in de bepalingen over het CROHO en
over de beëindiging van de registratieprocedure noodzakelijk om de postinitiële
masteropleidingen, waar nodig, in het systeem in te passen. Het voorgestelde
vijfde lid van artikel 6.13 bepaalt welke gegevens over die opleidingen in
het CROHO worden opgenomen. De aanpassing van artikel 6.15 is het logische
gevolg van het feit dat de postinitiële masteropleidingen in beginsel
niet vallen onder hoofdstuk 6 van de WHW, behoudens de voorschriften die verband
houden met het CROHO. Wel geldt voor die instellingen, door middel van de
nadere omschrijving van het begrip «instellingsbestuur» in artikel
6.12a, dat de registratie van de instelling in het CROHO wordt beëindigd
als het instellingsbestuur de opleiding niet langer wenst te verzorgen. De
andere voor de hand liggende reden voor het beëindigen van de registratie,
het niet langer beschikken over een geldende accreditatie, is elders geregeld
(artikel 5a.12, vierde lid; onderdeel J van artikel III).P (artikel 7.1)Deze reikwijdtebepaling wordt technisch aangepast in verband met het nieuwe
artikel 7.3b dat de postinitiële masteropleidingen, zij het op uiterst
beperkte wijze, in de WHW introduceert.Q (artikel 7.3b)Deze structuurbepaling introduceert de postinitiële masteropleidingen
in de WHW. Daarmee worden deze opleidingen maar tot op beperkte hoogte onderdeel
van het gehele stelsel van hoger onderwijs gemaakt, zoals dat in de WHW is
geregeld. De uitgangspunten voor de regeling voor deze opleidingen zijn tweeledig.
In de eerste plaats wordt de «toegangspoort» tot het stelsel voor
deze opleidingen gevormd door de accreditatie of de toets nieuw opleiding.
Is dat niet het geval, dan is er ook geen sprake van postinitiële opleidingen
in de zin van de WHW. In de tweede plaats wordt de regeling voor deze opleidingen
tot het uiterste beperkt tot de voorschriften die onontkoombaar zijn voor
een beperkte inpassing in het wettelijk systeem. Tegen die achtergrond zijn
enige wijzigingen nodig in verband met het toepasselijk zijn van de accreditatiebepalingen
in ruime zin (artikel III, onderdelen G, H, I en J), van de bepalingen over
onder meer registratie in het CROHO (artikel III, onderdelen K, M, N en O)
en vanzelfsprekend van de bepalingen over de met de accreditatie samenhangende
rechten: de bevoegdheid binnen het WHW-kader graden te verlenen (artikel III,
onderdeel T; artikel 7.10a, derde lid) en de daaraan door de wet verbonden
rechten (artikel 1.12a; onderdeel E van artikel III). Tot slot is er nog een
kleine bijzonderheid bij de graden. Daarvan bestaan geen Nederlandse
equivalenten die betrokkenen zouden kunnen voeren (artikel III, onderdeel
BB; artikel 7.20).Artikel 7.3b introduceert uitsluitend de mogelijkheid voor graadverlening
voor postinitiële masteropleidingen; de WHW kent daarentegen geen postinitiële
bacheloropleidingen.R en S (artikelen 7.7 en 7.7a)Deze technische wijziging in artikel 7.7 houdt verband met de nieuwe redactie
van artikel 1.3 (onderdeel A van artikel III) op grond waarvan het in de toekomst
niet meer zo behoeft te zijn dat het verzorgen van hoger beroepsonderwijs
tot het exclusieve domein van hogescholen behoort. Een min of meer spiegelbeeldige
aanpassing wordt voorgesteld ten aanzien van artikel 7.7a waar het tot nu
toe uitsluitend over universiteiten gaat.T (artikel 7.10a)Dit artikel belichaamt een centraal onderdeel van het bachelor-masterstelsel.
De wet kent de instellingsbesturen de bevoegdheid toe graden te verlenen.
Op dit moment is de situatie anders: aan degene die met goed gevolg een afsluitend
examen van een bepaalde WHW-opleiding aflegt, kent de wet het recht toe een
bepaalde, nauwkeurig in de wet omschreven titel te voeren. De bevoegdheid
tot het verlenen van de graad is onlosmakelijk verbonden met het feit dat
de opleiding beschikt over een geldige accreditatie dan wel de toets nieuwe
opleiding met goed gevolg heeft ondergaan. Dit wezenlijke en onlosmakelijke
verband is voor respectievelijk de bekostigde instellingen, de aangewezen
instellingen en de postinitiële masteropleidingen neergelegd in de artikelen
1.9, 1.12 en 1.12a (de onderdelen B, D en E van artikel III). Een ander element
is het recht van degene die de graad is toegekend, deze ook tot uitdrukking
te brengen bij de eigen naamsvermelding. Dit is geregeld in artikel 7.19a
(artikel III, onderdeel AA).Er zijn verschillende soorten graden: de graad Bachelor in het wetenschappelijk
onderwijs, de graad Master in het wetenschappelijk onderwijs, de graad Bachelor
in het hoger beroepsonderwijs en de graad Master in het hoger beroepsonderwijs.
Belangrijk is verder dat de wet aan het instellingsbestuur opdraagt om het
vakgebied of het beroepenveld aan de te verlenen graad toe te voegen.Onder het bereik van artikel 7.10a valt dus ook de graadverlening voor
de postinitiële masteropleidingen.U (artikel 7.11)Aan de gegevens die het getuigschrift in ieder geval dient te bevatten,
worden er twee voor de hand liggende toegevoegd: welke graad door het instellingsbestuur
is verleend en de datum van de meest recente accreditatie van de opleiding.
Daarmee wordt ook op het getuigschrift impliciet tot uitdrukking gebracht
dat de opleiding kan bogen op een geldende accreditatie. Dit is namelijk eenvoudig
na te gaan door de datum van het getuigschrift te vergelijken met de geldigheidsduur
van de accreditatie die immers is bepaald op 6 jaar na het verkrijgen daarvan.
Het zelfde geldt mutatis mutandis voor de toets nieuwe opleiding.V (artikel 7.12)De wijziging betreft slechts het aanpassen van een als gevolg van artikel
III, onderdeel Q, onjuist geworden verwijzing. W (artikel 7.13)Zoals onder meer is beschreven in de toelichting op artikel III, onderdeel
B, schept de invoering van het bachelor-masterstelsel voor de instellingsbesturen
de bevoegdheid om de graden Bachelor en Master te verlenen. Dit leidt tot
de voorgestelde wijziging.X en Y (artikelen 7.18 en 7.19)Naast de introductie van de internationale graden Bachelor en Master wordt
ook voorgesteld – naast de titel doctor – de graad Doctor in het
hoger onderwijsstelsel in te voeren.In dit verband verwijs ik naar artikel
III, onderdeel EE, waar de desbetreffende wijzigingen worden doorgevoerd.
De wijzigingen in artikel 7.18, waarin onder meer de toegang tot de promotie
wordt geregeld, is deels een logische vertaling van de invoering van het bachelor-masterstelsel.
Nu in mijn voorstel het recht om te worden toegelaten tot de promotie wordt
gekoppeld aan het bezit van een wo-mastergraad of een hbo-mastergraad, ontstaat
ten opzichte van de huidige situatie een wijziging voor degenen die in de
toekomst de graad Bachelor in het hoger beroepsonderwijs behalen. Deze graad
geeft, anders dan voor degenen die voor 1 september 2002 een hbo-opleiding
met een studielast van 168 studiepunten hebben voltooid geldt, geen automatische
toegang meer tot de promotie. Dit laat onverlet dat de promotiecommissie in
voorkomende gevallen toegang tot de promotie kan verlenen aan personen die
een hbo-opleiding hebben voltooid. De beoordeling van de kandidaat uit het
hbo wordt de uitsluitende verantwoordelijkheid en bevoegdheid van het college
voor promoties van een universiteit.De rechten ten aanzien van de toegang tot de promotie voor degenen die
voor 1 september 2002 een hbo-opleiding met een studielast van 168 studiepunten
hebben voltooid, zullen door middel van een overgangsbepaling worden beschermd
(artikel I, onderdeel CCC; artikel 17.14).AA, BB, CC, DD, EE, FF en GG algemeen (artikelen 7.19a
tot en met 7.23)Tot nu toe is het systeem van het voeren van titulatuur, samengevat, als
volgt geregeld. Aan degene die een bepaald afsluitend examen met goed gevolg
heeft afgelegd, kent de wet het recht toe een bepaalde in de wet aangeduide
titel te voeren. Daarnaast schept de wet het recht voor degene die een titel
heeft verworven in plaats daarvan de titel Bachelor of Master te voeren. Door
dit wetsvoorstel wordt geïntroduceerd dat het instellingsbestuur de bevoegdheid
krijgt een bepaalde bachelor- of mastergraad te verlenen als het afsluitend
examen met goed gevolg wordt afgelegd; zie artikel III, onderdeel T (artikel
7.10a).Uitgangspunt voor de invoering van het bachelor-masterstelsel ten aanzien
van de titulatuur is om de Nederlandse titulatuur in stand te laten voor degene
die dit wenst. Op dit moment kan een ieder die daartoe gerechtigd is, een
Nederlandse of Engelstalige titel voeren dan wel het voeren daarvan achterwege
laten. Om precies aan te geven hoe dit uitgangspunt gestalte is gegeven, dient
onderscheid te worden gemaakt tussen degenen die voor de inwerkingtreding
van het huidige wetsvoorstel hun titel hebben behaald, en degenen die na de
inwerkingtreding hun afsluitend examen hebben behaald.Degenen die na de inwerkingtreding van deze
wet afstuderen aan een bachelor- of masteropleiding, wordt door het instellingsbestuur
op grond van het voorgestelde artikel 7.10a (artikel III, onderdeel T) een
graad toegekend. Het voorgestelde artikel 7.19a (artikel III, onderdeel AA)
verschaft hen vervolgens het recht om, bij het vermelden van hun naam, de desbetreffende graad tot uitdrukking te brengen. Geven de afgestudeerden
evenwel de voorkeur aan de Nederlandse titulatuur, dan geeft artikel 7.20
(artikel III, onderdeel BB) hen het recht om de desbetreffende titel te voeren.
In feite verschaft de wet de afgestudeerden de keuzemogelijkheid uit twee
verschillende systemen.Degenen die voor de inwerkingtreding van dit
wetsvoorstel zijn afgestudeerd, hebben reeds een titel verworven. Zij hebben
reeds de mogelijkheid (het huidige artikel 7.21) in plaats daarvan de titel
Bachelor of Master te voeren. Beide regelingen worden voor deze grote groep
afgestudeerden gecontinueerd door middel van het voorgestelde artikel 7.22a,
eerste en tweede lid (artikel III, onderdeel FF).Ten slotte is er nog een soort tussencategorie: degenen die afstuderen
na de inwerkingtreding van de wet aan een bestaande ongedeelde opleiding maar
niet aan een bachelor- of masteropleiding. Voor deze groep worden in het overgangsrecht
de huidige regelingen eveneens gecontinueerd. Dit krijgt zijn beslag in de
artikelen 17.6, vierde lid, en 17.9. Gemeten naar de feitelijke mogelijkheden
is de uitkomst voor alle groepen afgestudeerden identiek.AA (artikel 7.19a)Dit artikel is de pendant van artikel 7.10a (artikel III, onderdeel T).
De door het instellingsbestuur verleende graad mag door de ontvanger tot uitdrukking
worden gebracht bij het vermelden van de eigen naam. Hoe dat precies gebeurt,
schrijft de wet – anders dan bij de Nederlandse titulatuur – niet
voor. Voor de afwegingen die zijn gemaakt over de precieze benamingen voor
de graden Bachelor en Master, verwijs ik naar het algemeen deel van deze memorie
van toelichting waarin hoofdstuk 7 geheel gewijd is aan de graden en titulatuur
en paragraaf 7.2 speciaal aan de naamgeving.Wel zijn er door de wetgever voorzieningen getroffen om te bewerkstelligen
dat er een zekere mate van uniformiteit ten aanzien van de aanduidingen van
de graden in de praktijk zal ontstaan. In de eerste plaats schrijft artikel
7.10a, vierde lid (artikel III, onderdeel T), voor dat het instellingsbestuur
aan de graad toevoegt het vakgebied of het beroepenveld waarop de graad betrekking
heeft. In de tweede plaats bepalen de artikelen 5a.8, eerste lid onder a,
en 5a.11, derde lid onder d (artikel III, onderdelen H en I), dat bij de gegevens
die aan het accreditatieorgaan moeten worden overgelegd bij het verzoek om
accreditatie van een opleiding, behoren de aanduiding van de te verlenen graad.BB (artikel 7.20)Op grond van het voorgestelde artikel heeft een ieder aan wie de graad
Bachelor of Master na de invoering van het bachelor-masterstelsel op grond
van de WHW is toegekend, de keuze om de internationale graad of de Nederlandse
titel te voeren. Dat laatste is geregeld in het vijfde lid. Op deze algemene
regel is één uitzondering: dit geldt niet voor degenen die hun
graad hebben verkregen aan een postinitiële masteropleiding. Aan deze
opleidingen kan, mits zij zijn geaccrediteerd, een mastergraad worden verleend.
Er bestaat voor de postinitiële Master geen Nederlands equivalent.CC (artikel 7.20a)Met de invoering van het bachelor-masterstelsel ontvalt de zin aan een
aparte kandidaatsfase die tezamen met de propedeutische fase eenzelfde studielast
als de wo-bacheloropleiding kent (126 studiepunten). Daardoor kan eveneens
de bepaling vervallen die de kandidaatstitel regelt. Overgangsrechtelijk zal
uiteraard worden gewaarborgd dat degenen die in het verleden
deze titel hebben behaald, deze ook in de toekomst mogen voeren. Ook voor
de opleidingen die op grond van artikel 17.7 (artikel I, onderdeel CCC) in
ongedeelde vorm blijven bestaan en waarvoor een kandidaatsfase is ingesteld,
zal een voorziening worden getroffen.DD (artikel 7.21)Het huidige artikel 7.21 bevat de regeling om de Nederlandse titulatuur
te kunnen «omzetten» in een bachelor- of mastertitel. Deze regeling
kan dus nu vervallen.EE (artikel 7.22)Het artikel introduceert de graad Doctor. Dit hangt samen met de introductie
van de graden Bachelor en Master. Maar ook hier geldt dat de Nederlandse titulatuur,
in de vorm van de titel doctor, daarnaast blijft bestaan en het ook nu weer
aan de betrokkene is om de eigen keuze te maken. Dit geldt evenwel voor de
situatie vanaf 1 september 2002. De huidige gepromoveerden behouden vanzelfsprekend
het recht op het voeren van de titel doctor (zie artikel III, onderdeel FF;
artikel 7.22a), maar daarbij is niet voorzien in de keuze voor een internationale
graad.FF (artikel 7.22a)In dit artikel wordt gewaarborgd zowel dat degenen die voor 1 september
2002 gerechtigd zijn tot het voeren van Nederlandse titels, dit ook na die
datum mogen doen, als ook dat de huidige omzettingsregels naar de titels Bachelor
en Master van kracht blijven.GG (artikel 7.23)Artikel 7.23 wordt inhoudelijk niet gewijzigd. Wel wordt de redactie aangepast
aan de hand van het nieuwe stramien van titels en graden.HH (artikel 7.24)De voorgestelde technische wijziging ligt in het verlengde van de wijzigingen
in de artikelen 7.7 en 7.7a (artikel III, onderdelen R en S). Ook hier gaat
het om rekening houden met een – formele – verruiming van de taakomschrijving
van de universiteiten en de hogescholen.II (artikelen 7.26a en 7.29)De inperking «van een hogeschool» wordt in beide artikelen
geschrapt, nu het in de toekomst niet meer zo hoeft te zijn dat hoger beroepsonderwijs
uitsluitend binnen hogescholen zal worden verzorgd. In dit verband verwijs
ik naar artikel III, onderdeel A.JJ (artikel 7.28)Het artikel wordt technisch aangepast in verband met de bevoegdheid van
graadverlening waaraan in de toekomst de in artikel 7.28, eerste lid, geregelde
vrijstellingen van de vooropleidingseisen zullen zijn verbonden. Overgangsrechtelijk
zal erin worden voorzien dat deze vrijstellingen ook toekomen aan degenen
die een getuigschrift bezitten van een voor 1 september 2002 met goed gevolg
afgelegd propedeutisch, kandidaats- of afsluitend examen, dan wel aan hen
die een dergelijk getuigschrift nog op grond van de wettelijke mogelijkheden
na die datum behalen. KK, LL en NN (artikelen 7.30a, 9.10 en 11.10)Artikel 7.30a dat wordt opgenomen in de WHW als gevolg van artikel I,
onderdeel FF, wordt eveneens technisch aangepast in verband met de bevoegdheid
tot graadverlening. Artikel 9.10 ondergaat een vergelijkbare technische bewerking,
zij het dat het daarbij gaat om de verlening van de bijzondere graad Doctor
honoris causa. Ook voor de Open Universiteit wordt dezelfde wijziging aangebracht.MM (artikel 9.55)In de wijziging wordt tot uitdrukking gebracht dat voor het functioneren
als bijzonder hoogleraar zowel het huidige doctoraat als ook de toekomstige
graad Doctor gelijkelijk als eis gelden.OO (artikel 15.6)In verband met de strafrechtelijke bescherming van de Nederlandse titulatuur
en van de afgifte van getuigschriften op grond van de WHW zijn op twee plaatsen
in de Nederlandse wetgeving strafbepalingen opgenomen. In de WHW worden in
de artikelen 15.5 tot en met 15.7 voorschriften gegeven die over het ten onrechte
verlenen van titels en afgeven van getuigschriften gaan. Artikel 435 van het
Wetboek van Strafrecht richt zich tot degene die een titel voert zonder daartoe
gerechtigd te zijn.Wat betreft de strafbepalingen die in de WHW zijn opgenomen, wordt het
volgende opgemerkt. Het huidige artikel 15.5 dat samengevat strafbaar stelt
het meewerken aan de afgifte van een getuigschrift aan iemand die zich daarvoor
niet heeft gekwalificeerd, blijft ongewijzigd. Ook in de nieuwe systematiek
waarin weliswaar de bevoegdheid om graden te verlenen centraal staat, hebben
de getuigschriften dezelfde betekenis als nu het geval is. Op dit punt zijn
geen wijzigingen nodig. Dit is wel het geval bij het huidige artikel 15.6
waarin twee wijzigingen worden voorgesteld. Het daarin geregelde, het strafbaar
stellen van het verlenen van titels, blijft ongewijzigd. Wel is een technische
aanpassing nodig in verband met de vernummering van de leden van artikel 7.22.
Het artikel wordt verder aangevuld met een strafbaarstelling van het gebruikmaken
van de bevoegdheid die is neergelegd in artikel 7.10a. Het verlenen van graden
zonder dat de desbetreffende opleiding geaccrediteerd is of een toets nieuwe
opleiding met positief gevolg heeft ondergaan, is strafbaar. In het nieuwe
stelsel is het gehele accreditatieproces van cruciale waarde. Daarop moet,
nationaal en internationaal, kunnen worden vertrouwd.PP (artikel 16.8)Ook voor het Internationaal Instituut voor Sociale Studiën waarvan
krachtens uitdrukkelijke wetsbepaling het college voor promoties bevoegd is
de huidige doctorstitel te verlenen, is een aanpassing nodig in verband met
het in de toekomst verlenen van de graad Doctor. Verder wordt als toegangseis
tot de promotie onder meer de wo-mastergraad en de hbo-mastergraad aangeduid.
Op dit laatste punt zal door middel van overgangsrecht worden verzekerd dat
dit ook mogelijk is voor een ieder die met goed gevolg het afsluitend examen
als gepreciseerd in het geldende artikel 16.8, eerste lid, heeft behaald.QQ (artikel 17.2)Artikel 17.2, zoals voorgesteld bij het wetsvoorstel Invoering van accreditatie
in het hoger onderwijs, bepaalt dat de opleidingen in het wetenschappelijk
onderwijs en hoger beroepsonderwijs voor een beperkte periode van rechtswege
worden geaccrediteerd. Hieraan ligt ten grondslag dat het bestaande
systeem van kwaliteitszorg voldoende garanties biedt voor de kwaliteit van
het onderwijs, en voorts dat door de accreditatie van rechtswege wordt voorkomen
dat het accreditatieorgaan bij de start van zijn werkzaamheden overbelast
zou raken.Met de invoering van de bachelor-masterstructuur in het wetenschappelijk
onderwijs is een vertaalslag naar het accreditatiesysteem nodig, doordat –
indien een opleiding in het wetenschappelijk onderwijs wordt omgezet in een
bacheloropleiding en één of meer masteropleidingen – er
sprake is van twee typen opleidingen die zouden kunnen worden aangemerkt als
nieuwe opleidingen met afzonderlijke onderwijsprogramma's. Als algemene lijn
is ervoor gekozen om alle opleidingen die omdat zij worden omgezet een relatie
hebben met op dit moment bestaande opleidingen, gedurende een bepaalde periode
van rechtswege te accrediteren. De gevolgen daarvan zijn dat aan deze opleidingen
de graden Bachelor en Master kunnen worden verworven, de bekostigde universiteiten
en de Open Universiteit aanspraak op bekostiging verkrijgen en voor de studenten
aanspraak op studiefinanciering is verzekerd. Uit een oogpunt van inzichtelijkheid
wordt artikel 17.2 geschrapt en vervangen door drie nieuwe artikelen (artikelen
17.19, 17.20 en 17.21).SS (artikel 17.19)De bachelor- en masteropleidingen in het wetenschappelijk onderwijs worden,
zoals aangegeven in de toelichting op onderdeel QQ, van rechtswege geaccrediteerd.
Door de accreditatie van rechtswege zijn aan deze opleidingen de rechten «nieuwe
stijl» verbonden; dit zijn het recht op het verlenen van graden en,
in het geval van een bekostigde instelling, de aanspraak op bekostiging en
voor de studenten aanspraken op studiefinanciering. Het recht om graden te
verlenen vloeit, gelet op de uitgangspunten van dit wetsvoorstel, in beginsel
voort uit de verlening van accreditatie; verwezen wordt in dit verband naar
de paragrafen 3.1 en 3.2 van het algemeen deel van deze toelichting. Voor
de goede orde wordt nog opgemerkt dat het ondergaan van een toets nieuwe opleiding
(artikel 5a.11) achterwege blijft, omdat de bachelor- en masteropleidingen
reeds in het CROHO zijn geregistreerd.Het is de bedoeling dat de verzoeken om accreditatie gefaseerd in de tijd
bij het accreditatieorgaan zullen worden ingediend. Voorafgaand aan het verzoek
om accreditatie zal de desbetreffende opleiding moeten zijn gevisiteerd. Het
ligt in de rede dat de planning daarvan en in het verlengde daarvan dus ook
die van de verzoeken om accreditatie zullen worden afgeleid van de tijdstippen
waarop de vorige visitatie heeft plaatsgevonden. Aldus zal een in de tijd
gespreid patroon kunnen ontstaan.De tweede volzin van het eerste lid brengt tot uitdrukking dat uitsluitend
die masteropleidingen onder het regiem van artikel 17.19 vallen, die «overeenkomen
met» de per 31 augustus 2002 in de onderwijs- en examenregeling van
de opleiding «oude stijl» vermelde afstudeerrichtingen.SS (artikel 17.20)Artikel 17.20 betreft de zogenoemde ongedeelde opleidingen in het wetenschappelijk
onderwijs. Indien het instellingsbestuur van een universiteit of van de Open
Universiteit bij de invoering van het nieuwe bachelor-masterstelsel vooralsnog
niet kiest voor de gedeelde structuur, blijven de opleidingen in het wetenschappelijk
onderwijs als opleidingen «oude stijl» gehandhaafd. Omdat opzet
en inhoud van de opleidingen niet wezenlijk veranderen, krijgen ook deze opleidingen
van rechtswege de status van geaccrediteerde opleiding. De duur van deze status
is afhankelijk van het tijdstip waarop de laatste beoordeling, bedoeld in
artikel 1.18, eerste lid (visitatie), heeft plaatsgevonden. Vanaf het tijdstip
waarop de accreditatie van rechtswege is vervallen, is accreditatie
in de zin van artikel 5a.9 vereist. Bij het ontbreken daarvan vervallen het
recht om graden te verlenen en, in het geval van een bekostigde instelling,
de aanspraak op bekostiging.SS (artikel 17.21)Dit artikel bevat het overgangsrecht voor de bachelor- en masteropleidingen
voor het hoger beroepsonderwijs. Aan dit artikel liggen dezelfde soort overwegingen
ten grondslag als aan de artikelen 17.19 en 17.20.TT (artikel 17.25)Deze wijziging heeft betrekking op artikel 17.15 zoals dat op grond van
artikel I, onderdeel CCC wordt ingevoegd.Artikel IV. Wijziging van de Wet studiefinanciering 2000A (artikel 1.1)Dit onderdeel brengt twee nieuwe begripsbepalingen in de WSF 2000 aan:
de bacheloropleiding en de masteropleiding. Bij de begripsbepaling «bacheloropleiding»
gaat het om de hbo- en de wo-bacheloropleiding. Onder de begripsbepaling «masteropleiding»
wordt verstaan de wo-masteropleiding die volgt op een wo-bacheloropleiding
en enkele initiële hbo-masteropleidingen. De bedoelde initiële hbo-masteropleidingen
(die in de huidige WSF 2000 zijn opgenomen in artikel 2.9, tweede lid) zijn
de eerstegraads lerarenopleiding, de lerarenopleiding speciaal onderwijs,
de voortgezette kunstopleiding en de voortgezette opleiding bouwkunst.B (artikel 2.8)Dit onderdeel bepaalt dat een student aanspraak op studiefinanciering
heeft, indien hij een voltijdse of duale bachelor- of masteropleiding volgt
aan een bekostigde universiteit of hogeschool (zie voor duale opleiding: artikel
1.1, vierde lid, WSF 2000). Het gaat in wezen om dezelfde hbo- en wo-opleidingen
als waarvoor nu aanspraak bestaat, ook al worden die door dit wetsvoorstel
qua structuur omgezet in bachelor- en masteropleidingen. Voor het overige
is het artikel redactioneel verduidelijkt door het artikel in twee leden te
splitsen.C (artikel 2.9)Uit de redactie van het huidige artikel 2.9 blijkt dat het in dit artikel
gaat om opleidingen aan instellingen die op grond van de WHW zijn aangewezen
(eerste lid). Het tweede lid beperkt de aanspraak tot initieel onderwijs of
tot een eerstegraads lerarenopleiding, leraaropleiding speciaal onderwijs,
voortgezette kunstopleiding of een voortgezette opleiding bouwkunst. Nu deze
laatstgenoemde opleidingen in de voorgestelde begripsbepaling van «masteropleiding»
in artikel 1.1 zijn opgenomen, is een aparte vermelding hier niet meer nodig.
Aangezien de opleidingen aan aangewezen instellingen door dit wetsvoorstel
worden omgezet in bacheloren masteropleidingen, wordt artikel 2.9 op overeenkomstige
wijze als artikel 2.8 gewijzigd. De strekking van het artikel blijft echter
hetzelfde. D (artikel 5.6)Artikel 5.6 geeft de duur aan van de aanspraak op een prestatiebeurs voor
een bachelor- of masteropleiding, voorzover er geen sprake is van een nominale
cursusduur. Het uitgangspunt is en blijft dat een student aanspraak heeft
op 4 jaar prestatiebeurs; artikel 5.2, eerste lid, wordt dan ook niet gewijzigd.
Door de invoering van de bachelor-masterstructuur worden wo-opleidingen van
4, 5 of 6 jaar in principe vervangen door een opleiding van 3 jaar en
een opleiding van 1, 2 onderscheidenlijk 3 jaar. Omdat in het wo het streven
er op gericht is studenten na het behalen van een bachelordiploma verder te
laten studeren voor een masterdiploma, loopt de prestatiebeurs na het behalen
van het bachelordiploma in beginsel door (zie verder bij de artikelen 5.7,
5.8 en 5.9). Wanneer het gaat om een wo-bacheloropleiding met een daaropvolgende
wo-masteropleiding, is de cursusduur van één opleiding dus niet
bepalend voor de duur van de prestatiebeurs, maar de cursusduur van beide
opleidingen. Wanneer het gaat om een hbo-bacheloropleiding is uiteraard de
cursusduur van die ene opleiding van belang.Het huidige eerste lid is verplaatst naar het voorgestelde (nieuwe) artikel
5.8 zodat hierdoor de bepalingen over de omzettingsprocedure van opleidingen
van minder dan 4 jaar (dus inclusief de wo-bacheloropleidingen) bij elkaar
staan. Het eerste lid van het voorgestelde artikel 5.6 is nieuw (zie hiervoor
ook de toelichting bij het onderdeel van artikel I van dit wetsvoorstel dat
artikel 7.4a in de WHW voegt). Studenten die na hun bacheloropleiding een
masteropleiding voor het beroep van leraar voortgezet onderwijs gaan volgen,
hebben aanspraak op een prestatiebeurs van maximaal 5 jaar. Het instellingsbestuur
kan de studielast van deze wo-masteropleiding vaststellen tussen de 42 en
84 studiepunten. De hoogte van de studielast staat in het CROHO vermeld, zodat
de IB-Groep het aantal maanden te verstrekken prestatiebeurs uit het CROHO
kan afleiden. Vermeldt het CROHO een studielast van de masteropleiding van
bijvoorbeeld 63 studiepunten, dan verstrekt de IB-Groep een prestatiebeurs
van in totaal 4,5 jaar omdat één maand prestatiebeurs wordt
verstrekt per studielast van 3,5 studiepunt.Het huidige tweede lid is door het voorgestelde tweede lid aangepast aan
de verwijzing naar de nieuwe artikelen in de WHW over bachelor- en masteropleidingen
met een gezamenlijke cursusduur van 5 jaar. Het betreft dezelfde opleidingen
als onder de huidige wet, namelijk op het gebied van tandheelkunde, wijsbegeerte,
landbouw en natuurlijke omgeving, techniek, natuur en gezondheidszorg. Het
betreft een wo-bacheloropleiding van 126 studiepunten met een daaropvolgende
wo-masteropleiding van 84 studiepunten.Het voorgestelde derde lid (huidige derde lid) gaat over een bachelor-
en een masteropleiding met een gezamenlijke cursusduur van 6 jaar. Ook hier
betreft het dezelfde soort opleidingen (voor het beroep van arts, dierenarts
of apotheker) als onder de huidige wet.Het voorgestelde vierde lid, dat overeenkomt met het huidige vierde lid,
gaat over opleidingen op het gebied van theologie. Deze opleidingen blijven
evenals onder de huidige WSF 2000 een prestatiebeurs van 6,5 jaar behouden.
De invoering van de bachelor-masterstructuur in de WHW brengt hier geen verandering
in.Het voorgestelde vijfde lid regelt dezelfde materie als het huidige vijfde
lid: de mogelijkheid van verlenging van de prestatiebeurs. Het gaat hier om
studenten die zich na het behalen van hun hbo-bachelordiploma inschrijven
voor een initiële hbo-masteropleiding. Deze studenten krijgen een verlenging
van 1 jaar. Het gaat – evenals in het huidige vijfde lid – om
de hbo-masteropleidingen speciaal onderwijs, voortgezette kunstopleiding en
voortgezette bouwkunst. Nieuw is evenwel de verlenging van 1 jaar voor de
hbo-masteropleidingen tot leraar voortgezet onderwijs van de
eerste graad in algemene vakken en de hogere kaderopleiding pedagogiek. Deze
opleidingen bestaan reeds onder het regime van de huidige WHW, maar slechts
in deeltijd waardoor er geen aanspraak op studiefinanciering bestaat (zie
de artikelen 2.8 en 2.9 van de WSF 2000). Nu deze opleidingen ook in de voltijdse
variant worden gegeven, is het niet meer dan redelijk dat deze studenten aanspraak
hebben op verlenging van de prestatiebeurs, evenals de andere hbo-masteropleidingen,
bedoeld in artikel 7.3a van de WHW.Het voorgestelde zesde lid komt overeen met het huidige zesde lid. Deze
bepaling blijft de mogelijkheid regelen dat de IB-Groep de duur van de prestatiebeurs
op verzoek van de student met 1 jaar verlengt, omdat die student als gevolg
van een lichamelijke, zintuiglijke of andere functiestoornis niet in staat
is het afsluitend examen met goed gevolg af te ronden binnen het aantal jaren
prestatiebeurs waarop hij aanspraak heeft. Deze bepaling geldt ook voor de
student die slechts een wo-bacheloropleiding volgt, zonder dat hij zich daarna
inschrijft voor een wo-masteropleiding.E, F, G en H (artikelen 5.7, 5.8 en 5.9)Om de student te stimuleren na het wo-bachelordiploma door te gaan met
het wo-masterdiploma, wordt na het wo-bachelordiploma de prestatiebeurs niet
automatisch omgezet, maar vindt omzetting alleen plaats op aanvraag van de
student (artikelen 5.7, vierde lid, en 5.9, derde lid). De student hoeft voor
zijn wo-masteropleiding dus niet opnieuw studiefinanciering aan te vragen,
hoewel hij zich wel opnieuw voor deze opleiding moet inschrijven. Automatische
omzetting vindt wel plaats, indien het gaat om een hbo-bachelor- of een wo-masterdiploma
(artikel 5.7, eerste lid, en 5.9, eerste en tweede lid).Indien de prestatiebeurs na het behalen van een hbo-bachelordiploma of
wo-masterdiploma wordt omgezet, kan een student nog – evenals dat onder
het huidige regime het geval is – resterende rechten hebben. Dat is
bijvoorbeeld het geval als hij sneller studeert dan de vastgestelde cursusduur.
Die resterende rechten bestaan dan uit eventueel een resterende prestatiebeurs,
de resterende maanden van de in totaal 36 maanden lening en een reisvoorziening
als gift. Indien een student het wenselijk acht zijn prestatiebeurs na het
behalen van een wo-bachelordiploma om te laten zetten, behoudt hij wel zijn
eventuele resterende rechten van de bacheloropleiding, maar heeft hij geen
aanspraak meer op een prestatiebeurs voor zijn masterfase. Het systeem van
de WSF 2000 blijft ongewijzigd: de prestatiebeurs kan slechts één
maal worden omgezet (artikel 5.2, tweede lid, tweede volzin).In het voorgestelde artikel 5.8 is ook het huidige artikel 5.6, eerste
lid, opgenomen waardoor de bepalingen over de omzetting van een prestatiebeurs
voor opleidingen die korter dan 4 jaar duren, bij elkaar staan. Wanneer een
student zijn prestatiebeurs heeft laten omzetten na het behalen van zijn wo-bachelordiploma,
heeft hij – overeenkomstig de studielast van een wo-bacheloropleiding –
aanspraak op omzetting van zijn prestatiebeurs voor 3 jaar.I, J en K (artikelen 10.5, 10.6 en 10.8)Deze onderdelen brengen wijzigingen aan in drie artikelen van hoofdstuk
10 van de WSF 2000. Dit hoofdstuk is een overgangsrechtelijk hoofdstuk: de
bepalingen over de tempobeurs zijn slechts van toepassing op studenten die
na 31 juli 1991 en voor 1 september 1996 voor het eerst studiefinanciering
op grond van de Wet op de studiefinanciering ontvingen. Deze studenten (die
overigens bij de inwerkingtreding van dit wetsvoorstel nog een
kleine groep vormen) zullen de bestaande opleidingen in hun huidige vorm afronden.
De voorgestelde gewijzigde artikelen in hoofdstuk 10 betreffen de artikelen
die de duur van de tempobeurs bepalen. De verwijzingen in die artikelen zijn
derhalve aangevuld met verwijzingen naar hoofdstuk 17 van de WHW dat het overgangsrecht
van de WHW bevat.L, M en N (artikelen 12.1b, 12.10 en 12.11)Deze artikelen zijn opgenomen in het overgangsrechtelijke hoofdstuk 12
van de WSF 2000. Bij inwerkingtreding van dit wetsvoorstel worden hbo-opleidingen
van rechtswege hbo-bacheloropleidingen en worden voortgezette hbo-opleidingen
van rechtswege hbo-masteropleidingen. Voor de studiefinanciering hoeft voor
dit onderwerp derhalve niets geregeld te worden: de studiefinancieringsbepalingen
hebben onmiddellijke werking. Alleen voor de hbo-opleidingen met een kortere
studieduur dan 4 jaar, is er een uitzondering gemaakt. Deze opleidingen blijven
op grond van artikel VII van de wet van 2 april 1998 (Stb. 1998, 216) bestaan
tot een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip. Deze opleidingen worden
niet omgezet in hbo-bacheloropleidingen. De aanspraak die studenten op dit
moment hebben op studiefinanciering, blijft voortbestaan op grond van artikel
12.1b, tweede lid, juncto het in dit wetsvoorstel voorgestelde artikel 5.8,
eerste lid.Tot een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip kan een universiteit
de huidige structuur van de wo-opleidingen voortzetten. Op de studenten die
een dergelijke opleiding volgen, zijn door hoofdstuk 12 de overige bepalingen
van de WSF 2000 van toepassing.Aangezien er tijdens de huidige opleiding geen bachelorfase is, is er
halverwege de opleiding uiteraard geen extra tussenmoment waarop een student
zijn prestatiebeurs in gift kan laten omzetten. Wel blijft de huidige bepaling
gelden over de omzetting van de prestatiebeurs in gift na het met goed gevolg
afleggen van het kandidaatsexamen voor degenen die de kandidaatsfase nog wensen
af te ronden.Artikel V. Wijziging van de Wet studiefinanciering 2000A en B (artikelen 1.1, 2.8 en 2.9)Aan de definitie van bacheloropleiding en masteropleiding is toegevoegd
dat het moet gaan om een opleiding die is geaccrediteerd of die de toets nieuwe
opleiding heeft ondergaan. Hieruit blijkt dat een student aanspraak heeft
op studiefinanciering in het hoger onderwijs, voorzover een opleiding geaccrediteerd
is of voorzover de opleiding de genoemde toets heeft ondergaan.C (artikel 5.7)Na de omzetting van zijn prestatiebeurs heeft een student de mogelijkheid
om zijn resterende rechten aan studiefinanciering in te zetten voor een andere
opleiding in de zin van de WSF 2000. Artikel 5.7 wordt door dit wetsvoorstel
zodanig gewijzigd dat een student ook zijn eventueel resterende rechten kan
inzetten voor een geaccrediteerde postinitiële masteropleiding. Omdat
het verstrekken van studiefinanciering voor postinitiële masteropleidingen
niet geschiedt om redenen van het waarborgen van de toegankelijkheid van het
onderwijs, maar om de student de mogelijkheid te bieden zijn resterende aanspraak
op studiefinanciering zo doelmatig mogelijk in te zetten, geldt voor het postinitiële
onderwijs niet de eis dat het moet gaan om een opleiding aan
een bekostigde of aangewezen instelling.Een student kan zijn resterende prestatiebeurs voor een hbo-bacheloropleiding
en een wo-masteropleiding (dat is bijvoorbeeld het geval als hij sneller studeert
dan de vastgestelde cursusduur) inzetten voor een andere hbo- respectievelijk
wo-opleiding of een postinitiële hborespectievelijk wo-opleiding. Naast
zijn resterende prestatiebeurs, gaat het ook nog om de resterende maanden
van de lening, bedoeld in artikel 5.2, derde lid, en om de reisvoorziening
als gift als bedoeld in artikel 5.3.D en E (artikelen 12.1 en 12.1b)Voor de opleidingen die als gevolg van het overgangsrecht van de WHW nog
niet opnieuw geaccrediteerd zijn, maar wel bijvoorbeeld gerechtigd zijn tot
het verlenen van graden, geldt dat deze studenten aanspraak op studiefinanciering
blijven behouden (zie de begripsbepaling van artikel 12.1). Evenals het voorgestelde
artikel 12.1b van de WHW zoals dat in artikel IV van dit wetsvoorstel is opgenomen,
wordt voor de huidige opleidingen aan universiteiten bepaald dat deze op grond
van de WHW geaccrediteerd moeten zijn of een toets nieuwe opleiding hebben
moeten doorstaan. Alleen voor de hbo-opleidingen met een kortere cursusduur
dan 4 jaar, is de voorwaarde van de toets nieuwe opleiding niet opgenomen.
De reden hiervan is dat uit artikel VII van de wet van 2 april 1998, Stb.
1998, 216 blijkt, dat er geen nieuwe opleidingen met een kortere cursusduur
van 4 jaar bij kunnen komen.Artikel VI. Wijziging van de Wet tegemoetkoming onderwijsbedrage
en schoolkostenA (artikel 2.11)In dit artikel is de lerarenopleiding gewijzigd in een bachelor- of masteropleiding
voor het beroep van leraar. De redactie is voorts aangepast aan de overeenkomstige
artikelen 2.8 en 2.9 van de WSF 2000.B (artikel 12.3a)In de in dit wetsvoorstel voorgestelde wijzigingen van de WHW is bepaald
dat de hbo-opleidingen van rechtswege worden omgezet in hbo-bacheloropleidingen
en de voortgezette hbo-opleidingen in hbo-masteropleidingen. In het wo heeft
de instelling tot een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip de keuze
om voor een opleiding de bachelor-masterstructuur in te voeren (artikel 17.2
van de WHW) of een opleiding in de ongedeelde structuur voort te zetten (artikel
17.7 van de WHW). Indien een instelling er voor kiest de bachelor-masterstructuur
in te voeren, moet er voor de reeds ingeschreven studenten de mogelijkheid
zijn de opleiding in de ongedeelde structuur voort te zetten. Dit zijn de
zogenoemde opleidingen in afbouw (artikel 17.6 van de WHW). Door artikel 12.3a
van de WTOS wordt gewaarborgd dat iemand die als student is ingeschreven voor
een lerarenopleiding, aanspraak kan maken op tegemoetkoming, ongeacht de structuur
waarin deze opleiding is vorm gegeven. Artikel VII. Wijziging van de Wet tegemoetkoming onderwijsbedrage
en schoolkostenA (artikel 2.11)Dit onderdeel komt grotendeels overeen met de aanpassing van artikel 2.11
van de WTOS aan de bachelor-masterstructuur zoals dat wordt voorgesteld in
artikel VI van dit wetsvoorstel. Hier is de eis dat de opleiding is geaccrediteerd
of met positief gevolg de toets nieuwe opleiding heeft ondergaan, toegevoegd
aan de voorwaarden om aanspraak te kunnen maken op tegemoetkoming.B (artikel 12.3a)Door de invoering van het wetsvoorstel Invoering van accreditatie in het
hoger onderwijs, moeten de zogenaamde opleidingen in afbouw (artikel 17.6
van de WHW) en de opleidingen met de ongedeelde structuur (artikel 17.7 van
de WHW), geaccrediteerd zijn of de toets nieuwe opleiding met goed gevolg
hebben ondergaan. De aanspraak op tegemoetkoming ontstaat dan ook slechts
wanneer een opleiding aan deze voorwaarden voldoet. Daarnaast ontstaat ook
aanspraak op tegemoetkoming indien er sprake is van een lerarenopleiding die
gestructureerd is overeenkomstig de bachelor-masterstructuur, maar nog niet
is geaccrediteerd. Deze opleidingen behouden op grond van artikel 17.16 van
de WHW het recht op bekostiging en het recht om getuigschriften uit te reiken
waaraan de WHW civiel effect verbindt. De studenten die een dergelijke opleiding
volgen, moeten hun aanspraak op tegemoetkoming behouden. Immers, het uitgangspunt
is dat een ieder die een lerarenopleiding volgt en aan de overige voorwaarden
van de WTOS voldoet, aanspraak moet kunnen maken op tegemoetkoming, ongeacht
de structuur waarin de lerarenopleiding is vorm gegeven.Artikel VIII. Wijziging van het Wetboek van StrafrechtUitgangspunt is geweest om de strafrechtelijke bescherming van de Nederlandse
titulatuur, waarvan het bestaansrecht door de invoering van het bachelor-masterstelsel
op zichzelf niet wordt aangetast, te continueren. Dit leidt tot een technische
wijziging van artikel 435 van het Wetboek van Strafrecht. Een analoge aanpak
ten aanzien van de graden Bachelor en Master wordt niet overwogen, omdat dit –
in internationaal verband gezien – niet gebruikelijk is en daarnaast
ook niet goed uitvoerbaar is. Er zijn immers ook andere wijzen waarop men
het recht op die graden kan hebben verworven. Ook op dit moment is het in
ons land, op basis van de huidige artikelen 7.21 en 7.23 van de WHW, reeds
mogelijk deze graden te voeren zonder dat het voeren daarvan in het Wetboek
van Strafrecht door middel van een specifiek daarop gerichte delictsomschrijving
strafbaar is gesteld. Voor een verdere bespreking van de strafrechtelijke
aspecten in verband met de titulatuur wordt verwezen naar de toelichting op
onderdeel OO (artikel 15.6) van artikel III.Artikel X. InwerkingtredingDe invoering van de bachelor-masterstructuur in het hoger onderwijs wordt
voorzien voor het studiejaar 2002–2003. Het wetsvoorstel dient daartoe
met ingang van 1 september 2002 in werking te treden. Voor een aantal onderdelen
van het wetsvoorstel geldt evenwel een afwijkend tijdstip van inwerkingtreding.
Dit wordt hieronder toegelicht.Bij de vormgeving van de inwerkingtredingsbepaling dient rekening te worden
gehouden met de Tijdelijke referendumwet (Stb. 2001, 388). Nu in het wetsvoorstel
een aantal vaste data staan genoemd, is het niet goed uitvoerbaar
om de inwerkingtreding op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip vast
te stellen. Op dit moment is het evenmin precies in te schatten, welke tijdsbeslag
de parlementaire behandeling zal vergen. Het studiejaar in het hoger onderwijs
loopt van 1 september tot en met 31 augustus van het daaropvolgende jaar.
Het ligt in de rede om voor de inwerkingtreding van een wetsvoorstel dat sterk
met de inrichting van het onderwijs samenhangt (en daarvan is dit wetsvoorstel
bij uitstek een voorbeeld) aan te sluiten bij de aanvang van het studiejaar.
Voor de feitelijke voorbereiding is voorafgaand aan het studiejaar ook tijd
nodig. Het is de bedoeling dat met ingang van 1 september 2002 het bachelor-masterstelsel
kan worden ingevoerd. Daaraan voorafgaand moet een beperkt aantal invoeringsbepalingen
van kracht worden. Als stramien is ervoor gekozen om in de inwerkingtredingsbepaling
tot uitdrukking te brengen dat artikel 16 van de Tijdelijke referendumwet
van toepassing is. Deze bepaling kan worden gebruikt als de inwerkingtreding van
een wet dan wel een of meer onderdelen daarvan waarover een referendum kan
worden gehouden, geen uitstel kan leiden. Feitelijk geldt dit dus met name
voor het bepaalde in het tweede en derde lid van artikel X.Tegen deze achtergrond is in het tweede lid bepaald
dat de artikelen 17.2, 17.3, 17.11 en 17.13, tweede lid, in werking treden
met ingang van de tweede dag na de datum van de uitgifte van het Staatsblad.
Gezien de inhoud van deze artikelen ligt het van kracht worden ruim voor het
studiejaar 2002–2003 in de rede, omdat deze artikelen onderwerpen betreffen
die direct samenhangen met de start van het nieuwe stelsel in het studiejaar
2002–2003.Het derde lid regelt dat artikel II onmiddellijk
na de publicatie van het wetsvoorstel in het Staatsblad in werking treedt.
Voor de reden hiervan wordt verwezen naar de toelichting op dat artikel.Op grond van het vierde lid treden de wijzigingen
in de artikelen 1.3, 7.7, 7.7a, 7.24, 7.26a en 7.29 in werking met ingang
van 1 september 2004. Dit zijn voorstellen die verband houden met een meer
open stelsel van hoger onderwijs. Verwezen wordt naar paragraaf 1.4 van
het algemeen deel van deze toelichting.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,L. M. L. H. A. HermansXNoot1International Institute for Infrastructural, Hydraulic and Environmental
Engineering (IHE), Institute for Housing an Urban Development Studies (IHS),
Institute of Social Studies (ISS), International Institute for Aerospace Survey
and Earth Sciences (ITC) en Maastricht School of Management (MSM). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28024-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl